{"book":"adl0009","page":800,"text":"( ۷۷۰ )\n( جلد سوم ) ( شرح مباحثات اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواریخ )\nبشود وحق صاحب حق بحصای او بمرکز خود قرار گیرد از همان مبلغیکه بصاحب حق میرسد فی تومان دو روپیه تخته\nطراز مزد حصول بگیرد ( قاعده پنجاه و نهم ) هر گاه شخصی دیگر را بکشد جرم سرکار را و دیت مقرر است و اگر\nقصاص شد جنانیکه دیت معافست جریمه هم معفو است و اگر وجه دیت که بر عاقله مقرر است کامل و تمام\nفراهم نگشت و جریمه سرکار از ملك و مال قاتل كامل واوا نگشت از مال برادر و خواهر و پدر و مادر و برادر\nزاده و خواهر زاده و عمو و خاله وعمه و عمزاده و خاله زاده وعمه زاده حکمیست که گرفته و کامل گرفته شود و اگر\nشخصی تمام ديه يا يك حصه يادو حصه يا بيش يا كم را بخشد سرکار جریمه خود را نمی بخشد و کامل میخواهد فاسد\nابواب قتل و خون ریزی بعمل آید و کسی آسان و رایگان بقتل کسی اقدام نکند ( قاعده شستم) هر گاه یکی از واردات\nیا معاملات و دعوات بشکل وصورتی از راه طلب انفصال و انقطاع نزد حاکم رسیده مخالف قواعد مسطوره بوده\nو با هيچيك از قواعد مطابق نباشد و حاکم متحیر گردیده ناچار قطع و فیصله آنرا باندیشه و تجويز رأی خویش\nاختیار کرده پیش خواهد برد پس حکم مؤکد است که این قسم دعاوی را که درج قواعد نباشد و نزد هريك\nاز حکام ولایات که اتفاق بیفتد مشروح ومفصل معروض حضور بدارد که دستور العمل آن شرف صدور يابد\nو حكم قطعیست که حاکمان اموری را که بر خلاف قواعد موضوعه باشند بدون فرمان ودستور العمل تجويز رای\nخود فیصله نموده هیچ کاری نکنند (قاعده شصت و یکم) هر گاه شخص قوم دار وصاحب عزتی کسی را بکشد از خود\nاو و قومش ديه شرعی باجریمه بسیار گرفته شود زیرا که این گونه اشخاص بكثرت قوم و عزت خود نازیده\nشخص غریبی را بناحق از زندگی ناامید میسازند وهر گاه شخص غريبی کسی را بکشد همانست که بقرار شرع\nشریف از او ديت گرفته شود وهر گاه از وجه دیت چیزی باقی مانده کامل نگردد بقرار قاعده پنجاه ونهم از اقارب\nوذوی الارحامش گرفته شود ( قاعده شصت ودوم) هر گاه سوگند بشخصی راجع شود واو سوگند نخورده چیزی\nفدیه سوگند بدهد درینباب حکم والا چنانست که چنین شخصی که سوگند بوی راجع شده سوگند نخورد\nملزم و ملامت است یا سوگند بخورد یا از غرامتی دعوی و جرم برآید ( قاعده شصت و سوم ) در باب شخص\nقاتل که از شرع شریف حکم دادن دیت برخود او شده بر عاقلهاش تعلقی نداشته باشد و خود او از استعداد و توان\nادای آن عاجز باشد حکمیست که محبوس بوده بكاركرى وحرفه دیگر کرده هر چه حاصل کند و از اخراجاتش\nزاید آید بصاحب ديت بدهد وا کر ماحصل حرفه و پیشه او تمام بمصرف مؤنت خودش رسیده زیادی نکند\nهمان طور بندی باشد و اگر مزد حرفه اش زیاد شود بصاحب دیت داده شود والا بندی باشد وا گرصاحب\nدیت دیه را بر او عفو کند يك سال برای بیت المال خدمت کرده بعد از حبس رهاشود که جرم بیت المال از چنین\nاشخاص همین است وبس فقط (قاعده شصت و چهارم) که پادشاه باعدل و داد اعنی اعليحضرت سراج الملة و الدين\nنهاد وصنيعه دیگر قواعد فرموده است که هر گاه در محله باقریه و سرائی شخصی مقتول شود وورثه اوقاتل را\nنشناسند و برملاك قتلگاه دعوی نکنند بعد از انکه قاضی شرع شریف وحاکم ملاحظه مقتول و جراحات او را\nنمودند حكم والا برای دفع خونریزی ازین قرار است که هفت هزار روپیه کابلی سیانه دیه وجریمه آن قتل از مردم\nچهار اطراف مقتل گرفته شود اما باینطریق که از هريك نفر بالغ نيم روپیه کابلی بگیرند تا هفت هزار روپیه کامل\nگردد مشیخ فانی وزن وطفل صغیر را غرضدار نشوند و اول از نفری قریه قریب مقتل گرفته و نم نم حصول شود تا هر جا\nکه مبلغ مذکور کامل گردیده بوصول پیوندد و هر گاه مردم غرامت دهنده قاتل را بدست دادند دیت وجریمه\nاز مردم اطراف گرفته نمیشود و این وجه دیه حکمی وسیاسی که حصول شود نصف آن حق ورثه مقتول و\nنصفش جريمه سر كار است (قاعده شصت و پنجم) که سردار نصرالله خان نائب السلطنه افزوده و باسمه فرموده است\nاینکه اگر شخصی بقتل برسد وورثه او دعوی قتل مورث خود را برشخص معینی در محکمه شرعیه بيايند وقبل\nاز ثبوت قتل بمبلغ معینی مصالحه کنند درینصورت که مابین خود مصالحه میکنند معلوم است که شامل قتل مقتول\nمیباشند زیرا که هرگاه قاتل نباشند چگونه قبل از ثبوت مصالحه میکنند پس در کار والا از جریمه نميگذرد بايد جريمه","chars":3588,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0009/00800.jpg","first_page":1,"last_page":1270,"title":"Kitāb-i musṭatāb-i sirāj al-tavārīkh ‏كتاب مسطتاب سيراج التواريخ‏‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0009/800","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0009/canvas/800","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0009/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0009_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}