{"book":"adl0009","page":799,"text":"(٧٦٩)\n( جلد سوم )\n( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )\nو اگر مجالیبین در زدن با هم مساوی باشند حاکم اختیار آنرا دارد که طرفین را مدت قلیلی که ازسه روز زیادتر\nنباشد محبوس نماید و اگر زدن و دست اندازی بسیار از یکجانب صادر شده باشد در آنوقت لازم است که ضارب\nمضروب را از خود خرسند و راضی ساخته از حبس رهاشود ( قاعدة پنجاه و یکم ) برحاکم لازمست که در علاقهٔ\nمتعلقهٔ خود اشتهار انتشار دهد که مردم یکدیگر را فحش و ناسزا نمیگویند و زبان الفاظیرا که در شریعت غرا\nموجب تعزیرند نرانند و نیز بر قاضیان و مفتیان لازمست که الفاظیرا که از گفتن آنها در شریعت تعزیر مقرر است\nدر اشتهارات خود از روی کتب فقه بزبان فارسی وافغانی درج کنند تا مردم عوام از حقیقت الفاظ مذمومه آگاه\nگشته از تلفظش اجتناب ورزند (قاعدة پنجاه و دوم ) هرگاه بعد از صدور اشتهار و دانستن احکام کردگار شخصی\nبامفتعل اقدام نموده دیگری را فحش و ناسزا گوید و در حضور قاضی بپایهٔ ثبوت رسیده مستلزم زدن دره شرعی گردد\nبر حاکم لازمست که در هر دره پنچروپیه پخته بطریق مصادره تحصیل نماید ( قاعدة پنجاه سوم ) در خصوص\nاشخاصی که بسبب شرب مسکر یا سکر شراب و دیگر جنایات گرفتار شده از جانب شرع تعزیر آن دره مقرر شودنیز برحاکم\nلازمست که از آنشخص فی دره پنجروپیهٔ پخته بطریق مصادره حصول نماید (قاعدة پنجاه و چهارم) حاکم را در چند\nجا اجازتست که پیش از اطلاع و امضای قاضی علاقه خود کسی را گرفتار نموده بعد از حبس او تحقیقات امرش را\nبمعرفت قاضی کنند اول مجرمی که از کدام بندیخانهٔ دولتی گریخته باشد و حاکم یا ملازمانش او را بیابند لازمست\nکه محبوس نموده با کیفیت احوالش در دارالسلطنه بفرستد دوم شخصی که دزد و کیسه بر معروف و مشهور باشد\nو یا رهزن معملوم بود و در جای حاکم یا ملازمانش شود لازمست که فوراً گرفتار شود سوم کسیکه علی الظاهر\nبر روی کسی شمشیر از غلافی برآورده یا دیگر اسلحه و آلات قتل را با راده زدن شخصی مهیا کرده آماده دارد\nدست گیر نمودن چنین شخص نیز برحاکم وملازمانش اکبر حاضر باشند لازمست چهارم شخصی که مرتکب گناهی\nشده باشد که از سبب آن قتل او لازم بود یا مال کسی را دزدیده یا گریخته آمده باشد و درباره اینطور اشخاص\nدر دارالسلطنه یا علاقه جات اطراف اشتهار اصدار یافته باشد و حاکم او را دیده بشناسد لازمست که محبوسش\nنماید پنجم شخصی که دهانش بوی شراب دهد و در حالت سکر در کوچهها و بازارها تردد نماید لازمست که او را گرفتار\nنموده نزد قاضی حاضر سازد ششم شخصی که در حالت نقب زدن دیوار و از عمارت کسی بالا شدن شب هنگام گرفتار\nشود یا کسی دستگیرش نماید نزد قاضی حاضر کرده بآنچه قاضی حکم کند امضا نماید و همچنین است حکم کسیکه\nدر حالت آتش زدن بخرمن و عمارت کسی یا مرتکب شدن دیگر ضرر مالی و جانی بدست ملازمان حاکم بیفتد\nهفتم شخصی که بحضور ملازمان حاکم یا خودش شخصی را فحش و ناسزائی بگوید که سبب تعزیر شود لازمست که\nاو را کرده نزد قاضی حاضر کنند و حسب الامر شرع معمول دارند ( قاعده پنجاه و پنجم ) بغیر از مواقع مذکورهٔ\nمفصلهٔ قاعده سابقه حاکم را اجازت آن نیست که احدی را بحکم قاضی شرع محبوس نماید و اگر احیاناً از غرض\nنفسانی در ماسوی از مواقع مزبوره یکی از رعایا محبوس نماید واز جانب قاضی و عریضة واقعه نگار یا بعریضهٔ خود\nمحبوس بسمع مبارك والا رسد از حاکم باز خواست شدید بعمل خواهد آمد ( قاعدة پنجاه و ششم ) محض جهت\nرفاهیت حال رعایا و آسایش برایا فرمان همایون والاست که بغیر حاکم احدی را اجازت محبوس کردن کسی\nنیست پس اگر شخصی از معتبرین و مالکان و کلانتران یکی از رعایا را بخانهٔ خود محبوس نماید و اینمعامله بحضور قاضی\nبرو ثابت شود لازمست که حاکم مبلغ پنجصد روپیه کابلی از آن شخص تحصیل نماید ( قاعده پنجاه وهفتم ) شخصی که\nبرای غرض نفسانی و برآوردن مطلب خویش دیگریرا تخویف و تهدید نماید که فلان کار اقدام نماید والا بحاکم\nخبر خواهد داد که اموال فراریان در خانهٔ اوست یا بعرده باغی و اخراجی معاونت میرساند برحاکم لازمست که\nاینچنین اشخاص فساد پیشه را بعد از ثبوت فوراً محبوس نموده باشرح حالش روانهٔ دارالسلطنه کند تا آنچه\nاز حضور اقدس درباره او شرف صدور یابد بنام حاکم فرمان نگارش یافته از قرار فرمان عمل کنند ( قاعده\nپنجاه و هشتم ) حکام اطراف اجازتست که در معاملات فروعان میان خود رعایا که انفصال آن بواسطهٔ حاکم","chars":3665,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0009/00799.jpg","first_page":1,"last_page":1270,"title":"Kitāb-i musṭatāb-i sirāj al-tavārīkh ‏كتاب مسطتاب سيراج التواريخ‏‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0009/799","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0009/canvas/799","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0009/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0009_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}