{"book":"adl0009","page":753,"text":"( ۷۲۳ )\n( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان ) ( سراج التواریخ )\nقانع بشود و در فهم و درایت مرتبه قصوی طلبد ودرك شبهت نماید و بحجت تمسك جوید و بر ازدحام امور صبورا\nواجب شناسد و چون حق ثابت و روشن گردد بامضای آن تعجیل و شتاب کند و مبالغه مدح بجهتش نیارد\nو رویش را ستایش باطل از حق مایل نگرداند و اینگونه مردم بس اند کند و هر کرا زمام حکم در دست دهی\nهمه وقت از سیره فتوی و قضای او آگهی جوی و بخشش و نوازش را از او دریغ مدار تا بواسطه وسعت معیشت\nپارسايی و پاك دامنی اختیار کند و بخلاف از حرام محفوظ ماند و از گرفتن رشوت و طمع در مال رعیت مصون\nگردد و او را در نزد تو منزلتی باید بود که دیگر خاصان و خاصگان تو بدان طمع نکنند و در طلب آن کردن حصول\nافزایند و چون چنین کنی هر آینه از جانب تو ایمن شود و از شر حسود بیاساید و دل بخدمت بندد و صدق نیت\nو خلوص ارادت پیشه خود کند و در راستی و اخلاص جهد و کوشش نماید و درین امر نظر رسید کی انداخته\nنيک متوجه باش زیرا که این دین حنیف و ملت شریف در دست بغاة جور و ولات شر اسیر است و هر کسی را که\nبينی پیرو هوا و جویای دنیای دون و متاع زبون آنست و چون خواهی که یکی را مامور کار و عمل کنی و فراهمی\nمال و استیفای منالی از وی طلبی شخص را حواله کار کن که آزموده کار و صدق گفتار و خوبی عمل و کردار\nاو را دیده باشی و باید عامل مال و جامع منال از مردمی باشد که بزیور تجربت و زینت حيا وطيب خلق و خاندان\nقدیم و نجیب معروف بود زیرا که اینگونه مردم با خلق کریم و طبع حلیم و حوصله فراخ و طمع اند کند و نظر\nسعی در پاداش امور اندازند و چون مامورش کردی بمرحمتش بیفزای و مؤنتش را وسعت ده تا خود را بتواند\nکه بصلاح دارد و از زیاده ستانی چشم بپوشد و هر آینه مراقب و متوجه بودن والی درین امر حجت قاطع و دست\nآویز متین و درستیت زیرا که خائن را امین ندانسته امینی را در کار گماشته است و اگر احیاناً امر خلاف را روی\nکار آرد و بادرامانتی خیانت کند والی را جنایتی نیست و پس از انکه بکارش گماشتی پیوسته از قاعدة عمل و ضابطة\nجمع ودخل او باز پرس و از مردم وفا کیش صدق اندیش جاسوسان امین بر عملش بگمار زیرا که مواظبت خفيه\nتو وقایه او گردد و در امانت خیانت نکرده با عامه رعایا از بم باز پرس مدارا کند و یاران دین و همسازان راه یقین\nرا رعایت نماید واکر قصد خیانتی نموده کاری بر خلاف عدالت اختیار کند خبر مخبران صادق را بر راست بودن\nخیانت او گواه عدل دانسته بیعذر عقوبت کن و آنچه گرفته باشد بازستان و در موضع ذلت و خسارت جایش ده\nو نشان عار بر روی روز کارش نه و مخله عیب و عبرت در دامن اعتبارش انداز و خراج مملکت و ابقاقات دیوان\nرا چنان بطلب که باج دهان و خراج گذاران تمام باصلاح امده ابقا بتوانند و بیایند و ضایع نشوند که صلاح و رفاه\nخلق بسته بخراجست و باید همت کافی و بیشتر از جمع کردن خراج در آبادانی مملکت مصروف داری زیرا که\nحصول خراج بیرون از ابادی ملک صورت نبندد و هر که همت بر جمع خراج گماشته از ابادی ملك فارغ و مخبر باشد\nملک او در معرض زوال افتاده ضایع شود و همه بلادش خراب گردیده گویا بندگان خدای را گرفتار عرصه جلا\nو دو چار بلا خواسته روز کار خودش نیز دیر نپاید و گاهی که از افت سماوی و ارضی چون قلت باران و خشکیدن\nرودات و چشمه ساران و غیره خراج بررعیت گران افتد سخت نگرفته بار ایشان سبك كردان و سبك باری\nایشان را بر خود گران مشمار زیرا که فائده آن بتو باز گشته ملک آباد ماند و ولایت اراسته شود\nو تو انشای نیک گویند و ستایشت کنند و تو خود از کردار خود مسرور شوی و بآراستگی و پیراستگی ایشان\nاعتماد کنی و اینرا نیک بدان که مردم هر زمین چون تنک دست شوند آنجا خراب و یباب گردد و مردم در وقتی\nتنکدست شوند که والیان امر و عاملان خراج همگنان همت بر جمع مال بمارند و برزیست حشم و دوام ملك خود\nبدگمان شوند و از عبرتها بهره یاب نگردند و از گذشتگان یاد نکنند و چون امر لشکرو مهم محکمه قضا و دیوان\nو دفتر و روستایان و دهقانان وغیره را که بسراسر گفته و نوشته شد نظم و نسق دادی و هر کدام بلیاقت عملش\nرفتار کردی بکاتبان حضور و مترسلان منشور خویش نظر توجه افگنده این امر را بمردم نيك واهل خرد\nتفویض نمای که در اظهار اسرار و استظهار اشرار از ایشان ایمن باشی و بحسن خلق و پرهیز کاری ایشان ترا\nاعتماد حاصل کردد چه اینکونه مردم از کثرت انعام و فوزا کرار بکبر نکرایند و بخلاف امر تو در کاری اقدام","chars":3700,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0009/00753.jpg","first_page":1,"last_page":1270,"title":"Kitāb-i musṭatāb-i sirāj al-tavārīkh ‏كتاب مسطتاب سيراج التواريخ‏‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0009/753","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0009/canvas/753","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0009/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0009_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}