{"book":"adl0009","page":529,"text":"(٤٩٩)\n( جلد سوم ) ( شرح سلطنت اعلیحضرت امیر عبد الرحمن خان ) ( سراج التواريخ )\nگفته کمشنر روس گفت که محافظ ما همیشه در حومه کور ده گاهی در خواجه سالار اقامت نداشته و اینکه\nشنیده اید در انجا سرای است دیوار و جای سکنای سوار نیست که جهت حفاظت در آنجا اقامت کنند بلکه سرای نام\nجوئیست که در آنجا جاریست و چون سخن بدر مجا رسید قاضی سعد الدین خان کرنيل رجوی را مخاطب ساخت گفت\nکه ایا کرنیل کاونبا وجود اینقدر خطوط و سندات و شهود هنوز در شك خواهد بود از این کلام قاضی را بکرنیل\nكبوك بلفظ انگلیس ترجمانی کرد بعد كبوك کلمات درینکه خیاب در تصرف افغانست شاذندارم وليكن بطور\nناواجب متصرف شده اند و قاضی سعد الدین خان بجواب پرداخته گفت بطریق واجب در تصرف ماست اما بمقصود\nکرنيل كبوك ناواجب قرار گرفته است و او پس از ترجمانی کردن کرنیل رجوی و دانستن این مقوله قاضی سعد الدین\nخان گفت درین شکی نیست که خیاب تعلق بخاک افغانست اما کرنیل رجوی ژورنور است هر چه میگوید بگوید\nو سبب این تحقيقات که من میکنم آنست که در سال ۱۸۷۳ هزار و هشتصد و هفتاد و سه عيسوی در عهد\nنامه که در بین دولتین روس و انگلیس در لندن مرقوم گشته است خواجه صالح سر حد افغانستان قرار\nداده شده است و خیاب از بخش گریخانه انگلیس است که از خاک افغانستان خارج نموده و قاضی سعد\nالدین خان بجواب اینخطاب او گفت دولت انگلیس دوست دولت افغانست لیکن نه بطریقی که اختیار\nبخشیدن ملک را داشته باشد و اگر چنانچه کرنيل كبوك میگوید بخشیده باشد بصلاح و صوابدید امیر افغانستان\nحواله خواهد کرد و این نیز مسلم نیست زیرا که کسی متصادم حال افغانستان نشده که از جهت دفع آن خیاب\nرا داده خود را از صدمه خلاص کرده باشد و نه دولت روس بدولت انگلیس التجا کرده بتوسط او خیاب را\nاز امیر افغانستان خواهش کرده که او استدعایش را از راه احترام رد نکرده داده باشد و یا خیاب زمین بیحاصل\nو ریگستان بوده که امیر افغانستان را از حفاظت آن نقص و ضرری میرسیده بنابراین فرو گذاشته است بهر حال\nاگر یکی ازین وجوه در عهد نامه مرقوم باشد همانا گفته کرنیل كبوك اقرب بصحت خواهد بود والا خیاب\nکه از مضافات خواجه صالح است چگونه از ان جدا وبخاك بخارا ملحق خواهد گشت و این بوضاحت مفهوم و معلوم\nو گفته شد که خواجه صالح مشتمل چهار بلوک و یکی از بلوکات چهار گانه آن خیاب است و عقل نیز تقاضا\nوامضا میکند که اگر امیر افغانستان از خیاب گذشته از خاک بخارا نمیپنداشت چرا دران جا پیپس متصرف میشد\nو محافظ در آنجا میگماشت و کمشنر روس گفتار قاضی سعد الدین خان را تصدیق کرده گفت هيچيك از دلایل\nمذکوره درج عهد نامه مسطوره نیست چون رشته مذاکره باین عقده رسید ایم پیار روسی متغیر گردیده\nدیورند انگلیس را مخاطب ساخته گفت دولت انگلیس درینجا فریب خورده و از مدعا گذشته و در باب شغنان\nو واخان بموجب عهد نامه مزبوره ما را از مدعا گذرانیده هر دو علاقه را داخل خاك متعلقه افغانستان نموده\nدر یابچه پنجه را حد فاصله قرار داده است و حال آنکه آمد و علاقه در آنوقت بتصرف افغان نبوده بلکه\nهريك مير و رئیس جداگانه داشته و همچنین در حین نوشتن عهد نامه در لندن خط مستقیم را بمستقیم از ان سبب\nتطبیق دادیم که چراگاه و کشت زار ایل تراکمه سارق را داخل خاک مقبوضه خود نمائیم اما از عدم وقوف فریب\nخورده اکثر زمین ها که ایل مذکور زراعت میکردند از حد ما خارج افتاد چنانچه ناموضع باب الهی زراعت\nمینمودند و هر دو نهر خواجه على وحسين على تعلق بايل سارق داشت و اينك كه در باب خیاب بخطای خود معترفید\nمانیز از خطای خود پشیمانیم و میجر دیورند بپاسخ ایم پیار زبان گفتار کشوده گفت که در کتاب\nما چنین که شما گفتید مرقوم نیست و همان عهدنامه حاضر و موجود است اگر در کتاب شما باشد نوشته پسندیده\nخاطر خود شماست و چون طناب گفتگو بدینجا رسیده قطع مناظره شد مشغول صرف طعام گردیده پس از تناول\nغذا از هم وداع کردند و كرنيل كابوك كشتر روس از قاضی سعد الدین خان التماس ملاقات نموده پذیرفته آمد\nچنانچه با هم ملاقات کرده صحبت رسانه بپای بردند و در باب مذاکره و مناظره مذکوره پس از آنکه هر\nيك از امنای دولتین روس و انگلیس از ارقام کانته خویش آگاه گشت ارباب باریمنت بکار گذاران هند\nخبر دادند و با ستصواب رأی مستر کلید ستون این امر را مسلم داشتند که از هند نامه با علیحضرت والا نکار داده\nبحضور انورش ارسال دارند و تا بتوانند بدان سر راضیش سازند که از جویها و مواضع مذکوره در گذشته","chars":3704,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0009/00529.jpg","first_page":1,"last_page":1270,"title":"Kitāb-i musṭatāb-i sirāj al-tavārīkh ‏كتاب مسطتاب سيراج التواريخ‏‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0009/529","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0009/canvas/529","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0009/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0009_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}