{"book":"adl0015","page":119,"text":"غزلیات میرزا بیدل علیه الرحمه\n\nحرف التاء\n\nامیزد بوضع فسردگی ز بهار دل مژه بستنت\nمکش ای حباب بقا هوس الم ستمکری نفس\nبشکاف قدح هوس سر و برك حوصه باختن\nچه نمود فرصت پیش و کم که رسیدی از چمن عدم\nنو نوای محفل غیرتی زجه رو فسرده غفلتی\nهمه دم زقلزم کبریا تب شوق میزند این صلا\nچه وقاست (بیدل) سخت جان بادم جدائی دوستان\n\nکه گداخت جوهر رنك و بو بفسار غنچه نشستنت\nچقدر گره بدل افکند خم و پیچ رشته گسستنت\nبوصید نشئة همتی ز نمك ذوق شکستنت\nنه نشست رنك تاملت چوشرار روخ جستنت\nنفسی که زجه بناز زد که نمود اشارة رستنت\nکه فریب موج گهر مخور زدو روزه آبله بستنت\nجگر ستم زده خون شود زحیای سینه نخسنت\n\nنسیم گل بخموشی ترانه پرداز است\nکجا روم که سر منزل بدست آرم\nهزار زخم نمایان بسینه می دارد\nبین زوصل توام مژده میدهد امروز\nنگاه شوقم و خون میخورم به بزمکشم\nفسرد گی نشود دام وحشت رنگم\n\nکه موج رنگ گل این چمن را نسا از است\nچو خط دائره انجام ما هم آغاز است\nوليك شانه کش زلف شاهد راز است\nچهار کاسه كبوتر بيك كل اندا ز است\nو گرنه نه فلك امروز بکدر باز است\nشکسته بالی این مرغ ساز پرواز است\n\nچگونه بلبل ما بال عیش بکشاید\nبهانه نیست بی کاروان حسرت ما\nمخور فریب که حیرت دلیل آگاهیست\nچرا زجوهره آئینه میدهد عکست\nخروش طالع شورم جهان گرفت اما\nکدورت از دل ما برد خط او ( بیدل )\n\nکه سایه گل این باغ چنگل بازاست\nشکستی جرس رنگ سخت غماز است\nز چشم آئنه تا جلوه صد نگه تاز است\nکه شمع را بر پروانه بستر ناز است\nچه دل کشایم و از قفسه که ناساز است\nبرای آینه ما غبار پرداز است\n\nنشئه هستی بدور جام پیری نازساست\nعاقبت خواهی وداع آرزوی جاه کن\nبعد مردن هم نیم بی حلقه زنجیر عشق\nسینه صافانرا هنر نبود مگر اسباب فقر\nدستگاه از سجده حق مانع دل میشود\nشوق میبالد خیال ما حصل منظور نیست\n\nقامت خم گشته خط ساغر بزم فناست\nشمع این بزم از کلاه خود بکام اژدهاست\nهر کف خاکم بدام کرد بادی مبتلاست\nجوهر اندر خانه آئینه نقش بور یاست\nدانه را گردن کشی سر مایه نشو نماست\nجستجوی مقصد است و گفتگوی مدعاست\n\nاهل معنی در هجوم اشك عشرت چیده اند\nگرز اسرار آکهی کم نیست نقصان کمال\nموی پیری میکشد ما را بطوف نیستی\nگر زدامن پاکشیدی دست از آسایش بدار\nدوزخ گداست دور از وصل جانان زیستن\nدر عدم هم کم نخواهد کشت (بیدل) و حشم\n\nصبح را در موج شبنم خنده دندان نماست\nچون خط پر کار خواندی ابتدایت انتهاست\nشعله سان خاکستر ماجامه احرام ماست\nچون سخن از لب قدم بیرون نهد جزو هواست\nپبتو صبحم شام مرك و شام من روز جزاست\nشعله خاکستر اکر شد بال پروازش رساست\n\nنفس بوالهوسان بر دل روشن تیغست\nمنت سایه اقبال ز آتش کم نیست\nنتوان از نفس سوختگان ایمن بود\nنا مخالف ز موافق قدمی فاصله نیست\nذوالفقار دگر است آنکه کند قطع امل\nسطر خونی زپر افشانی بسمل خواندیم\n\nشمع افروخته را جنبش دامن تیغست\nکر هما بال کشاید بسر من تیغست\nدود تبخاله چوبرجست زروین تیغست\nدر کلو آب چو استاد ز رفتن تیغست\nورنه مقراض هم از بهر بریدن تیغست\nکه کز از خویش روی جاده رفتن تیغست\n\nشیشه در اسر کشی خویش نشانده است بخون\nخاك تسلیم بسر کن که درین دشت هلاك\nعکس خوبیست فرو ریخته از پیکر شخص\nکوه از ناله و فر یاد کسی آساید\nکلفت زندگی از مرك بتر میباشد\nزین ندامت که بوصل نرسیدم ( بیدل )\n\nگردن بی ادبان را رك کردن تیغست\nتوشه داری سپرو در کف دشمن تیغست\nگر همه آینه سازند ز آهن تیغست\nچکند بر سر این پای بدا من تیغست\nشمع ما را ز سر خود شکفتن تیغست\nهم نفس در جکرم نادم مردن تیغست\n\nنفس را الفت دل پیچ و تاب است\nدرنك از فرصت هستی مجوئید\nروی خویش اگر چشمی کنی باز\nز چشم سرمه آلوش مپرسید\nتماشای چمن بی نشئه نیست\nکم آیت آنقدر در پای هستی\n\nگره در رشته موج از حباب است\nمتاع برق در رهن شتاب است\nزمین تا آسمان فتح باب بست\nزبان اینجا چو مژ گان بی جواب است\nز کل تا سبزه يك موج شراب است\nکرو نایست میشوئی سراب است\n\nدرین محفل زخط نشئه درد\nصفا آئینه زنگار دارد\nدلی داریم نذر مه جبینان\nشرار آئینه در پرواز زلفش\nنمیدانم جمال مدعا چیست\nبیا این طلب بحر يست ( بیدل )\n\nازلب تشنه اشك کباب است\nفلك دود چراغ آفتاب است\nدیار حسن را آئینه باب است\nزجوهر شانه مژگان در آب است\nز هستی تا عدم عرض نقابست\nکه آنجا آبله جوش حباب است\n\nنفس محرك جسم خم فسرده ماست\nبکنه مطلب عجزم کسی چه پردازد\nمن از مروت طبع کریم دانستم\nچو جام طرح خموشی فکن که مینا را\nهمان حقیقت هیچ است نقش گون و مکان\nبپاس دل همه جاخون سعی باید خورد\n\nغبار خاك نشین را دم نسیم عصاست\nلب خموش طلسم هزار رنك صداست\nکه آب کشتن بحر اینقدر زشرم سحاست\nهجوم خنده صدای شکست رنك حیاست\nبهر چه مینگری يك سراب جلوه نماست\nکه راه بر سر کوه است و بارما میناست\n\nصبا مصاحبه شد از خط شکسته موج\nچو سرو بی طمع از دهر باش و سر بفراز\nز دام صحبت مردم رهایی امکان نیست\nفراق آئینه زنك خورده هستی است\nزبان طعن نکرده غبار مشرب ما\nبفکر مصرع موزون چه غم خورد (بیدل)\n\nکه نقش پای هواسر نوشت این دریاست\nکه نخل بار ور از منت زمانه دو تاست\nکسیکه کوشه گرفت از جهانیان عنقاست\nدمیکه جلوه کند آفتاب سایه کجاست\nهجوم خار مجان زیب دامن صحرا ست\nخیال سرو تو اش دستگاه طبع رساست\n\nنقاش ازل تا کمر مو کمران بست\nشهرت طلبان غمره اقبال مباشید\nمنسوب کسان معتمد امن نشاید\nمردیم وزاشویش تعلق نکشیدیم\nهل موج درین بحر هوس کاه حبابیست\nعمریست زهم کوچه بلند است غبارم\n\nتصویر میان جهان موی میان بست\nمهرهاست درینجا که بلندی بسنان بست\nزان تیر بیندیش که خود را بکمان بست\nبرآدم بیچاره که افسار خران بست\nزینسان همه کس دل بجهان گذران بست\nپندار نگاه که برین سرمه فغان بست\n\nاز غیرت ناز است که آن حسن جهانتان\nسامان کمال آئینه رخوانی مجیید\nنرك طلب روزی از آدم چه خیال است\nچون سبحه جهان بنفس کلفت دل چید\nکی محرم فریاد نفس سوختگان نیست\n( بیدل ) همه تن بمیرم از کلفت هستی\n\nوا کرد نقاب از رخ و بر چشم جهان بست\nابروهی هر جنس که دیدیم دکان بست\nگندم نتوانست لب از حسرت نان بست\nهرجا گرهی بود برین رشته میان بست\nشمع ازچه درین بزم بهر عضو زبان بست\nجز چشم زتصویر غبارم نتوان بست","chars":5075,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00119.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/119","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/119","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}