{"book":"adl0009","page":257,"text":"( ٢٠٠)\n\n( جلد دوم ) ( ذکر فوت اعلیحضرت امیرکبیر جنت مسیر ) ( سراج التواريخ )\n\nوخواتین ورجال آباد و غیره باهمان وقصات مراسم تعزیه داری و فاتحه خوانی بپای رفت خلاصه این پادشاه خلد \nآرامگاه متصف باوصاف حمیده و متخلق باخلاق پسندیده بود و برای بارعام روز معین جهت دادرسئ ایام نداشت \nو هرروزه پس از ادای نمازبام وتلاوت پارهٔ از کلام ملک علام بمحفل بارنشسته احوال هر ضعیف و ناتوان راپرسیده \nدادمیداد بلکه اکثر از دادخواهان اناث و ذکور بدرب حرمسرا وعرض راه عرض حال کرده دادمیخواستند \nجنابش تلکه برعصا کرده دادمیداد و مالیات محالات اکثر محالیکه شهزادگان و نزدیکان طوایف معین کرده مجری \nمیفرمود باری بعمر هفتاد و دو سالگی بدرود جهان فانی کرده میرزا محمد محسن خان دبیر حالات آن مبرور را \nبدون اغراق شاعرانه وصف الحال بتاریخ فوتش در سلك این ابیات در آورده است\n\nچون عددنامبر \nجاهد غازی \nبحساب جمل \n١٢٨٢میشود \nو عدد جیم که \nسه است از سر \nجنان بدر \nآورده شود \n١٢٧٩باقی \nمیماند که تاریخ \nفوت اوست\n\nمهر بی برج سلطنت ایدوستان گرفت کز حسرت فروغ جمالش جهان گرفت\nشمعی خوش گشت که دود مصیبتش شد آتش غم و بهمه دودمان گرفت\nشد خسروی ز دهر که دایم بماتمش پیر و جوان فرقهٔ افغان فغان گرفت\nیعنی امیر دوست محمد که تیغ او خورشید سان کران جهان تا کران گرفت\nاز بسکه مهربان بعزیزان و خویش بود نتوان بخامه معنی و تفسیر آن گرفت\nره آنچنان نرفت بخود دو بزرگ خویش کش يك بزرك خود ده بکارئ توان گرفت\nهرگز بعمر خویش زکس دلگران نشد با آنکه هر که هر چه رو برکران گرفت\nدر عهد او بمهد امانت غنوده خلق زانسان که از زمانه زمین صد ضمان گرفت\nره را چنان زرهزن ناپاك پاك ساخت کز دزد مزد بدرقه کاروان گرفت\nتسخیر کرد خلق جهان را بحسن خلق آری بحسن خلق جهان میتوان گرفت\nتا پای او نهاد قدم بر سریر حکم دستش کلاه سروری از سروران گرفت\nنگرفت کس بدهر عنان عزیمتش غیر از اجل که آخر عمرش عنان گرفت\nحکم آنچنان نمود که كلك فراستش انگشت بر عدالت نوشیروان گرفت\nکیهان وقار او بهری لنگر او فگند از جنب ملك میمنه تا کوهان گرفت\nبنمود فتح شهر هرات و بداد جان مردانه وار شهر هری را بجان گرفت\nمحسن سوال کرد زپیر خرد که آه تاریخ فوت این شهٔ غازی جنان گرفت\nحوری سر از جنان بدر آورد در جواب گفت از امیر جاهد غازی توان گرفت\n\nو ازین پادشاه خلد آرامگاه بیست و هفت پسر و بیست و پنج دختر از شانزده تن زوجه باز مانده و دیگر پسر و دختر \nنیز تولد یافته در زمان حیاتش بکوچکی بدرود جهان کرده و از جمله نخست امیر شیر علی خان بجالس سریر سلطنت \nشده و در ضمن امارت او امیر محمد افضل خان و امیر محمد اعظم خان نیز بر تخت امارت افغانستان جلوس نمودند \nچنانچه مرقوم شده می آید و امیر شیر علیخان بعمر چهل ویکسالگی بزاورتك جهانبانی نهاده تاریخ تولد و مدت \nزندگانی و تاریخ فوت وموضع دفن او ودیگر برادرانش ازین جدول مفهوم میگردد","chars":2428,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0009/00257.jpg","first_page":1,"last_page":1270,"title":"Kitāb-i musṭatāb-i sirāj al-tavārīkh ‏كتاب مسطتاب سيراج التواريخ‏‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0009/257","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0009/canvas/257","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0009/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0009_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}