{"book":"adl0009","page":214,"text":"(جلد دوم) ( ذکر وقایع عهد امارت اعلیحضرت امیر کبیر ) (سراج التواریخ)\n\nانداخته مطابق دستور العمل امیر كبیر كه از حضور اعلیحضرتش با تمام امضاء یافته بنظم ونسق ترکستان پرداخت\n\nذکر واقعات هرات وسر گذشت وزیر یار محمد خان\n\nدر خلال احوال سال ١٢٦٤ هزار ودوصت وشصت وچهار كه بشرح رفت بناء شوال ایام عمر اعلیحضرت\nمحمد شاه قاجار سپری شده ولیعهد دولت ناصر الدین شاه تخت سلطنت جلوس نمود و چون ختم فرمان روائی\nپادشاه مرحوم مذكور و بدو حكم فرمائی سلطان مزبور بود حسن خان سالار وجعفر قلیخان كرد كه در زمان حیوة\nآن پادشاه خلد آرامگاه سر فتنه میجنبانیدند در مشهد مقدس رایت خود سری افراشته تیغ خلاف بروی حمزه\nمیرزا والی خراسان از غلاف کشیدند وآخر الامر توان مقاتلت را با او كه مأمور تنبیه وتهدید ایشان شد در\nخود ندیده از مشهد فرار كردند ودر سرخس نزد اراض خان رئیس آنجا پناه برده قرار گرفتند تا كه از سبب\nفوت محمد شاه فرصت یافته مردم تراکمه سرخس را در فتنه با خود یار ساخته برسر مشهد بتاختند و جعفرقلیخان\nدر وقت روی تر کناز نهادن سالار جانب مشهد بامر او در هرات نزد وزیر یار محمد خان آمد كه او را نیز چون\nاراض خان با خود یار وانباز طغیان سازند و آنگاه كه سالار بنزديك مشهد رسید ازانسوی فوج پیاده همدانی\nوافشار نافرمانی كرده دست بتاراج شهر و بازار گشودند واز نقض علماء واعیان مشهد مکتوبی بحسن خان سالار\nفرستاده طلب مشهدش كردند كه شاید او دست غارت افواج حمزه میرزا را از تاراج مال ومنال مردم شهر باز\nدارد چنانچه او نامه مردم مشهد را برطبق مرام خویش دیده بدون تشویش با اراض خان وقوشیدخان سرخسئ\nودو هزار سوارتر كمان داخل شهر مشهد مقدس شد ومقارن اینحال وزیر یار محمدخان حكمران هرات بالتماس جعفر\nقلیخان كه در نزدش برای طلب كمك وامداد آمده واو بالشكر شایان جانب مشهد براه افتاده بود باهم وارد نواحی\nمشهد شدند اما وزیر یار محمد خان كه در ظاهر لوای معاونت حسن خان سالار وجعفر قلیخان افراشته بود ودر\nباطن روی دل بسوی دولت داشت از راه خفا میرزا بزرك خان را نزد حمزه میرزا كه درارك مشهد محصور سالار\nبود فرستاده پیام داد كه من از راه نصرت ویاری حسن خان سالار از هرات درین دیار نیامده بلکه بامداد شما\nدرین مرحله قدم نهاده ام كه دست فتنه او را كوتاه سازم و هم برخلاف این پیام بقلم فریب مكتوبی نوشته بسالار\nروان كرد كه فردا در شهر داخل میشوم میباید فرود كاهم معین باشد كه در آنجا نزول كنم وحسن خان سالار\nچهارباغ اندرون شهر مشهد را معین داشته یزدان بخش میرزا وعلماء وسادات و بزر كان شهر را باستقبال وزیر\nیار محمد خان كاشت وچون خبر یافته و آگاه شده بود كه وزیر یار محمد خان را باحمزه میرزا راه موافقت درمیان\nاست امر کردكه لشكرشایانی باید بر کجاب از شهر بیرون رود تا كراو رو بشهر آرد مقدمش را گرامی داشته بعزت\nواحترام آورده در منزلگاهیکه برایش معین گردیده فرود آرند واگر طریق ارك گرفته راه موالفت جانب حمزه\nمیرزا بپاید مانع گشته بازوی همت بر دفعش كشوده نگذارند كه بدو بپیوندد و وزیر یار محمد خان از حیله که\nاندیشیده بود بجعفر قلیخان گفت که من باید اول بارك در شده آن را متصرف شوم بعد باطمینان خاطر بشهر\nدرایم واو كه از كیدوی آگاه نبود سخنش را پذیرفته مانع از اراده اش نشد و تا بموضع انفصال راه ارك وشهر\nباهم راه پیموده بعد راه شهر را فرو گذاشته طریق ارک برگزیدند و از ارك نیز ابراهیم خلیل خان وعبدالعلیخان\nبافوج نظام وتوپخانه بامر حمزه میرزا باستقبال وزیر یارمحمدخان بیرون شدند ومردم شهر چون این بدیدند بد بخن\nسالار كه بدیشان گفته بود چنانچه آنجا مرقوم گشت روی ستیز جانب وزیر یار محمد خان نهاده باهم در افتادند\nووزیر یار محمد خان جنك كنان خود را بجماعة پذیره آیندگان ارک رسانیده باایشان داخل ارك شد وحسن خان\nسالار با مردم شهر از پیوستن وزیر یار محمد خان بحمزه میرزا شهد تمنای خود را بدل زهر دیده مأیوس شدند\nووزیر یار محمدخان جعفر قلیخان را محبوس در نزد خود نگاهداشته بكشتار لشكر گاه حمزه میرزا جداگانه فرودگاه\nساخت وپس از دوروز چون كار از تنگی علوفه بر لشکر حمزه میرزا دشوار شده بود سواران افغان را كه از\nهرات باخود برده بود برداشته راه تحصیل آزوقه جانب قریه گلستان بر گرفت و از آنجا مقداری از غله در اردو\nرسانید واین کردار وزیر یار محمد خان زیاده تر باعث اعتماد حمزه میرزا بر اتحاد اوشد و همچنین پس از چند روز\n\n(۲۰۷)\n\nواقعات هرات\nوسر گذشت\nیار محمد خان\nوزیر","chars":3717,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0009/00214.jpg","first_page":1,"last_page":1270,"title":"Kitāb-i musṭatāb-i sirāj al-tavārīkh ‏كتاب مسطتاب سيراج التواريخ‏‏","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0009/214","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0009/canvas/214","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0009/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0009_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}