{"book":"adl0015","page":103,"text":"سفله با جاه نیز هیچکس است دور اکر بر برآورده کس است\nخلت اهل شرم پیدا کست چون برد چشم پامال خس است\nبر امید کشاد عقده کار چشم اکر باز کرده ایم بس است\nفرصت رفته پست یاب سراغ کاره زان سال بی جرس است\nمفلسان را ز عالم اسباب کام دلکام دست رس است\nنفس این شکسته میکشدارید سك ديوانه مصلحتش مرس است\nمنفعل پست خلق هر زه معاش دوجوان يك متاع بوالهوس است\nخون افسرده ايم بال هيچ غرقه ما چو بخت پرعدس است\nآيـــنـــه امینی بدلی دارد که مقام تأمل نفس است\nهر که جست از عدم بهشتی ساخت یکقدم پیش آشیان قفس است\n(بیدل) از خاک میروم بباد غیر ازین چیست آنچه پیش و پس است\nسوخت دل در محفل تسلیمم از جایم نجاست شمع را آتش ز سر برخاست از پا برنخاست\nميرود خلق از خود و بر خاست آثار قدم عالمی عنقا شدو گردی ز عنقا بر نخاست\nآسمان هم اعتباری دارد از آزاد کی کر کسی برخاست از دنیا زدنیا برنجاست\nبا بلند و دعوی پرواز تنك آکیست نام هر کز جز در افواه از دکانها برنخاست\nتهمت وضع غرور از ناتوانی میکشیم ناله تعظیم غم دل بود از ما بر نخاست\nور نماشا كاه عبرت برضعيف افتاده ایم بی عصا هر چند مژکان بود ازما برنجاست\nتاقصر کبریا چندین فلك طی کرد نست نردبان چند پیش آنجا مسیحا برنخاست\nپيمایی دیگر است و عرض همتها د کر از جهان زينسان که دل برخاست کو پا برنخاست\nما و من از صاف طینان انفعال فطرت است قطره تا درد سر غلغل زمینا بر نخاست\nدامن دل از غبار آه چین پیدا نکرد از تلاش کره باد چند صحرا بر نخاست\n(بیدل) از شوخ تمنای ماکس آ کاه نیست آبله زیر قدم فرسوده شد با برنخاست\nسیرابی ازین باغ هوس پاس پرست است کو صبح و چه شبنم ز نفس خنده سه ماست\nچون کرد درین عرصه عبث دست نیازی تیغ ظفرت در خم ابروی شکست است\nچون نقش نکین مسند اقبال مبارزای ای خفته فروتر ز زمین اینچه نشست است\nمحکوم قضا را چه خیالست سلامت کرشیشه افلاك بود در کف مست است\nدر بار نفس نیست جز احکام گذشتن این قافلها قاصد يك نامه بدست است\nهیچ و خم موج گهر بحر خيــالـيـم اين زلف هوس را نه کشاد است نه بست است\nگذر ز غم کوشش مقصود معین نیرتو نشان خواه زنامافي شست است\nدون طبع ز اقبال جز اد بار چه دارد هر چند ببالد که سر آبله پست است\nجز شمع تحقیـق درین بزم ندیدیم ما را چه کشد آینه تمثال پرست است\nای غافل از آرایش هنگامه تجدید هر دم زدنت آيينــة صبح الست است\n(بیدل) دو سه دم ناز طلا مفت هوسهاست منصور نه هیچیم و جز این نیست که هست است\nنیز بهار این باغ از ماتم خواه است اما کسی چه بیند آئینه بی نگاه است\nکره پنسای عجز است فریادیم نصین تا پست شد نفس شد چون شد بلند آه است\nپرواز آرزوها مارا بخواری افکند دودیکه در سر ماست کرشکند کلاه است\nرنگی درین گلستان مقبول مدعا نیست مژکان کشودن آنجا دست رد نگاه است\nزاهد توهم برافروز شمع غرور طاعت رحمت درين شبستان پروانه گناه است\nبا آفتاب تابان این سایها چه سازند جرم فنای ما را آنجلوه عذر خواه است\nاز نقش این دبستان کامم نوشت انسان هنگامۀ که خواندیم تحریر آن سیاه است\nدر شبه زار هستی تا دور می تراشیم آبی که ما نداریم هر جاست زیر کاه است\nفقرو غنای هستی کامیت هر دو مفروش عمریست بوریا بها در پیش نیز شاه است\nخواهی بر آسمان تاز خواهی بخاک پرداز ای کرد هرزه برواز و امانده کی پناه است\nانکار درد دلهاست از محرمان الفت تا آه عقدۀ دل وا کرد واه واه است\nجائيكه حسن يكتا دارد نقاب غيرت آئینه داری ما حرف كشان واه است\nتازنده کیست زين بزم چون شمع بایدت رفت ای مرده اقامت منزل بكپاست راه است\n(بیدل) بهر چه پيچيد دل غير داغ كم ديد اين محفل كدورت آیینه و آه است\nشام گل کردیم اکنون آفتابها کجاست آبروی بحر در کرد سرابها کجاست رفت اياميكه نقد بی نیازی داشتیم این زمان آن گنج مطلق جز خرابها کجاست\nبوی گل هم میکشد دیوار برروی بهار بادو عالم رنك ساز بی نقابها کجاست\nشب بیاد آدلاب خوش گذشت ناله شد شمع و کافرنوش گذشت\nعمر رفت و هنوز در خوابم کاروان از سرم خموش گذشت\nنانی وخون خلق را بشور آورد این دو حرف از کباب گوش گذشت\nفقر با ماتم دو عالم داشت همه جايك سياه پوش گذشت\nگر جنون کرده تکلف چیست فصل پنهان کن و بپوش گذشت\nچشم بر جلوۀ که وا کردیم پیش پیش نگاه هوش گذشت\nزیر بالیدم از نشاط صبوری مژميل کشت و پای دنوش گذشت\nطرفه راهی چو شمع پیمودم سر ما هم قدم زدوش گذشت\nبی جنون ترك وهم نتوان كرد باده از خم بلب در جوش گذشت\nسوختن هم غنیمت است امشمع امشب آمد همان که دوش گذشت\nتشنة وصل بود ( بیدل ) ما تیغ شد آب کر کاوش گذشت\nشبکه جوش حسرتي زان تر کس خود کام داشت چشمۀ آيـنــه موج دز من بادام داشت\nنختکی در پردۀ رنگ غزالی بوده است میدوهم در فکر سر سبزی خیال خام داشت\nمصرع آه من از لعل توبرنی پاره ماند باب تحسین کر نبود اهلیت دشنام داشت\nچشم وا کردیم و آگاه از فنای خویشدیم چون شرر آثار ما آئینه انجام داشت\nنیستها کردیم تا رباد رفت اجزای ما خانۀ ما بعد ویرانی هوای بام داشت\nیاد آنشوقیکه از بیطاقتیهای جنون دل طپیدن نیز در راهت نهاو کام داشت\nیاد هامات غبارم را پریشان کردو رفت صرعۀ در کوشة چشم عدم آرام داشت\nاز سراغ رفتگان جز کشتکو آثار چیست شخص هستی در نکین بی نشانی نام داشت\nعالی را صید الفت کرد رنگ عجز من در شکست خویشتن مشت غبارم دام داشت\nناله را رو زیکه اوج اعتبار نشته بود چون جرس (بیدل) نوای ماء دل در جام داشت\nشبکه حیرت با خیالت طرح فيلم فال ریخت همچو شمع از پیکرم یکسردیان ناک ریخت\nهمچودل آینه و همی بدست افتاده است میتوان از لاف هستی یکجهان تمثال ریخت\nیکفس چون سایه گشتم غافل از خورشید عشق برسرما پام سواد نامۀ اعمال ریخت\nبی تب شوقت برنك شعله داغ اخکرم آرمیدنها مرا در قالب تبخال ریخت\nعمر بگذشت و همان ناقدردان جلوه ايم نیستی آینه ما سخت بی تمثال ریخت\nتا بری افتاده ایم از آسمانها برتریم پستی رنگیم نتوان خون ما پامال ریخت\nیک سحر تا نفس زدم صد چین رنگم شکست تا بپردازی رسم اندیشه چندین بال ریخت\nعمر مرض سرنوشت تا نوا پیمای من تارقم در جلوه آيد كلك قدرت نال ريخت\nآبم از شرم سماعت پیشکان این چمن بهر يك لب خنده نتوان آبرو هر سال ریخت\nرفته ام از خویشتن چندانکه می آیم هنوز بخودی از ماخیم طوفان استقبال ریخت\nصبح این در بام ایم از فیض نومیدی مپرس خاک ما برباد رفت و عالم اقبال ریخت\nکار با عشق است (بیدل) ورنه در میدان لاف بوالهوس هم میتواند خونی از قیبال ریخت","chars":5271,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0015/00103.jpg","first_page":1,"last_page":241,"title":"Ghazalīyāt-i Mirzā Bīdil غزليات مرزا بيدل","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0015/103","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0015/canvas/103","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0015/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0015_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}