{"book":"adl0009","page":942,"text":"( ۹۱۲ )\n( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )\n\nشرح معانقت\nپسر پیر ملا\nمشت عام\nو غیره با دولت\n\nشرح کمالت\nخواجه محمد\nخان در\nخدمت دولت\n(۱) راغ دامن\nکوه که جانب\nصحرا باشد\n(۲) ایاغ\nترکیست بمعنی\nپیاله و کاسه\n(۳) عاطلت\nدفع الوقت\nو فرصت\nنمودن پس\nافکندن کاری\n\nشرح حال\nاشرار قوم\nتنی\n\n(٤) درگی\nبکسر دال\nو سکون راو\nکسره کاف که\nاز اشباع\nبلفظ افغانی\nیا متولد کرده\nاسم موضعی از\nجبال جدران\n\nاین کلمات دوستانه را بمی پاسخ معقول داده که بنویسد آیا حدود افغانستان بقرار حصه وتقسیم سابق درمملکت\nایران تا کدام موضع و در کشور هند تا کدام موقع بوده لیکن چون از جانب دولت مأمور ومجاز اینگونه سوال\nو جواب نیست لاجرم دم فروبسته در خصوص موضع بوند برده نمی تواند چیزی بنویسید هرگاه او را در پیغام\nسوال بخاطر برسد بویراى کند و دهند آگهی دهد که او نامه دوستانه نزد حضرت والا فرستاده\nاز هر سوال و جوابیکه باهم مکاتبه کنند بایشان دستور العمل خواهند فرستاد که در عمل اجرا\nآرند و در خاتمه این عبارات و کلمات علم خاص سردار معظم الیه را تأکیداً رقم کرد که هم جوابیکه\nمیکاور نکار دهد ارسال پایه سر یرسلطنت نماید تا حضرت والا را از مکنونات خاطر او استحضار حاصل آید و هم در\nروز مذکور از عرایض وقایع نکاران کشور هند و مقر منصور خان حاکم آنجا را از حضور اقدس فرمان رفت\nکه جیلانی نام نواده ملا مشك عالم اندری و محمد انور خان ترکی و ولی محمد خان توخی و کلشاه خان سلیمان خیل\nو ملا محمد سعید خان قاضی را که شرح شرارت وبغاوت ایشان در وقت فتنه و شورش طوایف اندری و ترکی و\nعلی خیل گذشت هر بختی را بهر حیلتی که بداند و وساطتیکه بتواند با اقارب وولات ایشان گرفتار ساخته و محبوس\nکرده ارسال کابل نماید زیرا که در اندرون مملکت آمده از راه خدیعت و مکیدت از حالت سلطنت و رعیت که\nخلاف واقع و باعث انبساط خاطر معاندین و رقبای دولت باشد بایشان خبر میدهند و از بختی فتنه بروی روز می\nآورند و او هم تمام از ایشان را که بدست آمد گرفتار وعقاب کابل رهسپار ساخت و همدرین ایام حضرت والا\nخواجه محمد خان پیشخدمت دربار معلی را که از عرصه یکسال چنانچه گذشت از حضور انور مأمور تحصیل پانزده\nلك روبیه وجوه بقایای عمال و ضباط قندهار که از دفتر سنجش کابل بساعی میرزا محمد حسین خان و یارانش\nبصدور پیوست شده بود فرمن کرده پرسید که چقدر را حصول کرده و چه قدر بازمانده است و از عریضه او\nکه در پاسخ استفسار حضرت والا نکار داد که پنج لك و هشتاد هزار وششصد و هشتاد روپیه محصول رسیده\nاست مکشوف افتاد که آنچه را که وقایع نکار قندهار در باب مصاحبت و معاشرت وسیر باغ وتفرج راغ (۱)\nو گردش ایاغ (۲) او نکار داده است که شب وروز را بارفقای نانی و یاران نفسانی بسرمی برد همه از در صدق بوده\nپس حضرت والا بر آشفته حکمران قندهار را فرمان کرد که خواجه محمد خان در خدمتی که مأمور است\nعاطلت (۳) و بیکارگی کرده کار دولت را چنانچه باید بپای نبرده است فلهذا او متوجه شده وجوه بقایا را بحصول\nرساند و او نیز چنانچه بیاید اطاعت نفس اختیار کرده از کردار ناهنجار بیکار وی روز آورد گرفتار شحنه عتاب شد\n* ذکر فتنه وشرارت اشرار قوم تنی که ره کرای خود بینی و کینه گزینی *\n( بودند و بخلاف او امر و نواهی ولی روز بسر می بردند )\nو از انسوی در خلال گفتگوییکه بشرح رفت چند تن از بزرگان مردم سکنه در کی (٤) که با اهلی وعیال\nومال ومنال خویش راه پناه بغارات جبال پیش گرفته بودند از تردد ودست برد سپاه پادشاهی روز کار آمال\nخود را در تباهی دیده از راه عذرخواهی در خوست نزد سردار شیریندلخان آمده عفو تقصیر خواستند وهمچنین\nصد خانوار از مردم تنی بدلالت واسهالت سردار معزی الیه از کهسار جهالت باز گردیده در منازل ومساکن\nخود قرار گرفتند وبقیه اشرار مردم در کی با مردم وزیری عهد وسوکند در میان نهاده چند تن از ایشان بتوسط\nور هبری ملك حسن وزیری نزد دپتی کمشنر بنون ملازم دولت انکلیس رفته اظهار اطاعت بآن دولت کردند\nو از پاسخ او که گفت ایشان از رعایای دولت افغانستانند دولت انکلیس مداخلت را در امور ایشان جایز نمی\nشمارد مایوسانه باز گردیدند و عیال واطفال واحمال واثقال خود را از کوه شمله برداشته روی فرار بسوی موضع\nداور نهادند و ناتوانان و فرومایگان ایشان که نیروی رفتن در داور نداشتند فراریو پراکنده کهسار شدند و سردار\nشیریندلخان کل حمید خان پادشاه خان لمنی را از راه هدایت و اسهالت ایشان فرستاده امر کرد که همه را باندرز","chars":3729,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0009/00942.jpg","first_page":1,"last_page":1270,"title":"Kitāb-i musṭatāb-i sirāj al-tavārīkh ‏كتاب مسطتاب سيراج التواريخ‏‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0009/942","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0009/canvas/942","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0009/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0009_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}