{"book":"adl0009","page":798,"text":"( ۷۹۸ )\n( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )\nمحصل نموده بورثه مقتول میرساند از تمام آن ده يك که فی تومانی دو روپیه شود حاکم را اجازت است که\nاز ایشان در عوض مزد محصل بگیرداند وخود حاکم متصرف شده بخرج خویش برساند وبدهند کان دیه در\nخصوص اینوجه متعرض نباشد که هان نصف دیه را که بطریق مضادره میدهند کافیست ( قاعده چهل وسوم)\nاشخاصیكه قتل ایشان در شرع هدر است ودیت و قصاص نداردمانند كسیكه شمشیر وتفنك وسائر اسلحه را بروی\nشخصی مهیا کرده اراده قتل اورا نماید واو برای دفع از خود او را مقتول نماید ویا با محرمی در حریمسرای\nکسی داخل شده بعیال وکنیز او محرم دست اندازی کند ویاز دزدیکہ مال را میدزدد و یا واز ومنع باز نمیگردد\nوسائر اقسام آن که در کتب فقه مفصلا مذكورند چون کسی هريك از قبیل اینطور اشخاص بشود وحاکم\nآگاه گردد لازمست که قاتل را گرفته نزد قاضی حاضر نماید و در تحت حراست خویش مانند محبوس نگهدارد\nهرگاه نزد قاضی هدر بودن خون مقتول را ثابت کرده سجل حاصل نماید البته بی تکلیف همه چیز رها شود\n( قاعده چهل و چهارم ) مرده را که در محله یِا قریه وسرای بآ ثار جراحت وفشردن گلو وبر آمدن خون از\nچشم وگوش وبینی بیابند برسا کنین آنجا لازمست که فوراً بحاکم علاقه یانائب او ویا قاضی ومفتی که درآن\nحدود باشند خبر بدهند تا خود آنها رفته مرده را مشاهده کرده در حضور مردم معتبر شرح احوال واسم\nموضع پیداشدن میت وکیفیت زخم وخون وسایر حادثات را مفصل بنویسند و پس ازان اجازت دفنش دهند\nوبی حاضر شدن این اشخاص واهل قریه رخصت دفن آن مرده را ندارند که دفن کنند ( قاعده چهل و پنجم )\nهرگاه ولی میت بر تمام اهل قریه دعوی قتل نماید وبقرار مسأله قسامه پنجاه قسم با هلی آن قریه داده شود\nوولی میت مستحق گرفتن دیه شرعی گردد برحاکم لازمست که وجه دیت را بقرار قسمت شرعی از اهالی آنجا\nوصول نموده به ولی میت برساند وربع دیه شرعی را علاوه بردیت جهت خزانه مسلمانان از اهل انجا تحصیل\nنماید ومحصل را بقرار قاعده سابق از وجهیکه بولي میت میدهد بگیرداند واهل قریه در خصوص وجه محصلی\nمزاحم نباشد ( قاعده چهل وششم ) درهر قتلیكه دیه شرعی برخود قاتل میشود جریمه سرکاری نیز لازمست که\nبرابر دیت از مال وملك خود قاتل تحصیل شود واگر بالفرض والتقدير شخص قاتل بسبب افلاس از ادای\nوجه عاجز آید و از حاکم مهلت بخواهد بعد از دادن ضامن معتبر بحاکم اجازتست که وجه را بمهلت تحصیل\nکند واگر ضامن نداشته باشد موقوف بمدتیست که حضرت والا بخط خاص رقم کنند چنانچه در قاعده\nشصت وسوم مفصل تعیین فرموده است (قاعده چهل وهفتم ) درهر قتلیكه دیه آن بقرار مقرره شرع انور برعاقله\nقاتل میشود جریمه آنرانیز عاقله او برابر دیه ادا نماید ودر خصوص گرفتن وجه جریمه حاکم را اجازتست که بقرار\nقسط تا روز نوروز همان سال که حسابهای عاملان ولایات قطع میشود تحصیل نماید تازمانِیا سوده حلی وجبرانرا\nبتوانند ( قاعده چهل وهشتم ) اشخاصیكه از سبب جراحت ودندان شکسن وسائر جنایات گرفتار آیند لازمست\nکه حاکم آنها را در محكمه شرعیه بحضور قاضي حاضر ساخته بامضای بشریعت بنشاند هرگاه بقرار شرع جنایت\nبر آنشخص ثابت شده مستلزم قصاص گردد البته بقرار حکم قاضی دست بدست وچشم بچشم قصاص خواهد شد\nوبعد از قصاص لازم نیست که جریمه از جانی گرفته شود همان قصاص برای سزای او کافیست ( قاعده چهل ونهم )\nدر زخمها وجراحاتیكه برای اقسام آن دیت شرعی در کتابهای فقه مقدر ومقرر است البته قاضی وحاکم آنرا\nبموجب کتاب سنجیده بدان قرار حکم بردیت نمایند و در جراحاتیكه وجه دیه آنها بموجب کتاب محول برأی\n(1) منكر وسوادید مخمنین مردم عادلیست برحاکم لازمست که بمحضر مرد فهمیده دیندار صاحب فكررا مقرر نموده\nبضم میم بحضور خود حقیقت خفيف ومنكر (1) بودن زخم را بسنجد و کاغذی در خصوص سنجش زخم بمهر آنها گرفته\nوفتح كاف بعد باتفاق قاضی بموجب آن خط حكم مقدار دیت را برآن شخص بکنند و جرم سرکاری هم بمبایعه بقدر\nدرینجا یعنی دیت از او گرفته شود ( قاعده پنجاهم ) درخصوص بعضی دست اندازيها ومشت جنگیها که عوام الناس باهم می\nزخم سخت\nو کاریست\nنمایند ودیت وقصاص شرعی بسبب آنها لازم نمیشود فرمان همایون والآست که در چنین ماده جریمه گرفته نمیشود","chars":3528,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0009/00798.jpg","first_page":1,"last_page":1270,"title":"Kitāb-i musṭatāb-i sirāj al-tavārīkh ‏كتاب مسطتاب سيراج التواريخ‏‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0009/798","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0009/canvas/798","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0009/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0009_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}