{"book":"adl0009","page":755,"text":"( ۷۳۰ )\n( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواريخ )\nکه ضعیف قوی دل گشته در گفتن سخن برخود بلرزد و بر نادانی ایشان تحمل کن و برعبارت ایشان منکر و تنك دل\nو از ایشان دور نه تا خدای بزرگ درهای رحمت خود را بر تو بکشاید و ترا مزد طاعت ارزانی دارد و آنچه را که\nبایشان میدهی گوارنده و اکر ندهی نیکو عذر بخواه و بسیار کار پیش آید که تو خود از مباشرت آن ناچار باشی\nچنانچه میشود که منشیان پایهٔ سریر ولایت جواب عمال کذابان اطراف را چنانکه شاید نتوانند که بنویسند\nیا خلقی را حاجتی افتد که عمال بوان و دیگر خادمان ازان تنك شود و نواجب روا نتوانند کرد پس کار هر روز\nرا بهمان روز اجرا کن زیرا که هر روز را عملی بود که مربوط بهمان روز باشد و آنگاه که از کار و عمل رعیت\nو عامهٔ زیر دستان فراغت یافته قدرهريك را بجایش شناختی و برای دادن انصاف مراتب و برآوردن مطالب هر طائفه\nوقتی نهادی و از عهدهٔ هريك بتوفیق که خدا ورسول خرسند شوند بر آمدی نظری بحال خویش کن واز برای (۱)\nاطاعت و بندگی خدای سبحانه و تعالی وقت خاصی تعیین نما و خدای (۱) سبحانه را از تن و جان خویش تعظیمی یعنی برخود\nواجب شناس و آنچه را که بآن با خدای نزدیك خواهی و ترابان استظهار و اعتماد باشد تمام و ستیغ و وافی (۲) عیار واجب بدان\nبخواه و وسع خویش را دران بکار بر و چون نماز ایستی چندان طول مده و نفرت خلق را از خود مپسند و نماز که يك حصه\nرا نیز ضائع مگذار چه در هرقوم بسا اتفاق افتد که کسی بود که او را حاجتی باشد و یا علتی داشته باشد که نتواند از تن و جان\nمثل تو نماز گذارد و چون این امور را لازم دانسته رعایت کردی بدانکه والی را خواستکان خواهند بود که خود عبادتی\nخالصاً رو\nغالباً در ایشان خود پسندی و دست درازی پدید آید و در معاملات خلق انصاف را از دست داده جانب خویش کرده\nبگیرند و زیاده ستانی گرایند پس از مایلکه و خالصهٔ خویش مؤنت ایشان را کفایت کن تا ازینگونه افعال دست (۲) یعنی کامل\nباز دارند و از فراهم نمودن مال بسیار و دست درازی دامن بکشند و هيچيك از عمله و خادمان خویش را اقطاع (۳) عیار\nو شياع (٤) در جای نميول و سيور غال مده که با دیگر روستایان و زارعان در آب خوره و غيره شراکت داشته باشد (۳)\nکه باستظهار و پشتی بانی تو عمل آنرا بار دوش دیگری کنند و خود را معاف و مرفوع القلم دارد و بدعمل ایشان اقطاع بفتح\nدر هر دو جهان وزر و وبال تو گردد و چون حقی بر بیگانه و خویش لازم افتد آنرا لازم شمرده سازش و جانب اول یعنی\nخدای را نگاهداشته جانب اقربا و خویشاوندانت در امر ناروا فرو گذار و ببرداشتن این بارگران عاقبت عاقبت جایدادها\n(٤) شياع\nرا چشم داشته باش که اینگونه تحمل را پاداش نیکست و اکر دیگر رعایا در منصبی بتو بد کمان شوند عمال را بر تو بكسر اول\nحمل کنند و جرمی بخلاف سزاواری بتو نسبت دهند عذر خود را از ایشان بخواه و بدگمانی ایشانرا از خود باز یعنی زمین\nدار زیرا که از عذر خواستن ایشان را با ئین حق مستقیم توانی داشت و خواهش خویش توانی یافت و چون دشمنی های با درخت\nطالب اشتی کردد و در اشتی نمودن با او خوشنودی خدای باشد اشتی را ضرور بپذیر و صلح اختیار کن چه در صلح و آب\nاسایش لشکر و استراحت والی و امنیت ملك مضمر باشند و پس از صلح باید از خصم بغایت برحذر بود زیرا که خصم\nکهنیست که اشتی جسته بصلح گراید تا که فرصتی یابد و چون حقیقت چنین بود عاقبت اندیش باش و حزم و احتیاط\nرا از دست نداده مواظب آن باش و در پیمان و پاداش کار بشکر و بکمان نيك خويش اعتماد مکن و چون ترا با دشمن\nصلح دست داده عقدی مربوط و عهدی مضبوط گشت پاس وفای آن عهد را بدار و بدانچه زبان دادی و بزمعه\nگرفتی همۀ تن و جان خویش را بادای آن بدار زیرا که در التزام هيچيك از فرائض خدای سبحانه عموم خلق\nرا از سبب تفرق هوا و پراگندگی آراء همت اجتماع و اتفاق دست ندهد که در حفظ عهد و دوری از غدر\nو وفای وعده حاصل گردد چنانچه اهل شرك و مردم بت پرست که از سوء عاقبت و وبال خاتمه مکر و خدیعت\nبدانستند جانب وفا شدند و بلازم داشتن عهود و متحتم شمردن عقود تکیه نمودند پس چون دستی دادی غدر\nمکن و چون عهدی بستی فرو مگذار و خصم را مقریب چه خدای سبحانه عهد و ذمت خویش را از در رحمت\nو فضل خداوندی در میان بندگانش حصار امن و حصن امان ساخته و قرار داده است تا بآن محکم پشتی جسته\nبه پذیرفتن آن پیشدستی اختیار کنند و کس مجرم خدای نشود و عهد او را نشکند مگر آنکه حق او را\nنشناسد و شومی بخت و نحوست اخترش فرو گرفته باشد و چون عهدی بخویش قرار دادی وجوه تاویل وسایر (ه) شکت\nعللها را فرو گذار بوغدر عهد ونكت (٥) وعد را در دل جای مده و پس از عهدیکه موکد شد و پیمانیکه موثق شکستن","chars":3900,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0009/00755.jpg","first_page":1,"last_page":1270,"title":"Kitāb-i musṭatāb-i sirāj al-tavārīkh ‏كتاب مسطتاب سيراج التواريخ‏‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0009/755","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0009/canvas/755","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0009/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0009_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}