{"book":"adl0009","page":229,"text":"( ۲۲۲ )\n( جلد دوم ) ( ذكر وقائع عهد امارت اعلیحضرت امیر کبیر ) ( سراج التواريخ )\nمقرر داشته از احتیاج سکونت رهانیدم با وجود آن راه دشمنی با من میسپری و این را فرموده برکردارش الزام\nنموده عفو کرد و باز گفت که با این کردار و رفتارت هرگز کینه و عنادت را بدل ندارم و خویش را بخدای تبارك\nو تعالی سپرده و می سپارم و هرگاه از زحمت سفر مکدر شده باشی اينك راه کابل پیش گرفته عدیم الزوایلث عالميات\nفرار کردن در آنجا رفته رفع خستگی نمای واو شرمنده احسان شده راه کابل بر گرفت و مقارن اینحال سردار شاه دوله خان\nسردار شاه نیز بدون اینکه چین بحبين امیر کبیر نسبت بخود مشاهده نماید با هوای نفس خویش راه کابل پیش گرفت و از کابل\nدوله خان در هزاره جات رفته از آنجا براه هرات رو بایران نهاد و همدرین اوقات سردار شیر علیخان از تهکه عارض حالش\nشد از حضور امیر کبیر رخصت شربین یافته از قندهار در آنجا که محل حکومتش بود آمد\nذكر قتل سعید محمد خان\n( بن وزیر یار محمد خان حکمران هرات )\nدر خلال احوال مذکوره سعید محمد خان که پس از فوت پدرش چنانچه از پیش رقم شد بروساده حکومت\nهرات متکی گشت و بنا بر انکه مجذوب الحال بود بحمایت مادرش کار ایالت را اجرا مینمود و از ضعف قوه عاقله دست\nبتظلم کشوده نقد و جنس كثیر بهر مسكين وفقير همیداد و علاوه بران همیشگی افعال خارج از عقل میشد چنانچه\nروزی مادر خویش را که در ارگ هرات جای داشت معاتب ساخته از آشفتگی دماغ توپ بر حصار ارک بربسته\nر خنه انداخت و از صدای توپ بشاشت و خرمها میکرد و همچنین روز دیگر در محفه بام نشسته کریه را بر زبر دیواری\nدر حالت رفتن مشاهده کرده بی اختیار ایستاده قهقهه کشوده گفت که اگر این کر به گاوی گردد چه سان بر فراز\nدیوار راه رفتار خواهد پیمود خلاصه از دیوانگی و بخردی او خوانین درانی و مردم هیبات بما یو س گشته سردار\nکهندل خان را چنانچه از پیش رقم کشت دعوت بر حکومت هرات کردند و او لشکر جانب هرات کشیده از نواحی\nقریه آلن بنا بر معاودت شاه ایران میرسعید محمد خانرا بقندهار مراجعت نمود و پس از آن نائب عیسی خان بر درانی\nدر کمین کار افتاده تا که فرصت بدست آورده شهزاده محمد یوسف بن شهزاده ملك قاسم بن حاجی فیروز الدین ولد\nتیمور شاه را که مقیم مشهد مقدس بود از راه خفا در هرات طلبید و او در شب سه شنبه سوم محرم سنه ۱۲۷۲\nهزار و دوصد و هفتاد و دوی هجری باصد سوار داخل هرات شده طبل حکومت نواخت و خوانین طایفه\nالکوزائی که از باده خواب بخود و مست افتاده و سر بجای بانهاده بودند از آواز نقاره بیدار و از خواب بیخودی\nهشیار شده با بوادی کشا می نهادند و با وجودیکه پرورده نعمت وزیر یار محمد خان بودند چشم از حقوق احسان\nپوشیده ترك يارى سعيد محمد خان نمودند الایگین حاجی خیر الله نام که بمحاربه اقدام نموده زخم منکر برداشت\nو از ان جراحت بدرود جهان کرده وداغ جان نمود دیگر کسی بمعاونت برنخواست و بامدادان سعید محمد خان\nدستگیر گشته بقتل رسید واعيان الكوزائی گرفتار شکنجه عذاب شهزاده محمد یوسف گردیده بسیم و من نقره و طلا.\nاز ایشان گرفته شد و ازین واقعه ناصر الدین شاه قاجار آگاه گشته بپاس معاونت وزیر یار محمد خان که در هنگام\nبنی حسن خان سالار چنانکه از پیش مرقوم شد محصره سبزوار نموده طریق خدمتگذاری پیموده رشته اطاعت\nدولت ایران بگردن نهاده بود بعزم انتقام حسام الساطنه سلطان مراد میرزا عم خود را که حکمران خراسان\nبود فرمان کرد که با لشکر و تو بخانه از مشهد بجانب هرات راه بر گیرد و او باعر سپاه ایران وارد هرات\nشده شهزاده محمد یوسف و عیسی خان را بمحاصره انداخت و مدتی بدور حصار هرات ایستاده کار را بر شهزاده\nو هرویان بغایت دشوار ساخت و شهزاده با مردم هرات از تنگنای محاصره عرض پرداز حضور امیر کبیر شده\nنصرت خواستند و امیر کبیر با آنکه عزم تسخیر هرات را در ضمیر داشت عرض ایشان را از گرفتاری\nدر نظم و نسق امور مهمه قند هار پذیرفتار نگشت و تسخیر هرات را که مکنون خاطر داشت موقوف بوقت\nفرصت گذاشت و نائب عیسی خان از كمك و امداد امیر کبیر که در ضمیر داشت مأیوس گردیده از کردار و گفتار\nنا هنجار شهزاده محمد يوسف نيز دلتنگ کشته او را از شهر بیرون کرده نزد حسام السلطنه فرستاد و او بكيفر (۱)\nخون سعید محمد خان هلا کش ساخت و پس از ان نائب عیسی خان نیز از شامت خط و غلا خود را گرفتار بلا\n\n(۱)\nكيفر مكافات\nو پاداش\nذکر قتل\nسعيد محمد\nخان","chars":3642,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0009/00229.jpg","first_page":1,"last_page":1270,"title":"Kitāb-i musṭatāb-i sirāj al-tavārīkh ‏كتاب مسطتاب سيراج التواريخ‏‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0009/229","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0009/canvas/229","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0009/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0009_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}