[BLANK PAGE] [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] از نشرات انجمن تاریخ افغانستان واقعات شاه شجاع جلد اول تاریخ افغانستان چون در اثر علاقمندی زیاد خوانندگان گرامی جلد اول تاریخ افغانستا‌ن در کتاب فروشی ها بفروش رسیده و نایاب شده بود انجمن تاریخ يك تعداد محدود دیگر را به معرض استفاده گذاشته است که فی جلد پنجاه افغانی در خود انجمن تاریخ بفروش میرسد . عروج بارك زائی کتابیست که تازه از طرف انجمن تاریخ طبع شده و به معرض فروش گذاشته شده است و به قیمت پانزده افغانی از کتاب فروشی ها دستیاب میتواند . تیمورشاه درانی تالیف شاغلی عزیزالدین فوفلزائی است. فی جلد بیست افغانی در پاتوخای کتابفروشی سهیمی ،کتابفروشی دانش و در خود انجمن تاریخ بفروش میرسد. نمره نشرات: ٢٩ انجمن تاریخ افغانستان واقعات شاه شجاع دفتر اول و دوم از شاه شجاع دفتر سوم ، از محمد حسین هراتی Voir aussi mss d'Afgh. : 177 , Nº 433 اسد ١٣٣٣ تعداد طبع : ١٠٠٠ جلد مطبعه عمومی کابل باهتمام عنایت شجاع ۱۰۰۰ (جلد) بمطبعه دارالسلطنه کابل طبع مجدد واقعات شاه شجاع پنجاه وسه سال بعد از تاریخ جلوس احمد شاه درانی در سال ۱۲۱۴ هجری قمری در زمان سلطنت شاه زمان سومین پاد شاه دودمان سدوزائی در اثر سوء تفاهمی که بین شاه ودرباریان او بوقوع پیوست همکاری دو خاندان بزرگ افغانی سدوزائی و بار کزائی دفعتاً به عداوت ودشمنی ورقابت مبدل گردید . بحرانی رونما شد . سلطنت زمان شاه سقوط کرد وخودش اسیروکور ساخته شد وازمیان شهزادگان سدوزائی دونفر (محمود) و (شجاع) بحیث مدعیان سلطنت قد افراشتند . دورۀ سلطنت دو دفعه ئی محمود وشجاع دورۀ فتور تاریخ عناصر افغانستان است که در طی آن سدوزائی ها در کابل وهرات در دو کانون سلطنتی متفرق میشوند ، بار کزائی ها در پشاور ، کابل ، قندهار منقسم میگردند ، ملت دراثر جنگ های دائمی ورقابت های شخصی وخاندانی شهزادگان وسرداران طرفین خسته میشود . اجنبیان استفاده ومداخله میکنند و در نتیجه کشور ازین همه تفرقه های ذات البینی خساره های جبران ناپذیر میکشد و در پایان کار هم با اینکه بار کزائی ها به عروج خود میرسند و امارت امیر دوست محمد خان آغاز میشود ، شاه شجاع ، شاه فراری ومتواری درسایه انگلیس وازنگلیس بنام شجاع بار اول داخل افغانستان میشود . شجاع پسر تیمور شاه ، برا در عینی ز مان شاه ، بار اول در ۱۲۱۹ هجری قمری بجای شاه محمود برتخت می نشیند وهفت سال سلطنت میکند . بار دوم بعد از ۲۹ سال انتظار و آرزو در سال ۱۲۵۵ هجری قمری به كمك انگلیس عوض امیر دوست محمدخان در بالاحصار تکیه بر اورنگ پادشاهی میزند وتا ۱۲۵۸ سه سال حکمر وائی میکند . بدین ترتیب شاه شجاع رویهمرفته ده سال سلطنت کرده وتقریباً ۲۹ سال رادر فاصله میان دو دورۀ پادشاهی در تلاش احراز مقام سلطنت گذرانیده و درحدود چهل سال عمراو (غیر از ۱۷ یا ۲۰ سال اوان جوانی) بصورت مستقیم وغیر مستقیم ، بصورت مثبت یا منفی از داخل وخارج در واقعات نیمۀ اول قرن ۱۴ هجری قمری تاریخ افغانستان دخیل است . واقعات شاه شجاع در حقیقت شرح جنگ ها ، نزاع و کشمکش ها ، فراری ها ، پناه گزینی های او را در مقر خالصه جی رنجیت سنگه , التجاء اورا به انگلیس ها، تحت نظر آمدن وی را در کشمير ولاهور ، استمداد او را از بیگانگان ، کوششهای بلا نتیجه او را در پشاور ، خیبر ، د یرۀ غازیخان ، شکار پور ، قند هار برای احراز پادشاهی و بالاخره دخول او را به همراهی جنرال کین ومکناٹن نمایندگان نظامی وسیاسی انگلیس در دولت خانه بالاحصار کابل ، واقعات سه ساله دورۀ دوم سلطنت اورا در سایۀ بیرق انگلیس ، نفرت و انضجار ملت را نسبت به هوا خواهی و پشتیبانی [Margin text:] ، واقعات شاه شجاع ۱۰۰۰ (جلد) ب سید عالم خان سید آغا ج مجلدی . (ب) او از فرآسگی و با لاخره کشته شدن او را بدست شجاع الدوله پسر نواب محمد زمانخان بین شاه شهید و سپاه سنگ شرح میدهد. کتاب واقعات شاه شجاع مشتمل بر سه دفتر و مرکب از 35 واقعه است ولی اگر بدیده دقت مطالعه شود واضح میشود که این کتاب از ترکیب دو اثر جداگانه بمیان آمده: یکی : " واقعات شاه شجاع " که دفتر اول ودوم را که یکی شامل 32 واقعه ودیگری شامل دو واقعه سی سوم و سی و چهارم باشد در بر میگرد و دیگر دفتر سوم که فقط واقعه سی و پنجم سر تاپای آنرا اشغال کرده است. به شهادت عبارت تمهید کتاب که میگوید : " ... لهذا بر خاطر فیض مقاطر این نیازمند درگاه الهی سلطان شجاع الملك شاه درانی نیز چنان خطور نمود که تمام محاربات وهمگی واقعات خودرا از آغاز جلوس براورنگ فرمان روائی در سنه 1216 بعنفوان جوانی هفده سالگی الی یومنا که سال یکهزار ودصد و چهل ويك سمت وقوع یافته در قید قلم درآورده تا مورخان خراسان وتاریخ جویان آن اوطان را اطلاع براقعی حاصل شود ..." چنین معلوم میشود که قسمت اصلی واساسی واولی کتاب واقعات شاه شجاع بقلم خود شاه یا املا از زبان شاه و تحت نظر او نوشته شده است . اینجا باز سوالی در خاطر میگذرد که دو دفتر اول ودوم که از روی سیاق کلام یك اثر واحد اند متصل هم بدون وقفه نوشته شده است یا به تفاریق ؟ سنه 1241 که در تمهید ( الی یومنا ) خوانده شده است سالی است که در کابل وپشاور وقندهار حتى شیکار پور سرداران بارکزائی مسلط هستند وشجاع در مقابل سردار محمد عظیم خان شکست خورده و خودرا به ( لودیانه ) کشیده است . اگرچه درمتن کتاب واضح نیست ولی قرائن حکم میکنند که دفتر اول بفرصت اولی شجاع به لودیانه خاتمه یافته است . دفتر دوم واقعات بین 1241 و 1250 را احتوا میکند وخود متن هم شهادت میدهد که پایان این دفتر پایان حوادثی است که بار دوم شجاع در مقابل اتفاق عمل سرداران قندهاری وامیر دوست محمد خان در قندهار شکست خورده وبعد از قطع عزیمت بطرف هرات نزد شهزاده کامران بار دیگر به لودیانه مراجعت مینماید و به امید آینده انتظار میکشد. معذالك با فرق زمان که میان دفتر اول ودوم مشهود است مجموع این دو دفتر به شمول مجموعی 34 واقعه قسمت اساسی واصلی کتاب واقعات شاه شجاع را تشکیل میدهد (ج) دفتر سوم که واقعه سی و پنجم را احتوا میکند دفتر پست علیحده واضافی که خلاصه چند سال اخیر حیات شاه شجاع و تا سنه کشته شدن او در ۱۲۵۸ و بعضی واقعات جدیدتری را که عبارت از جلوس پسران او فتح جنگ وشاه پور و تخلیه افغانستان از انگلیس ها باشد در بر میگیرد. علاوه بر اینکه دفتر سوم من حيث سياق عبارت با دو دفتر اولی فرق دارد بشهادت صفحه (١٠٥) کتاب واضح می بینیم که این قسمت از خود نام و مؤلفی داشته. نام این مجموعه (افسوس ناظر ین ) وگرد آورنده و نویسنده آن يك نفر تاجر هراتی است مسمی به محمد حسین که قرار اظهار خودش قبل از پیشکه سپاه انگلیس به معیت شاه شجاع به (شکار پور ) برسد درین شهر اقامت اختیار نموده بود و بعد با مقربان ومحرمان دربار شاهی معرفت پیدا میکند و به معیت شاه و سپاه مهاجم اجنبی به کابل می آید و در مدت سه سال سلطه فرنگی وسلطنت دوم شجاع در کابل میباشد و نهضت ملیون و قتل شجاع و اخراج انگلیس ها همه را بچشم مشاهده میکند و قرار گفتار خودش چون دره واقعه نگاری دست داشت، دفتر سوم را على العموم بعد از خروج سپاه فرنگی که او هم از مملکت خارج میشود یا در شکار پوریا به احتمال اقرب در لودیانه می نویسد و چون آهنگ عبارت او سراسر به طرفداری انگلیس ها ست و برای همکاری های شاه شجاع وانگلیس دلایل تراشی میکند احتمال بسیار میرود که از عمال تنخواه خور انگلیس بوده و احتمال بسیار میرود که به سفارش مقامات انگلیسی این دفتر را نوشته باشد. بهر حال کسانیکه واقعات شاه شجاع را مطالعه میفرمایند ملتفت باشند که در تحلیل واقعات هر سه دفتر طرفداری از نظریات، مفاد و رفتار شاه شجاع وهمکاری شجاع و انگلیس بعمل آمده. دو دفتر اولی از جزئی تا کلی از عينك شجاع ، بقلم شاه ياتحت نظر شاه و از زبان شاه نوشته شده و در دفتر سومی دائی مهربان تر از مادر نه تنها مفاد شاه را در نظر گرفته بلکه همکاری شجاع را با انگلیس ها و وفاداری اولی را به دومی لباس معقول پوشانیده است. حال آنکه ملت افغانستان اگر امروز شجاع را از خلال انعکاس حوادث تاریخی خوبتر میشناسد مجاهدینی که در روزهای سیاه سه سال تسلط اول فرنگی (لات)و (برنس) را به گناه تهاجم و تخطی و تعلف و عده نابود ساختند (لات کلان) را هم موقع ندادند که جان بسلامت برد . باصفحه اخیر این کتاب تومار سپاه واقعات بعد از مرگ شاه شجاع واولاده او بر چیده میشود . جنرال پاك و سپاه مهاجم معینی او که برای خون خواهی (لاتهای وطنی و اجنبی) آمده بودو آتش سوزی های چنه کابل و دهکده زیبای استالف يا دمانرفته بالاخره خاك افغانستان را ترک میگوید و پرچم اجانب از فراز کنگره تاریخی بالاحصار کابل پایان میشود . مبرهن است که شاه شجاع الملك از نظر انشاد اشعار به شهادت غزلیات عشقی خود شاعر شيوا ونازك خيالی بوده، این شاه شاعر شاید صفات دیگری هم داشته و در استعداد از بیگانگان منظور اساسی او اشغال مجدد تخت و تاج بوده ولی هیچ سفطه ئی ملت افغانستان را چه در عصر خودش و چه بعد ازان قانع ساخته نتوانسته و نمیتوانند که از احساسات اجنبی پرستی او چشم بپوشد و اورا تبرئه کند. (د) 1868-62 ناگفته نماند که کتاب واقعات شاه شجاع در سال ۱۲۷۸ به اهتمام سید اصغر حسین نام در مطبعه مجمع البحرين لودیانه به چاپ رسیده و چون از تاریخ طبع آن در حدود (۹۵) سال سپری شده کتاب چاپی هم نایاب گردیده و در افغانستان نسخ مذکور بسیار نادر است . لذا انجمن تاریخ به طبع مجدد آن اقدام کرد و علاوه بر مجله آریانا هزار نسخه علیحده هم ازان به طبع رسانید. نسخه ئی که در طبع کتاب از آن استفاده بعمل آمده است نسخه قلمی موزه کابل است . حیثی که طبع صفحات جریان داشت شاغلی عبد الرؤف بينوا اتاشه مطبوعاتی افغانستان در دهلی جدید که يك تن از همکاران و اعضای افتخاری انجمن تاریخ افغانستان هستند از نظر همکاری نسخه مطبوعی فرستادند که بحیث نسخه بدل كمك بسيار نمود و از ایشان هم صمیمانه تشکر میکنم. ۳۰ سرطان ۱۳۳۳ «احمد علی کهزاد» فهرست مندرجات عنوان صفحه عنوان صفحه تمهید ۱ فرستادن شهزاده منصور بجهة جنگ کردن زرداد خان محاربه ۳ محمد اکرم به جنگ کشمير ۲۹ عبدالواحد خان دعطاؤ الله خان محاربه نمودن شاه محمود و بلوج خان وعزیمت آنان ٤ در منزل امله ۳۲ جنگ با لشکر شاه محمود و شهزاده عزیمت بندگان ما از پشاور بسمت کامران ٤ احمد شاهی ٣٤ محاربه در مشکو با عبد الواحد خان گریختن شهزاده ایوب واحدخان ۳۰ و خواجه محمد خان ٦ جنگ کردن بندگان ما وارد شدن در حدود غلزایی باشاه محمود ٣٦ ووصلت با آنها ۷ نهضت را یات عالیات بطرف الکای جنگ بندگان ما در منزل کوچك پشاور ۳۸ با صالح محمد خان غلزایی ۸ بجنگ آ مدن محمد عظیم خان ۳۸ جنگ مردم کابل با شاه محمود ۹ نهضت بندگان ما از را ولپندی ۳۹ به جنگ آمدن فتح محمد خان از فرستادن شهزاده حیدر را بجهة قندهار بجهة تغليص شاه محمود ۱۰ تسخیر دیره غازی خان ٤٠ فرستادن شهزاده حیدر و سردار مخلص بندگان ما از شهر لاهور ٤١ احمد خان نورزایی ۱۱ عزیمت بندگان ما به تسخیر خطه فرار کردن فتح خان از کابل کشمير ٤٧ به قندهار ۱۳ فرستادن محمد عظیم خان عریضات آمدن ایلچیان از تر کستان مبنی بر عجز بخدمت بندگان ما ٦٢ از نزد حیدر شاه والی بخارا ١٤ نهضت را یات عالیات بسمت الکای عزم سر کار بسمت قندهار و کناره پشاور ٦٤ کردن شهز اده قیصر ١٤ عزیمت بندگان ما به سند ٦٧ فرستادن عالیجاه مختارالدوله جهة مراجعت بندگان ما از سند تسخیر کشمير ۲۰ به شکار پور ٦٩ آمدن شهزاده کامران به اغوای بعضی مفسدین ۲۱ شروع دفتر ثانی سرافراز فرمودن بندگان ما شهزاده عزیمت بندگان ما با رادة قیصر را به نیابت امارت ۲۳ تسخیر ولایت قندهار ۷۰ رسیدن را یات عالیات بكابل ٢٦ تشریف بری بندگان ما بعزم اراده شاه محمود بسمت کابل ۲۷ تسخیر قندهار ٨٦ عنوان صفحه عنوان صفحه آغاز دفتر سوم تاریخ شهادت با سعادت ١٤٤ عزیمت نمودن بندگان شاه شجاع الملك مرتبه و الفردوس در واقعه شاه بجهة تسخیر افغانستان ١٠٤ شجاع ١٤٥ آغاز حال حرکت پادشاه از باز گشتن مردم از سپاه سنگ ١٤٦ هندوستان به ولایت افغانستان ١٠٥ احوال تخت نشینی شهزاده نقل دفعات عهد نامه از فتح جنگ ١٤٧ مها راجه رنجیت سنگ ١٠٥ احوال تشریف بردن شهزاده نقل زبانی مکنا تن ١٠٦ شاپور شاه ١٤٧ اجوبه دفعات مطالب حقایق محصوری قلعه بالاحصار ١٤٨ شاه شجاع الملك ١١١ مضمون عهد نامۀ محمد اکبر خان ١٥٠ احوال کوچ از مقام شکار پور نجات یافتن فتح جنگشاه ١٥١ به قندها ر ١١٤ خدمتگذاری میرزا یان به احوال تجدید اخذ عهد نامه خاندان شاهی ١٥١ هشتگانه ١١٦ روانه شدن شهزاده شاپورشاه احوال رونق بخشی دار السلطنه بطرف استالف ١٥٥ كابل ١٢٠ اختیار نمودن بند گان شاپور شاه انتزاع وافتتاح قلعجات محال ریاست کابل را و به تخت نشستن شاه ١٥٦ کفر از قبضه سیدهاشم ١٢٣ جواب وسوال شهزاده شاپورشاه ١٥٦ احوال طوایف خو گیانی ١٢٤ جلوس سلطان شاپور شاه ١٥٧ مراجعت بدار السلطنه کابل ١٢٤ عهدنامه خوانین با سلطان شاپور ١٥٧ عزیمت فرمودن شاه شجاع تحسین صاحبان بهادر شاه به جلال آباد ١٢٨ شاپور را ١٥٨ کیفیت دستخطهای جعلی بنام فرستادن شاه شهزاده حیدر را شاه شجاع ١٢٩ به حاکمی بامیان ١٥٨ مراجعت شاه از جلال آباد بکابل ١٣٠ منقلب شدن حال وزیر ١٥٨ کیفیت بد سلو کی نظام الدوله ١٣١ بر گردانیدن وزیر مردمان را تنقیص مواجب خوانین ملکی ١٣٢ از پیمان ١٥٩ بلوا و خروج خوانین درانی ١٣٣ عزیمت سلطان شاپور شاه بطرف محاربه سپاه انگریزی ١٣٦ جلال آباد ١٦٠ طلبداشتن مکنا تن ناکسی وبد اندیشی فلجاتيان محمد ا کبر خان را ١٣٨ کڑ کچه ١٦٠ صلح نمودن شاه با محمد زمانخان تخطیه صاحبکار و مختار کابل و امین الله خان ١٤١ بدلایل عقلیه ١٦١ دفع سوء ظن که عوام بشاه شهید برده بودند ١٦١ واقعات شاه شجاع ۱۰۰۰ جلد بعهده احسان (را احمد جانی ) ع ۲ و باش ش ص ۲ م ج ع م ش ع ۲۰ ث م ۳۰ بسم الله الرحمن الرحیم حمد بیقیاس وسپاس بیعد وشکر بی انتها وستایش بیعدد درهر زمان و هر آوان از ازل تا ابد از هر حامدی وشاکری که جلوه صدور یافته باشد یا خواهد یافت مرخالق راجل شانه عالم گونا گون را از نهانخانه بطون ببهار گاه ظهور بر آورده وصلواه زاکیات وتسلیمات بلانهایت برروح پرفتوح جناب مستطاب معلی القاب حضرت رسالت ماب سرور کاینات خلاصه موجودات افضل اکمل خاتم المرسل احمد مجتبی محمد مصطفی صلی الله علیه واله وسلم که خلعت لولاك لما خلقت الافلاك پوشیده و برقعت قاب قوسین او ادنی رسیده وتحیات زاکیات بر آل واصحاب وتابعین واولیا اولین و آخرین و علمای متقدمین ومتاخرین که هادیان طریقت و شفیعان روز قیامت اند واصل باد اما بعد بردا شوران ذی بصیرت وتحقیق منکشف وهویداست که سلاطین باتمکین وپادشاهان نيك آئین پیوسته واقعات خودرا که دراحیان معرکه آرائی وزمان کشور کشائی صورت وقوع یافته بعضی بملکه کمالات صوری ومعنوی وقوت استعداد ذاتی و جبلی بذات خود در قید تحریر وترقیم آورده اند و بعضی بعلمای متبحرین وفضلای مؤرخین عصر خود را امر نموده که هريك دروار بسلك تاليف وتنظیم کشیده اند تا برصفحه روزگار یادگاری وبدفتر لیل ونهار طوماری ثبت وبرقرار بوده هوش افزای دیده وران باشد لهذا بر خاطر فیض مقاطر این نیازمند درگاه الله سلطان شجاع الملك شاه درانی نیز چنان ظهور نمود که تمامی محاربات وجنگی واقعت خود را از آغاز جلوس براورنگ فرمان روائی در سنه ١٢١٦ به نقوان جوانی هفده سالگی الی یومنا که سال یکهزار ودوصه و چهل ويك سمت وقوع یافته در قید قلم درآورده تا مؤرخان خراسان و تاریخ جویان آن اوطان را یوافعی حاصل شود . اهل دانش را موجب اكتساب عبرت و باعث و صول خبرت گردد . وقایع محاربات بندگان ما تاسی و پنج بظهور پیوسته چنانچه در بعضی فتح وفیروزی و در بعضی شکست وسرگردانی بوقوع آمده با وجود آنکه اموال وجواهرات ونقود ومبالغ کثیره در خزانه عامره ما بود و بعضی ازان جهت تهیه و آراستگی سپاه وجان نثاران بارگاه بمصرف رسیده اکثری ازان بتاراج وفنا رفته لیکن بندگان ما در همه حال مضمون صداقت مشحون ليس للانسان الاماسعى را بنا آنچه لازمه سعی و تدبیر بشری بوده درهر واقعه وهر محاربه هرگز اندیشه ازسر خود نکرده بلکه بنفس خود بحصه از بگر آراسته و اسباب پیراسته با مخالفان مقابله ومجادله مینمودیم چون اعانت فتح وفیروزی واعطای سلطنت و سرداری بید قدرت ایزدست نه بروز از مائی واساس شوکت و پادشاهی چنانچه براکثری از طبقات سلاطین سابقین و پادشاهان یماتاج ونگین با ارادات ازلی و تقدیرات لم یزلی فتح و شکست و بلکه تاراج وتغث بوقوع انجامیده از انجمله از متاخرین یکی امیر تیمور گور کانیست که دوازده مراتب از سمرقند وخوارزم وبدخشاں شکست یافته و از متقدمین افراسیاب که با کیخسرو هفتاد مراتب مقابله نموده و شکست بردار نگشته و همایون شاه نواسه امیر تیمور کورکان با آنکه اکثر ولایت هندوستان در قبضۀ تصرف درآمده بود از شیر شاه و سلیم شاه قوم لودی شکست خورده و فرار کرده التجا و استمداد بپایوران بزد شاه عباس صفوی برد مرهدایون شانرا در کتب خود تحریر نموده اید الحق تا مشیت ایزدی نباشد هیچ کاری صورت انصرام نمی پذیرد و چنانچه مضمون صدق مشحون قران مجيد الا ماكتب لناوبه مصداق الأمور مرهونة بأوقاتها مويد حال و گواه مقال است . تا در نرسد وعده هر کار که هست سودی نکند یاری هر یار که هست چون وقت وصول آمال رسد وعنايات الهی شامل حال گردد البته مقصود خود بوقوع خواهد انجامید . تم زحمات الی بیان ماصد را سنه یکهزار و دوصد و شانزده بود که ناگاه در انتبگای پشاور بسمع اشرف رسانیدند که بندگان سکندرشان شاه زمان که بعزم مقابله شاه محمود از دار السلطنه کابل بسمت قندهار تشریف برده بودند واحمد خان نور زائی پیش قراول مقرر دومنزلی پیش فرستادند نامبرده بنا بر خبث باطن با مخالفان ساخته هم از آنجا رو بفرار نهاده به مخالفان قرار نمود ازین معنی هزیمت فاحش در لشکر شاه مسموح افتاد بندگان شاه موصوف درینصورت ناچار و پریشان حال گشته از منزل مقر عنان عزیمت را بسمت کابل معطوف فرمودند از آنجا که مردم کابل را هراس شاه محمود در خواطر مستولی بود در خدمت بندگان سکندر شان اهمال ورزیدند لهذا صلاح دولت در قیام انجام ندیده همچنان از شهر کابل عبو ر فرمائیده عنان عزیمت را بسوی التکای پشاور معطوف ساخته بسبب ضرورت و افسردگی راه در قلعه عاشق نام شنواری که قریب جلال آباد است با وزیر وفادار خان و زمانخان پامیرائی و پانزده سوار غلامان وارد گردیده نزول اجلال فرمودند عاشق نام نمک بحرام به طينت يعسر انجام اول بندگان شاه را در قلعه خود جاداده و بخدمت جانفشائی سر ب قدم ملازمان اقدس نهاده آخر به هنگام نصف شب قریب دو صد نفر قوم شنواری را طلب نموده به مقتضای منافقت و خیانت باطنی در وازه قلعه را مسدود ساخته وجاه بجاه بنا بر استحکام قلعه تفنگچیان نشانیده پسر بدگوهر خود را در آن شب بجهة اطلاع بخدمت شاه محمود بسبیل استعجال بسمت کابل فرستاد هر گاه بندگان شاه زمان از این معنی اطلاع یافت هر چند سعی و تردد در تخلیص خود نمودند فایده پذیر نگردید و به آن سنگدل هیچ اثر نکرد چون این خبر وحشت اثر به بندگان ما رسید فی الفور صد سوار جرار بمعة عبدالكريم خان اسحق زائی سردار جهة تخليص بندگان شاه ممدوح بسرعت تمام از راه خیبر مرخص فرمودیم از آنطرف شاه محمود نیز جهة بردن بندگان شاه زمان بسمت کابل اسدخان برادر فتحخان بارکزائی را بمعه بسیار سواران فرستاده بود از آنجا که تدبیر معارض تقدیر حضرت قدیر نمیتواند شد در حالیکه عبدالکریم خان از خیبر عبور مینمود باو خبر رسید که اسد خان مذکور سبقت جسته بندگان دارا دربان شاه زمان را از قلعه عاشق برداشته به کابل برد درین صورت عبدالکریم خان چاره را به عرض کردن منحصر دیده کیفیت حال بحضور اشرف ما رسانید ناچار خان مذکور را بمعة سواران بحضور انور طلبائیده و چون در آنوقت عرصه روزگار از غم و الم بسیار و نیرنگ زمانه (۳) اضطرار پناهندگان ما بتنگ آمده بود دلتنگ وغیرت گریبان گیر حال شد در استدعای استمداد مددتائید و تقویت از جناب ایزدی مسئلت نموده و امداد دعای بزرگان دین خواسته هم در بلده پشاور داعیه سلطنت فرمودیم دران حال همگی دوصد نفر بركاب نصرت انتساب ما حاضر بودند بعنایات صمدی والطاف سرمدی پیشنهاد خاطر همت گزین ونیت حق طویت معدلت آئین این نیازمند درگاه بی نیاز همین شد که از ابتدای جلوس براو رنگ جهانداری وشهنشاهی وآغاز تمتع نعمای الهی جمیع سکنه ورعایا وسایر خلایق وبرایا که ودایع و فانیع خالق عالم ایعه دروتکوین اند در ظلال عدل و انصاف وسایه رأفت والطاف بندگان خود درآورده مرفه الحال وفارغ البال بوده پیوسته درادای وظایف شکر گذاری وستایش وثنای حضرت باری که موجب ازدیاد نعمت واستحالت سعادت است رطب البیان ورطب اللسان احسان ما باشند زیرا که مقصود از سلطنت وحکمرانی پاسبانی خلایق واعانت مظلوم ازدست ظالم واجرای احکام شریعت نبوی وقلع و قمع اهل بدعت و تقویت واعانت علمای دین است از آنجا که وصول این مطلب ارجمند وصول باین مناصب بلند بجز اعدا کر نصرت اثر صورت پذیر نبود بنابران بندگان ما اول متوجه بجمع آوری لشکر شدند همدرین اثنا ناگاه بسمع همایون ما رسانیدند که زرداد خان درانی قوللرآشی که سابق ازین در عهد بندگان سکندرشان شاه زمان فراری شده درحدود یوسف زائی متواری بود حالا از استماع خبرظهور سلطنت شاه محمود باچند افاغنه یوسف زائی درنغمه اتك آمده از آنجا باتفاق چهارصد نفرسوار وپیاده نوهخات جمعیت نموده باهوای شاه محمود در قریه هندبیر که حد مهند است وپنج کروهی شهر پشاور فرود آمده وسنگر زده باطراف خود مستعد جنگ میباشد و مطلب ازازین حرکت اینست که دامنگیر بندگان همایون شده خدمت خود را بشاه محمود هویدا سازد وقایع اول جنگ کردن زردادخان وخراب شدن وشکست یافتن او سوانح این وقایع چنان است که بندگان ما بعالیجاهان گل محمد خان وقبض طالب خان بامیزائی ویارمحمد خان نسقچی باشی امر نمودند که با دوصد نفرسوارمکمل یراق وچند صد نفر پیاده از حضور مرخص شده بمقابله زرداد خان پردازند اورا برهم زده ودستگیر نموده بحضور سعادت ظهور حاضرسازند بمقتضای امر اشرف چون عالیجاهان مسطور در موضع مذکور رسیدند نامبرده تاب مقاومت نیاورده رو بگریز نهاد وعالیجاهان بفتح و فیروزی مشرف حضور گشته آواریف بعرض عرض رسانیدند بندگان اشرف ماهستیمان در فکر جمعیت لشکر بودندهرچند قوم درانی وغلامخانه از خوف شاه محمود که تازه کنار سلطنت باوقرار یافته بود جرأت برآمدن از کابل نمینمود امابندگان اشرف ما بامداد نقود کثیره در سرخ وسقيد واعطای بخشش وخلعتهای فاخره اکثر آن مردم را ممنون ومرهون احسان بیکران ساخته بخود رجوع بندگان اشرف نمودند حتی که مهرعلیخان میرآخور باشی که از رکاب بندگان شاه زمان فرار نموده در جلال آباد توقف داشت از التماس پابوس همایون باینجاه شصت سوار باستان بوسی مشرف گردیده وعالیجاه محمد اکرم خان بامیزائی امین الملک که در نزد شاه محمود بود نیز بآنها پیوسته پنجاه شصت سوار برکاب خاقانی رسید بعد ازان عالیجاه خان محمد خان نسقچی باشی بحضور اشرف حاضر گشت علی هذا القیاس مردم درانی روزمره باستد از در ببار حاضر شده جمع آوری میشدند میمنه و میسره خاص جناب اقدس هما که عبیه وفادار خان وزیر بود بمعه برادرش مجید صدیق خان از راه یوسف زائی بستم لاهور پشدی فرستاده شدند از حوادث مامون و ازین ممر که بیرون باشند ، ونواب عفت ایات جناب والده ماجده مقدسه مطهره بمعه اهالی حرم محترم شاه زمان با چند نفر از خواص وملازمان معتبر در پشاور گذاشتیم بجهة آنکه بندگان شاه زمان در کابل گرفتار است اگر حق تعالی فضل کرد وشاهد مقصود رخ نمود البته یکجا فراهم خواهند شد والی وابستگان ایشان باوشان خواهند رسیدچون خاطر بندگان ما از طرف اهالی حرم تسلی وتشفى كلى یافت در آن حال عنان را بعات عالیات با لشکری فراهم آورده بسمت کابل معطوف داشته عالیجاه مهر علی خان میرا خور باشی را با پانصد سوار پیش قراول مقرر نموده مرخص فرموده شد. وقایع دويم محاربه نمودن عبدالواحدخان وعطاؤ الله خان و بلوچ خان وعزیمت یافتن آنان چون عنان عزیمت موکب نصرت آیات بسمت کابل معطوف گشت ومنزل بمنزل کوچیده در قریه باصول نزول اجلال فرمودیم از طرف شاه محمود نیز عبدالواحد خان بار کزائی وعطا و الله خان غلزائی و بلوچ خان اچکزائی پیش قراول مقرر شده در جلال آباد رسیده بودند ایها در موضع مذكور على مابین قراولین جنگ پیوسته چنانکه قراولان مخالف تاب مقاومت نیاورده فرار بسمت کابل اختیار کردند و بعضی از آنها به تقبل ورکاب نصرت انتساب بندگان همایون ما حاضر شدند عالیجاه مهر علیخان میراخور باشی عریضه محتوی بر نوید فتح وظفر وبرهم خوردن لشکر مخالف بضاختر بحضور لامع النور اطهر گذرانیده عرض نمود که حالا توقف مخالفان نموده ایم تا در همین جا بانتظار قدوم تفاخر لزوم اقامت کرده شود از حضور لامع النور حكم صادر گردید که تا ورود موکب دولت اجلال در آنجا توقف ورزد بعد ازان روایت همایون ما کوچ فرموده رونق افزای منزل مذکور شدیم و از آنجا در منزل اشپان نزول اجلال فرمودند. جنگ سوم بندگان همایون ما بالشكری شاه محمود و شهزاده کامران چون این نیاز مند درگاه الهی در منزل اشپان تشریف فرما گردید مردم اردوی معلی بعضی در فکر برپا کردن خیمه ها و بعضی بفکر تدارک دانه و کاه وجاء بجاه متفرق وبيجا بودند که ناگاه لشکر شاه محمود و شهزاده کامران و فتح خان بطور ایلغار نمودار شدند با وجود اینهمه پراکندگی سوار و پیاده لشکراین بنده در گاه الهی بجلدی صفها آراسته و علمها برافراشته مستعد جنگ شدند و از طرفین صدای توپ وشناين و ضرب شمشير وزوبين برخواست دران اثنا خوانین غلام خانه و درانی که جان بسته رکاب اشرف بود، باد از لشکر شاه محمود و شهزاده کامران گریخته باستعلام عتبه عالیه خاقانی مشرف شدند وصالح محمد خان اسحق زائی میر اخور باشی شاه محمود در حین گرمی جنگ برفع اثر روی نام و ننگ کهندر شکست یافت از رود سرخ آب گذشته روبکابل فرار نمود درین حال شهزاده کامران باتفاق فتح خان و خواجه محمد خان بر پیادگان لشکر بندگان ما که از قوم خلیل و مهمند بوده حمله آوردند چون اتفاق در مابین ما و لشکر مذکور باغ اشپان حایل بوده و كومك به آنها رسیده نتوانست در آنحال محمد خان هشتکری والهيار خان باجوری که سرداران طایفه خلیل و مهمند بودند کشته شدند از وقوع این واقعه سائر [آن دو طایفه تاب اقامت نیاورده رویفرار نهادند و از فرار کردن آنها هزیمت در تمامی لشكر بندگان ما افتاد متی که اشکر مخالفان اطراف وجوانب این نیازمند درگاه الهی را چون دایره پر کار محاصره کردند از آنجا که جواهر خانه وصندوق خانه در رکاب حاضر بود لشکر مخالفان را نظر بر اموال و اسباب افتاده متوجه غارت شدند و حق سبحانه بندگان ما را بمصداق تلف المال خلف العمر از آن مهلکه نجات بخشید چنانچه با پنجاه سوار از میدان معرکه خودرا سالم کشیده بسمت سفید کوه عازم شدیم و از آنجا تا دو روز سختی و تعب راه کشیده و نشیب و فراز کوه هاقطع نموده بروز سوم در میان دره قوم توری و جاجی بوده رونق افروز گردیدیم از آنجا که مردم آنجا رعیت سرکار اشرف بودند ازین واقعه اطلاع یافته هر يك موافق استعداد خود مهمانی و جانفشانی بجاه آورده بکمال خدمتگذاری و هوشیاری از حد خودها گذرانیده بمحال ترکه یکی از موضع محکم خیبر است رسانیدند و قریب بیست اسپ درین سفراز صعوبت شوامخ جبال که سیر و مرور بر آنها نهایت دشوار و معرهبور نهایت دشوار گذار بود تاب نیاورده سقط شد غرض که پای سوار باقی مانده بمحل مذکور رسیده بخانه سید محمد رضا سکونت ورزیدیم نامبرده آنچه لازم خدمتگذاری و مهمانداری بود بجا می آورد بندگان اشرف ما بعوض آن يكست زين طلا با يراق مرصع با و عطا فرمودیم مدچند روز باغوای بعضی مفسدین میخواست که علم مخالفت ونفاق برافرازد و خود ملحق باهل عداوت وشقاق سازد بندگان ما از مافی الضمیر مطلع شده متوجه بدفع آن عناد واصلاح آن فساد بودند که ناگاه عالیجاه محمد امین خان خیبری و یار محمد خان نسقچی باشی سر کار و دیگر اکابر و اصاغر خیبری ورود موکب بندگان ما را در خانه سید محمدور دریافته با جمعیت خودها هر يك برکاب خاقانی حاضر شدند و آنچه لازم اخلاص و خدمتگاری و متابعت وجان نثاری بود مبذل و جان و صدق و ایقان ظاهر ساختند سیدمذکور صورت حال صداقت اشتمال آنها را ملاحظه نموده آن خیالات فاسده که در باطن داشت ظاهر نساخت بعد ها بندگان ما از آنجا کوچ نموده در دره خیبر که مکان خاص امیر محمد خان مذکور بوده تشریف فرما شد ید چون خوانین خیبری که در جنگ اشپان برکاب والا حاضر بودند و از قدیم الایام نیز بکمال صدق خدمتگاری بندگان ما داشتند مطابع شدند ورود موکب بندگان ما را شرف افتخار خودها دانسته خورد و بزرگ و خوانین وتایعین امید خود را از طرف شاه محمود منقطع ساخته در خدمت گذاری و جان نثاری بندگان ماحاضر بوده و بهمین وتیره چند مدت در خیبر گذشت و در ان فرصت شهزاده کامران در پشاور وارده کتر در بند و چاه گیاه در آنجا مانده بسمت کابل رفت و در حین مد را جعت عبدالواحدخان یار کثرانی را بحکومت و خواجه محمد خان قزلباش را بصر داری پشاور مقرر فرموده در ان حال بندگان ماباخوانین خیبری مشورت و مصلحت فرموده بقدر چهار پنج هزار پیاده خیبری تدارک اشکر نموده عازم به تسخیر الکی پشاور شدند چنانچه منزل اول در قلعه جمرود ومنزل دویم در سنگو سر حد غلغلی نزول فر مودیم. وقایع چهارم محاربه نمودن در سنگو با عبدالواحدخان و خواجه محمد خان سوانح این وقایع چنان است که عبدالواحدخان بیار کثرانی و خواجه محمدخان قزلباش خبر ورود موکب همایون ما را شنیده بی توقف با جمعیت سواره اشکر خود مقا بل شده و مجادله و مقاتله از طرفین بر پاشد بعد از چنگ وجدال بسیار چون مردم خیبری پیاده در میدان تاب مقاومت با اشکر سواره توپ و شالین روی هر بت نها دیده بندگان مارا چاره بی نیل مقصود و مراد مراجعت نموده ببار بچوره خیبر نزول فرمودیم اکثر مردم فراری سبب گرمی هوا و کم یابی آب در عرص راه هلاک شدند لیکن صد رحمت و آفرین بوفا داری مردم خیبر که بر کشتگان خود توحه نمیکردند و غم نمی خوردند بلکه استفسار از سلامتی جمعالی بندگان ما می نمودند چون اطلاع یافتند که بندگان اشرف سلامت بچوره رسیدند شکرانه بدرگاه کر ساز بی نیاز بجاء آورده میگفنتد که الحمدلله پادشاه مایان بسلامت و حیات رونق افرا شدند مقتولان ماهمه تصدق قدم بندگان اشرف با دو هريك بزبان صدق تدرح عیان بعرض میرسانیدند که سره رکاب اشرف بسلامت باشد هیچ کینه و دانی وملالی رابخاطر مبارك راه ندهند صد بار اگر کشته شویم واگر هزار بار خسته شویم باز هم جنگ خواهیم نمودیم که برکاب اشرف حضرت ظل سبحانی کشته شدن خود را حیات ابدی و دولت سرمدی می پنداریم . اثر میخانه و می نام ونشان خواهد نبود سر ما در قدم پیرمغان خواهد بود بندگان ما اخلاص و خدمتگاری و اختصاص وجان نثاری آنه را بصدق و صفای روی و ریا ملاحظه فرمود. عرصه بیکسال در خیبر و باره استقامت ورزیدند درین عرصه عرایض خوانین درانی وغلامخانه وقزلباشیه متواتر بحضور سعادت ظهور رسیدند که هر گاه موکب دولت واقبال نصب فرماید غلامان واله که پروردگان نعمت ابدی خودها است از دل و جان خدمتگذاری بجا خواهیم آورد لهذ ابخاطر همایون ماچنین مساعث قرار یافت که هر چند خوانین خیبر بخدمت بندگان ما اخلاص تام دارند لیکن در پنجا کاری دلخوا، وحسب مدعابر نمی آید ازین جهت که مغرسوار ولایت در پنجا مسدود و تهیه سامان واسباب سلطنت معدوم الوجود است بالضرور عنان عزیمت قندهار معطوف باید فرمود چرا که مردم درانی والوس افغانی و برایا همه هوا خواه سر کار ما میباشند و باین دولت بیشتر رجوع دارند شاید بمشیت و اراد. صمدی شاهد مقصو د بکام مراد بپیود جزم را دست آغوش در آنجا کار سلطنت بوجه دلخواه پذیرا گردد بناءًعلیه از جیمز کوچ فرموده با دوصد نفر سوار وپیاده بقریه ادر کوه بکوه صعوبت صعود و هبوط محال وشوامخ جبال قطع نموده بحدود وزیری رسیدیم و وزیری اول بتصور مخالف و چپاول غارت گشته شمشیر ها عام کرده از قلعه های خود بمقابله بیرون شدند ثانیا که بندگان همایون ما کلا نهای آنها را طلب فرموده بخشش زر سفید و سرخ بی نیاز نمودند بندگان اشرف مارا بواقعی شناختند و دوصد تفنگاری و چاقچنانی حاضر شده دروازه قلعه جات خودها را کشاده بعفو تقصیرات خویش خواستند بندگان ما تقصیرات آنها را عفو فرموده معمد خان سر کرده طایفه وزیری را با چند نفر کلان تران شان تا بحدیته که سرحد ملك کاکر میباشد بطور راه بلدی حاضر رکاب والا داشته و از آنجا بخلع فاخره وانعامات متکاثره سرافراز وممتاز ساخته مرخص فرمودیم ساده لوحی مردم کاکر بدرجه معلوم شد که اگر برای غله سز کارواسبان جور کام وغله خرچ یومیه خواسته میشد اگرچه سه آذر خام آرد را در بدل یکروپیه میدادند مکر در آنوقت در سعید بسر کار نمانده بود هر گاه در عوض يك کاسه آرد که سه آذر خام بوده باشد یکدانه مروارید که قیمت یکصد روپیه میداشت داده میشد از نادانی وساده لوحی منظور نمیکردند وروبیــه سفیــد میخواستند غرض بهـــر نـوع شامت دوه ماه در آنجا اقامت کرده اول جهة تفحص احوال آدمها با طراف و جوانب فرستاده بعد از راه غوایزی بحدود غلزائی نزول دولت فرمودیم وقایع پنجم وارد شدن بندگان ما در حدود غلزائی و وصلت نمودن بانها چون خوانین و اراکین ورعیت غلزائی به سبب وقوع جنگهای متعدده که با سپاه شاه محمود نموده بودند واکثر آنها بقتل وتاراج رسیده واز آنطرف مایوس و آزرده خاطر میبودند ورود موکب دولت واقبال ما را بسعادت خود ها دانسته دوصد تفنگداری وجان نثاری خورد وبزرگ از دل وجان حاضر شدند ومقارن اینحال عالیجاه شکرالله خان نواسه اخلاص قلعخان هوتك و عاليجاة فتح خان بابکر زائی وشهاب الدینخان توخی بخدمت بندگان ماعرض نمودند که اگر صبیه فتح خان مذکور را بندگان والا بیکنیزی پذیرفته بدولت عقد ممتاز فرمایند البته موجب افتخار غلامان وباعث عزت واعتبار این خانه زادان خواهد بود ازینجا که عرض خوانین مذکور از کمال اخلاص بوده در آنوقت بحصول مقصود نهایت اختصاص داشت بندگان ما منظور فرموده پذیرا فرمودند بعد از وقوع منا کحت عنان عزیمت بادوصد سوار بطرف شال کوت و مشنگ که سرحد ملك بلوچ است معطوف فرمودیم چون ایام زمستان و کثرت برف و باران بشدت بود بخاطر مبارك چنان گذشت که موسم زمستان و برف باران در همین جاه کذرانیده و جوع بمقصد نمائیم مکر در آنوقت از وجوه نقديه چیزی در سر کار وجود نداشت بحسب اتفاق قافله از شکارپور ورود یافته عازم قندهار میبودند بندگان اشرف مایقند هار مایحتاج از مردم تجار بطريقه مساعده چیزی زر نقد گرفته وعده فرمودیم که هرگاه عنایت ایزدی والطاف سرمدی شامل حال این نیازمند قادر ذوالجلال شود وبرتخت سلطنت کامياب گرداند ادای وجوه شمایان بوجه نيك کرده خواهد شد مردم تجار که همه وقت خوف زده و ترسیده شهزاده کامران وفتح خان بودند که اکثر اوقات تمام اموال قافله ها بتاخت وتاراج غارت مینمودند و چیزی در نزد ایشان نمیگذاشتند از سلوک این مملوك شکرانه الهی بجا آورده وهر قدر که بندگان ماخواستند بطوع ورضا و خوشدلی وثیقا دادند المنة لله تقدس و تعالی که قرض مردم تجار را بعد از جلوس بر آورنگ سلطنت و شهریاری مقدم بر همه اعمال مستحسنه رعیت پروری وداد گستری داشته ادا نموده علاوه بران مهربانی های گوناگون درباره اوشان مبذول فرمودیم غرض که بعد از گرفتن وجه تاجران از شال و مشک عنان عزیمت معطوف ساخته بمعال كوژك نزول اجلال فرمودیم . وقایع ششم جنگ نمودن بندگان مادر منزل كوچك با صالح محمد خان غلزائی وغیره چون این نیازمند درگاه الهی در منزل كوچك با دوصد سوار نزول فرمودیم خوانين مذکور از طرف شاه محمود و شهزاده کامران با جمعیت هزار سوار بعزم محاربه ومجادله علم ها افراخته وطبلین خانه بجلو انداخته و خودرا ساخته و اسپان را تاخته رسیدند در آنوقت بندگان ما بحبل المتين توکل و عروة الوثقای امید مالك كن جک زده و اتکا بمضمونه آیۀ کریمه کم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة باذن الله داشته با دوصد سوار حاضر رکاب مقابله نمودیم هر گاه عرصه جنگ تنگ آمد این نیازمند درگاه الهی بیغبرنگ دست بقبضه شمشیر نصرت آهنگ آورده بر یکسوار که مقابل بندگان همایون مانده بود انداخته بند دست او را منقطع ساخته وازان در گذشته مشغول به مقال آن گردم شدیم بودیم که بتوفیق الهی شکست فاحش در لشکر مخالفان افتاد تا که برهم خورده رخت ادبار بجانب قندهار کشیده ملحق بشهزاده کامران شدند و بندگان همایون ما با حصول فتح وفیروزی در ارغستان که حدود درانی وفوقلزائی بود عطف عنان فرمودیم بناء بر جمع آوری لشکر نزول اجلال فرمودیم چون لشکر شکست خورده در نزد شهزاده کامران رسید وشهزاده کامران قبل از وقوع شکست بحاجی فیروز الدین خان عموی خود جانب هرات نوشته مشتمل بر استدعای كومك فرستاده بود حاجی فیروزالدین شهزاده ملك قاسم پسر خود را با دو هزار سوار جرار فرستاده شهزاده کامران بعد كومات هرات و جمعیت لشکر قندهار که جمله پنجهزار بودند مجدداً بداعیه جنگ ناگاه بردو فرسخی ارغستان رسید دران فرصت جمعیت بندگان ماقریب پانصد سوار شده بود لیکن مردم ایلات روزمره می آمدند و تمام جاری بود دران اثنا از لشکر شهزاده کامران بعضی خبیر خواهان و اخلاص مندان این سرکار عرض رسان شدند که لشکر مخالفان کثیر و جمعیت بندگان اشرف و الاشیل است مصاحبت و قت و بهبود کار دران است که این وقت خودرا از لشکر مخالفان بر کناری کشیده بدعاء بقاء الله تعالی این خدمت غلامان ظاهر و با هر خواهد شد بندگان ما با یه کریمه ولا تلقوا باید یکم الی التهلکه اطاعت نموده و صلاح بیگھواه را راهین مصاحت دانسته خودرا با اصرار ازین معرکه بر کران کشیدند که برزگان گفته اند بهر جای در کی توان تاختن که جاه اسپر باید انداختن یعنی از ارغستان کوچ فرمودیم اگر چه در آنساعت شدت باران و سرما بحد کمال بود مگر شبهنگ شب رفته بعد از قطع مسافت بعید وقت صبح بود بحدود غلزائیان رسیدیم که در آنجا دست رس مخالفان نبود چون که سبب باران و سرما مشقت بسیار بذات والاترین و تعب بیشمار بمردم سپاه رسیده بود لهذا بقدر یکپهره روز در آنجا توقف نموده رخت و جامه خشك ساخته و اسپان را جو کبیری کرده از آنجا بحد د عبدالرحیم خان هوتکی نزول نموده شد و در آنجا چندیوم توقف فرموده بودیم که نا گاه شهزاده قیصر و صمد خان که سابق شکست یافته بودند حبر ورود بندگان ما را شنیده مشرف حضور ساطع النور شدند بعد از آنجا کوچ فرموده در بوری که مسکن مردم کاکر است تشریف فرماشدیم در آنجا بصواب امرای حضور مصاحت چنان قرار یافت که شهزاده قیصر و صمدخان و غیر انور باشی و شادی خان اچکزائی و باقی خوانین مامور قندهار شوند بندگان ما عزیمت بسمت کابل معطوف فرمایند تا انشاالله مقصود بدست آید لیکن بندگان ما چند روز جهت تدارك خرج توقف نموده چند دانه جواهر منجمله جواهرات که همراه بود با ملازمان معتبر داده امر فرمودیم که بطرف دیره جات رفته معامله کرده قیمت آن را بحضور برسانند و هم دران فرصت دستخط مبارك برای خوانین درانی و غلامخانه قزلباش شیعه و آثاره کابل و کوهستانی در باب مخالف نمودن بشاه محمود صدور یافته مضامینی که معتمدان ما مامور حضور و سر انجام خرج راه نموده مشرف حضور پر نور شدند بندگان ما از منزل بوری کوچ نموده بحدود رودت که هم حدود طایفه نیازا ئی است نزول اجلال ارزانی فرمودیم و خوانین غلزائی دانه چند از جواهر مرحمت شده که تا بحد تهیۀ جمعیت خود فراهم آوری لشکر نمایند که عزم بندگان ما بتسخیر ولایت کابل بالجزم است . وقایع هفتم جنگ مردم کابل پاشاه محمود و محصور ساختن او صورت این وقایع چنانست که چون امراء مردم کابل و رعیت و خوانین درانی و کوهستان همگی و تمامی شیوه الطاف و شفقت گستری و روش انصاف و بنده پروری جبلی بندگان مارا نيك دریافتند واز ظلم و تعدی قزلباشیه واز عملهای بد و کردارهای او باشیه خوانین و سپاه شاه محمود جان بلب رسیده بودند ناچار دعوی مذهب را وسیلۀ مقصود نموده جنگ سنی و شیعه را پیش آورده چندین مجادله های خانه جنگی نمودند حتی که مردم بسیار از طرفین کشته و خوار و خسته شدند تا آنکه شاه محمود از شهر و نواحی کابل منهزم نموده در قلعه بالاحصار محصورش کردند بندگان ما نیز در آن فرصت از محال رودت کوچ کرده درالتمور که نزديك محال لوگر است تشریف فرما شدیم اول حاجی رحمت الله خان فوفلزائی بعد آن عمار جاهان گل محمد خان بامیزائی وعطا محمد خان بامیزائی ولد مختار الدوله بر رکاب اشرف مشرف شده عرض کردند که عالیجاه شیر محمد خان مختار الدوله نیز در پی است که بر رکاب بوسی کامیاب گردد چنانچه در همان اثناء مختارالدوله و بعضی خوانین و اراکین دیگر از شهر کابل از نزد شاه محمود فراری شده بر رکاب حاضر شدند بعد از آن مردم کابل باوای عام کرده بعرضکه رایات عالیات رونق افزای نزدیکی او گرد گردیده جمعیت سپاه بندگان ما تا سه هزار گردیده بود شکرانه ایزدی بجا آورده غد در آنحال جمله خوانین بعرض رسانیدند که استماع رونق بخش بندگان همایون اعلی در التمور شاه محمود را هراس دست داده مشور، و مصلحت جماعۀ عرب وسکنه قلعۀ بالاحصار دروازه قلعه را مسدود ساخته توپ وتفنگ از بروج و باره شور می اندازند ازین معنی حاکمان شهر جان بلب اند از برای خدا پاد شاه برویی تشریف فرما و رونق افزا بکابل شوید بندگان ما عرض آنها را قبول فرموده بتوفیق الهی از آنجا کوچ کرده بلوگره رونق افزا شدیم شب در آنجا گذاشته روز دویم با جاه وجلال و شوکت و اقبال سوار شده بزیارت بابر پادشاه که مقبره اش متصل شهر کابل است نزول فرموده فاتحه خوانده دو رکعت نماز شکرانه ادا ساختیم البته در آنوقت جمعیت سپاه نصرت پناه تا یکنیم لک سوار و پیاده بر رکاب ظفر انجاب حاضر بودند همان وقت سوار شده داخل کابل شده در باغ علیجاه سردار مدد خان نزول اجلال فرمودیم چون دولت خانۀ بالا حصار مسدود و دروازه ها بدست جماعه عرب وحبشی مضبوط بود و از بالا حصار شور توپ و تفنگ میزدند بنا بر آن بندگان ما روزمره سوار شده باطراف و جوانب قلعه سیر کرده و بزاوریهای کوهستانی جاه بجاه مقرر نموده برای نگهبانی و محاصره قلعه می نشاندیم تا اندرون قلعه احدی بیرون نشود و افسران سپاه سلامت کوچهها هر روزه پیش میبردند تا نقب بزیر شاه برج قلعه برده شد از آنجا شاه محمود از جماعۀ عرب و حبشی امیدوار حمایت و آرزوی كمك وبرات نجات و مخلصی خودها از طرف شهزاده کامران و فتح خان داشتند بعد از چند روز بسمع اشرف رسید که فتح خان با جمعیت فراوان برای تخلیص شاه محمود بمجال میدان رسیده بندگان ما نیز از شهر کابل بتوفیقات ایزدی با جاه وجلال عنان عزیمت را بسمت قلعۀ قاضی بمقابلۀ آنها معطوف فرمودند . وقایع هشتم بجنگ آمدن فتح خان که از قندهار بجهت تخلیص شاه محمود آمده بود و واقع شدن محاربه در قلعۀ قاضی و شکست خوردن فتح خان وفرار نمودنش بسمت قندهار و تسلط یافتن بندگان ما بشهر کابل باجاه و جلال کیفیت این مقدمه چنانست که چون به یمن توکل بر عنایت ایزدی و توسل سرمدی نواب همایون ما بعز وجاه بقلعه قاضی رسیدند عساکر فیروزی ماثر از سواره و پیاده آراسته و علمهای جنگ افراخته و طبل های محاربه نواخته آماده جدال وقتال بودند که از آنطرف علمهای سواران فتح خان نیز نمایان شده بمجرد که میدان رسید و بازار گیرو دار دلاوران جلادت شعار گرم گردید به تفضلات ایزدی و عنایات سرمدی اکثر مردمان کاری از مخالفان «۱۲» مقتول تیغ یلان عسکر نصرت بنیان گشتند و هنگامه زد وخورد و آورد وبرد از صبح تا نماز عصر گرم ماند عاقبت الامر بوقت نماز عصر فتح خان شکست خورده روی فرار بدشت ادبار آوار دره گرای سمت قندهار گردید الحق درعالم اسباب سبب ظاهری در بر همی سلطنت شاه محمود همین بود که مردم قزلباش خمرخواری و بدکرداری رسـب اصـحـاب وکارهای ناصواب بر ملا میکردند وطایفه علما وصلحا و اهل شریعت وطریقت را منکام ذلیل و بیوقار میداشتند واهل بدعت طراز نیز کفتار شده بودند وشاه محمود بغور این امور نرسید و به پرورش اهل علم وفضل نمی پرداخت (هیچ قومی را خدا رسوانکرد تا دل صاحبدلی نامد بدرد) پس بمصداق صداقت نضاق آیه كريمه ان الله لا يغيروا بقوم حتى يغيروا ما بانفسكم بفحوای حدیث شریف اعمالکم عمالكم حق تعالی عزت و نعمت آن گروه مخذول را بذلت ونقمت تغییر داده عمل زشت آنها را سورت عامل ساخته بر آنها مسلط گردانید اهل دانش و بینش پند گیرند و پیدائشان و کوتاه نظران عبرت گیرند ثم رجعنا الی المقصد غرض نواب همایون با حصول فتح ونصرت وشمول بهجت داخل کابل شدند شاه محمود و جماعة پیشی که مستحفظان دولت خانه بودند ازین حال مطلع گردیده بغایت مایوس گشته حضرت کلام الهی را شفیع وسیله عفو جرایم خودها نموده بعرض همایون رسانیدند که الحال بندگان ظل الهی از تقصیرات ما در گذرند وشکرانه دولت پادشاهی وموهبت نامنتهای گـردد غلامان را عفو فرمایند چنانچه تقصیرات آنها را عفو فرموده مقربان حضور با دستجات خواتین مامور ساختیم که تا دروازه های بالا حصار را بکشایند وشاه محمود را بعزت و احترام تمام در بالاحصار بالا ببرند فی الفور تعمیل این امور بظهور پیوست روز دویم که آفتاب عمالمتاب از افق شرق مساطع و لامع گردید بندگان همایون ما بدولت واقبال وحشمت و اجلال داخل دولت خانه بالاحصار گشته در ساعت سعد بر تخت سلطنت و شهریاری و بر آورنگ خلافت و کامگاری رونق افـزا گردیـده بـم ضـره من قال (ان الارض لله يورثها من يشاء من عباده العاقبة للمتقين) بحمدالله على نعمائه فی الجمله چون فتح خان شکست خورده وفرار کرد. بنزد شهزاده کامران رفت بقندهار بخاطر رسیده است که شهزاده حیدررا بمعه احمدخان نورزائی و شش هزار سوار رکابی مقرر ومامور قندهار نموده مرخص نمائیم تاشهزاده کامران را دلاسائی ودلجمعی داده امیدوار الطاف شاهنشاهی نموده بحضور آورند واگر سر کشی نموده مخالفت ورزد از قندهار خارج سازند . وقایع نهم فر ستادن شهزاده حیدر و سردار احمد خان نور زائی در سمت قندهار شرح این مقدمه چنانست که چون بعنایات سرمدی وتوفیقات ایزدی بعد از جلوس بر اورنگ سلطنت و شهریاری ارجمندی شهزاده حیدر و سردار احمد خان نور زائی وعطا محمد خان ولد مختار الدوله را وسیدال خان بخلعتهای فاخره و سامان متوافره سرافراز وممتاز فرموده مبلغی هم از برای مصارف انعام وبخشش از خزانه عامره مرحمت نموده پنجهزار سوار رکابی از غلامخانه درانی بدون ایلجاری باایشان ازحضور مقرر فرمود. رخصت فرمودیم «۱۳» نامبردگان بعد از قطع منازل وطی مراحل وعساکر فیروزی مآثر در منزل چکان که دو منزل از قندهار فاصله دارد ورود نمودند شهزاده کامران بمجرد استماع ورود جنود مسعود تاب مقاومت نیاورده قندهار را گذاشته رو بفرار نهاده در داور الرقاء که براه رفته استقرار نمود و فتح خان نیز زندگانی خود را غنیمت شمرده از شهزاده کامران جدا گشته بمحال معروف منزوی گردید و شهزاده حیدر داخل وقابض قندهار شد شهزاده قیصر برادر او که بجوانب و اطراف قندهار می‌بود ورود شهزاده حیدر بقندهار شده عریضه انکسار و افتقار بخدمت اشرف معروضداشت التماس نمود که غلام مدتیست که آواره و در بدر خانه بدوش میگردم امیدوارم به ذره پروری وعطوفت گستری ریاست وحکومت قندهار ارزانی شود بندگان اشرف عرض اورا مقرون با انجاح فرموده شهزاده قیصر را بحضور طلبداشته رقم نیابت آنجا را بنام شهزاده قیصر موصوف شرف اصدار یافت و چندی از خوانین حضور جهه خدمات متعلقه آنجا سرافراز ساختم درین اثنا مختار الدوله و جمله خوانین در بار جهاندار از راه عجز وانکسار بعرض رسانیدند که ، فتح خان در بدر و آواره میگردد در حقیقت او هم غلام و خانه زاد دولت ابدمدت خاقانی است اگر بتصدق فرق مبارك تقصيرات اورا عفو فرموده در حضور انور طلبداشته از خوان احسان خداوندی پاره نان در باره اوعطا فرمایند موجب امیدواری غلامان خواهد شد همدرین اثنا عریضه نیاز فتح خان نیز بمضمون التماس مشحون فوق از نظر انور گذشت لهذا عرض مختار الدوله و خوانین صداقت آئین را در باره فتح خان مقرون به انجاح فرموده در استحضار او بعالیجاه کل محمد خان نظام الملك از مصدر عزوجا امر واید شد که نامبرده را بدربار معدلت دستور حاضر و مشرف وممتاز گردانند چنانچه از اشفاق والطاف خسروانه بهره اندوز گردیده هريك بمناصب وخدمات آبائی خود سرافراز شدند درین اثنا نمک حرامی عاشق نام شنواری که سمت بندگان سکندرشان حضرت شاه زمان نموده بود بخاطر مبارك رسيد سواران را جهة دستگیر نمودن عاشق شنواری وتنبيه وتعذيب اقوام آن بدر انجام از پیشگاه جاه وجلال خاقانی مقرر ومامور فرمودیم چنانچه فرستادگان خونخوار هشتیا وارد قلعجات او گردیده عاشق مذکور را دستگیر وباقی اقوام او را اسیر ساخته وخانه واملاک وقلعه های آنها را خراب و تراب ساخته ومال اموال نمك حرامان بتخت وتتاراج فتاده بدر بار معدلت مدار خاقانی حاضر ساختند بندگان ما بنا بر سیاست و جزای عمل آن نمك حرام دغل امر نمودند که بدهن خمپاره نشانیده آتش دهند تا پارچهای بدنش منتشر گشته موجب عبرت خاص وعام گردد باقی اقوام آن گمنام را که در نمك حرامی معاون و مددگارش بوده اند بقدر تقصیرات آنها سزاداده محبوس دارند چون عزم رایات عالیات بجهة حفظ و حراست ولایت کشمیر و دیره جات منظور نظر خورشید اثر بود بناء عليه بعد ازین مقدمات پیشخانه مبارکه را بطرف پشاور منصوب فرموده بعد از چند روز بندگان همایون ما نیز کوچ کرده منزل اول در چمن بگرامی مقرر نموده نزول اجلال فرمودیم در آنجا عالیجاه فتح خان بعرض شرف رسانید که غلام تدارك و تهیۀ سفر و اسباب سفر را بواجبی نساخته بندگان پادشاه عزم پشاور دارند اگر چند یوم غلام را مرخص فرمایند که در شهر مانده تدارک اسباب کرده برکاب نصرت انتساب حاضر شوم عین ذره پروری خواهد بود بندگان اشرف عرض اورا مقرون « ۱۳ » اجابت نموده منظور داشته مرخص فرمودند بعد از انکه موکب ظفر کوکب بمنزل جكدلك رونق افزا شد بعرض اشرف رسانیدند که فتح خان از خباثت فطرتی و بداندیشی پل از شومی طالع خود فراری شده رفت بندگان ما امر نمودند که دستخطهای مبارکه بجهة خوانین ولایت صادر شود که این ناکس را که بهر طرف بیابند دستگیر نموده بحضور لامع النور حاضر سازند بعد از منزل جکدلك كوچ فرموده بمنزل بهنزل پیش از یکشب نیاسوده رونق افزوز چهار باغ جلال آباد گردیده شد چند روز در آنجا مقام کرده به آب و هوای خرم و خوش و سیر و شکار باغ وراغ دلکش تفریح مزاج بأحسن وجه حاصل نموده کوچ فرمودیم بعد از طی مراحل رونق افزای پشاور شدیم اول بندگان همایون ما بعضی از ملازمان حضورجهة دریافت عبدالله خان ناظم کشمیر و تحصیل ماليات بنابر امتحان واستعلام صدق و ایقان اوفرستادند ناظم مذکور بمجردرسیدن ملازم حضور ومطالعه فرمان تفاخر دستور حلقه غلامی در گوش وغاشیه عبودیت بردوش گذاشته مالیه واجبی سرکار را با پیش کشهای کونا کون ونذرانه های ازحد وعددا فزون وعريضه نیاز و افتقار مضنون به عذرالنور فرستادند چون عقیدت و پرستاری واطاعت وفرمان برداری او يقين ومبرهن خواطر اشرف شد نامبرده را مجدداً بدستور پذيرفه ... اصدار رقم جهانمطاع واعطای خلع عورشه شفاع بحکومت و سرداری خطة كشمير سرافراز وممتاز فرمودیم هم در ان ايام حكام ديره جات نیز آنچه مالية مقرری بود تمام وكمال بسر كار اشرف رسانیدند چون حکام مذکور از غلامان قدیمی و خانه زاد صمیمی این دولت فلك احتشام بودند لهذا بحكومت و سرداری تعلقات خود بدستور سابق برقرار وبرحال گذاشتیم که بخدمت مرجوعه خودها مشغول باشند وقایع دهم فرار کردن فتح خان از کابل بقندهار نزدشهزاده قیصر و یاغی ساختن او را سوانح این وقایع چنانست که درین اثنا بعرض اشرف رسید که فتح خان در حینیکه از کابل فراری شده بود در قندهار نزد شهزاده قيصر رفته او را از جاده مستقیم اطاعت وفرمان برداری منحرف ساخته یاغی نموده مستعد تسخیر کابل گردانیده است چون چند روز از نوروز گذشته و آغاز فصل بهار بود لهذا بنده ما امر فرمودند که رایات عالیات و پیشخانه ظفر نمشخانه را بطرف کابل بیرون نمایند بعد از ان بندگان همایون ما از پشاور کوچ فرما گردیده منزل بمنزل بی توقف مقام کوچ چیده وارد دار السلطنه کابل شده در شهر منزل واقامت نفرموده بقلعه مرانگ که براه قند هار واقع است نزول اجلال نمودیم چرا که شهزاده قیصر وفتح خان قريب رسيده بودند ازین جهة بند گان ما رونق افزای شهر کابل نشده رجوع بمقصد فرمودیم از ان جا که نواب همایون ما قبل الوقت در حین نهضت از پشاور برای خوانین قندهار که باین دولت خدا داد رجوع داشتند دستخطهای مبارك در باب اطمأنه خدمت و صداقت شرف اصدار یافته بود عرایض نیاز فزایض آنها بحضور انور رسیده بود که عندا لمقابله خدمتکاری ووفاداری غلامان بظهور خواهد پیوست هر گاه بندگان ما از قلعه مرنگ کوچ نموده در منزل قلعه قاضی نزول فرمودند «۱۴» و شهراده قيصر وفتـح خـان نــيز در منـزل ميـدان رسيدنــد سه سـاعـت ازشب گذشته بود که عالیجاه فیض الله خان غلجائی با دسته سوار خودوسا یر درانی دیگر ازطرف شهزاده قیصر وفتح خان فراری شده پناه باین بار گاه فلك اشتباه آورده بآستان بو سی مشرف ازنوازش والطاف خسروی سرافراز ودر بین الاقران مفتخر وممتاز گردید شهزاده قیصر وفتح خان از وقــوع این واقعه مضطر گـشته وطاقـت مقا و مت بخود نـد یـد ه ر و بـ فرا ر نهـا ده بنقند هـا ر رفتنـد بنـد گـا ن ما بيحصول فـتح و فیروزی وصـو ل دولت و بهـرو زی از همـا نجـا مراجعت نموده رونـق افـزای دار السلطنت كابل جنت تقابل شدیم . وقایع یازدهم آمدن ایلچیان ازتر کستان ازنزد حیدرشاه والی بخارا ازنزد قلیچ والی خلم منا صات این واقعه چنا نست که درسنه دویم جلوس برآورنگ خلافت وشهریاری که سنة هجريه نبويه على صا حبها الف والف صلوات وتهيات یکهزار دوصد وبیست بو د ایلچی حیدر شاه والی بخارا وایلچی قـلچ خان والی خلم باهفت قطار شتران نزمایه و بیست راس اسب بایراق طلا ونقره بازرهای سفید شکاری واجناس واقمشه و چینی روسی وتاتاری واسپان یرغه یار کندی پیش قیمت وخزفه های سمور وغیره ها معه تا مجات بیغی از اظهار رابطه خلت وو داد واذکار شیوه محبت والتماس واسطه غای حیدر شاه مشعر بر قبول قرابت و و صلت همشیره دوشیزه خود بنام نامی واسم گرامی بند گان ماه شرف حضور مباهات دستور گردیده هريك را ازنظرمبارك گذرانیـد چون ملتمس همشیره او موجب استحکام ضوابط مواددت ومتنت شرایط قرابت والفت بود بزیبور قبول مجلی سا خته ایلچیان را بـا نعام تـام وبخشش علاغ مـا لاکـلام سر افراز فر موده در جواب با مجـات انحـا د آیـا تشـا ن ارقام مبارك بـا تحف و نسا یف تفقد ردیف شرف ارقام واصدار پذیرفته با معتمدان حضور فیض گنجور رخصت انصراف ارزانی داشته شد بعد عزم نهضت رایات عالیات بسمت قندهار با الجزم مقرر گردید . وقا یـع دوا ز دهم عزم سر کار بسمت قند هـار و کناره کردن شهزاده قیصر وفرار نمودن فتح خان سوانح این واقعات چنانست که چون به تائیدات ایز دی وتوفیقات سرمدی نواب همایون ما عنان عزیمت بسمت قندهار معطوف فرمودند منزل بمنزل کوچیده رونق افزای منزل توت گر دیدیم ازاستماع خبر ورود موکب دولت واقبال شهزاده قیصر متردد و مضطر گشته قندهار را گذاشته بسمت دهله فرار نمود وفتح خان نیز آ واره دشت ادبار گردیده بسمت هرات وفراه نزد شهزاده کامران رفت باقی امراو خوانین و تابعین که فرمان گزین دولت ابد قرین بودند در ظلال اطاعت وانقیاد در آمده درانصرام اوامر ونواهي وانتظام خد مات سر کار خورشید اشتهار پادشاهی ساعی وسر گرم شدند لله الحمد که آنچه در پیشگاه ضمیر حق گزین می تافت از تفضلات الهی بروجه اتم محترم گشته پرتوظهور مییافت لهذا پیوسته زبان وحی ترجمان بادای شکر نعمت باری جل ذکره عذب البیان می بود بالجمله چند مدت دایره دولت در احمد شاهی ظلال اقامت بر مفارق خوانین ورعیت یگه ال رفاه و امنیت ارزانی میداشت که بندگان شاه زمان باعث شده و عالیجاه شیر محمد خان مختار الدوله متعهد گشت بعرض اشرف رسا نیدند که شهزاده قیصر از سبب خرد سالی و تقاضای نادانی خود واغوای فتح خان محرك فتنه و فساد و داعی غلغله بغی وعناد گردیده بود امید که پادشاه نظر شفقت و عنایت خود نموده تقصیرات و جرایم ماضیه او را عفو نموده وغبار آنرا از مرأت ضمیر آ فتاب نظر بصیقل مرحمت محو فرموده بحضور معدلت دستور خاقانی بطلباند پیشانی عفو ترا پر چین نسازد جرم ما آئینه کی بر هم خورد از زشتی تمثال ها علاوه ما دولت خوا هان ذمه وار وضامنم که من بعد تا دم حیات ایچنین حر کات نا شایسته وافعال نابایسته از شهزاده مذكور بظهور نرسد هر گاه بار دیگر مر تکب امری نا شا یان شود حضور والا ما لك ومختارند بهر سزا که مناست دانند تنبیه فرمایند چون پاس خواطر بندگان سکندرشان شاه زمان بر خاطر مبارك عزیز بود با لضرور عفو تقصیرات نامبرده منظور خاطر اشرف گشت لہذا بنده گان شاھزمان ومختار الد و له رفته مشارالیه را از مقام دمله بحضور انو رحاضر کرده و بپابوس مشرف ومنور گر دانید. مکرر التماس نمود ند که تکمیل قبول شفاعت مایان اینست که از راه عنایت و فیض گستر ی و شفقت ذره پروری شهزاده مذ کور حرا فراز فرموده نیابت قندها را باو ارزانی دارند . باین امید های شاخ در شاخ کرم های تومارا ساخت گستاخ این معنی نیز بر عایات خواطر عزیز اخ گرامی ممدوح منظور نظر آفتاب منظر گشته بندگان شاه موصوف را نیز بقند هار برای نصیحت وفهمایش شهزاده مذ کور مقرر فر موده عنان عزیمت را بسمت سند معطوف گردانیدیم زیرانکه مالیات چند سال سرکار فیض مدار در نزد والیان آن ممالك باقیا نده بود باقتضاء آن که مالیه وا جبی را تحصیل فرموده وسير ممالك سند را کرده تا انقضای ایام ز مستان نواحی سبجی دیره جات را هم از نظر فیض اثر گذرا نیده در اوائل نوروز رونق افروز وارد الکای پشاور خواهیم شد لله الحمد که ہمچونكه قرار داد خاطر مبارك شده بود بعنایات ایز دی وتو فیقات سرمدی تمامی بوقوع انجا مید هر گاه خبر نهضت را یات عالیات بد انسمت اشتهار یافت مصطفی خان ولد نصیرخان بلوچ وملافنح خان صاحبکار نامبرده را در احمد شاهی باستان بوسی مشرف شده بعرض رسانیدند که موافق معمول قدیم خاقان فردوس آشیان سلطان خلد آرامگاه انار الله برها نهم غلام با جمعیت دوازده هزار سوار و پیاد، در ركاب نصرت انتصاب حاضر میباشیم وقرابت وصلت سبيه محمود خان برادر کلان غلام بنام نامی واسم سامی سلاله دودمان دولت و اقبال ولی نعمت و افرا امروز شهزاده محمد تیمور نیز ملتمس غلام فدویت انتظام است اگر برزاء لطف و کرم پاد شاه جم جاه استدعای این غلام خواه خواه را قبول فرموده و غلام را سرفراز فرمایند موجب افتخار غلام و آبادی این عقیدت انجام «١٦» توانند بود چون عرض عالیجاه مذکور سراسر مملو از ارادت ومتضمن بر صداقت بود جناب همایون ما ملتمس آنها را پذیر فرمرده بخلعتهای فاخره سرفراز و بين الاقران و ممتاز بين الامثال فرمودیم و چنانکه آئین در باریه ورسم بلوچیه بوده شیرینی خوری وفاتحه خوانی بطهرو پیوست بعدها بجار و جلال و حشمت و اقبال روز اول در چمن شیر سرخ عنان نزول اجلال فرمودیم امان جیابو کبلای میران سند بحضور انور رسیده عرض نمودند که مبلغ هشت لك روپیه بجر کار فیض مدارعوض مال واجبی داند لی کرده میشود حضور اقدس عزم آنطرف نفرمایند چرا که ملك ومال غلامان پایمال لشکر ظفر اثر خواهد شد چون مالیه چند ساله برذمه آنها بود این وجه قلیل مساوی و معادل آن منظور نگشته عرض آنها پذیرا نفرموده از منزل شیر سرخ عنان عزیمت را بطرف سندو شکار پور معطوف داشته منزل بمنزل قطع مسافت فرموده در منزل كوچك نزول اجلال مسعود دیم و چون بمنزل شال وده شك رسيديم خد شمانها وكلا ي ميران سند نذر والتماس ح اضر شد. ر ض ا د و د ه ک ا ن س ا ل م ا و ع د وا زد ، ا ك رو پ ه سر کار ذو الاقتدار رسانیده میشود امید که منظور نظر فیض اثر گردیده و عزیمت آنطرف موقوف گردد چرا که افواج بحر امواج وارد آندلك كرده البته تمام املاک باهالی عساکر نصرت مآثر خواهد شد چونکه این مبالغ نیز مساوی مال واجبی چندین ساله نوده وعذرات آنها از راه فریب و حیله می نمود لهذا در آنجال عرض آنها منظور خاطر اشرف نگردید، رایات عالیات همچنان منزل بمنزل کوچ فر ما شده و رونق افزا گردیده زینت بخش کندا به که ملك نصير خان بلوچ است گردیده عالیجاه محمود خان ولد نصیر خان شابق الذکر با جمله خوانین بلوچیه ودوازده هزار مقرريه و پیاده های نبرد آزمای حاضر شده از نظر فیض مظهر گذشته داخل و شامل اردوی معلی گردیدند بوقت نماز عصر عالیجاه مذکور با تمامی خوانین و معتبرین طایفه بلوچیه بدربار جها ندار بعتبه بوسی مکرر شده شرف استعلام پایه سریر خلافت مصیر دریافته پیشکش های بسیار و اسبان عمه زین ویراق طلا ونقره وشتران بادی بهمه هودج های عجیب و اجناس زرین و پشمین وغیره حسب معمول آباء واجداد گرام والانمقام خود از نظر کیمیا اثر گذ رانیده اسب های رقصی برای صه جها زیوه نمودند که تدارك سواره و پیاده خود هارا بتمام ديده بشرف ر كاب نصرت انتساب خاقانی متفق و به لشکر فیروزی اثر ملحق خواهیم شد عرض آنها بدرو، قبول موصوف شد. خلعت های فاخره بمعه يك زنجیر فیل با عماری زرین بعالیجاه محمود خان مرحمت گردیده وباقی خوانین بلوچیه را بخلعتهای فاخره سرافراز فر موده مرخص ساختیم بعد از آنجا کوچ نمود، شدچنانچه بمنزل ترد يك دشت که فریب بیست و پنج گروهی آب و آبادی نداشت رسیده شد و عالیجاه محمودخان نیز با جمعیت سواروپیاده معموله مقدمه خودرسیده ملحق بعساکر نترت مآ ثر گردیده از آنجا، وقت ظهر کوچ نموده تمام شب قطع دشت بی آب کرده وقت صبح به نز لیگه آب داشت رسیده هم چنان کوچ در کوچ در چراژیم رایات عالیات رو نق افزای الکهای شکار پور گردید چنانچه بعد چهار روز و کلای میران سند وخوانین تال پور سادات و پیرزادگان را با حضرت کلام الله شریف شفیع و وسیله خوده ساخته التماس و عذر خواهی بسیار نمودند که ما غلامان رعیت سر کار «۱۷» نمک پرور وسپز کرده همین دولت ابد اقتدار میباشیم تصدق فرق مبارک قدری از مالیه مقرری بصیغه خیرات در وجه غلامان بخشش فرمایند که ما از ملک خود بیجا بر پاداشته یم مابقی را بلاعذر واهمال بخزانه شاهی برسانیم بندگان مانظار بر کلاء الهی وسادات عالی درجت شفیع آورده بودند مبلغ ده لك روپیه بصیغه بخشش بخشیده شده ومبلغ بیست لك روپیه باقی را نامبرده گان از سرخ وسفید بخزانه عامره رسانیدند و پیشکشهای موازی ده راس اسپان بازین ویراق طلا ونقره وتفنگ های بند وباز طلا ومينا وششمیر وقلوارهای قبضه مرصع واقمشه زرین واجناس اعلى وشترات بادی با ساز وغیر آن اسباب که معمول قدیم آنها بوده هم از نظر کیمیا اثر گذرایندند والبته بقدر شش لك روپیه بقر بسان وخادمان حضور مباهات دستور قبل بطور ضیافت خدمت نمودند همبر بران فرصت و کلای مرتبه يا مر ایض و پیشکش هاوسه زنجير فيل بمعه اسباب و اسپهای عربی بمعه زين ويراق مرصع و آهوی دريا و پدو كمخواب وباداه وی کنازه زری و دوپته های دکنی وغیره اجناس واقمشه ابریشمی بحضور پر نور سعادت ظهور گذرانیدند بعد از منظوری و کلای مذکور بخلعت های فاخره شرف نفاذ یافته رخصت انصراف برایشان ارزانی گردید بعد ازان عنان عزيمت بطرف ديره جات معطوف گشت هر گاه موکب دولت واقبال رونق افزای كوت ... شد عاليجاه بهاول خان عباسی ورود موکب دولت پادشاهی را روشنی بخش سعادت خود تصور نموده بكاز نجير فيل وچهار راس اسپان بمعه زین ویراق طلا و نقره و مبلغی زر سفید وسرخ وچند دست بازو چندی شتران بادی واقمشه واجناس زری و ابریشمی که رویه ومخلی آبادی و ابداد آن صداقت پناه بود بعر، ضه و کلای فاحمد دان ومعتمدان عبودیت سامان بحضور لامع النور گذرانیدند بندگان همایون عازم و کیلان را بخلعت های فاخره سرافراز فرموده رخصت انصراف ارزانی فرمودند در ان ایام بعرض اشرف اقدس رسانیدند که درما بين دوآب حدود ملك بهاولخان و کچی وابه قطاع الطريقان بسبب وقور راهزنی و تهور دست درازی رعیت آن نواحی را بغایت متأذی میدارند فی الفور از مصدر عروجاء خاقانی امر صادر شد كه عالیجاه خان سردار احمدخان نورزائی و غفورخان فوفلزائی بمعه نه هزار سوار جرار خونخوار جریده درمابین دوآب و ریگستان رفته مردم شرارت پیشه را تنبیه و تعدی نموده از همان راه خود را بقاعه اتك رسانید. آنچه در ثانی امرشود بعمل آرند بعد آنکه بندگان اشرف اعلی با سپاه نصرت پناه بدره غازی نزول اجلال فرمودند عاليجاه بهاول خان بعرض اشرف رسانید که از عبور اشکر فیروزی اثر در مابین دو آب خرابی بسیار واقع شده حتى كه موطنان آنجا رو بفرار نهادند وقوم شرارت پیشه و قطاع الطريق با الکلی نابود و معدوم شدند من بعد ذمه بردار عدم وقوع رهزنی وظهورفتنه و فساد مفسدان این غلام میباشد اگر بندگان حضرت خاقان معدلت بنیان عفو جرایم آن مردم بشفاعت کمترین غلامان فرمایند موجب سر بلندی فدوی خواهد بود چرا که رعیت سر کار فیض مدارند لهذا بتأير قبول التماس وعرض بهاول خان فرمان قضا جریان صادر گر دید که سرداران مشارالیهم بمعه اشکر ظفر پیکر از دیره غازی خان عبور نموده مشرف حضور انور گردند و بند گان اشرف ده هشت روز برای ایام شریف در همان توقف فرموده عنان عزیمت را « ۲۸ » بسمت دیره اسمعیل خان معطوف فرمودند در آنجا وکلای عالیجاه محمد خان سدوزائی حاکم وسردار کمپجی دله باستلام عتبه فلك رتبه خاقانی مشرف شده پیشکش ها ونذرانه معه مالیات از نظر اشرف گذرانیدند و بخلعت های فاخره سرفراز و ممتاز گردیدند و از آنجا نیز موکب دولت و اقبال منزل بمنزل کوچ نموده رونق افزای كيرك دلاچی شده سیادت پناه قضات دستگاه میرعطا قاضی دارالسلطنه کابل که برکاب نصرت مآب اشرف حاضر بود برای سیرو تماشای کمان نمك از حضور انور رخصت خواسته دستوری یافت اتفاقا در آنجا طایفه قطاع الطريقان ملانی شده آن نیکبخت را بشهادت رسانیدند چون بندگان اشرف ما بعد نماز ظهر بدیوانخانه مبارکه تشریف فرماشدند واقعه شهادت قاضی موصوف را بسمع اشرف رسانیدند بندگان اشرف دابالاجمال فرمودند هر که در کمان نماك رفت نمك شد اخیر درهمانوقت بعالیجاه محمد شریف خان ضبط بیگی امر شد که بیکهزار سوار همراه برده اطراف وجوانب دزدان را احاطه نموده دزدان را واجب الاذعان ترددا واهتمام مالاکلام نمود با وجود آنکه طایفه وزیری نیز با قطاع الطريقان متفق شده آماده جنگ شدند مگر عالیجاه موصوف از روی هشیاری و کاردانی اکثر قطاع الطريقان را بقتل رسانید و سرهای آنها را بریده و بعضی را اسیر دستگیر کرده بحضور انور حاضر آورد ناگهان در سرهای مقتولان نظر بندگان اشرف ما برسر محمد خان نامی که سابق ازین جهته پله ی راه از وزیری همرکاب بندگان ماشده بود افتاده شناخته تأسف بسیار نمودیم بنابران سر او را درشال پیچیده بمعه مبلغ زر سرخ بخانه او فرستاده و پسر او را طلبانیده بعواطف جليله خسروانی معتاد ساخته خلعت و جاینگیر مستمری عنایت کردند چون قطاع الطريقان که بانی مبانی شر و فساد بودند بسزای اعمال خود ها رسیده باقی اسیران مرخص ومخلی فرموده كوكبه دولت واقبال منزل بمنزل کوچ نموده رونق افزای پشاور شدیم مقارن آنحال عرایض مردمان خطه كشمیر بحضور بندگان سکندرشان رسیده بیدادی و تعدی حاکم آنجا بسمع قدسیه رسانیدند از آنجا که از ابتدای جلوس براورنگ جهان بانی و آغاز تخت بر سریر کشور ستانی بر مرآت ضمیر مهر نظیر انورو خواطر خطير ضیا گستر انطباع پذیر اثر افت عالم قدس و استقاضه كبر الهامات معالم انس است منطبع ومنقش است که مطلوب از سلطنت و حکمرانی و ابهت و کشور کشائی آنست که هیچوقت اغراض نفسانی خودرا منظور نداشته همواره در انتظام جهان والتام جهانیان کوشند و پیوسته در تقديم مراسم شبانی ولوازم پاسبانی پردازند زیرا که متفق عليه علما وحكماست که مقصود از سلطنت پرورش رعیت و وصول رضای حضرت داور متعال است نه جمع آوری مال ومنال مراد از ریاست حراست خلق است وصول به دولت و عنایت ربانی نه تحصیل حظوظ فانی ولذات جسمانی . سلطنت خیمه ایست بس موزون کش بود راستی وعدل ستون گر نباشد ستون خیمه بجای چون بود خیمه بیستون برپای يارب این خیمه سعادت مند زین ستون تا بحشر باد بلند فی الجمله چون عبدالله خان حاکم کشمیر شیوه انصاف باز پردستان آن دیار مرعی نمیداشت ومالیات چندین ساله بسر کار اشرف نرسانده بود لهذا درمرات خواطر حق پسند چنان جلوه ظهور نمود که نخستین رقم مبارك هوش افزا که محتوی بر هدایت آن گمراه ومشتمل بر نصیحت آن خود خواه باشد صورت اصدار وسمت انتشار پذیرد اگر برهنمونی عقل سلیم بایت راستی تقویم آئین اطاعت و فرمان برداری را پیشنهاد همت خود ساخته ودست ظلم و جور از رعايا و برايا كوتاه نموده مالیه واجبی را بحضور سعادت ظهور رساند بهتر وموجب ابقای نیابت او خواهد گردید واگر از نامساعدی بخت نافرجام گوش امرنیوش نداشت آن ولایت را بیکی از غلامان فرمان پذیر عنایت خواهم فرمود غرض آنچه از لطایف حقایق رحمانی وشرایف دقایق یزدانی بر خواطر عاطر بندگان ما پرتو ظهور یافته بود فرمان قضا جریان زیب پذیرفته بانضمام محصلان سرکارفیض مدار بنام حاکم مذکور شرف اصدار یافت از آنجا که گوش راستی شنو وچشم حق بین او را تقدیر کرو کور گردانید ورود فرمان هــــدا یت نشان وغلامان جلالت بنیان نامسهل پنداشته و داستان مالیه را افسانه انگاشته از شراب مستی خود کامی سرهوشمندی از دست داده بدار ومدار ظاهری پرداخته در رساندن مالیه اعمال وتكاسل ور زید در آن حال عالیجاه مقرب الخاقان سرمد خان مختار الدوله بحضور انور عرض رسا گردید که اگر غلام را امر شود البته بتائیدات الهی واقبال عدومال پادشاهی ولایت کشمیر را باسهل الوجوه درحیطه تصرف بندگان همایون آورده عبد الله خان بد گمان را دستگیر نموده بحضور پر نور خواهم آورد بهر نوعی که اقتضای خواطر اقدس باشد تجویز سزا در حق آن ناسزا بفرمایند تا عبرت دیگران و نصیحت پیر وجوان گــر دد بندگان اشرف معروضه او را مقرون باجابت فرموده امر نمودیم که بعد از رونق بخشی دار السلطنه کابل بندو بست این امر کرده خواهد شد چون از نوروز يك ماه گذشته بود وهوای پشاور روز بروز در گرمی و ترقی بودبنابران اراده کوچ نموده در ساعت سعید بسمت دار السلطنه کابل نهضت فرما گردیده منزل به منزل طی مراحل فرموده رونق افزای دار السلطنه مذکور شدیم لشکر ایلات وطایفه درانی و غلزائی و هزاره که از مدت یکسال تعب راه ور نج سفر کشیده برکاب تفاخرانتساب حاضر بودند همه را رخصت ارزانی شد که مدت دوسه ماه ایام بهار را بخانهای خود رفته آرام کرده بعد انقضای مدت مذکور بحضور پرنور حاضر گردند بندگان ما با جمعی از مقربان بساط انبساط برای وصول تفریح مزاج و تقویت طبع راحت امتزاج كه اندك ناخوشی همداشت بسیر شکر دره نزهت پروره که با فهای خوب و آب و هوای مرغوب و کوهپایهای خوش هوا ومکان های دلگشا ونهر های روان بهرطرف وهر جا جاری داشت تشریف فرما شده بر مظاهر قدرت کامله ایزدی چشم عبرت بین و دیده دوربین می کشودیم غرضی که ایام شدت گرما را آنجا بخوشی و خرمی گذرانیده شد الحمدالله ناخوشی و گرانی که در طبیعت بود بعنایات ایزدی زایل وصحت وعافيت مزاج بکمال حاصل شد بعد ازان عنان موکب دولت واقبال بفضل وافضال قادر ذوالجلال نهضت فرمای دارالخلافه کابل گردید چون مقدمه تسخیر کشمیر پیشنهاد خواطر بودلهذا بنسقچی باشی امرو مقرر شد که محصلان ونسقچی یان بدستور از حضور جهت جمع آوری لشکر درانی وغلزائی و ایلات نواحی احمد شاهی وغلام خانه قند هاری مامور شده باستعجال بحضور اقدس حاضر ساز ند وبجهت لشگر پشاور و ترکلانی و باجوری و ختك واربابان پشاور نیز ارقام مبارك شرف نفاذ یافت که جمع آوری لشکر خودها نموده حاضر حضور گردند . وقایع سیزدهم فرستادن عالیجاه مختار الدوله جهة تسخیر خطه کشمیر از حضور پر نور صورت این وقایع چنان است که عالیجاه شیر محمد خان با میزائی مختارالدوله را خلعت فاخره نیابت کشمیر مرحمت نموده سر افراز ساخته هشت هزار مردم ایلات نواحی را نیز با او مامور نموده بصوب کشمیر مرخص فرمودیم مقارن اینحال بخاطر مبارک ملهم شد که اگر موسم زمستانرا در پشاور گذرانیده شود از ورود موکب دولت واقبال دران ناحیه البته تقویت واعانت مختار الدوله نزدیکتر و آسانتر بوده کوایف و اخبارات کشمیر نیز بزودی بحضور سعادت ظهور خواهد رسید چنانچه بعنایات ایزدی آنچه پیشنهاد خواطر مبارک شده بی تفاوت بوقوع انجامید لهذا نواب همایون ما از کابل کوچ نموده وطی منازل وقطع مراحل نموده رونق افزای پشاور شدیم هرگاه مختار الدوله بمظفر آباد رسید عبدالله خان حاکم کشمیر از روی بغی وعناد سنگر ها در کنار دریای مظفر آباد وپیاده تفنگچی جابجا نشانیده بندوبست حفظت وحراست چنان مستحکم نموده که از دریای مذکور احدی را امکان عبور نگذاشته بود مختارالدوله بوروذ آنجا هیچ اندیشه از تلاطم امواج دریا ننموده وباران گلوله را که از سنگر ها می بارید همعرا گلبریزی ایام بهار تصور کرده دست بحبل المتین عنایت الهی زده باجمله افواج ظفرامواج بدریا درآمده کسی را که اجل فرا رسیده بود کشته وخسته شده بدریا رفت وباقی بیمن وسلامت از دریا عبور نموده نجات یافته بفضل الهی واقبال عمو مال پادشاهی بسنگر های مخالفان رسیده دست بشمشیر کردند پیاده های سنگر از وقوع اینمقدمه چاره کار را برخود معدوم و منحصر دیده خود را بیکرهسار کشید ه فرار اختیار کردند و اکثری کشته وخسته شمشیردلاوران تهمتن توأن ونبردآزمایان معرکه نام ونشان گردیدند چنانچه بفضل داور بی مثال ویمن اقبال عدو مال مظفر آباد در تصرف اولیای دولت ابد اتصال در آمد عالیجاه مختارالدوله کوایف این فتح وفیروزی ولطایف این نصرت وبهروزی را بحضور اشرف معروض داشته خود جلو انداز ، روانه کشمیر شده اگرچه شدت سرمای زمستان وطغیان برف و باران بود از مظفر آباد تا کشمیر همه گریوه وکوه و راه های نا ساخته وپسر خلل مینمود اما آنهمه شداید وصعوبت را با وجود گرانی و کمبابی غنچه دیده وکشیده بکمال استقامت واستقلال داخل دیر کهنه سون پر شده دو روز آنجا مقام نمودند عبدالله خان بالشکرسواره وپیاده خود آراسته و پیراسته گشته بمقابله رسید وقی مابین عسکری معرکه جنگ وجدال وقتل وقتال برپاشد حتی که غلامان جان نثار وسپاهیان نصرت شعار دست بشمشیر کرده دادمر دانگی ودلاوری دادند چنانچه در لشکر عبدالله خان شکست فاحش افتاد در آنحال عبدالله خان افواج خود را برهم وشکست و بخت دژم را برگشته یافت از میدان فرار نموده دریر کهنه دیگر که قلعه مستحکم برای چنین روز ساخته داخل شده محصور ساخت عالیجاه مختارالدوله بسامان استوار واتواب وخمپاره های آتشبار اطراف قلعه مذکور را مانند انگشتری محاصره کرده مکانات و آبادی آنرا بضرب گلوله اندازی مسمار وقلعه کیان را از تاب وطاقت ناچار کرد لهذا عبدالله خان در عرصه چند روز بعارضه درد کلو هلاک گردید مختارالدوله «۳۱» عریضه بشارت ترجمه فتح کشمیر وهلاک عبدالله خان اسیر سرپنجه تقدیر را مشروحاً بخدمت همایون ما عرضه داشت نموده که بندگان اقدس مالك ومختارند الحال ریاست وحکومت خطه کشمیر را بهريك از غلامان حضور که ارشاد شود تسلیم نموده غلام بقد میبوس مشرف میگردد بندگان همایون ما نظر بالطاف و اعطاف خد یوا نه که ( ۰۰۰ ) خدمت قسویانه دریاب مختار الدوله منظور نظر فیض اثر بود امر فرمودند که رقم نیابت مبارک بعهده خلعت سرافرازی بنام عطا محمد خان ولد مختار الدوله صادر گردد که نامبرده را بحکومت سرافراز نموده خود مختار الدوله برکاب نصرت انتساب حاضر شود که نهضت رایات بسمت قندهار جهة الدقاع وانهزام شهزاده کامران مصمم وبانجزم است . وقایع چهاردهم آمدن شهزاده کامران باغوای بعضی مفسدین بمثل فتح خان از فراه عازم قندهار گردیده و با شهز اده قیصر جنگ نمودن و شکست خوردن شهزاده قیصر سوانح این وقایع چنانست که چون شهزاده کامران باغوای بعضی مفسدین مثل فتح خان وغیره خوانین درانی از فراه عزم تسخیر نموده عندالمقابله بر افواج شهزاده قیصر که متعین قند هار بود غالب امده آنها را شکست داده داخل قند هار گردید و این خبر بسمع همایون ما رسید لهذا از پشاور عنان رایات عیا اسبات را بسمت دار السلطنه کابل معطوف گردانیده کوچ فر مودیم منزل اول در تسوپ نزول اجلال یافته چند یوم اقامت آن منزل اختیار فرموده برای مختارالدوله علی التواتر دستخطهای مبارك شرف صدور یافت که باستعجال بحضور پر نور مشرف گردد که عزم نهضت دارالقرار قندهار مصمم وبالجزم است بعداز آن منزل بمنزل کوچ نموده رونق افزای جلال آباد باغ نیمله شدیم از آنجا که مختارالدوله بخیال باطله از شورش شهزاده کامران برهمی سلطنت خداداد را تصور نموده درین تساحل ابواب تمنای بقای ریاست کشمیر بروی خاطر خود می کشود که با وجود دستخط های مبارک ارقام متواتر دریاب شرفیابی حضور تأخیر مینمود متعجل آن نشده صرف بامید خدا نصرت کوچ فرموده رونق افزای دارالسلطنه کابل گردیدند چندروز تحمل نموده وتوقف فرموده بلاتعطل بسمت قندهار کوچ فرما شدیم منزل اول درده مزنگ واقع شد چنا نچه چند یوم در آنجا بجهة جمع آوری لشکر توقف اختیار فرموده هم از آنجا سردار احمدخان درانی نورزائی را بخلعت فاخره سرافراز فرموده با دستجات سواره پیش قراول عساکر نصرت ماثر مقرر فر مودیم که پیوسته دومنزل از اردوی معلی پیش پیش برود بعد از آن بندگان ما ازده مزنگ کوچ کرده بعدازانقطاع منزل ومراحل وارد الکای غزنین شدند در آنجا هم برای حصول فیوض برکات زیارات متبرکه اولیای کرام و استمداد از ارواح کرامت انجام آن مقربان حضرت ذوالجلال والاکرام ده یوم دیگر اتفاق موکب سعادت کوکب انجام احتشام چون عالیجاه سردار احمدخان نیز درمنزل قره باغ متوقف بود لهذا بر تقویت وكمك او عاليجاه مجدا كرم خان امین الملك وسردار غفورخان اوغل زائی را از حضور ساطع النور (۲۲) با پنج هزار سوار دیگر مرخص ومامور فرمودیم هر گاه خوانین مذکور بسردار احمدخان ملحق شدند وخبر جمعیت اثر این اجتماع بقندهار به شهزاده کامران تا بقندهار رسید شهزاده کامران تاب اقامت و توانائی را بخود ندیده ناچار رو بفرار بقلعه فراه قرار اختیار کرد متصل ظهور اینحال خجسته مال نصرت اتصال عرايض مقرب الخاقان سردار احمد خان ومحمد اکرم خان امین الملك را نیز بحضور پرنور گذرانیدند عرضداشت نموده بودند که شهزاده کامران بمجرد استماع خبر نهضت رايات عالمتاب تاب اقامت بمقابله سپاه نصرت پناه بخود ندیده و قرار را رونق کار و غنیمت روزگار پنداشته گریخته در فراه فرار گرفته است نواب همایون ما بعد اشتهار این فتح وفيروزی چون منزل بمنزل کوچ فرموده داخل شهر صفا گردیدند عریضه شهزاده قيصر را بحضور تفاخر دستور بدین مضمون گذرانیدند که بتخويف بعضی مخا لفین متوهم شده پناه بمزار فیض آثار ملا نور محمد آورده امیدوار عفو گریست که بندگان اشرف از برای خدا و تصدق فرق مبارك تقصير و خطیات غلام را عفو فرمایند بندگان ما بنده پروری و ترحم گستری عالیجاهان محمد اکرم خان وسردار احمدخان را فرستاده مقرر فرمودند که شهزاده قيصر را بحضور انور حاضر سازند چون بندگان اشرف ما رونق افزای قندهار شدند سردارین مأمورین شهزاده قیصر را بحضور باهرالنور حاضر آوردند بعد از عفو جرایم وتسلى وتشفى عنايت شاهی مقرر شان شده که همیشه در رکاب نصرت انتساب حاضر بوده مورد تلطفات باشد اگرچه جناب عاليه نواب یعنی والده صاحبه و برادر بجان برابر سکندر شان شاه زمان پیوسته باصرار التجا و التماس مینمودند که شهزاده مذکور را بحکومت قندهار سرافراز فرمایند باینکه بملاحظه آنکه قندهار ملك درانی است و شهزاده مذکور خردسال میباشد مبادا بازاو را از جاده صواب منحرف ساخته مستعد بغی و فساد ومرتكب سرکشی و عناد سازند لهذا در آ نحال عذرات آنحضرت را منافی مصلحت وصواب دید مامور دارالسلطنه کابل فرموده شد در آن اثنا عالیجاه محمد اکرم خان وغیره خوانین درانی بعرض اشرف رسانیدند که در هنگام که فتح خان از کابل از خدمت اشرف همایون باغوای سوء قسمت وشومی طالع روگردان گشته و فراری شده الحال از شامت افعال و نمکحرامی و خود کامی دربدر و آواره بحروبر میگردد و در مکافات تقصیرات و جرایم خود سرگشته بادية غربت و کربت میباشد و نقوش ندامت این غرامت چون حروف سر نوشت وداغ ملامت از ناصیه احوال وصورت حال او هویدا گشته لهذا التجاب عفو انعام عام اعتصام بعروة وثقاى بندگان فلك احتشام نموده امیدوار فضل واحسان بیکران میباشد چرا که درظل رافت پادشاهی خاص وعام چه دشمن ناکام چه دوست خجسته انجام ماه وسال وصبح وشام بهره اندوز وشاد کامند . اديم زمین سفره عام اوست درین خوان یغما چه دشمن چه دوست هر گاه از عنایت بیغایت شهنشاهی تقصیرات او صورت پذیر عفو باشد بندگان اشرف او را بحضور حاضر میسازند عریضه فتح خان در آن اثنا متضمن با الوف افتقار وزاری ومشتمل بر صنوف وانکسار و خاکساری بملاحظه اقدس اشرف در آورند که غلام خانه زاد دولت ابدمدت بندگان ظل الهی است اگر عفو تقصیرات کمترین منظور نظر تفقد اثر «۲۳» گشته طلب حضور شود من بعد هر کس بیجا اذین روسیاه بر گناه بظهور نخواهد پیوست ودر صورت خلاف سرو ناموس واموال والوس غلام باختیار باد شاه است از آنجا که پاس خاطر امین الملك وخدمتهای او بغایت منظور نظر سعادت ظهور بندگان ما بود بنابر وفور پرالتماس او عفو تقصیرات فتح خان نموده باختصار او امرشد چون نامبرده در حدود گرشك میبود لهذا امین الملك برای عرصه چند یوم شرف ترخیص حاصل نموده نامبرده را باستلام عتبه فلك رتبه خاقانی مشرف گردانید چنانچه نامبرده بعد وصول دولت خاکبوسی عتبه فلك دستور باعطای مناصب آبا و اجداد از حضور مباهات ظهور مفتخر و مسرور گردید بعد بندگان اشرف مادیگر در قندهار اقامت داشته برای انتظام مالی وملکی و بتعویضت رعایای قوم درانی و غلزائی سلاله دودمان سعادت و خجسته اختری ارجمندی شهزاده محمد یونس را حاکم و میرعلم خان نورزائی را به نیابت آن سعادتمند در قندهار گذاشته عنان عزیمت را بسمت سندوشکار پور معطوف فرمودند درین اثنا قاصد از سمت کابل بحضور رسید عرایض خوانین آنجا را بدین مضمون از نظر اشرف گذرانیدند که بندگان شاه محمود و باقی شهزادگان محبوسین قلعه بالاحصار جانفشان خان مستحفظ با لا حصار را باغوای میر واعظ بهانه کاری در نزد خود طلبانیده در حالت غفلت بقتل رسانیدند دروازه ها را کشوده هر يك به اطراف واکناف منتشر شدند بلکه مدت سه روز شاه محمود و سه شب در شهر کابل متواری بود آخرالامر بصواب دید بعضی از راه هزاره جات بطرف دارالخلافه فرار کرد مگر باقی شهزادگان را دولتخواهان سر کار قبضه دار باحسن اطوار گرفتار نموده باز در بالا حصار محبوس نمودند بندگان اشرف مابعد از در یافت این سوانح اعظم خان پیشخدمت را از حضور تفاخر ظهور به پایه مستحفظی شهزادگان وقلعه داری بالاحصار سرافراز و مامور کابل نموده عنان را یات عالیات را بطرف سندو شکار پور معطوف فرمودند هرگاه موکب دولت و اقبال بحد بلوچستان رونق افروز شد عالیجا هان میر محمود خان ولدان میر نصیرخان مرحوم وعصمت پناهی ماهی بیبی افواج بلوچیه بدستور قدیم و آئین قویم ازسواره و پیاده جرار به تقبل و کعاب نصرت انتساب سرکار ذوالاقتدار حاضر شده پیش کشهای معموله مستمره خویش را از نظر مبارک گذرانیدند بندگان همایون ما نیز الطاف واشفاق خسروانه درباره آنها مبذول داشته هر يك را بخلعتهای فاخره وعنایات متوافره سرافراز وممتاز فرمودند السکای شکار پور مقیم بارگا سپهر اشتباه گردید خوانین سندییه نیز بندویست و ادای مالیات مقرری بحصه پیشکشهای معموله وهدایات مستمری بحضور پرنور رسیده ومصروف ادای مالیات واجبی گردیدند . وقایع پانزدهم سر افراز فرمودن بندگان همایون ماشهزاده قیصر را به نیابت دارالسلطنت کابل آمدن مختارالدوله از کشمیر و شهزاده قیصر را باغی نمودن . سوانح این وقایع چنان است که بندگان سکندرشان دارا در بان شاه زمان درحق شهزاده قیصر سابقا سفارش آنهادر فرموده بودند بنابر مصلحت وقت امر بهمرکاب بودنش « ٢٤ » نفاذ یافته بود آخر بپاس خاطر بندگان موصوف شهزاده مذکور را مشمول عواطف واشفاق فرموده درین سفر نصرت اثر او را به نیابت دارالسلطنۀ کابل سرافراز نموده بدانسمت مرخص فرمودیم چون شهزاده مذکور وارد کابل گردید مختارالدوله عطا محمد خان ولد خود را بحکومت کشمیر داشته خود عازم رکاب نصرت انتساب خاقانی گردیده نیز وارد کابل شده بنابر تخم حسدی که از تقرب صمد اکرم خان امین الملک در مزرعه دل میکاشت و هم بهوای نفس خسیس اغوای ابلیس ابلیس بصلاح بعضی فتنه جویان عرصه سلطنت و بد خواهان دولت ابد مدت که هریک بادعای باطل تمناهای لاطایل خویش را ازین حرکات معدوم البرکات عاید و حاصل میپنداشت شهزاده قیصر را باغی ساخته بنای مخالفت بر پا نموده خواجه محمد خان درانی فوفل زائی را با بعضی خوانین و لشکر (٤٠٠٠) سرکاری بظاهر بتصرف الکیای پشاور روانه ساخت چون بندگان ما در هنگام نهضت دارالسلطنۀ کابل حرم محترم را ببا چند نفر خواص معتبر در پشاور گذاشته و عالیجاه گلستان خان اچکزائی را بحکومت و نیابت سرافراز فرموده بودیم لهذا هرگاه خبر عزیمت شهزاده قیصر و فساد مختارالدوله برگشته اختر و خواجه خان با خوانین دیگر بگلستان خان و دیگر خواهان دولت آبد مدت رسید مصلحت چنان دیدند که خوانین خیبری را که معتمد و دولت خواه سرکار پادشاهی میباشند طلب داشته بصواب دید و اتفاق آنها اهالی حرم محترم را بکوه خیبر بفرستم بسیار بجا و بهتر است که ناموس پادشاه از نشیب و فراز در امان باشد چنانچه موافق اندیشه صواب پیشۀ خود سرانجام تمام مرام نموده کوایف آنجائی را مشروحاً بحضور اشرف اقدس عرضداشت نمودند در هنگام که بندگان اشرف ما از شکارپور و سند مالیات واجبی را از میران تحصیل فرموده رونق افزای دیره غازی خان بودند ، قاصدی سرکاری معۀ عرایض گلستان خان اچکزائی و باقی معتبرین بخدمت مبارک رسیده کوایف معروضه آنها مفصلاً حالی رای عالم آرای گردانید فتح خان بد نهاد به مجرد استماع اینواقعه بی بنیاد باز از خباثت فطرتی و دیانت ذاتی بتقاضای بدکیشی و هوای کوته اندیشی خود با دستۀ بارکرانی از اردوی معلی گریخت با وجود اینهمه اشفاق و الطاف که بندگان اشرف ما در بهره آن ناسزا منظور و گوارا داشتند یعنی با وجودیکه از احمد شاهی تا ورود دیره غازی خان مبلغ سه لک روپیه در وجه او بطریق امداد عنایت و ارزانی داشته بودند بعادت اصلی و صورت جبلی او هیچ صورت صلاحی و سیرت فلاحی مترتب نگردید فرار نمود . پرتو نیکان نگیرد آنکه بنیادش بد است تربیت نااهل را چون گردکان بر گنبد است از آنجا که تفضلات سرمدی پیوسته شامل حال و کافل احوال بندگان مابود در وقوع مکروهات هرگز غبار اندیشه پیرامون خاطر خطیر و ضمیر آفتاب تنویر نگردید بلکه دو منزل را يك شمرده بعرصه قریب رونق افزای کوهات گردیده یکشب در آنجا اقامت ورزیده روز دوم بهنگام نماز ظهر بجاه و جلال و حشمت و اقبال عدو مال در قریه متینی که ده کروهی پشاور حد طایفه مهمند است زینت افروز شدیم از استماع خبر نزول موکب «٢٥» دولت واقبال خواجه محمد خان ویحیی خان بنامیزائی و فیض الله خان که وارد النگای پشاور شده بودند تاب اقامت نیاورده چون ادبارنحوست بارخود روبفرار نهاده ملحق به مختار شدند تمامیزاده بهمرکاب شهزاده قیصر ازکابل بسرعت تمام جلو انداز عزم تسخیر کابل بود در منزل شب قدر که حدود دوآبه است رسیده میخواست که ازدوآبه عبور کرده داخل پشاور شوند لیکن بجلدی نتوانستند لهذا در شب قدر اقامت داشتند که خواجه محمد خان ویحیی خان و دیگر فراریان شاه چون فال ژوال باستقبال رسیدند علاوه برهمه بد اقبالی شان بوقت پاس اخیر شب عالیجاه صمدت خان قوقلتاش با غلامخانه پشاور واربابان خلیل ومهمند وغیره از لشکر خواجه محمدخان مفرور جدا شده باستان بوسی دربار فیضمدار خاقانی ملحق گردیده کیفیت فرار شدن خواجه محمد خان و باقی خوانین و رویداد آمدن مختار الدوله ورسیدن بمنزل شب قدر مواد مشرو حاً بعرض اشرف رسانیدند که ازپیش گاه دولت جاوید بنیان عالیجاه صمدت خان و همراهانش باالطاف واشفاق گوناگون سرافراز ساخته بنوازش و خلاع فاخره ممتاز گردیدند روز دوم بندگان عالماز بامداد را بدرگاه ایزدیکتا ادا ساخته و توفیق واعانت از جناب قاضی الحاجات الحاح واستدعا نموده دید، رکاب راهبذور اقدام نصرت انجام متور ساخته یراقچدل تمام وعشکوه مالاکلام درهنگام صف النهار داخل النگای پشاور گردید، و بر سواری از شهر گذشته در کنار دریا بر گذرشاه عالم که بفاصله سه چهار گروه از شهر واقع است نزول اجلال فرمودیم چون مابین عسکرین دو دریا حایل بودند و دریای دوآبه بباعث طغیان آبپایاب نداشت چرا که از فصل نوروز یکماه گذشته بود لهذابندگان عالیش روز در آنجا توقف فرموده بجهة اینکه مختار الدوله غلام و خدمۀ کنار سر کنار است وخدمتهای اوپیوسته منظور نظر تفقد منظر بندگان اشرف مابود ازا نکه درینحال بوسوسه شیطانی از شاه راه عقیدت منحرف گشته بجاده بغاوت و گمراهی می پیمود اغماض نظر نموده و خواطر مبارک رنجه نفرموده در آنفرصت بوعظ ونصیحت وصلاح و هدایت مکرر پرداخته شد که شاید از کردار و رفتار ناهنجار خود پشیمان ونادم شده بحضور لامع النوررجوع نماید منکر از باعث کم نصیبی کم شنیده بر کج رفتاری بیشتر افزود اذا جاء القدرعمى البصر واذا جاء القضاء ضاق الفضاء چون حکم قضامبرم بوداعمی واصم گشت و فزای روح افزای عفومعنایت ما براوتنگ نموده روز جمعه بوقت عصر با گروه یه گهر وجماعه برفتنه وشر از گذر شب قدرعبور نموده بحد طایفه خلیل منزل گزید بندگان اشرف مانیز از گذرشاه عالم کوچ نموده متصل کوت جعفرخان نزول اجلال فرمودیم چون روزدوم آفتاب عالم تاب عالم جهانگیری برافراخت صفوف جدال وقتال عسکرین از جانبین آراسته ودلاوران طرفین به اذای خصم افگنی ودشمن کشی پیراسته بمرکه میدان رسیده هريك داد دلیری ومراد جوانمردی داده صفحه عرصه کار زاررا از ضرب شمشیر آبدار رشك تخته گلزار میساخت از آنطرف خواجه محمدخان سردار لشکر مخالف باعله غمرخوابین یکدل وموافق بهرطرف که روی می آورد لشکر را متلاشی ساخته از «٢٩» کشته ها پشته هامی انداخت بعضی افواج بندگان ما از قوم خلیل ومهمند وغلامخانه پشاور بودند تا بمقابله آنها را نیاورده رو بفرار نهادند حتی که در میدان معرکه احدی نماند نمایان سواری مردم درانی مثل مددخان اسحق زائی ومحمد اعظم خان نسقچی باشی ومحمد اکرم خان امین الملك وغفورخان فوفل زائی که بدستها و نشانهای خود استوار و پایدار در رکاب اشرف حاضر بودند این نیازمند ببارگاه الهی اتکا بعنایت ایزدی نموده بناچندان پرشدت وغلامان صادق الفدويت بكمال استقامت در مقابله آن نمك خرامان ایستاد منتظره تائید ایزدی میبودم که ناگاه خواجه محمد خان اجل گرفته بنمكحرام بمقابل بندگان اشرف ماسله نموده خواست تا پیش دستی نماید بندگان ما شمشیر دولت را چابک و تیز ساختند و شمشیر تیز بر فرق فتنه خیزش انداختند از انجا که آن نمكحرام برگینه نزده و چہار آئینه در بر داشت ضربت شمشیر بر او اثر نکرده بار دیگر حمله آورد بمقابل شیر اجل رسیده بندگان ماجان بسلامت برد مقارن آنحال بپر پیشخدمتان خاص که منتظر حکم تیررخصاص بودند حکم شد که این نمكحرام بد فرجام را بزنید غلام عبوديت آهنگ بی تهاون و درنگ ده آتش ماقه چندین تفنگ داده ناگاه کلوله قهر الهی بسینه پرکینه اش رسیده همینکه چشمانم بر کشته بود از شب زین بروی زمین افتاده هلاك شد عالیجاہ نیکوخان خواجه سرای تولر آقاسی رفته اسپ و یراق او را کشیده سربر خودش را بریده بحضور معدلت دستور آورده از کشته دیگر کته مختار الدوله با برادران واقوام نافرجام خودمقابل سردار مددخان و اعظم خان نسقچی باشی شده بود امیرد کان بتوفيق الهی جباره عربك را ساخته و سر بریده بخاك مذلت انداختن وحاجی میر احمدخان برادر مختار الدوله اسیر گشته بزخم شمشیر مقتول گردید زهی کلام صدق انتظام یعنی حديث شير بيشه حضرت سيد الانام عليه صلوات و اسلام من حفر بئر الاخيه فقد وقع فيه» الله الحمد که همگی نمكحرامان وجملگی مفسدان بعقوبت اعمال خود گرفتار شده هلاك كردیدند و بد خواهان دولت درین مدت از بغی ومخالفت جز ذخیرۀ ذات وخواری حاصل نبرده و جز مایه ندامت و بی اعتباری چیزی نیندوخته في الجمله شهزاده قيصر از مشاهده کار زار تاب و قرار وطاقت نیافته بسمت کابل فرار نمود و بندگان اشرف ما بتائيدات الهى با وصول فتح وفيروزی و وصول انواع بهجت وپیروزی نموده داخل دولت سرای بالأحصار پشاور شدند چند یوم در آنجا اقامت فرموده اگر چه در خاطر خطیر مصلحت بقعۀ ویهت کشمير مقدم بود مگر بملاحظه آنكه شهزاده قيصر شکست خورده بسمت کابل رفته بود عنان عزیمت را بطرف کابل معطوف فرمائیم بنا بران مقدمۀ کشمیر را موقوف ساخته را یات عالیات را بسمت کابل معطوف فرمودیم . وقایع شانزدهم رسیدن رایات عالیات بکابل و آوردن شہزادہ قیصر را چون موکب دولت و اقبال باجاه وجلال رونق افزای کابل شد بعرض اشرف رسانیدند که شهزاده قيصر از وفورواهمۀ مواخذه بدکرداریهای خود بیکشب در کابل مانده و میر واعظ را دیده بمصلحت او بسمت کوهستان فرار شده رفت بندگان اشرف ما بعضی خوانین را از حضور مقرار فرمودند که شهزاده قیصر را دلاسا موده بحضور آرند «۲۷» حاصل آنکه نامبرده را دلاسا نموده بحضور فیض گنجور حاضر کردند بندگان ما مکرر تقصیرات او را معاف فرموده مقرر فرمودند که پیوسته بهمه اوقات شهزاده مذکور در رکاب نصرت انتساب حاضر باشد و من بعد بحکومت ولایت هیچکدام تنها باو سپرد و قرار نگیرد تا عبرت او و دیگر شهزادگان باشد شاه محمود که از بالا حصار کابل فراری شده از راه هزاره جات بفراه رفته بود مدت یکسال در آنجا اقامت داشته و فتح خان که از خدمت همایون ما از دیره نمایزنجان فرار نموده در حدود قندهار رفت چون که نزدیک قندهار رسید میر علم خان بجهۀ خیر خواهی سر کار فیض مدار نما نبرده را دلاسا نموده نزد خود نگاهداشت تا به اطراف و اکناف ولایت و جوانب دیگر رفته موجب خلل و بباعث فساد نباشد نامبرده چند روز بدینمنوال گذرانیده عاقبت الامر در پرده شهزاده یونس را بافسانه و افسون غلابیده از میر علم خان رو گردان ساخته و محرمیت و صداقت خود از راه خدیعت و حیله گستری بمرتبه بشهزاده مذکور بثبوت رسانید که در خانه خود مخفیا شاه محمود را طلبیداشت هرگاه میر علم خان این حال پر اختلال را مطالع شد فرصت کار را معدوم وتدبیر خویش را از مدافعه آزار آن محروم یافته لاچار با جمعیت سوار و پیاده خویشرا از محافظه بقامه مالوف روانه گردید و فتح خان میدان را خالی از خال دیده شاه محمود را داخل قندهار ساخته چند گاه بتاراج وغارت سوداگر شهر و سکنه کمر بسته از آن وجه چیزی جمع آوری وسامان بی سامان خود ساخته بقصد کابل کرد و میر علم خان بهمه جمعیت خود نیز در کابل برکاب نصرت انتساب خاقانی مشرف گردید. وقایع هفدهم از اراده شاه محمود بسمت کابل و نهضت فرمودن رایات بندگان همایون ما بشاه محمود مخار به همایون و شکست یافتن او چون خبر اراده شاه محمود بسمت کابل بعرض اشرف نواب همایون رسید در ساعت سعد از کابل کوچ نموده در ده مزنگ نزول فرمودیم دویوم جهۀ فرا همی سپاه نصرت پناه در آنجا توقف ورزیده روز سوم کوچ فرما شده منزل بمنزل رونق افروز گردیده وارد الکای غزنین گردیدیم یکروز در آنجا بجهۀ استقاضه از زیارات بابرکات اولیای کرام و برگزیدگان حضرت ملک علام مقام نموده استمداد از ارواح منیر که ایشان خواسته کوچ فرما شدیم چون موکب دولت واقبال در پل سکین رسیده خوانین با تمکین بعرض رسانیدند که شاه محمود در باغ پیر و فرود آمده فیمابین عسکرین صرف فاصله چند کروه میباشد در این اثنا عالیجاه نور محمد خان بادوزائی با دسته وبیرق خود و دیگر خوانین درانی بادسته های خود از طرف شاه محمود روگردان شده باردوی معلی باستان بوسی بندگان اشرف ما مشرف شدند شاه محمود و فتح خان بملاحظه این معامله تاب مقاومت و مقابله نیاورده چار ناچار رو بفرار نهاده باز بطرف فراه رفتند بندگان ما بحصول فتح وفیروزی و نصرت پیروزی داخل قندهار شده چند مدت در آنجا اقامت فرموده بخاطر خطیر وضمیر عالمگیر چنان خطور نمود که چون همیشه این فتنه و فساد از طرف هرات وفراه برپا میشود ومخالفان هر وقت از مقابله سپاه نصرت پناه شکست یافته فراه رامقر وماوای خود ساخته بهمان سمت فرار میکنند و فرار میگیرند اولی وانسب آنست که هرات و فراه در تصرف اولیای دولت ابد مدت در آورده شود تا ملك شاهی از فتنه و فساد و غل و عناد صاف و پاك گردد چنانچه حکم نافذ شد که پیشخانه مبارک را بطرف هرات بیرون کشند از استماع این خبر برادر عزیز گوشه نشین معتقد فرمان گزین شهزاده حاجی فیروز الدین که متصرف عامه هرات بود کلام شریف را باتحف و تحایف بیقیاس و عریضه نیاز تصدیف ذریعه عذر خود ساخته بخدمت بندگان ما ارسال داشته بالوف ذجر و انکسار و صنوف عقیدت و افتخار اظهار نموده بود که اگر مرضی مبارک قبلهٔ عالم به تسخیر هرات در بدو و خاک بسر نمودن کمترین فدویت سمات میباشه قبل از نهضت رایات نصرت همت بملازمان سرکار فیض مدار پیشکش می نمایم و خود نیز بشرط ارشاد بقد مبوسی مشرف می گردم و در عدم منظوری که شاه محمود برادرم پیوسته محرك فتنه و فساد است در بدو و آویزه خواهم شد لیکن چون شما را حق تعالی پادشاه وقت ساخته وسایهٔ رحمت خاص خود را بر فرق مبارک انداخته ظل الهی می باشید و در زیر سایهٔ دولت عاطفت پادشاهی عوام و خاص آسوده حال و فارغ البال می باشند یا لفرض اگر هرات در تصرف اولیای دولت ابد مدت در آید یکی از غلامان خواهند بخشید بس این بنده را نیز اگر بجای خدمتگاران حضور تصور فرموده به نیابت هرات سرافراز فرمایند چه عجب آنچه شایستهٔ مکان خلد آشیان جهة مصارف غلامان مقرر و مرحمت میفرمودند انشاءالله الانجاه هم به تراز بیفزاید اگر همچنان نظر شفقت و عطوفت مبذول داشته این ملك را بصيغه مدد خرج بکمترین عنایت فرمایند این کمترین هرگز هوای بیجا و خیال ناروا در سر نخواهد داشت بلکه پیوسته طریقهٔ خدمتگاری و شیوهٔ غلامی بجا خواهم آورد و از طرف شاه محمود که برادر حقیقی این کمترین می باشد نیز بنده در گاه ذمه و ارضامن خواهم بود اگر من بعد از و حرکتی بیجا سرزند ازین غلام بازخواست فرمایند الحق که از مطالعه این عذرات و از ملاحظه این وجوهات عنایت و شفقت پادشاهی و صله رحم برادری بی اختیار بجوش آمد بناء علیه هرات را به برادر شیرین کفتار نورعین اعنی شهزاده فیروز الدین واگذار شديم ومبلغ لك روپيه جهت اخراجات معشیت آن ذی لیانت باسمدات از مالیات آنجا بسند سال بسال مستمر ومقرر فرمودیم بعدازان چون مقدمه اخراج کشمیر از تصرف عطا محمد خان مغطور خاطر خطير ومنظور ضمیر بیضا نظیر بود لهذا چند گاهی در احمد شاهی اقامت فرموده وشهزاده یوسف را بنيابت آنجا بحال محمد اعظم خان نسقچی باشی وميرعلم خان درانی بمعاضدتش باستقلال مقرر ومامور ساخته عنان نهضت بانصرت را بسمت کابل معطوف فرمودیم آنجا که مقدمه كشمير مدنظر انور بود هرگاه موكب دولت واقبال رونق افزای کابل گردیده چند یوم توقف فرموده رایات عالیات را بسمت پشاور معطوف ساخته ارقام جهانمطاع عالم مطیع با سوار با یان طوایف خليل ومهمند وباجوری وختك شرف اصدار یافت که جمعیت های خود را بطرز معقول ورسم معمول از سواره و پیاده آراسته و پیراسته باستقبال عطیه عالیه خاقانی در جلال آباد برکاب نصرت انتساب ملحق ومشرف شوند وقتی که موکب اقبال پاجاه وجلال بمچاو باغ نزول اجلال فرمود چند یوم جهت سیر باغ واستفاده آب و هوای آن روضه و راغ اتفاق توقف افتاده بعد ازان منزل بمنزل کو چیده رونق افزای پشاور گردیده شد عندالورود سعادت وجود در ایض بهاول خان عباسی از بهاولپور وعريضة مظفر خان سدوزائی از دارالامان ملتان بخدمت بندگان همایون ما رسید و عرضداشت نموده بودند که عالجاهان الثمتن بهادر واستر چی بهادر وغيره سفيران «۲۹» کمپنی انگریز بهادر وارد حدود غلامان شده اند و ارادهٔ تحصیل آستان بوسی بارگاه فلك اشتباه را دارند آنچه از مصدر جاه و جلال خاقانی امر صادر گردد از ان قرار بعمل آورده شود نواب همایون ما ارقام تفاخر نظام بسر افرازی هريك از آنها بشرف اصدار فرمودند که هرگاه ایلچیان سرکار گردون وقار انگریزی اراده شرف یابی بحضور پرنور نمایند لازم که از حدود خودها بكمال حفظ و نگاهبانی و ادای انواع ضیافت و مهمانی بتوقیر و اهتمام تام بدرجهٔ معتبران خدمت تمام گذرانیده شرف حضور ساطع النور گردانند . وقایع هجدهم فرستادن شهزاده منصور را بمعۀ محمداکرم خان بجنگ کشمیر و آمدن ایلچیان صاحبان انگریز این وقایع چنان است که در موسم زمستان چون انگی پشاور مخیم خیام فلك احتشام گردید بعد از چندی بنابر تهیه و ترتیب خوانین و افواج ماموره تسخیر کشمیر چون قریهٔ چمکنی که میدان وسع و قریب شهر است منظور نظر اشرف گشته بعد از انکه مضرب بارگاه سپهر اشتباه شد بندگان اشرف ما باجاه و جلال سوار شده برونق افزای آنجا گردیده عساكر نصرت ماثر را ملاحظه نموده شهزاده منصور را معه عالیجاهان محمد اکرم خان امین الملك و سردار مدد خان اسحق زائی و غیره هم خوانین و اراکین درانی و غلامخانه قزلباشیه با دوازده هزار سوار جرار رکابی مامور مهم کشمیر ساخته خود بندگان همایون ما بدولتخانه بالاحصار پشاور مراجعت با سعادت فرمودند چندیوم نگذشته بود که قاصد از احمدشاهی بحضور رسید اظهار کرد که مابین اعظم خان و میرعلم خان مغایرت و مخالفت ظهور یافته حتی که میرعلم خان با مخالفان بغی ارکان دولت شاه محمود و هوا خواهاش ساخته شاه محمود را با فتح خان بی خلل و زیان داخل قندهار گردانید شه زاده یوسف و اعظم خان تساعهی باغی که از ظهور سانحه غریبه متوهم و متلاشی شدند از احمدشاهی کوچ کرده بودند مقارن وصول این خبر نامبردگان هم با جمعیت خود از راه دیره جات در پشاور بحضور اشرف رسیدند هم درین اثنا خبر ایلچیان کمپنی انگریز را در مقام کوهات بسمع اقدس رسانیدند لهذا بعضی از خدمتگاران سلیقه شعار را باستقبال و مهمانداری آنها مقرر فرموده فرستاده شد تا باحتیاط تمام واعز از تمام بسلام مشرف ساختند چنانچه ایلچیان مذکور وقت شرفیابی حضور مباهات دستور پیشکشها و تحایف گوناگون و هدایا و نفائس عجیبه ربع مسکون مثل دو زنجير فيل بمعهٔ عماری و هودج انگریزی طلائی و نقره ئی و بالا پوشهای مقیش (؟) زردوزی بیش قیمت اعلی زمین نقرئی و گلهای طلائی و بعضی زمین طلائی و گلهای نقرئی و یراقها زردوزی و ساده و رنگین و پالکی بمعه سایبان و بالاپوش بمعه اسباب زرین مرصع آئین و تفنگچه های فندق طلا کار دانه نشان و تفنگهای دومیله و تفنگچه های دومیله و شش میله لاثانی بی نشان و ساعت ها و دوربینهای اعلی و کملیتهای بوقلمون از تُسك آسا و آئینه های بزرگ جهان و اجناس نفیسه هندی و لندنی و اقمشه پشمینه ابریشمی و مخملهای زری وظروف آلات بلوری و ظروفات اداری رومی «٢٠» و چینی طلا کار جرافدانهای الماس تراش و عالمی درخت آثار و دیگر اسباب و اشیای بیشمار که تحریر از تقریرش مقصور است و تقریر از رنگ نقوش بی نظیرش معذور است چون صندوقات سازنواز آواز که صداها و نواهای عجیبه و غریبه و اصوات و مقامات دلپذیر ومطیبه ازان بانواع نغمات واصناف اصوات برمی آمد از جانب پادشاه کیوان بارگاه انگلستان از نظر اشرف همایون ما گذرانیدند از پیشگاه حضور ساطع النور هريك از سفیران مذکور را بخلع فاخره و نوازش متکاثره سر افراز و ممتاز ساخته چند نفر از اعمدکاران معتبر بجهته خدمتگاری و مهمانداری آنها معین و مقرر فرموده شدند که دقیقه از دقایق خدمت و ضیافت سفیران مذکور تعطیل و تاخیر جایز ندارند همدیران فرصت عهدنامه موافقتنامه مواعدت ختامه حسب مامول و مطلوب صاحبان فاليشان و سفیران خلوصیت بنیان یعنی عالیجاه مستر الفستن بهادر ومستر استرجی بهادر واینرها از جانسین بقید تحریر در آمده مواعد دولتين عاليتين مزین و مثبت گردیده که نقل عبارتش این است نقل عهدنامه شاه شهید و انگر یز بهادر از آنجاکه بحسب ظهور تحریرات عنوان موافقت ومرافقت از طرف قوم فرانسیس بسرکار پادشاه ایران باراده یورش آوری در ممالک سرکار عظمت مدار پادشاه دردان و بعدازان در ممالک سرکار دولتمدار انگریز بهادر متعلقه کشور هند عالیجاه رفیعجایگاه شهامت و وصالت مرتبت وعيالت منزلت امیر الامراء العظام فراست و کیاست ارتسام مستر الفستن بها در بجهته این معنی که باتفاق و استصواب کار گذاران حضور باهر النور اعلیحضرت فلکرفعت قمر طلعت ناهید (...) عطار د فطنت خورشید مرتبت بهرام صولت بر جیس سعادت کیوان منزلت سکندر حشم جمشید خدم خاقان دربان قیصر پاسبان ظل ظلیل کرداز جلیل محیی مراسم معدلت ماحی آثار بدعت المؤئید بتائيدات الهیه پادشاه فلك بارگاه کابل طرح انداز سررشته حفظ وحراست ممالک هر دو سرکار عالم مدار از آسیب یورش متخیله قوم فرانسیس وفاجاد شوند از طرف جناب عظمت وجلالت و اقبال مآب حشمت و فخامت واجلال نصاب مريك آرامی لوث واقتد اروساده پیرای قدرت و اعتبار محرم حقایق ملت مسیحیه مشیر خاص دولت انگلیسه ر موزدان احکام سلطانی مقرب بارگاه جهان بانی اشرف الامرا لارد منطو گور نر جنرال بهادر مالك ومختار جميع امور مالی وملکی وعسکری متعلقه ممالک فسيح المسالك سرکار انگریز بهادر واقعه دیار هند بدربار فیض آثار پادشاه ممدوح تعیین ماموره بسعادت تقبیم عتبه علیه فایزو مستعد شده مقصود دوستانه وافادت استنمای تعهداتی خودرا بمعرض عرض و اظهار حضور باهر النور پادشاه ممدوح در آورند پادشاه ممدوح نیز فواید و منافع سر رشته موافقت ومرافقت هردودولت دوران مدت را در پتیاب بنظر حق بین دیده بوجه احسن و روشن مستحسن فهمیده بکار پردازان سرکارخود حکم اصدار فرمودند که با سفیر موصوف سوال و جواب نمایند و لحاظ برسود و بهبود هر دو سر کار جهاندار کرده عهد نامه دوستی شمامه و یکجهتی ختامه في ما بین شوكتین عالیتین موثق گردانند درینصورت بفضل وعنایت لم یزلی قطعه عهدنامه مشتمل بر چند دفعات فی ما بین کارپردازان موصوف و سفیر سرکار انگریز بها در حسن انتساب ومهره خاص میمنت اختصاص پادشاه ممدوح درجه منظوری «۴۱» یافت چنانچه سفیر موصوف نقل عهدنامه مزبور را بعالیخدمت فیض موهبت گورنر جنرال بهادر معزز بجهة مهر و دستخط ارسال داشته بودند شرایط مندرجه آن پیش نواب صاحب معزز بلا تغییر و تبدیل مقصد ومعنى منظور شد بالفعل نقل دفعات عهد نامه مذكور بموجب تفصیل الذیل بمهر و دستخط نواب معزز و نیز دستخط امراء که در انتظام امور این ریاست شريكاند مرسل گشت و مستلزمات که ایفای آن چه در حال و چه در مال ابدالدهر بر ذمت همت اولیای هر دو دولت ابد مدت واجب و لازم خواهد بود مبین از روی مضامین و فحوای کلام موانست آگین واقعات مذکور در ذیل تحریر یافت مشخص محیط خواهد گردید اولاً آنکه چون طایفه فرانسه وقاجاریه باهم در مخالفت دولت درانیه متفق شدد اند هر گاه خواسته باشند که در ممالك سلطانی عبور نمایند چا کران در گاه آسمان جاه پاد شاه ممدوح سدراه آنها شد، حتی المقد ور در مجادلت و ممانعت آنها کوشیده نگذارند که عابر وفاسد هند متعلقه انگریز شوند ثانیاً اینکه اگر فرنسیسیان وقاجاریه بمعاهده خودها عازم ملك پادشاهی شده لشکر کشی نمایند کار کنان دولت انگلیسیه بجهت تدافع آنها قصور نورزیده‌ از اخراجات مهته مهم مذکور خود را معاف دارند هر گاه قرار معاهده فرانسیس وقاجاریه بر قرار نباشد این دو مطلب که مرقوم خامه مشکین شمامه گردید بر قرار بوده از طرفین بوقوع رسد تا ابداً آنکه فی مابین این دو دولت دوستی ویگانگی همیشه بر قرار بوده حجاب بیگانگی از میان مرتفع بوده بملك يكدیگر بهیچ گونه مداخلت نه نمایند و پادشاه ممدوح از فرنسیسیان احدیرا در ملک خودراه ندهند چون خیرخواهان دولتین عهدنامه را باین وجه نمودند از طرفین شرایط رسوخ وثبات بعمل آمده مراضۀ هذا بمهر و دستخط نواب صاحب ممدوح و دستخط دیگر امرا شريك امور انتظام این ریاست و تاریخ هفدهم ماجون سنه ۱۸۰۷ عیسوی مطابق دوم شهر جمادی الاول سنه ۱۲۲۴ هجری سمت تحریر یافت . زبدۀ نویسان عظیم نشان مشیر خاص فیض معمور پادشاه کیوان بارگاه انگلستان اشرف الامرا دوبتو گور نر جنرال ناظر ممالك محروسه سر کار کمپنی انگریز متعلقۀ کشور هند چون لشکر همایون ما از حضور مامور تسخیر خطه کشمیر شده بودند بکوشش و مردانگی از دریای مظفر آباد عبور نموده در کوهستان صعب که سوای کړپوه و نشیب و فراز چهار طرف حصار جبال صورتی راهی نبود الی حدود کتائی و پانیا مبه متصرف شده رسیده بودند و لشکر مخالف بالای کوه که محل عبور لشکر نصرت اثر نیز از همان معبر میشدسنگرهای محکم بسته مستعد جنگ بودند چنانچه با این همه تدارك مخالفین مابین عسکربن جدال واقع گردید قاسه چهار سنگر آنها را نیز شکست داده متصرف شدند و از لشکر مخالف اکثری بقتل رسیده و از سنگرها فرار نمودند و سنگرهای آنها همه در تصرف سپاه نصرت پناه درآمده بود که از تقدیرات ایزدی فیما بین اکرم خان و مدد خان به آزردگی خاطر بهم رسید و ملالت باطنی پیدا شد لهذا مدد خان با مخالفان موافقت نموده در هنگام نصف شب از لشکر فرار کرد چون اکرم خان امین الملک ازین واقعه آگاه گشت با کسانیکه حاضر بودند بوقت صبح مراجعت نمود و مشقت بسیار کشیده از مظفر آباد عبور کرد با لشکر برهم خورده عریان و سپاه بی اسب و اسلحه و سامان در پشاور رسیدند دران حین بعرض اشرف رسید که شاه محمود داخل کابل شده اراده پشاور دارد لهذا بندگان ما بجهت مدافعه مقدمه شاه محمود تدارک اسباب لشکر که در کشمیر برهم شده بود نموده مبالغ کثیره جهت آراستگی و سامان لشکر و اسلحه و مایحتاج دیگر از خزانه عامره عنایت فرموده و اسب سواری بخوانین و سائر تابعین از اصطبل خاص مرحمت کرده بامید فضل و عنایت ایزدی کوچ نموده منزل اول در باغ علیمردان خان نزول اجلال واقع شد مقارن آنحال خبر نهضت شاه محمود را از کابل و رسیدن بمنزل جگدلک نیز بعرض اشرف رسانیدند غرض که از وقوع انواع حوادثات و صدور فتنه و فساد و فرصتی و فراغتی که از خاطر دریا مقاطر برای ادای مراتب ضابط مواددت و یکجهتی و رایحه دوستی و یگانه گی لایق شان و مناسب حال خجسته عنوان صاحبان عالی شان میخواست میسر نگشت ناچار بملاحظه آنهمه تردد و اضطرار مصلحت وقت آن دانسته شد که صاحبان انگریز بهادر مهمان عزیزند و بندگان اشرف ما بداعیه جنگ مستعد و آماده اولی و انسب آنست که اول ایشانرا مرخص فرموده بمحل احسن که دست رس مخالفان از اذیت ایشان کوتاه باشد برسانند و رسانیده شوند هرگاه حق تعالی برین اقدمه فتح و ظفر عطا فرمود البته آنچه پیشنهاد و مکنون خاطر مبارک بشرايط دوستی و یگانگی نوعی که لایق شان صاحبان عالی شان باشد بظهور خواهد رسید در صورت عدم آن احسن و اولی آنکه مهمان عزیز از دست مخالفان بدهه و بی تمیز برکنار باشند لهذا سفیران مذکور را بعد از تشویق یکجهتی وثیقه جاوید بنیان و اعطای خلاع فاخره و تحایف و سوغات آن اوطان بهمراهی معیت حرم محترم که ماموری آنها نیز بقلعه اتک منظور خاطر خطیر بود رخصت انصراف بجانب پنجاب ارزانی گشت چون خبر خیریت ایشان به بندگان ما رسید خاطر دریا مقاطر جمع گردید. بعد از آن از باغ علیمردان خان کوچ کرده در منزل نزول اجلال فرمودیم . وقایع نزدهم محاربه نمودن شاه محمود در منزل نعله و آمدن بندگان ما با بعضی خوانین در شهر پشاور . چون رایات عالیات از نهکال باجاه و جلال در جمرود و از جمرود در منزل دکه رونق افزا شد عالیجاحان مدد خان و اعظم خان با چهار هزار سوار پیش قراول مقرر شده امر شد که در عرصه چهار یوم باستعجال وارد تعله شوند تا بر مدعی پیش دست «۳۲» شده بمدافعه او پرداخته شود ناگاه از منزل علی بغان اعظم خان نسقچی باشی بعرض اشرف رسانید که مددخان از خیانت مقدمه کشمیر هراس بسیار در دل دارد بلکه بغلام اظهار نمود که هر گاه مقدمه شاه محمود انفصال یابد ضرور پادشاه ازین غلام انتقام خواهد گرفت هر چند او را بعهد و پیمان دلاسا و مدارا نموده و مینمائیم هرگز فایده پذیر نمیگردد بلکه از محرمان و مقربان او در یافته ام که در خفیه با مخالفان سازش نموده عهد و میثاق و عهد نامه نفاق را مستحکم ساخته بناکید اکید مینویسد که هر چه هستید خود را بزودی با محمودی سپاه برسانید هر گاه مضمون عریضه اعظم خان حالی رای انور گردید غفور دستخط مبارك بنام مددخان شرف اصدار یافت که در هر منزل که مقام دارید توقف کنید که در عرصه دو یوم رایات عالیات بمعه اثواب و شاهین خانه هم رکاب سعادت انتساب ملحق ایشان خواهد گردید بعد آنچه پیشنهاد خواطر اشرف خواهد بود وبصواب دید آنعالیجاه بعمل آورده خواهد شد از آنجا که اصل فساد در بنیاد او استحکام تام پذیرفته بود صیقل حیل زنگ وهراس و مغایرت او را نزدود بلکه بمجرد استماع خبر عزیمت رایات عالیات که پس فردا نزول اجلال خواهند فرمود در همانروز منزل را در مقام نمله پرده از آنجا بخفیه معتمد خود را بحضور شاه محمود فرستاد که خود را برسم یلغار تا فردا بنمله برسانید و هیچ خوف و خطر در دل نیارید که لشکر پادشاهی تا پس فردا خواهد رسید شاه محمود که از باختگان لشکر و بی سامانی وعدم پش و بست آن بکمال هراس بلکه تاب مقابله نداشت عزم اراده فرار اساس میداشت از عرایض تسلی فرایش مددخان اطمینان تمام حاصل کرد. سردار میرعلم خان که در نزدش دستگیر بود باحتیاط آنکه مبادا در وقت فرصت یعنی هنگام عزیمت خللی رساند اول بقتل رسانیده بعد به لچمی تمام وارد منزل گندمك گردیده فردای آن مدد خان از نمله کوچ نموده در گندمك که بفاصله سه کرور از نمله دارد رفته نزد شاه محمود ملاقات و بند و بست نمود. ظاهراً جنگ و گریز کرده باز در نمله منزل گاه خود آمده بحضور بندگان ما پیامی خبر فرستاد که جنگ قراولان در گندمك واقع شده گر تاب و مقاومت به آنها صورت نیست ناچار غلام جنگ و گریز کرده بنمله واپس رسید. مترصد ارشادم چون درین اثناء بندگان از منزل علی بغان کوچ فرموده عازم منزل چهارباغ بودند بمجرد دریافت حال خدیعت محال او عالیجاهان محمد اکرم خان امین الملك و غفور خان بمعه دستجات آنها مقرر فرمودیم که به یلغار تمام خود را پیشتر بکومك مدد خان برسانند که خود سر کار اشرف متعاقب بمعه توپ خانه وشاهین خانه خواهند رسید چون امین الملك وغفور خان هنوز در جنگ گاه نرسیده بودند که مددخان از آمدن آنها آگاه شده بمعه چهار هزار سوار رو بعزیمت نهاد داخل لشکر شاه محمود گردیده بود بنابران عالیجاه محمد اکرم خان را از مشاهده این تذویر ننگ و غیرت گریبان گیر شده با صرف پانصد سوار رکابی خود حمله بر لشکر مخالفان آورده چند معتبر را بقتل رسانیده بود که از فضای الهی گولۀ تفنگ بسینۀ آن نمک حلال صداقت و فدویت آهنگ رسیده از اسپ حیات بخاک افتاده بعد آن غفور خان نیز دستگیر شده بقتل رسید چون بندگان اشرف رسیده مقابل بشهزاده کامران وفتح خان «٣٤» گردیدند کنار از دست و دست از کار رفته بود یعنی مردم فوج اکثری از کشته شدن خوانین فوق الذکر فرار کرده پراگنده شده بودند دران حال عالیجاه اعظم خان نسقچی باشی بمشاهدۀ این خرابی بعرض اشرف رسانید که الحال وقت توقف نیست بلکه مراجعت فرمایند که تقدیر ایزدی چنین رفته بود با وجود کثرت فوج که بصورت موج در موج میزد از هر قسم اسباب و سامان شایان موجودات چه چاره و چه علاج که سردار احسان پرور ده و پرورش کرده خود اینچنین نتیجۀ نمکحرامی بعمل آمد الحق . با قضا کنار زار نتوان کرد گله از روز گار نتوان کرد کردگار آن کند که او خواهد حکم بر کردگار نتوان کرد آخرالامر بندگان ماچون چارۀ کار را از هر طرف منحصر دیدند ناچار عنان عزیمت از ان معرکۀ بلا معطوف ساخته متوجه دامنۀ سفید کوه گردیده درحدود طایفۀ شینواری رسیده شب در آنجا گذرانیده روز دیگر بهوده که دارالامان کوهستان خیبر است نزول اجلال فرموده پنج یوم در آنجا اقامت ورزیده عازم الکای پشاور گردیده بباعث طغیان حرارت هوا که نهایت گرما بود توقف فرموده بعد ازان بصلاح و اتفاق خوانین فدوت آئین که در آنجال در خدمت حضور حاضر بودند عنان عزیمت بسمت قندهار معطوف فرمودیم . وقایع بیستم عزیمت بندگان ما از پشاور بسمت احمد شاهی و تصرف قندهار چون بندگان ما از سدء با چنین خوانین دولت خواه و اراکین قسوت دستگاه مراجعت فرموده داخل پشاور شدند اربابان طایفۀ مهمند و خلیل وهشتنگر و ختک بعرض اشرف رسانیدند که خوانین و رعیت خیبری درۀ خیبر را و طوایف مهمند کراپه را مسدود نموده هر یکی برعمل خود را بحضور پرنور بمیبرد که از هر طرف خیانت واقع شد بندگان اشرف بر عمل آنها را بی تحمل و درنگ بقتل رسانند که باقی افاغنه و ملك پشاور سرهای خود را بکف دست گذاشته خدمت پادشاه را بدل وجان خواهند کرد اگرچه بندگان اشرف ما از عرصۀ توقف دوسال سابق که در چوره خیبر اتفاق افتاده بود کیفیت صدق و امانت و حقیقت اخلاص فدویت صغیر و کبیر وجوان و پیر آنطایفه افاغنۀ پشاور ذهن نشین و حالی خاطر حق بین آفتاب تمکین گردیده بود ولیکن نظر در پراگندگی و بی سامانی آنها فرموده مناسب و مستحسن وقت آن متصور گشت که عنان عزیمت را بسمت قندهار معطوف سازیم چرا که طوایف درانی الوس خاص اند بسر کار دون وفا و بدل وجان رجوع دارند شایدعنان مقصود بطرز محمود بدست آید وخوانین فدویت آئین که در رکاب والا حاضر بودند نیز از اندیشه صواب پیشه بندگان ما اطلاع یافته همه تسلیم و تصدیق نمودند لهذا خوانین اخلاص آئین سکنۀ خیبر و پشاور وغیره را تحسین و آفرین فرمودند بامید اکرام و افضال خالق زمان وزمین بروز جمعه بعد ادای نماز پیشین کوچ فرمای سمت دار القرار قندهار شدیم از اتفاقات زمان وتقدیرات آسمانی در آن روز ابرو باران بنهایت کثرت وغایت طغیان و شدت بود حتی «٢٠» نهری که فیما بین قریه بقه پیر بیرون فیز واقع است از بسیاری سیلاب کوهساری گذر نمیداد مگر بندگان ما توکل بعنایات حافظ حقیقی کرده از همه پیشتر اسپ خود را در نهر مذکور انداختند چون از نصف آن هنوز نگذشته بود یکایک طغیان نموده از قاش زین بر گذشت و اسپ شناوری کوشید چنانچه بهزار شدت و صعوبت بلکه صرف بفضل وعنایت الهی الطاف و حفاظت حضرت کبریائی از آن طوفان پر شر و شور عبور نموده بکنار رسیده حمد و سپاس حی لا یموت ادا کرده شد و بخوانین و سواران که برکاب حاضر بودند مانع فرمودیم تا طغیان آب رو بزوال نیاورد همه بطرف باشند غرض که بندگان اشرف ما آنشب را به تنهائی گذرانیدند روز دویم که سیلاب رو بکمی آورد خوانین و سواران نیز عبور نموده بخدمت اشرف مشرف شدند وجه د نفر برا که اجل فرا رسیده بود غریق بحر رحمت نایپدا کنار حضرت آفریدگار شدند بعد از آنجا کوچ فرموده بکوهات رسیدیم و یکشب در آنجا اقامت نموده از راه بکش و مزار درخت بقرية مقر رونق افزا شدیم از آنجا عنان عزیمت را بسمت احمد شاهی معطوف ساختیم چون بندگان مادر منزل آب تازی رونق افزا و تشریف فرما شدند نور محمد خان که با اعظم خان مخاصت سابقه وعداوت باطنه داشت از خباثت فطرتى و تیره بختی در حین انقطاع منزل مذکور در هنگام تیرگی شب بعنوان دوستی و بقای سر کوشی نزديك به اعظم خان رسیده و از عقب در مابین هر دوشانه او زخم خنجر زده هلاکث ساخت و خود فرار کرده مخفی کوهسار گشت اگرچه از وقوع این واقعه تاسف بسیار رو داد اما از آنجا که نصیب او از دیوان قضا چنین رفته بود چاره نبود ناچار انتقام او را بروقت دیگر موقوف گذاشته فردای آن بردن نعش آن قتوی بی گناه را باهل و عیال بسمت غزنین تجویز نموده مبلغ چهار هزار روپیه جهت تجهیز و تکفین او نیز بانها عنایت کرد مرخص فرمودیم و خود این نیاز مند در گاه الله تکیه بفضل وعون اوسبحانه کرده روانه قندهار شدیم . وقایع بیست و یکم گریختن شهزاده ایوب واسد خان از مقابله و در آمدن بندگان اشرف مابدار القرار قندهار . صورت این وقایع چنانست که در حینیکه شاه محمود قندهار را متصرف شده اراده کابل داشت شهزاده ایوب را بمعه اسدخان بارکزائی بمحافظت ولایت قندهار گذاشته بود هر گاه خبر ورود بندگان ما بنواحی قندهار رسید اسد خان بمعه شهزاده ایوب و شهزاده یونس بداعیه جنگ بیرون شدند عندالمقابله شهزاده یونس از آنطرف فرار شده برکاب بوسی سرکار مشرف شد شهزاده ایوب و اسدخان تاب مقاومت نیاورده فرار دشت ادبار گردیدند لهذا بندگان ما بتوفيق وعنايت الهى داخل قندهار شده در تهیه و جمع آوری لشکر پرداختند چنانچه چیزی نقد و جنس از جماعه تجار هنود و غیره هم بطریق مساعده گرفته سامان سه هزار سوار نموده بودیم که شاه محمود از کابل کوچ کرده با فتح خان و جمعیت و سامان بیکران بمقابله این متوکل عنایت پرور دگار عازم قندهار گردیدند . «٣١» وقایع بیست ودیم جنگ کردن بندگان ما باشاه محمود وفتح خان در منزل چشکان وسوانح رويداد بعد آن چون بحسب تقدير قادر قدير وتاثير فلك غدار بر تقدير وگردش لیل ونهار شاه محمود وفتح خان باشش هزار سوار در منزل چشکان که قريب دارالقرار قندهار است وارد شدند وبندگان ما نيز نهضت فرموده باسپاه نو آراسته وخوانین صداقت پیراسته خود صفها آراسته بمقابله آنها در معرکه سرگرم جنگ وجدال گردیده حیف که نتیجه دو دفعه لشکر شاه محمود از جرئت ثعالی وخصم افگنی دلاوران موکب مسعودرو بهزیمت نهاده متفرق شدند بلکه چندی از خوانین معتبر مخالفین از ضرب تیغ وسنان دلاوران خسته و بیجان شدند وازطرف بندگان ما گلمحمد خان اچکزائی کشته شد و هنوز چنگ برقرار و نبرد آزمائی جوانان عرصه کارزار پایدار بود که ناگاه صالو خان اسحق زائی که پناه بدولت ابد مدت ما آورده بود از نوازش بندگان اشرف ما صاحب جاه وجلال ومالك منصب وكلام شده و هفتصد سوار که در تحت خود میداشت و سرشته فاخر بر اقران وامثال می افراشت در حین جنگ قصد نمکحرامی نموده از میدان معرکه بادسته و بیرق فرار شده بسمت مخالف پیوست ناگاه از وقوع این حرکت بیجای آیت بر همی وهزیمت بلشکر بندگان ما افتاد لاجرم بیکران نهضت را از میدان معرکه بطرف ارغستان معطوف ساخته و بیکشب در آنجا مقام نموده از راه قولری وطایفه وزیری بحدود دیره جات رسیده از دریای اتک عبور نموده بپکچی شمالی وليه که حدود ریاست محمدهان عبوزانی میباشد نزول فرمودیم چون عالیجاه مشارالیه وابسته و سپنز کرده دست سرکار بود بمجرد اطلاع ورود قدوم سعادت لزوميك زنجير فيل بچه سوارى وخيمها بمه فروش وظروف وغير آن اسباب ضروری وزر سرخ وسفید واجناس زری و ابریشمی با آنچه زمه خدمگداری وجان نثاری بود موجود ومهيا ساخته اول از نظر همایون گذرانیده بعد خود باستان بوسی مشرف شده التماس نمود که اگر مرضی مبارك بوده باشد دیره غازیخان را قلام خلاص ساخته بتحويل غلامان خاص سرکار اقدس نمایم چراکه بندگان اشرف ملك خود را گذاشته اهالی حرم محترم را در ملك سگها فرستاده اند این نهایت بیجائی و بی سعادتی غلام عقيدت التيام است بندگان اشرف ما از مشاهده انواع صداقت او خورسند شده باقسام تفقد و تلطف تحسین و آفرین فرموده و فرمودیم که الحال اهالی حرم محترم مقیم راولپندی اند تا که بندگان اشرف ما خود رونق افزای آنجا نشویم صورت طلبیدن آنها مصمم ومنظور نيست البته بورود آنجا نظر بارادت و اخلاص و صدق آنعالیجاه نوعی که اقامت آنها در پنجاب منظور و مقتضای رای عالم آرای کرد. بدریعه دستخط آفتاب طلعت ارشاد خواهیم فرمود بناء عليه بعد از ان چند گاهی متوقف آنجا شده بعد از قطع مسافت وتحمل تكاليف وكلفت بلطف کرامت حضرت واهب برحق در راولپندی وارد شدیم هر گاه مدت پانزده یوم اقامت فرمودیم ازوفور بيقراری وعدم اقبال بیقراری پیشنهاد خاطر خطیر چنان گردید که اگر بتوفیق حضرت داور متعال تصرف د ار الامان ملتان میسر گردد از همه بهتر و بجا خواهد بود لهذا متوجه تهیه سامان بودیم که ناگاه «۴۷» از رنجت سنگه از مقام حاکی وال نوشته بدینمنوال از نظر اشرف گذشت که اگر سرکار پادشاه ازین نواح منظور فرموده مخلص را مستفیض ملاقات نمایند بسیار بجا خواهد بود بلکه انواع خیراندیشی ومواعدت کیشی ازینجانب بحضور چهره ظهور خواهد کشود چون رای صواب اقتضای بندگان اشرف مانیز باوصف بی اوضاعی چند قطعه جواهر گران قیمت زیب پیرای سرو بر اوفرمودند ورنجیت سنگه در ادای شرایط ملاقات مظهر گشت که مخلص نیز باتفاق پادشاه بملتان میروم بلکه مسخر کرده وتصرف نموده تفویض قبله عالم خواهم کرد بندگان ما اندیشیدند که اگر باتفاق رنجیت سنگه عزم بملتان کرده شود ناظم ورعایای آنجا باستماع خبر نهضت بندگان ما بلاعذر تحویل قلعه شهر بهلازمان حضور خواهند کرد واگر بر تقدیر مشارکـت رنجیت سنگه بااورا نوکر دانسته با ظهار مواد همت ومردانگی مستعد جنگ شوند ضرور تاب مقاومت نیاورده مغلوب خواهند شد ودر آنصورت که بقبضه رنجیت سنگه درآید بازیه بندگان ما نخواهد داد بلکه خود متصرف خواهدشد بهتر آن است که ازین عزم با الفعل ابا نموده بر اولپندی عنان عزیمت معطوف فرموده شود بنابران عندالملاقات درباب موقوفی عزیمت ملتان واسطهٔ چند درمیان آورده مراجعت فرمودیم مکرر رونق افروز راولپندی شدیم چون مدتی قیام آنجا اتفاق افتاد بعضی خوانین که رجوع به بندگان ما داشتند وازشاه محمــود وفتــح خان آزرده خاطر شده میبودند هم يكايك بحضور اشرف مشرف شدند چنانچه بلوچ خان اچکزائی ویحیی خان پامیزائی ودلاساخان اسحق زائی وغیره هم خوانین متفرقه بسه هزار سوار بعتبه فلك مرتبه حاضر گشتند در آنحال ملحوظ ومصمم خاطر دریا مقاطر آن شد که عنان عزیمت را به سمت دیره جات معطوف فرمائیم در آن اثناء غلام احمد خان ولــد مختار الــدوله که از عطا محمدخان ناظم کشمیر برادر حقیقی خود آزرده خاطر شده از چندی در محال یوسف زائی سکونت میداشت از نهضت بندگان سر کار اشرف بطرف دیره جات اطلاع یافته بحضور اشرف مشرف شده سر بخاك عجز انکسار گذاشته عرض نمود که اگر ولد غلام نمکحرامی اختیار کرد نتیجه آن حاصل نموده بجزای عمل خود رسید کمترین فدویان غلام ونمك پرورده دولت ابد مدت است قبله عالم بكشتن وعفو مالك ومختار اند از آنجا که هر کس بیگناه وطاعت خود ماخوذ وما جور میگردد . ان لاتزر وازرة وزره اخرى وان ليس للانسان الاماسعی غلام امیدوار عفو واحسان است الحق چون غلام احمدخان درانمقدمه بیگناه بوده وعذرهای اوهمه محقق ومعقول مینمود بندگان اشرف ما عفو جرایم او فرموده واز اشفاق خسروانی سر افراز ساخته از رجوع نامبرده نهضت وتسخیر پشاور که در آن وقت حاکم آنجا محمد عظیم خان برادر فتح محمدخان بوده اولی واقدم متصور گشت یعنی بعد از تسخیر پشاور تسخیر دیره جات وعزیمت آن مقدمات بعمل خواهد آمد چون غلام احمدخان جمعیت سرکار را دیده بوفور ارادت وامید واری هزار سوار چست وچیزى پیاده از نزد عطامحمدخان برادرخود طلبانیده همرکاب بندگان اقدس عازم پشاور شد . « ۳۸ » وقایع بیست و سوم نهضت رایات عالیات بطرف الکای پشاور و وقوع جنگ محمد عظیم خان و پردل خان چون بتأییدات الهی بندگان ما از راولپندی بحیدر مچ رسیده اراده عبور لشکر از دریای اتك بکشتی مقرر و مدنظر بود تا اه عنایت صمدی شامل حال گردیده چند نفر از گجریانان گذر بازارك بحضور حاضر شده عرض نمودند که اگر پادشاه غلامان را بعطای خلعت وانعام مفتخر بین العشائر والا قوام فرمایند غلامان بدرقه راه شده بپایا بی راه می نمائیم که همه لشکر از سواره و پیاده بطرفة العین از دریا عبور کنند بندگان ما فی الفور چیزی از زر سرخ بآنها عطا فرمودند و از کمریکه ببدرقه گی خود نمودند بتوکل ایزدی جل شانه تا آورده سواره و پیاده و پونه داخل گشته بسهولت تمام از دریا عبور کرده در ملك ختك نزول اجلال فرمودیم از استماع این خبر ورود شمتعه به وارق اقبال پادشاهی دران اطراف و نواحی عظیم خان و پردل خان یار کزائی اطلاع یافته بالاتفاق از پشاور بر آمده بحدود چمكنی مستعد جنگ شدند روز دویم که بندگان ماکوچ فرموده در نوشهره منزل فر موده محمد عظیم خان نیز با جمعیت خود و برادران خود در قریه پیری اهی رسیده منزل گزید فی مابین دو لشکر مفاصله سه کروه واقع بود بندگان ما چند روز در آنجا توقف فرمودند هر کسیکه از لشکر محمد عظیم خان فراز شده رجوع باین دولت خداداد قوی بنیاد می کرد بندگان ما بخلعت فاخره وعنایت متکاثره هر يك را سربلند و بین الامثال ارجمند ساختیم از استعماع این خبر تمامی لشکر محمد عظیم خان فرار شده ملحق وموكب سعادت کو کب گشتند لهذا نامبرده بمشاهدۀ این حال تاب و توان خود را در محل زوال دیده وقت شب فرصت را غنیمت یافته رو بفرار نهاده بطرف کابل رفت و نواب همایون ما بدولت وقر واقبال و ظفر رونق افزای الکای پشاور شدند . وقایع بیست و چهارم بجنگ آمدن محمد عظیم خان بپشاور هر گاه محمد عظیم خان شکست یافته فرار نموده بکابل رفت بندگان ما داخل الکای پشاور گردید مدتی چهار ماه بلیکه تمامی ایام گرما را گذرانیده و موسم زمستان که محمد عظیم خان باز جمعیت خود را آراسته بمعیت خوانین و سائر غلام خانه کابل از طرف شاه محمود بداعیه پشاور وارد جمرود گردید بندگان ما نیز با جمعیت که فراهم آمده وحاضر بودند بمقابله دشمن رفته در تهکال نزول فرمودند روز دویم که محمد عظیم خان یا سواره و پیاده خود صفها آراسته بمیدان معرکه رسید ازینطرف لشکر بندگان ما نیز صفوف آراسته بمدافعنش پرداختند از آنجا که بندگان ما اول وقت پیاده های خود را در مفاکها بکمین نشانیده بودند لهذا وقتیکه سواران مخالف حمله آوردند پیاده های مذکور از شلك تفنگ و زنبور قریب سه صدسوار مخالف مقهور را بخاك نيستی انداختند وهلاک ساختند از آنجا که جمعیت محمد عظیم خان بسیار بود باوجود آن پایه داری نموده « ٣٩ » مکرر حمله آوردند در آنجا عالیجاه بهادرخان هتنگری که از جانب سر کار ما سپاه سالار پیاده های خلیل و مهمند بود در ان حمله مخا لف کشته شده از شیوع اینواقعه هزیمت در تمامی لشکر پیاده ها افتاد واز هزیمت آنها شکست فاحش در تمامی لشکر این نیاز مند در گاه الهی رو داد نا چار رضا بقضا داده از میدان مراجعت نموده عنان عزیمت را بجانب اتك معطوف فرمودیم در آنجا عرصه چهار یوم توقف فر مو ده عازم راولپندی شدیم . وقایع بیست و پنجم نهضت بندگان ما از راولپندی با لسکای پشاور نهضت بندگان ما از راولپندی باز بسمت پشاور صورت حال این معنی چنان است که در ایام سلطنت شاه محمود برادران فتح خان جبر وتعدی بر اربابان پشار وغلامشاه ورعیت سکنه پشاور می کردند و اربابان مهمند و خلیل ورعایای سکنه مذکوره بخدمت بندگان ما استغاثه والحاح بسیار نمودند بندگان ما چند یوم در پندی آرام وقرار نفرموده با لتماس مردم پشاور و در ثانی رسیدن لشکر کشمیر وجهانداد خان برادر عطا محمد خان حاکم کشمیر و سمندرخان بامی زائی و موسی خان المکوزائی از راولپندی کوچ فرما شده در منزل حسن ابْدال رونق افزای شدیم هر گاه بندگان ما متوجه بجمع آوری لشکر شده جها نداد خان با میزائی بَمعَۀ خوانین درانی بعرض اشرف رسانیدند كه الحال غلامان تقریبا تا سه هزار سوار بجان فشانی بيرکاب ظفر انتساب حا ضر هستند حاجت بگمك د شت دیگر سپاه نیست بلكه امید قویست بلكه بتوفیق ایزدی واقبال سرمدی بر مدعی مظفر ومنصور گردیم بندگان مانیز بمصداق آیه کریمه كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة باذن الله عرض خوانین بصواب قرین تصور فرموده بلا اعمال بتوکل حضرت ذوالجلال عنان عزیمت را بسمت پشاور معطوف ساخته از دریای اتك عبور نموده رونق افزای موضع عدہ پیر محال هند گردیدند محمد عظیم خان وعطا محمد خان برادر او با لشکر سواره و پیاده آراسته خود از پشاور بیرون شده بمعرکه جنگ رسیدند هر چند فی ما بین عسکرین آب بردگی عمیق واقع بود با وجود تعذر عبور در کثرت جنگ وجدل معرکه بازار یوم النشور ظہور یافته حق كه عطا محمد خان برادر محمد عظیم گوله تفنگ اجل آهنگ بد هن خورده از اسب نخوت بخاک مذلت افتاده روز دویم رخت حیات بدار الممات نهاد واز طرف بندگان ما نیز موسی خان نام که سپاه سالار لشکر بود بسینه صندوق گنجینه فم و یت آهنگ او گوله تفنگ رسیده بمر حمت الهی پیوست غرض از طلوع آفتاب جهان تاب تا نماز عصر بازار قتال وجدال گرم ماند از طرفین سپاه کشته وزخمی بسیار رونق میدان کار زار گردیدند آخر کار چون که لشکر مخالفان از تباهی حال عطا محمد خان بھا در تاب مقاومت نیاورده بر گشته بطرف پشاور رفتند خوانین حضور آنحال بعرض رسانیدند که مقدمه فتح وشکست پیوسته بید قدرت الهی میباشد حیله ظاهری وسعت حوصله بشری همین قدر بود که غلامان صرفه نکرده جانثار یها کردیم و میگفتیم و مخالف همین است که بالاشکر شکست سر بداخلتر خود برگشته بسمت پشاور رفت نماز شام قریب است و منزل دور هر گاه مرضی مبارك باشد ز خمیان را از میدان برداشته شب را به آبادی رفته گذرانیده شود اگر فضل الهی شامل حال بوده و اقبال مدومال پادشاهی وقت دعوی و معرکه آرائی هنوز بسیار است بندگان مابنا بر ملاحظه وصلاح وقت و عرض خوانین ناچار از میدان معرکه مراجعت فرموده هنگام نصف شب بزیارت شیخ رحمکار عليه الرحمه رسیده باقی شب را گذرانیده روز دو یسم بقلعه اتك نزول اجلال فرموده و چند یوم در آنجا توقف نموده عنان عزیمت رامسکر ریسمت راولپندی معطوف فرموده بنظر الامر مرهونه باوقاتها سعی بشری وتردد پی تاثید تقدیر و اراده ازلی خالی از اثر دیده متوکل بعنایات الهی و متوسل بتفضلات حضرت کبریائی شده تا مدت یکسال در راولپندی توقف فرمودیم چنانچه درین فرصت خوانین که از شاه محمود و فتح خان آزرده و منحرف میشدند و پناه بدولت حضور می آوردند همه را مورد انعام و الطاف خسروی ساخته بر کاب فیض انتساب مشرف میداشتیم حتی که رفته رفته قریب بیکهزار سوار جمعیت بندگان ما شد و عطامحمدخان ناظم کشمیر نیز چیزی لشکر سواره و پیاده از کشمیر باشته رام معتمد خود بخدمت اشرف فرستاده چون همگی جمعیت بقد ر دونیم هزار سوار و پیاده بقلع در آمدبندگان ما باز بعنایت و توفیق ایزدی دست توسل بدامان تو کل زده عنان عزیمت را بسمت پشاور معطوف فرمودندغلام محمدخان برادر عطامحمد خان نیز برکاب نصرت انتساب حاضر بودند چون موکب دولت و اقبال رونق افزای میدان پخته شد محمد عظیم خان بالشکر خود که آماده مقاتله میبود بمید ان جنگ رسیده مصطفی نام ملازم خود را که بجهاد صد سوار جرار بعهده قراولی و پیش جنگی مقرر کرده بود هر گاه بمقابله سپاه نصرت پناه در آمد بحمله اول معه سواران خود کشته و خسته شد چنانچه غازیان نصرت نشان سپاه ظفر پناه سرهای هريك را بریده بر سر نیزه ها کشیده بحضور انور آوردند محمد عظیم خان از مشاهده این حال ستاره اقبال را در عین زوال یافته زیاده تاب مقاومت نیاورده روی فرار نهاده و آواره دشت ادبار گردیده از راه کوهات وبنکش باريك شبوبصمت کابل خزید بندگان ما بنصرت و اقبال وعظمت و جلال رونق افزای پشاور شدند . وقایع بیست و ششم فرستادن شهزاده حیدررا بجهة تسخیر دیره غازی خان و جنگ کردن با جبار خان و باز گشتن شهزاده مذکور بی نیل مقصود چون محمد عظیم خان از پشاور شکست یافته از راه کوهات و بنکش عنان عزیمت بکابل تافت بندگان ما مدت یکماه در پشاور توقف فرموده بخاطر خطیر مخطور ومنظور افتاده که شهزاده حیدر را با چیزی لشکر مامور دیره غازی خان فرمائیم تا جبار خان را از دیره خارج کرده تصرف اولیای دولت ابدمدت درآرد لهذا عطاء محمد خان را باهزار سوار همرکاب شهزاده مذکور مقرر نموده از حضور انور مرخص فرمودیم چون مامورین قطع منازل وطی مراحل کرده متصل دیره غازی خان رسیدند جبار خان نیز با جمعیت سواره و پیاده وتوپخانه خود بمقابل رسیده از جانبین صفوف قتل و جدال آراسته شد هر چند که لشکر شهزاده تعب راه دیده وسختی سفر کشیده بودند لیکن بحمله اول لشکر جبار خان را شکست دادند مگر بواسطه طاغت و استعانت مخالفین را از باغت استراحت مدت ریاست آنجا بود بباز متفق شده بجنگ شروع کردند ناگاه در لشکر شهزاده نفاق بهمر سیده حتی که چند صد کس سوار يك مرتبه از معرکه کارزار گریخته بطرف دشمن پیوستند شهزاده حیدر پس از وقوع این واقعه یعنی شکست لشکر خود و غداری و نفاق سواران خدیعت شعاران کیفیت حال مشروح و تفصیل وار بخدمت بندگان اشرف معروض داشت این نیازمند در گاه الهی از ملاحظه این شعبده کاری فلك دوار و غداری نمک حرامان ناپکار مراجعت مامورین را بعطية الملك رتبه اولی و اصلح تصور فرموده شهزاده مذکور را طلب حضور فرمودیم در انفرصت خوانین بعرض اشرف رسانیدند که اسپان شکر لاغر و کم طاقت اند هر گاه معرض مبارك باشد بجهت تیاری و فربهی بمحله جات وقریه جات مرخص شده بعد تیاری حاضر گردند بهتر خواهد بود چرا که مهم کابل در پیش است از آنجا که معلول آنولایت هم غالب اوقات بهمین و تیره بوده بنابران اسپان سپاه رکابی لشکریرا موافق تقسیم بقریه جات خلیل ومهمند و دوآبه وغيره تپه جات پشاور جهت چرا مقرر نموده مرخص فرمودیم و بعد آن در باب اکثری از خوانین و سپاه نیز بنا بر ملاقات و بندوبست امور عیال و اطفال شان حکم ترخیص اجرا یافت هر گاه از بد باطنی وخدیعت شعاری بعضی از آدمی صورتان دیو سیرت انتظام سوار و پیاده و خوانین سپاه باین وسیله وحیله منتشر وبیجا گردیده بود عطاء محمد خان ناظم کشمیر در خفیہ بعريضه جهانداد خان برادر خود و بنده رام دیوان و سمندر خان با میزاشی و نور محمد خان وغیره منافقان شیطان سیرتان با اکثری از سپاه ورعيت وعده و وعید بسیار نوشته متضمن آن شد که حضرت پادشاه بطریق که دانند و توانند یعنی بهر خدیعت و فریبی که ممکن شود دستگیر ساخته بقلعه اتك برسانند چنانچه نمك حرامان بی سامان بموجب نوشته آن زشت بنیان بدگمان در تکمیل ماده نفاق باهم اتفاق نموده مکرر بعرض اشرف میرسانیدند که بندگان اقدس ملاحظه سامان سواران مامورم را بفرمایند زیرا که مقدمه تسخیر دار السلطنه کابل در پیش است از آنجا که بحسب ظاهر این معنی یعنی مقدمه کابل مدنظر و پیشنهاد خاطر انور بود بنابران در باب سامان سواران آنها امر اشرف شرف نفاذ یافت چنانچه یومیه جهانداد خان و سمندر خان سان سواران خود را کم کم بحضور ساطع النور میدادند بعد چندی عرض کردند که سان کل سپاه ملاحظه فرمایند هنوز حکم منظوری این عرض شرف صدور نیافته بود که دفعه و غفلتاً با تمامی لشکر به گهر خود که مستعد نمك حرامی و منتظر حصول بدسر انجامی بودند بدولت خانه بالاحصار به بهانه ادای سان پیاده وسوار داخل دربار شده دور و کنار این نیازمند در گاه الهی را بمانند نگین «۲۲» انگشتر مصور کرده بجهانداد خان بدپیمان بهمر کباب بندگان ما داده بودند و کسانیکه حاضر رکاب اقدس بودند بواسطه عدم وجود سواران و تابعین خود که در تپه جات پشاور تقسیم یافته بودند تنها و بدست گناه میبودند لهذا ناگهان اینواقعه در پیش آمد ونمك حرامی آنها ظهوریافت القصه بعد آن بندگان ما را در قلعه اتك نيز كشيد. در كشمير برده در قلعه کوه ماران مقیم ساختند عطامحمد خان ناظم كشمير بنا بر زمانه سازی و تدویر گاه گاهی بخدمت بندگان ما حاضر شده عرض میشود که اگرچه درین مقدمه نمك حرامی از دست غلام بوقوع آمده که گرد این خجالت و داغ این ملامت تا ظهور قیامت ازچهره ما برنخواهد خاست مگر در تلاقی این نمك حرامی روزی خواهد بود که جانفشانی خواهیم کرد هم درین ضمن استدعای کوه نور از حضور پرنور میکرد که بغلام مرحمت شود وعنایت شود چون قضای جناب باری عزاسمه مقتضی انجام امری از امور بندگان خودمیشود و بمفاد (اذا ارادالله شيئا فهی اسبابها) هر آئینه بتفضلات وعنایات خود اسباب او را مهیا ساخته وسیله جمیله برانگیخته کار بنده خود را بانجام وانصرام میرساند مصداق این مقال آنکه از استماع خبر این واقعه هائله که عطامحمد خان و جهانداد خان و غیره با میزانیان بخدمت بندگان ما بی ادبیها ونمك حرامی نمودند شاه محمود را ننگ وغیرت جبلی ورحمت والفت رحمی برادری گریبان گیر شده در محال دهله و غیره که طوایف با میزانیها مسکن و ماوا داشتند بیکهزار سوار جرار بطريق چپاول فرستاده صغیر و کبیر و جوان و پیر آنها را قتل و تاراج واملاك ومكانات آنها را مسمار و پایمال سم ستوران افواج ساخت بقية السيف را اسیر ودستگیر نموده به کمال بیحرمتی و ذلت و بیستری بحضور خودطلبید چون از تعقیب وتخریب آنطایفه مذکور خواطر شاه محمود مخلصی این نیازمند درگاه الهی بود این معنی بدون تسخير وتصرف خطه کشمير صورت پذیر نبود لهذا فتح خان را با جمعیت سی هزار لشکر مامور تسخیر کشمیر نموده مرخص ساخت چون راه مظفرآباد جای عبور نبود بنابران از راه پنجاب به گجرات رسیده با رنجیت سنگه اتفاق نموده از راه بيمر وتوت ميدان عازم کشمیر گشته وارد شیپال که سرحد کشمیر است گردید عطامحمد خان نیز فوج خود را آراسته به مقابل فتح خان در شیپال رفت چون في مابين عسکرين جنگ واقع شد لشکر عطامحمد خان هزیمت خورده يك منزل واپس گردید بلکه روز مره دوصد سه صد سوار از لشکر فرار شده در نزدفتح خان حاضر میگردیدند از ظهور این مقدمه عطامحمد خان زیاده تاب مقاومت نیاورده از آنجا مراجعت بسمت شهر نموده در زیر قلعه شیرگر بمیدان تپه مالوسنگه مستحکم بسته منزل نمود با وجود این چون چاره کار خود مخلصی از چنگ هلاك آهنگ فتح خان بدون ذریعه بندگان اشرف ماغیر ممکن یافت بنابرغلبه ضرورت بصواب دید خوانین با میزانی مصحف مجید و فرقان حمید را شفیع حال ساخته سر برهنه وطناب بگردن و شمشیر بکف گرفته بحضور فیض دستور حاضر گشته بعرض اقدس رسانیدند که بتصدق همین كلام الهی قبله عالم و عالمیان عذر خواهی این خاطی را منظور نظر فیض گستر فرموده تقصیرات غلام را عفو فرمایند واگر بکشتن غلام امر میشود شمشیر ورسَن نیز حاضر است بندگان اشرف ما بمصداق آنکه در عفو لذتیست که در انتقام نیست بنابر وثوق عظمت وجلالت كلام شریف الهی واخلاق و عادات حنیف خویش که پیوسته «٤٣» از عقوبت وانتقام مايل ومتوجه بترحم وانعام خاص وعام بوده اند وبفحواى ( الانسان مركب من الخطاء والنسيان ) عذرات او را منظور نظر ترحم منظور فرموده تقصيرات او را عفو فرمودیم تا شاید که آینده از ایشان کاری وامری ناروا سر بر نزند چون خوانین درانی وغلام خانه شیعه خطه کشمیر یعنی همراهان عطا محمد خان از آبا واجداد نمك پرورده بندگان اشفاق عنوان ما بودند لهذا همه حاضر ومستعد خدمت شدند از آنجا که مقدمات مقابله ومجادله افواج متخاصمین بانجام واختتام رسیده بود یعنی فتح خان داخل کشمیر شده متصرف گردیده بود ولشکر عطا محمد خان هر روز فرار شده نزد فتح خان میرفتند در اینحال عطا محمد خان وسمندر خان عرض نمودند که غلامان را حضور اقدس بدست مبارك بشمشیر هلاک سازند زیرا که گناه کار پادشاهی ونمك حرام ظل الهی هستیم تا بسزای خود برسیم یا غلامانرا بخدمت خود نگاهدارند که مخلصی غلامان از مضرت فتح خان حاصل گردد لهذا از حضور اشرف ارشاد شد که الحال کار از دست ودست از کار رفته است بهتر آنست که شما در قلعه شیرگر متحصن گردیده چندروز خود را نگهدارید تا بندگان ما اصلاح طرفین بفرمایند بنابر امر سرکار عطا محمد خان در شیرگر رفته متحصن گردید. بعد چندیوم مصالحه نموده خود در نزد فتح خان رفته ملامت کرد بعد از انعقاد صلح طرفین و اطمینان از عدم اتصال مضرت جانبین فتح خان به محکم چند سردار لشکر رنجیت سنگه که بطریق كومك با فتح خان آمده بود بسلام بندگان ما حاضر شدند چون در حین ملاقات فتح خان با رنجیت سنگه همین مقرر گردیده بود که هر گاه مخلص پادشاه بعد فتح کشمیر شود از آنجا که وابستگان واهالی حرم پادشاه در لاهور میباشد بهتر آنست که حضرت پادشاه را تشریف فرمای لاهور سازند تا حصه و بکنامی در مقدمه مخلصی پادشاه برای ما هم باشد لهذا فتح خان ومحکم چند هنگام شرفیابی حضور اقدس مامولات رنجیت سنگه ومقبولات خود را که قبل از تسخیر کشمیر وقت ملاقات شان صورت توثیق پذیرفته بود مفصل عرض نموده ومدارج التماس را از طرف رنجیت سنگه بدرجه اتم رسانیدند اگرچه فتح خان از وثوق اخلاص خویش نهایت ملتمس آن بود که بندگان پادشاه رونق افزای ملتان و دیره جات گشته از طرف شاه محمود هیچ واهمه بخاطر اشرف نیارند وغلام را هم، وقت نمك پرورده خود دانسته متوجه ومستعد غلامی وهوا خواهی حضور خاص خود تصور فرمایند ليكن از آنجا که تمامی وابستگان در لاهور بودند نهضت ملتان ودیره جات منظور طبع اشرف نگشته چندروز متوقف كشمير بوده بعده نآن عزیمت بسمت لاهور معطوف فرمودیم لهذا فتح خان بندوبست کشمير نموده ونیابت ونظامت به محمد عظیم خان برادر حقیقی خود سپرده خود روانه کابل بخدمت شاه محمود گردید بندگان ما باتفاق محکم چند وغیره سنگان از کشمیر کوچ کرده در منزل باره موله نزول فرمودیم معتبران راجه غلام مایخان وراجه زبردست خان وراجه سر بلندخان وغیره راجهای كگهومشندان روح الله خان راجه پونچ ودیوان ننده رام صاحبکار عطا محمد خان بخدمت اشرف حاضر شده بعرض رسانیدند که همگی ایشان در گهگهه منتظر قدوم میمنت لزوم خاقانی میباشد هرگاه مرضی مبارك بوده باشد درینجا بسلام وتقبيل عتبه فلك مقام بندگان اشرف مشرف شوند از پیشگاه حضور ارشاد شد که در همانجا مقیم باشند عنقریب قدوم مباهات لزوم رونق افزای آنحدود «٤٤» خواهد گردید بندگان ما دو یوم دیگر در باره موله توقف نموده روز سوم رونق افزای منزل کنچهامه گردیدند راجه‌های مذکور و بمهسنگه رام حسب اقتدار خود پیشکشها گذرانیده بشرف سلام مشرف و بعرض اشرف رسانیدند الحال که از خوبی طالع و مساعدت بخت غلامان قدم بندگان اقدس حضرت پادشاه مع الخیر در جا و مکان ما غلامان رونق پیرا گردید غلامان هم در جنس خود مالك الوس وصاحب غيرت و ناموسیم وطایفه ککه و بنبه از آپا و اجداد غلام سیر کرده دولت خداداد قوی بنیاد بندگان همایون هستند البته تا مال و جان داریم فدای رکاب سرکار نموده بفضل الهی و اقبال عدو مال پادشاهی خطه کشمیر را بتصرف خدمتگاران سرکار در آورده خواهد شد واگر تماما بقتل رسیم بعد از آن پادشاه مالك ومختارند ماغلامان کمتر از طایفه خبیری نیستیم آنها که بواسطه صداقت و خدمتگذاری بندگان اشرف اعلی نیکنام و خوش سرانجام عالم وعالمیان گردیدند غلامان نیز امیدوارند که ذخیره اندوز نیکنامیها گردیم اگرچه استدعا و اظهار راجگان مذکور از صدق باطن بود مگر بخواطر خطیر چنان رسید که شاه محمود خنگ و غیرت ظاهری و رحم والفت برادری راحتی الامکان بجا آورد یعنی خاص بجهة تخلیص بندگان ما فتح خان را با اشکر درانی و قزلباش برای عزل عطا محمد خان روانه نمود تا مخلصی این نیازمند بعنایت الهی بظهور پیوست و فتح خان نیز در خدمت دقیقه از دقایق فرو نگذاشته است الحق که در باب تسخیر و تصرف کشمیر شك نیست که ازین هم بسهولت و آسان تر مسخر تواند شد لیکن این معنی منافی شیوه سلاطین سابقین خصوصا مغایر شیمه قویه این نیازمند درگاه رب العالمین است که در عوض نیکی بدی بظهور آید لهذا براجهای مذکور امر فرمودیم که الحال عزم بندگان ما بسمت لاهور بجهة ملاقات وابستگان پرضرور است انشاء الله تعالی بعد ورود لاهور و بندوبست امور وابستگان و اهالی حرم محترم باز عازم مهم کشمیر خواهیم شد چون نامبردگان را از مضمون ارشاد حضور ساطع النور امیدواری حاصل شد بعد آن عنان عزیمت را بسمت لاهور معطوف فرمودیم و از آنجا کوچ نموده بزیر کوتل پیر پنجال که کوتل پنوج مینامند نزول اجلال نمودیم و از آنجا قبل از طلوع آفتاب عالمتاب کوچ نموده شد چرا که کوتل بسیار سخت و بلند و راه نهایت پر برف و تنگ بود حتی که بمشقت بسیار و تعب ورنج بیشمار به هنگام نماز عصر بسر کوتل رسیده بوقت نماز شام در نشیب آن منزل نموده شد روز دیگر که از آنجا کوچ نموده وارد پنوج شدیم و زیر روح الله خان حاکم پنوج نیز پیشکشها و «سورسات» از نظر مبارك گذرانید از آنجا منزل بمنزل کوچ فرما گردیده بمشاهده لاهور رسیده شد رنجیت سنگه باستماع خبر قدوم بندگان ما کرم سنگه ولد اعظم وار شه خود را بمعه رام سنگه و دیگر معتبران خود در شاهدره باستقبال فرستاده از آنجا داخل شهر لاهور نموده حویلی ماده سنگه نام را جای سکونت سرکار ما مقرر کردید مگر وابستگان واهل حرم را در حویلی دیگر جا داده بودند که رفتن و آمدن را مانع میشدند غرض فردای یوم ورود رام سنگه بحضور آمده از جانب رنجیت سنگه خواهش کوه نور نمود بندگان ما فرمودند که بالفعل درینجا حاضر نیست هرگاه رابطه دوستی و یکجهتی فیما بین اشرف ما ورنجیت سنگه استحکام رونق تمام یافت در دادن کوه نور دریغ نخواهد رفت چون چند یوم بتواتر استدعای کوه نور « ۵۸ » نمودند بنده گان ما همان جواب اول را بتکرار فرمودند ابتدا از دون همتی و سفاهتی در اتصال آب و نان مینمودند یعنی گاهی یکی را و گاهی دیگری را مانع میشدند بلکه ملازمان و خادمان را از حویلی گاهی بشهر و بازار رفتن بیکاری میگذاشتند و گاهی نمیگذاشتند غرض قریب یکماه بهمین صورت با وجود مشاهده سختی گذاشت چون دیدند که باین خودنمائی و بدسلوکی مطلب بدست نمی آید بنابران رنجیت سنگه یکروز چندان از معتبران خود را فرستاده اظهار نمود که آنچه وجه نقد ومكافات ومحالات که بکار بندگان پادشاه باشد ارشاد فرمایند که حاضر کرده تحویل شود بندگان ما فرمودند که اگر بصورت انتظام پیمان دوستی وانعقاد عهد ویكجہتی فرستاده شود مضایقه نخواهد بود بعد ازان بدفعات قریب چهل پنجاهزار روپیه رسانیده باز معتبرا ن آمده استدعای کوه نور نمودند بازار شاد شد که تا وقتیکه عهدو میثاق اتفاق بوثوق نیانجامد دادن کوه نورظهور نخواهد یافت وبصورت وثوق واستحکام آن معنی دریغ داشته نخواهد شد غرض دو یوم بعد ازین جواب رنجیت سنگه بوجہت ملاقات آمده وكلمات دوستی و یك‌رنگی بمیان آورده نامه مشتمل بروثوق اتحاد و یكجہتی و استحکام دوام الفت بيكنا دانی آورده نوشته و پنجه خود را بحضور بندگان ما بزعفران آلوده بر عهد نامه مذکور چسپانیده به بندگان ما سپرده و قسم با گرنت و با بانا نك خود خورد، دست بقبضه تلو ار خود گذاشته اقرار نمود که تمامی علاقه جات کوت کمالیه و ختك وسيال ومكلاور را بپادشاه دادم که مالا ومقالا همیشه باستمرار در تصرف وملازمان و کار گذاران سرکار پادشاه بوده باشد و هر قدر لشکر که بندگان پادشاه خواسته باشند جهت تسخیر ولایت افغانستان وتعذير و هدایت مردم شریر بلا عذر اهمال همراه میکنم وبوجه من الوجوه ازین قرارداد انصراف وازین عهدوپیمان سرموئی انحراف نمیورزم واز بنده گان ما نیز نوشته و بصیغه عهد نامه گرفت که هرگاه پادشاه متصرف ولایت خود شوند تا مادام الحيات در دوستی ویكجہتی هیچ فرقی و تفاوتی بقدر یکمو مباد باشد بعد از ان رنجیت سنگه بنابر کمال موادعت و یك‌رنگی دستار بدلنی نموده گفت که الحال تمامی شرایط ورسوم الفت ویك‌رنگی و يك وجودی مستحکم گردیده ما سر خود را بسر پادشاه بستیم ابتدا در آنحال بندگان ما هم کوه نور را باو عنایت نموده بعد ازان پهره و چوکی را که باعث رنج رسانی و سختی آب و نان بود برداشتند چنانچه بعد دویوم جهت ملاقات اهالی حرم محترم و وابستگان که در مکان دیگر بودند تشریف فرما گردیده بعد هر روز جهت استفاضه از زیارات اهل قبور و استفاده از حضرات اهل حضور مثل شیخ علی بن عثمان هجویری ثم الغزنوى صاحب كتاب کشف المحجوب که بر زبان عوام داتا کنج بخش لقب ایشان مشهور است قدس الله سره مشرف شده بعد فاتحه و دعای استعداد از جناب هريك ازان مقربان بارگاه حضرت كبریا نموده میشد درین اثنا يكروز خود رنجيت سنگه عرض نموده خواهش کرد که اگر پادشاه بسير باغ شالامار تشریف فرما شوند بشرایط دعوات پردازم موجب خشنودی خواهد بود چون حسب آرزوی او رونق افزای باغ مذکور شدیم تمامی اهل طرب وارباب نشاط را در باغ فرستاده که هريك در زیر پای سروی مانند تذروی استاده نغمههای دلاویز وغزل های شوق انگیز فراق آمیز خوانده محفل داريائی را رونق می افزودند و از نگاه جادوانه و چشم آهوانه «٤٩» خویش دلهای نظاره گیان میربودند وفردای آنروز بوقت نماز ظهر آدم خود را بحضور فرستاده که پادشاه بشهر تشریف فرما شوند که چیزی مصلحت دیده میشود که فردا بشهر تشریف خواهیم آورد چنانچه فردا حسب وعده روز گذشته از باغ سوار شده در نزد رنجیت سنگه تشریف بردیم عندالملاقات معلوم شد که هیچ مصلحت و سخنی نبود بلکه آوردن بنده گان ما بقید شهر لاهور منظورش بود و هم مقررم گشت که از غایت بد عهدی در شکستن عهد و پیمان رجوع دارد مصداقش آنکه بعد ازان هر گاه که برای تفریح مزاج بسیر باغات یا با ستقاضه زیارات تشریف میبردیم خوب معلوم میشد که بطور اخفا ملازمان شادیخان متعاقب سواری شده دور دور همراه میبودند و محافظت مینمودند مگر بنده گان ما نظر بر اعمال و اقوال آنجماعه جهال نکرده همچنان دل بسته عهد و پیمان خود بوده تخلقی و توهمی بخاطر خود نمی آوردند و بجهت ضبط و تصرف مواضعات موثقه عهدنامه ملازمان معتبر بهمراه ما است ویروانه جات فرستاده بودیم باینکه بخاطر اشرف منظور بود که برای ملاحظه مواضعات مزبوره خود نیز تشریف فرماشویم ناگاه عرایض ملازمان اقدس از نظر اشرف گذشته که مواضعات را در تصرف مایان ندادند و عمل و دخل نگذاشتند باستماع این مقدمه هر چند که چند مراتبه برنجیت سنگه گفته شد که ملازمان ما را عمل و دخل ندادند بعد از حیله و حواله گوناگون همین جواب داد که امسال هم در اجاره ما باشد سال آینده در تصرف ملازمان پادشاه داده خواهد شد چونکه در حقیقت وفای عهد منظور آن بد عهد نبود لهذا در این اثنا قضا را پناه قاضی ملاشیر محمد پیش نماز باهتمام این سخن که کاغذ های طلایی برای محمد عظیم خان ناظم کشمیر نوشته است متهم ساخته و کناغذی چند ساختگی و جعلی خود را بحضور بنده گان ما آوردند چون از ملا شیر محمد استفسار کرده شد حاشا نمود که ما نکرده ایم و هیچ خبر نداریم و سوگند میخوردیم بدین و ایمان خود که هرگز آگاه نیستم وصورت این واقعه بحقیقت این بود که سه نفر از مردم ولایتی که سابق در شهر لاهور سکونت داشتند و متعلق سرکار ما نبودند رنجیت آنها را بصورت هر کاره ساخته و کاغذ ها برای محمد عظیم خان بصلاح ناصواب خود مرقوم نمود مخفیانه بدست آنها داده با قلاع لا آنها را گرفتار کرده و کاغذ ها را حاصل کرده بود از خباثت فطرتی که رنجیت سنگه در دل داشت بیچاره ملاشیر محمد را به تهمت ناحق گرفته کاغذ ها را بخدمت بنده گان ما فرستاد که این آدمان خود را خود بسزا برسانید و یا در نزد ما بفرستید بنده گان ما از صاف دلی و درست عهدی بلا تامل ملاشیر محمد را نزد او فرستادند آن بد عهد بی مروت فی الفور مقید و محبوس ساخت هر چند سختی و عذاب کرده و جان آن عاجز بی جرم را بآتش ستم عذاب بلطف و عتاب بیحد و حساب میگفتند که اقرار بفرستادن کاغذ بکن تا ترا خلاص کنیم بلکه بگو بگفته پادشاه نوشته ام چندان شخص دیانت دارا بود انواع عذاب را بر خود اختیار نمود لیکن باقرار دروغ لب نگشود از آنجا که حقوق پیش نمازی او بر ذمه بنده گان ما بسیار بود ناچار مبلغ بیست هزار روپیه در عوض جرم او بر ذمه خود گرفته او را خلاص فرمودند آخر الامر معلوم نموده شد که ملاجعفر نام پشاور بدباطن که با ملا شیر محمد عناد جبلی داشت وعداوت دلی این فتنه را بصلاح رنجیت سنگه برپا نموده آن بیگناه را بپلا گرفتار کرده بود مفصل این مجمل آنکه در حینیکه بندگان ما از جنگ اشپان برگشته در چوره خیمه رسیده بودند ملا جعفر مذکور بهمراهی ابو الحسن خان برکاب والا حاضر شده در خدمت میبودند چون حق سبحانه و تعالی تخت سلطنت کابل را عنایت فرمود ابوالحسن را بحفاظت اسباب صندوقخانه وجواهر خانه وخزانه که آدم معتبر و متدین بود سرافراز ساختیم که اوازمات این هر سه منصب مفوض ومحول بانا مبرده میبود هرگاه بندگان ما بعد از مرخص نمودن صاحبان انقس سفیران انگريزيها دو فرستادن اهالی حرم محترم بطرف را ولپندی بعزم مقابله شاه محمود عازم تمله گردیدند اسباب صندوقخانه وغیره را نیز با خدام معتبر همراه ابو الحسن خان بسمت راولپندی فرستادند از استماع خبر برهم خوردن لشکر بندگان ما در جنگ نمله ملا جعفر مذکور که نیز همرای ابوالحسن خان که مامور صندوقخانه ومتعلق خدمت این کارخانه میبود فرصت یافته در مال سرکار که بتحویل او بود دست خیانت زده حیف و میل بسیار نموده بود از ینجهت بارنجیت سنگه برای محافظت روزگار آینده خود سازش نموده سوای ایجاد وافتراق این اتهام آنچه احوال ظاهری وباطنی بندگان ما میبود روزمره هم با ومیگفت بلکه در گرفتن کوه نور و غیره آن هم آن بدسر انجام محرك رنجیت سنگه بد پیمان وکسان او میبود چراکه یوماً فيوماً بملازمان وبندگان ماشداید و سختیها میفرمودند بلکه هرقدر ارشاد میشد که ما از مطالبات خود گذشتیم و امید امداد بی بنیاد تو را گذاشتیم الحال ما را مرخص کنيد فائده پذیر نبود عاقبة الامر روزی بعد از گفت وشنید بسیار رخصت دادند که در باغ شالامار بروید چون از شهر لاهور کوچ کرده در باغ مزبور تشریف بردیم چوکی و بهره شادیدان آمده دور بدر ما نشستند و مانع پیشرفتن شدند همدرین اثنا رنجیت سنگه از لاهور کوچ کرده عازم را ولپندی گردید از منزل روتاس سواران معتبر خود را بحضور ما فرستاد که پادشاه نیز بزودی تشریف فرماشوند که فتح خان وارد پشاور شده وما نیز اراده پشاور داریم اگرچه دران روزبندگان ما بشدت آزار درد گلو مبتلا بودند لیکی ناچار اهالی حرمرا در باغ گذاشته همان حال که توقع حیات نبود روانه شده وطی مراحل کرده در مقام روتاس برنجیت سنگه ملحق گشتیم و از آنجا بشمول همدیگر وارد پندی گردیدیم چندیوم در آنجا توقف نموده بعد رنجیت سنگه مراجعت بلاهور نموده بندگان ما را همرای رام سنگه در پندی گذاشت که در پشاور خواهید رفت چون فتح خان از پشاور عازم دیره جات گردید یکشب رام سنگه دزدان را متعهد ساخته بجهة سرقه مال و يا بخيال قتل بمكانیكه سكونت سرکار ما بود فرستاد چون بندگان ما در بستر خواب استراحت داشتند ناگاه دیده جهان دیده از خواب غفلت بازگشت و برخاسته مشاهده میشود که سی چهل نفر دزدان با مشعلهای فروزان و تلوار های از نیام عریان بر سر ایستاده اند هر گاه دست به تکی زیر سر دراز کردند بندگان ما اندیشه فرمودند که این بدبختان گمراه و تاريك درونان روسیاه بهر صورت از مال و جان دریغ نخواهند کرد لهذا توكل بذات پاك الهی کرده فی الفور بحمله شیرانه وهیبت خسروانه برجسته يكنفر دزد را که مشعل در دست داشت از گلو گرفته بزیرقدم خوابانیده بآواز بلند فرمودیم که دزدان را بگیرید چهره داران هندوستانی که نوکر سرکار بود انوقت پیشی کرده از خوف روپوش شدند مگر از ملازمان ولایتی الله دادخان نام پیشخدمت سرکار خود را از همه پیشتر در عقب دزدان انداخته يكنفر دزد را را از گردن گرفته بزیر قدم خوا بانیده باقی دزدان بجهة مخلصی رفیق خود برگشته هرچند زخم کاری درسر و رو و پشت و پهلوی الهدا د خان زدند کو ششها کردند که رفیق خود را از چنگ شیر آهنگ او باز رهانند ممکن نگشت تا که خدمتگاران دیگر از مردم ولایتی رسید دزد را محکم بسته و بحضور آوردند در حالیکه از دزد مذکور استفسار کرده شد بیان نمود که ما یا نرا رام سنگهه فرستاده بود که سر پادشاه از ماو مال اوشان از شما از استماع ودریافت این لفظ و معنی بغایت حیرت از بیرحمی و بی حمیتی و بد عهدی و بد نیتی آن سبکان جاهل حاصل گردید غرضکه همانوقت دزد را بمعۀ پیشخدمت حضور نزد رام سنگهه فرستادیم فردای آن رام سنگه سك آهنگ چیزی و جه نقد انعام پیشخدمت مذکور داده مبلغی افزون تر ازان برای وجه خیرات فرستاده خرد هم آمده عذر خواهی نموده سو گندها خورد که ما از یــن مقدمه هیچ خبر نداریم و دزدان را ضرور بسزا میرسانیم اگرچه از وفور و قاحت قبول خیانت و اعتراف آن قباحت نکرده بانواع الحیل خود را ازین ملامت بسلامت میداشتند لیکن از بقای دولت سلامتی ذات اشرف ما روسیاهی و ندامت کمال از و جنات حال شناعت مال شان ظاهر وعیان وبباهر و نمایان بود بندگان ما بهر حال خود را بحفظ حضرت آفرید گار سپرده سکونت ورزیدند چون در حینیکه اهالی حر م محترم بسمت لاهور میر فتند و از قلت بار گیری چیزی اسباب فرا شخانه را در همانجا گذاشته بودند بندگان ما ولاحظه نموده بعضی خیمه ها را حکم برپا کردن دادند که در آن اثنا كرك سنگه بحضور آمده و آن اثاث شایان و بارگاه خسروانه دیده انگشت تحیر بدندان تحسر گزیده از خدمت اشرف استدعا نموده که يك خیمه بکمترین عنایت شود بندگان ما خیمه کلا با توقی دو منزله مرصع کار را بمعه فروش ایرانی و کنار چوبی وظروف و آلات و غیره اسباب که تعلق داشت مرحمت فرمودیم بعد از چند یوم را سنگه و كرك سنگه باتفاق بحضور انور حاضر شده عرض نمودند که مایان عازم لاهور میشویم بندگان پادشاه هم تشریف فرما شوند که انشاء الله تعالی بورود آنجا کاروبار پادشاه را مایان بانجام خواهیم رسانید هر گاه بندگان ما بموجب عرض آنها کوچ نموده هنوز در منزل شیندور نرسیده بودند که ناگاه در عرض راه بيكهزار سوار آمده دور ملازمان سرکار را احاطه کردند گاه راست گاه چپ میگردیدند و بهمین دستور تا آخر منزل بودند وقت نماز شام که وارد منزل شیندور شدیم خدمتکاران و محافظان و اسباب صندوقخانه وفراشخانه بحضور عرض کردند که سورانیکه در عرض راه دست اندازی نموده یغدانها و مفرشها را بغلبه تاراج نموده بردند و مایان را نیز بیحرمت ... و عریان ساختند بندگان ما از مشاهده اینحال پرملال متحیر گشته جمیع ملا زمان را در نزد رام سنگه و كرك سنگه فرستادیم که این چه معامله است که خفیه خفیه دست اندازی میکنند چرا ظاهراً هر امری که دلخواه شما باشد بجا نمی آرید چون رام سنگه بانتخاب و مشاهده اسباب بغدانها و مفرشها سر گرم لداذی بود لهذا تا هنگام پیک پهر شب متواری گشت بعد از شروشور بسیار بغدانها و مفرشهای خالی را بحضور آوردند طرفه اینکه آنچه مال و اموال از قسم جواهر سواره و پیاده یا صندوقهای پر از مروارید پیش بهای بی همتا بلکه لولوی لالار تفنگ های رومی وسندی بندوبار طلا و پیش قبضها و شمشیرهای جواهر دار ایرانی اعلا و برانهای مرصع بچندین قسم وزره سرخ وسفید ومغیلهای طلا و اسباب زری و پشمینه و ابریشمی که در یخدانها بود همه را برداشته یخدانها و مفرشهای خالی را با همه چند عدد لباس پوشا که که بکار آنها نبود و به مصرف آنها نمیرسید بحضور آوردند و گفتند که برسر اسباب شماها که رفته بود نهایت خدمت و همت کردیم که از نزد دزدان مال شما را خلاص کرده آوردیم الحال بندگان حضور ملاحظه فرمایند که اسباب درست است یا چیزی تلف شده عیاذاً بالله از مکر و بهانه و افسون وافسانه قوم گمراه دل سیاه که با اینهمه غدر و جفا هنوز اظهار عدل و وفا میکردند . عذر خواهی که عذر بعد از قبیل عذر بدتر زگناهش نگرید بندگان ما چون دانستند که این دست برد از دزدان ورهزنان بعید و ناممکن است بلکه همه باشاره رنجیت سنگه بدعهد و سرداران نابه کار اوست بناء علیه جواب وسوال را درین مقدمه با انجمعه جهال بیحاصل واعاد، و اسباب و اموال مغروقه تخیلا باطل تصور فرموده فرمودیم که شما خود ملاحظه کنید که یخدانها و مفرشهای خالی را کسی محمول بایا بوها و قاطر ها نکرده است چون از آنجا کوچ کرده در منزل دیگر رسیدیم رام سنگه بحضور آمده عرض کرد که راستی حال این است که مهاراجه سنگه بسیار چیزها برای ما نوشته اند یعنی از رنج دهی و تکلیف رسانی مال و جان دشمنان حضرت پادشاه لیکن بوثوق عقیدت و ارادت یا بباعث ترحم و مروت بیکی از ان هارا بعمل نیاورده ایم الحال بهتر آنست که بندگان اشرف بماراستی بکنند و نوشته به مهر خود بدهند که هرچه مال و اموال در لاهور دارند از روی راستی وقسم باالمناصفه خود برنجیت سنگه بدهند اینجانب از روی دلرحمی ولحاظ چند صحبت که با پادشاه کردیم پادشاه هستید درخفیه اطلاع ما فی الضمیر رنجیت سنگه را بشما ظاهر نمودم هرگاه برابر سرموئی از مال خود پوشیده خواهید کرد جان شما از دست خواهد رفت و مال شما هم نیز باقی اختیار دارند پادشاه چون بواسطه پایبندی عیال وناموس محل مجبوری وقموس بود ناچار بندگان ما خواهش او را از روی قسم قبول نموده و نوشته به مهر خود دادیم هرگاه وارد لاهور گردیده شد بعد دو یوم رام سنگه مذکور در خدمت آمده و اهالی حرم را کناره نموده آنچه از اسباب از اهالی حرم و مال سرکار مابود تمام پتامیرده نموده شد همه آنرا در گادیها بار کرده در نزد رنجیت سنگه برد آنچه بکار رنجیت سنگه بود و وابستگان وسرداران او بکار داشتند منتخب کرده برداشتند باقی چیزیکه مالیت نبود وقیمت چندان نداشت و به صرف آنجماعه بدعهد بی انصاف دشمن نمی آمد بر گادی ها بار کرده واپس آوردند چون از ظهور این حرکات بدعهدی ووقوع این مقدمات مال و جان تلفی که بکرات ومرات بامتحان رسید . بامید امداد ووفاق که این نیازمند حضرت خلاق ازین طایفه مجهول سراپا نفاق در دل بیغل داشت بالکل برداشته شد بنابراین گفته فرستادیم که الحال چه مطلب دارید بهتر است که مرخص نمائید یا در شهر سکونت بدهید بعد آن مبارك حویلی را برای سکونت ما در شهر لاهور خالی نموده دادند لهذا از باغ شالامار کوچ کرده در حویلی مذکور تشریف برده شد اگر چه مدت پنج ماه اظهار مدعا کرده نشد لیکن از نهایت سختی بهره و جوکی غایت خفگی و دل تنگی رخ نموده حتی که جامهٔ صبر برتن تاب و طاقت تنگ آمده رشتهٔ روح از گرانی بار مصائب در گسستن آهنگ آورد بلکه هر روز از وقت مسلات يك جامه از برچاك چاك و هر دم پنجه از خفگی بر دل غمناک میزدیم هرگاه عرصهٔ روزگار از گردش لیل و نهار و از ستم و ظلم فلك كجرفتار تنگ و پای فرار و رفتار از هر طرف و هر جانب به سنگ آمد در ین ماده جز فرار هیچ مصالحه بخاطر خطیر اختیار نیفتاد که شاید باین وسیله از دست این کفار شرار نابکار حق تعالی نجات نصیب کند و الی دیگر به هیچ گونه صورت خلاصی ممکن نیست اگر چه رفتن بندگان ما در همه حال از قید آن گروه بی‌عهد دون در حالت تجرد و تنهایی هیچ اشکال نداشت لیکن اهالی حرم و ناموس محترم خود را حبس اینچنین طایفهٔ زبون دژم دون با هم گذاشتن و وجود خود را تنها از میان کشیدن منافی آئین غیرت و ناموس مفت ماوس خویش و مخالف قوانین سلاطین همت کیش پنداشته این معنی هرگز مقبول طبع بندگان اشرف ما نمیگردید بلکه مخطوط خاطر انور آن شد که اول صورت نجات اهالی حرم ساخته بعد آن در تهیه اسباب نجات خود پرداخته شود لهذا اندیشه و فکر بسیار باطراف و دیار ولایت سند و غیره جات نمودیم بهیچ طرف ازین اطراف فکر این نیازمند الهی نرسید و اعتماد نپیسندید سوای قصبه لودیانه که خانه دوستان و جای امن وامان و فریب المسافت و بعید از خوف آفت است لهذا بتقسيم نجات اهالی حرم و ناموس محتشم ملازمان مجرم و معتمدان فدوی شیم وفا توام را برای تهیه اسباب ارشاد شد چون اکثری از زنان مردم هنود که مردان آنها بعهده خدمتگاری و بهره داری در بیرون مقرر بودند خود آنها بپاسخت وقور اعتماد و اعتقادی که در آندمت از آنها بوثوق پیوسته بود بحرم سرای برای خدمت اهالی حرم محترم مقرر بوده رفت و آمد داشتند بنا بر ادای حقوق نمک حلالی و اخلاص از راه راستی و صداقت همیشه متعهد این خدمت میشدند مگر بندگان ما قبول نمیکردند آخر الامر در عالم لاچاری بصلاح و صوابدید آنها چند عراده گادی سواری خریده شد لیکن هر گاهی که اراده برآوردن اهالی حرم محترم میشد فی الفور رنجیت سنگه واقف میگردید و بنوعی از انواع مانع آن میشد غالب بخاطر اشرف میگذشت که شاید از همین مردم کسی بطمع نفس مخبری مینماید چون نيك تجسس و تفحص نموده شد محقق و واضح گردید که ملاجعفر مذکور مخبری نموده برنجیت سنگه اطلاع میرساند لهذا بنابر دهن دوزی و اطفای شعله افروزی آن بدسرشت موذی را در خلوت بحضور انور طلبیده و دلاسائی بسیار داده و امیدوار بالطاف بیشمار ساخته شد تا من بعد ازین حرکت بی‌برکت دست بردار شود و میر ابوالحسن خان که در حقیقت کار متصدی اینمقدمات او بود از ساده دلی وراست نیتی ملاجعفر را از خود و محرم سر دانسته واقف این حال و قال میگردانید هم بحضور طلبانیده فهمانیده شد که زنهار مقدمات این راز را بعد ازین از ملا جعفر مخفی دارد بعد از آن متهعدان این خدمت را طلبداشته ارشاد شد که چهار مرتبه اهل حرم را ده ده نفر بتغيير لباس و تبدیل اوضاع و اساس بلکه مثل زنان هنود ساخته گاهی بذریعه سیر وصحرا و گاهی بوسیلۀ آب بازی دریا که متعارف ومعمول یومیه آن طایفه بی ستر وحیاست ازشهر لاهور بر آورده وازآنجا بیگنادی ها نشانیده بلودیانه رسانیدند یعنی هرگاه خبر رسید مرتبه اول میرسید مرتبه دویم روانه میشد علی هذاالقياس بچهار مرتبه اهالی حرم را بلودیانه رسانیدند نوبت پنجم که نورچشم سعادت ظهور شهزاده محمدتیمور را با چند نفر خدمتگاران کشیده روانه لودیانه میشد رنجیت سنگه اطلاع یافته شهزاده مذکور را درنزد خود برده استفسار حال کرده راست بگوئید که مادران وخواهران شما همه رفتند یا کسی درینجا باقی مانده است وبکدام طرف رفته اند چونکه نطفه خاص وسلیل سلاطین وفرزند ارشد ارجمند این نظر کرده رب العالمین بود باوجود خورد سالی از باعث شکوہ سعادت وبلند اقبالی ترس وتهدیه رنجیت سنگه را هیچ بخیال نیاورده بلفظ فصیح جواب صاف داد که جمله مادران وخواهران ما رفته بجز سه چهار کنیز کان درینجا دیگر کسی نیست رنجیت سنگه از استماع این مقال گنگ ولال مانده بسیار متحیر شد که آیا اینقدر مستورات را باوجود این همه بیداری وهشیاری محافظان و پهره داران ومخبران از دروازۀ لاهور چگونه بر آورده باشند بلکه اعتماد نکرده و چند کس زنان معتبر وشناخته را فرستاد که تا اندرون حرم سرا رفته دیدند که بجز طعام پخته و نان های خشك روزینه دیگر هیچ چیزی نیست واحدی ازبیگم ها باقی نمانده تعجب نموده صورت حال برنجیت سنگه بدهید اظهار کردند دست تحیر بدندان تحسر گزیده غمر در هرجا خبر رسید که جملۀ اهل حرم از امرا وپرستاران وبیگمها وخدمتگاران در بلده لودیانه رسیدند وبعداز تحقیقات دریافت رنجیت سنگه صورت مقدمه مفهوم و معلوم هر خاص و عام گردید که ناموس پادشاه از چنگ ظالمان گمراه نجات یافته بندگان ما سجده شکرانه بتضرع ونیاز بجناب ایزد کارساز مؤدی ساختیم که بفضل وامتنان ولطف و احسان خود ناموس این نیاز مند خودرا درپرده عفت وستر وعصمت نگاه داشته از قید حبس کفار نا بکار غدار بد کردار نجات داده بجای امان وبخانه دوستان رسانید . . وقایع بیست و هفتم مخلص بندگان ما بفضل الهی وا لطاف نامتناهی از شهر لاهور و آسودن بکشتوار بعد از قطع مسافتهای بسیار چون رنجیت سنگه را با وجود این همه محکمی و قدغن در با نان ومخبری جاسوسان ازرفتن اهالی حرم محترمومستورات دولتخانۀ محتشم و رسیدن شان بسلامت وامانت در لودیانه امن خانه غایت تلهف ونها یت تاسف دست داده شگفت میداشت که از کدام دروازه شهر چگونه بیرون شده اند لهذا ازخباثت باطنی و دنائت فطری بدون هیچ خفتی ومحیتی باوجود آن عهود ومواثق اتفاق واتحاد برای تدارك آینده در باب پهره وچوکی ونگہبانی بر بندگان ماشدت تاکید ها نموده حتی که هفت گردش پاسبان دو را دور پہرہ نشانیده بلکه بتعداد چهار هزار مردم را مو کل ومتعهد این بدعت ومتعین این خدمت ساخت چنانچه را کوچهای شهر ودروازه ها وحوالی مسکونه فراشخانه ومطبخ وبيث الخلا خصوصا درمکان خاص سکونت وخوابگاه بندگان ما برای هر ساعت بیست وهشت نفر مقرر کردند وسوای آن چهار نفر مشعله دار مشعل ها بدست گرفته از سر شب تادم صبح باتفاق سپاهیان باشتی هشت نفر بطرف سر وهشت نفر دیگر بجانب پای ایستاده میماندند که چندین ماه بهمین شیوه وطریقه گذشت بلکه هر روز يك كراهي تیل را نیز زیر نظر باتش برای تخویف و تهدید گرم نموده در کلان حفاظت میگفتند که جواهرات بدهید والا باين روغن گرم آتش تاب عذاب کرده خواهد شد علاوه بر ان در خوردن و آشامیدن نیز تکالیف ورنج عنیف هر روزه میرسانیدند و خدمتگاران ولایتی را اکثر اوقات بخدمت حضور نمیگذاشتند و همیشه سپاهیان فيما بينهم مکالمه میکردند بليكه بطرزی بندگان مارا میشنوانیدند که مهارا بجه برای يك نفس آهنی حکم تیاری داده اند تا پادشاه را در ان انداخته در هر سفر وحضر همراه بدارند چون از استماع اینمقال و مشاهده آن حال پر ملال و تجربه اقوال آنفرقه مك خصال و مقایسه ارادت آن طایفه بد سگال بجان بلب رسیده دایره دنیا وسعت ارض وسما بر بندگان مانیهایت تنگ آمد لهذا ختم آیت مبار که نجنى من القوم الظالمین را شروع کرده در سحر گاهان بجناب کار ساز بهزاران تضرع و نیاز مسئلت مینمودیم که ياغياث المستغيثين اغثنا وخلصنا من ايدى الكافرين الفاجرين بحرمت سيد المرسلين واله الطاهرین چون حضرت مجيب الدعوات الطاف بی غایات داد نیم شبی و دهای سحری را پذیرا فرموده نیاز مند نوازی نمود اینچنین هدایت و کار سازی فرموده که در جائیکه بندگان ما بشب استراحت مینمودند در زیر فراشخانه بندگان ما میمودند بذر يبه ذوالعوا خان خاص و محرمان با اختصاص مثل مير ابوالحسن خان و ديگر پیشخدمتان صداقت بنیان و خدمتگاران جانفشان نقب آنرا شکافته و از دیوار فراشخانه تاهفت خانه دیگر جابجاة قبها دوانیده و چندین جاه زمین و دیوار ها را سوراخ کرده تاراه بر آمدن از دار محبوسه احسن آماده و مهیا ساخته شد بعد از ان در شب آمدن یکی از پیشخدمتان معتمد خود یعنی حاجی رجب قوم دیهکا را که شخص با همت و مردی بادیانت است بخوابگاه خود مقرر نموده نعلیم و تفهیم فرمودیم که بطو ريكه بندگان ما بهنگام خواب و استراحت همیشه برسر و رو جامه انداخته و اندام خود را بلباس ها پنهان میداشتند معمول داشته از قواعد حرکات و سکنات معتاده ما سرموئی تجاوز نکند همچنان دو نفر پیشخدمتان دیگر را فهمانیده شد که این شخص را مثل بندگان مادانسته بوضع و آدابی که خوانچه طعام را صبح وشام بحضور آورده میگذاشتند بدستور آورده گذاشته باشند و همچنین آفتابه ولگن را بقاعده مستمره نیز هر صباح ومسا حاضر ساخته بنوعی سر گرم کار وبار خود باشند که محافظان و کشکچیان هر گز از عادات گذشته وحال فرق و انفصال نتوانند کرد هر گاه بیقین پیوست که خدمتگاران مذکور تعمیل حکم حضور بی خلل وقصور بمحل ظهور خواهند رسانید. لجمعي ودلترى کامل حاصل شد لهذا بعد آن بندگان ما تغییر لباس فرمودند يعنى بطرز وطور فقرا اول بدن محنت وطن را بخاکستر ملون ساخته بعده از موها دستاری ساخته و برسرپیچیده مهره های فقراء در گردن و تسبیح درویشانه حمایل شانه وعصای تکیه دار در دست چون عصا گرفته و نعلین چوبی چون طایفه جوگیه با پوشیده با دو نفر معتمدان یعنی میر ابوالحسن خان ومير ابوطالب خان مشرف که آنها هم بصورت بالسکه ها خود را تغیر لباس و وضع اصلی مشابه پیرومرشد ساخته بودند از نقبها بدر شده بکوچه و بازار شهر داخل شدند « ٥٣ » حق سبحانه تعالی بفضل وعنایت خویش ومستحفظان بد اندیش و بهره داران کافر کیش را و دیگر ظالمان که در راه و بیراه پیش می آمدند همه را بنوعی اعمی واصم گردانید که احدی پسران ماجرا پی نبرد و کسی بندگان اشرف و دو نفر همراه را نشناخت باینکه هر کسیکه بر ابر شد از ارادات حال و اعتقاد و کمال دودوات فقر وشاهی در آن اقتران واتصال یافته بود بکورنش وتعظیم بصد عجز وتسلیم می پرداخت تا اینکه رفته رفته متصل به آب و قلعه که در آن زمان از آب و غلاب خشك وپاك بود رسیدم قصد بر آمدن فرمودیم اگرچه آبرو مذکور در اصل بناتاريك وتنگ بود بر آمدن از آن محل نهایت سخت و دشوار می نمود اما بندگان ما بهر صورت تن بتقدیر داده بكمال همت توکل بخالق يكتا و توسل بجناب منجی بی همتا نموده داخل آبرو مذکور شده مشقت و مصیبت کش ومکش و خراش و خون آلودگی بدن را منظور فرموده بیرون شدیم کسانی را که قبل ازین مامان بداد ودهش بالبسه شایان ملا زم ساخته بدهن آبرو مقرر کرده شده بودند و هر شب متوجه ومتمنی خروج بندگان ما از آنجا م بودند بکنار دریای راوی رسانیدند و ملاحان را نیز که پیشتر ازین اراده بخشش وانعام مطیع ومنقاد فرموده بودیم برای عبور اجمه کشتی حاضر بودند فی الفور بکشتی نشسته از دریا عبور فرمودیم همۀ آنان یعنی کشتی بانان بدرقه راه شده پیش پیش میرفتند در آن حال بندگان ما رنج وصعوبات راه را هرگز معلوم نفرموده بعضی گاه سوار وگاه پیاده رفته رفته و هیچ خیال خور وخواب نیز بخاطر نیاورده بسختی تام ورنج تمام در سیال کوت رسیده و از آنجا نیز بلا تعلل طی منازل نموده وارد جمون شده گرمی نصف روز را در خانه رنگریزی گذرانیده میشد که ناگاه شخصی حکیم متوطن آنجا که سابقاً بخدمت و ملازمت بندگان ما در لاهور شرفیاب میبود بقد مبوسی مشرف شده از راه خیر خواهی خود که اینملك هم از رنجیت سنگه است صلاح دولت این است که حضور والا در پنجاء لحظه ئی نمانند هر قدر که ممکن ومقدور باشد پیشتر رفته داخل کوهستان شوند بهتر خواهد بود بندگان ماعرض نامبرده را بکمال دولتخواهی محسوب داشته فی الفور نماز ظهر را باستعجال ادا کرده پله ها را بجلو انداخته سوار شدیم چونکه چهار طرف کوه های بلندبود و میدان هموار بنظر نمی آمد بنابران شب تمام شب دردرۀ که آب و هوا و فضای خوش داشت رفته دوپهر روز بجای رسیدیم که در آنجا دریا چنان حائل بود باوجودیکه تعلق آنجا به یوان سنگه نام پسر را جه جمون داشت ناچار دوسه روز در آنجا گذرانیده مبلغی بمعرفت بلد آن بملاحان عنایت شد که برای عبورجاله طیار کنند نامبردگان مبالغ گرفته بتهیه ساختن جاله مصروف گشته وعدۀ فردا نمودند چنانچه فردای آنروز بوقت نماز عصر به عنایت الهی بسواری جاله از دریا عبور فرما گشتیم چون بقدر یکفرسخ راه رفته شده بود که قلعه بنظر در آمد که آنهم از رنجیت سنگه بود وسكان بی عهد و پیمان بدینیان حاکم و ناظم آنجا بودند هرچند که این نیازمند در گاه الله ملازمان هوا خواه خود را بنوعی نگه نداشته بودند که کسی واقف وشناسای حال شود مگر ازوفور احتیاط توهم وتردد پیرامون خاطر اقدس میبود که عندالاستفسار مردم آنجا اظهار نمودند که این قلعه را ابتدا از واجه بنیر بود وسکان قصباً متصرف شده بودند الحال لشکر مسلمانان ازواجه پنیر باز آمده دورا دور قلعه اتک را محاصره کرد . مشغول مجادلة اند از استماع اینخبر بندگان اشرف مامعطل نشده باطمینان تمام عبور فرموده شب را بقرية دیگر منزل نموده روز دیگر از آنجا بیشتر روانه شدند خلاصه اینکه از مقام لاهور که بندگان ما بتوفیق الهی بیرون شدند با وجود قطع مراحل ومنازل راه پیچاپیچ ودو رود راز روز هفتم رواق افروز راجویر گردیدند راجه اغرخان رئیس آنجا از استماع خبر تشریف فرمائی بندگان اشرف نهایت خورسند گشته بسلام حاضر شده پس از تاسف بسیار از گردش روز گار خدمت و جان نثاری بیشمار کالازمه حق عقیدت حکان او بود. بمیكظاهر ساخت آنچه اسباب بکار بود همه را حضر وموجود نموده خدمت گذاری خود را بجا آورده و فردای آن معه برادران وکل اقوام از خرد وکلان مکرر بشرف استلام وتکميل مراتب بتقبيل عتبة فلك مقام بسلام حاضر شده پیشکشها معماقشه واسپ از نظر حضور گذرا نید . شب وروز در خدمت گذاری و جانفشانی ساهی وسر گرم میبود درین فرصت خدمتگاران وملازمان سرکار ما که در لاهور بودند استماع خبر نجات وودود مخيمرة فت بندگان اشرف را در مقام را جویر نموده چند فرسوار وپیاده سمه ریدان سنگه که از رجبت سنگدل آزرده شده بود بكمال يرکاب سعادت انتساب مشرف گردیدند و همچنين آمده آمد جمع گردیدند در آنحال بخاطر اشرف رسیدکه ازینجا ملك کشمير قريب است اگر راجه اغرخان از روی صدق وایقان متفق ومتحد بندگان مكابر تندما كردد حمادیرا عظم کشمیر كرد. شود تا حضرت پروردگار شاهد مراد را در کنار وخطرا قبضه اختیار اولیای دولت ابداقتدار در آورد بنابران هر چند در باب انتظام وسرانجام این مرام از حضور ساطع النور نسبت براجة مسطور مصلحت و مذکور بظهور پیوست از باطن او جندر عدہ وجود سامان وصرف خرچ دیگر بوقوع نیامده بلکه ظاهرا بعرض اشرف رسانید که اگر چیزی حضرت پادشاه عنایت سازند چیزی کمترین سرانجام خواهد کرد بندگان ما که از لاهور جرید و بیسامان هیچ قسم جنس وصرف وجود واعد خودرا از انمهلکه بر آورده در آنجا رسیده بودند باستماع این معنی بعثر ودوتفکر ماندند علاوه بر همه ناظم کشمیر شرف ندوم بندگان اقدس را در ملك وعلاقة مذكور باعث زوال طالع نحوست مطالع خود روزمره بنابر ترغیب انحراف نکرده وانصرام از جادة صداقت وخدمت مراسلات ومساعمت بكمال میداشت مکر راجة مسطور از راه ظاهر بینی ودور اندیشی اظهار این بد کیشی بحضور اشرف نکرده و سر رشتة بهانه سازی و اطاعت مجازی را از دست نداده بکمال ارادت وعقیدت اوقات گذاری نموده و خدمتگاری میکرد که تاگاه از لطف و عنایت حضرت پروردگار معتبران راجه تیغ سنگه و راجه کشور بحضور اشرف مشرف گردیده بعرض اشرف رسا بدند که جناب مهاراجه زمین خدمت را بلب ادب بوسیده وجبین نیاز را بخاک عتبه علیه نور آگین ساخته بعرض اشرف میرسانند که اگر بنده گان قبله عالم بقدوم تفاخر لزوم غریب خانه فدوی را رشک پیرای هفت اقلیم فرمایند البته آنچه لازمه خدمتگذاری وجان نثاری وحوصله فدویت و هواداری باشد فخر خود دانسته در ادای آن از روی صدق ویقین سرموئی دریغ وصرفه نخواهد ورزید بنده گان اشرف ما بمجرد استماع این مقدمه را از مواهب غیبی وتفضلات لاریبی تصور کرده فی الفور عنان عزیمت را از راجویر بسمت کشتوار معطوف فرمودیم وبدو نام دیوان راجه جیون در عرض راه برکاب والا حاضر شده تاحدود خود خدمتگذاری کرده مرخص شد بعد طی منازل بدرداء رسیده یکروز در آنجا مقام فرموده روز دیگر کوچ نموده بچند مرحله بکنار دریا که موسوم بگذر چکه است واز چوب گذر بافته اند وسرحد کشتوار میباشد نزول فرمودیم راجه کشتوار چند روز پیشتر وزیر و معتمدان خود را با جان سواری و اخراجات و اسباب ضروری اینطرف دریا فرستاده منتظر قدوم میمنت لزوم میبودند لهذا بنده گان ما بچکه مزبوره از دریا عبور نموده شب را در کنار دریا منزل فرموده علی الصباح کوچ فرماشده روز سوم رونق افزای کشتوار شدند راجه کشتوار راجه تیغ سنگه بهمراه تمامی معتبران خود استقبال نموده بسلام مشرف شدند نثارها وخیراتها بیشمار نموده پالکی سواری بنده گان اشرف ما بدوش اخلاص کوش خود بنا بر افتخار برداشته الی مکان سکونت خاص خود راجه موصوف که برای آرام رونق افزای صباح وشام بنده گان اشرف ما پرداخته بودند رسانیدند وهر شی که از جنس بیکار آمدنی بود همه را مهیا و موجود ساخته روز و شب خود راجه مانند خدمتگاران بحضور اشرف حاضر ومشرف بود پیشکشهای گوناگون از قبیل اسپ و شمشیر واسلحه جواهر دارو اجناس زربفته و پشمینه و چین و تاتار از نظر والا گذرانید هر چند که بنده گان ما نظر برسوخ ارادت راجه موصوف روادار اسراف بسیار بسیار و بار بار او نمیبودند مگر از ملاحظه نهایت معذرت وعاجزی بکثرت او که اکثر در حال عدم قبول آثار آزرد گی و نا امیدی از صفحه احوالش ملحوظ میگردید بنده گان ما ناچار شده قبول میفرمودند غرض از بیان صداقتها و خدمتگذاری و اخلاص وجان نثاری او چه گفته اید که مرکب قلم از اندراج عشره شمیر آن لنگ است وصفحه کتاب از احتمال اندك آن قاصر و تنگ است همه وقت مترصد و متمنی آن بوده بچیزی که خورسندی خواطر بنده گان ما شود بجا آورده شود غرضیکه تا عرصه سه ماه بدین عنوان گذشت آخر الامر بخواطر خطیر خطور نمود که بیکار نشستن فایده نمی بخشد اولی و انسب آنیکه عزیمت را بسمت کشمیر صرف نما ئیم لهذا درین باره با راجه موصوف مصلحت نموده شد نامبرده بمجرد استماع این عزم مانند گل شگفته و شاداب شده باتفاق اعیان وارکان معتبران و وابستگان خود تسلیم بجا آورده بعرض رسانیدند که درین مقدمه خیردولت واقبال عدومال حضرت پادشاه دیگر هیچ وجهی وامداد خرچی بکارما نیست بلنکه آنچه غلام خود وازعیال ووابستگان واقوام خود داشته باشم تمام راجع نموده بخدمت اشرف همایون حاضر سازیم بندگان ما از استماع این استقرار وصداقت وجوانمردی همت راجه موصوف وازگان با ارادت او کمال داجمی حاصل ساخته شکرانه لطف الهی بجاه آوردند وچون در ایام قیام بشهر لاهور بندگان اشرف ما بتعداد مبلغ يك لك وپنجاه هزار در نزد ساهوان شکار پوری امانت گذاشته بودند بعد از رسوخ نیت ووثوق همت راجه موصوف بصواب دید او معتمدی را بطرف پنجاب برای آوردن مبلغ پنجاه هزار روپیه نقد وارجاع سوار وپیاده سپاهی مامور لاهور فرمود یم که بطریق که دانید وتوانید در پرده مبلغ مذکور را بحضور انور ر ساند غرض عرصة يکماه نگذشته بود که مردم سپاهی رجوع کرده هر روز بیست فر بحضور میرسیدند وبندگان ما ملاحظه فرموده مقرری تنخواه بهريك ميرسانید تا اینکه قریب هزار نفر فراهم گردید ناگاه درین بین عرض معتمد مذکور از نظر اشرف گذشت که مبلغ پنجاه هزار روپیه را در گادیها بار کرده از شهر لاهور بیرون کرده بودند که رنجیت سنگه اطلاع یافته همه را قبض وضبط نمود. داخل خزانه نمود از آنجا که بندگان اشرف ما پیوسته تفویض وتحویل امور خود را بجناب ایزدی داشته اند از اتلاف آنمبالغ متردد ومتاسف شده معتمد دیگر برای آوردن مابقی مبالغ مذکوره که مراداز لك روپيه باشد فرستاده کمال تقید در اخفاء واحتیاط آن نموده شد هرگاه معتمد مذکور بدریه دستخط آفتاب طلعت وچیتهای تمسکی ساهوان مذکور وارد لاهور گردید ساهوان مبلغ لك روپيه ما بقی را بلاعذر چتیهاپ تمسکی خود را گرفته دلجمی حاصل کرده سپردندمگر یکی از آنجماعه سفله که ظاهراً بامانت معروف وباطناً همه بکمال خیانت موصوف اند بنابرطمع نفسی خبر این مقدمه برنجیت سنگه رسانید که آن بدعهد پیمان شکن هم درخانه ساهوان مبالغ لك روپيه ضبط نموده بقبض خود در آورد هرگاه اینخبر به بندگان ماوراجه رسید قدری تردد پیرامون خاطر گردید زیرا که در آنحال تعداد مردمان نو ملازم هم قریب دو هزار کس رسیده بود غرض راجه موصوف بهمت وجوانمردی خود همچنان پایدار و برقرار مانده آنچه زیور ازقسم طلاء ونقره چه از خود ووابستگان خود داشت همه را گداختند ومسکوك بنام نامی واسم گرامی بندگان اشرف ماساختند وبه تمامی سپاه مردم هندوستانی و پنجابی نوملازم بندگان اشرف که بتعداد دوهزار نفر بودند و بملازمین ملکی خود که بتعداد یکنیم هزار کس بودند موجودات گرفته تنخواه دادند بعدازان بهمه حال متوکل بحضرت ذوالجلال گشته عزیمت فرمای تسخیر کشمیر گردیدیم. وقایع بیست و هشتم عزیمت بندگان همایون ما بتسخیر خطه کشمیر همرای دولتخواهی راجه تیغ سنگه راجه کشتوار هرگاه عالیجاه رفیعجایگاه مخلص با رشد ووفا محب باصدق وصفا ارادت آهنگ بی ریا ورنگ راجه تیغ سنگه کشتواری از ادای تنخواه نو ملازم خواص کوهستانی خود فراغت یافته بپاس قلت آبادی زراعت کوهستان آذوقهۀ ضروریه بر حسب امکان و کفایت برای سپاه مذکور سرانجام ساخت بندگان اشرف ماعنان عزیمت را بسمت کشمیر معطوف فرمودیم چنانچه بپنج یا شش منزل نموده بسرحد کشمیر نزول فرمودیم سنگرهای سپاه محمد عظیم خان ناظم کشمیر که جابجا برای انسداد دخول غازیان نصرت بنیان مقرر نموده بود يك بيك بنظر اشرف درآمده بندگان اشرف ما متوکل بامداد غیبی ومتوسل بتائید حضرت لاریبی بوده اسب بمجرد ورودحکم یورش دادیم غازیان جان نشان و دلاوران تهور بنیان حسب فرمان واجب الاذعان سنگر اول که در زیر کوتل بود تعداد یکهزار نفر جزایر اندازان که متعین بودند هم بفضل و عنایت ایزدی بحمله ثانی درتبه تسخیر آورده بل اکثری از جزایرچیان را سر بریده واسیر گرفته بحضور انور حاضر ساختند مابقی آنها چون تاب اقامت نداشتند سنگر را گذاشته وزندگی را غنیمت انگاشته فرار اختیار نمودند چون محمد عظیم خان از مقدمات این شکست فاحش وتصرف سنگر ها و منکوبی جزایرچیان متعینه خود خبر یافت از غایت تحیر بیخود وسراسیمه گشت از شهر کشمیر با سپاه سوار و پیاده خود برآمده در ما کام که بفاصله ما مقابل شش کروه داشت فرود آمد بندگان ما بعد تسخیر سنگرهای مذکور کوچ فرموده باوجود کثرت بارش وبرف که نهایت نداشت بر سر کوتل رسیده نزول فرمودند سنگر دیگر که در پیش آن بود و هزار نفر متعین آن بود خبر نزول بندگان اشرف ما را اصغاء نموده خود بخود فرار کرده رفتند غرض در آن حال مفاصله سپاه غازیان نصرت بنیان بندگان ما و جمعیت محمدعظیم خان بقدر سه کروه میبود شهر کشمیر تمام خانه بخانه بنظر درمی آمد از قضای الهی و مقدرات سماوی دوروز ودوشب آنچنان شدت برف و باران پایدار و برفراز ماند که مردم ہندوستانی بیطاقت شدند و آذوقۀ که هر روز از عقب می آوردند بباعث انسداد راه نرسید که مردم سپاه تمامی بفاقه گذرانیدند بلکه از سختی وگرسنگی و شدت سردی اکثر سپاه هندوستانی هلك شدند چرا که نه راه رفتن و نه جای ماندن بود چون شداید برف و باران وعدم وجود نان و مکیدن از حد گذشت و بسیاری از خدمتگاران حضور را نیز دست و پا از برودت برف و باران ریخته و بیجان شدند بندگان اشرف ما زیاده اقامت آنجا را خالی از عهده و مملو از هزار نقصان تصور فرموده ناچار بالوف کلفت ومشقت وصنوف رنج وزحمت برگشتند اما صدهزار آفرین بر جوانمردی واستقامت وهمت وشهامت راجۀ موصوف که بوقوع آنچنان شداید وصعوبات ، برف پر آفت وگرسنگی وبی آرامی ونحافت بنفسه وذاته کمر جوانمردی و همت را بر میان جان بسته و پای پیاده همچنان وقتیکه طاقت رفتن بکسی باقی نمانده بود مانند پیشخدمتان سراپا عقیدت وخدمتگزاران سراسر فدویت درجان نثاری وخدمتگذاری حاضر وناظر بودند لحظه ولمحه قرار و آرام نداشت و بیکباری را بخودروا و گوارا نداشت وسوارات و خراجات جهۀ ملازمان سر کار و مردم خود شکست خورده هندوستانی بدوش وسرو آرمان خود باز کرده منزل بمنزل میرساند الحق که چنین صاحب مروت و فتوت وجوانمردی ذیجودت وهمت در صناف مردم این روز گار دیده نشده که خامه تحریر از زبان تقریر از ادای عشر عشیر خدمات و جانفشانی وهمت وجوانمردی وقدردانی راجۀ موصوف بريه زبان وقاصر البیان است . حق سبحانه تعالی بفضل و کرم خود بندگان اقدس مارا بمقصد اصلی برساند که تلافی آن کرده شود آمین ثم آمین غرض بعد از مشاهدۀ چندین زحمت چون وارد کشتوار گردیده شد راجۀ موصوف همچنان درلوازم خدمتگاری ومراسم اخلاص شماری خود نهایت قدم وراسخ دم بوده بلکه بار بار بعرض اشرف میرسانید که آنچه نقدوجنس دیگر درخاندان خود دارم نیز تصدق خاکپای جواهر آسای مبارک میکنم بلکه تا جان دارم بخدمت و خدمتگزاران پادشاه میسپارم مگر بندگان اقدس غمگین نشوند که کمترین حیات خود را و تمامی خاندان خود را پیوسته بخشنودی خاطر والا میداند . غرض بعد آنمقدمه بندگان ما عرصه ٩ ماه دیگر در کشتوار بخانۀ راجۀ موصوف رونق افزا بودند مگر نامبرده ازقابلیت جوهری ونجابت فطرتی روز بروز درحسن خدمت وجان نثاری واظهار صداقت و خدمتگاری می افزود بلکه پیوسته در سعی آن میبود که بنوعی از انواع تحصیل دولت خشنودی وخورسندی خاطر اشرف نموده باشد در آن حال بخاطر اشرف چنان رسید که هرچند که بندگان اشرف در ملک وخانه راجۀ موصوف تشریف داشته باشند مقصد اصلی که مراد از آن تسخیر ارتی واجتماعی قوم وا لوس درانی است درین کوهستان صورت نخواهد گرفت و راجۀ موصوف بادای خدمات این نیازمند بارگاه الهی مال و اموال خود را صرف خواهد نمود مگر بعد ازین ممر مداخل نباشد واندوخته همه به مصرف درآید ضرور فسرده حال و پریشان احوال خواهد گردید بنابران درین مقدمه صلاح براجۀ موصوف کرده شد که شما درمداخلت بندگان ماخود را خراب وبی سرمایه وبی اسباب ساختید وآنچه لازمه خدمتگاری وجوانمردی که درحوصلۀ مردان عالم نگنجیده بود بتنهائی بجا آوردید چون مشیت ایزدی وتقدیرات سرمدی برنیل مرام وحصول کام نرفته بود ازسعی وکوشش بنده چه بظهور آید. خدا کشتی آنجا که خواهد برد اگرناخدا جامه برتن درد . تدبیر کند بنده تقدیر کند خنده گفته وراضی بودن بقضای الهی نیز اهم است . خداوند ازان بنده خورسند نیست که راضی بقسم خداوند نیست وچون وابستگان واهالی حرم محترم بندگان اشرف ما در لودیانه منتظر وخواطر پریشان میباشند بهتر آنست که بالفعل جهۀ ملاقات وابستگان عازم لودیانه گردیده وچند گاهی آرام فرموده بعدآن بنوعیکه مشورت وصلاح واندیشه بافلاح صاحبان انگریز بهادر که دوستان قدرشناس ووالیان سلطنت اساس اند انعقاد خواهد یافت عنان عزیمت را بطرف ولایت کابل معطوف خواهیم فرمود شاید بتوفیق ایزدی و تفضلات سرمدی گوهر مقصود بقبضه اقتدار درآید راجۀ موصوف به مجرد استماع این سخنان بی اختیار بگریه وزاری وتضرع و بیقراری در آمده عرض نمود که بندگان اشرف سایۀ عاطفت را ازسر « ٥٩ » فدوی دریغ نفرمایند بلکه در پنجادولت ارزانی دارند که هرگاه وسعت فدوی روبتنگی آورد کمترین بدل و جان وصعق، ملك واملاك وخانه و اثاث البيت خود را هم فروخته بخرج ملازمان سرکار والا میرسانم سعادت و افتخار خود میدانم زیرا که قدوم تفاخر لزوم قبلة عالم اعتباریست که اجداد من با وجود آرزوی سالهای سال نیافته در ینوقت که از حسن نصیب کمترین این دولت بسوزوال رسیده چگونه تا جان و توان باشد از دست بدهم خصوصا در ینوقت که راه رفتن بلودیانه از هیچ طر فی ممکن نیست یعنی آنچه راه میدان وهمواریست همه بتصرف رعیت حنگه است وراه کوهستان و ثبت نهایت سخت و مسافت بعید وغیر آبادیست که هیچ کس در قرنی از قرون بدانطرف گاهی نشده بندگان اقدس اشرف از کدام راه عازم لودیانه خواهندشد احسن واسعد آنست که بندگان اشرف چندگاه دیگر هم درینجا سایه هما پایه را بمفارق دولتخواهان این کوهستان ارزانی داوند تا دیده شود که از پردة غیب چه بظهورمی انجا مدچون عندالاستفسار والاستخبار متوطنان آنجا بندگان مارا از کیفیت و کمیت راه چین و ثبت واقف نموده بودند که البته زحمت ومشقت بسیار داردلیکن دست مخالفان از ایصال زبان و نقصان از آن راه کوتاه است بنا بر آن راجه موصوف بعد از تسلى و تشفى بسیار ودلاساو دلداری بیشمار امر شد که از راه تبت اراده وعزیمت سرکار بلودیانه مصمم ومقرر است که دست تصرف مخالفان در آنجا کوتاه است لازم که تدارك اين راه بوجه احسن دیده شود انشاءالله بزودی عزم ماجزم خواهد شد هرچند راجه موصوف ازمفارقت وعزیمت پندگان اشرف مالم والم بسیار وسوز وماتم بیحدوبی شمار بخاطر اعتقاد ذخایر داشت که بزمردگی ظاهر وافسردگی باطن او آنا فانا گواه حال صداقت مالش میبود مگر ازوفور پاس ادب وحسن انضباطه ارادت عرض کرده نمیتوانست که مبادا بخاطر مبارك سركار رنجی رسد لهذا چار و ناچار برضای بندگان مارضا داده آنچه آذوقه وبار برداری وغیره لوازمات سفری که بیکار بود همه را مهیا کرده یاصد نفر از آدمان ملکیه بحضور انور حاضر ساخت هرگاه بندگان اشرف از کشتوار كوچ فرمودند راجه موصوف نیز دو منزل بهمرامی سرکار برکاب حاضر ماند میگر هنگام وداع از گریه های زار زار و تضرع بسیار که راجه موصوف کرد حیرت و رقت بخاطر اشرف بندگان ما و تمامی ملازمان که باهريك چون عزیز وبرادر سلوك نموده بود رخداد که بتحریر و تقریر نمیگنجد آخرالامر ناچار راجه موصوف باديدة گریان وسينة بريان مرخص گردید در آن هنگام چیزیکه لایق شان صداقت بنیان او میبایست حاضر نبود شكر حق سبحانه تعالى بفضل وکرم خویش بندگان ما را بمطالب دلی ومقاصد اصلی برساند که درعوض خدمتهای لاتعد ولاتحصای راجه موصوف احسانات گوناگون و اکرامات از حد حوصله افزون باولاد او کرده شود افسوس صد افسوس که بخواطر بندگان همایون ما این آرزو با قیست فی الجمله راجه موصوف وزیر خود را با یکصد نفر فوق الذکر بركاب سعادت انتساب پرده تقید بلیغ نمود که تا هر منز لیکه مرضی مبارك باشد حاضر باشد چنانچه وزیر مذکور تاشش منزل برکاب اشرف حاضر داشته بعده خلعت داده از حضور اشرف مرخص فرمودیم یکنفر معتبر دیگر که بهمرامی آدمان بار بردار مقرر نموده بود که آذوقه را منزل بمنزل برساند باو نیز تقیه نموده بود که از هرمنزل و هر جایی که بندگان ٦٠ اشرف مرخص فرمایند مرخص شوند والا برکاب والامحاضر باشند چنانچه بقدر پانزده منزل در آن کوهسار بروی برف ویخ که اصلاً گیاهی در آن سر زمین نروئیده بود منزل کرده میشد ازغرائب آنکه بعضی جاها یخ از صدمت وشدت برودت ترکیده وانتهای آن معلوم نمیشد و از زیر آن آب بمثل دریاجاری بود بلکه این دریاها که بحدود پنجاب جاریست از سرچشمه آنها عبور نموده شد هريك نهایت تا بخدا آیداشت غرض بتوفیق عنایت الهی از آن کوههای سخت و برف و مغاکها که چندین اون برف بنظر در می آمد صحیح وسالم عبور فرموده وارد تبت شدیم از آنجا حمالان راجه موصوف را خلعت و انعام داده مرخص فرمودیم از آنجا مردمان تبت آذوقه واسباب بندگان مارا زن ومرد بر دوش های ارادت نیوش خود برداشته منزل بمنزل بکمال عقیدت واخلاص میرسانیدند چون بسرحد کافو رسیده شد مردمان ثبت را خلعت وانعام داده مرخص ساختیم از آنجا که اکثر ملازمان سر کار ما سرخ پوش بودند موظفین لادل که سرحد کیلو میباشد متوهم گردیده قیاس بمردم کور کی نموده صغیر و کبیر مسلح و مجتمع شده و مستعد بجنگ گشته سدراه گردید د علاوه بر آن عدم ادراك محاوره وزبان بیکدیگر که هر چند ملازمان اشرف بدلالا واشارات میفهمانیدند ازغایت جهالت راه باز گشتن نیز نمیدادند چونکه بعلت نادانی وناشناسی وواهمه و مضرت طوایف گورکی که قبل از آن بحسکه آنجا رسیده بود معذور بودند هیچ محل جدال وقتال نبود لهذا چندیوم بهمین عنوان گذشت عاقبت الامر در اتمام آذوقه که صورت وقوع مخدره بود بنابر حصول صلح وصلاح فیمابین بهمین قراردادشد که اگر شما مردم را بگمان مخالف خوف بسیار است پس بعضی از امراء سپاهیان سر کار را برای تسلی خودها گرفته نز دخود محفوظ دارید و بهمراهی یکی از ملازمان سر کار والا در نزد راجه خودها رفته بیان حال بکنید آنچه راجه بگوید عمل کرده خواهدشد مگر نامر ابعث ملازم سرکار والا غله ودانه وگوسپند قیمت گرفته حاضر کنید از استماع این قرارداد خشنود شده و ضامند گشتند و بعد از ایفای شروط قرارداد غله وگوسفند ودیگر اوازمات اطعمه و اشربه حاضر ساخته قیمت گرفته میدادند چون خبر نزول بندگان ۱۰ براجه آنها رسید پس از افسوس بسیار بر آدمان خود حکم داد که بعداز تنبیه و سر زنش واجبی کسانیکه مرتکب بی ادبی ومانع نزول و دخول ملازمان حضرت پادشاه شده اند همه را زیر بار آذوقه واسباب ملازمان حضرت پادشاه نموده منزل بمنزل کو چید ه بکیلو برسانند چنانچه موکلان راجه مذکور بدستور عمل آورده درعرض شش یوم بگیلو رسانیدند راجه کیلو بمجرد اطلاع باستقبال قدوم مباهات لزوم سلام حاضر شد پیشکشهای مواری پنج راس اسپ ومبلغ پنجهزار روپیه نقد و صد اشرفی نذرانه و چند تا نافه مشك و چند تان چرم پلنگ ودیگر اجناس واقمشه از نظر گذرانید و چند روزی که در آنجا توقف نموده شد آنچه لازم خدمتگاری بوده هم بجا آورده عرض نمود که غلامزاده ام سر کار است ومردم اینملك او را توره نمیدانند اگر بندگان اقدس پاد شاه دام ظله امبرده را از زبان الهام ترجمان مخاطب بخطاب مستطاب رامگی فرموده بحضور پرنور خود قایم مقام اینغلام فرمایند البته موجب حصول افتخار این سراپا افتقار بوده باعث قبول بعد اليوم درخواص وعوام اهالی ایندیار واقوام این قدویت « 61 » انجام خواهد بود بندگان اشرف ما نظر بحسن ارادت و انواع خدمات و فدویت که آنوقت صورت یافته بود التماس راجه مذکور منظور نظر اشرف فرموده پسر او را به خلعت يك زوج شال کشمیری ويك قبضه شمشیر جوا هر دار ایرانی سر افراز فرموده بذریعه رقم آفتاب مزین بمهر خاص بخطاب راجگی ممتاز فرمودیم ارکان و اعیان راجه مذکور باحیاء ورعیت که در انحال حاضر بودند دسته بدسته سجده شکرانه بجا آورده بکمال شکفتگی را جگی او را قبول نموده هم بحضور انور نذرانه های معمولی را گذرانیدند چنانچه بعد وفات پدر پسر راجه مذکور بجای پدر خجسته سیر خویش تا حال بر قرار واستقلال است بعد از ان راجه مذکور وزیر و آدمان خود را که معتمد بودند همراه نموده که جابجا تا حدود خود خرج و اخراجات سر کار را آماده و مهیا سازند و آنچه لازمه خدمتگذاری باشد بجا آوردند . غرض تاجای که حدود ملك آنها بود بخدمت حاضر ماندند چون از دریا عبور کرده شد آنها را خلعت عنایت فرموده مرخص فرمودیم در جای که آنروز منزل بود چون برای کسب هوا بر پشته که متصل آن منزل بود برآمد ه شد در بغل کوه آبادی به نظر آمد هر گاه استفسار کرده شد که این خانهای سرخ چیست بعرض رسانیدند که این مد یشهر است و در اینجا چونی صاحبان انگریز بهادر میبا شد از استماع این خبر فرحت اثر بندگان ما و خدمتگاران را چنان فرحت و خوشدلی رخداد که گویا بخانه خود رسیده بلکه آنچه تعب و رنج سفر و خوف و واهمه سفر که در ان دوسه ماه کشیده بودیم بالكل رفع شد یعنی حق سبحانه تعالی ازان همه نجات بخشید الحق که در آن شب بکمال خوشی و خرمی آرام نمودیم فردا از آنجا کوچ نموده چون بدامنه کوهی رفته میشد ناگاه راه همواری چون خیابان و چمنستان شاهی بنظر در آمد گفتیم که این را سرک گویند و ساخته صاحبان انگریز بهادر است از بسکه در طی منازل کوهستانهای تبت وغیره زمین همواری کمتر بملاحظه درآمده بلکه از قطع مرا حل سنگستان نهایت بخاطر اشرف رنج و کلفت رسیده بود از مشاهده صفائی وهمواری ووسعت وخوش هنجاری سرک خورسندی دیگری رخنمود بلکه بصداقت شکرانه تفضلات حضرت حق سبحانه تعالی مودی گشت که بار بر اه راست برابر گردانید غرض منزل بمنزل کو چ فرموده تا در حدود را یثهوا رسیده شد آنها نیز هريك موا فق استعداد خود خدمت بجا آوردند چون قریب بسيانو نزول فرمودیم آدمان راست بهادر حاضر شده تا لودیانه مشرف ركاب والا ماندند چون بفضل عمیم یزدانی و بلطف قد یم حضرت سبحانی وارد لودیانه گردیده شد فرزندان ووابستگان و خورد و کلان اگرچه از رنج وتعب حبس لاهور نجات یافته در دارالامان خانه دوستان برفاهیت گذرانیده بودند مگر در مفارقت بندگان شب و روز بیقرار وپریشان روز گار میبودند بزیارت بندگان اشرف ما مشرف شده شکرانه الهی را بجا آوردند که الحمد لله والمنه که بندگان اقدس ما بصحت وعافیت باجميع هوا خواهان و خدمتگاران بجای امن و امان بخانه دوستان رسیدند . چه خوش باشد که بعداز غم کشیدن بـ ه فرحتها و را حـتـهـا رسيدن عالیجاه جرنیل اوتی اختر بهادر بمجرد اطلاع ورود بندگان اشرف مریضیه بر انواع تعظيم وتكريم واظهار حصول اقسام خوشدلی خویش از نزول وقدوم تفاخر لزوم بند گان « ٦٢ » اشرف ما بحضور اشرف گذرانید و اختصاص و ف شرفیابی خود را بحضور انور بعرض رسانید بمه تعیین وقت چون بحضور اشرف مشرف شد مکرر شرایظ آداب واظهار خشنودی خود سر کار عالم مدار خویش را بسمع رسانید حقه که دوستی با مردم دانا بسیار نیکوست بعد از انقضاء دو ماه عالیجاہ مری صاحب بهادر وغیره بخدمت اشرف رسید. آنچه لازمه خدمت و مهمانداری وایصال اخراجات سر کاری بود بجا آورد. در هر هفته دو مرتبه بلا ناغه بسلام نیز حاضر می شدند چنانچه رضامندی سر کار ما در هر باب از ایشان حاصل بود چنانچه قریب دو سال بخرمی و آرامی گذشته بود که عریضه محمد عظیم خان از خطه کشمیر بحضور انور رسید . وقایع بیست و نهم فرستادن محمد عظیم خان عریضات مبنی برعجز ونیاز مو كد بقسم و پیمان بخدمت بندگان ما وعزیمت نمودن سر کار ما بسمت پشاور از راه بهاول پور و دیره جات سوانح این وقایع چنان است که چون فتح خان وزیر شاه محمود بعد از مقابله ومقاتله با افواج حسن علی خان میرزا پسر بزرگ فتح علی شاه قاجارو الی ایران در کافر قلعه واقع خراسان یعنی مابین مشهد مقدس ناظم دیره گردیده بود چون بندگان ما از دریا عبور نموده بحدود دیره نزول فرمودند سمندر خان مذکور بلا تامل بحصه لشکر خود بمقابلة ما کمک حاضر شد . هنوز سپاه نصرت پناه ما خیمه وخر گاه بر پا ننموده بودند بتواتر صدای تفنگ قراولان طرفین بلند شد فی الفور بندگان ما با در رکاب نهاده وارد میدان جنگ گردیدند ناگاه از طرف مخالفان دو گلوله توپ سرشد بلا تحاشا لشکر صادق محمد خان با محمد یعقوب خان ومردم دهود بوتره دلاوران رکاب ظفر انتساب بمقابل در آمده بخصم افکنی و اظهار تهمتنی مشغول گردیده و چندین سران سپاه مخالف بر گشته اختر را بریده از حضور انور گذرانیده با لوف آخرین وانعام منسوب ومفتخر میگردیدند مقارن آنحال پیاده جزایرچی سر کاری را مادة د لی ری بطغیان و جوهر مردانگی بهیجان در آمده من حیث المجموع حمله بر توپخانه مخالف ن برده گلوله اندازان را کشته و پرا گنده ساخته توپها را متصرف شدند با وجود این سانحه سمندر خان با فوج خود بمقابل بندگان ما ومحمد یعقوب خان در رسید چون قریب هزار سوار بر کاب نصرت انتساب بندگان ما حاضر ومنتظر فرمان بودند بمجرد اشاره دفع مخالفين حمله نموده چندین سواره و پیاده آنها را بقتل رسانیدند . سمندر خان از مشاهدة این حال تاب مقاومت واستقلال نیاورده فرار اختیار کرده نزد حافظ محمد خان حاکم لیه رفت چون شب سردست رسیده بود لهذا زخمیهای سپاه را جمع آوری نموده و در شهر فرستاده بعد بندگان ما بعنایات الهی با فتح وفیروزی از میدان مراجعت فرموده رونق افزای دیره گردیدند . بعد از چندیوم خلعت وانعام برای صادق محمد خان وحسب لیاقت بسر کردگان لشکر او که خدمت و جانفشانی بصداقت نموده بودند عنا یت ومر حمت فرموده مرخص فرمودیم بعد از ان خاطر خطیر متوجه فراهمی لشکر و سواره و پیاده وسر انجام اسباب « ٦٣ » توپخانه میبود و روزمره قایم جاری بود که منهیان صداقت اثر و مخبر معتبر بعرض اشرف انور رسانیدند که میگر سمندر خان جمع آوری کرده از راه واجل عزم مقابله و تسخیر دیره دارد . چون عرصۀ چهل یوم از توقف دیره منقضی شده بود درین عرصۀ قریب دوهزار سوار و پیاده و چهار ضرب توپ سر انجام و انتظام یافته بود بنابران هرگاه سمندر خان بمفاصلۀ یکمنزلی دیره رسید بندگان اشرف مایمۀ توپخانه و سپاه نو آراسته ایغار فرمود وارد میدان معرکه گردیده سمندر خان نیز بتقلید سپاه نصرت پناه و جزائر چیان تهور دستگاه که در مقدمه گذشته که جرات و سبقت شان دیده شده بود بمجرد بر آمدن از جنگل حمله بر سر توپهای شاهی و پیاده سپاهی آورد . خواست که توپها را متصرف شود بندگان ما بمجرد اطلاع . نه هر که چهره برافروخت دلبری داند نه هر که آئینه سازد سکندری داند خوانده امر فرمودند تا دو مرتبه چرهٔ توپ زدند و پیاده های تفنگچی شلك تفنگ نمایند و همچنین از طرف دیگر برادر اوحمله آور گردید . هم در باب سرداران چره و تفنگ بلا نهایت ارشاد شد که ناگاه بعنایت الهی و یمن اقبال عد ومال پادشاهی درهر دوطرف چره های توپ وشلك های تفنگ دشمن کارگر شده که هر چند از خیره سری و بد اختری اظهار شجاعت و دلاوری میکردند جز آنکه صف بر سر صف فرش میدان هلاك و تلف شوند عدم گریز ونجات نصیب شان نگردید غرض که دران معرکه تمامی سواره و پیاده آنطرف مقتول و مجروح گردیدند بعد از ان سمندر خان خائب و خاسر گشته تاب مقاومت نیاورده هزیمت خورده بطرف واجل از قید اجل گریخت هرگاه بندگان ما تعقیب فرموده پیاپی مانند پيك اجل داخل واجل گردیدند ورود موکب خاقانی را در یافته با معدودی سوار از آنجا نیز فرار نموده بطرف قندهار قدم گذار گردید باقی همراهانش از سوار و پیاده ایجاد وافتاده عذر جرایم خواسته برکاب انتساب حاضر شدند لهذا بندگان ما بعد فراغ كلی از واجل عنان عزیمت بطرف دیره معطوف ساخته بعرصه دوسه یوم داخل دیره گردیدند بعد ازان همیشه اوقات بتدارك سامان لشکر بسر برده میشد چون مژده رفعت رایات عالیات بمردم هوا خواه درانی قندهار رسید فوراً رجوع باستان بوسی بندگان ما نموده روز مره برکاب اشرف حاضر می شدند چنانچه سردار مددخان و سردار پردل خان وسردار سربلندخان و لدفتح خان از قندهار بسه بصد سوار آمده باستان بوسی مشرف شدند و عرایض محمد عظیم خان هم متواتر بحضور انور میرسید که غلام از کشمیر بیرون شده عنقریب در پشاور برکاب اشرف مشرف خواهد شد در آنحال خوانین مذکور برکاب حضور حاضر گردیدند مکرر بعرض اشرف رسانیدند که بالفعل صلاح دولت در این است که بندگان اشرف اقدس بدولت و اقبال بزودی رونق افزای پشاور شوند چراکه مهم کابل در پیش است لهذا بندگان ما محمد زمان نام برادر زاده محمد عظیم خان را که حاکم سابق دیره بود باز بنوایی مخاطب و مقرر نمود و بتحصیل مال واجبی آن اضلاع نامبرده را بدرجهٔ رقم آفتاب شیم سرافراز ساخته خود با قبال ودولت عنان عزیمت بطرف پشاور معطوف فرمودند . « ٦٤ » وقایع سی ام نهضت رایات عالیات بسمت الکای پشاور و آنچه بعد از ان روی داده در حین که بندگان اشرف ما محمد زمان خان را به نظامت دیره معزز و ممتاز فرموده حکم نصب خیمه پیش خانه مبارکه بسمت پشاور فر مودند عریض میران حیدر آبادی و میر سهراب خان تالپوری والی خیر پور را متضمن بر این مراد از حضور انور گذرانیدند که ملک شکارپور ملک پادشاهی است ترصد که یکنفر از خدمتگاران سر کار بجهت تصرف و تحصیل مال واجبی شکارپور و مضافات آن از پیشگاه خاقانی مقرر شود بناء علیه اول بندگان ما بملاحظه وفور خلوص و ارادت میران مذکور وصول امنیت وافتخار آن دیار فرزند ارجمند وافر السرور شهزاده محمد تیمور را با پانصد سوار جرار جهت الکای شکارپور فرستاده بعد ازان عنان عزیمت را بسمت پشاور معطوف فرمودند چون از آنجا منزل بمنزل کوچیده رونق افزای دیره اسمعیل خان گردیدند حافظ احمد خان سدوزائی والی لبه عریضه نیاز فریضه مشعر باظهار انواع اطاعت و اخلاص کیشی بمعرفت وکیل خود با اقسام پیشکشی وتحائف گوناگون چون اسپان ترکی واشتران باد رفتار بلوچی واجناس متعدده ابریشمی وزری از نظر مبارك گذرانیدند بخلعت فاخره و دستخط آفتاب طلعت مطاع عز امتیاز یافته رخصت انصراف یافت بعد از ان بندگان ما از آنجا منزل بمنزل کوچ فرما شده رونق افزای پشاور شدند در آنحال محمد عظیم خان در حدود کچ و پکلی رسیده بود قبل از رونق افزائی بندگان اشرف ما شهزاده ایوب را برادران محمد عظیم خان مذکور در پشاور اسم پادشاهی نهاده برتخت نشانده بودند بمجرد ورود بندگان ما باین نشان و نام موقع قیام واستحکام خود در آنجا ندیده و ناچار از پشاور فرار نموده در محال یوست زائی رفت هرگاه محمد عظیم خان نیز وارد آنجا گردید شهزاده موصوف در نزد او رفته عذر و فروتنی نهایت نموده که چون اینجانب را خود جمعیت برا دران خود در پشاور پادشاه نموده روکش شاه محمود گردید حالا چه باعث که نقشه دیگر بسته صورت دیگر اختیار کردید نوئیکه اینجانب طرق سلوك را مسلوك داشته که صرف باسم خالی پادشاهی از شما راضی باشم دیگر نخواهد بود و ان شخص را یعنی بندگان اقدس را دماغی و خیالی دیگر است فی الجمله محمد عظیم خان شهزاده ایوب را دلاسا و مدارا نموده بهمراه خود برداشته عازم پشاور گردید چون در منزل شاه آباد که بفاصله پنج گروهی پشاور دور است ورود یافت سه نفر از معتمدان خود را بحضور اشرف فرستاد معروض داشت که بندگان اشرف لشکر و ملازمان خاص خود را از حضور انور بیکطرف فرمایند که غلام بشرف استلام عتبه فلك رتبه حاضر میگردد چرا که در حالت حاضر بودن سپاه خاص وملازمان با اختصاص غلامان را وهم می آید بلنکه مایان جمع برادران همه پیش خدمت و فراش سر کار و خدمتگار حضور پادشاه هستیم باین مردم چه حاجت است «64» الحق که از استماع این کلمات بخاطر خطیر این نیازمند در گاه الهی نیز توهمی چند خطور یافت یعنی بندگان اشرف ما بجه خیال و این مردم جهال بجه فکر ضلال اتصال دارند هم در آنجا بخاطر اشرف رسید که اگر نظر بر بدی دیانت و حق ناشناسی این جماعت بی امانت که در دل خیال فاسد دارند سبقت فرموده تقدیم سزا از پنجانب باین گروه ناسزا بعمل آید البته در عوام کالانعام مشهور خواهد شد که اینمردم همه اراده خدمتگاری و جان نثاری داشته مگر پادشاه در حق ایشان بدون تحقیق و امتحان بدی ادا فرموده بنابران در هما نشب امتحاناً از پشاور عزم کوچ فرموده نزول اجلال در مجال تهکال مقرر فرمودیم یعنی اگر در حقیقت محمد عظیم خان در مقام صداقت و نیک دیانتی بوده در خدمتگزاری و جان نثاری راسخ باشد اولی وانسب والا در میدان صاف مقابله آن غلط با قصر گزاف خواهد شد. تا بار کر اخواهدوم اش بگدو شد بلکه یراق کوچ فرمائی برای اتمام حجت و برای ذمت د حفظ آفتاب طاعت و تمیز بسرا فرازی محمد عظیم خان بدینمضمون شرف صدور یافت که بندگان اقدس ما را از آغاز جلوس بر اورنگ فرمان روائی تا زمان حال همگی نیت حق اساس مصروف آنست که در حقیقت هیچ وقت اغراض نفسانی خود را منظو ر نداشته بلکه هموا ره در التیام و انتظام امور صلاح و صواب خاص وعام کوشیده بقدر در جه و مرتبه هر که چه از سپاه و رعیت را بعواطف خسروانی وتلطفات سلطانی سرافراز و ممتاز داشته با حدی از افراد بندگان و هواخواهان نوعی عتاب و عقاب بی وجه و حساب روا ندارم بمصداق آنکه . ادیم زمین سفره عام اوست بدین خوان یغما چه دشمن چه دوست اگر ایشان بدون هیچ واهمه و وسوسه . صدق ارادت بشرف سلام مشرف میگردند بهتر والا بندگان اشرف ما را خلاف عادت و ترک حسن ارادت هرگز منظور و مقبول نخواهد گشت چونکه نامبرده در حقیقت سر صداقت و ایقای معاهدت نداشت سراز اجابت بازرده بجواب پرداخت بوقت صباح که بندگان ما از عقیدت آن بی حمیت مایوس شدند ناچار از الاحصار پشاور کوچ فرموده روانه تهکال گردیده محمد عظیم خان هم اطلاع یافته متعاقب سوار شده هوایی نام میرا خور خود را که مرد جرار بوده بمعه چند بیرق سوار پیشتر فرستاده هر گاه سوار بندگان ما در باغ علیمردان خان که مابین پشاور است و تهکال رسید آفتاب عالمتاب طالع گردید می بیند که از عقب پیاده وسوار وعلمهای فوج محمد عظیم خان نمودار شده وقتیکه قریب پیاده های فوج سرکار رسیدند بلا تحاشا بنای دست اندازی نمودند بیقین پیوست که آن بدمهد سر اطاعت نداشته بلکه کمر مخالفت استوار دارد در انحال قریب چهارصد سوار و دو ضرب توپ برکاب والا حاضر بود غرض سرپل تهکال و باغ علیمردان خان است محاربه طرفین بر پا شد چون از همه پیشتر و لی نام میراخور مذکور با سواره خود حمله آورد لهذا بمجرد ملاحظه از حضور اشرف بردن گوله‌ ها حکم رفت از تقدیرات ایزدی میراخور مذکور را کوله توپ یکمر خورده از اسب نخوت برخاک مذلت افتاد چون کوله و باروت جهة پیادگان فوج هنوز تقسیم نیافته بود که این واقعه رویداد لهٰذا دبهای باروت را در میدان خالی مینمودند و سپاهیان بحرص و شوق تمام هر يك برای حصه گرفتن باروت بر دیگری تقدم میجست بتلاش آنکه سواران دشمن شکست یافته اند هر گاه زودتر بمعرکه کارزار رسیده سرکوبی آنها نمائیم البته از همراهان پیشتر دولت نیکنامی فتح حاصل کنیم ناگاه از تقدیرات الهی فتیله سرخ کدام سپاهی بتوده باروت رسیده بیکبار آتش در گرفت چنانچه موازی دوصد نفر بصدمه آتش باروت مانند دود بهوا پریدند و بعضی مجروح و بی دست پا افتادند سواران محمد عظیم خان بمشاهده اینحال پر اختلال وقت را غنیمت یافته جمله گی حمله آوردند لهٰذا از وقوع این حال پر ملال و ستموح اینواقعه محشر مثال تمامی فوج بندگان ما ببدل شده پس پا شدند و بندگان مانیز از انتظام و اهتمام متعذر گشته رضا بقضا داده ناچار جنگ و گریز فرموده خود را بانواع الحیل تا بدامنه کوه خیبر رسانیدند مگر بونه و اسباب را مخالفین با لکل تاراج کرده باز بطرف پشاور بر گشتند و بندگان ما داخل دره خیبر گردیدند بعد چند یوم که پیاده های هندوستانی ملازم سرکار قریب چهارصد نفر برهنه و مضطر در خیبر رسیدند و بعضی از خواص فرصت یافته مشرف حضور میگردیدند محمد عظیم خان مکرر کلام الله بمهد و قسم مهر کرده بصحابت معتبران خود فرستاد که برادران و مردمان بی ایمان غلامرا بدراد و گمراه کرده این بدنامی بنام من حاصل کردند و الا غلام بهمان ارادت و صداقت استحکام دارد اگر مرضی مبارك بوده باشد و ارشاد شود غلام خود تنها بقدمبوسی مشرف میگردد بعد آن بهر نوعیکه تسلی و رضا مندی خواطر سرکار اشرف بوده باشد از روی عهد و قسم بعمل خواهد آورد و اگر این نوع هم منظور دیسته خاطر مبارك نباشد امیدوارم که اقامت خیبر را که کوهستان ولایق رونق بخشی بندگان والا شان نیست گذاشته بسمت دیره وشکا ر پور تشریف فرما شوند بعد از آنجا آنچه مرضی مبارك باشد عز ارشاد پذیرد از جانب غلام بی کم و کاست بجا آورده خواهد شد چونکه از وفور نفاق و بد عهدیها سخن آنها همه خلاف و مملو از کذب و لاف متصور بود لهٰذا جواب داده نشد البته تازمانی که بندگان مارونق بخشای دره خیبر بودند خلل کلی در امورات آنها واقع بود بلکه از پشاور حرکت بجای کرده نمتوانستند فی الجمله قریب دوماه بندگان اشرف مادر چورة خیبر گذرانیدند چون همه آنجا کوه بند و مردم پیاده تمام بی اسباب و بی اوضاع میبودند و قدری مبالغ نقدینه که بحضور بوده هم با تمام رسید و عرایض فرزند ارجمند وافر السرور شهزاده محمد تیمور که در حین عزیمت پشاور او را بنظامت و تصرف شکار پور مامور فرموده بودیم مکرر ومتواتر بحضور ساطع النور میرسید لهٰذا با وجود شدت گرما و صعوبت راه بندگان اشرف ما از خیبر کوچ فرما شده بعرصه سه روز وارد کوهات و از آنجا از راه بنگش و زور و بنو منزل بمنزل طی مراحل فرموده رونق افزای دیره اسمعیل خان گردیدیم عالیجاه حافظ احمد خان سدوزائی والی ایه بکوايف حال و نزول اجلال اطلاع یافته فی الفور بسامان هر چه تمام تر خیمه و غیره اسباب با تمامی لوازم و پیشکشهای معمموله متعارفه بمعه وکیلان معتبر بحضور «٦٧» اشرف انور فرستاد چنانچه بورود ديره مذکور چند يوم توقف فرموده بعد از انجا كوچ نموده منزل بمنزل بعد قطع و طی منازل داخل واجل شده و در آنجا بباعث تمام شدن جمع سپاهیان چند دست يراق طلا که همراه بود فروخته و تدارك سامان مصارف ضروریه همراهان فرموده از راه مزار با وجود شدت حرارت گرما و خرابی و بی آبی راه و صحرا طی منازل و مراحل فرموده رونق افزای شکارپور گردیدیم بعد از وصول امنيت و وصول راحت و ارتفاع آثار رنج و مشقت مسافرت بخاطر اشرف رسيد كه در صورت قيام و انتظام شكارپور تا با ميران سندی ملاقات نفرموده آنها را بمواقفی از خود كرده نشود انجام كار اينملك و ولايت صورت انصرام نخواهد گرفت. و قايع سی و يكم عزيمت بندگان ما بسند و حيدرآباد جهت تدبير و مشورت و صلاح و مصلحت امور چند با ميران كه اميران آنملك اند . چون بخاطر بندگان ما ملاقات میران حیدر آباد ومير سهراب خان والی خیر پور مصمم گشت که هرگاه بصداقت و ارادت كعامل كمر همت و خدمتگاری بمیان جان بسته بخدمات و دولتخواهی سركار اشرف یکجهت و يكرنگ باشند البته بعد از ان تسخير افغانستان بوجه آسان سورت امکان خواهد پذیرفت لهذا بندگان ما با پنجاه نفر از خواص در ناله سند که متصل شکار پور واقع است و معروف به ناله سند است در کشتیها نشسته قریب قلعه بهكر رسيد، داخل دریای سند شدند و از آنجا سطح دریا را طی نموده متصل ترنده میر سهراب خان که واقع خیر پور است از در یا بیرون شده نزول اجلال فرمودند میر سهراب خان از قدوم و نزول مباهات اصول اطلاع یافته فی الفور انواع سورسات بمعه معتبران خود بحضور فیض گنجور فرستاده فردای آن یوم میرمذکور نیز بمعه فرزندان و وابستگان خود بسلام حاضر شده پیشکشی و نذرانه یکصد اشرفی زر سرخ و چهار هزار روپیه نقد و اسب های ترکی و ایرانی بمعه زین و یراق طلا و تفنگهای سندی بارزيه مرصع اعلى وغیره اجناس زری و پشمینه و ابریشمی و دیگر تحایف متنوعه رومی و هندی وظروف و آلات چینی و بلوری و یکباب کشتی بنگله دار دومنزله طلا کار از نظر پرنور گذرانیده و التماس نمود كه غلامان از مال و جان بخدمت والا حاضر میباشیم بايكه آنچه میران حیدر آبادی فدویت و جانفشانی بنمایند بقای غلامان هم همان میباشد سرموئی از خدمت وجان نثاری سر كار عدول نخواهم کرد بندگان اشرف ما هر يك را بتحسين امیدوار ساخته مير سهراب خان را بمعه فرزندان و وابستگان بخلعت فاخره و اسبهای ولایتی و شمشیر های ایرانی بتفضلات متواخره سرافراز و ممتاز نموده مرخص فرمودند و از آنجا با وجود تلاطم دریا بواسطۀ شیوع بارش ایام برسات که در کمال طغیان بود باز در کشتی بنگله دار مذكور سوار شده عازم حیدرآباد گردیدند بعد از انقطاع منازل دريا داخل ناله تی ایلی که قریب بحیدر آباد میباشد شده از دریا بر آمده نزول اجلال فرمودند چون میران حیدر آباد از عزم بندگان ما اطلاع نداشتند از رسيدن يكايك بندگان ما بحوالى حیدرآباد وقوف یافته در ورطه تحیر مانده بلا تعمل معتبران با وقار و صاحیکاران سلیقه شعار خود را بجهۀ ایصال انواع سورسات و ادای اقسام خدمات تعیین ساخته پسر فلام علی «٦٨» که صاحب دستار بود خود بسلام حاضر شده عرض نمود که میر کرم علیخان و میر مراد علیخان در تدارک خدمتگزاری مصروف اند واگر ارشاد شود فردا بسلام حاضر شوند و برای نزول مفاخر شمول حضرت خاقانی اندرون قلعه مکانات ترتیب یافته ولیکن در بیرون قلعه نیز بر بلندی هوادار خیمه و خرگاه منصوب باشد که هر جا مرضی مبارک اقتضا فرماید قدوم میمنت لزوم را ارزانی فرمایند چون هوای صحرا فرحت افزا و دلکشا بود بندگان ما بسمت خیمه تشریف فرما شده نزول اجلال فرموده در باب شرفیابی میران مذکور یوم فردا مقرر فرمودند چنانچه روز دیگر بوقت نماز ظهر میران مذکور بسلام مشرف شده سلامانه پانصد اشرفی زر سرخ و بیست هزار روپیه نقد از نظر والا گذرانیدند و بتضرع تمام شکرانه الهی را بجا آوردند که این سعادت از فیوضات الهی است که زیارت بابرکات بندگان اشرف نصیب غلامان گردید بلا واسطه دولت سلام و سرافرازی قدمبوسی ملازمان اقدس دست داد چون توقف بندگان ما چند یوم مد نظر آفتاب منظر بوده بنا بر ان میران مذکور را بخلع فاخره و دلاسائی متواتره مفتخر و ممتاز ساخته مرخص نمودیم بعد آن عوض سورسات روز مره خوانچهای طعام پخته با نواع تکلف صبح و شام على الدوام میرساندند یوم دیگر که باز میران مذکور مشرف عتبه بوسی گردیدند زبان صدق بیان بمعذرت کشودند که غلامان از تشریف فرمائی بندگان اقدس غرق لجه خجالت میباشند زیرا که خدمت که شایسته ملازمان اقدس رده باشد از دست غلامان بعمل نمی آید که باعث افتخار و موجب اعتبار ما گردد بناء علیه امیدواریم که آنچه پیشنهاد خاطر عاطر ازین رونق افزائی باشد بقصویان امر و ارشاد فرمایند تا بجا آورده سرخ روئی حاصل کرده شود چون از اسرار معروضات ظاهریه آنها استقرار رسوخ عقیدت باطنیه آنها خوب وثوق پیوست آنروز مرخص فرمودیم که فردا شما را بمرکز ذات خاطر و ما في الضمير اطلاع داده خواهد شد روز دیگر که حاضر غیاب حضور انور شدند ارشاد شد که بندگان ما که درین طغیان آبها و تراکم نایره گرما درینولا تشریف فرمای اینجا شدند مقصود اصلی و مطلوب دلی آنست که شما همه بالاتفاق بعهد و پیمان درست و صدق و راستی و خدمتگاری بندگان ما را قبول و ابقای امور سلطنت ما را بر همت اخلاص طینت خود موکول داشته از طرف شاه محمود و محمد عظیم خان امید خودها را بالكل منقطع ساخته ظاهرا و باطنا با بندگان اشرف ما یکدل و یکرو باشید هرگاه از زبان و می تواصان این نکات سورت بیان یافت عرض نمودند که غلامان در غریب خانه رفته صلاح و مسلحت با خوانین بلوچیه کرده آنچه قرار داد نمائیم یوم کرده حاضر شده بعرض اشرف میرسانیم چنانچه یوم دیگر بشرف سلام مشرف شده بالاتفاق عرض نمودند که از شرف تشریف ادای خود بندگان سگ درشان ما غلامان و تمامی قوم بلوچی را مادام القيام حلقه بگوش و غلام ساختند که از حق این احسان مادام الحیات بیرون شدن نتوانیم لهذا همگی بدل و جان و صدق و ایقان مطیع و منقاد فرمان واجب الاذعان گردیده سر و مال و جان خود را نثار رکاب اشرف می نمائیم بعد از ان عهد نامه بقسم کلام الله و بضمانت حضرت رسول مقبول احمد مجتبی محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم و جناب مرتضی علی و حضرت عباس علی و دوازده «٦٩» امام رضوان الله عليهم والسلام باين مضمون نوشته که ما بآن بدل وجان و مال بخدمتگذاری سر کار اشرف ثابت قدم وراسخ دم بوده هر گاه کسی از طرف شاه محمود ومحمد عظیم خان و غیره بعزم تسخیر وضبط الکهای شکار پور بیاید اول ما غلامان با جمعیت بلوچه خود بمدافعه بسر و مال پردازیم و اگر بندگان اشرف تشریف فرمای قندهار و کابل گردند حتی الوسع ازو و لشکر معاونت مینمایم وملک شکار پور که سابق وحال در تصرف مابیان و میر سهراب خان بوده است با تمامی متعلقات آن بدل وجان بعوض اخراجات بندگان اقدس اشرف والا گذاشتیم علاوه برین دیره غازیخان را بتصرف آورده وبقبضه ملازمان اشرف تفویض نمائیم هر گاه اهالی حرم محترم درینجا تشریف فرما شوند از ملک ما غلامان هرجا که پسند مبارک باشد بلا عذر پیشکش مینمائیم و کفی بالله شهیدا فقط وهمه میران مذکور مهرهای خود را بر کاغذ وثیقه مذکورثبت نموده بسردتر کار اشرف نمودند بعد آن التماس کردند که هر گاه حق تعالی سر کار اشرف را مع الخیر ولاعاقبه بر تخت سلطنت و کامرانی مشرف گرداند تمنای عاعلامان آنست که میادله اینخدمات مالیات مقرره سند وشکار پور را که از قدیم الایام ادای آن بذمه اباواجداد غلامان مقرر و مستمر یحت نطر بنده پروری و الطاف کستری قبلا عوالم که باینهم مخصوص بحال غلامان گردیده از ذمه غلامان معاف و مرفوع القلم گردد بندگان اشرف ما بشرط وثوق و رسوخ مراتب مضمون فوق الذکر عهد نامه این معنی را نیز قبول و منظور فرموده حسب استدعای میران مذکور رقم مبارك محتوی برمعافی مالیات مذکوره با آنهاعنایت فرمودند چون مراتب معاهده از طرفین انعقادیافت دو سه یوم دیگر بندگان مارونق افزای حیدر آباد بوده بعد بسمت شکار پور معطوف فرمودند . وقایع سی و دویم مراجعت بندگان عــا ازسند بشـــکار پور وقصد تسخیر ولایت افغانستان نمودن و آنچه بعد رویداد . چون تشفی خاطر اشرف بقسم کلام الهی وعهد و پیمان بضامن دا دن نام مبارك حضرت رسالت پناهی صلی الله علیه وسلم واهل بيت اطهار و اصحاب اخیار رضوان الله تعالی عليهم اجمعین ازجانب میران سندیحه حاصل گردید ومیران مذکور این پیشکشهای زر سرخ وسفیدو کمخای و پشمینه وزربفت و اگچهای زری سندی وابریشمی ملتانی واقمشه ونفائس قاهره بصرات ازاقسام دوربين وساعات وظروف چینی و بلوری و شمشیر های ایرانی بند و باوفینای مرصع و کارده و سپرهای دانه نشان وتفنگهای بند وبا و طلا و مصحف و کتابها و بیاضهای تحفه واعلى و دوزنجیر فیل دکنی بمعه عماری طلائی و خیمهای بزرگ دیوانی بمعه فروش ایرانی و دوشرب توپ جلوی وغیره اشیای زیاد از نظر والا گذ رانیده بملازمان رکاب سعادت انتساب نیز متاسب حال هر يك تعارف و مهمانی نمودند و صاحیکاران معتبر خود را بمعه سعادت پناه میر اسمعیل شاه جهة خدمتگاری بحضور اشر ف الی ورود شکار پور مقرر ساختند بندگان همایون ما به کمال دلجمعی عازم شکار پور گر دیدند وهرگاه بحدمیر سهراب خان نزول میمنت شمول وقوع یافت میرمذکور نیز بسلام حاضر شده بطور سابق آداب خاکساری مودی نموده انواع خدمتگاری بجا آورده عهد نا مه بشرح عهدنامۀ میران حیدرآباد نوشته و مهر کرده بحضور پرنور گذرانیدند که غلامان بسروجان بطو رمیران حیدر آباد بخدمت سرکار حاضر هستیم بعد از ان قطع مراحل وطی منازل فرموده رونق افزای شکارپور گردیده پیوسته خاطر اشرف در ترقی آبادی وسرپرستی رعایا و برایا وجمع‌آوری لشکر وتدارک توپ و شاهین و تفنگ و جزاهیر مصروف میبود و بكرات معتبران ووكلای میران موصوف نیزبمعه تحایف وعرایض اخلاص فرایض بحضور اشرف مشرف گشته بتجدید اذکار صداقت میپرداختند از حضور اشرف نیزمتواتر ارقام استمالت نظام بدرجه و کلای معتبرین مذکور شرف اصدار میافت چنانچه عرصه یکسال باین و تیره و منوال صورت امضا پذیرفت بعداز عرصه مذکوره بندگان ماسان لشکر را ملاحظه فرمودند قریب پنجهزار سوار و چیزی پیاده مکمل و مسلح بتمام یراق وده ضرب توپ بمعه اسپ واسباب و سامان وذخیره گلوله و باروت از نظر اشرف گذشته لهذا مكتفى مقابله مدعی تصور نموده عنان عزیمت را بسمت ولایت کابل معطوف نموده مصمم فرمودند چنانچه بمجرد انتشار خبر نهضت سواران درانی و قزلباشیه از طرف ولایت بحضور اشرف مشرف میگردیدند اگرچه در آغاز عزیمت بندگان اشرف ما بقصد تسخیر ملک ولایت میران مذکور شريك صلاح وتجویزصواب وفلاح بودندمگر در ثانی که همد ران اثنا مقدمه کچ‌میج برپا کردند از آنطرف مسترالفنستن صاحب بهادرجهت تنبیه دزدان آمدند و ازینطرف میران مذکور بوقوع آنمقدمه هراسان شده لشکرهای بلوچی خودرا بدانطرف فرستاده از وفور تردد و تشویش وظهور توهم بیش از پیش میراسمعیل شاه را وكیل نموده نیز نز دالفنستن بهادرفرستاده بودند بعضی از شیاطین الانس خناس جنس خواه از بی دانشی وخواه از بدخواهی و غلط اندیشی و خباثت کیشی که شیوه این گروه بی شکوه است فرصت یافته دروغها بربافته وسوسه در صدور میران مذکور انداخته و آنها را بد گمان ساخته از بندگان ما متوحش ومتوهم گردا نیدند که ملک شکارپور اینقدر حاصل و این مایه مداخل ندارد که پادشاه بموجب سامان سپاه خرج يكنيد مبلغ يك لك وسی هزار روپیه بمصرف میرساند یقین و ابستگان ایشان در لودیانه امداد خرج از کار انگریز بهادر میشود حتی که روزی ولی محمدخان صاحبکار میران مذکور که بنفس خود کمال صداقت و اخلاص و ارادت خاص بخدمت بندگان اشرف ماداشته باظهار صداقت بعرض اشرف رسانید که میران سند باینوسوسه خاطرنژند و اندیشمند میباشند اینجانب هرچند بدلائل صحبه تسلی میدهم هرگز فربه‌شان ازین اندیشه خطا و واهمه بیجاست ایشان که کمر همت بخدمتگاری بندگان ما بسته‌اند در حقیقت همچوبند گان ماخود را منسوب و محفوظ بدولت ابدمدت صاحبان انگریز بهادر نموده اندلا زم که اوشان را از ینمعنی تسلی تمام نمایند که ملک و مال شما پیوسته از صدمه آفت وزوال مامون و مصون خواهد بود با وجودیکه ولی محمد خان مذكور حسب ار شاد حضور معمول داشت لیکن زنگ باطن میران مذکور بدستور باقی ماند چنانچه باردیگر بعرض رسانید که میران مذکور از پادشاه هراس بیقیاس برداشته الحال وکیلان خود را در نزد محمد عظم خان باینمراد فرستاده اند که آنچه خراجات لشکر وتدارک سفر شما خواهد شد مایان همه آن میدهیم لیکن خود را «۷۱» بزودی با سامان شایان خود برسانید که وقت از دست خواهد رفت یعنی ملك سند بساختگی بندگان پادشاه بتصرف مردمان نصاری خواهد در آمد محمد عظیم خان اگر چه اینمقدمه را فوز عظیم میدانست مگر داعیه واراده بر آنطرف نمیکرد بلکه حوصله آمدن بالكل نداشت با اینکه انجمایه پر فسوس با نواع تملق و چاپلوس بوفور ارسال رسل ورسایل محمد عظیم خان را تا احمد شاهی آوردند چون طاقت استطاعت نداشت عرصه سه ماه در احمد شاهی اقامت نموده قدم جرئت پیش نمیتوانست گذاشت تا اینکه معه بی سمت بد عهد جبن پیشه بوعده و وعید بسیار خواه مخواه بحدود بلوچستان رسانیدند در آن حال میران مذکور نیز از حیدر آباد با لشکر بلوچیه و افواج قلعیه خود از دریای سند عبور نموده بقصبه لارخانه رسیده توقف نمودند و میر سهراب خان نیز از خیر پور با جمعیت الوسیه نزديك و دور که داشت متحركه گردید و از دریای سند عبور نموده با میران ملحق گردید طرفه اینکه بظاهر اینهمه عزم و سامان وجهد برای بندگان اشرف ها مینمودند و در باطن کمر بمخالفت استوار داشته مکرر و متواتر برای تسلی خاطر محمد عظیم خان ملازمان به خفا میفرستادند لهذامحمدعظیم خان بعد از اطلاع اینمقدمه از دره بولان عبور نموده داخل محال کچی گردید در ان وقت بندگان عالی با جمعیت سامان خود از شکار پور با داعیه جنگ با جما عه بیم وم و تنگه بغلی و کلای میران سندی کوچ فرموده در بیرون شهر نزول فرمودند از استماع خبر نزول بندگان اشرف ماسیاء محمد عظیم خان که اکثر آرزوی عتبه بوسی درگاه فلک ار تفاغ داشتند و اینوقت روز فیروز را بدعا و التجا در صباح ورواح از درگاه حضرت ذو الکبریا میخواستند روزمره پنج سوار ده سوار فرار نموده بر کاب اشرف میرسید بمشاهده اینصورت و معاینه این جمعیت اندیشیده اگر بر ابر بطرف شکار پور مرحله پیما خواهیم گردید البته تمام لشكر بیکمرتبه برگشته بحضور بندگان پادشاه والا شرف خواهندشد بنابراین بصوابدید بعضی از کسان وایمای خفیه میران ظاهر صدق باطن خذلان راه راست را چپ و برکران گذاشته بسمت لار کانه بطرف لشکر میران رفت بندگان عالم نیز بدو یافت این رو پوشی و گریز از انجا اشهب عزیمت را بمقابل محمد عظیم خان و لشکر سندیان سمت پیمان مهمیز نموده بفاصله بیست کروز نزول اجلال فرمودند در آنجا نیز علی الدوام صبح تا شام از لشکر محمد عظیم خان سی چهل سوار گریخته باردوی معلی پیوستند چون وعدهای متعدده و قرارهای مکذبه بعادات مستمره مستقره که میران سند به محمد عظیم خان نموده او را طلبیده بودند بنا بر اختلاف آراء در اداء و ایفای آن تفاوت و تقاصر افتاده بناء عليه میران مذکور باستغفار از دست آنمغرور آدمان معتبر و مقربان معتمده ی شعور خود را بمعه انگشتری های دست خودها بحضور پرنور فرستاده عرض نمودند که فرصت تحریر عرایض بغایت تنگ و پای غلامان از حضور پر نور در بنوقت نهایت اسنگ است درینصورت امید از پیشگاه تفقد پایگاه خاقانی آنکه سر کار اشرف اعلی بزودی از مقر لشگاه «۷۲» کوچ فرما شده تا فردا سایه قدوم عاطفت لزوم را بفرق فد و یان ارزانی فر مایند علی الصباح با محمد عظیم خان خدیجه آهنگ سامان نقار جنگ است واگر بهر تقدیر بواسطه کم طالعی ما هوا خواهان بندگان والا شان مشواه عائلة ما ن را منظور خاطر اقدس نفرموده بشرف قدوم میمنت لزوم اردوی غلامان خاص رارشك صفحه گلزار نسازند یعنی نوعی اغراض واغماض را منظور نظر اشرف فرمایند در آنحال گناه بندگان اشرف از طرف غلامان بالكل بر طرف خواهد بود وما غلامان بد نام جهان نباشیم چرا که ارتکاب کم التفاتی از حضور ساطع النور خواهد بود بندگان ما که تشنه خون اعداومتمنی التجای میران بیوفا بودند بمجرد استماع غیاشب کوچ فرما شده علی الصباح رونق افزای لشکر باوجیه گرد ید ند محمد عظیم خان بمجرد شنيدن رونق افزای رایات بندگان ما بلشکر سندیان بیوفا به توهم ترك عهد وميثاق آنطایفه پر نفاق بغایت بیدست پا و سر اسیمه و بیمنا شده مجبورا" حبیب الله خان پسر خود را بدفعة جبار خان برادر خود بطریق الحاح واخلاص شماری بل بصد عجز و خاکساری در خیمه میران مذکور فرستاده ملتمس وملتجی گردید که الحال نوعیکه مقتضای خاطر و مرض ایشان با شد مرا بسروجشم قبول ومنظور خواهد بود لیکن شما خوب میدانید که از پشاور تا اینجا لك هاروپيه بصرف رسانیده صرف باستدعا والتجای شما قطع مسافت بعیده نموده درینجا رسیده الا خود هرگز سر این عزم نداشتم اگر بندگان پادشاه قصد ولایت میشمودند البته در همان ولایت حوصله خود را آزموده میدیدنا بهر کسی خدا ارزوی غصل وعطا میدادمگر الحال اختیار دارید که ما وادست بسته بجناب پادشاه میبرید با ملاحظه عهد خود نموده آبروی ما وانگاه میدارید چون در حقیقت میران مذکور با محمد عظیم خان عهدها بسته بودند و خود او را طلبیده بودند بلکه اینهمه نیرنگ سازی وروباه بازی هم ساخته و پرداخته آنها بود بنا بران روز دیگر بوقت صبح ولی محمدخان نام وکیل خود را بخدمت سر کار فرستاده عرض نمودند که الحال که پسر محمد عظیم خان و برادر او بخیمه مایان بعذر والتجا آمده اند مرضی مبارك سر کار چیست بندگان مایوکیل مذکور ار شاد فرمودند که اول با بندگان مایعه عهد ها کردید و در ثانی از باعث بد گمانی چه بظهور رسانیدند با الفعل چگونه و بکدام روی وغوی عرض مینمائید و مصلحت میخواهید آیا موجب اینهمه زمانه سازی چه باشد وکیل مذکور بصداقتی که بحضور فیض گنجور داشت بعرض رسانید که قبلا عالم وعالمیان اینهمه مکر وفریب وزرق وریب این طایفه است بلکه بدانست این عقیدت کیش هر گاه محمد عظیم خان بمعه یکنفر شطر خویش از ولایت قصد اينمك ميكرد هم این گروه بی پیمان او را برهم نمیزدند ز یر ا که طلبیده و آور یدۀ خود شان بوده (۷۳) در این امر سرکار اقدس عقل عاقبت اندیش را تمامتر داشته و میدانند بعد این سؤال و جواب وکیل مذکور مرخص شده روز دیگر باز بحضور رسیده عرض نمود که میران عرض مینمایند نظر بجنگ بلوچی که گریبانگیر غلامان شده اگر بندگان اقدس چند روز در موضع دراره بکنار دریای سند سکونت فرمایند که ما عذر محمد عظیم خان را ادا نموده مرخص فرمائیم تا بولایت مراجعت نماید و باز بندگان پادشاه در شکارپور تشریف شریف ارزانی فرمایند و نوعیکه دران حال مرضی مبارک باشد از بطرف بجا آورده شود البته اولی و احسن خواهد بود از استماع این سخنان واهی حالی رای اشرف گردید که اوام سندیان بدگمان دروغ ایقان شرور نامحمدعظیم خان اتفاق نموده عهد و میثاق کرده اند و آنچه بدمهادی و کج نهادی در باطن خودها تا حال مستتر و مضمر داشتند اکنون علانیة ظاهر و باهر ساختند در آنحال بخاطر رسید که اگر تنها اگر محمد عظیم خان میبود از فتح و شکست احدالطرفین بظهور میپیوست اما چه علاج که اوس سندیان قریب يك لك سوار و پیاده از بلوچان وغیره هم مجتمع گردیده اند و از هر طرف گذر های دریای سند هم بدست و تصرف آن مردم است اگر با اینهمه صرف توکل وقصد محاربه و مجادله کرده شود سودمند نخواهد بود چرا که مردم مذکور در کمال مخالفت و بد اعتدالی نشسته و کمتر بسته اند و هم دران اثنا بعضی اهوا خواهان و جمعی از غلامان که ربقه اطاعت را چون رشته جان پیوسته بگردن تارویت و ایقان استوار میداشتند عرض نمودند که میران سند کمر به مخالفت مستحکم دارند نشود که از منافقت نقصان دیگر بذات اقدس برسانند یا دستگیر دست مخالفان بدگهر سازند در ینصورت خود را ازین معرکه نفاق کشیدن و با الفعل تدارك اين مقدورات را موقوف بزمان فرصت پسندیدن و جان خویش را ازین مهلکه بسلامت و امانت بر آوردن اولی وانسب است لهذا سخن میران را که قابل قبول خاطر حق پیوند بندگان ما نبود هیچ منظور نفرموده و بصلاح وقت از دریای سند عبور فرمودند هر گاه میران مذکور ازین واقعه خبر یافتند از آنجا که این معنی عین مامول آنجماعة فضول بود فی الفور برای زمانه سازی مبالغ چند هزار روپیه نقد بمعة آدم معتبر خود بحضور انور فرستاده عرض نمودند کهت مبول تو قريب يك لك روپیه اثيه دارد پیشکش بندگان والا نمودیم سرکار والا در آنجا نزول اجلال فرموده توقف فرمایند که آنهم ملک خود سرکار اشرف میباشد محمد عظیم خان عنقریب از شکارپور مراجعت بولایت خود خواهد کرد سرکار عالی بلاخشه باز تشریف افزای شکارپور شوند از آنجا که از ابتدا تا انتها راستی و درستی موافق عهد و میثاق و اقوال و فعل آن گروه پر نفاق ندیده بلکه پیوسته عهد شکنی و بیوفائی بملاحظه اشرف ما رسیده بود لهذا اعتماد و اعتبار را از قول و اقرار آن گروه فجار ساقط و بر کنار دانسته و جواب صاف مشعر بعدم قبول مسئول آن گروه بوالفضول سراسر كذب وكذاف داده اولى واحسن چنان نمود که خود را با غلامان فدویت بنیان و ملازمان سراسر عبودیت ایقان از بین مجمع منا فقان کشیده (٧٤) به ملک دوستان یعنی لودیانه امنیت کیشانه رسانیده شود و این عقده سربسته را در مصدق مصیل قول هذا ست : ای که در حفظ عهدپبایتبدی دار بگذارو فتن کن سندی در صندوق ضمیر توکل تصویر داشتند که ودش برهان دیگر موعود گذاشته اید زیرا که دعای روزنده وصحبت باقیه گفته اند امید بعناب حق سبحان جل شانه آنست که قبل ازانکه رشته حیات مستعار بمقراض اجل مقدر آفریدگار منقطع گردد حضرت ملك علام انتقام این اشرار ازان گروه گمنام زشت انجام بخواسته تمام و نام هم از دست حق پرست این مهتم بانجام رسانم تا آرزوی دلکشید و روی شاهد مقصود بحسب دلخواه دیده شودانه علی كل شی قدیر بعد ازان بندگان ما از آنجا کوچ در کوچ فرموده بر ق افرای چشمهیر شدندراجه چشمهیر ضیافتها و پیشکشها و تعارف مشتوده از بشره بارك گذرانده سرکار اشرف عافیز خلعت فاخره بمعه يك زنجیر فیل با ومهربانی ومرحمت فرمودند و نادراه از آنجا همراه گرفته رونق افزای پوکران گردیدندجهت نمایندی اسبان ورسیدن بعضی اسباب و سامان که پس مانده بوده و يوم توقف آنجا اتفاق افتاد مگر راجه پوکران هیچ انسانیت ولیات نداشت خدمت وسدات واظهار آدمیت بر طرف که از دنائت و دون فطرتی بوقت شب دزدان در طویله سرکار فرستاده دوراس اسب را دزدی کرده بردند چون براجه مذکور اطلاع داده شد اول عذرو بهانه نموده بعد عهده تلاش دزدان گرفته چون بندگان ما از آنجا کوچ فرماشدند در آنحال نصف مات چند بنفر معتبران خود بحضور انور فرستاد چونکه بی لیاقت ونا لهدا منظور نظرانور نگشته و اپس رد کرده شد مگر بعد از چند روز اسبان مسروقه را بدست نوکران خود از عقب بحضور فرستاد چون قدوم میمنت منظور رونق فرای جودپور گردید راجه جود پور پیشکشها و نذرانه از نظر گذرانیده التماس کرد که چندگاه حضور والا بنده خانه را بوجود سعادت نمود رونق وبها افزایند تا کلفت وکمالت اندکی مرتفع گردد و کمترین بجلان نثاری و خدمتکاری خود را بین الاقران والا مثال سرافراز میگرداندچون ورود لودیانه بزودی مصمم خاطر دریا مقاطر بوده لهذا يك يوم مقام فرموده عدا بعزيمت استدراك زيارت بابركت حضرت خواجه معین الدین چشتی قدس الله سره و افاض علينا بره بجانب اجمير شريف معطوف فرمودیم بورود آنجا شرف زیارت مشرفه را دریافته مبلغ هزار روپیه برای خادم وخرج شمع وچراغ آن خیر البقاع داده و از آنجا کوچ فرماشده وارد جنگیر گردیدیم راجه جنگیر نیز پیشکشها وسلامانه ها از نظر گذرانیده وشب روز حاضر حضور پرنور بوده حسن سلوك بوجه احسن ادانموده از آنجا قطع منازل و مراحل فرموده بفاصله شش کروهی شاه جهان آباد نزول اجلال فرمودیم چند یوم که دران سر زمین اتفاق توقف جهت بار برداری وتدارك بعضی سامان سواری افتادشاه والا جاه دهلی یعنی اکبر پادشاه نهایت بیحد وغایت مهمانداری و قدر و منزلت شناسی بندگان اشراف ما را بجا آوردند بلکه خاطر مواحدت مناظر بندگان ما را از خود باحسن الوجود رضامند وخشنود گردانیدند بعده از آنجا منزل بمنزل طی مراحل فرموده مع الخير والعافيه وارد لودیانه گردیدیم خانه بردعایانیان دیبات شمارو بیننایان صفیه (٧٥) لیل و نهار مستور نتواند بود که جهد و تکاپوئی که میزان حوصله بشریت گنجد و تردد جستجوئی که به پله قوت و همت هیچ صاحب دولت وشوکت فی زماننا در ننجد این محتاج مراحم مقرب یزدان از ابتدای جلوس براورنگ شهریاری و کشور گشاهی و شبه او شرایط زیبائی و لشکر آرائی فرو نگذاشته بلکه از جان و مال در هیچ وقت و هیچ حال هرگز صرفه نداشته وزحمت وخواری ررنج وصحرا نوردی را بامید سرانجام کام عیش مهدوراحت تمام تصور داشته وعلى الدوام درعالم تحصیل گوهر مرام غم والم سرمایه گنج وانم انگاشت لیکن چه توان کرد که کلید گوهر اعمال در حقیقت در قبضه اختیار بد قدرت و ارادت حضرت داور بی مثال است موقوف بصرف وصرفه سرو مال یا موکول بهمت و کثرت مال ورجال باو صف این همه مرآت از آنجا که فضل وعنايت او تعالی جل شانه عام لطف و کرمش بحال خاص و عام است و تمام بناء على هذا هنوز آرزوی کام در کام مرام این مهتام باستحکام و شیشه دل ارادت منزل را باده شوق و تمنا مدام در جان تاجاں تا جان سوار اسب تن است ای شه شجاع صدبار اگر ذات شکنند چرخ دون پرست از ما لسنگ ملوک وملا تیک بعید نیست هرگز مکن عنان امید از کف رها ریش به بند از کرم پياری خدا گر آرزوی بنده سهیل کنند عطا تمام گشت بعون خدای عز وجل فرکو شش تمام صحیفه دفتر اول شروع دفتر ثانی وقایع سی وسوم عزیمت بندگان ما باراده تسخیر ولایت قندهار و کابل و غیره بطرف شکاپور و سند از لودیانه از آنجا که از بدو دور چرخ دوار و بدایت گردش لیل و نهار سلاطین با تاج و نگین پیوسته با اراده خالق ماء وطين تضا و ارکان سعی و تردد در دست داشته در اسعاف حصول مآرب کیش عزم و حرکت را از سپر تو کل انباشته اند اگر فتوری از گردش سال و ماه و دهور برخلاف مرکوز ومنظور صورت ظهور نماید چه نقصان واگر سفوحی از سفله پروری روز کار های زور کار در روز گارشان رو با بد چه زیان زیرا که مراح راح که مبایی مصطبه دهر دون پرور را در دخمار ناکامی مدام در تقاست ورواح رنج ومحنت دار سینج را صبح راحت و مسرت در پی مویدا شرح اینمقال و بیان این اجمال آنکه چون بعد از مراجعت هندوستان که بواسطه بیوفائی سندیان سمت پیمان صورت اعلان یافته بود سالی چند بندگان همایون ما بفحوای قيد والماء اشد من قيد الحديد سایه افگن حواکن قصبه لودیانه ماندند شبها زحمت والا که از آغاز فطرت دست نشین طبیعت معلی بود باز بقصد صید افگنی طاهر و بود منافقین دو طبيعتن ، و پرواز کشودن آمد بنا على هذا عندالظهور این منظور استدراک علی وثوق الاعتقاد ارشاد قوی بنیاد جبار تعهد و تعمیل امر جلیل خد مشکاری بعالیجماه نظام الملك میر مرادعلیخان والی حیدرآبادسند که ایماهن بده محکوم و منقاد فرمان قضا (76) جریان ایندولت ابد بنیاد میبود بذریعه دستخط آفتاب شوکت شرف صدور و عزنفاذ یافت عالیجاه معظم الیه بدریافت مضمون مثال قضا تمثال بندگان ظل سبحانی معروض مقتبسان انوار جلال خاقانی نمود. درین مژده گر جان فشانم رواست که این مژده آسایش جان ماست هر گاه فی واقع حرکت موکب گردون مراکب بندگان خداوند خدا یگان بعزم تسخیر ممالک خراسان دهد البته هنگام نزول اجلال اراکين دولت قاهره بملك شکارپور سر و برگی که قدری عبودیت دستور را باشد بلاریب وقصورنثار بارگاه فلك پایگاه حضور مینمایم هرگاه اقرار صداقت و خدمتگاری و آثار اطاعت و فدویت شعاری از فحوای معروضه عالیجاه مزبور رسید بندگان همایون ما نیز بحكم تهیه سامان سفر و تسكیم دشت سوار و پیاده لشکر فرموده باسترضای صاحبان عالیشان انگریز بهادر در تاریخ ششم شهر رمضان المبارك سنه ١٢٤٧ هجريه از مقام خیریت انجام لودیانه امنیت کاشانه بساعت اسعد و افرالیهجة تحرك رايات ظفر آیات فرموده موضع جودی من علاقه لودیانه را مخیم سرادقات عظمت و اجلال و مضرب خیام سپهر مثال گردانیدند با وجود دست خالی و کیسه تهی عقل اولوالالباب را ملاحظه آن دست تحیر زیر زنخ میگذارد جمع آوری لشکر و اسباب و فراهمی سامان عزائر و اثواب ارتكاب فرمودند ، آوازه عزیمت بندگان گیتی ستان چون بگوش جهانیان رسید رنجیت سنگه بهادر والی لاهور بنابر تلافی و تدارك مافات سلسله بنیان اتحاد و مقتضى بتحديد آیات ارتباط گردیده قياض ملا محمد حسن خان عهد را که از وفور علم و آداب و ظهور انواع فضل و حسب مقرب حضور و بمرتبه پیش کاری مشرف ومنظور است طلبداشته تا صفحه محبت و وداد را که در صندوق خاطر داشت بلا کثر و نقصان اساساً بمعرض اعلان در آورده خلاصة الکلام آنكه والی مذکور بذریعه سفیر مذکور بعد از استكشاف كوانف الفت و دايف نزديك و دور كلمات رنگین و عبارت دلنشین به آن نهج و آئین بر لوح خواطر دریا مقاطر آسمان تمکین ثبت نمود که اگر وثیقه موشحه موافق مرضی سر کارین از طرفین بقام مواحدت رقم در آید این محبت آیت بر سبيل يکجائگی مبلغ يك لك و بیست هزار روپیه بصیغه معاضدت و مددگاری با علیحضرت خاقانی دست یاری مینمایم از انجا که مرات ضمیر بندگان ما از غبار کدورت و نفاق صاف ، آوازۀ اتفاق همایون ما قاف تا قاف است بنابر مسلحت وقت و حصول کام و انجام مطالب و مرام و انصرام این کار در کار شدند بعد ازان میان جو عبدالصمد کشمیری را که در فن دلالی در وجواهر بحر و کان شهره آفاق و در چرب زبانی و کاردانی بحضور ارکان و اعیان این اوطان یگانه آفاق و طاق است با تفاق عاليجاه محمد شریف خان ضبط بیگی سر کار ما که بنابر انصرام بعضی امر ضرور بجانب امر تسر ولاهور مقرر و مامور بود بطریق وکالت بحضور فیض گنجور ما فرستاده وکیل مذکور هرگاه بعتبه عليه جبه سا گر دیده خاك آستان فیض نشان را چون کحل جواهر در دیده صدق کشیده طلسم سر بسته رنجیت (۷۷) سنگه و اعوان بود دو بیگا نگی را بوضع شایسته و نهج بایسته کشاد چنانچه در هنگام ترخیص از پیشگاه مباهات تخصیص عالیجاه عبدالشکور خان درانی اسحق زائی مختار کار سرکار والا را بشده ماتیز بحسب تمنای او باتفاق بنابر ارتباط مراتب یکجهتی ووفاق و انضباط شرایط عهود وميثاق هم سباق ساخته راههای اینملك نيز هريك بحسب لياقت و استطاعت و خدمتگذاری و اخلاس شماری هر يك منقوش صفحه خاطر انور و مطبوع الوجه ضمیر منیر خورشید منظر است غرض بعد از قطع چند منزل که آفتاب دولت قدوم میمنت لزوم مادر مالير كوتله نور افشان گردید نوابان و رؤسای آندکان که از قوم افغان و پرروش یافته شاه درانند بحسب طاقت ووسع استطاعت اتمام حسن ارادت و خدمت گذاری بیكجا استادند چون موکب فیروزی کوکب در مقام فیروز پور قدم ظهور نهاد میان هیئالصدد جومذکور ورای گشادند و كپ جليل والى لاهور اتحفه و تحایف اخلاص ردایف باتفاق عالیجاه ملا عبدالشکور خان حضور اشرف مشرف گردیده پرده از روی شاهد مدعا گشودند یعنی که مبلغ موعود بعد عبور دریای سندرسیده موجود دانند مگر در وثیقه مطابی که مقتضای خواطر ماست دادن و مبلغ را کار کنان سر کار همایون ما بلا قصور واصل نمایند از انجا که انصراغ مطلب مذکور بنابر تحقیق دران مضیق تعویق ماند لهذا نامبردگان حسب ترخیص حضور مراجع بجانب لاهو رو اراکین دولت و جاه صحرای موضع معروف را تفاخر پیرای عالم خود گردانیدند نواب جمال الدین خان قصوری و پیر ابراهیم خان در خدمتگذاری بنظر سلیمانی مور مثال حاضر واستوار مانده از عنایات شاهنشہی بخلعت و متثال خورشید تمثال مفتخر و مستمال گردیدند کپتان کلاد مارتین ويد صاحب بہادر پليتيكل اجنت لودیانه وكپتان ميكش صاحب بهادر که از سفر بہاولپور مراجعت نموده دران موضع شرف اندوز حضور فیض گنجور گر دیدند از ملاحظه اراستگی پلان نوساخته و جمیعت و پیراستگی باقی سامانه زبان تحسین کشوده از نهایت انشراح كپتان کلاد مارتين موصوف بپيريه خدمتگا را و ارکان سرکار اشرف بطرز خوش پیش آمده بعد چون برادر و خویش تسلی و دلجوئی پیش او پیش میداد ملا عبدالشکور خان نیز از دریای لاهور بکشتی نشسته در موضع راداد تو بحضور فیض ظہور مشرف شده درهای اسرار پادشاهی را آویزه گوش اخلاص نیوش ساخته و باراواير و نواهی خاص شاهنشہی را بر دوش ارادت گوش انداخته موافق حکم افضا توام راه لودیانه پیش گرفت هرگاه عسكر ظفر پیکر از انجا حرکت نموده بعد از قطع منازل لوای میمنت ظهور در بلده به اولپور افراخت بهاولخان از بیخبری آنزمان اگرچه بعادات مستقيم سنوات سابقه بسط خدمتکاری مستمره را منبسط ساخت لکین با وجود بحر واطف ومهرانی بندگان سپهر مکان بحال عبودیت امتثال موج خیز بود مگر نامبرده با زروی ارشاد حصول شرف اندوزی حضور پور نور ببندگان خيالی از غيرو تشویش بوفور احتیاط بیگانه وخويش نهایت جاهد وعرق ریز چون که ظهور این اکراه بلاریب و اشتباه بخاطر اقدس والا محض از تقاضای خورد سالی او متصور وهویدا بوده لذا بندگان ما بحسب تمنای خان مذكور خارج از شهر و اشکرگاه پل امالصدد خوسه گروه دور جریده آسارونق افزا گردیده خان مذکور را با انبوه سوار وو فور پیاده حکم حاضر شدن بحضور تفقد دستور (۷۸) فرمودند خان مذکور بگرداب ادب شناسان وطریق خرد مندان حاضر درعتبہ مقربان پایۂ سریر گردون نظیر استادہ مستفیض اکتساب سعادت احراز دولت با مفاخرت گردیدہ سلامانہ و پیشکش خودرا از اسب واشتر با ساز طلا و نقرہ وزر نقد یہ و اجناس نفیسہ ویکضرب توپ بحضور انور گذرانیدہ بخلعت فاخرہ سرافراز وازتلطفات خسروانہ مفتخر وممتاز گردید تا زمانیکہ عساکر منصورہ درمنطقہ اوسیك خان وکران رکاب بودند منزل بمنزل سورسات مستمرہ و آلات واشیای ضروریہ مطلقہ بہ را وکلای او کہ دررکاب خورشید نصاب فیض یاب بودند دستیاب میرساندندچون از نزول سرادق جاہ وجلال خیامنا می سرزمین موضع منزل کوت زینت و آراستگی دید سرھسری اوہ بر کشیدہ از آنجا کہ مواضع مذکور بریاست میران سندیه‌ و خیر پور مشترک ست اھلہ و کلای ایشان در آنجا حاضر گشتہ ھر يك مترصد فرمان قضا جریان شدندا مااز روی عجز وانکسار بمعرض اظھار آوردند کہ زمانیکہ گلبانگ تھنیت حرکت موکب ھمایون اثر از انجمن آیا بان فلك نیلگون حصار بگوش صغار و کبار این دیار رسید نزديك بود کہ آقایان فدویان گوھر جان برقدم مژدہ رسان نثار کنند لیکن درین نزدیکی لشکر فیروزی اثر تشویر سھ نیزہ از سربرنا و پیر ایشان گذشتہ ومعمل امید بر نافہ یأس وتقصیر بستہ عرض رسا میگردند کہ ملك شکار پور قابل طرح اقامت لشکر منصور نیست ومردم باوجہہ ازخوف باطنیہ وبیم ملاحظہ شکوہ عالم ستوہ ظاھر بحضرت خاقانی خود را از خدمتگاری و اطاعت فدویان معذور ساختہ بلکہ پای از دایرہ ادب بیرون نھادہ درمقام قتالو جدال استادہ اند تمنای ھوا خواھان عبودیت بنیان آنستکہ اگر لطف پادشاھی واشفاق شاھنکھی شامل حال و کافل احوال این فدویان ذرہ مثال باشد ایام توقف اواکین دولت رادرشکارپور تفویض باختیارما ومباقی کہ از راہ خدمتگاری بنظر خود منظور آندرایم ھم بدون تصدیع تقاضا باشد از فحوای کلمات مبادرت انگیز و معروضات جسارت آمیز ایشان بدیند گان ماظاھر وروشن گردید کہ این دلیری ودلاوری از اشارہ کیست ومائیت اندیشی ازبھرچیست باوجود آن بندگان مابا یمای عقل مصلحت شناس کہ چراغ راہ مقصود را فروغ است بحسب ضرورت نقش اجابت برصفحہ وقت مرتسم فرمودندچنانچہ وکلای مذکور وثیقہ مشتمل بر اینکہ موکب فیروزی کوکب در شکار پور زیادہ ازپانزدہ یوم رونق افروز نباشند وازاکین دولت زیادہ از چھل وھشت ھزار روپیہ عوض خد متگاری ما کہ ادای آن بدوقسط یعنی در حین سکون وحرکت واجب است تمنا نکنندوملك سندو شکارپورپیوستہ تیول و جایگر ما نسلا بعد نسل مقرر باشد مشروط باین شروط کہ اگر بفضل حضرت واھب بی خفتہ باغ ھمیشہ بھار سلطنت از نافك زاغ مخالف رغن سیرت پرداختہ و ھزاردستان شاخسار خلا فت را از باغ گیلھای مدام مرام مستدام درد ماغ یافتہ شدہ تکلیف مالیہ فدویان گاھی نباشد فقط نوشتہ گرفتہ حرز بازوی اعتبار خودنمودند بعد از انجام فوج دریاموج کوچ کردہ دویھ روز بر لب دریای سند زینت افروز شدند چونکہ دران موسم ازباعث طغیان آب وسعت دریای سند چون کنار اب کرم ودل استحاب ھمم حکم خیمہ سحاب است بلکہ آنقدر بود کہ کنارش نمینمود یعنی ازتلاطم امواجش کشتی فلك و اقرگون وازتر اكم آوازش دل ملاح ناخدا ترس پرخون غرض دران اما کن غیرمعمور و کلای مذکورسفا ئن (۷۹) موفور جمع حاضر حضور پرنور کرده افواج بحر امواج را از شیله آب که دران هم کشتی دل آشنایان وعالم چون کاسه حباب از خوف شکست پیچ و تاب داشت گذرانیده درمیان دو دریا منزل نشین ساختند بندگان ما بتصور اینکه اگر ذات اقدس از ریزش نیسان دالعمی بانضمام امواج بحر افواج گوهر صدف آن در دریا شوند مبادا از دل تنگی و کلای گمراه غواص اراده دلارا در بحر فکر و اندیشه تباه غوط پیرا گردانند بناء علی هذا تو كلت على الله گفته و آیه کریمه بسم الله مجری ها ومرساه ـ برزبان صدق ترجمان آورده نوح کردار قدم در کشتی گذاشته و چند ضرب توپ وديك نام فرنگی را با سپاهیانش که معدودی چند بودند نیز همراه برداشته وکلای مندیان هنوز درین منزل میان دو دریا بندگان ما نيت بختی ورونق افزا خواندند در بندگان ما در حالیکه قریب بدریای عظیم رسیدند بملاح ارشاد فرمودند كه اكر لجه درنک وتوقف خواهی ور نه به رخت حیات ازار خواهی کشید واقعه آهنگ بحر غضبناك كرديد ملاح را فلاح چندانکه طناب عذر والحاح را در آب اضطراب کشید صورت ثبات جز مارئی کشتی در بحر آب ندیده تا علاج کشتی را در دریای اعظم سرداد و بيقين دل بر مرك نهاده هركاه چهره شعشعه عالمتاب آفتاب زرین نقاب در پرده ظلام شام متواری گردید وزنگی شب از روسیائی دست سیاه بر سفیدی صفحه روی آفاق کشید از تموج دریای خونخوار واز انجا غبار ا م از ذخار حواس خمسه ه یچ معلوم نمیدانست این راه مطلوب بر ضکه خیلی از شب کشتی بی اختیار بسوی مخالف کار احرار داشت چون بندگان ما بغور توجه فرمودند دیدند که ملاح از عقل بیگانه بهر طرف چون دیوانه نظاره دارد و چشم بستاره آشنائی خویش بكاره راستائی نزديك بود که کشتی با همه کس غرق وروی بندگان ما از سوی مقصد هزار فرسخ غرق شود في الفور بندگان ما طرف مقصود را بديك نام فرنگی نمودند نامبرده چونکه از ملاحی اندك سر رشته داشت لهذا کشتی را بسوی مطلب با هزار رنج وتعب برد على الصباح بلطف وعنايت حضرت خالق الاصباح كشتی بساحل مراد رسید وکلای مذکور چون سنوح این واقعه شنیدند انگشت تحیر بدندان تفکر گزیدند بعد ازان چابکی بکار برده لشکر واثواب وبونه واسباب را در عرصه دو سه روز عبور ساختند غرض از آنجا آفتاب دولت واقبال طالع شده در سمت الراس شکار پور نور افشان گردیداغنی اولا باغ شاهی وچونکه در آنجا از تراکم اشجار فضائی نبود ثانیاً باغ شهزاده سلیمان متصل دروازه مشرقی شکارپور از نزول اجلال مواکب انجم مثال رشك فردوس و جنان شده اگر چه و گلای بدشعار در مقابل دشمن نا پایدار اندسی دریای بی کنار ابروی خود را از سخت گیری اب کردار ریختند اما کار بندگان ما که ساخته کار ساز بی انباز بود بر همه کس روشن و بر عالمی عیان و مبرهن شد که چگونه خاک خرابی عاقبت برسر خود بیختند راست گفته است هر کس گفته است د سخت میگیرد خدا بر مردمان سخت گیر غرض چندی که ایام موعود گذشت بندگان مابو کلای مذکور ارشاد نمودند که از مبلغ معینه شما که قسط اول باید در حین ورود ادا مینمودید تا بحال قریب است ایام موعود منقضی گردد اوبعود این در خواب غفلت مانده اید چه جای ادعائی که در وسانیعن قسط اول هم پرداختید تا که کلمات سخت و درشت استماع کردید عالیجاه نظام الملك ( ٠۷ ) میر مراد علیخان که ملاحظه آداب پادشاهی میداشت وعلم مفاخرت در میدان خدمتگاری ایندولت اندوخت شمرده عندالملاقات بفضیلت پناه قاضی ملا محمد حسن خانعلما که برسم سفارت مامور گشته بود گفت که از زبان عقیدت بیان فدوی بموقف دستور بحضور قدس گنجور معروض دارید که این موسم موسم گرماست که از تابش آفتاب دل سنگ آب میشود عزیمت قندهار در موسم تیره ماه و آغاز فصل سر ما مناسب و بجاست اینملك در حقیقت ملك خاص پادشاهی است فدوی بموجب معروضه اعتقاد مقرونه خویش تو در ا از خدمتکاری و جان نثاری ذره منو مضایقه ندارم اینقدر شتاب بعزیمت افغانستان حضرت خدیو جهان را چه ضرور اگر میزان خبربور از تقاضای خورد سالی هنوز بوی شیر از دهن ایشان نرفته و دست تربیت دایه از سرایشان دور نشده در غزه موکب همایون خامه ی تمارند و یا ایام موعود بی ثبات را و کلای قاصرا یشان بگرمی بازار خود ها درین راه بقص گرم رو ساخته اند بر زبان آوردند از این دوات دوجواب ارشاد فرماید که قطع نظر از آنکه اينملك ملك پادشاهيست وتسامحا على هذا که بندگان همایون ما عوض جایگیر بشما عنایت کرده اند الاستعجال با لفرض جد متوطنه فدوی اخلاص البیان میر مراد علیخان رونق پذیر داند بل بحد متعلقه شما چه زنهار رضی همسایه کشور کلمات مذکوره را اطوار مخاص اخلاص شعار میر مراد علیخان مشرف عرض و سمع بیان رسانید بندگان مادر مقابل او زبان تحسین کشودند و لطف و منحت بندگان ما در حق آن عقیدت بنیان نهایت افزود ایام موعود نیز گذشت و قسط ثانی زر نرسید علاوه بر آن نها هداران و سنتا جران میران خیر پؤو مراتب بدرفتاری و نا خوش سلوکی را بعدی رسانیدند که اشتران بار کش از سبیل کرایه بدست نمی آمد واهل کمپ از دخالت آن بدکیشان در کوچه و بازار نمی آمدند بوکلای ایشان از شاه میرفت که این چه سلوک نامساو ك پیش گرفته اید از روی مکر وتزوير گاهی در مدح خوانی و گاهی در عاجزی میپرداختند غرض بصد تليد ولق شای خطی و رضای قسط ثانی را رسانیدند اما از کردار زشت آثار خود دست نکشیدند بندگان ما بملاحظه آنکه خلاف وعده اگر از ایشان ظهور آید که اقساط را بزمان موعود نر سانیدند ور او سلوك را بر كار داشتند چه مضایقه اما الحمد لله که از بندگان ما خلاف میثاق نیفتاد اگر موکب همایون متوقف میباشد در حد نظام الملک هم با قاضای خواهش اوست نه تبری باز وست و از فتوحات یزدانی در آن زمان بومالیومها سپاهیان رو میله و هندوستانی و تا جیک و درانی از اراضی و دانی غیر محصور بحضور فیض گنجور میرسیدند حتی که بندگان ما از امتیاز سپاهی که از صبح و ناشام درین انتظام الزام داشتند یتنگ و لشکر نوبسان عساکر منصوره از نوشتن چهره و نام دلتنگ گردیدند چنانچه دران ایام مواجب لشکر ظفر احتشام فی ماه قریب ليك روپیه اقام در می آمد آنچه مبالغ بخزانه عامره بود و نقدری که میر ان مذکور اقساط داده اند همه بخرج رسید بعدیر هنمونی عالیجاه سردار بهادر خان درانی با میرانی و عالیجاه محمد شريف خان شبوط بیگی مبلغ نود هزار روپیه از ساهوان شکار پور بموجب تفريق بطريق مساعده بشرط آنکه در حینیکه از را ئج ایندولت ببروز از زر آفتاب عالم افروز (۸۱) در بوته روز گار کامل عیار تر کرده عنان دارا لضرب سلطنت ولایت بقبضه اقتدار این نیاز مند حضرت کرد گار در آید عنایت کرده اید گرفته شود و مبلغ نود هزار روپیه منجمله مبلغی که والی لاهور اقرار آورده بود ارسال نمود باوجود اینهمه بنده ثریا مکان را رعایت و پاس عهدوپیمان خود بهمه حال مرکوز خواطر ومنظور ناظر بود اگر وکلای بی شعور و کبار کفران میران خیرپور پای نخوت و غرور از دائره آدابی که از حد حال ارادت مال آبایان ایشان بمراتب ومراحل دور و مهجور بود کشیده اند مگر بندگان ما بملاحظه اخلاص دلی وراستی قلبی عالیجاه نظام الملك میر مرادعلی خان وسابقه خدمتگاری آبا و اجداد ایشان پای جرئت ایشان بر اجیر غضب نکشیدند تارفته رفته در صدد آن شدند که لشکر فیروزی اثر بواسطه در تفرقه انداخته هر کس که از نطفه حرام بعمل آمده باشد و حقوق ولی نعمت نشناسد باو میثاق نمایندچنانچه اول افسون ایشان بحال نيك نام فرنگی کار گر آمده خلعت این توصیف را بقامت پر ملامت او آراستند دريك مذكور خواست که با کمپل فرنگی اندریفتن دستی نیز نبرد بد نامی بیازد او را هم ردیف بدسر انجام خود سازد چون دید که نامبرده در ششدر قناعت مستحکم نشسته است لهذا قطع امید ازو کرده در تخته ضمیر چونه صاحب فرنگی که از باولپور آواره گردیده ملازمت حضور سعادت موفوررا حاصل کرده بود نقش دلخواه آورد الحق که آنچه عالیجاه کپتان کندماد مارتن و بدصاحب بهادر بليتيكل اجنت لودیانه بحين شرفیابی حضور ساطع النور بمعرض عرض رسانیده بود که از ایشان یعنی دور انان بدرگ بدون کبارید و کنارهای ناشایسته اطوار نخواهد آمد بحق و بجا بود خیر هر كس بموجب افعال خود جزا مییابد . در اثنای این مقدمات و بنای این حرکات خبر رسید که عالیجاه نظام الملك میر مراد علی خان نقدحیات را بخیل متقاضی اجل شمرده مفتاح خزائن زندگانی امانی را بدست خازن ارواح سپرد از مفهوم شدن این واقعه غم افزا و معلوم گشتن این صدمه جان گداز چندان تحسر وتأسف وحزن وتلهف قرین حال این نیاز مند حضرت ذو الجلال گردید که از اندازه بیان دور است چرا که در اکثر زمان و اغلب احيان نقد اخلاصش برمحك امتحان بائغ عيار آمده و گوهر اختصاصش در نظر جواهر شناسان عالم معنی باحسن وجه آبدار رسید از قضا دران وقت طبیعت بندگان ما نیز از صواب اعتدال انتقام داشت میر کاظم شاه وکیل عالیجاه نظام الملك که در خدمتگاری نظام الملك مرحوم ورضا جوئی بندگان ما واسطه کامل بود هم سر مخالفت برداشت غرض نظام الملك مرحوم از میان رفت بوی خلوصيت وخدمتگاری وکلای بدهوای خیرپوریان تباه رای بالكل از میان برخواست بل مغایرت ومباینت بحدی رسید که هر گا مردم روهیله وهندوستانی به جهة نوکری می آمدند در اثنای راه اکثری را عریان و بعضی را از جان بیجان میساختند و در شهر شکارپور نیز مردم لشکری از آمد و رفت گریان می کردند آخر الامر عقل مصلحت شناس و ان اساس باه که ناحیه هی که آنقدر با از کلیه ناشناسی (۸۲) بیرون کشد و اندیشه دور نما بدو تفهیمد که ما نند ملك در ملك منگین اینقدر بدرفتاری و بد سلوکی نمودن و راه گستاخی پیمودن چه واجب وچه مناسب ، در ینصورت سزا دادن و چشم نمائی کردن این متمردان بی ادب لازم وواجب است لهذا مقارن آن حکم واجب الاذعان وفرمان قضا سامان شرف جریان یافت کـــه اگر درشکار پور و نواحی آن از سندیان خدیعت بنیان متنفسی ماند در دارالسیاست حاضر سازند و کار گذاران پادشاهـــــی در شهر ونواحی رفته بضبط وربط آن لمم جاری نمایند از استماع این احکام و کلای بد سرانجام ترسان وچون بید لرزان بل مستعد مر گشت نا گهان شدند لیکن بندگان ما آب رحم برحال ایشان ریخته صالماً از حدود شکار پور حکم خارج کــردن داده اله داد خان پیشخدمت سر کار خاصه شریفه خود را بمعۀ دسته دوصـــد سوار جرارش به محافظت موضع کوسرجی که قریب قلعۀ بیکهر است مقرر شد و بحسب استدعای او حاجی هدایت الله خان کابلی لو گردی پیشخدمت سر کار اشرف را کــه در دلاوری وجدان رستم زمان را چون زال میپنداشت بمعۀ پانصدسوار و گل خان رضاددار را بمعۀ یکهزار پیاده جرار مأمور ساختیم اتفاقاً همان روز که نامبرد گان ثانی بر سند سندیان نیز جمعی کثیری فراهم ساخته قدم مرأت درمیدان گذارند چونکه آن سرزمین زمینیست که ازتراکم اشجار وجنگل بیشه زار طاهر هوش بال و پرریخته و شائین تیزبال خرد را از گذشتن ناخن تدبیر از چنگل شکسته سندیان مانندلشکر جن و شیطان در بیشه خار بنان جاه بجاه نشسته در آنجا صدسوار کناربك پیاده نتواند کرد حاجی هدایت الله خان در دلجوئی سوار و پیاده خود بظاهر پوشیده کوشیده خودرا از همه پیشتر بشعله شمشیر آتشبار در اشجار قامت آن گروه خذلان شعار بیندازند چنانچه جمعی از سر کردگان واکثری از حایز ایشان خاكستر راه فنا کرده مابقی دلریش وخواطر پریش راه خویش پیش گرفتند چون جام حیات حاجی هدایت الله خان لبریز باده اجل شده بود تنها مانند مستان از خود بیخبر خود را در آن جمع تنها انداخته دست جلادت از آستین همت کشیده تا بمقتضای آيه كريمه اذا جاء اجلهم لا يستأخرون ساعةً ولايستقدمون شربت شها دت از دست ساقی اجل نوشید انالله وانا اليه راجعون چون خبر این مقدمه بمـسامع خاقانی رسید نایرۀ غضب سلطانی بلند گردیده حکم قضا توامان چون آب در شریان اعیان و ار کان عز برسامان یافت تا که عالیجاه سردار سمندر خان درانی بامیزائی بمعۀ دسته هزار سوار خود وچند رساله و پیادگان نجیب و روهیلـه کـه هريك در میدان نبرد ونام داری پوردستان را که خداوند سیف وسنان است کم از خویش شمردی با چندضرب توپ آتش بار دشمن کوب برای تنبیه وتأدیب آن گروه بی شکوه رفته گوشمالی دهد. سردار مذکور که بحسب حکم قضا نشور با سپاه مظفر ومنصور عازم ومأمور سمت مذکور شد آن طایفه ازاله که گاهی سیلی روزگار بر سر ورخسار نخورده وهمیشه عنان توسن سر کش زمان را بدست خود دیده بودند از بدنامی و سبکی نیندیـشـیده بلـکه از خودبینی وخودفروشی در فراهمی لشکر و جمع آوری سپاه بی حدومر کوشیده بلی آنقدر که مقتضای خاطر فاتر ایشان بودمجتمع ساختندباوجوداینهمه مکان مستحکم قریب بیکهر نیز در اختیار و بدور خود سنگر حصار ساخته قدم بیرون نمی گذاشتند سردار مذکورهر چندازروی اقتداردرمقام اصطبار نشست (۸۴) که اگر چه با لفعل ایشان که از بادة خودبینی سرمست وازشراب خودکامی خودپرست اند باشد که در دخمار از سر ایشان رفته بهوش بازآیند و دست معذرت بسوی ذیل عفو دراز نمایند ازین امور هیچ بظهور نیامد بلکه براهنمونی کاظم شاه در راه مکر وفریب که لشکر حیدرآبادی نیز قریب رسد نشسته بودند چونکه ضمیر منیر بندگان ما چون جام جهانماست لهذا بسردار مذکور بتاکید موفور ارقام قضا تشور شرف صدوریافت که اگر چه آن گروه ضلالت شعار در تمهید آمال کبار خوداند اما جنود عنایت الهی معد اقبال ومؤید جاه وجلال ماست بسخنان ابله فریب کاظم شاه دست از کارزار برندارند چنانچه به مجرد ارشاد فیض بنیاد سردار عقیدت نهاد لشکر فیروزی اثر را بر سرسنگر آن جماعت بد گهر بر گشته اختر ترغیب وتحریص حمله داده از هر طرف صدای گیرودار بلند گردید تا جنگ طرفین استحکام تام ومقابله جانبین انتظام تمام پذیرفت واتواب صاعقه با وثعبان آثار آنچنان سرشد که گوش زمین وزمان کرشد دلیران را از بسیاری خروش خون دل بجوش آمد آخرالامر سپاه هردو طرف دامان شجاعت در کمر همت زده ومیدان رزم را چون بستان برم پنداشتند و غازه روی شاهد تیغ وسنان خود از خون یکدیگر ساختند از آنجا که یاری باوی و اقبال عد و مال شهریاری باری مدد معاون لشکر پادشاهی بود با وجود که لشکر فیروزی اثر در مقابله حریف بطالت سیر چون نمک و آرد مینمود مگر سپاه این محتاج حضرت بی نیاز چون شهباز فلك پرواز در صید افگنی طیور وجود آن جماعت ضلالت سازبال جدال بکشود ومانند گرگ دررمه حمله و قتال مینمود تاکه جمعی کثیر از سائر ایشان لقمه نهنگ شمشیر آبدار و لغت بخش زبان اتواب تعبیان شعار و تفنگهای آتشبار گردیدند ما بقی راه فرار اختیار نمودند برخی غرق دریای خونخوار واکثری شرق تیغ وسنان شرر بار دلاوران عرصه کارزار شدند کاظم شاه که چون پرکبار کرد نقطه کبار آن گروه نابکار میگردید ناچار پای بند کمند اجل معجل بیدار گشت و چهار ضرب توپ که از بندگان مانیز در نزد ایشان امانت بود و نمیدادند بلکه آورده کار میفرمودند در ان گیر ودار بتصرف دلیران تهمتن شعار واسلحه ويراق مكمل بطلاء ونقره واسپ واسباب وغيره بيرون از حدوشمار بدست مجاهدان خنجر گذار آمد شرط محبت و اتحاد بنگر که با وجود اینکه تفنگ از همدوشی آن طایفه بی نام و ننگ دلتنگ میبود یعنی همیشه از سخن گفتن خاموش و حرف ایشانرا مانند سر سوزنك هم در گوش نمی نمود در ان معرکه جانکداز رستخیز انجام از آغاز تا انجام بسبب آرایش نام که از ایشان در شام وبام مییافت آه آتش بار از دل پرحرمان کشیده در شیوۀ کجروی پیوسته با شمشیر دريك غلاف بودند اما شمشیر از دست ایشان همیشه خودرا بر کنار میداشت مگر در آن مصاف بلاعذر واستنکاف بل ازراه انصاف و کمال استلاف درروز گار ایشان جگر خون وسینه شکاف گردید یاسعاف کار آن گروه سراسر لاف وگزاف آبروی خود را باسراف برباد داد تائید الهی با ینگونه ظاهر که از لشکر ظفر پیکر معدودی چند مقتول ومجروح شده که عند الله درجات موفوره عليه حاصل کردند وازان طایفه ضاله از هزار کس بیشتر که اقلی مجروح واكثری مقتول آلات صقواء که بسیات نامحصوره اخروی واصل شدند فی الجمله از بسکه (٨٤) نامداران ایشان را خداوند عزوجل اسیر سرپنجه اجل معجل ساخت تمامی غیریور وایلات تاپچر گسلیم ماتم انداخته مصیبت عام پرداختند چون لشکر فیروزی با فتح وفیروزی مراجعت نموده بعد ادای مراتب حق گذاری زبان تهنیت ومبارکبادی کشودند بندگان ما سران سپاه نصرت نشانرا بقدر مراتب بخلع فاخره سرافراز و حائز ایشان را در ازدیاد موجب و مراتب بی‌نیاز گردانیدند بعد اطمینان خواطر امور این مقدمه فتح وظفر بندگان ما توجهات اتم بحال ولدان نظام الملك مرحوم مبذول ومقرر داشته از جمله وصایای که ارشاد فرمودیم . یکی اینست دولت همه ز اتفاق خیزد بی‌دولتی از نفاق خیزد با وجود این چندی بمسامع مقتبسان انوار جلا رسانیدند که ولدان نظام الملك مرحوم موجب رای جهان آرای سلطانی عمل نموده مگر بدایجاد اتفاق بر آن نمودند که اشکر الوسیه بسندیه مجتمع ساخته اگر باد شاهی عریضه محاربه و کینه خواهی نایستند در همان فرصت دو قرب اعیان و امنای نظام الملك مرحوم وغیره باطعان جهید حیدر آباد با اشکر بیرون از حد وحساب بمعه اسباب و اثواب در لار کانه رسیده منزل گزین شدند عساکر نصرت مائر پادشاهی آمدن ایشانرا بهبودی کار وخشنودی روزگار پنداشته از غایت خوشی ونهایت فرحی دستك زنان وپای کوبان میگردیدند و باین ترانه مترنم می‌بودند صید راچون اجل آیدسوی صیاد رود ، عرض بندگان ما جماعت نوروز فیروز که واقع چهار دهم شهر رمضان المبارك سنه ١٢٤٩ هجریه بود بجانب لارکانه حرکت فرموده بيك منزلی رونق افروز شدند میرنور محمد خان و میر محمد نصیر خان وامنای نظام الملك مرحوم که بندگان ما در بین حیات بغایت اخلاص ومحبت داشتند اگر چه ابتداء خودرا از طریق صواب بدو ظاهرا در کردند اما حرف ملامتی برایشان نیست چرا که بقرابت وعزیزداری حق بجانب ایشان بود که زیاده ازین نمك پاش جراحت جروح بر کینه غیریوریان میشدند مگر بازدرمآل کار اندیشیده و بومسایای پدر عمل نموده پای از دائرة ادب بیرون ننهادند و خود را از کوی خرد دور نینداختند یعنی صاحب زاد گان سرهندی را که تعظیم وتکریم و احترام ایشان بر که و مه لازم است بر سبیل وكالت بحضور فیض گنجور ارسال داشتند صاحبزادگان مذکور بروقت باریابی حضور ساطع النور زبان عذر خواهی بانواع عجز وقصور کشوده ودست شفاعت وعاجزی بسته روی بزرگان دین وپیشوایان اهل یقین را شفیع آوردند که ولدان نظام الملك مرحوم بعرض اشرف میرسانند که ما یان ایاعن جداً دامن گرفته این دولت ودست نشانده این خداوند مملکت میباشیم ونهال قامت ما از جویبار این سرچشمه شوکت وحشمت سرسبزودرخدمتگاری چون سر و آزاد کاشانه ثروت ما از تعمیر این معمار خلافت مرتفع ودوزاه خلوصیت توی بنیاد نظام الملك میرمراد علیخان که در تحريك موكب همایون باختصاص اخلاص خود از پرده بیرون شد بهمین تمنا و امید بود که خس وخاشاك رجرد مخالفین را از گلزار مملکت پردازند نه اینکه نهال ذات موافقین را از بیخ وبن براندازد بندگان ما ایشان را بجواب با صواب فرمودند که مدنهایت ومهر ربانی این نبود که بندگان ما مبذول داشته چنانچه انوار صدقش اطراف جهان را گرفته قطع نظر (۸۰) از همه هیچ کس از سلاطین با تاج و نگین آیا این آئین معمول و منظور کرده است که در مملکت خویش با وجود قدرت پیش از پیش دست تصرف پیش نکند یا لازمه رعیت گری و خدمتگاری چنین بود که ایشان بجا آوردند که انقراض ایل و نهار داغ ملایمتی و کلفت بدنامی افزوی کار و پیشانی روز گار ایشان نمیرود العمال که قدر این دولت و حق این نعمت نداشتند بندگان مارا نیز ازین ملك عزم نهضت جزم نیست بلکه سامان کار سازی و خرج افواج منصور . بجهت تسخیر ولایت هم ازینجا متصور و منظور است سا حبزاد گان چون دا نستند که بحیله در کار نمی خورد لهذ ا استدعای عالیجاه محمد شریف خان ضبط بیگی نمودند که از حضور مقرر و مامور شود البته نامبرده که خیر خواه و خدمتکار با صداقت و بی اشتباه این دولت ابد مدت است کار خواهد ساخت که هم لعل بدست آید و هم بنا ر نزا مد صاحبزادگان این معنی را طالب و سردار سمندر خان نیز را غب لہذا عالجاء محمدشریف خان از حضور مقرر و مرسول داشته شد چون از انجا مراجعت نمو د . با تفاق صاحبزادگان و نواب بها درخان کهوکر که او نیز در نزد میران حیدر آبا د نهایت خواطر خواه و با اعتبار و جاه است و در مردم بلو چ بغایت ذی عزت و با وقار بی اشتباه شرف اندوز حضور شدند به همدستی سردار مذکور تمهید مقدماتی چند کردند که در آتش افروخته آبی و در بحر مواج سرابی نمایند لهذابندگان مارا اولا" بسبب ملاحظه منظوری ارادت و اخلاص کونا گون عالیجاه میرمرادعلی خان نظام الملك كه نادم وایسین باشد و ببو دیت و دولتخواهی اظهار خلوصیت بحضرت شاهی خودرا پیوسته مورد تحسین و آفرین این نیاز مند حضرت جهان آفرین داشت و ثانیاً از جهت تهی شدن کیسه از وجه سیم وزر ضرورت ادای ماهوار لشکر تمنای ایشان بمقاصد سنح چهارك روپیه بعز اجابت مقرون وجيوش بحر خروش بعزم قندهار بیرون شد اما لشکر ظفر پیکر چون انسرام این مقدمه شنید ند دست نفاین بردست خا یبدند که اقبال در ما نبود افسوس که فلك واژگون این شکار از دست ما ربود ورعیت که چیدن اسباب امید خود بساین نهج دیدند گریبان جان بدست ارمان دریدند که بخت برما نيك روی نموده بود حیف که روز گار ناساز گار چشم ما از رویش ببست بندگان ما چونکه جمیع وقوع سپاهی و آمود رعیت آن نواحی را ملاحظه فرمودند بخواطر خطیر خطور نمود که یقین نیست که از دل شکستگی این کافه سپاه و عامه خلق الله کار آید مور و بدرستی آرد الحق عاقبت الامر همان شد که شد یعنی اول مردم رو هیله نشان شرارت و فساد برپا کردند ومردم هندوستانی نیز بقول او که خربوزه خربوزه را دیده رنگ میگیرد بتباد همدستی بنا کردند بندگان ما بعد اعطای فایره شرارت ایشان منقوش لوحه خواطر خطیر و مطبوع صفحه طبع رفیع ا لمگیر فرمودند که اگر بفضل مالك الملك حقيقي عنان مملکت موروثی بقبضة اقتدار ودست اختیار در آید تا کید و قد غن رود که احدی از مردم روهیله وهندوستانی بی آئین بقلم در نیاید ازفتنه گری و فساد و خود سری آن طایفه بی اعتقاد اقلیم خورشید منزل آنچنان زیرو زبر شد که شاهد دلخواه مملکت را جای نشستن نماند بلکه شوق ترتیب و انتظام از غیره سری این بهایم بی لجام از خواطر خطیر برخاست و هموم و ملال صبر آمیز و خیال کج دار و مریز بجایش نشست . (٨٦) وقایع سی و چهارم تشریف بری بندگان ما بعزم تسخیر دار القرار قندهار بی نظیر هرگاه آرای ارکان فدویت بنیان والحاح صاحب زادگان کامل الایقان مهر و مصالح و ایثار احسان و پرورش پسران نظام الملک مرحوم میر مراد علیخان گردید لهذا ناچار بندگان ما بموجب اقرار و تکرار در آغاز شهر ذی القعدة الحرام سنه ١٢٤٩ هجريه عنان عزیمت بسوی قندهار معطوف فرمودند چون سرزمین متعلقه محراب خان بلوچ چهره حال خود را در آئینه نعال مراکب لشکر ظفر تمثال تماشا نمود و موضع بناک که نصب سرادقات جاه وجلال و ضرب خیام سپهر سر انجام منظور بود در ساعت مسعود آرایش تام و زینت لا کلام یافت بازای این اجسام و حهالی این امتنان از کو نادامنی خود دامان همجنسان خود هم پیش کشیده برگ سبزی که داشت پیشکش موکب نصرت نشان ساخت و معمرایخان نیز سورسات لشکر پادشاهی بقدر توانائی یومیه جاری داشت خبر پرچم گشایی و لوای عزیمت قندهار که در هر دیا و امصار انتشار یافت دوستان را باده مراد در جام و دشمنان را زهر ناکامی در کام موافقانر اشاهد مطلب در آغوش منافقان را دماغ جان مدهوش مخلصان را خواطر مسرت انگیزو معاندان را دل مشوش در گریز از همه اطراف و نواحی مردم بلوچ و درانی مانند ملخ و مور رجوع بحضور پر نور نمودند و از چندین سال که روزگار بیمروت عقده نخوت فلك در کار ایشان افگنده بود زبان عرض گشودند بندگان ما هر يك گروهی را که بتقبیل پیشگاه فلك پایگاه مشرف میگشتند بقدر درجات مشمول عنایات و تلطفات میفرمودند رفته رفته کار بجایی رسید که غریب قندهار لشکر قلمی و مواجب خوار سر از گوشه میکشید که در هنگام حرکت و سکون چشم همان کوه و هامون روی آسمان نمیدید و اگر میاه عیون و آبار و کاریز و دو دیار در اثنای راه پیش میرسید بطرفة العین از عمق آن لب تر نمیگردید بندگان ما چون در ان افواج دریا امواج نظر میفرمودند بخاطر می آوردند که کدام صاحب افسر و تاج این بحر مواج زیر حکم داشته باشد در مقابلش استاده شود لیکن افسوس صد افسوس که این لشکر از نهج انتظام دور و از طریق آئین و نظام مهجور است و فرصت اجرای آئین و انتظام در کوچ و مقام میسر نیست معلوم شد که از غرور خطور این سخن و ظهور سرور این گفتن پادشاه پادشاهان را غیرت آمد که فتح و ظفر به بسیاری لشکر است و یا بعنایت حضرت داور ازینجهت در قندهار باخر کناوی بازی برده از دست رفت و دست قوی خود بخود شکست اعنی کار برعکس تصور روی داد و عنان مراد بدست تصرف ناکس افتاد. (٨٧) مرا و ترا رسد کبریا و منی که ملکش قدیم است و ذاتش غنی الحق فتح و فیروزی بتائیدات اوست نه بکثرت سپاه وما نصر اله من عندالله فی السماء محراب خان بلوچ که از قدیم الایام خدمتگار ایندولت بود یعنی اباء من جد همیشه بتقبل رکاب سلاطین باعز و شان این دودمان انار اله برهانهم مستعد و مستسعد میبود محر مان و نزدیکان خود را بدربار شوکت مدار فر ستاده استدعای آن نمود که سر کردگان بلوچ از فتنه و فساد باز نیامده در بتوقی بلشکر ظفر پیکر ملتصق گشته از آنها همگی معاندان دشمن این فدوی از سر قدم ساخته شرف اندوز حضور ساطع النور میشوم چونکه در کنار کشت زار گلزار بهار خلافت گرگی با میش در چریدن است و در کوهسار مینو آثار سلطنت چرخ با كبك قهقه زن و نیز این معنی از روش و داب سلاطین ذو الحشمت دور است و از طریق راه صواب خواتین صاحب شوکت بغایت مهجور لهذا از پیشگاه حضور ساطع النور چنان شرف صدور یافت که طایفه بلوچ از قدیم الایام در دائره اجداد ایشان مانند دف حلقه بگوش بود ه و از ضرب نقاره حکم پادشاهی در خروش الحال اگر از سلوك نا مساوك ایشان دل آنطایفه شکسته و خواطر شان مجروح گردیده هیچ نرفته مرهم زخم دل شکستگان حکم محکم و امر مبر هم ایندولت است هر گاه مانند اجداد خویش در خدمتگاری پیش آیند همگی پای ندرشته سلوك ایشان خواهند بود محراب خان که از بیخردی دل بسته فریب داده حسد افزای مختار کار نایبکار خود بود و او ازجهة اینکه با غاصبان قندهار نسبت قرابت میداشت بسخنان باطله و کلمات عاطله محرابخان را مغوف ساخته که بدربار جهاندار شرف اندوز شوی نزد الوسی سر بر نخواهی داشت بندگان ما با وجود اینکه در حدشال مشنك بنابر آمدن محراب خان کوفی ما بین او و الوس او مخالفت را دور و موافقت را نزديك سازيم چند یوم سبك ركاب درنك شده جنود نامور و ذ را بیمر کابی فرزند ارشد سعادت ظهور شهزاده محمد تیمور گران رکاب نمودیم چون دانسته شد که محرابخان از راه صواب منحرف شده یعنی تا داد محمد با شد با الوس نخواهد ساخت هم در آنحال بدل الهام منزل رسید که آمدن او بحضور چه ضر ور و از نیامدنش چه قصور الهذا توقف که صورت ظهور پذیرفته بود خلاف منظور انگاشتیم چون از آنجا قد وم میمنت لزوم در دیده رکاب گذاشتیم در اثنای راه خبر فر زند سعادت پیوند رسید که باز ظلمت فتنه و فساد شهر بند وجود رو هیله و هندوستانی نزادرا گرفته اگر آفتاب جهان تاب شهر یاری طالع و نور افشان نگردد یحتمل که از ظلمت جهاتی خراب و بر باد شود همينكه روشنی آفتاب عالم افروز سلطا نی از مشرق آرزوی ایشان دمید ظلمت فتنه و نفاق آنطایفه بی میثاق برطرف گردید راست گفته اند . (۸۸) نه هر که چهره بر افروخت دلبری داند نه هر که آینه سازد سکندری داند و بر مرآت خواطر خطیر پیدا و هویدا شده بود که جهانداد خان درانی با میرانی برشك اینکه سردار سمندر خان درانی با میرائی چرا اینقدر محرم اسرار پادشاهی و مشمول عنایات عالم پناهی گشته ابله اصفیا پیوسته بساط شطرنج منافقت گسترانیده و از راست روی رخ برتافته فیل مانند در راه کجروی استاده از حسرت بی بنیاد خاك فتنه و فساد بر سر میزد با وجود اینکه یقینش بود که سردار مذکور مانند رخ در خط متنگاری راست رفتار است از حسن رفتار است که عنایات سلطانی شامل و امورات خاقانی کافل گردیده فرزین وار مطلوب هر طالب شده بخانه دل موافق و مفالت راه برده و دلارام مرا در آنچنان رام ساخته که پیشش بیعنان تکاپو مینمایم و نمد پوشه کتان را چنان مداء لطف و انعام بسته که مدام چون بیرق پیش رو میدواند و فیل از صد ور مات میشود با اینهمه از راه منافقت خود را نمیکشد و بعضی اوقات از جوش ديك شیطنت و عاد خود پوشیده تمسکی میچشید اگرچه بندگان ما بحسب تفت رفق و مدارا میفرمودند اما هیبت سلطانی و سطوت خسروانی هريك بجایش میداشت و هیچکس سر خود را بر نمیداشت مگر احیانا کسی طاهراً حکم پادشاهی و ملاحظه ادب درگاه والا جائی نمیکرد و باحسن وجه سزای خود مییافت چنانچه پیش از ین چند یوم پاینده خان ولد سردار مدد خان درانی اسحق زائی مرحوم را که در دلاوری و خودبینی سر خود را بر آسمان میدید فریب امرا پرده عظمت و جلال با کسی از خوانین عند المکالمه درشتی و جدال آغاز کرده بالاتماشا دست بقبضة شمشیر برد فی الفور غضب پادشاهی در التهاب آمده نزديك بود که جلاد اجل مرغ روحش را بشعله شمشیر کباب سازد اما امرای درانی و عظمای بلوچی از سکه آب روی خود را بشفاعت در بدل خونش بحضور ریختند آخر الامر لگد کوب و قفا خور عوام گردیده در حبس افتاد بعد چندی غضب سلطانی ندای اخراجش در داد کسی که حق نشناسد بروا میند تیر القصه در آخر شهر ذی حجة الحرام سنه ١٢٤٩ هجریه جیوش بحر خروش که در بند ذاکر رسید که تا قندهار دو کروه فاصله دارد هنگام پریشان جمع کثیر از پیش تازان قندهاری قریب به بند مذکور آمده میانی روی خود را نموده خود نمائی کردن گرفتند بندگان ما بتصور آنکه شاید قندهاریان مقابله پیش آمده باشند صفوف لشکر را آراسته بکمال ترتیب و آراستگی واقعات شاشجاع (۱۰۰ مجلد) ب محمد صادق ح سید سرور نماینده مذکور محمد علی محمد هاشم رجبعلی ٨ ر ٦ ر٣٢ (۸۹) اندک اندک قدم پیش گذاشتند سواران مخالف از ملاحظة این بحر مواج خود را در کنار کشیده چون باد در گریز شدند علی الصباح که خسرو کیامکار زرین کلاه مهر بعزم تسخیر حصار نیلگون سپهر توسن عنان آسمانرا در مهمیز آورد و سپاه انجم و اختر از نوک رمح شعاعش رو بگریز بنده گان ما در ترتیب و نظام و درستی و انتظام لشکر کوشیده و باسباب و بوته از تند ذاکر کوچیده متصل قلعة نادری عنان دولت کشیدند که شاید فتنه جویان عرصه مملکت قدم جرات بمیدان نهند اما آن دون همتان را آنقدر پای حرکت و توانائی در بند حیرت و نامرادی مانده بود که گویا مانند نقش دیوار متصل شهر قندهار ظاهر میگردیدند تا اینکه قریب رسید که رایت زرین مهر از نصف النهار عرصه سپهر فروسو شود لهذا بندگان ما از قلعة نادری با حسن وجه که عبوش بحر خروش عنان در عنان وستان درستان میداشتند و قدم از قدم یکدیگر پیش نمی گذاشتند پیشتر بموقع که گاه انواب همدیگر میرسید حرکت فرمودند دلیران هزبر توان را طاقت طاق و همگی باتفاق زبان جرات کشودند که نمکحرآمان بی سامان را قالب تهی گردیده حتی که یارای پیش آمدن ندارند چه شود اگر حکم سلطانی شرف نفاذ یابد که رفته کالبد بیجان ایشان را از آب شمشیر بران غسل وشو داده خاک حصار قندهار را از تاختن شیر گاو بر سر این گروه نابکار بروبیم غرض آنقدر طالب این معنی شدند که سلسله منع را بکلمات ناملایم سوهان کردن گرفتند بندگان ما بملاحظه آنکه این مردم بهال دویدن یاد دارند نه افتادن آنطایفه ضاله که پشت بدیوار قلعه داده اند توپ و شهنگی و جزائر و تفنگی که دارند در برج و بارو نهاده اند هرگاه لشکر پادشاهی بتعجیل بدون تدارک رفته زیر قلعه با ایشان بیاویزند و بستیزند اکثر مردم با آلات آتشبار ایشان تلف میگردند و اگر به میانجی گیری سیر و تعمل پردازند تا که مخالفان تا رهیده اثر قدم جرات پیشتر گذارند عین مراد است والا بزودی سنگ تفرقه بر سر ایشان خواهد افتاد از بسکه بندگان ما چوب منع پیشروی لشکر جنگجوی گذاشتند همگنان را از دلشکستگی سر بر زانو شد با وجود این منع هم از گوشه واطراف یکان یکان در میدان مصاف رفته تا قریب عصر بسیاری از آدم و اسب ایشان را بعدم فرستادند و خود هم از خود سری در کوی نامرادی می افتادند آنطایفه ضاله که با لشکر خود مهتر و خر کار و رعیت و پیشه کار بازار را استاده کرده بودند قریب عصر بود که از دو طرف جمعی کثیر از ایشان اسپ تاز میدان نبرد شدند جنود نامعدود پادشاهی که عقاب وار سر بزیر بال ملال میداشتند همگی بیکبار سر کشیده باج خوشحالی افشاندن گرفتند بندگان ما یزقق و مهارا پیش آمده و هر طایفه را بجایش قرار دادند خانزادگان درانی را از طرف میمنه و سردار سمندر خان را به جانب میسره مقرر فرمودند که تا دست بهتی از آستین شجاعت رستمى بـر كـشند و پنجه شیر افگنی گریبان جرات شان بردرند غرض آنکه چنان از طرفین حمله قتال و مقابله جدال زور آورد که از خون یلان تهمتن توان آنسر زمین غرق خون و دامان واقعات شاه شجاع ( ۰۰۰۱جلد ) ب محمد صادق ح عبد الصمد نماینده مذکور محمد علی محمد هاشم رجعلی ۸ر۲ر۴۳ (۹۰) فلك لاله گون شد و خورشید خاوری دل پرخون در حصار مغرب رفته بما تم نشست و گلیم سیاه شب را بر آفاق گسترانیده راه شور و فغان را از ریختن اشك انجم است لله الحمد که بهر حمله سواران خصم بداختر را شکست و هزیمت و دلیران لشکر ظفر پیکر را فتح ونصرتروی نموده بسیاری از ایشان بضرب سیف و سنان مقتول زخمی و کشته که از اند وه ایشان همگی گریان و کمی از دلیران نصر ت نشان مجروح و مقتول گشته که از بسیار کشتن مخالفان تمامی خنده کنان همینکه روی هوا چون بخت مخا لفان تاریک گشت مجموع سوار وپیاده ایشان باريك شده درقلعه متواری شدند بند گان ما چون دیدند که مخالفین پهلوتهی کرده در قلعه رفته تحصن جستند لهذا بلشكر فيرو زى اثر حکم شد که رفته در قلعه نادری مهیا و رکاب شوند جرأت و حوصله مخالفان همین بود که روز اول ظاهر و آشکار کردند و بس بعد از ان که قریب دو ماه محصور بودند بر سبیل آشکار در کارزار نیامدهند که باینطند غرض قلعه نادری که مخیم سراقات جاه وجلال گردید هر صباح و مساء على سبيل الاستمرار بندگان مادر چمن که قریب شهر قندهار بود تشریف برده نورا فزای دیده نادیده مرد وزن میشدند تا که از هر طرف لشکر نصرت اثر سلامت كو چها کشیده سنگر ها پیش بردند آنقدر بقلعه قریب شدند که بیکدیگر سخنان فریب میگفتند مخا لغان که راه گریز بسته دیدند در وازه های شهر را غا گریز کردند تنگی اوقات ایشان بدرجه رسید که حمار پایان ایشا ن ازبی چرائی کاه دیوار خانه میخور دند اغیاب الغیاث میکردند و خود ا یشان بهوس خوشه انگور چشم بخوشه ثریا میدو ختند و از عدم قرص نان اکثری اقرص آ فتاب دل کباب میساختندو از محرومی سبزه و ریا حین بزبامین کوا کب و سبزه زار سپهر بر ین نظر میداشتند کارایشان بجائی کشید که رعایای بینوا را از شهر خارج ودست ظلم در کیسه اغنیا داخل کردند مدام در کمین میبودند که کدام وقت اشکر یان فیروزی نشان در سنگرها غفلت ورزند که ما ملخ وار حاصل امید بر چینیم از آنجا که ساری یاری حضرت باری در طبران بود اگر احیاناً این معنی سورت وقوع مییافت اکثر از ایشان فرار واظی طعمه شمشیر خونخوار میشدند چنانچه یکروز طمعی فریب ایشان نقش مراد آورده اعنی بعد زوال آفتاب دیدند که در سنگر شریف خان مهمند معدودی چند نشسته اند و چشم شان بخواب استه وقت را غنیمت شمرده همگی سوار وپیاده جنگجو و جرار خود را مجتمع ساخته از دروازه هرات مانند تیر که از شست رها شده بر هدف مراد نشیند بیرون شده در حین غفلت برسنگر نامبرده خودرا رسانیدند نامبرده دست از پا خطا نکرده با چند نفری که در آنجا بودند استقامت و همت ورزیده بسیاری از ایشان را بضرب گله از پادر انداخت آن فرصت بيتان از برج و باره آنطرفی قلعه بتوپ و شهنگ و جزایر وتفنگ آن چند نفر رستم سیر را نشان ساخته دادمردی و مردانگی دادن گرفتند بهر داینکه بکوش ا لیام لیوش استماع افتاد بحسب حكم اشرف بندی ندادر داد که همگی لشکر مستعد و هو شیا رو چندرساله و دسته بكمك شريف خان مهمند روانه کار زار شوند خود بند گان مانیز عنان اشهب هرا پیش کشیده دید رکاب را از غبار قدوم میمنت لزوم روشن ساخته (۹۱) و در چمن قرب سنگرها چون آفتاب عالمتاب نورافشان شد ارباب حاجت و اصحاب همت را خالی از بغض نگذاشتیم نظر آن کورا باطنان چون برایت آسمان سا که همچون بد بيضا متجلی بود افتاد چشم ایشان خیره وازرسیدن جنود نصرت آمود نيز تيره گرديده جمعی بر همونی بخت بعنايات سلطانی مشحون وبرخی از ضرب تیغ وسنان یلان تهمتن نشان در خاك وخون وبعضی از جهت اعمال شنیعه خود با ایشان در گريز ومپزی اسب غرابت و گرفتاری بسوی شهر در خیز شدند بعد ظهور این فتح عظیم که البته انوار شاهد صدقش کاشانه خاطر حق بین را نورا گین ساخته باشد بندگان همایون سواران سعادتمند را که ازان طایفه خذلان نمون که رجوع باین دولت ابد مقرون آوردند بعلاج گونا گون و با نعامات واکرامات که از قیاس ایشان بیرون بود سرافراز وشريف خان مهمند را بنام نامی نصرت جنگ خان ممتاز واستقامت ورزان رزمگاه راخرم وشاد واقربای سینه ریش کشتگان را بانی مقصود آباد ومقتولان جنت آرامگاه را بعد تجهیز وتکفین مدفون و مجر و حان لشکر گناه را بمرهم تلطف از دردوالم بیرون کردند بسبب مجروحی و مقتو لی چندنفر دلیران هر بر تو ان که خاطر خطير ملول شد فرمان قضا جریان شرف نفاذ یافت که دو مکان درخارج شهر یکی روضه حضرت جی و یکی باغ رحمدل خان بار کز آئی که بتصرف مخالفان میباشد از دست ایشان خارج سازند آنچنان دومکان که بدر تماشای متانت واستحکام آن قلعه فندهار تمام بدن خودرا چشم ساخته وآن از کمال قوی بختی تکیه برپهلويش زده دلاوران عساکر سلطانی و یکه تازان لشکر خسروانی که همیشه از بیم دو منزل داغ بدل میبودند خلیل آسا در منجنیق تو کل نشسته قدم در آتش رزم گذاشتند وداغ گله راچون گلپای لاله در باغ جان می نوشیدند تا که بنیروی بازوی رستمی آن هردو مکان راخالی ودل خود را از ایمنی آندورفت پر کردند هر چند آن گروه نابکار ازبرج وباره حصار بانداختن گله های آتشبار جد وجهد بسیار بکار بردند و در خارج قلعه هم پیاده وسوار ایشان دل خود را از کار زار افگار کردند آخر الا مر منزل مقصود نشیمن جنود ناممدود گردید وجزاثریان وتفنگ چیان ایشان که دران دومکان حصين منزل گزین میبودند جمعی فرار حصار و برخی گرفتار سربنجه دلیران تهمتن شعار و گروهی از روی شوق که طوق بند گی در گردن جان میدانستند جبهه سای زمين افتخار شده و انبو هی ازسواران ایشان نیز پای تعلق از رشته تعلق ایشان کشیده بر سبیل آ شکار بتقبيل ركاب جلال آ ثار سر بفلك اقتدار رسانیدند بندگان ما هم ابواب حصول مدعای هر يك را بر روی آرزوی ایشان کشودند که همگنان شادان وفرحان میبودند چونکه این دو مکان حصین از دست آن گر وه شقاوت آئین بیرون شد از نهایت تنگی جان شان بلب رسیده غمگین و حزین میبودند وشام غم را باین گفتگو بصبح ماتم می آوردند که ای گردون دون پرور وای زمانه سفله دوست بی پا وسر آنرا كه بدست لطف برداشته بنواز وبیکبار بیفکن در خاك اگرچه اینمعنی شب وروز ورد زبان ایشان بود اما نویدا نستند كه بيقين چرخ سفله پرور گرد سر ایشان چرخ میزند وزمانه بایشان بیگانه روی ایشان را ازین راه تا ا به سياه ميسازد لهذا در تمهید مکر وفریب شدند و بقضائن آباء قاضی ملا محمد حسن خانعطوا که معرفت (۹۲) آشنائی سالفه و یا واسطه استادی و شاگردی سابقه باو داشتند بنای ارسال رسل و رسائل گذاشته که سخنان دروغ ایشان در گفتن و نوشتن فروغی ندارد غرض در ده فلجائی و در ائرو روهيله و هندوستانی اشرف عرض رسانیدند که مدبر و مقدر لیل و نهار شب تار ما را از طلوع آفتاب عنایت بر روز آورده و روز روزگار ما را تا شب قیامت همچون نو روز فیروز ساخته هر گاه خورشید سپهر خلافت از افق مصلحت خاص و عام پرتو افکن گردد البته با عث اتمام کار و سر انجام مرام خواهد شد یعنی خسته دلانیدای شربدون سختی و تعب آب رفتار خودرا در کار حصار رسانیده قدم مردی و مردانگی برنردبان همت گذاشته از مدتی که چشمهای کنگره حصار در راه انتظار اشك آتشین میریزد لازم که بامر سرش را بمشتباوی بیل و معود برداریم و اثر از گریه و آه بار نباید تا جبار سر بكار بارش نهیم بندگان ما که چهره استقبال را در آئینه ماضى وحال مشاهده کرده اند ارشاد فرمودند که دون تدارك و سامان و غافل ساختن قلعه گیان بذر یعة سلم و نردبان خود را در قلعه رسانیدن و بالای دیوارها اما عروج نمودن از طریق عقل سلیم دور و از راه رای صواب مهجور است زیرا که تا حصول وصول كامل ضرب شما در گل وزدن ایشان در دل واقع خواهد شد چون مردم دلاور و جنگجو از آلات آتشبار ایشان بمعرض تلف ونقصان در آیند فردا در بازار هیجا متاع و مثاب دعوا را دلال بیدلان بدعو چگون بچنگ آرزو آورده شود چندانکه بندگان مادرهای نصیحت از صدف خاطر حق طویت در انجمن بیان ریختند یکی از اعیان قابل استعداد گرفتن آن نشد بلکه همچنان در گفتار خود اصرار نمود و در اظهار خود استوار بودند که تدبیر پیش تقدیر عاجز آمد و تقدیر بر تدبیر خنده زد بناء على هذا چون طلیعة جنود كواكب وانجم از ساحت نیلگون طارم در دائرة مغرب فرو نشست و متاع هوشیاری مردمان دیده جهانیان از دست برد اعادی ظلمت و نوم بغارت رفت مردم سپاه صغیر و کبیر برنا وپیر چهار طرف قلعه رفته منتظر ماندند تا کدام وقت توپ دومین که علامت اول یورش بود سر شود با وجود اینکه توپ اول و دوم بقاعدة مقرره سر شد از آنجا که هر گروهی بجانبی گوش میداشت صدائی نه از لشکر پاد شاهی صدائی و نه از صدای توپ قلعة گیان ندائی گویا که اسرافیل بنفخ صور روح از بدن همگی کشیده بود و یا طائر روح نفسانی جملگی از قفس عنصری پریده خاموشی قلعه گیان بهر آنکه منافقان ایندوات که رخت حیات شان بمقراض اجل بریده اد اطلاع یورش داده بودند وسکوت لشکریان بسبب تحیر و حماقت شان که نتیجه آن پایشان روی نمود غرض بعد از سه ساعت نجومی لشکر پادشاهی خصوصاً مردم درانی خود را در پای قلعه رسانید بعضی قدم در نردبان گذاشته بدست خود گریبان اجل میکشید ند و جمعی بسیف و خنجر اخن گیر پای شده از غیرت سر خود بر سنگ میزدند و گروهی از روی سعی و تلاش در میدان یورش دامان حریات را از دست نمیگذا شتند و انبوهی در گرداب خندق بارادة داور مطلق با غواص موت شناوری میداشتند و فریقی از کشیدن نردبانهای سنگین از نردبان حیات افتاده سبك جان میشدند با وجود اینچنین واقعه هم پای مردی و مردانگی پس نکشیدند همینکه خود را در کنار (۹۳) حصار می‌رسانیدند شاہد مطلب را در کنار میدیدند گوله های توپ و تفنگ آتشبار و ریختن آتشهای هیزم و اشجار و انداختن سنگ و کلوخ گران مقدار و آبهای جوش دادۀ آتش آثار را چون نثار بر سر خود تصور میکردند بلکه میدانستند که درخت تمنا گل مراد میريزد و با شاخ امید حاصل مقصود می افگند و سحاب آرزو باران عنایت می‌بارد اگر چه از آگهانیدن میافغان این دولت که روی شان در دو جهان سياه باد قلعه گیان در دفع این واقعه تدارک بسیار هو شیاری بیشمار بکار برده بودند اما از دلاوری دلاوران لشکر پادشاهی دست بر سر میزدند و مانند دیوانگان بهر سو میدویدند کار ایشان بجائی رسید که مضى دست بکیسو و رناموسان خود انداخته تا بخنجر رو نا سازند و برخی دست از جان شسته که خود را بشمشیر خود فنیا گردانند چیزی نمانده بود که کار ایشان بانتها نرسد و دست افلاس و دست ایشان را بسته در بازار جزا نکشد روی سحر سیاه باد از این ماجرا که رنگ از رویش پریده نسیم سحری آشفته دماغ و شاهد فلک مرجانی زاب مشکین شب را بپنجۀ روز از روی کنده چهرۀ خود نیلگون ساخت و صبح صادق که رویش همیشه سفید می‌بود از نهایت غم مانند افق لاله گون و آفتاب از واژون حالی این فرقه لرزه با عضایش افتاد از حیاری قهر وغصه رخت نور که در بر داشت از حصار مشرق بیرون انداخت غرض چون سپيدۀ صبح دمید و روشنی روز چهره کشید لشکر که در ناخن زنی دل حصار بود قدم پس کشیده و در سنگرهای خود رسید و سران سیاه از نهایت خجلت عرق ریز و از غایت شرمندگی گوشه شیر چرا که بندگان ما در رشتۀ این آرزوی خام خان ارزوی پختگی خرد گره تمام میزدند و ایشان بضامن شجاعت و جهالت میکشاندند غرض بهر طریقی که بودند بحضور رسیدند اگر چه خوانین درانی و سائر سپاهیان از تلف شدن خویش و اولاد و الوی و احفاد دل شکسته وزرد چهره نشدند چنانکه هرا برسی و فاتحه خوانی را بر خود عیب و نامردی میشمردند اما بندگان ما را بسبب ضایع شدن مردم کبار آزمود عاقبت محمود که گوهر حیات عزیات قیمت ملکی بود خصوصاً محمد رضا خان تمام برادر زادۀ سردار سمندر خان وباقی جوانانی که هنوز از بهار شباب تمتع حاصل نکرده بودند افسوس و دریغ بسیار روی نمود اما چه سود . باقضا بر نمی توان آمد با قدر در نمیتوان آویخت اگرچه ازینواقعه مصیبتی عظمی بر خاص و عام واقع شد باری مردم مهال را در تنبیه دستور العملی بود که بدست آمد ظاهر از مردم آن ولایت گناهی عظیم سرزده شد که از شهامت آن حق تعالی وجل شانه پادشاه محسن را بر آتلاك ظفر نداد وهمان حاکمان ظالم را بر ایشان مسلط داشت چنانچه آنطایفۀ بی عاقبت بر سبیل آشکارا اظهار میکردند و در هنگامیکه موکب انجم کوکب عنان عزیمت بدان سمت معطوف نمود بسیار مضطر و پریشان و اثر و حیران بودندیم همین که استماع نمودیم که راه و رسم بندگان همایون عدل و داد و احسان و سداد است از ینمعنی نهایت دل شاد شده خود گفتیم که فعل الحكيم لا يخلو عن الحکمه از ظلم صاخب کنه (٩٤) ما بر این مردم حاکم و کامگاریم والا تا این زمان کجا مستقیم و پایدار میبودیم غرضکه ظلم و بیداد و ستم و عناد آنطائفه بی بنیاد بدانجا رسید که رعیت و بازاری سوار زین و نوکر پیشه و سپاهی خانه نشین و دهقان و زمیندار مانند دانه گندم سینه چاک و اعیان و ارکان ذی اعتبار از بیچارگی سر بزیرا خاک و سوداگر و تجار در بدر که از خانه و عیال گذشته و سفله و مال مردم خوار محقر که بر مسند اجلال نشسته بعهود و مواثیق خون همگی ریخته بمکر و نفاق با همه کس آمیخته هیچکس از ایشان وفا و وفاق ندیده از میثاق ایشان کیست ستمها نکشیده غرضکه اگر قلم در شرح ذمائم آن جماعه علم گردد از غم مانند نی خواهد نالید و همچو نال خواهد کاهید لله الحمد که ذات اشرف بندگان ما ازین عیوب آنچنان مبراست که انوار راستیش چون آفتاب عالمتاب جهان را گرفته مبادا حوصله آن نبود که گریبان گسل بیجا درد و عندلیب را توانائی نه که بی آنکه گل چهره نماید قدم در باغ نهد آنقدر کثرت اهل بازار از مردم هر نواحی و هر دیار در لشکر ظفر آثار شد که خریدار راه خانه گم میکرد با وجود آشوب و جنگ قافله ها در لشکر گاه آمده بی امان تلطف چنك میزدند که قافله سالار از شوق سوق خویش را گم میکرد کار کنان سر کار پادشاهی در اخذ محصول تا افتتاح دروب حصار انتظار میداشتند که از سفله پروری روزگار ایشان نشود کار و بانیان در ادای خراج موافق معمول دست بر نمی داشتند که مال ما كثير النفع تر میگردد گروه سپاهی را عنان مراد در دست و طائفه کسبی را ظلمت افلاس در نشست مردم صحرا را چشمه امیدجاری و رعایای کردو نواح را زمین آرزو در زراعت کاری غنچه مطالب هر کس از نسیم مرحمت ما در شگفتن و خانه هريك از تعمیر شفقت ما در ساختن بندگان ما که ابواب عدل و انصاف کشودند عامه رعایا و برایا بمر خود بر سر اقدس ما فزودند فوائد عدل و داد و عوائد احسان و وداد که بظاهر بروز گار فرخنده آثار ما نرسید و مردم آنمك از دست بی نظامان نجات ندیدند شاید که معاندان کاذب در آن قول صادق باشند بلكه (يفعل الله ما يشاء و يحكم ما يريد) غرض چند یوم که از مقدمه یورش گذشت خوانین غلجائی بشرف عرض رسانیدند که در بدایت طلوع آفتاب جهانتاب سلطانی دوست محمد خان را چشم بینائیش زایل که دوست از دشمن فرق نمیکرد و مشورت و راه جوئیش همگی باطل که هر يك بمصلحتش فرق میکرد و چون دید که این رشته خام حکومت که قوت کشیدن ندارد بدست دارم مبادا که گسسته شود از روی پختگی طرفان حمید بسربز داشته در خانه اکابر کابلی و خوانین قزلباش و مجمع هريك سفله و اوباش رفته همگی را بخود گروانده عقد عهود بسته بعزم قندهار از کابل بیرون شد با اندک روزی خواهد رسید مردم غلجائی از کو تا مه گردن بسته حکم همایون اند هر گاه قبل از اینکه عبور دوست محمد خان در حدود آنطایفه واقع شود از پیشگاه مقر السعادة کدام شهزاده مقرر فرستاده شود البته بتوقع شيريني الطاف بندگان همایون مانند مور گرد خواهند آمد اما خرج یومیه چیزی بکار است در آنصورت دوست محمد خان از خوف آنکه مبادا در رفتن قندهار کابل از دست برود حرکت نخواهد کرد بندگان ما که در مال کار اندیشیدند که اگر چه خوانین مذکور راست میگویند و در کمال درستی بطریقه صداقت (90) بپویند اما کیسه تهی گردیده و دست خالی گشته چگونه دوجا مقدمه انداخته شود بلکه اگر چند روزی دیگر مقدمه انفصال نیاید در همین جا از بیمایگی نهایت خرابی و رسوائی روی خواهد نمود مصلحت همین است که دوست محمد خان نیز با مخا لفان قندها ر بوند یان حصار ملحق گردد . و تابا و گرا خواهد و مباش این که باشد، در صاحبان عقل و خرد روشن است که ا کثر کسی خواهد که باوجود امکان تدبیر کار خود را بر تقدیر حواله کند از راه ناچاریست که عنان تدبیر از دست میرود القصه بعد چند روز بمسامع جلال خاقانی رسانید ند که دوست محمد خان قریب بقندهار رسیده امروز و فردا بمقابله میرسد بند گان ما خوانین در انی را طلب حضور داشته بمقتضای وشاورهم فی الامر بساط مشورت وصلاح مقابله را گسترانیدند که هر کسیکه در کیسه خرد و صواب اندیشی چیزی دارد نثار محفل مشاورت نماید جمعی زره وشیاری بدست خود گرفته بشرف عرض رسانیدند که بند گان هما یون معه لشکر و اسباب در مواضع کرز وغیره دهات فوفلزائیان که مقابل حریف اند نهضت فرما شوند چرا که رزم میدان را انجامش غریب است و میرسد آنچه نصیب است گروهی کثیر متاع عاقبت اندیشی پیش کشیده عرض نمودند که ایشان را نگهداشت خانه و عیال ملحوظا گر بندگان همایون در آنجا تشریف فرما شوند بدو طرف تدارك مقابله کردن ضرو رخواهد افتاد بهتر آنست که بندگان همایون بما جمعیت و سامانه در باغ عباس آباد رونق افروز گردند چرا که و فور آب ودانه واقسام میوه وقوا که بیرون از شمار است اگر مدت عمر که آرائی بطول انجامد هم مردم سپاه مضطر و ملول نخواهند شد و بعضی شهر کهنه شاه حسینی را اختیار نموده اعتبا ز دادند که جای مرتفع وبا وسعت و متانت است بونه واسباب بخوبتر وجه محفوظ میماند ملخص که هر کس موافق رای خود سخنی در میان آورد چونکه در منزل گزینی باغ عباس آباد جمع كثير متفق وصلاح پذير شدند بندگان ما اجابت فرمود ند بحسب امر اشرف منادی ندای کوچ کردن رسالها از سنگرها در دادبندگان ماچون شبان که نگاهدار رمه بود معه پیکر حماله ومعدودی چنداز یلتن و دو ضرب توپ صف شکن در چمن قریب شهر مسکن فرموده هنگام عصر که لشکرو بونه واسباب واثاث قشونیه در باغ عباس آباد رسید بندگان ما نیز شبدیز عزیمت را زیر ران کشیدند فرصت بینان قند هار چون دیدند که در رکیاب نصرت انتساب از معدودی چند بیش نبند از بابوسی ورزالت شوهر کــه از سواران دلاور وجنگجو داشتند با نمداد جلو حضور سکندر خوی گما شته پیش رو فرستادند بندگان ما چون ملاحظه فرمودند که جمعی غفیر مانند سیلاب جهانگیر رسید و دستیکه نز دیك شد که عنان برعنان بل دست بگریبان شوند لهذ! شرورة" عنان توکل (۹۱) کشیده و پای توقف در چشم رکاب گذاشتیم و صف آرای همان رستاخیز و همان معدودی چند یافتی گردید بضرب توپ خصم کوب قلعه بدین بسیاری را از ایشان زیر و زبر کردیم چون دیدند که اکثر اسپ و آدم اقدام آن دو توپ از در در آوردم شدند زیاده ازین جرأت گزین نشده پای همت پس کشیده طائر وار در قفس حصار خزیدند چون این خبر در پیشگاه رسید لشکر مهر که طلب مانند تیر بر هدف مطلب اعنی بحضور ظفر کوکب آمده گفتند که حیف خوب آمده بودند ولی بدجستند غرض که بندگان ما تا بوقت مغرب در آن سرزمین زینت گزین اجلال بوده بعده عنان توقف از کف گذاشته آهسته آهسته رونق افروز دائره دولت و اقبال شدند چون دوست محمد خان آمده متصل بباغ رحمدل خان فروکش شد یکدوروز مورچال جنگی درمیان بود یعنی از طرفین کسی را که پیمانه عمرش لبریز بیاده اجل شده بود فدای ارجمى بيكوش جان میشنواد مگر سران غلامخانه كابلی متواتر مخفیاً عرض رسامیشدند که هرگاه بندگان همایون چنگ از گریبان جنگ بکشند البته در عرصه نزديك روز اینجا ظفر شب تاريك نموده دولت بحضور آفتاب اشو بدست می آوریم داغ دیدگان قندهار بدوست محمد خان اظهار نمودند که خویش اقربا هم از ما نیست بیگانه و آشنا به اعتبار اگر شتاب کاری بکنی همه مردم کابل از قراگیر و رشته عبودترا گسسته دوست محمد خان اگرچه از مردم کابلی مطمئنینت نداشت اما بميهودایه ان اندکی تیقن و اطمینان میداشت چون دید که لشکر پادشاهی بیغم بکنار نشسته قسم تمجیز پیش نمیکذارند ویگان ویگان از سپاه ما گریخته میروند یقین شد که البته زیر کا سه نیم کا سه باشد لهذا مردم را فرصت نداده و مصحف فریب را مکر رشفیع ساخته و بدست گرفته هر یکی را تجید بقسم میداد خلاصه اینکه در مقابله اول که بهنگام عصر از دو طرف جنگ بیش آور دار نوك شمشير ورمح يلان هزیر توان و آتش فشانی اتواب و زنبورك آتش فشان نیشهای دلریش خورده راه خویش بمعاودت پیش گرفت بلکه از آمدن بقندها و پشیمان گردید چنانکه از ملاحظه پشیمانیش قندهاریان دست از خان و مان کشیدند عساکر پادشاهی از چیره دستی خوددران مقابله شادان و شکر گویان اما از شکستن وتر قيدن يكضرب توپ که در آمده بود از ناقابلی و گرم روی توپچی بی وقوف بطهور پیوست نهایت دل شکسته و خاطر آشوب شدند که فال بد آمده نیت چه مال نتیجه دهد چون پنجه آفتاب ما لعتاب و آستین ظلام متواری شد بندگان عذر غیره اقبال چون ماه جهانتاب که در خیمه زمردین جبین طناب نشیند تکیه گزین سریر اجلال شدند خوانین خلجانی و درانی بلوچ و سیستانی مانند انجم حلقه زدند بندگانم فرمودند که این منزل منزل مقابله نیست لشکر پادشاهی که همه جا چون مقدتربها مجتمع می بودند الحال مانند بنات النعش متفرق اند از يك گوشه لشکر تا گوشه دیگر یکفرسخ فرق است آیا كدام میدان وسیع که نامرد از ظاهرد فرق شود، درین گوشه و کنار است یا اینکه پیکاران (٩٧) معاندین لباس سلاح وغیره گالی عادیه پوشیده لشکر پاد شاهی را درین منزل سنگر نشین خواهند ساخت ازینمعنی همگی صلاح بینان سر پیش اندا ختند بند گان مافرمودند غیر قضا کار خود کرد وقدر خواهشی که داشت آشکار نمود. اکنون بباید که امشب بنای شبیخون گذارند که این هم دلیلی که میا بیست سردار سمندر خان وا کثر نامداران لب بپا سخ کشودند که تا امروز با قبال عدومال پاد شا هی از ضرب شمشیر ماست که قامت ایشان ازبارغم دو تا گردیده اگر شب شبیخون بر ایشان زنیم روشنی چراغ همت دلیران لشکر ظفر پیکر درروز پیش فروغ آفتاب عا لمتاب سلطا نی پرتو نخواهد داشت فردا که شاهد هر جائی فلك جام بی ثبات جهان را پر از باده اجل کرده در گردش آورد هر کس را که جرأت وحوصله اش دران مجاس گشته خوا هد نوشید ا لقصه مقابلة دوم یوم سه شنبه بیست و دوم شهر صفر المظفر ١٢٤٥ هجری واقع شد آنروز را بندگان ما نبض ا کبر میشمر دند کار بقتال وجدال کشید بندگان ما متخیر که لشکری که اینچنین پرا گنده ازحد شهر کهنه شاه حسینی و چهل زینه تا کوتل مورچه افتاده و ابواب هر کدام بیکجا مانده باشد چگو نه پیشرفت کار شود و بند گان ما بکدام عهدائند آیت الهی حرزبازوی استقامت اناصی وادانی گردد آخر الامر همین اختیار فرمودند که خیرالا مور اوسطها درمیانه حد رونق افروز باشند تا که بهر طرف طمانیت حاصل و كومك واغائت واصل گردد با وجود اینچنین پرا کندگی لشکر و ابواب گروهی از فوج کابلی که تشنه این کار زار بودند بجنگ برآمده جمعی کثیر ازان خیره سران بی تدبیر اسیر و از آب شمشیر یلان لشکر پاد شاهی سیر گردیدند که درقیامت هم ازدست ساقی کوثر آب نخوا هند نوشید و جمعی غفیر را سر کوی چو گان شمشیر شیردلان معسکر سلطا نی آمده که هر کسکه دید زبان طعن بر ایشان کشید غرض در آنروز هر حمله که سپاه کابلی و قندهاری می آورد بسیاری از ایشان را پنجه قدر بی دست و سرو دست قضا درخت حیات از سر ایشان بدر میکرد وبقية السيف منهزم گردیده خودرا بکنار قلعه که پایداری ایشان بیشتر ازینجهت بود میر سا نیدند و الا در عز یمت اول میدان را چون دل خود از امید خا لی و دل خود از خون چون روی میدان پر میکردند غرض در حمله اخیر آنچنان هزیمت برایشان واقع شد که سپاه ایشا ن از شهر قند هار ومقزل باغ گذشت دوست محمد خان همچو برادرانش سرا سیمه ازین حادثه داغ میگشت و قران بدست پیش هر يك زبان معذرت میگشود که ساعتی بایستید هیچ کس سخن ایشان نمیشنود کلانان بذن اینصولت بهین برخلاف قاعده و آئین که هر چند نرم نمکین لاریار مینوا ختند قدم اقامت برزمین نمیگذا شتند تا که رفته رفته خو د را قریب قلعه رسا نید ند و چهار ضرب توپ مخالفان راد لیران عساکر پادشاهی بدست تصرف آوردند و چند مهار اشتر شونك با شهکوبیان زنده و سر بریده بحضور کشید ند و چند سر بی تنه ازسر کر دگان ایشان نیز گوی مثال آورده زیرسم ستور حضور انداختند و منادی غیب ندای فتح و فیروزی بگوش جهانیان میرسانید و جهانیان لب از تبسم پیش نمیگشید ند (۹۸) و هر گروه در تلاش قدم زن طریق بود که پیش از رفیق ادای تهنیت بجا آورند مردم آنسرزمین که بر شوامخ کوهها و ارتفاع بلندیها تماشا کنان بود از خوشی صدای الله الله بگوش حا ملان عرش معلی میر سانیدند دوست محمد خان خود را از کنار قلعه با ويك وقته ها ریان روز خود چون شب تاريك ديده ناموسان خود را سوار اسپان نمودند که بکشند و یا همگی را بشمشیر جهالت بکشند ناگاه از سفله پروری روزگار چشم زخم در روز کار لشکر غضنفر فر شجاعت آثار رسید که خود بخود هزیمت افتاد و هر يك از تما شائیان كه بيك سوى نشسته بودند پایگریز نهادند چون بندگان ما اینمعنی را مشاهده نمودند که فلك شعبده باز بازی دیگر در روی کار آورد و خنیاگر آسمان چنگ مراد مخالفان در چنگ گرفت آتش غم از کانون سینه بلمبرزد وطاير هوش در قفس بدن بال و پر شکست و شاهد خرد را رنگ از رو پرید که دشمن بجائی نه اینمعنی صورت از کجا نمود تا این زمان زمانه بر خط و خال سریع الزوال در ادای تهنیت میبود الا آن چگونه راه مخالفت گشود غرض که بندگان ماهر چند چوب منع پیش روی مردم سپاه بطوع و اکراه گذاشتند فایده پذیر نشد تا که جمعیت مخالفان رسید و پنجه افسوس رخت حیات منهزمان را میکشید همان تما شائیان که از هزیمت مخالفان دستك زنان و پای کوبان بودند دشمن جان این خدا زدگان گردیدند بندگان ما دیدند که کار از دست و دست از کار رفت بخاطر رسید که در اینجا ایستادن و سینه چاك كردن چه نتیجه دهد کویا خود را بدست خود هلاك كردن است بهتر آنکه عنان عزیمت را بسمت هرات گذاریم تا از سر نو کاری ساخته این دژخیم را از خانه آرزو برداريم لهذا متوكل على الله شده بجانب هرات عطف عنان فرمودیم آنروز چه روز که از یکطرف غربال فلك آ تش بیز و از یکطرف غلام وخدا متدگان پراکنده در گریز واز یکطرف غم مردم سیاه در ضمیر و از یکطرف اندوه این واقعه جانکاه گلوگیر آن منزل که صحرایش از نهایت وسعت دامن بدامن صحرای قیامت بسته و هوایش از غایت حرقت آب از چشم زمین و زمان گرفته واز سخره های شواذ عش هیون فلك از نعل ماه میخ شهاب می افکند واز باد هوا ری جبالش دلسنگ آب میگردید القصه آنروز و آنشب تخمینا باصد سوار از مقرب و دورره نورد منزل مزبور گردیده علی الصباح از دریای هیرمند عبور فرموده در نصف النهار بکاريز اسحاق زائیان بیرون از در در نخلستانی عنان عزیت کشیدیم همینکه مردم یعنی ملازمان بهر رفیق قدری از فکر آب و نان و علیق فارغ گشتند بازعنان از کف گذاشته فردايش در موضع دوستگ یعنی قلعه مددخان درانی اسحاق زائی عنان عزیمت گرفتیم مردم آنجا طریق خدمتگاری بکمال عبودیت و اخلاص شماری پیموده هنگام شام زن و جائز کوچ فرموده بهمین منوال در منازلی که طایفه درانی نشیمن داشتند ره نورد میبودیم تا که راه مقصد بیاد و پیر بز قلعه واشیر که تهیه كبير نمدها زبان شرر بود افتاد كمی از شب گذشت که ماه جهانتاب سلطانی که در محاق غم بوده در آن منزل رسید چون بموجب استدعای مردم همراه بنا بر اخذ زاد راه قدری مکث کرده شد حاکم آنجا بمحض آگاهی دست برزخرنان واشك حسرت از دیده ریزان بحضور سکندرشان مشرف گشت سیورسات (۹۹) شایان تمريك الا خرد و کلان رسانیده خود مانند كالبد بیجان در حیرت فروما ده میگفت و اینکه می بینم بیداریست یارب اخواب » قطع طرازان نهر راهی که عبور می افتاد و در هر خیل بهر مکانی که منزل منظور می گردید مردم صغیر و کبیر از تا سف وتحسر تا او وتغیر بکره اثير میر سا نیدند و از چرخ وفرع دل کرو بیان را بدرد می آوردند و زار زار گریسته این نوحه ادا میکردند درد اکه بیخ گلبن شادی بریده شد » وامسرا که شاخ طرب بارور نماید « چونکه ملك متعلقه ما یغان بلوچ یعنی سرحد سیستان بادیه پیمای عزیمت شدیم ارباب وسر کرده هر منزل الی قلعه غاش که چهار پنج یوم در آنجا توقف روی نمود احدی سراز خدمتكاری واطاعت پذیری نپیچید از آنجا که قلعه لاش و قلعه جوین با آن سرزمین قریب الحدبودند هر گاه بند گان ما از قلعه غاش حرکت فرمودند در اثنای راه علیخان بلوچ وا لی سیستان وغلام رسول خان ولدبرز گک سالو خان اسحاق زائی والی قلعه لاش وجوین به تقبیل رکاب همایون شرف اندوز شده تامو ضع کده که یکی از قصبات عمده سیستان است بخدمتكاری حاضر وبجان سپاری فاخر علیخان مذکور ورود بند گان همایون را فتوح کار و بهبودی روزگار خود دانسته چون گل در شکفتن آمد و هزار دستان اخلاصش در سرائیدن بعد سه چهار روزخود سالو خان اسحاق زائی نیز بسعادت اندوز حضور شده زبان عرض گشود که لاش وجوین مكانیست خالی از خلل هر گاه بندگان همایون در تسکن آنجا چند روزیهای گذشته را بتدبیر آینده بدل سازند چشم معاندان كور ووجود نابودشان زنده در گور خواهد شد علیخان و باقی سرداران بلوچ وسیستان جملگی محکوم حكم اعليحضرت خاقان ابدالمال علیخان متوقع فرمان که در رکاب سعادت نمون حاضر بود بیادرمکان خود برگشته مترصد امر همایونی با شد بند گان مابتصور آنکه در مآل گفتن ایشان اولا" اندیشه کردن لازم لهذا علیخان را بخلعت فاخره سرافراز ساخته شرف ارتقاص ارزانی فرمودیم وبند گان ما باراده خالق شب و روز بعد از طی منازل در قلعه جوین رونق افروز شدند رهنما اور ود الهدا د خان يشعه مت سرکار اشرف را بعریضه آمه مخبر بر آگاهی سوانحات در هرات ارسال فر مو دند فرزند ارشد اشجع اعز کامکار- مدت نشان شاه کامران از وقوف اینواقعه هائله نهایت حزین واز تشریف آوری بندگان ما بغایت بهجت آئین شده از غایت سرور محرم اسرار حضور حامی فیروز خان خواجه سرا را که از بسیاری محرمیت بر جمیع امرایش فوقیت داشت با تحفه وتحائف موفور بحضور پرنور ارسا لدا شته تمنای آن نمود که فیمابین دولتین هیچگونه جدائی ودوجائی منظور نیست هرات خانه خود آن معمار كار خ نه پادشاهیست و در بند اوامر ونواهی آن عم معظم تمامی رعیت و سپاهی ترصد سکه بندگان همایون از راه تفقدات گوناگون تشویق فرمای دارا لرفاه فراه شو ند اگر حركت این محبت آیت مقتضای خاطر خطیر باشد اقبال آن با لراس والعین است و اگر بنهج دیگر بود هم با آنجام وانصرامش مر تفا خر لغرفدین غرض فریب دوماه که بند گان ما در جوین رونق بخش بودند بمتوطنان آنجا شب و روز چون عید میگد شت ورضا نو خان و گلزار خان عم او مانند نوروز بلمزید توقف بندگان ما در جوین که گوش زد نزديك (۱۰۰) و دور شد خانزادگان درانی چون محمد حلیم خان ولد میرعلم خان نورزائی صمصام و برادران و فرزندان و نزدیکان و محمد عظیم خان ولد زر محمد خان قوقازائی و سیف الدین خان و امیر محمد خان با میزائی و آقا جان خان ولد مهر علیخان میر آخور اسحاق زائی و غلام نبی خان و اعظم خان علیزائی و غیره از خردو بزرگ هر طایفه که شرح آن مورث درد سر است بحضور حاضر و بدرگاه ایزدی شاکر شدند بعده چون نوشتجات سماجت سمات از هرات بکثرات و مرات رسید بندگان همایون را بمقصد سوی فراه کشیدند بندگان مادر تلاش و تعویق آن که جمعیتی بهم رسد تا که این غم جانگداز واقعه قندهار را بشادی نقده ساز از خاطر افکار بکشند مردم بدسگال دو فکر و خیال محال آنکه بندگان همایون اولا هرات را از دست فرزند سعادت نشان شاه کامران و ثانیا انتقام از معاندان کشند و نوشتجات قایم مقام از مشهد مقدس هم بتمنای خسرو میرزا ولد نایب السلطنه ایران عباس میرزا بجهة صالو خان میرسید که بهر صورت که توانند مهمان خود را اغنی بندگان همایون را در مشهد مقدس بیاورند که آنچه مقتضای خاطر خطیر باشد بعمل خواهد آمد صالو خان در بنیغنی نهایت شائق و مکرر میگفت که رفتن آنطرف بسیار مناسب و لائق است بندگان ما چون ملاحظه فرمودند که خوانین درانی و ایماق اتفاق آن دارند که هرات از دست فرزند معظم الیه برود و عرایض خوانین و امرای هرات پنهانی و گفتگوی اکثری بقسمهای لسانی نیز میرسد که بندگان همایون تسخیر هرات را مرکز خاطر خطیر نمایند ما همگی در خدمتگاری استوار و پایداریم و فرزند سعادت نشان شاه کامران از جهة عدم وجود اعتبار با کسی در یتغقد مه معامدد نمیتواند شد و نوشته و پیغام از مشهد مقدس على مشرفها التحية و السلام بدین نمط میرسد مبادا خوانین درانی و هراتی بیدختی دیگر بگرائند که موجب خرابی بنیان ارکان دولت فرزند سعادت نشان شود علاوه بر آن اینمعنی نهایت بر ضمیر رافت پذیر بندگان ما گران آمد که جهانبان چه خواهند گفت که کنند تسلط بندگان همایون بگردن دشمن طناب نگردید بلکه از دست خود خانه دوست را خراب ساخت دست قوت بندگان همایون در گرفتن ملك از بیگانہ نہ عهد علم سلوک در گرفتن ملك خود از خود افراشت فرزند سعادت نشان موصوف کفاف قدر طبا نیشت و خاطر جمعی از ملك و لشکر خود ندارد بهتر و صلاح وقت آنست که بندگان ما سهام مطالب را در کیش ضمیر انباشته بسان كمان هلال از راه ریگستان سیستان از گوشه کچی و بلو چستان سر کشیده مردم آنجا و لشکریان و غیره را که در میدان اطاعت و خدمتگاری سروجان و اقربان میدارند اجتماع ساخته سینه معاندان را هدف ناوك مراد سازيم والا ضرور در اینجا کمان کوشش در چله بد نامی و تیر مراد بهدف ناکامی و بد سر انجامی خواهد افتاد لهذا في الفور عنان عزیمت را بسوی دشت بکوا معطوف و نوای جسمانی را در تعب و سختی نطع راه سپاه کلاه مصروف فرمودیم نعوذ با لله منه آن راه چه راه که بدرقه تو کل در رفتن راهش اندیشه ناك و رهبر خرد از شنیدن نامش سینه چاك در وسعت بیا بانش از چشمه خورشید آب آتشین میخیزد و پشتهای ریگ جبال مانندش شاید از غربال فلك ملا ئمكه اولین و آخرین میریزد از چه روست که فیاض ازل نظر (۱۰۱) است از رویش گرفته که گیاهی نمیروید و با آب سحاب لطف بدش ابریک نمیشوید خراش آنقدر دور که طول قیامت در پیشش یکقدم است. آبها یش آنچنان تلخ و شور که آب چشم در نظر ره نوردش دیده غرش تا که ببدرقه عنایت ایزد پاك بعرض چهارده یوم ازان منازل و مهالك گذشته در اول موضع منکو چر من مضافات بلوچستان از سبب تکلات نصیر خان متعلقه محراب خان بلوچ منزل گزین شدیم وفردای آن از آنجا حرکت فرموده در اخیر موضع مذکور گزی روز گذرانیده هنگام شام از آنجا طبل رحیل کوفته تمام شب ره نوردیده فردا چاشت در نخلستانی که کلات میر تخمیناً از آنجا بقدر يك ميل فرق است ریگ بخش گردیدیم فی الفور عاليجاء محراب خان از فروغ انوار حضور دیده خود را نور آگین ساخته بقاعده ادب شناسان زبان نیاز مندی کشود که کلبه ویرانه بلوچ از مرحمت معدل کوچ این دولت عمارت یافته واتباعش بنام ونشان باطناً نقد بطراز عنایت خداوند این شوکت دوخته شده اگر از انقلاب فلکی و دور چرخ چنبری کهنه وفرسوده شد لله الحمد که باز بنزول اجلال همایون از نونوی یافت ودل برامید در میدان این نوید علم مباهجت وخوشی افراخت مترصد که بندگان همایون ازین مکان اکنون انتقال فرموده منزل ذات سوى قلعه زبنت اجلاز نماید چرا که چون دائره دولت و اقبال قریب غریبخانه قدرت سنگسال بوده مر احظه مقدس ! بوا جلال خاقانی میگردم بندگان ما اجابت فرموده بپگا ئیکه تمنای او بود رونق افز روز شدیم درین اثنا بمسامع جلال رسانیدند که رحمدل خان بار گرانی از بیخردی و بوالهوسی معه پانصد سوار تعاقب بندگان همایون نموده بخیال اطله اینکه ملازمان رکاب بندگان همایون سختی و تعب این منازل بعیده بسیار کشیده که اسپ از رفتار و آدم از گفتار مانده شاید دست بردی کرده باشم در منزل یوم گذشته فروکش است بندگان ما از استماع این معنی دانشمندانه ما بیقرار گردیده فرمودند که بطریقه آیه کریمه اذاجاء اجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون عمر زیاد و کم شدنی نیست همگی سوار و پیاده مستعد وآماده شوند تا آنچه خواست خدا باشد خواهد شد شاید که محراب خان را دیروز بوی اقباه بدماغ رسیده بود که بندگان ما را تکلیف کوچید از آنطرف باینطرف نمود همین که مجر ابخان شنید که اراده بندگان همایون چنین است سراسیمه دویده زبان بمعذرت کشود که ما فدویان هنوز ملاك نشدیم که بندگان همایون با این لشکر ابتر انجام مقابل شوند اگر مراعات عهد و پیمان که فیمابین این اخلاص نشان و آن نمکحر امان سراسر بحسب تقدیر و اتفاق رو داده نمیبود ازین آمدن منتضی میان بسلامت نمیبرد اگر فردا چون بخت برگشته خود بر اشته رفت بهتر والا ما طوائف بلوچ تا همگی از سر بسر نشویم بندگان همایون را کسی نخواهد گذاشت که روی سیاه و تباه آن نمکحر ام نظار فرمایند اگر بسبب خدمتگاری بندگان همایون با رنجیده بهتر از گنجی شمریم که ما و سدنا چاو بندگان ما نان از دست کشیده در جاده سیر استا داد و از بیمهری فلك غيره چهر متحیر گردیده خیالات چند بخاطر میگذشت خیر. زمانه بترک ود بد آیین است ستاره گهی دوست گه دشمن است يفعل الله ما يشاء و يحكم ما يريد ملخص که آن نمکحر ام خائب و خاسر برگشته رفت (١٠٢) ومحراب خان شرف عرض رسانید که شهنواز خان وفتح خان از وابستگان فدوی که تا این زمان نزد فدوی محبوس بودند گریخته در کوچی رفته با اتفاق سمندر خان آتش فتنه وفساد روشن ساخته اند وتمام الوس را بخود گردانده اطاقای آن ازفدوی بس مشکل هرگاه ازجانب مقیمت واحسان بندگان همایون ترشحی شود البته اطفای آن بوجه کامل خواهد شد بندگان ما مشار الیه را مطمئن ساخته بعد از چند یوم از آنجا نهضت فرموده از راه دره موله منزل فرما شده عجب دره اى كه تنگی راهش چون دل بخیلان تنگ ودرنشیب وفرازش فرس طافت وتوانائى لنگ وارتفاع کوهاى طرفینش سر ببرج افلاك كشيده بل چشم مهر وماه بعمقش ندیده با وجود يكه از سرش گذشته واز گرانی سنگهای جانبيش سينه كاو زمين چاك كرديده آنكه دورامش افتاده شايد در بر داشتن آن كمر كوه شكسته غرض بعد قطع منازل به كيامون در موضع کوترو بندگان مانزول بخش شده ملاحظه فرمودند كه شهنوازخان وفتح خان بدستيارى سردار سمندر خان نهايت كيا روا مور محراب خان را خراب كرده اند بلكه نزديكست كه شهر بهاك رابرابر بخاك نمايند لهذا فرمان همایون شرف صدور یافت كه سردار سمندر خان احرام بند کعبه حضور شده شهنواز خان وفتح خان تا ورود مسعود بندگان همایون در تهكيت مقدمه را بتعويق گذارند چون سردار مسطور بموجب امر حضور شرف اندوز شد بندگان ما بعد قطع منازل زينت افروز موضع بهاك شدند شهنواز خان وفتح خان باطايفه بلوچ که فریب بهاك هنگامۀ شور و شر بافلاك افراشته بودند بندگان ما بپاس خاطر محرابخان آنها را از آنجا واپس كرده نايره شرارت وجمعیت ایشانرا باب تدبیر وموعظت منطفی ساختند بنده بندگان ما در تمهید جمع آوری لشکر و در فکر آنکه آلات حرب واسباب ضرب چگونه بدست آید شدن سردار سمندر خان که سراع بگوى مطلب برد بشرف عرض رسانيد كه اجتماع لشكر واسباب پاد شاهی بدون فرصت درین ملك و نوا حى غير ممكن الوسات اينخاطرية قرار شد که امر وز ابو هی آمدند فردا كر وهى رفتند در ينصورت بحوالغ كثره باید تا ابصار ف ا یشان بر سد و با و جو د آن ا یشان غم شر يك كس نشوند و مخا لفان در کمین پس لاچار ما کوه نشين باشيم آنقدر فرصت در نمیدهد كه غير با طراف و جوانب انتشار یافته لشکر قلمی مجتمع کردد پس با مردم اللوس بی ساختگی چکونه جواب دشمن آراسته داده شود همدر انفرصت سردار مذکور نیز بنایت علیل که از شدت مرض بر بستر ناتوانی ذلیل افتاده بود بندگان ما فر مودند که شما در محال سیوی نزد عیال واطفال خود بروید شاید كه بسبب آوای چند روز صحت یابید انشاء الله تعالى بعد ازعافیت عقده خاطر بناخن تدبير كشوده خوا هدشد چون سردار مسطور از حضور شرف ارتحاس یافت باول منزل بنداى ارجعي الى ربك راضية مرضيه روح روحانی را از کالبد جسماني بسير ملك جاو دانی پرواز داد وچون این خبر بمسامع جلال خاقانی رسید از نهایت افسوس بسی شربت غونوشيدند چرا که سردار مغفو ر درین سفر گوی سبقت در میدان خدمتگذاری از همه مقربان حضور ربوده ودر جا نفشانی سر کار فیضمدار در ضا جوئی صغار وكبار اهالی دربار عقده ازدل هر كس میکشودزهی (۱۰۴) استقامت و یردلی که برادر و برادرزادگانش در قندهار بقد میان ذات پرشد گان همایون آثار نمودند و آهن از دل نگشوده خود را بهمین منوال میدید اما افسوس که طغرا نویس دیوان ازل نامه حیات ارزشمندش برده درید بندگان همایون ما بعد از افسوس فراوان معتبر ان را فرستاده که آن گنج اخلاص نون را در کنج زمین مدفون ساخته عیال و وابستگان او را بی رنج و بهاك مكون دهند بعد اینواقعه بخاطر خطیر خطور نمود كه بدست خالی و کیسه تهی بنای هنگامه و فراهمی لشکر و سامانه اگر با لفرض گذاشته شوده پیشرفت کار چگونه خواهد شد لازم که باز باودیانه رفته برهم برای دوستان اند مال خروج حرة افگار سازیم لهذا از بهاك قطع منازل مقصود نموده اولا بخاطر خطیر رسید که از حدود مزاری اگر چه راهیست غیر آباد که از عدم آبا دی ووفور زحمت وخواری خر شیوای انسانی باوجود پابندی طویله هستی از شنیدن بوی هوایش بافسار بهرزه آورد منزل نیستی میگردد چون قریب المسافه است بهتر که مرحله پیمای منزل مقصود شویم و یا نقل مصلحت سنج بدین رهنمون شد که ع ره برو بی ره مرو هر چند ره پیچان بود لاجرم نهضت فرما سوی لار کا ماتوابع شکار پورشدیم چون در لا ر گیانه که مدخل وتصرف حیدر آباد یا سند برق بخش گردیده چندیوم بسبب ماندگی و تعبی راه اقامت پذیرفتیم میران خیر پور بشرف عرض رسانیدند که هر گاه آفتاب عالمتاب شاهی از طرف خیر پور بپرافشان منزل مقصود میگردد ما در خدمتگاری قامت خود را چون رایت مهر خواهیم افراشت مقارن آن میران حیدر آباد نیز معروض داشتند که طی منازل مقصوده از هر راهی که خاطر بیضا مظاهر اقتضا نماید در جانفشانی خود را چون سایه انگشت نمای جهانیان خواهیم ساخت بندگان ما را آنجا تر شوق و نیاز بطوف زیارت اهل شهباز در پرواز بود ه ان اقصد بجانب حیدر آباد معطوف فرموده عديل مقصود در حیدر آباد بر کنار رودطپان در باغ میرزین العابدین متصل تربه میر اسمعیل شاه ۲۹ شهر رمضان المبارک ۱۲۵۰ نزول اجلال فرمودیم میران مذکور خودرا در خدمتگاری معاف نداشته همگی بمحب و تخلصانه و پیشکش از نظر فیض اثر مکرر گذرانیده چند روز كه بداان جا رونق افزای بود ند در استحصال دولت حضور ذخیره اندوز تمنای خود گردیدند و بندگان مانیز بتفقدات شاهانه مطمئن وبملا ع خسروانه بجهت آگین ساخته بنابر مصلحت وقت از راه چیلمیر و بینگا نیر عزیمت سوی سنده گردیده بتاریخ هفدهم شهر ذی القدة الحرام سنه یکهزار و دو صد و پنجاه هجری در لودیانه سایه افگن کردیدیم بر ضمائر اصحاب دانش و ارباب بینش روشن وظاهر ومبرهن و باهر است که سلاطین با تاج وتگین را از چگونه واقعات بس رو داده وایشان از سفته پروری روز گار سختی و تعب نهایت کشیده سطح نظر از سلاطین نظار در لاحقین باید نمود و بر صفحه احوال ایشان مطالعه باید فرمود که قره اقرمای ایران فتحعلیشاه قاجار با وجود شوکت و اقتدار در گرفتن هرات چه هزیمتها که ندیده چه مشقتها که نکشیده ذات در جام عام وخاص این باده پر کرده گهی پر کرده خالی گاه خالی داده پر کرده بند گان ما را از عزیمت الشكر و سفله پروری سپهر اخضر وسختی وتعب سفر چندان بیاك و خطر بوده و نیست اما از پنجهت غمناك ل سینه چاکم که از نهایت اهتمام کماین امید را زینت افروز گلستان شاد جهان ساختیم و نمایش نگار دیم و نشور نمایش ندیدیم و نخل مقصود را حلاوت بخش باطنزان زمان و نادران دوران گردانیدیم و شمره از برش نمکیدیم و حاصلش نچیدیم اعنی آنقدر که زحمت و مشقت و محنت و مؤنت در جمع آوری لشکر وفر اهمی سامان جنگ و سلم بکار بردیم که در وقت کار و هنگام کار زار بکار آید هیچ بکار نیامد هر گاه در حین کار این روزگار در روز کار مردان زور کاری افتاد عین مراد بود غیر از هم ابواب فیوضات وعنایات الهی بازرد ست امید این نیازمند بجناب كبير یمانی در از است چون کار برعنایت بار است منحصر بیدل نیم هنوز بینم چها کند دست از طلب ندارم تا کام من بر آید یا تن رسد بجانان یا جان زتن بر آید تمام شد. نقش بست از سر نو الماتی قام حیف دفتر ثانی آغاز دفتر سوم وقایع سی و پنجم عزیمت نمودن بندگان سکندر شان دارا دربان چراغ دودمان شاه دران شاه شجاع الملک کشور ستان بهمراهی و مدد دهی صاحبان عالیشان بامر ملکه انگلستان بجهت تسخیر ملك افغانستان و کو شمالي جماء سر کشان . بر ضما ئر ارباب بصائر ونظائر مخفی نماناد که چون کوکبه شاهی وطليعه رفيعه کشور کشای شهنشاهی بتعحل و سامان نامحصور در ملک شکار پور رسید والوای ظفر انتهای افواج بحر امواج جهان پیمای انگلیس روانق پیرای آنسر زمین نزهت قرین گردید راقم این اخبار صحت اشعار المسمى بمحمد حسین تجار که از ساکنان دار النزهات هرات است قبل از نزول طلیعه منصوره در بلده مذکور بار اقامت انداخته بودم از خفا و حسن اقتضا غندا اورود بنو د مسعود با جمعی از سران سپاه و بعضی از مقربان و محرمان با رگاه فلك اشتباه پادشاه والا جا طرح مؤ لفت ورسم مجاورت افتاد و شیوه محبت ومجالست وشييه اخوت وموا نست فيما بین نی شبهه روشن دست داد حتى كه ایمن از خطر و خالی از زیان همسفر با ایشان شده در قندهار و از آنجا در کابل رسیدم بلکه تازمان اختتام فتنه و بلووا و برهمی خاندان رفیع الشان شاه والاجاه از کابل وجلال آبا در اقسم و با اتفاق سفر بهائی نیفتاد از آنجا که از شیوه وقایع نگاری دست رسی کمابیشی داشتم بنا بران همگی روداد و باعث ایجاد صلاح و فساد که در نزول اجلال شاه شجاع الملك پادشاه افغانستان و افواج پادشاه بحر امواج پادشاه انگلستان دران نزديك ودور صورت بروز وظهور نموده بود همه را در صفحه خاطر مرتسم میداشتم در زمانیکه امیر دوست محمد خان برخصت ورعا یت صاحبان انگلستان از کشور هندوستان اسب انگز کیانی فتنه خیز شد وفر بدال الملك بر ساکنان کابل از شور شرار انگیز مکر ونفق آتش بیز گردید جمعی از مردم تجار ایران که هريك اظهار اخبار باخلاف از احوال صلح و مصاف انگیزی وشاهی حسن گفتار و لطف اشعار بل تحفه استوار برای خالقين وروسای دیار خویش میداد نند هر چند که از روی (١٠٥) طابع گستاخ بنابر جستجو در هر کوچه و کاخ شدند پای خود را جز در سنگلاخ ترهات شاخ در شاخ ندیدند عاقبة الامر بساخن اظهار راقم عقده خاطر صدق ماثر را کشودند وچهرهٔ رعنای صحت این اخبار از آئینه یقین بهريك اظهار نمودند و بالهام طبع انصاف گزین این مجموعه را افسوس ناظرین نام نهادند الحق این احوالیست که راقم بچشم خود دیده و این مقالیسیت که از مجرمان پادشاه جمجاه بگوش خویش شنیده ارباب غرض را درین کلمات صدق آیات داخل کردن جز داغ فضولی برناصیه حال خود نهادن دیگر حاصلی نیست. آغاز حال حرکت بابت کت پادشاه جمجاه از هندوستان بولایت افغانستان : چون بعد از تفویض وتصدیق عهد نامه جات بحکومتی آیات مثبته ۲۳ شهر ربيع الثانی سنه ١٢٥٤ هجری که تمامي مضامين فلاحت تضمینش اتحاد ویگانگی دوام سر کارات ثلاثه یعنی سر کار جهاندار انگليسي وسر کار گردون اقتدار حضرت شاهنشاهی وسر کار تهور شعار مهاراجه رنجيت سنگه بهادر در امور خير و شر ونفع وضرر وسلوك دوست ودشمن وغيره مطاويات صلاتيت سمات که باستصواب نواب والا جناب لاردا کلند بهادر اندرجه وواسطه عاليجاه معلی جایگاه سفیر با تدبير مسترجی و ليم ميكناتن صاحب بهادر صورت ترتيب وزيب توثیق یافته که صورت عبارتش این است : نقل دفعات عهد نامه که صاحب والا مناقب مستر ولیم جی میکنا تن صاحب بهادر از مهاراجه رنجيت سنگه محززهٔ ۲۳ شهر ربیع الثانى سنه ١٢٥٤ هجریه نوشته آورده از آنجا که سابق ازین فيما بين سر کارین يعنی سر کار والا مقدار خالصه جی و سر کار گردون اقتدار شاه شجاع الملك عهد نامه مشتمل بر چهار دفعه سوای تمهيدو خاتمه مقرر شده بود و بسببی از اسباب ملتوی مانده اکنون که صاحب والامناقب مستر وليم جی میگناتن صاحب بهادر که بايماى نواب مستطاب معلی القاب جارج لارد اکلند گورنر جنرال صاحب بهادر باختيار کل جهت توثیق وتکميل عهد نامه مسطور باز راه دوستی موثقه قديمه معهوده هردو سر کار عالی مقدار اعنی خالصه جی و کمینی انگریز بهادر در حضور انور خالصه جی تشریف آوردند عهد نامه مذکور از سرنو با ضافه چند فقره دوستی آیات وچهار دفعهٔ شرائط جديده که جمله هژدفعه باشد با تفاق و صلاح دوستانه سر کاریگژنگی آثار کمینی انگریز بهادر مقررومستد گردید که بموجب دفعات وشرائط مرقومهٔ الذيل فيما بين مغایرت و جدایی متصور نیست ونخواهد شدفقط.اول آنچه ممالك متعلقه این روی آب سندوآن روی آب سند که در تحت تصرف ودر علاقه سر کارخالصه جی داخل است صوبه كشمير معه حدود شرقی و غربی وجنوبي وشمالي اتك چهچه وهزا ره و کهبل وانت وغيره توابع آن پشاور معه يوسف زائى وغيره وخټك و هشتنغر و مچینی و کوهات وهنگو وسائر توابع پشاور تا حد خير ونوو دورووزيری وتانك وكرانك وكاله باغ وخوشحال گده وغيره توابع آن ديره اسمعیل خان معه توابع آن ديره غازيخان (١٠٦) وكوت متهن وعمركوت وغيره همه جميع توابع آن و سنگهر وارهند اچل و حامی پورو راجن پور وعرصه کوچی ملك منكيره با تمام حدود آن صوبه ملتان با تمام ملك آن سركار شاه موصوف وسائر خاندان سدوزائی رادر ممالك مرقومة الصدر هیچ دعوی وسرو كار اصلا بعد اصل وبقا بعد بطن نیست و نخواهد شدعین عنوان مدام ملك مذكور ملك ومال خالصه جی اصلا بعد نسل و بطناً بعد بطن هست و خواهد بود . دوم ـ شاه موصوف از آنطرف خیبر احدی را مرتکب دزدی و رهزنی و دنگه و شور و فساد باینطرف خیبر شدن هرگز نخواهد داد واگر احیاناً کار داران سرکارین که معامله خورد و برد نموده و رو بفرار نهاده غیر حاضر باشند از جانبین واپس شوند و آنچه آب ناله کوه خیبر برای مصارف قلعه فتحكده وغيره بموجب قديم میرسد احدی مسدود نسازد فقط . سوم ـ عبور اکنا بكه مطابق آئین موثقه دوستی سرکارین عالیین خالصه جی و صاحبان کمپنی انگریز بهادر از دریای ستلج متعلق چتهی و اجازت سر کار خالصه است همان قسم از دریای سند که دریای ستلج به آن آمیخته عبور اقوام معطل برچتهی واجازت سركار خالصه خواهد بود وشاه موصوف بغیر اجازت و چتهی سر کار خالصه جی عبور شدن نخواهد داد . چهارم ـ در مقدمه شکارپور وملك سند این روی دریای ستلج با سند آمیخته فیمابین سر کار خالصه جی و سرکار شاه موصوف مطابق رویه بهیه دوستی و يكرنگی قضيه و آيين موثقه سر کار ين عالیین یعنی سركار خالصه جی وسرکار کمپنی انگریز بهادر آنچه معرفت کپتان کلاد مارتین وید صاحب بها در پلتیکل اجنت بهادر دوست صمیمی وجواهر سنج میزان دوستی سرکارین عالیین بموجب آئین موثقه معهوده قرار خواهد یافت بسر کار ذوی الاقتدار شاه موصوف منظور خواهد بود فقط . پنجم ـ شاه موصوف بظهور انتظام كابل و قندهار احسان نوهمر عمده و اعلی وخوشرنگ و خوشخرام پنجاه و پنج راس و یازده قبضه شمشیر اصیل ایرانی عمده وهفت قبضه پیشقبض اصیل ایرانی و بیست و پنجراس قاطران عمده بالاقد ومیوه ولایت چه خشك و چه تر وسردهاي عمده شیرین در تمام موسم از راه جالها وغيره در الكای پشاور وانگور وانار بيدانه ونمك وسيب وبهی وبادام و کشمش بمقدار وافر سال بسال میرسانیده باشند و نیز اجناس اطلس هر رنگ و پكرس وچوخهای سمور وكمخواب زربفتی وقالین ایرانی جمله يكصد و یکپارچه سال بسال على الدوام بسر کار خالصه جی میر سانیده باشند فقط . ششم ـ القاب مراسلات موجب مراتب مساوات فيما بین سر کارین عالیین ممدو حین جاری خواهد ماند فقط . هفتم ـ آنچه سودا گران اسپان وغيره پویپایان طرف ولایت عازم سری امرت سريبو ولاهور وتمام ممالك محروسه سركار خالصه جی خواهند بود از طرف شاه موصوف ممانعت نخواهد شد بلكه تأكيد و تائيد بعمل خواهد آمد و از جانب سركار خالصه جی هم همین نهج در باب ظهور خواهد رسید فقط . (۱۰۷) هشتم ـ سرکار خالصه جی تحایف بطریق دوستی از قسم پشمینه و غیره بموجب تفصیل ذیل سال بسال بشاه موصوف خواهد فرستاد . از قسم پشمینه ململ کمخواب دوپته بنارسی ٥٥ پارچه ٢٥ تان ٥ تان ۲۱ تان کیش بسیار سنوری ملتانی دستار سفید برنج باره . ه تان ه تان ه ه آثار نهم ـ آنچه معتبران سرکار خالصه جی بجهت خریدن اسپان و غیره و یا برای کاری دیگر بطرف ولایت و یا از طرف شاه موصوف بملك پنجاب وغیره ممالک محروسه برای خرید و فروش بقدر پانزده هزار روپیه از قسم سفیدی و پشمینه وغیره اجناس مامور شوند سرکار خالصه جی و سرکار شاه موصوف در نوازش به آنها و سرانجامی کار آنها متوجه خواهند بود فقط . دهم ـ هرگاه فوج سرکار خالصه جی و فوج شاه موصوف باتفاق حسنه یکجا شوند شاه موصوف کار بد در حق کاوان هرگز هرگز اصلاً مطلقاً شدن نخواهد داد فقط. یازدهم ـ هرگاه سرکار شاه موصوف فوج سرکار خالصه جی را بنابر امداد همراه برد آنچه از خاندان بارکزائی وغیره مال واسباب وجواهر واسپان واسلحه واضراب خورد و کلان وغیره بدست شاه موصوف آید نصف آن از سرکار خالصه جی ونصف آن از سرکار شاه موصوف باشد و اگر سوای فوج خالصه جی بدست شاه موصوف آید شاه موصوف اسپان عمده و اشیاء زبده از اسلحه خورد و کلان و جواهرآت وغیره بطریق تحفه مصحوب وكيل معتبر بسرکار خالصه جی ارسال دارند فقط . دوازدهم ـ مدام معتبران شاه موصوف و سرکار خالصه جی همه رسائل و تحائف بحضور جانبین جریده طور حاضر و مامور خواهند بود فقط . سیزدهم ـ هرگاه سرکار خالصه جی طلب فوج سرکار شاه موصوف بمدنظر تکمیل مر كوزات عهدنامه هذا نماید شاه موصوف فوج با سرداران کلان ارسالدارند و سرکار خالصه جی نیز حسب الضرورت شاه موصوف بمدنظر تكميل مر كوزات عهدنامه هذا فوج مسلمان معه سرداران کلان تاکابل مامور خواهد نمود هنگامیکه سرکار خالصه جی رونق افزای پشاور شود از طرف شاه موصوف یکشهزاده بجهت ملاقات سرکار خالصه جی بیاید تعظیم و تکریم او بوجه احسن از سرکار خالصه جی بظهور خواهد رسید فقط . چهار دهم ـ دوست و دشمن عرصه سرکارات ممدوحين یعنی سرکار خالصه جی وسرکار کمپنی انگریز بهادر وشاه موصوف واحد است فقط . پانزدهم ـ مبلغ دولك روپیه ضرب نانک شاهی امر تسریه با کمدار سال بسال بانا لضرور از ابتدای ماموری افواج خالصه جی برای تخت نشانی شاه موصوف در کابل جهت تعیین فوج خالصه جی اندرون علاقۀ ذارالکای پشاور بقدر پنجهزار سوار و پیاده (١٠٨) از قوم مسلمان بنا بر پشت گرمی شاه ممدوح بحسب ضرورت برای كمك شاه موصوف هرگاه كه در سوا بدید سركار دولتمدار كمپنی انگریزیها در باتفاق وصلاح سركار خالصه جی همچو كمك ضرور متصور شود خواهند رفت در سركار خالصه جی مــداد شاه موصوف میرسانیده باشند هرگاه كدام مقدمه کلان از جانب مغرب رونما شود پس تدارك آن باتفاق وصلاح سركارین عالیین یعنی سركار خالصه جی وسركار كمپنی انگریزیها در بموجب موقع بظهور خواهد رسید در صورتيكه سركار خالصه جی طلب افواج شاه موصوف نماید هر قدر مدت كه فوج مذکور در سركار خالصه جی حاضر باشند متحمله مبلغ مشخصه مسطوره بموجب حساب مجری خواهد شد سركار كمپنی انگریزیها در ما دا میكه امری خلاف شرائط عهد نامه هذا از روی تحقیق بظهور نرسد متكفل ادای مبلغ مشخصه مذكور سال بسال بلاناغه بسرکار خالصه جی خواهد بود فقط. شانزدهم ـ آنچه ممالك و توابع آن در تصرف میران سند الحال است شاه شجاع الملك و سائر خاندان سدوزائی را اصلاً بعد از نسل وبطناً بعد بطن بابت فرمانبرداری یا باقیات معامله مالیگزاری در حال واستقبال به آن ممالك هیچ دعوی و سركاری نیست و نخواهند بود ملك و مالك و مال میران سند نسلا بعد نسل هست و خواهد ماند بشرطیكه میران موصوف مبلغ سی لك روپیه نانكشاهی امرتسریه یا كلدار بموجب مجوزه سركار كمپنی انگریزیها در پیشاه موصوف ادا نمایند و شاه موصوف از جمله آن مبلغ پانزده لك روپیه نقد بسر كار والا مقدار خالصه جی رسانیده دهند و باقی مبلغ پانزده لك خود بگیرد هرگاه مبالغ مذكور همگی و تمامی ادا شده باشد پس آنوقت دفعه چهارم عهدنامه شاه موصوف مرقوم دوم ماه چیت سنه ۱۸۹۰ كه شرح آن مطابق اصل در صدر مندرجست منسوخ خواهد گردید و مراسم رسل ورسائل وتعانق فاخره عهده اعلی فیمابین سركار خالصه جی ومیران سند بمدت قدیمه جاری خواهد بود فقط. هفدهم ـ هرگاه شاه شجاع الملك در ملك كابل وقندهار عنان حكومت بدست كفایت خود خواهد آورد آنگاه با ممالك محروسه والی هرات برادر زاده شاه موصوف هیچ جهت متعرض ودست انداز نخواهد شد فقط. هژدهم ـ شاه شجاع الملك وسائر خاندان سدوزائی بدون استمزاج واستصواب سركارین عالیین سركار خالصه جی وسركار كمپنی انگریزیها در معامله وسركار با احدی از سركاران غیر نخواهند كرد واگر احیاناً كدام سركار غیر عزم لشكر كشی برملك سركار خالصه جی یا صاحبان انگریزیها در نماید بقدر مقدور خود بمقابله آن پردازند فقط. آنچه دفعات مرقومه الصدر مرقوم شد سركار خالصه جی وسركار انگریز بهادر وسركار شاه شجاع الملك را بخوشی ورضامندی تمام منظور است وعهدنامه هذا بشرط ثبات دفعات مسطوره مدام برحال وبرقرار خواهد ماند و بعد از ثبت دستخط وموا هیر هر سه سركار والاققتدار شرائط عهدنامه هذا بعمل خواهد آمد تحریر پانزدهم ماه هار ۱۸۹۰ در لاهور فقط. (۱۰۹) نقل زبانی صاحب والانمناقب میگفا تن صاحب بهادر ۱۲ ماه هار ۱۸۹۵ اگر شاه شجاع الملك برای رفتن پسر کلان خود در لشکر مهاراجه صاحب بهادر اجازت دهد پس شهزاده موصوف از طرف مهاراجه صاحب بهادر مورد تعظیم و تکریم مطابق شان جلیل خود خواهد گردید شهزاده موصوف را اختیار خواهد بود که منجمله صاحبان عالیشان همراه لشکر مهاراجه صاحب بهادر بیکی راهی کار گرفته با جمعیت لشکر مهاراجه صاحب بهادر که مسلمین باشند بطرف کابل قدم پیش نهد در صورتیکه جمعیت قوم افغانه رجوع بشاه شجاع الملك نمایند با لوجوهات دیگر پیش رفتن شهزاده موصوف در نظر صاحبان همراه لشکر باهل کاران مهاراجه صاحب بهادر که حسب الحکم مهاراجه صاحب بهادر مشیر و شريك این امر به آنها باشند انسب و اولی متصور باشد اگر شاه شجاع الملك بعد ظفر رجوع کنانیدن بسوی خود سرداران افغانستان را برای انجام مرام خود و حصول مقصد سر کارین طالبین خواهش آن داشته باشد که سلطان محمدخان هم همرکاب خود بطرف قندهار شود پس مهاراجه صاحب بهادر اجازت رفتن بخدمت شاه از سرداران موصوف دریغ نخواهند داشت و شاه شجاع الملك عزت و آبروی سردار سلطان محمدخان نگاهدارد اگر رفتن افواج مهاراجه صاحب بهادر وعبور حدود ممالك محروسه خود باتفاق وصلاح صاحبان عالیشان که در لشکر مهاراجه صاحب بهادر موجود باشند مناسب متصور گردد در آن تقدیر اتفاق وصلاح صاحبان همراهی لشکر که با صاحبان همرکاب شاه شجاع الملك رسم مراسلات مرعی خواهند داشت واجب متصور خواهد شد هر چند که اینهمه مراتب پیش ازین بمعرض قبول مهاراجه صاحب بهادر رسیده است تا هم برفع وهم شك و شبهه آینده انسب آن معلوم گردید که بمعرض تحریر و ترقیم در آید بجناب فیضماب اشرف سری مهاراجه صاحب بهادر گزارش شد ۱۰۱۳ هار مبارك ۱۸۹۰ فقط . نقل مقتضیات بندگان ظل الهی که نوشته اش میگناتن صاحب بهادر برده است . اول آنکه از اولاد شاه دران و فرزندان و متعلقان بندگان ما هر کس که باشد و رعیت وسپاه و افسران درانی و کاکره که در ولایت سند در پرداخت و قدم آن و در خیر وشر ایشان مالك و مقدر بندگان ماست درین امر از صاحبان وغیره هیچ کس متعرض نخواهد شد . دوم ـ هرگاه بندگان ما در کابل و قندهار متمکن باشند بسبب تنگی دست بلخ یا سیستان وبلوچستان و توابعيات توابع کابل وقندهار وشکار پور لشکر کشی نمایند و یا بتحت تصرف آوردند درین امر ممانعت نخواهد بود . سوم ـ هرگاه کابل وقندهار و شکارپور بتصرف بندگان ما باشد باید که توابع آنها که در زمان سلطنت غلمینه میبود تعلق ببندگان ما داشته باشد . چهارم ـ در زمانیکه بندگان ما در کابل متمکن شوند و صاحبان عالیشان عزم مراجعت نمایند بیگصاحب بنادر وکالت واگر چند نفر دیگر بجهت تمشیت امور لشکر بندگان ما خواهش نمایند صاحبان مضایقه نخواهند نمود . پنجم ـ در میان صاحبان و مردم ولایت چه از سپاه و چه از رعیت بدوی مرضی وصلاح بندگان ما امری بوقوع نخواهد آمد . (۱۱۰) ششم ـ در خصوص دادن دو لك روپيه وچيزی دادن از شکار پور ببندگان ما بسيار سخت وشاق معلوم ميشود چرا که اول آنملك گنجایش آن ندارد که خرج واخراجات بندگان ما وسپاه بعمل آید ودیگر که اینمعنی ما لگزاری وماليه دهی بنظر جهانیان می آید مختار صاحبانست هر گاه گنجایش آن در آنملك میبینند و بلیمناسب وصلاح میدانند به مضایقه اهتمام امور بندگان ما تعلق بصاحبان عاليشانست. هفتم ـ چونکه سلطنت رو بخرابی آورده همچنانیکه غلامان سر کش شده ملك ولایت را غصب نمودند همچنان سندیان در شکار پور آدمان خود را نشانیدند الحال که بندگان مادر ملك ولایت متمکن شوند باید که میران سندشکار پور را واگذار شوند كه ملك پادشاهيست بتصرف بندگان ما باشد ، هشتم ـ در خصوص کنیزان که وعده شوند اگر چه بدست دادن آنها در آیین معطل باشد چونکه امر ناچاریست که ارباب عزت و وقار را بدون خدمتگار ممکن يست خد متگار باید اگر دیگر مردم این آیین جاری میشود باری اجرای این امر در باره مهمان لازم نیست كنيزانیكه از مردم ولایتی متعلقان سر کار فرار شوند بعد بسر كار واپس داده شوند. نهم - دیگر اینکه بعد مطالعه ثانی شرایط عهدنامه واستماع عرایض صاحبان عالی شان ما بدولت و اجنان مناسب نمود که ذکر شکارپور در مطالب مرقومــة الصدر مندرج نشود و آنچه عذرات در ماده دادن دو لك روپيه بسر کار مهاراجه رنجیت سنگه بعوض معاونت فوج نوشته شده است چونکه مضر عزت ما بدولت متصور نیست ذکـر آن نیز گذاشته شود حالا بدولت وأبوضا ورغبت ثبت نمودن دستخط و مهر خود منظور و قبولست دفعه هذا بتجویز مكناتن صاحب بهادر بدفعات فوق درج شـــده ، در ثانی مطالـــبات مرقومة الصدر بدین نهج نوشته تسلیم و بد صاحب بهادر نموده شده اول آنكه از اولاد شاه دران وفرزندان و متعلقان بندگان ماهر کس که باشد و از رعیت وسپاه وافسر وسران درانی و کدومه که در ولایت باشند در پرداخت وعدم آن و در خير وشر ايشان مالك ومختار بندگان ماست درین امر از صاحبان و غیره هیچ تعرض نخواهد شد چرا كــه آنمردم بفكراند و عاقبت اندیش نیستند، هرگاه بندگان ما در کابل وقندهار متمکن باشند بسبب تنگی بسمت بلخ يا سيستان و بلوچستان و نواحیات توابع کابل وقندهار الی سرحد شکار پور لشکر كشى نمايند و يا بتحت تصرف آورند در ین امر ممانعت نخواهد بود، هر گاه کابل وقندهار بتصرف بندگان مادر آید باید که توابع آنها ٩، در زمان سلطنت قدیمه بود بدستور باشند، در زمانيكه بندگان مادر کابل متمكن شوند وصا حبان عالی شان عزم مراجعت نمايند يكصاحب بنا بر وکالت واگر چند نفر دیگر که بجهت تمشيت امور لشکر بندگان ما خواهش نمایند صاحبان مضایقه نخواهد نمود، در میان صاحبان و مردم ولایت چه از سپاه وچه از رعیت بدون مرضی و صلاح بندگان ما بوقوع نخواهد آمد، چون سلطنت رو بخرابی آورد همچنا نيكه غلامان سر کش شده ملك ولایت را غصب نمودند همچنان سندیان در شكار پور آدمان خود نشانیدند اینمعنی ببندگان ما نهایت سخت و شاق میشود که سندیان نیز ضبط ملك پادشاهی نمودند بخاطر بندگان ما مدام همین بود که هر زمان با شد ملك را از دست ایشان خارج سازیم الحال كه صاحبان عالیشان بتدبير مساحت و از (۱۱۱) روی خیرخواهی آوردن لشکر شکار پور را در دفعات مطلوبه جائز نداشتند و در خصوص دادن دولک روپیه بسرکار مهاراجه رنجیت سنگ هم بندگان ما شاق بود صاحبان عالیشان عذرات آنرا نیز بالفعل جائز ندانستند بندگان ما نظر به یگانگی که صاحبان عالیشان دارند ذکر این دو مطلب را موقوف داشتند باقی مندرجه منظومه مرقومۀ الصدر بمهر و دستخط مزین گردد از آنجا که فیما بین بندگان ما و صاحبان عالیشان اتحاد و یکوجودی میباشد سرموئی جدائی متصور نیست باری از ثبت گردیدن مهر و دستخط در ذمه مطلوبه مرقومۀ الصدر تشفی و تسلی بندگان ما میگردد سوا ازین مبادا چیزی در میان آید که موجب ملال خاطر دوستان گردد فقط. اجوبه دفعات مطالب شاه ذیجاه شجاع الملك پادشاه از طرف نواب مستطاب معلی القاب گورنر جنرال بهادر مرقومه ششم ماه اگست سنه ۱۸۵٤ عیسوی مطابق پانزدهم شهر جمادی الاول سنه ۱۲٥٤ هجری . سوال (۱) اون آنکه از اولاد شاه دران و فرزندان و متعلقان بندگان ما هر کسی که باشد در پرداخت و عدم آن و در خیر و شر ایشان مالك و مختار بندگان ماست درین امر از صاحبان وغیره هیچ متعرض نخواهند شد . جواب . درینباده خاطر مبارك جمع باشد زیرا که اصلاً اراده سرکار دولتمدار انگریزیه نیست که در پرداخت و عدم آن و خیر و شر فرزندان و متعلقان آن خلاصه خاندان مجد و اعتلا مداخلت نماید در همچو امر آن سلاله دودمان عزوعلا مختارند . سوال (۲) هرگاه بندگان مادر کابل و قندهار متمکن باشند بسبب تنگی ملك سمت بلخ یاسیستان و بلوچستان و نواحیات و توابع کابل و قندهار لشکر کشی نمایند یا بتحت تصرف آورند درین امر ممانعت نخواهد بود بلفظ شکار پور مخو شد . جواب (۲) یقین خاطرعاطر باشد که همواره نیت واراده سرکار دولتمدار انگریزیه مصروف تاسیس اساس سلطنت آن زینت بخش سریر عظمت تا دوست قدیم و محب صمیم این سرکار ابدمدار هستند خواهد بود و هر وجوه وطریق که در ینماده مقتضای مصلحت باشد حسب تقاضای وقت بمشوره و کنکاش هر دو سر کار بعمل خواهد شد . سوال (۳) . هرگاه کابل و قندهار بتصرف بندگان ما با شد با ید توابع آنها که در زمان سلطنت قلعه بند میبود تعلق بندگان ما داشته باشد بلفظ شکار پور مخو شد . جواب (۳). سرکار دولتمدار انگریزیه را حسب تحریر صدر بجز قوت تام ورو نق مالا کلام گرفتن سلطنت آن خلاصه خاندان عزوعلا خواهشی دیگر نیست فاما مبرهن خاطر عاطر باشد که با نقلاب روزگار در امور سلطنتها کمی وبیشی ظاهر و آشکار میگردد و در بعضی احیان ممالک يك سلطان وسعت می پذیرد ووقتى من الاوقات برخی از مملکت ومضافات سلطنت وی بدست وتصرف اهل حکومت دیگر در می آید همانا آن سلاله دودمان مجد و اعتلا ا و پذیرا فرموده اندك واليان پنجاب و سند بر ملکها ئیکه سابقاً بدخل وتصرف سلاطین افاغنه بوده اند و درین زمان بیدتصرف والیان موصوفین اند موصوف الیوم قابض ومتصرف خواهند بود . (۱۱۲) سوال (٤) در زمانیکه بندگان ما در کابل متمکن شوند وصاحبان عالیشان عزم مراجعت نمایند يك صاحب بنا بر وکالت واگر چند نفر دیگر که بجهت تمشیت امور لشکر بندگان ما خواهش نمایند صاحبان مضایقه نخواهند نمود: جواب (٤) . اخلاصمندانرا بتمامتر خوشی ورغبت وخیلی خرمی ومسرت ماندن يك صاحب بطریق وکالت و چند نفر دیگر بجهت تمشیت امور لشکر قبول ومنظور است : سوال (٥) . در میان صاحبان ومردم ولایت چه از سپاه چه از رعیت بدون مرضی وصلاح بندگان ما امری بوقوع نخواهد آمد : جواب ( ٥ ) . اخلاص گزین را بخوشی تمام و رغبت مالا کلام این معنی منظور است که در میان صاحبان ومردم ولایت افغانستان چه از سپاه وچه از رعیت بدون مرضی وصلاح آن خلاصه خاندان عز وعلا امری بوقوع نیاید سوال (٦) در خصوص دادن دولك روپیه وچیزی دادن از شکار پور بندگان ما بسیار سخت و شاق معلوم میشود چرا که اول آن مملکت گنجایش آن ندارد که خرج واخراجات بندگان ما وسپاه بعمل آید و دیگر اینمعنی ما لگزاری ومالیه دهی بنظر جهانیان می آید مختار صاحبانند هر گاه گنجایش آن در آن ملك می بینند و باعث سیه وصلاح میدانند چه مضایقه . اهتمام امور بندگان ما تعلق بصاحبانست . جواب (٦) یقین خاطر باشد که هرگز در آینه اراده سرکار رفعت مدار انگریز نبود که با آنسلاله دودمان مجد واعتلا تکلیف در امر غیر واجب دهد یا باعث امری شود که بر خاطر عاطر سامی گران وشاق باشد و آنچه ذکر عدم گنجایش ریخته خامه آنوالاتبار گردیده است بپاسخ آن حالی خاطر صفامظاهر نموده می آید که سرکار دولتمدار انگریزیه تکمیل وتکمیل مراتب عهود لابدیه ومستلزمه ذات ستوده صفات هر گز در ضیق وتنگی افتادن آنوالاتبار روا و گوارا نخواهد داشت وهرچه درباره دادن زر مهاراجه رنجیت سنگه بهادر مالگزاری ومالیه دهی بنظر جهانیان در آمدن رقمزده كلك گهرسلك شده بجواب آن همان قدر کا فیست که درا دای مالگزاری ومالیه دهی واجرت سپاه بون بعیدیکه هست نمایان بل تفاوت زمین و آسمان ظاهر وعیان چه اکثر احیان اتفاق می افتد که سرکار توانگر و قوی تر خرج برای افواج سرکار دیگر میدهد بل سرکار اعلی با سرکار ادنی اینقسم معامله و رویه را بروی کار می آرد پس تطویل کلام خصوص درینمرام بیحاصل محض است چرا که آنخلاصه خاندان حشمت اینمعنی را روا داشته بمنظوری جميع شرائط عهد نامه ثبت مهر ودسخط خود برغبت ورضا پذیر فرموده اند سوال(۷)چونکه سلطنت روبخرابی آورده همچنانیکه غلامان سر کش شده ملك ولایت راغصب نمودند همچنان سندیان در شکارپور آدمان خودرا نشانده اند الحال که بندگان ما در ملك ولا یت متمکن شوند باید میران سند شکار پور راهم وا گزار شوند که ملك پادشاهیست بتصرف بندگان ما باشد . جواب (۷) درباره دفعه هفتم نسبت شکارپور اینقدر کافی وبسنده است که مقدمه آن در عهدنامه موثقه خالطی وانفصال مافیه و آن والاتبار آن را تلقی بقبول داشته این دفعه که درخصوص شکار پور است محو گردیده چرا که در عهد نامه تجویزی نوع دیگر رونموده ۸ـ در خصوص کنیزان که فرار میشوند اگرچه بدست دادن آنها در آیین سوال معطل باشد چونکه امر ناچاریست که ارباب عزت و وقار را خدمتکار باید اگر بدیگر مردم این آیین جاری میشود باری اجرای این امر در باره مهمان لازم نیست که کنیزان که از مردم ولایتی متعلقان سر کار فرار شوند بعد بسر کار واپس داده شود . ۸ـ در باره دفعه هشتم و اخير که مقدمه نازکست اینقدر جواب اجمالی آن جواب کافیست که حتى الامکان شرایط و مستفاد قوانین وپاس مروت و آیین بهین مرعی داشته در انجاح مرام و انصرام خواهش و مرکز ذات آن بر گزیده صفات جهد وسعی وکوشش و پیروی بر روی کار آیدچنانچه در ینماده با احلکاران این سرکار مقیم لودیانه ایما و اشعار رود . ۹ـ دیگر اینکه بعد مطالعه ثانی شرایط عهد نامه و استماع عرایض صاحبان سوال عاليشان ما را بدولت چنان مناسب نمود که ذکر شجاع پور در مطالب مرقومه الصدر مندرج نشود آنچه مقررات در ماده دادن دوالک روپیه بسر کار مهاراجه رنجیت سنگه بعوض معاونت فوج نوشته شده است چونکه مضر عزت ما بدولت متصور نیست ذکر آن نیز گذاشته میشود حالا ما بدولت و ایضا وثیقه بت نمودن دستخط و مهر خـود منظور و قبول است . ۹ـ آنچه در تتنه دفعات و فقرده كلك متانت سلك گرديده است بجز آنکه تحسین جواب و آفرین بر عقل سلیم و رای مستقیم آن عالی تبار نسبت بمعرفت سود و بهبود حقیقی و فايده ومنفعت تحقیقی و وثوق و اعتماد بر صفا طینتی و نیکو سگالی این سر کار ابد بنیاد که فرموده اند نبوده آید دیگر ضرورت ندارد فقط . موکب ظفر کوکب شاهنشاهی وعساکر نصرت مآثر انگلیسی از قصبه لودیانه تاریخ ۲۲ شهر شعبان المعظم سنه اليه بریم گشای سمت شکار پور گردیده پس از انقطاع منازل وانتهاى مراحل وملاحظه انواع نذورات که از جانب مهاراجه پتیاله والامـه عرایض تهنیت فرايض واز طرف مهاراجه رنجیت سنگه بهادر معه مراسله مواددت مواصله که هريك را اپل وقرایع و کلای خویش بحدود خود ارسال داشته بودند و شرفیابی عالیجاه نواب محضر بها والخان عباسی در بهاولپور بدربار کیوان اقتدار و گذرانیدن انواع پیشکشی از قسم اسبان تازی و اشتران مهاری با سازهای طلا و نقره کار وزر نقد و اجناس زری و ابریشمی بمقدار دهوازی عرضرب تفنگ معه اشتران تیز رفتار و بالاپوشهای زرین ولباس پرا قش و نگار وضزب توپ دشمن کوب بوی وضیافت اساطين واماکین در بار شاهی ومیران وافسران سپاه شوکت دستگاه انگلیسی و باقى نفايس عرائیس انتظام که معمول قديم آبا واجداد آن خلوصیت انجام بود . متاز شدن هر يك از وكلا و نواب موصوف حسب لياقت وصداقت خوده بخلاغ فاخره وجوابات عرایض و مراسله ونفاذ دستخط وارقام مطاعه در تاریخ شهر ذی حجة الحرام سنه اليه زينت بخش ملك شکار پور گردیدند صاحبان عالیشان استجازت ادای سلامی سپاه نصرت پناه انگلیسی که از جانب کلکته و بمبئی ملحق رکاب ۱۱۳ نصرت انتساب شده بودند بسمع پادشاه والا جاه رسانیده در ترتیب افواج بحر امواج حسب ضابطه خود ها قیام نمودند غرض آنچنان آراستگی و پیراستگی در ادای سلامی مشاهده شد که ناظران از وفور حیرت از خود رفتند از یشمعنی که آیا در کوه قاف نشسته ایم که حوریان جلوه مینمایند و یا از هوش رفته ایم که در عالم بیهوشی عالم دیگر بنظر در میاید حضرت شاهنشاهی نیز از مشاهده این حال آنقدر خوشحال و مرفه البال كه كوياربع مسكون در تصرف ملازمان همایونش در آمده بعد از اتمام این تماشای عجیب الفران افواج را بقدیمه و سپاه نصرت پناه را بقدیمه اکرام و انعام فرمودند پنج پلتن تلنگه و دو ریمنت سوار نو آموز که سر کار انگریزی باسم سامی و نام گرامی شاه جمجاه آراسته و پیراسته بودند از ملاحظه آراستگی آنها بکار آمد شاه ممدوح زبان تحسین کشودند چون مقتضای و مرکوز خاطر صاحبان عالیشان این بود که با میران سند شرایط مطلوب خود را زیب توثیق داده مصحوب المود شاه جمجاه ومهاراجه رنجیت سنگ بهادر میثاق هم عهده سر کارین ممدوحین بگیرند مگر میران سندیه اولا بخیال محال باطله در اجتماع لشکر ابتر و یسر خود کوشیده که شاید صاحبان انگلیس نیز همچون سرداران افغان از انبوه بی شکوه ایشان خائف و ستوه گردیده در امور مرکوزه خود تساهل ورزند كه ناگاه افواج بحر امواج انگریزیه چون تلاطم امواج دریای بیکنار و تراکم شدت ابر بهار از دوجانب یعنی از سمت بحر و در بیحد ومر رسیدند در بصورت دانستند که هرگاه در سفینه حمایت و اطاعت ایشان بنشینیم ضرور غرق آب شمشیر یلان تهمتن توان ایشان خواهیم شد و سوخته آتش انواب دوزخ میزان ایشان خواهیم گشت ناچار رشته صلاحيت و عهود را حسب الصلاح طرفین منعقد ساخته ادای مبلغ بیست و هشت لك روبيه نقدا بر ذمه خود گرفتند چنانچه صاحبان والا شان بموجب تقرر مبلغ پانزده لك روبيه بسر کار مهاراجه رنجيت سنگ بهادر رسانیده سیزده لك روپیه را بشاه جمجاه دادند احوال کوچ از مقام شکار پور بعزیمت قندهار . چون كلية شاهنشاهی و افواج بهر امواج انگریزی از شکار پور در حرکت آمده شاه جمجاه هر چند بجهته محراب خان بلوچ نوشته که سعادت تقبیل و رکاب نصرت انتساب حاصل سازد آن بی نصیب بنا بر تمرد وعدول عذرات ناواجب غیر معقول در میان آورده اگر چه معتمدان خود را بحضور شاهی فرستاد اما خد متیکه در ان ایام از شان او میبایست بظهور نرسد و منع وبند و بست رهزنی و خباثت طوائف بلوچ نیز نتوانست نمود حتی که مردمان بلوچ در حین مقام و كوچ مردمان فرومانده اشکر را بی خطر بمعرض تلف میرسانیدند آخر الامر بجزای همان خسران بود که فوج بمبئی بعد از تسخیر کابل بهنگام مراجعت بهندوستان تادیبا دست قتل و غارت بمحرابیان و ساکنان قلات نصیر خان و اموال آنان در از کرده بملك و اولادش بسی خرابی و تباهی رسانیدند حتی که تا باز اولادش در ظل عاطفت دولت بيز وال انگلیسه استقلال نجستند روی آرامی وعزت ندیدند غرض كوكبه شاهی و لشکر ظفر پیکر انگریزی هرگاه از ملك محرا بغان منزل بمنزل عبور فرموده در محال کدنی که تا شهر قندهار مفاصله سی گروه دارد رسیدند 114 سرداران قندهار بهوای کارزار با سپاه پیاده و سوار جرار خود قریب محال مذکور در قلعه فتح الله خان منزل نموده همدران روز کدوخان نام مهمند که یکی از سوران جرار و دلاوران نامدار سرداران مذکور بود بکار نجیر قبل ولیم جی میکناتن صاحب بهادر را ازجر آگاه گرفته بردشپ که بسر دست آمد سرداران مذکور ازروی مصلحت در مقابله نه ودن با امواج بحر امواج انگریزیه خیر و عافیت خود ندیده اول شهرت دروغ در لشکر خود دادند که امشب بر فوج انگریزی شبیخون میزنیم چنانچه اینخبر در لشکر صاحبان عالیشان نیز رسید بنابران مردمی که خیمهای آنها بیجا بود آنها را جابجا نموده نهایت در امر داری وحراست پرداختند همین که سرداران مذکور بعزم دروغ و اراسپ شدند بطریق فرار عطف عنان بجانب شهر قندهار نموده بعد ورود شهر عیال و اطفال خود را براسپ واشتر سوار نموده بسمت ایران هزیمت اختیار نمودند حاجی تاج محمد خان کاکری از همانجا از موافقت سرداران مذکور پا کشیده با سواران خود همانشب بجبهه سایی عتبه علیه شاهی در کنار لشکر کینه انگریزی از جهت عدم اجازت حارسان و طلایه داران فروکش شده علی الصباح بحضور شاه جمجاه مشرف شده با صاحبان عالیشان ملاقات نمود از نیتحی شاه جمجاه وصاحبان بهادر نهایت مسرور گشته مشارالیه را بخلع فاخره ومواهب لایقه ممتاز ساخته بخطاب مستطاب نصیر الدوله سرافراز فرمودند صاحبان بهادر از ورود حاجی خان مذکور بشاشتی تام حصول نمودند با نیمراد که اگر سرداران قندهارده چند سیاه خود لشکرها میداشتند و حاجی خان مذکور نیز شامل ایشان میبودهم در مقابل فوج ظفر موج در شهر قندهار تاب استقامت و طاقت استدامت نمیداشتند لاکن از پایداری چند روزه آنها البته موجب قتل وغارت خلق الله بلاشتباه واقع میگردید چونکه حاجی خان کاکر بحضور شاه جمجاه مشرف شد و استقامت سرداران در شهر قندهار میسر نگشت در ینصورت خلق خدا از قتل وغارت نجات یافت در حقیقت اینهم فتحی بود که از قدوم حاجی خان کاکر میسر شد عرض فردایش ازان منزل کوچ نموده در قلعه فتح الله خان و از آنجا بیوم منزل در تاریخ ۱۲ شهر صفر المظفر یوم یکشنبه سنه یکهزار و دوصد و پنجاه و پنج مقدس هجریه خارج شهر قندهار رونق افروز شده فرادی آن یعنی سیزدهم شهر مذکور یوم دوشنیه حضرت شاه جمجاه با میکناتن صاحب بهادر ومصاحبان اوشان در ارگ شهر مذکور رونق بخش گردیده افواج انگریزی را از سوار و پیاده وتوپخانه بکمال تزئین آراسته ومسلح ومکمل ساخته و شاه جمجاه را در خارج شهر واقع دشت عیدگاه بتخت ارئی متمکن نموده از همه افواج سلامی ادا کرده از همه صاحبان و افسران ندوانه گذرا نیده بهجتهای تازه ومسرتهای بی اندازه نمودند شاه جمجاه از مشاهده اینچنین تعظیمات وملاحظه اینهمه تکریمات ممنون ومرحون گشته آنچنان در رضا جوئی صاحبان عالیشان میکوشیدند که در قید قلم نمی گنجید وحسب الرضاء صاحبان والا شان خوانین درانی را از هر طائفه بمنصب وجاه شان سربلند میفرمودند چنانچه برخلاف عصر بارگزا ییان کسانیکه طاقت خر بستن بخانه خود نداشتند هر يك در بستن وآراستن کمند های اسب واشتر قدرت یافته از وفور وجود اسباب حشمت وبزرگی همه ارجمند شدند ومرد سپاهی که مدام دست ناز سایش بخواستن وام دراز بود ورعیت که همیشه سر خود را بزانوئی پرروز گارومسود کیسه ایشان از درمهای عشرت پر ودل ایشان ازغمهای محنت خالی گردید شاه شجاع تخمیناً دولك روپیه بدعت وزیاده خراجی ایجاد بار گرانیان را برعیت ناتوان واگذار فرموده بخشیدند در عصر حکومت باز گر اییان جوال گندم راست دوازده سه من پخته قندهار میداشت بیکروپیه میدادند مردم خریدار بعامل آن میگفتند چه آورده چون نام گندم میگرفت دشنام میدادند که چرا هیزم نیاوردی یعنی آن نسبت باین عزیزتر است با وجود اینچنین افراط غله مردم رعايا وسپاه و قور تفنگچۂ سنتی صورت روپیه را بچشم نمیدیدند در زمان شاه شجاع و صاحبان عالیشان كدئى روپیه دوآ ثار گندم فروخته میشد مساکنان آنجا را آنقدر منافع بود كه كودكان در کوچه و بازار بازوپیه ودینار بازی میکردند غرض حضرت خاقان وصاحبان عالیشان دراهتمام سپاه ورعیت آندلك خصوص پرداخت خوانین درانی بکمال تفقد ومهربانی میکوشیدند حاجی دوست محمد خان نام اسحاق زائی را که از نامداران آندلك بود از محال گره سیل طلب فرموده در ظل عاطفت داشتند حضرت خاقانی رعایت و پاسخاطر این دو شریکی حاجی خان کاکړ ودیگر حاجی دوست محمدخان اسحاق زائی را که نامدار وصاحب جمعیت و وقار بودند البته بغایت میفرمودند. احوال تجدید اخذ عهد نامه مفصل بفضول هشتگانه وقوع واقعه دختری از نجبا بمقام قندهار. و نیم جی میکناتن صاحب بهادر سفیر وثیقه که در لود یا نه زیب ارقام یافته بود وثیقه جدیده محتوی بدفعات هشتگانه بمقتضای خاطر خود بقید تحریر آورده بمهر حضرت خاقانی مزین نموده گرفتند که نقل مفصلش این است. نقل عهد نامه دوستی و محبت فیمابین سرکار والمدار کمپنی انگریز بها در وشاه ذيجاه شجاع الملك پادشاه که بمعرفت جی میکناتن صاحب بهادر ایلچی و وزیر انگلیس از طرف دولت باهره هند و پاد شاه ذیجاه شجاع الملك شاه ممدوح برای ذات والاصفات واخلاف شاه مفخم الیه بتاریخ هفتم ماه می ۱۸۳۹عیسوی مطابق بیست و دوم شهر صفر ۱۲۰۰ هجری بمقام قندهار زیب توثیق یافت. دفعه اول روشن ومبرهن باشد جمیع شرایط عهد نامه که بتاریخ بیست وششم جون ۱۸۳۸فیما بین سرکار دولتمدار انگلیسه وشاه ذیجاه شجاع الملك ومهاراجه رنجیت سنگه بهادر زیب نفاذ یافته بحال و برقرار خواهد بود سرکارات ثلاثه بموجب شرائط عهد نامه مذکور کار بند خواهند شد. بعد نظر ارتباط واستدامت اتحاد واقع فیمابین سرکار دو لتمدار انگلیسه دفعه دوم وشاه مفخم اليه يكصا حب ايلچى ا نمايرز ازطرف سركار انگلیسه همیشه بخدمت شاه محتشم اليه حاضر وموجود خواهد ماند و در صورت مناسب و مصلحت متصور ساختن پادشاه ممدوح نیز ایلچی از طرف خودجهة اقامت بخدمت گورنر جنرال بهادر معین ومامور خواهند فرمود ١١٦ بعوض و بدل معاونت و معاهدت دیرینه و نظر اتحاد و محبت كامله مستقيمه که از جانب سركار دولتمدار انگلیسیه و كيفيت شاه شجاع الملك دفعه سوم رو بظهور آورده است و بلحاظ یگانگی و يکجهتی هر دو سر كارين شاه محتشم الیه كاهی احدی را از قوم اهل فرنگ در زمره نوكران منتظم و مسلك نموا هند كرد و کسی اهل فرنگ را اجازت اقامت بملك افغانستان بدون اطلاع و استرضای سركار انگلیس عطا نخواهند فرمود ، فوجی منتظم و مرتب كه صاحبان انگلیس سر كرده و سرداران آن باشند برای دفعه چهارم حفاظت ملك وذات پادشاه مغفر اليه ومم جهة اندفاع اعدای بیرونی علی الدوام در ملك افغانستان مقرر و معین خواهد شد و هر خدمتی كه بصوابدید شاه و ایلچی مذکور مناسب و ضرور متصور گردد از فوج مزبور گرفته آید ، خرج فوج مذكور طوریکه الحال است آینده هم بهمان اسلوب خواهد دفعه پنجم ماند و تعداد سرداران انگلیس متعبنه لشکرمذکوره زیاده از پنجاه نفر نخواهد بود بشرطیکه پادشاه مغفراليه خواهش ازدیاد آن و ازدياد فوج مذکور نکند ، شاه شجاع الملك مغفراليه مشاهره فوج مذکور حتى الوسع والامکان از خزانه دفعه ششم خود مودی سازند. در خصوص امر تجارت شاه ممدوح در صورت پیش آمدن موانع بیجا انسداد وارتفاع دفعه هفتم آن فرمایند و هر تدبیری که در رای صواب اندی شاه مغفر اليه بصلاح ایلچی انگلیس برای رفاه مردم تجار قرار پذیرد جلوة ظهور خواهد گرفت. مضامین دفعات هفتگانه مرقومه بالا ابداً دائماً تا بقای حکومت سلطنت دفعه هشتم خاندان سدوزائی بحال و بر قرار و مستقل و پایدار خواهد ماند. درین اثنا واقعه غریب رو اداد که دختری از نجبای شهر از راهی عبور مینمود ناگاه یکی از سپاه کوره بر آن برابر شده چیر دستی و تسلط آغازیده را در کناریزی که قریب به آن موقع واقع بود برده بكارتش را بر گرفت از بدختی بواسطه شور و افغان آن دختر معطر مردمان رهگذری اطلاع یافته با قوام او خبر رسانیدند تا جمعی کثیر از سادات و علما فراهم آورده بدربار شاهی استغاثه نمودند چونکه اینواقعه بهمه کس بخصوص به مردم افغان نهایت مکروه و ناملاعم بود اگرچه شاه موصوف و صاحبان عالیخان معذرت بیحد و بسیار فرموده آتش فتنه و شراره بلوای عام را خاموش نمودند اما كينه و غيرت ناموسی از دل آنمردم مظلوم معدوم نگشت بلکه خیالاتي چند بخاطر آنها جا گرفت که هر گاه در ابتدای ورود این شاه و سپاه اینچنین مقدمه ناهزا بناموس شرفا روداد در صورت استقامت و استدامت آیا بر ناموس ما چه امت چه پیش خواهد آمد ظاهراً پادشاه را جزنام شاهی دیگر اختیاری نیست از ناحیه حال خوانین درانی خصوص حاجی خان كاکر و حاجی دوست محمد خان اسحاق زایی جز آثار رنجیدگی و ندامت قوم معلوم ومفهوم میشد لاکن ظاهر داری را از دست نداده میگذرانیدند بعد از کوچ افواج بحر امواج بقصد تسخير کابل در اثنای راه از حرکات ناصواب آنها بشاه چمچاه معین شد که خفگی خوانین ۱۱۷ درانی اول از سبب آن دختر مذکور است ثانیا حاجی خان کاکر که بحضور خاقانی مشرف گردید امید آن داشت که برتبه وزارت ممتاز و بمختار کاری افغانستان سرافراز گردد کمیسر نشد و حضرت خاقانی که اینمعنی منظور نظر مودند وجهش آن بود که طائفه درانی تقرب ظاهری او را دیده هم حسد میبردند چه جای آنکه بمنصب وزارت فائز میشد و حل وعقد امور مملکت بقبضه اختیار او مفوض میگر دید. نیابت شهزا: فتح جنگ در قندهار و عزیمت کابل و واقعات اثنای راه در تاریخ یازدهم شهر ربیع الثانی سنه یکهزار و دوصد و پنجاه و پنج هجری که اعلیحضرت خاقانی و صاحبان عالیشان از قند هار نهضت کابل پرچم لوای عزیمت کشودند شهزاده فتح جنگ حاکم قندهار گردیده سردار محمد عطا خان ولد سردار سمندر خان درانی بامیزانی بنیابت شهزاده موصوف سرافراز شده در قندهار قرار یافتند حاجی خان کاکری . و حاجی دوست محمد خان اسحاق زائی و محمد تقی خان وکیل ونور الدین خان وله یحیی خان با میزائی وثانی خوانین درانی سوای سکندر خان با میزایی بمغزمیم وجود نیازی سامان سفر رخصت چند روز حاصل نموده در قند هار ماندند اعلیحضرت خاقانی تا رسیدن بغزنین هر چند گوش بامدن خوانین مذکورین داشته آوازه آمد آمد میرسید و خود آنها نمیرسیدند به شاه شجاع متیقن گشت که مضمون اشتهار دوست محمد خان مشعر براینکه پادشاه را جز نام نیست بلکه گروه نصارا خود صاحب مطلب اند به آنها اثر کرد که قدم گرفته می آیند یا بمراد که هر گاه صاحبان انگریز بوفور ورود غزنین قلعه غزنین را بتصرف در آرند و از استماع اینواقعه دوست محمد خان بی ثبات گردیده راه فرار پیش گیرد بهتر والا در صورت محاصره غزنین وطوالت افتتاح آن همگی خوانین مذکوران با دوست محمد خان ملحق گردیده شبیخون در افواج انگریزی آورده مشغول قتال و جدال شوند اما غلط دانسته بودند زیرا که صاحبان بلند شان را یقین بود که بمجرد ورود تسخیر حصار غزنین خواهیم نمود چون بهفدهم شهر ربيع الثانى حواليه كوكبه شاهی و دبدبه افواج بهر امواج انگریزی رونق بخش غزنین شد روز اول صاحبان بلند شان در اطراف و جوانب حصار غزنین گشت و سیر فرموده اظهار نمودند که شاید میجر لیچ صاحب و میجر ماد صاحب دوز مانی که نقشه حصار غزنین را بقلم تحقیق آورده بودند در خواب بود ندیعنی هرگاه نقشه قلعه بوضعی که حال بمشاهده می در آید میدانستیم البته توپهای قلعه شکن را در قندهار نمیگذاشتیم معذالك البته امروز افتتاح قلعه متعذر است لکن فردا در نواخت چهار ساعت بعد از نصف شب دروازه حصار را مفتوح مینمائیم سامعان افغانستان را ازین حرف پر تعجب می آمد زیرا که اینچنین قادر اندازی و شعبده کاری ندیده و نشنیده بودند غرض آنروز بسیر و تماشا وتحقيقات احوال قلعه گذرانیده شش جانب شرقی حصار مخیم عساکر ذبات جاه وجلال شاهنشاهی و خضرت خیام کواکب احتشام افواج انگلیسی گردید فردا یش که صاحبان بلند شان در تمهید تسخیر حصار بودند در نصف النهار خبر رسید که مهتر موسی نام شخصی از قوم غلجائی متوطن محال زرمت با جمعیت ده دوازده هزار غازی از راه ١١٤ یال بعزم قتال می‌آید ومحمد افضل خان ولد دوست محمد خان معه دو هزار سوار بفاصله دو کروه نشسته منتظر خوانین درانی قندهار میباشد درین اثنا ملاحظه شد که شوامخ جبال جنوبی وشرقی راهمه پیادگان غازی گرفته ومملو ساخته اعلیحضرت خاقانی پیش از آنکه صاحبان فوج انگریزی را تدارك نمايند فوج سوار و پیاده حضوری خود را معه چند ضرب توپ جلوی بمقابله آنها فرستادند چونکه مهتر موسی با جمعیت خود بلاتأمل برسبیل تعجیل می آمد تقابل طرفین دست داد در آنزمان که جنود تائیدات الهی باستقبال اولیای دولت شاهی در اسیه میدوید جمعیت غازی را هزیمت روداد همدرین فرصت چیزی فوج انگریزی از سوار و پیاده که موسومی بشاه جمجاه و متعینه کپتان نسکلس بها در یوه نیز رسیدند از دیدن آنها آنمردم زیاده بی استقامت گردیدند حکم حضرت خاقانی در آغاز مقابله شرف نفاذ یا فته بود که هر کسیکه ازین بهائم خصلتان زنده و اسیر یا سر آنها را بریده بحضور آرد یکصد اشرفی در عوض عنایت خواهد یافت دلاوران معرکه کار زار بسیار آدمی زنده و سرهای بریده آورده اشرفیها یافتند بعد از آنکه آن گروه کثری فرار دشت ادبار و بعضی کشته شمشیر آبدار گردیدند از اسیران هشتاد نفر بحضور شاه جمجاه بودند که بحضور خود سر هر يك را از قلمه بدن شان جدا فرمودند ازینمعنی همه صاحبان متحیر شده چون فتح نمایان نصیب اولیای دولت شاه سکندر شان گردید در آخر شب همانروز در نواخت دو ساعت از نصف شب ولیم جی مگناتن صاحب بهادر مشرف عتبه علیه حضور خاقانی شده عرض نمودند که در عرصه چهار ساعت حصار غزنین از یورش افواج انگریزی مفتوح خواهد گردید حضور خاقانی خود بدولت نیز بر گرویو زیارت حضرت بهاول دانا تشریف آورده تماشا فرمایند شاه جمجاه فی الفور با چند نفر از خواص تشریف فرما شدند بمجرد ورود بندگان ثریا مکان از یکطرف شروع سرشدن ابواب ساحه یسار انگریزیه و از يك جانب بصدمه نقب از بیخ بر کنده شدن دروازه وقوع یافته و دلا وران تهمتن توان انگریزی باین تهور و تنگریزی خود را در حصار انداخته دست تغلب دراز کردند تا بکه ساکنان حصار غزنین صدای الامان بذروه آسمان بلند نمودند البته کسی را که ساغر عمرش لبریز باده اجل شده مسابقی از ذکور واناث در قید اسیری و هراس در آمده مال و مواشی آنها بیحد واحصا بغارت رسید وغلام حیدر خان ولد دوست محمدخان نیز معه عيال ومتعلقین دستگیر سرپنجۀ تقدیر شد صاحبان بلند شان نامبرده را بحضور خاقانی آورده زبان معجز بیان در عفو تقصیرات او گشودند اعلیحضرت خاقانی نظر بر علو خویش فرموده و از خون او در گذشته بصاحبان بلندشان سپردند و برای حفاظت زن و فرزند و عیال او یاقوت خان وغیره خواجه سرایان از حضور خود گماشتند ازین فتح عجیب و نصرت غریب عام وخواص را حیرت افزود از دلاوری دلاوران انگلیسیه وشجاعت وتهور بهادران انگریزیه هريك زبان مدح گشودند وچون خبر این فتح وفیروزی که در عرصه دو ساعت نجومی نصیب وروزی نبرد آزمایان انگریزشد بدوست محمد خان که در آنوقت در منزل ارغندی باسیاه و اثاثه کاوس و کی فروکش بودرسید قوای جسمانی او از استماع این آفت ناگهانی ومخافت جانی زائل گردیده و بخوانین وفتاین احوال آئین درانی قندهار نیز که ازرکاب نصرت ۱۱۹ حاجه حضرت خاقانی بحیله تهیه اسباب مانده از عقب پا گرفته می آمدند و انتظار وقوع امر باطل میداشتند هر گاه کوشرد گردید روسیاهی نامتناهی واصل و شامل گشت ومحمد افضل خان والدوست محمدخان که درنواحی غزنین بـادو هزار سوار استقرار میداشت هم ازینحال دریافته بیسرو پا گشته فرار برقرار اختیار کرد دوست محمدخان بعد از استماع خبر وحشت اثر غزنین نواب جبارخان برادر خود را ظاهراً بجهة بندوبست خود وعیال وباطناً برای دریافت احوال در نزد صاحبان عالیشان فرستاد نواب مذکور گفت وشنیدی چند کرده ازصاحبان بلندشان همین جواب یافت که دوست محمدخان مـه عیال خود بهندوستان برود سالیانه يك لك روپیه برای اخراجات او از سرکار ذوى الاقتدار انگلیسی عنایت خواهد شد نواب مذکور بعد از دریافت احوال افسرده حال وشکسته بال گشته یکشب در آنجا گذرانیده بعده برگشته در لشکر دوست محمدخان رسیده آنقدر سخنان قبیح وبیداد صریح از جانب صاحبان و افواج انگلیس که سراسر کذب وبهتان بودبیان نمود که بشرح درنمی آید دوست محمدخان بعداز استماع آنهمه اتهام نواب ناتمام رادر کابل فرستاد تاوابستگان وزنان اورا بیاود برسیدن آنجانبز سخنان دروغ بی فروغ خودرا بخاص وعام شهرت داد چنانچه از بیهوده درائی او سکنه کابل مضطرب ومتوحش گردیده مع عیال واطفال فرارنواحیات و کوهستانات گردیده بعداز آن اعلیحضرت خاقانی وصاحبان بلندشان هفت یوم درغزنین زینت بخش بوده ومال ومواشی مفروقه غزنین رادر تحت فروشدور آورده واسیران رارها ساخته متحرك بسمت کابل شدند دوست محمدخان که از خود وبیگانه را ازین خبر یکسان دربدر وشمرده را بر خلاف مراد مشاهده نمود ومحمداکبرخان پسر خود را از سبب بیماری قریب الموت دانست وخبر فتنه انگیزی غلام خان وام اعظم خان نساجی باشی را در کوهستان کابل بتواتر شنید لهذا نا چار شده عیال خودرا برداشته بجانب ترکستان فرار اختیار کرد خوانین قندهار نیز بحضور سلطانی رسیده منشاء جدیود وصاحبان بلند شان کپتان اترم صاحب بهادر وحاجی خان کا کر را مع سوار خوانین قندهار وهم کسانیکه در آنحال از خوانین کابل مشرف حضور سلطانی گردیده بودند در عقب دوست محمد خان برای گرفتاری اومقرر فرموده فرستادند نامبردگان بدوست محمدخان قریب شدند لاکن در گرفتنش حاجیخان کاکر تهاون نموده چشم پوشی کرد لهذا نی نیل مقصد مراجعت کردند چنانچه کپتان موصوف اظهار این معنی بحضور خاقانی در حین ورود کابل بو ضاحت تمام ادا نمود . احوال رونق بخشی دار السلطنـه كابـل وواقعات آن چون بمشيت ازلى وارادة لم یزلى کوکب شامى رايـات افواج بحر امواج انگلیسی در تاریخ غره شهر جمادی الثانی سنه يك هزار ودوصد وپنجاه و پنج مقدمه ۱۲۰ 1Jomada II 1255 / 12 août 1839 (۱۲۱) مجر به رونق افروز کابل شرارت تقایل شد اعلیحضرت خاقانی پیوسته در ملاحظه لشکر کابل ونظم ونسق ملك ورعیت مشغول بوده باصاحبان بلند شان آنچنان شیوة سلوك وموافقت را مسلوك میداشتند و رضاجوئی آنها را مد نظر دوستی منظر می انگاشتند که در میان سرمویی نمی گنجید میرزا حیدر علیخان لشکر نویس شاه شجاع که بتجویز ونفر کلانل کلاد مارتین وید صاحب بهادر از جانب شاه شجاع بخدمت صاحبان بلند شان بر سبیل وکالت ورازداری تخصیص وآمد وشد فیمابین داشت سخن بنوعی فیما بین ادا مینمود که جانبین رضامند بودند و خیال رنجیدگی و مغایرت گاهی بپیرامون خاطر هيچيك از دولتین نمیگردید چونکه فرصت بینی وعقب ماندن خوانین قندهار از محاربه غزنین و سستی نمودن حاجی خان کا کر در مقدمه گرفتاری دوست محمد خان متمكن متیقن خاطر حضرت خاقانی وصاحبان بهادر بود لهذا حسب الحکم سلطانی حاجی خان کاکر و حاجی دوست محمد خان اسحاق زائی از خوانین قندهار که منشاء فساد بودند ونائب امير وملا رشید بارکزائی و آقا حسین فارسی را که معتمد الدوله دوست محمد خان بودند با چند نفر دیگر از خوانین کابل محبوس نمودند چنانچه حاجی دوست محمد خان اسحاق زائی بواسطه عارضه لاحقه که داشت در دارالحبس از حبس این زندان فانی نجات یافته بعالم جاودانی رحلت نمود و حاجی خان کا کر را از قید نجات دادند و اعلیحضرت خاقانی در رفاهیت و غرورسی رعایا و آسودگی و جمعیت سپاه میکوشیدند و بقدر دولت و رویه بنابر تخفيف بدمات از مالیات برعایا معاف نیز فرمودند و بخوانین غلام خانه نامرد بی بهانه نهایت مهربانی و پرورش داشتند چنانکه در تحت امیر اصلانخان جوانشیر که معروف ابخان شیرین است هفتصد سوار مقرر فرمودند که در وقت ضرورت خدمت يك سوار هم ازو بعمل نیامد و بدیگر طوایف نیز علی هذا القیاس چون بندگان شهزاده محمد تیمور باتفاق كلونيل کلاد مارتین وید صاحب بهادر از جانب پنجاب در پشاور واز آنجا بغلبه و مردانگی از خیبر گذشته وارد کابل شدند ملا عبد الشکور خان نام که در مدت سی سال در لودیانه مختار کار شاه شجاع ووكيل بحضور صاحبان والا دستگاه بودند ودر نزد صاحبان مستحسن الوصف وكثير الحوصله ودر سرکار سلطانی مقرب و معتمد الدوله بود همر کاب شهزاده موصوف نیز در کابل رسید بمجرد ورود از حضور شاه بخلعت نائب الحكومه کابل سرافراز شد خان مذکور با وجود آنکه مبتلای امراض لا دوا بود مگر شب و روز بصلاح امور خلق الله میکوشید رعایای ژرمت که در ادای مال دیوانی سر میکشیدند وبر فاقت غلجائی نواحی ملك خود که در حین نزول موکب خاقانی بجبه سای عتبه علیه نگردیده بودند بلکه از کنار و گوشه هنوز شعار راهزنی مینمودند کپتان | ترم صاحب بهادر مع چیزی فوج و توپخانه بنابر انهدام قلعه جات آنها مقرر شد و خوانین قندهار که بمراجعت قندهار شرف ارنخاس حاصل کرده بودند نیز با صاحب بهادر (۱۲۲) موصوف مامور شدند که بعد از انجام این خدمت بقندهار بروند چنانچه مذکور رفته چند قلعه آن گمراهان را منهدم و وجود اکثر ازان مفسدان را بدارنیستی منعدم ساخته خود از آنجا بطرف شال و کوت مليك بلوچ روانه مقصد گردیدند شاه شجاع هميشه ذکر می نمودند که قریب سی سال است که درخانه دوستان یعنی صاحبان بلندشان سکونت میداریم جز قدردانی و اهتمام عالیجانی هیچ مشاهده نکرده ایم که تا انقراض رشته لیل و نهار نسلاً بعد نسل ادای جزای این احسان نخواهد شد بل قصه همایون پادشاه هند و رفتن او بایران و مددگاری و مهمانداری نمودن شاه عباس صفوی شاه ایران و دوباره تسلط یافتن همایون شاه در هندوستان نمونه ایست ازین کارنامه که سرکار فیضمدار بهیه انگلیشیه به بنموده اند چنانچه در قندهار بعد از تخت نشینی و در ابتدای ورود کابل بدفعات به آواز بلند بر سر دربار عام میفرمودند تمامی حاضران چه درانی و چه غیر آن تصدیق و تحسین مینمودند هرگاه بقیام کابل املاک طائفه بارکزائی از ضبطی سرکار بتوجهات صاحبان بلندشان خلاص و با مان ماند و بارکزائی که فرار شده بودند هر يك چون محمد زمانخان با پسران و برادران و محمد عثمان خان ولد نواب عبدالصمد خان وولدان امیر محمد خان با جمیع لواحق وعشائر باز آمده بعزت و اعتبار خود برقرار مانده امورات و مطالبات خود را حسب المرام بنا طقات صاحبان بلندشان سرانجام مینمودند اگرچه در آن زمان حضرت ظل الهی بنابر استرضای صاحبان از بدمنشی هیچ بخاطر عاطر نیاوردند لیکن اراکین دولت چه از درانی و چه غیر آنها را نهایت این روش شاق و ناگوار مینمود بلکه پیوسته بهمدیگر در سفر و حضر میگفتند که اکنون که طایفه بارکزائی درین ملک با متیار و احترام خود باقی و برحال ماندند در اندک فرصت نائره شرارت باوا بلند خواهد شد صاحبان انگلیس با وجود رسائی عقل نفیس و آزمودکاری و جهانداری چگونه دشمنان دوست خود را پرورش میدهند درین معنی آخر ندامت و غرامت دست خواهد داد چنانچه شخصی از واردین پشاور بیان نمود که او يطابيله صاحب ناظم پشاور روزی استفسار احوال کابل نموده پرسید که در دربار شاهی کدام کدام طایفه از خوانین با تمکین میباشند بیان کردند که از هر طایفه یعنی بارکزائی و غیره همه جنس میباشند صاحب مذکور بحاضران دربار خود مخاطب گردیده گفت خدا شاه شجاع الملك را بیامرزد حاضران مجلس تعجب نمودند شاه شجاع الملك زنده و قائم است صاحب چه میفرمایند او یطا بیله صاحب گفت که شخص نامداری را که دشمن خونخوار بهاونشین و بعزت و اعتبار خود بحال و سرفراز باشد زنده بودن او را عقل سلیم تجویز نمیکند عنقریب خواهید شنید که شاه شجاع الملك از دست همین بارکزائیان کشته شد عرض اعلیحضرت خاقانی و صاحبان عالیشان الی چهار ماه بکابل رونق بخش بوده در آغاز موسم سرما در تاریخ بیست و چهارم شعبان ۱۲۰۰ هجری بسمت جلال آباد نهضت فرمودند و بندگان شهزاده محمد تیمور را نائب السلطنه کابل فرموده ملا عبدالشکورخان را بدستور نائب الحكومة ماندند بعضی صاحبان چون سکندر برنس صاحب بهادر و مانند اونیز در کابل مانده بندگان اعلیحضرت خاقانی که زیب آرای باغ شاه شدند شهزاده محمد اکبر که در صدف خواهر دوست محمد خان و ولد ارشد شاه سکندر شان بود و بریعان شباب رسیده و از حاصل جوانی هنوز کامیاب نگردیده (۱۲۳) ناگاه بعارضه درد پیدواراه مملکت مغفرت پادشاه لایزال پیش گرفت از بدبختی شاه شجاع را باغ سله داغ سینه گشت و از قضیه این شهزاده صغیر و کبیر را دل در آتش غم جایگیر آمد شاه شجاع تابوت آنمرحوم حضرت یزدان را در لقمان بمزار با انوار حضرت مهتر لمک علیه السلام فرستاده خود بدوات نهضت فرمای جلال آباد شدند چون شهر جلال آباد مخیم سرادقات جاه وجلال و مضرب خیام سپهر احتشام افاقحضرت خاقانی و صاحبان عالیشان شد چند ماه اقامت در آنجا بخوشی گذرانیدند . انتزاع وافتتاح قلعجات محال کنر از قبضه سید هاشم و تسلیم آن بسیدبهاء الدینخان سید هاشم خان حاکم کنر که دست نشانده دوست محمد خان بود هر چند طلب نموده شد حاضر نگشته سر از خط فرمان باز کشید آخر الامر بوقوع ناچاری چیزی فوج انگریزی مع چند ضرب توپ و یکصد سوار عبدالله خان اچکزائی بکمان افسری جارج میکریگر صاحب بهادر بنابر اخراج سید هاشم و نصب سید بهاء الدینخان که بجميع وجوه موصوف و باوصاف محموده معروف بود مقرر گردید سید هاشم از ورود رستم صفتان انگریزی تاب مقاومت بجای نیاورده مگر در قلعه (پشت) چند روز پایمداری بنمود و اجنب ساخت دلاوران نهضتن نشان انگریزی خواستند که چون دروازه آهنین در آن قلعه با تمکین را بصدمه نقب از بیخ بر کنند و داخل قلعه شوند اما یورش اول چونکه در آنشب شدت باد و باران بنهایت وظلمت ابروهوا بغایت بود ببردن نقب در قلعه راهی پیدا شد زیرا که بعقب دروازه قلعه دیواری دیگر بر محکم بنا گذاشته بودند بعده چون دلاوران تهمتن نشان بحکم افسر کمان قدم پشتر کرده واز سبب وفور باران در خیمگاه رفتند سید هاشم از دلاوری دلاوران انگریزی مخوف گردیده و فرصت وقت را غنیمت یافته همینکه راه گریز یافت فی الفور از دریا که قریب قلعه مذکور میباشد بسواری جاله عبور نموده فرار گردید کمان افسر مذکور مملکت کنر را بسید بهاء الدینخان کرده و خود مراجعت نموده وارد موکب همایون گردید . احوال عبدالعزیز خان چهار خیل : عبد العزیز خان چهار خیل قوم غلجائی که یکی از معتبران دوست محمد خان بود بحدیکه همشیره اش در عقد نکاح دوست محمد خان نامقدویر قرار و در قوم خود نیز نامدار و با اعتبار میبود بعد از چند گاه اولاً از اعلیحضرت خاقانی استمالت یافته و از صاحبان بلند شان خاطر جمع گشته جبهه سای عتبه علیه شد ثانیاً خود بخود مخوف گردیده کوه نشینی اختیار کرد هر چند دلالت برجوع ورزیدنش بمربار عالم پناه شد از وفور هراس بی سبب باز نیامده بدستور (١٢٤) عاصی ماند لهذا حکم اشرف وصلاح صاحبان بانخشان در هدم قلعجات او بانفاذ پیوست چنانچه در چکان قلعه ای داشت که از حاکم غلجائی انهدام آن متعذر بود بنا بران چیزی فوج مقرر گشته تامهندم ومنعدم ساختند . احوال طوائف خوگیانی رعایای خوگیانی سکنه جنوبی ملك جلال آباد از تمرد و جهالت در ادای مالیات دیوانی نمی پرداختند نیز فوج انگریزی بکمان افسر کانانی صاحب بهادر تقرر یافته قبل از آنکه گوشمالی یابند قبول ادای بالواجب نموده استدعای چیزی تخفیف نمودند چنانچه یکهزار و دوصد روپیه تخفیف یافته راه خبیر که مدام مسدود می بود یا حدود غلجاییان از کابل تا گندمك یا تا جلال آباد که مترددین بد ایجمعی آمدوشد نمیتوانستند کردیند و بست بوجه احسن یافته که اجرای قوافل و تردد خلق الله از پشاور الی کابل بکمال رفاهیت حاصل میرود اعلیحضرت خاقانی از جلال آباد بعزم زیارت مرقد منور حضرت مهتر لمك علیه السلام زینت بخش لغمان شدند حاکم تا جکیه لغمان که میرزا ابراهیم خان منشی باشی سرکار اشرف بود سیورسات شاهی وضیافت اراکین دولت را از خاص وعام چنانچه میبایست اقدام نمود حضرت خاقانی بعد از حصول زیارت مراجعت بجلال آباد فرموده از نظم و نسق جلال آباد فراغت کلی حاصل ساخته عنان رایات دولت بصوب کابل معطوف فرمودید . مراجعت بدارالسلطنه کابل و بند و بست غلجا ییان سکنه اولان رباط : در تاریخ هفدهم ماه صفر المظفر سنه ١٢٥٦ هجری بندگان اعلیحضرت خاقانی وصاحبان بلند شان نهضت کابل فرموده بعد از رونق بخشی بندگان شهزاده تیمور را مع فوج انگریزی به سبب آنکه در اولان رباط که حدو د طایفه غلجای هوتکی است صاحبان بلند شان را مرکوز ساختن قلعه بود مامور آندود فرمودند چنانچه شهزاده ممدوح چند ماه در آن نواح رونق افروز بوده بعده عنان عزیمت بسمت کابل معطوف فرمودند بعضی خیر خواهان بعرض اعلیحضرت خاقانی رسانیدند که بازار زنان فاحشه نهایت گرم است حتی که در لشکر گاه انگریزی علانیه روز و شب براسیان سوار کرده میبرند چنانکه بندگان حضرت خاقانی خودهم هر روز در هنگام سواری میبیند و این فاحشها که خود را بلباس فاخره و آرایش و دلربا یانه زینت مدهند و بیباکانه میروند کسی نمیداند که آنها از خاندان شرفا اند یا از جماعه فسقای بیحیا مگر اینمعنی بغایت موجب فساد و خلل ملك ودولت است ومنافقانی که در خانه صاحبان بواسطه تملق و چاپلوسی مقرب و معتبر شده اند اگر چه منسوب و متعلق طایفه بسیار کزائی وغیره خواهند بود اول خود رهنمون این فعل شنیع (۱۲٥) میشوند و باز خود از راه شیطنت نزول بدنامی و بی انتظامی را بحضرت خاقانی آورده مردم ساده لوح را بغیرت خواهند آورد اعلیحضرت خاقانی چونکه بدگوهری و شرارت مردم آنوطن را بدفعات دیده و دریافته بودند وجوبا اینمعنی را بطور رمز و ایما بولیم جو میکناتن صاحب بهادر بیان فرمودند از انچا که صاحب موصوف از نهایت کار مردم آندیار آگاهی نداشت و رفتار و گفتار آنان برای يك بتجربه ترسانید بود ع : که خبت نفس ننگردد بسالها معلوم» عرض نمود که اگر سپاه را ازین فعل ممانعت کرده شود مبتلای چندین امراض خواهند شد بندگان خاقانی فرمودند که اگرچه اینمعنی واقعیست هم اصوب آنست که در ينملك چوب منع پیش گذاشته شود غرض تازمانی که ملا عبدالشکور خان حاکم کابل و میرزا حیدر علیخان وکیل دولتینعالیین بود پرده عدم و وجود اختیار پادشاه از امور مملکت و سپاه از روی کار برداشته نشداگر چه طایفه بارکزائی ومتعلقان اوشان پهلواشین صاحبان بلند شان شده و بحقایق مافی الضمیرایشان وارسیده بمردم سخنان بی اختیاری پادشاه را عبثا نملک بیان میکردند و ازقوم انگريز مخوف داشته و بفتنه وفصاد اشگیز مینمودند باینمعنی که زنان شما از شما بندا ما ملاعبدالشکورخان بحکومت خود آنقدر حکمت و ساختگی بکار می آورد که محکومی و بی اختیاری پادشاه چندان یقین مردم آنولایت نمیگردید بل در وقتیکه در باب تسعیر غله یا احکام دیگر که در شهر منادی میکردند شخصی که از جهة آشنائی وتعلق سکندربرنس از اطاعت امر و احکام تجاوز تفاوت ورزیده قبول حکم نمیکرد ملاعبدالشکورخان بپاس ظاهر داری آنشخص را تنبیه مینمود چون مردم اینمقدمه را میدیدند میگفتند که اگر پادشاه در حقیقت اختیار ملك نداشته باشد ملا عبدالشکورخان چگونه ملاحظه سکندر برنس صاحب نمیکند بعد که سکندر برنس صاحب بهادر چپراسی خودرا نزد ملاعبدالشکورخان میفرستاد که فلان شخص متعلق ماست ملاعبدالشکورخان میفرمود که من خبرنداشتم و واگذار میشد غرض در ایام نیابت خود ازیشگونه چندین پرده داریها و مصلحت کاریها مینمود که محض خیر و دوام و قیام محبت و اتحاد دولتین بلاغیر در آن مضمر بود مگر میکناتن صاحب و سکند ربرنس صاحب که توجه برمال کارنداشتند اینمعنی را ناگوارا انگاشته یوماً فیوماً ازملاعبد الشکورخان دلگران میشدند باوجودیکه ملاعبدالشکورخان فدوی شاه جمجاه و دولتخواه دولتین علیتین بود و محمد عثمان خان نظام الدوله که از جهت ترقی ظاهر و نفع خود طرف صاحبان را گرفته از طرف پادشاه جمجاه دست کشید ناچار آتش فتنه وفصاد بلند شد الحق اگر ملاحظه اش اصلاح کار طرفین میبود مردم رعیت وسپاه سر بفساد وعناد برنمیداشتند بدوش وفادارخان وزیر اگر خواتین درانی را در عهدسلطنت بندگان شاهزمان خوارو بیوقارنمیکرد وسران آنطایفه را بکشتن نمیداد چرا سلطنت شاهزمان خراب میشد حقا کسی را که باقتضای چنین منصب بزرگ و دولت سترگ بی پرسش برسد علاوه بر آن ولیمیجی میکناتن صاحب بهادر که وزیر مختار کاردولت بهیه انگلیسیه بی زوال باشد بدون آزمودن وحصول تجربه نوشته وزارت نسل بعد نسل باو بدهد او چگونه (۱۴۹) بخبر آقای خود بنظر کند فرس سکندر برنس صاحب بهادر ومسكناتن صاحب بهادر را رفتار ملا عبد الشكور خان پسند خاطر نیامده درین اثنا میرزا امام وردی معتمد دوست محمدخان که در منافقت و شیطنت ابلیس کهینه شاگرد مكتب اوست از بخارا خود را دیوانه ساخته بصورتی که گوشت بدن خود را بدندان میکند و باین حیل از آنجا نجات حاصل نموده در کابل آمد چونکه در خانه ملاعبد الشکور خان پیشرفت کار خود ندید و در آنوقت عثمانخان نظام الدوله که در سر کار شاهی در ثالث ان عمال مقرر و بر حال شده بوده لہذا با او پیوسته در اندك ایامی کار بجای رسانید که همه درانیان و رعیت در بدگوئی و بدخواهی ملاعبد الشکورخان زبان كذب ترجمان بخدمت پادشاه جمجاه در خلا و ملا کشودند و میکناتن صاحب وسكندر برنس صاحب بحضرت خاقانی ظاهر نمودند که ملاعبد الشکور خان نامرد حکومت نمیرسد دیگری را قایم مقام او باید ساخت شاه جمجاه هر چند تعریف وتوصیف ملاعبدالشکورخان بمبالغه میفرمودند که ازین آدم بهتر ناظم و حاکم متدین تری دست نمی آید چون آنها باطنا بحکومت دیگری راغب بودند لهذا بدلایل و حكايات لاطائل مببرداختند حتی که ارصاف بی اثری میگذشت از آنجا که حضرت خاقانی پیوسته بمرضی صاحبان بلند شان قدیرین طریق انتظام بودند بملاحظه ظاهر حال عثمانخان و اصوفه دار خان سدوزائی را بخطاب نظام الدوله مخاطب فرموده حل وعقد امور مملکت را با ووا گذاشتند و ملا عبدالشکور خان را از حکومت معزول کردند چندانچه بتحريك نظام الدوله حسب خواهش صاحبان بلندشان چنان قدغن شدید اجرا یافت که احدی از رعایا و برایا وخرد و بزرگ نزد ملا عبد الشکور خان آمد ورفت ننماید بلکه سوار و پیاده که در تحت امر او بودند هم از وجد اماخته او را خانه نشین کردند درین حین خبر رسید که دوست محمد خان از بخارا گریخته در تاشقرغان که موسوم بخلم است آمده از آنجا بجمعیت مردم اوزبك مقدمه بر سر با میان آورد چونکه در آن زمان داکتر لاد صاحب مع چندی از سواران جازیا زویادگان پلنتن باچند ضرب توپ در بامیان مقرر بود دوست محمد خان با جمعیتی که از مردم ترکستان با خود داشت مقابل لشگر ظفر پیکر شده دوسه دفعه حمله نموده چون فایده در کار خود ندید بل هر وقت که مقابل شد هزیمت یافت آخر الامر صورت بهتری کار خود بان تصورید که در کوهستان کابل رفته باتفاق رعایای آنجا محرك سلسله فساد شود شاید که کاری بکند مردم کوهستان نیز خبر مخلصی دوست محمدخان شنیده بدھوا شده در صدد آن بودند که بیکدام بهانه آتش فتنه وفساد در کوهستان روشن سازند مگر در عهد حکومت ملا عبد الشکورخان که شخصی نيك محضر ورعیت پرور بود محرك فتنه نشدند همین که عثمانخان سدوزایی بر روی کار آمد اول میر مسجدی خان نامی ولد خواجه اسحاق که نامدار و صاحب جمعیت ووقار کوهستان بود سر کشی از گریبان یعنی بلند کرده متواتر خطوط طلب دوست محمد خان فرستادن گرفت چون این خبر بحضرت خاقان (۱۴۷) وصا حبان بلند شان رسید بندگان شهزاده محمد تیمور و جرنیل سیل صاحب و سکندر برنس صاحب مع افواج انکلیسی و سوارانراسی فولخزاری مامور کوهستان شدند اولا در موضع خواجه خضری بر قلعه میر مسجدی خان مقدمه پیش آمد چنانچه میر موصوف در آن قلعه با چهل پنجاه نفر پیاده تفنگچی ملکی استقامت ورزیده دست جلادت و مردانکی دراز کرد جرنیل فوق الذکر بضرب کاولهای توپ یکطرف دیوار حصار را مسمار ساخته بلشکر نصرت اثر حکم یورش داد قطارا دیوار حصار آنقدر مسمار نشده بود که دلاوران تهور نشان باندون قلعه در آیند با وجود آن حمله نموده بیای دیوار پیوسته کمال تهور بکار برده قدم بر دیوار گذاشتند اما از درون قلعه تفنگ وتیغ بیدریغ میزدند کار بجای رسید که دلاوران فوج انکریزی سنکین تفنک و قمکچیان بکار دو خنجر وچنک برسر وسینه یکه یکر کار میفرمودند غرض از باعث بلندی دیوار قلعه وعدم حصول دخول بسیار دلاوران سر خود در پای دیوار کذاشتند و کانلی صاحب بهادر نیز از زیر دستی دست اجل رخت حیات هم در پای قلعه از بر کشید جرنیل بهادر چون دانست که بر قلعه عروج غیر ممکن است لهذا دلاوران فوج را حکم مراجعت وترك مداخلت داد چونکه مردم جرا رو جنگی از طرف میر مسجدی نیز بر سر دیوار قلعه بسی مقتول و مجروح شده بودند و یکدست خودش هم از ضرب سنگین تفنک دلاوران از کار رفته لهذا استقامت آنجا را موجب هلاك تصوریده بوقت شب از حصار بر آمده بسمت ریزه کوهستان رفت دوست محمد خان در حینیکه در کوهستان رسید جمعیت نموده در موضع پروان هنگامیکه آراسته از افواج نصرت امواج اولا اقدری سوار هندوستانی محالة بمقابله او رفت چون دوست محمد خان سواران هندی را بسیمون پلٹن و توپیافت محمد افضل خان پسرش را با چند سوار که همراه داشت فی الفور بر سواران مذکور حکم مقابله و حمله داد چون دلاوری بکار بردند سواران هندی روی خون دیده استقامت بسر خود دشوار یافته بید چون افواج انکريزي ما نند امواج سیل قادرو رسید دوست محمد خان با محمد افضل خان در میدان کریراسب انکيز شد ند هر کاه دانست كه فوج انگریزی چون بيك اجل از عقب سرانخواهد كذاشت و از شهرت دادن صاحبان بلند شان که هر کسیکه دوست محمد خان را كرفتار نموده بیارد مبلغ دو لك روپیه انعام داده میشود ترسید که مردم اینملک که برای پنجروپیه پنج نفر را میکشد من از دست ایشان هیچ جای جان بسلامت نخواهم برد مقتضای خرد آنست که بپای خود نزد صاحبان رفته از روی عذر و التیام سرانجام مرام خود نمایم هنوز بخیال مردم آنسر زمین این بود که دوست محمد خان در پناه چندین مقابله و کارزار خواهد نمود لاکن دوست محمد خان بعد ازین از مآل کار کسی را اطلاع نداده خود را مع سه سوار که یکی از ان محمد افضل خان پسرش بود بوقت شام منو کلانلی الملك العلام بخدمت ميكناتن صاحب بهادر رسانید صاحب ممدوح در آنحال از بالا حصار بجهۀ هواخوردن سوار شده میرفت که ناگاه شخصی آمده مصافحه نمود صاحب ممدوح پرسید که شما چه کسید کفت من دوست محمد خانم ميكناتنصاحب از اینمعنی نهایت منشرح الحال كرديده با او مراجعت بمكان خودنموده بیحد محبت وسلوك رامسلوك داشته غایت فرمان پذیرا یی اختیار کرد. (۱۲۸) یکی گرگ بچه را پرورید چو پرورده شد خواجه را بدرید طرفه اینکه دوست محمد خان از سعادت اندوزی سلام حضرت خاقانی ابا کرده و سرباز کشید و میکناتن صاحب نیز بحسب رضا جوئی او عمل ورزید سبحان الله کسی را که آبا و اجدادش همیشه متابعت کرده باشند و از ریزه چینی خوان نعمت و احسان او صاحب اسم و رسم و نام و کام گردیده پرورش یافته باشد و او از ان مطاع و ولی نعمت خود از کوتاه اندیشی و حقوق ناشناسی استغنا و استعلا نماید دیگری که امید خبر از ان بی حقوق نماید چه قدر غلط و غفلت است از آنست که محمدا کبر خان خلف الصدقش حسب التعلیم یا برای خشنودی آن حقوق احسان میکناتن صاحب را بچندین خیانت و خذلان مبدل نموده ابواب حسرت و افسوس از قتل آن مردملک دیده خردمندان روم و روس بر روی جهانی خاصه بخاطر پادشاه جمجاه صاحب ناموس کشود الحق . نکوئی با بدان کردن چنانست که بد کردن بجای نیکمردان غرض میکناتن صاحب عیال و اطفال دوست محمد خان را که از عرصه چند ماه پیش از آمدن خودش از خلم بهمراهی جبارخان آمده در غزنین حسب الصلاح صاحبان مقیم میبودند و خدمت و خبر گیری آنها صاحبان بخوب وجه مینمودند طلبیده با دوست محمد خان با عزاز و اکرام تمام بلودیانه رسانیدند و بمکانات شاهی سکونت داده در سال دو لك روپیه برای خرج او مقرر ساختند و از روز آمدن دوست محمد خان بکابل الی ورود لودیانه آنچه خواهش خاطرش در گرفتن اسباب و مبالغ و ملبوسات شد صاحبان بلند شان هیچ عذر نفرموده بمصرف عطا فرمودند و در افغانستان هر کس که متعلق و منسوب و آشنا و مربوب او بود از تعرض و زحمت و تكليف وذلت همچو کا فریکه اسلام قبول کرده باشد آزاد گشته فارغ البال و مرفه الحال شد از ظهور اینواقعه و التفات ظاهر و باطن خاطر دانش مواطن صاحبان بلند شان باین درجه و عنوان نسبت بحال دوست محمد خان شاه جمجاه در ملك افغانستان آنچنان از اعتبار افتاد که گویا از آسمان برزمین رسید بند گان شهزاده فتح جنگ که حاکم و ناظم قندهار بود هم از جهة رنجیدگی میجر لیچ صاحب بها در حسب الطلب حضرت خاقانی در کابل آمده و شهزاده صفدر جنگ برادر عینی او را قائم مقامش ساخته در قندهار حاکم نمودند. عزیمت فرمودن شاه جمجاه بجلال آباد سال دوم چون در کابل موسم سردی پیش آمد اعلیحضرت خاقانی شهزاده محمد تیمور را در کابل گذاشته خود بدولت و سعادت با صاحبان بلندشان نهضت فرمای جلال آباد شدند درین سال تا زمان رونق بخشی جلال آباد واقعه پیش نیامد مگر طائفه سنگو خیل چندرمه گوسفند مردم شنواری را بباعث دشمنی خانگی که با آنها داشتند چپاو کرده بردند از اینجهت فوج از سپاه نصرت پناه انگریزی مع سواران جانباز رفته با وجود اینکه آنمردم خود را در جبال آنجا کشیده بغود داری میبودند اما بخوبی گوشمالی داده قلعجات آنها را میره مسمار و منهدم ساخته مراجعت نمودند . (۱۲۹) کیفیت دستخطهای جعلی بنام شاه شجاع روزی سه قطعه طغرا دستخط مهری شاه شجاع را میجر یکر صاحب بهادر بحضور شاه ممدوح آورده بنمود چون شاه شجاع کشودند می بینند که باسم خوانین کوهستان متضمن تحريك فتنه وفساد وبنياد جهاد با افواج صاحبان تهور نهاد بوده از مطالعه این مضمون چونکه سراسر خلاف مكنون بطون همایونش بود رنگ از روی شاه شجاع پرید وهرچند بمهر ودستخط خاص خود غور وملاحظه فرمودند هیچ اشتباهی در نیافتند وهر کس بقدر حوصله خویش تقریرای میزد وسخنی مخالف مراد ادا مینمود اما هیچکونه تسلی خاطر شاه شجاع نمیگردید چنانچه تمام آنروز بتفحص و تجسس گذشت و هیچ پی بحقیقت حال میسر نکشت روز دیگر علی الصباح شاه شجاع میرزا ابراهیم خان منشی باشی حضور خود را طلب فرموده ودستخطهای مذکور باو نمودند و برای تحقیق حال جعل تاکید فرمودند . منشی باشی مذکور بمجرد ملاحظه دریافت که نوشته اول را نقدی از راه تحریف از روی كنه قدغنه بد بخایب حسب مراد خود بعبارتی که مبانی مبانی فساد باشد نوشته است چون کیفیت این جعل بحضرت خاقانی از روی تحقیق کشف کردید غنچه خاطر اقدسش به آیین ریاحین رو بشکفتن آورد فی الفور میگر یکر صاحب را طلبیده چکونکی وصورت حال دستخطهای جعلی را بایشان داده بر آثار وعلامات نوشته اول که هنوز بنور از روی كاغذها هویدا بود آگاه فرمودند صاحب موصوف نیز بعد وقوف حال تصدیق کمال نمود لهذا سكنائن صاحب كنفدرازای صاحبان نماده فوج ظفر موج نموده و بحقیقت جعلی هیات را واقف گردانید همگی فرحناك شده سوء ظنی که متمكن بواطن شان کردیده بود با الکل رفع نمودندشاه شجاع بصفات بصاحبان بلند شان فرمودند سعه احسان نمودن شما در حق طائفه بارکزائی و بودن آنها باین عزت و اعتبار درین ملك آخر نتیجه اش جز فتنه وفساد نخواهد و در این نوع کاغذ ها بسی خواهند ساخت باکه شنیده میشود کیه قوم بارکزائی چون جبارخان ومحمد عثمان خان ومحمد زمان خان وامثال اینها شب و روز دودامن زنی آتش فتنه وفساد میباشند خصوصا الحال که نظام الدوله معتهران دوست محمدخان وامنجو میرزا امام وردی وصوفی عبد الرزاق و میرز الحمد وقائب امیربار کزائی و مانند ایشان را کار دار ومختار خود ساخته است همین شهرت داده اند ومیدهند که پادشاه را جز نام هیچ دخلی نیست بلکه در ملك اختيار تحريك وتصرف پر کاهی ندارد سرکار یعنی ما که در لودیانه در دفعات مطلوبه خود نوشته ایم که صاحبانها ایشان را هیچ امر از امور مردم ولایت سروکاری نباشد وصاحبان پذیرائی اینمطلب نموده اند مراد اصلی ما از طائفه بارکزائی ومتعلقان شان بود الحال بر عکس و خلاف آن ملاحظه میشود آنست انسب آن است که قبل از انكه فتنه از خواب بیدار گردد تدارکش کرده شود مکاش این احوال از جانب شاه شجاع که برای نواب گورنر جنرال لازدا کشند بهادر نموده شده شاهد این مقال است اما آنچه صاحبان بلندشان بمضمون اینکه دود را باحساك گردن بنده عمل نموده اندتدا رك این معنی نشد مآل (۱۳۰) فحوای مصراع مذکور در فخر افغانستان لایق است و درافغانستان تعمیل بدین مضمون اوجه و احسن تواند بود که دع عسورا بشمشیر گردن بزن، الحیق که اگر پادشاه را اختیار میبود متنفس از اولاد بارکزیان بارکزرائی را در ملک افغانستان نمی گذاشت بلکه خود از بارکزائیان احدی نمی ماند و ظاهر است که اگر یاد شاه را دست تسلط بر طائفه بارکزرائی در از میبود خرابی و بربادی مال و جان باین شتابی برین سرگبارین (۱) مماکیت رو نمیداد غرض اگر چه شاه جمجاه را اضطراب و پریشانی خاطر از اختیار بارکزائیان و تلطف صاحبان در باره ایشان بموجب بود مبرهنست که از اطوار ناشایسته و بدکاری طایفهاموله بر سر کار آمدن معتمدان دوست حصیدجان بفتنه آتش فتنه و فساد روشن خواهد شد اما چون صاحبان را پرداخت اموال بارکزرائیان و منصوبیان ایشان منظور بود شاه جمجاه تقدیم رضای صاحبان را اقرب بصواب میدیدند غرض شاه جمجاه را کند اخلاص و شوق بزیارت مرقد منور مهتر لمك عليه السلام بتربت مباركه نواب عالیه ادنی و اقده ما جده فردوس مقام کشیده رواق افروز لغمان شدند میرزا ابراهیم خان منشی باشی که حکام آن محل بود لازمه خدمت سرکار شاهی و ضیافت اراکین دولت از خاص و عام و سپاهی بجا آورد چونکه نظام الدوله نمیخواست که جز خودش احدی در سرکار شاهی اعتمادی داشته باشد و از خدمتگزاران قدیمی حضرت شاه نهایت تخم حـد در وا میکاشت میرزا ابراهیم خان منشی باشی که در حضور شاهی عزت و اعتبار وافر داشت خرابی روز کار او را هم همچون ملاعبد الشکور خان موجب فتوح کار خود دانسته با وجودیکه ملک لغمان زروی تحقیق باجاره او داده شده بود بتوجيه ضبط نموده عاملان و حصار داران او را در مقاباش استاده کرد هر چند منشی باشی مذکورو گفت و شنید نمود که ملک لغمان باجاره من است کس بند و برماق او که در ملک مسطور او ده تصرف شد اراکین دولت و خاص و عام که مشاهده اینحال نمودند مایوس شدند که کسانیکه ملک اجاره مینمایند با مید حصول نفع میکنند این شخص که از عرصه بیست سال خدمتگار عقیدت شاهی بوده هر گاه منفعتی نموده از معمر اجاره داری نموده است نه از راه خیانت شعاری هر گاه منشی باشی مذکور بجهة تحقيقات معامله شود خزائن معتبر درانی را بحسب حکم حضرت خاقانی منصف نمود همگی دانستند که نظام الدوله سـراسـر در خـرابی او کمر بسته اما مکناتن صاحب که طرفدار او بود حق بمرکز خود قرار نگرفت چون ایام بعضـت خاقانی از لغمان مراجعت فرموده بجلال آباد نزول اجلال فرمودند از آنجا بمرور عرصه قریب با صاحبان بلندشان اوای عزیمت بسوی کابل برافراشتند . مراجعت شاه جمجاه از جلال آباد بکابل نوبت دوم. چون کوکبه شاهی زینت بخش کابل شد بعد از چندی شهزاده محمد تیمور را بصلاح صوابد بد مکناتن صاحب بها در مامور بحکومت قندهار فرمودند در تاریخ ده ربیع الثانی سنه یکهزار و دو صد و پنجاه و هفت هجری اهالی حرم محترم شاه جمجاه از لودیانه بکابل رسیدند صاحبان عالی شان تهیه اسباب و لوازم سفر از خیمه جات و سواری و بار برداری بوجه احسن نموده برای رسانیدن و حفاظت در راه منجر براد فوت صاحب بها در را مقرر کرده بودند عالیجاه موسوف آنچنان حفاظت در راه نمود و اعزاز و احترام و تجیل و اکرام صغیر و کبیر بجا آورده بودند که بشرح در نمی آید یعنی هريك از حشمت پیر او شکر گزار می بودند (۱) ترکیب خود مؤلف است که عینا نقل شد . (۸۳۱) کیفیت بدسلوکی نظام الدوله و خرابی دولت چون میکناتن صاحب بهادر و ره خبث باطنی نظام الدوله را فریب ظاهرش اعتبار نموده بدرجه کمال با او موافق شدهبین که چند ماه از مهتر کاری او گذشت از روی خود بینی و استکبار باصغار و کبار رفتار و گفتار ناهنجار و بدگوار اظهار نمود و بمهمات شاه جمجاه در نهایت استخفاف و آمد مینمود هرگاه دید که حالا در دربار شاهی از خدمتکاران قدیمی کسی به آب و اعتبار خود نماند که برخلاف من دم زند یا سخن گوید دست در مخالفت خوانین دراز کرده چند نفری که در دربار شاهی اسمی و رسمی داشته اول احوال آنها را در خدمت میکناتن صاحب بهادر با قبیح وجه وانموده و بعد ازان در تنقیص مواجب هريك چه درانی و چه غیر آن کمربسته بعضی از خوانین که بودن از ارکان سلطنت میدانستند و حکومت بارکزائی را مکروه طبع میشمردند و بر سرپر آرائی شاه جمجاه شکرانهای ایزدی بجا می آوردند هر چند بحضور شاه جمجاه عرض نمودند و شاه جمجاه بنظام الدوله فرمودند که تنقیص مواجب اینمرده لازم نیست فائده نبخشید یکه روزی در دربار شاهی که اهل دربار مجموعاً علی قدر مراتبهم بحضور شاه جمجاه هر يك بمقام خود قائم بودند صمدخان نیز قزلباش بیگمان درانی با دوزائی بعرض رسانید که مواجب غلام نپرسه شاه جمجاه بنظام الدوله اشاره فرمودند چه عرض میکند نظام الدوله در جواب گفت که ملاف و دروغ عرض مینماید صمد خان گفت دروغگو تو هستی که تمام خدمتگاران و دولتخواهان شاهی از دست تو جگرخون اند و منسوبان طایفه بارکزائی که دشمن ایندولت اند همه در پیش تو بکمال دوستی مقرون نظام الدوله از پنجواب صواب تنفر شده گفت یکدام خیالی چشم ترامیکشم صمد خان چون دید که لحاظ حضور شاه جمجاه ننموده جواب غیر صواب میدهد او نیز در جوابش گفت که اگر بحضور قبله عالم نباشی بشمشیر زبان ترا قطع میکنم سابق برین که هنوز مقدم محتشم شاه جمجاه زینت افزای اینولایت نشده بود من و تو درین وطن متوطن بودیم احوال جانبین بر همه کس هویداست که فتروره محمد زمان خان بارکزائی آئینه صورتهای حالت بود و من با وجودیکه با دشمنان خود همسری داشتم باز هم جای داد و منصب درينملك باستمرار میبردم چون گفت و شنید در دو بدل باینجا رسید از آنجا که صمدخان در درانیان بزرگ زاده و صاحب اثری بود شاه جمجاه طرح سخن طوی ایشان داده از دیوان برخاستند نظام الدوله طافت نیاورده همان وقت بخدمت میکناتن صاحب بهادر رفته بمقتضای خاطر خود کاشف احوال شده گفت که امروز اینچنین جواب وسوال شنیدم هرگاه باز خواست نشود فردا جواب دیگر درانی چه خواهد داد میکناتن صاحب نوشته بحضور شاه فرستاد که صمدخان لایق داری دربار شاهی ندارد من بعد از حضورش موقوف سازند چون شاه جمجاه سخن صاحبان را چون حکم آسمانی میدانستند بنابران صمدخان مذکور را از دربار ممنوع فرمودند از ینمعنی بضبائع تمام درانیان ناپسند آمده مگر طایفه بارکزائی را بجهة آنکه درینمقدمه ایشانرا تمسکی قوی حاصل شد که بهريك گفتند و پیغام فرستادند که ما همیشه میگفتیم که پادشاه را بجز نام دیگر هیچ اختیاری نیست الحمد لله اکنون سخن ما پیرایه ثبوت یافته دانسته شما گردید غرض آنچه معتمدان طایفه بارکزائی که در نزد نظام الدوله بودند و با ومیشودند همان بعمل می آوردند بارکزائیان و معتمدانشان در تدارک آن بودند که اعتبار پادشاه از صفحه خاطر خاص وعام محو ومنتفى شود تا كه فتنه از طواب بیدار گردد ونظام الدوله از کوته اندیشی هیچ (۱۳۲) میدانست، میدانست که گرمی بازار من و امنیت ملك ورعیت همه موقوف ومودع باقتدار پادشاه جمجاه است والا آقائی باین بزرگی را پاره اپری ناپدید کند عاقبت کار بجائی رسید که شاه جمجاه بیکفاوين از مال ومُلك بيكسى داده و بختیده نینوا سمت اوقاف مزار با انوار حضرت عاشقان وعارفان که از زمان سلاطین رضوان مکان سابق الی یومنا هذا احدی آنرا موقوف نساخته بود شاه جمجاه بباعث عدم اختیار نتوانستند که مقرر داشته بمجاوران ومستامنان آنمزار با انوار رسانند اگر شاه جمجاه میخواستند تا نیز پور صاحب کدام سواری را بنوکریش بحال دارد بدون رضای نظام الدوله حكمش بجا نمی آمد مردمان رعیت و سپاه چون استغاثه یا عرضی از احوال خود بحضور شاه جمجاه مینمودند شاه جمجاه بنا بر عدم اختیار جز حرف امر میشود از زبان جوابی بر نمی آوردند ازجهة آنکه تا پرده دو کار برقرار باشد شاه جمجاه میدانستند ته حکم من بجائی نمیرسد پس ناچار بدون لفظ امر میشود دیگر چه میفرمودند در آن اوقات حکم سرکار ذوالاقتدار انگارنیه در بغل مینگناتن صاحب بهادر اصدار یافت که صاحب ممدوح تدارك رفتن دایرة شاه جمجاه از ملالت بی پردگی وبدنامی خودمیفرمودند که الحال مینگناتن صاحب که شخص خرد مند و دانشور است میرود وقائم مقام او سكندر برنس صاحب است هر گاه دروقت اوهم همچنان بدنامی وسبکی شامل حال اولیای ایندولت باشد پس راه پیمانه خویش میگیرم زیرا بخاطر میرسد که مبادا صاحبان بلندشان بسخنی ازما آزرده شوندکه طاقت و تحمل در استغنا استكبار عمدة خان نظام الدوله و درخودرائیهای و بیپروائی های او مینما ئیم صرف بپاسخاطر صاحبان عالیشان است و چون بندگان شهزاده محمد تیمور مامور قندهار گردیدند نظام الدوله پسر خود عباس خان نام را با شهزاده موصوف همرکاب نموده فرستاد بدون اطلاع حضرت خاقانی برای مردم قندهار و میجر را نس صاحب بها در بوقت حل وعقد وقبض وبسط ملك قندهار را تفویض بعباس خان پسر خود نمود چنانچه شهزاده محمد تیمور بدون گرفتن سه هزار روپیه خرج ماهواری خود در ملك ومال هيچ دخل و اختیار نداشت روزی نظام الدولۀ دستخطی متضمن اینکه حل وعقد وقبض وبسط جميع وجوهات قندهار حتى سرشکن ودندان شکن و پرداخت رعایا و براً يامن كل الوجوه مفوض بعباس خانست شهزاده تیمور بدون تمهداء میاهواری خود بهیچ امردخلی و غرضی نیست نزد میرزا ابراهیم خان منشی باشی اوخته برای تزیین مهر بحضور خاقانی فرستاد چون حضرت خاقانی بمضمون دستخط مطالعه فرمودند نهایت بر آشفتهند ومكدر خاطر گردیده فرمودند که هر گاه امور کلی وجزوی تعلق بعباس خان گرفت پس شهزاده محمد تیمور در قندهار چرارفت و این سخن را بمینگناتن صاحب بهادر هم بیان فرمودند صاحب موصوف نظر بحفظ خاطر وحمایت نظام الدوله تا ویلاتی چند درچند در میان آورد که هیچ راه بمقصود نداشت . تنقیص مواجب خوانین ملکی خاصه طوائف غلجائی ومنشا فساد گردیدن چون نظام الدوله تنقیص مواجب خوانین دربار شاهی نمود بمینگتناتن صاحب بهادر ظاهر کرد که خوانین ملکی هزارها روپیه میخورند همگی عبث و بیجا است اگر تنقیص مواجب آنها هم شود کس نخواهد بود که سر غدر بردارد مینگناتن صاحب بهادر چونکه از فتنه قبلی مردم واقف نبود اظهار به نظام الدوله را نيك دانسته اختیار دادند اولاً از طائفة غلجائی مطالبه چهل هزار روپیه بابت مواجب ایشان نمودند خوانین (۱۳۲) غاجائی زبان بعذر گشادند که درهیچ عصری ازمواجب مامردم نقصان نشده زیرا که عهده ما خدمت ومحافظت طرق وتها نجات راه وغرامت اموالیکه بسرقت رود مقرر ولازم است واین مواجب مقرری را کس بما مردم رایگان نمیدهد بلکه درعوض خدمت میگیریم پس تنقیص مواجب برخود بکدام وجه روا داریم نظام الدوله عذر آنها را کمتر شنیده بلکه درشتی در استر داد مبلغ مذکور ظاهرنمود خوانین غلجائی هرگاه این معامله را مشاهده نمودند ازحضور اورخصت شده بوقت شب ازشهر کابل فرار نموده بپاوای خودهارفته در تحريك فتنه وفساد وانسداد راه شدند چنانچه افواج انگریزی که باجارج میکنیتن صاحب بهادر درآنحال نهضت جلال آباد داشت چون بمنزل خورد کابل رسیدند طائفه غلجائی سدراه شده فیما بین بسی مقابله و محاربه واقع شد بعد از آنکه آنمردم بهائم خصلت اندك اندك باصلاح آمدن وفوج انگریزی از حدود شان گذشته بجلال آباد رسید نظام الدوله حاکم سابق غلجائی را معزول ساخته محمد اکبر نام پسر هفت ساله خود را بحکومت محال غلجائی منصوب ساخت اینمعنی زیاده برطبیعت خوانین غلجائی ناگوار افتادهمدرین حال نظام الدوله برهنمونی خود نوشته از جانب میکنتاتن صاحب بهادر بحضور شاه شجاع آورد که پنچنفر خوانین درانی چون غلام احمدخان ولدمختارالدوله وعبدالله خان اچکزائی ومحمد عطا خان والمسردار صمندرخان بامیزائی ونجم او سردار سکندر خان وعبدالسلام خان ولد محمد اکرم خان بامیزائی امین الملك ازشهر کابل بیرون شده بروند ودر کابل نباشند شاه شجاع فرمودند که ایشان چه خطا کرده اند محمد اکرم خان امین الملك وسردارسمندر خان سرخودرا برکاب مالشاده اند ویا خود پسران آنها خدمت نکرده اند تقصیر ایشان همین است که ازجهت نقصان مواجب خود با توگفت وشنید کرده اند بارگزائیان و متعلقان آنها دوست شدند که پهلوی نشین نوشته اندواین همه خوانین دشمن گردیدند که اخراج شان باید کرد آخرالامرشاه شجاع بعد تامل بسیار بملاحظه تقدیم رضای صاحبان بلندشان برضای خودحکم دادند که خوانین مذکور را از شهر کابل اخراج سازند خوانین مذکور ازین واقعه سراسیمه ومضطرب گردیده بحضرت خاقانی عرضداشت نمودند كه هريك ماغلامان درملك كابل املاك وعيال وزندگانی بقدر حال داریم اکنون از کابل برآمده بکدام سمت رویم وجه کنیم حضرت خاقان بیان معروضه آنهارا بمیکنا تن صاحب رسانیدند صاحب موصوف گفته فرستاد که مناسب همینست که اخراج شوند وزیاده ازسه روز درینجا نباشند وبدون ملك پشاور دیگر جائی نروند چون این حکم خوانین مذکور رسید دانستند که مارا بحیل قید بطرف هندوستان میبرند . بلوا وخروج نمودن خوانین درانی بجهت مخلصی خود ازقید اخراج چون خوانین مذکورین ازحمایت شاهی مایوس شدند بجهت نجات خود از آوارگی بیچارگی کنکاش کرد ند بادیگر خرد و بزرگ دامنزن آتش هنگامه شدند شبیکه علی الصباحش فتنه بغوایربا میشد شخصی برهنمونی بارکزائیان چند پارچه کاغذ متضمن اینکه فکری بحال خود بکنید که فردا اینچنین گرفتار واسیر قید هندوستان (١٣٤) خواهد شد بوقت بخانه هر يك از خوانین وغیر ایشان چون میر حاجی پسر میر واعظ امین الله خان ابو گردی عطاء الله خان وغیره هريك آن نوشته را دیده سراسیمه و پریشان گشته از آرنده کاغذ هر چند جستجو کردند نیافتند خوانین مذکور از اضطراب بسیار ضیافت با ورده هما نشب در خانه یکدیگر رفته در برپا نمودن فتنه بلوای عام از روی عهود و اقسام با همد یگر ان با تفاق پیمان وميثاق بستندعجب از بیخبری صاحب کار بسیا ر هو شیار که اینچنین اشخاص نامدار را از شهر فتنه زای اخراج میسازد و از احوال شان با لکل غافل و بی پروا باشد با وجودیکه خوانین مذکور از جهة صلاح بینی کنار شود همگی شب وروز یکجا میگذرانید ند و بخانه همدیگر باقی مقدمات آشوب تردد میکردند و او به رشتے قطع نظر از ان در شب صبح بنوا اورا خبر دادند و اواز مستی تدارك آن نکرده بخواب غفلت رفت و بشاه شجاع نیز اطلاع نداد على الصباح تاريخ هفدهم رمضان المبارك ١٢٥٨ هجریه که هنگامه بلوا بر پاشد شاه شجاع مضطرب گردید اولا جارچیان و نسا قچیان را در شهر فرستادند تا منادی رعد عن کردن گرفتند هیچ فائده حاصل نشد چون در احضار خوانین مفيد ارشاد رفت سرباز زده و بالا جماع بجواب گفتند که از سلوك وافعال منشاء الدوله المال کار از اعتذار رفته ثانياً فوج تلنگه وهندوستانی رکاب حضوری خود را مع شهزاده فتح جنگ و چند ضرب توپ بجهة مخلصی سکندر برنس صاحب و پراگندگی جمعیت فساد کیشان فرستاده برای سکندر برنس صاحب پیغام فرمودند که از میان شهر خود را کشیده بادر چهاونی انگریزی بروید یا در بالا حصار بحضور ما حا ضر شوید سکندر برنس صاحب که با تیغ اجل دست و گریبان بو د سخن نشنیده راه عدم پیمودوفوج تلنگه و نجیبی هندستانی که باشهر ا ده ممد وح رفته بود فریب عصد نفر مقتول ومجروح شده ما بقى با شهزاده ممد وح مراجعت ببالا حصار نمودند شاه شجاع میرزا ابراهیم خان منشی با خورا بچهاونی در نزد مکنا تن صا حب بها در فرستا دند که درینوقت تعطیل بکار نیست فوج را حکم بدهید که از چهار طرف داخل شهر شوند چراکه هنوز ا تفاق وجمعیت اینمر دم مفسد چندان نیست البته اطفای شراره شرارت فساد کیشان باصول وجه توا ند شد و همه دستگیر پنجه اد بیر خواهند گردید مکناتن صاحب را بخاطر آن رسید که شاید پادشاه را خوف گرفته يك پلتن تلنگه وهشت ضرب توپ فی الفور در بالا حصار بجهت خاطر جمعی حضرت خاقانی فرستاد که مقیم بالاحصار باشد حضرت خاقانی کیفے فرستادند که جمعیت ما در بالاحصار با حسن وجه است تشویق ما از جهت لاحبواست که اگر بزودی تدارك فتنه شهر نشود از خیره چشمی این مردم جهال وافقع مقدمه جدال وقتال يطول خواهد کشید در جواب معروضداشت که شتابی بکار نیست از آنجا که حضرت خاقانی مدام رضای صاحب موصوف را مقدم بر رضای خود میداشتند مجبوراً سکوت اختيار فرمودند الحق که فکر حضرت خاقانی در خلال آنحال نيك بجا وقا بن اعمال بودهر گاه مکناتن صاحب بفر موده حضرت شاه شجاع عمل مینمود که پلاتن انگریزی در روز اول از هر طرف داخل شهر نموده چند خا نه مردمان متمرد و مفسد پیشه را آتش میدادند یقین که فساد کیشان فی الفور (١٣٥) گرفتار والا در عالم مجبوری از شهر فرار میشدند و مرده شهری از خوف تباهی مال وعیال خود امان میخواستند وچون تاخیر وتسویف بعمل آمد در عرصه دوسه روز مردمان نواحی در شهر آمده جای گیر شدند و همگی خواص وعوام از رعیت وسپاه بر پشت مصحف شریف بعهد وقسم مهر کرده با معتبران آن معرکه بحضور شاه فرستادند که بندگان اقدس مالك و پادشاه وما همه مطیع وفرمان بردار هستیم امید که بندگان اشرف خودرا از طایفه فرنگ جدافرموده بمایان پیوند نمایند حضرت خاقان ارشادفرمودند که وجودما ازطایفه فرنگ جدا نتواند شد کسی که در خانه کسی سی سال عمر بگذراند وبجز قدردانی وصدر نشانی وغیره مهمانداری وغمخواری چیزی دیگری مشاهده نکند بیکبار مذهب وملت مخالفتش با او سراپاشد خصوصا پادشاهان را که حق شناسی لازمه آئین شان است اگر بیغرضی و نا قابلی مختار کار بمن علت و بهانه یی چندروزی حاصل گفته لاکن خاطر من از ایشان نرجیده آنچه برسر ایشان بیاید بر سر من نیز خواهد بود چونکه فرستادگان بی نیل مقصود مراجعت نموده با زبان عراض موکد بعهد و میثاق بتمنای اول با معتبران دیگر فرستادند وحضرت خاقانی همان ارشاد اول را تکرار فرمودند ناچار برگشته در عالم مایوسی محمدزمانخان بارکزائی را که بمالداری معروف و در بلاغت اختیار وحضرت خاقانی را تکفیر نسبت داده بعد آن محمد زمانخان مذکور وامین الله خان و غیره مفسدان با گروه غازیان هر روزه قریب چهاونی رفته غوغا وتفنگ زنی میکردند آنقدر جرات آنها بود که علاوه با چهاونی یورش ببرند بلکه همینکه میدیدند که فوج انگریزی از چهاونی بدر شد خودرا از میدان میکشیدند وبوقت شام همگی در شهر بخانه های خود می آمدند تا زمانیکه افواج انگریزی در چهاونی بودند مدام همین معامله هرروزه داشتند روزاول مقدمه که سه شنبه هفدهم شهر رمضان سنة هجریه یکهزار ودوصند و پنجاه وهفت بود خانه مکنافر برنس صاحب که در نفس شهر بود آتش زدند وقریب خانه او خزانۀ نیسن صاحب خزانچی بود از آنجا يك لك و پانزده هزار روپیه کشیدند که هر کس مبلغی بردو دیگری ندانست یعنی بدست هر بیسروپا افتاد بعداز آن بر قلعه نشانخان که مابین دۀ افغان و شهر بود رفته حمله نمودند چونکه صاحبان کودام قلعه مذکور را خریده برای سکونت آراسته بودند چند تفنگ ردوبدل نموده چون اقامت خود را غیر ممکن دیدند لهذا بحصت وپایداری مردمان چند اولی خود را بسلامت کشیده در چهاونی رسانیدند آذوقه و اسباب زمستانی وغیره در آنجا بود غازیان بغارت بردند تریور صاحب بها در که یوم اول در برج وزیر فتح خان بمکان خود بود چون ایتواقه روداد سواران جانباز بسبب آنکه صاحب مذکور لشکر نویس و مختار کارشان بود پیوسته سروکار باو میداشتند نگهداري او چند ساعت نمودند چون تریور صاحب در خواست پلاس بقریعه نوشته خود از مکنا تن صاحب نمود وجوابی نرسیده غازیان میخواستند که اورا گرفتار سازند مردمان محله اندرابی جمعیت نموده اورا از آنجا کشیده در چهاونی رسانیدند بعده چون غازیان از شهر فارغ وظفر یاب شدند در گرفتن قلعه جعفر خان کابلی که قریب چهاونی بودوکودام یعنی ذخیره غله وغیره آذوقه تمام فوج در آن فراهم میبوده توجه شدند با وجودیکه در آنجا مردمان تفنگده میاح برای حفاظت مقرر بودند مگر مردمان غازی (١٣٦) هجوم آورده متصرف شده غله و اسباب آن را نیز تاراج نموده عمارانش را آتش دادند بعد ازان در گرفتن قلعه شيرسنگ که متصل چهاونی بود شداند در انجا مانده موشان بهر طرف آنقلعه سوراخها برده داخل آن نیز شده آتش زدند وتسخیر قلعجات مذکوره بغازیان مزبور از پنجہت گشت که همگی قریب بشهر بودند و دیوار بست باغات نیز متصل بود و در گردو نواح اشجار و انهار بیشمار داشتند و این قلعجات اگر در میدان میبود جسارت و دلیری نمیتوانستند کرد که باین سهولت از دست دلاوران انگریزی میگرفتند از قضای کردگار آنسال را زمستانش آنقدر صعب و سرمایش سخت بود که کس باین مرتبه در قرنها کم یاد میدهد یعنی از کثرت سردی هوایش گرمی از طبیعت آتش برده بود و از افراط بارش برفش راه آمدوشد خلائق بسته گردیده هم از پنجہت بود که اهل کابل دست بخانه زنبور می انداختند و در دلاوری خود را علم میساختند در تاریخ بیست و چهارم ماه رمضان یوم سه شنبه بهنگام نماز عصر برشته ده بی بی مهرو که قریب قلعه چهاونی بود سواران انگریزی سیر کنان با نتظام خود میگشتند که سواران کابلی نیز قدم جسارت پیش گذاشته بگوشه پشته مذکور برآمدند سوران تهور نشان انگریزی که قدری خود را بعقب کشیدند سوران کابلی بیباکانه خود نماشدند در ینحالت سواران انگریزی بحسب ضابطه رویه آنها آورده دست تهور بیکدیگر در از کردند سوران کابلی را پای ثبات نمانده راه گریز در پیش گرفتند چند دفعه دیگر نیز در خیابان باغ شاهی که طرفین آن دیوار واشجار دارد مقابله ها اتفاق افتاد مگر بحمله اول دلاوران تهمتن نشان انگریزی جمعیت کابلی گریخته داخل شهر میشدند يك دفعه جماعه غلجائی نووارد خارج شهر و آنانیکه سگان شهر وموسوم بغازی بودند با تفاق هم دیگر در اطراف چهاونی غوغابر داشتند تا که چیزی سوار انگریزی مع چند ضرب توپ حاوی از چهاونی بیرون شده بهر طرف که حمله نمودند آنمردم مانند رمه گوسفند که از حمله گرک پر گزند پراگنده گردد بهیچ طرف تاب اقامت نیاورده راه فرار پیش گرفتند بلکه آنچه قلعجات در نواحی چهاونی بود سوای قلعه موسومی ریکاباشی که قدری مستحکم بود تمامی از هیبت وصدمت آمد آمد دلاوران انگریزی خود بخود خالی گردیدند و قبلیه غازیان وطوایف غلجائی در قلعه ریکاباشی واقعه سمت شرقی چهاونی جاگزینند دلاوران هژبر توان انگریزی متوجه آن شده گوشه آنرا بنقب وگوله بهم منهدم ساختند وبنوعی بتغلب وتسلط اندرون قلعه شدند که نظارگیان را کمال حیرت دست داد خلاصه اینکه مردمان غلجائی و کابلی در آن مقدمه بسیار ضائع شده بسوی شهر از راه گریز در خیز شدند و هژبران بیشه انگریزی بفتح وفیروزی مراجعت بچهاونی خویش نمودند. محاربه سپاه انگریزی وغازیان در قریوه ده بی بی مهرو دفعه دیگر چون بر پشته بی بی مهرو مقابله روداد و جنگ زمستانه اتفاق افتاد و چشم زخم عظیم بر افواج انگریزی رسید ازین رنگریزی بود که مردم پیاده کوهستانی شب همه شب در تدارک وسعی شده در ده بی بی مهرو که متصل چهاونی واغلب سر آن بود جاگرفتند وعلى الصباح صغیر و کبیر و برنا و پیر از شهر و قریات آمده سواران (١٣٧) و پیاده که چون مور و ملخ میشدند بمقابله پیش شدند پلائن انگریزی خارج چهاونی شده قریب بدیوار چهاونی استادند سواران انگریزی باچند ضرب توپ دشمن کوب بالای پشته عروج نموده دلاورانه بآخر پشته مذکور رسیدند او لاً که سوار و پیاده کابل بجانب شمال پشته قدم پیش گذاشتند دلاوران انگریزی بحمله اول آنها را در پیش انداختند بلکه آنچنان پس شدند که هزیمت تصور میتوان کرد چونکه از گوشه شرقی پشته بده بی‌پی‌ماهر و تفنگ زنی شروع کردند درگوشه مغربی جمعی کثیر فراهم شدند دو ضرب توپ انگریزی مع سواران که بطرف مغربی پشته ایستاده بودند چند نفر پیاده کابلی آهسته آهسته از جانب مغربی خزیده خود را بجایی رسانیدند که آنها را از سبب پناه بودن کس نمیدید و آنها توپچیان توپ را میدیدند لهذا خود را در آنمقام محکم ساخته بضرب تفنگ توپچیان را از سر توپ کنار نساختند حتی که توپ در همانجا ماند و از باعث تفنگ زنی مخالفان توپچیان مذکور را دست جرأت از عمل توپ کوتاه گشت ناگهان سواران کابل که در قابو مستعد حمله بودند چندی دست از جان شسته خود را بر سر توپ رسانیدند در انحال توپچیان بدون توپ پیشرفت کفار را معدوم یافته باسواران انگریزی عطف عنان نموده بجهاونی در آمدند چون متصل چهاونی پلائن و انواب دیگر طیار بودند مردم مخالف نتوانستند که زیاده مبادرت ورزیده داخل چهاونی شوند لهذا یکتوپ انگریزی را قبض آورده مراجعت بجانب شهر نمودند بعد ازین هیچ مقابله بمیدان در فریقین دست نداد صاحبان چهاونی در تهیه صلح و صلاح متوجه شدند ظاهر است که اگر یکضرب توپ مذکور در معرکه مزبور مسدود میشد مردم مخالف هر چند که غالب میبودند از کثرت و سطوت آنها اینواقعه رو نمیداد بهر صورت شجاعت و دلاوری و شهامت و بهادری فوج انگریزی هویداست صد بار زدند و بردند اگر یکبار زدند و خوردند چه مضایقه آخراً در سال دوم چون که جنرال پالك صاحب بهادر از جلال آباد بکابل می آمدند در حدود خرد کابل و تیزین محمد اکبر خان و طوائف غلجائی وغیره هم چندین سنگرها بسته بودند و نیز محمد اکبر خان تقریباً با پنجاه هزار سوار و پیاده مقابل بود ساعتی نایستاد و سابق بر آن که در جلال آباد با جمعیت کثیر هنگامه آرا بودهم تاب مقابله یکدو پلٹن انگریزی متعینه جلال آباد نیاورده فرار دشت ادبار گردیده بلکه تا تیزین بهیچ جا آرام نگرفت و نیز در زمان ورود جنرال پالك صاحب بهادر موصوف در کابل که تمام سکنه کابل و کوه دامن و کوهستان در استالف که محل صعب است جمع شده بودند از رسیدن چند پلٹن انگریزی مال و ناموس خود را گذاشته فرار نمودند انصاف و رحمدلی صاحبان بلندشان باین درجه که با ناموس آنمردم متعرض نشده با اگر بعضی در حین حمله اسباب بدست سپاه افتاده بود آنرا نیز رد نمودند محمد اکبر خان و غلجائیان ظالم اساس در صلح و صلاح طرفین یعنی رفتن افواج انگریزی بازی در آورده ماده نواده تاج خان الی ورده منزل (۱۴۸) جگدلك که مسافت بیست و چهار گروه است چه جفاها نبودند که احدی را از صغیر و کبیر و آزاد و اسیر زنده و باقی نگذاشتند و برصاحبان چه سختیها در میان آوردند الحق آنچه پرورش و نوازش طائفه بارکزائی بترحمم نموده بودند نتیجه اش دیدند یکی زاده گرگ میروری چو پرورده شد آخوش بردرید در زمان مراجعت افواج انگلیسه بجانب هند وستان جنرال پالک بهادر برسکنه‌ کابل نهایت ترحم نمودند اما فوج قندهار بخیلی که فعله غزنین را مسمار نموده بکابل می‌آمدند چون دروازه مقبره حضرت سلطان محمود مرحوم را کندیده بهندوستان بردند اهل خرد را تعجب روداد که آیا چرخ کبود را با سلطان محمود چه عداوت بود که بعد از چندین صد سال بمقتضای آن دست جفا و اهانت بمزار با انوارش کشود یقین که این معنی موجب کراهت و ملال طبع پادشاه کیوان بارگاه انگلستان شده باشد رجعنا الی المطلب. طلبداشتن میکناتن صاحب بهادر محمد اکبر خان را و او را از خود دانستن و مبالغ کثیره دادن و بدست خود مستعد کشتن خود ساختن چون قبل از وقوع هنگامه بلو او فساد میکناتن صاحب بهادر در جلب محمد اکبر خان خطوط چنه میلی بر خاطر جمعی از سان داشته بود محمد اکبر خان از استماع اخبار این هنگامه منشرح الصدر گردیده همان طلب را ذریعه آمدن یعنی رجوع خود ساخته در کابل اولا بنای رسل و رسائل با مکنائن صاحب بهادر نهاده صاحب موصوف را از سفتان ظاهر زیب باطن فریب خود آنچنان بخود مائل و مطیع نمود که بدون اطلاع و استصواب شاه شجاع بنای عهد و میثاق با او گذاشته انجام عهود را برین انصرام و انتظام دادند که اختیار ملک و مال و تمامی رعیت کابل و توابع آن من بعد بمحمد اکبر خان بماند و افواج انگلیسه مراجعت به هندوستان نمایند اگر پادشاه اقامت کابل را منظور بفرمایند سالیانه يك لك روپیه برای خرج پادشاه بدهند و اگر بهند وستان بروند اختیار دارند کسی متعرض نشود و قلعه بالا حصار نیز سپرده محمد اکبر خان شود چون شاه شجاع از یعمنی اطلاع یافته برای مکناتن صاحب بهادر مکرر نوشتند که شما مرا در ینمك برای همین آورده بودید که سپرده دست دشمن کشید از بد عهدی طائفه بارکزائی و سکنه این ملک هنوز واقف نشده اید چرا خود را و مرا هلاک میسازید عبث و بیهوده مبلغان خود را باین مردم میدهید و به امداد خود این طائفه پرکینه را برقتل خود مستعد مینمائید این شرط عقل نیست مکنائن صاحب بهادر که یقینش براستی ویگانگی محمد اکبر خان حاصل گشته بود چنین جواب فرستاد که الحال قول طرفین و میثاق فلتین انجام و اتمام یافت ترك آن نمی شود شاه شجاع ازین معنی شب و روز سیماب وار بیقرار و در اضطراب و اضطرار میبودند و دست تحیر و تحسر بیکدیگر میسودند که میکناتن صاحب را چه پیش آمد که باوجود عقل و دانش کناره از جاده صواب دور می افتد اولاً عثمان خان را تا آزموده بجائی رساند که از بیوقوفی و رفتار زشت او باین روز رسیدیم الحال محمد اکبر خان را در کنار گرفته که فهد و بیغاش محض تدارك هلاك من و اوست بعده ميكنائن صاحب (۱۳۹) بهاور حکم بیرون شدن پلتن و اتواب متعینه بالاحصار را داد به محمد اکبر خان گفته فرستاد که فوج و اسباب با مردم از بالا حصار بیرون میشود سپاهیان خود را بفرستید که در بالاحصار تصرف و دخل نمایند محمد اکبر خان فی الفور دوهزار نفر پیاده غلجائی و جزائرچی روانه بالاحصار نمود از ملاحظه اینحالت صغیر و کبیر و برنا و پیر شهر کابل زبان بعجزیان بدرگاه دارنده هر دو جهان بدعا کشودند که پروردگارا بالا حصار در تصرف محمد اکبر خان نیاید که سرو مال و ناموس و عیال شاه شجاع الملك پادشاه بباد فنا میرود حضرت خاقانی بباعث فکر اینکه درین یکدو ساعت سر و ناموس و مال و منال من همه بغارت و تاراج رفته گرفتار دست دشمن میشوم مستغرق گرداب غم والم میبودند ساکنان بالا حصار که اکثر از آبا و اجداد پرورش یافته و خانه زاد این دولت خداداد بودند در حین خروج فوج انگریزی کمر بمردانگی بسته و از سر خود در گذشته بعد از برآمدن پلتن و اتواب بهمت و استقامت بیحد و حساب دروازه بالا حصار را مسدود و محکم کردند و سپاهیان محمد اکبر خان چند نفری که داخل و قریب دروازه شده بود مقتول و مجروح گشته مابقی مایوس شده بر گشتند حضرت خاقانی باستماع خبر اینحال شکر و ثنای داور بیمهال کردگار ذوالجلال بر زبان حال و مقال جاری کردند هرگاه میکناتن صاحب بهادر بعد اینواقعه معلوم نمود که محمد اکبر خان ضرور در حقیقت بنای ضبط و تاراج بالاحصار داشت و از شیطنت او خوب آگاه گشته هر چند تدبیرها کرد هرگز موافق بتقدیر نیافتا دوبیمه از مشاهده اینحال بحضور شاه سجاه نوشت که الحال ماندن پادشاه در ین ملك مصلحت نیست هر گاه با ما بهندوستان میروند سالی چهار لك روپیه در آنجا بجهة اخراجات مقرر داده میشود حضرت خاقانی در جواب نوشتند که اگر من پابند ناموس نمیبودم باشما میرفتم اما بنظر نمی آید که شما نیز از دست این طایفه دروغ وعده غدار بیته جان بسلامت برید بهتر آنست که از حفظ کنار خود غافل نباشید چون چند روز ازین سوال و جواب نگذشته بود که غوغا بلند شد که محمد اکبر خان بدپیمان میکناتن صاحب را هلاك نمود و تریور صاحب را دستگیر نموده ناقلعه محمود خان بیات پا خود آورده باز بقتل رسانید حضرت خاقانی از استماع این خبر وحشت اثر آنقدر حسرت و بیقراری نمودند که بر فرزند خود نفرموده بودند چون میکناتن صاحب سفر گزین ملك بقا شد باقی صاحبان مقیم چهاونی از جهة نجات خود عزم بیرون شدن و گذاشتن چهاونی منظور کردند یعنی در جلال آباد میرویم حضرت خاقانی از برای پاتنجر صاحب نوشتند که زنهار چهاونی را نگذاشته درین شدت برف و سرما وفرط برودت هوا عزم جلال آباد نکنید که هرگز بسلامت نخواهید رفت در صور تیکه در چهاونی گذران شما نمیشود در بالا حصار بیائید که با تفاق ایام زمستان را خواهیم گذرانید و اگر از آذوقه تنگی رو دهد در نواحی بالاحصار بحسب ضرورت مجبوری و اضطرار بقدر کفاف تاخت و تاراج نموده بهر صورت زمستان را میگذرانیم اینمعنی نیز قبول خاطر صاحبان نشد لهذا با فوج مقیم چهاونی بعزم جلال آباد بیرون شدند محمد اکبر خان خود تعاقب آنها نموده و مردمان اطراف و جوانب را ترغیب و تحریص بر قتل وغارت داده تا آنچه در تقدیر بود بظهور آمد یعنی ازینهمه مخلوق حضرت خالق (140) يك نفر هم نتوانست که بجلال آباد برسد یعنی بتمام هم از صغیر وکبیر و برنا و پیر و ذکور و اناث حتی اطفال شیر خواره بمعرض هلاك آمدند مگر برخی که از منزل بخاك وقلعه تاج گریخته در شهر کابل رسیدند که یکی هم پای رفتار نداشت که از باعث بر دو برف همه ریخته و سوخته بود و صاحبان بقیة السیف یا عورات و اطفال خود بغایت بدحال اسیر دست غلجائیان نکوهیده خصال شدند خدای سبحانه اینچنین روز نصب کسی نکند محمد اکبر خان ظلم بنیان را آه يك مظلوم هم گریبان گیر شد حقا که در بارگاه حضرت کبریا هیچ جای چون و چرا نیست چونکه مقدمه چاونی خلاص یافت فردایش صغیر وكبير برس بالاحضار جمعیت نموده بعهد آنکه تا مانند چاونی در تخلیه آن نیز پردازند بعضی اشخاص از راه خیر خواهی بعرض حضرت شاهی رسانید که تا وقتیکه امین الله خان ابو کردی را مطیع خود نسازند جمعیت مردم فساد اندیش پراگنده و پنداشته کنده نخواهد شد حضرت خاقانی چون دانستند که بیقین خاص و عام پیوسته که پادشاه در حقیقت عین فرنگیست و باین زودی بازار مفسدان فتنه انگیز قوم بارکزائی سرد شدنی نیست ناچار بنا بر انطفای نوائر بلو او تسخیر باطن نائب امین الله سلالة دودمان سلطنت شهر یاری خلاصه خاندان ابهت و بختیاری فرزند ارجمند سعادت ظهور شهزاده سلطان شهپور را که در دیده جهان بین شاه ممدوح چون مردنك دیده و بخاطر حق گزینش عزیز الوجود و برگزیده میبود و نظر باهلیت ولیاقت وحسن نجابت و سعادت او پیوسته تفضلات باطنی و تلطفات ظاهری حضرت خاقانی بحال رشادت مالش نسبت بجمیع فرزندان زیاده و افزون بود اگر چه مفارقت يك آنی ازو بجهانی مساوی نمیداشتند مگر بواسطه شیوع مرض حوادثات بیش از پیش دورانی که سفینه خلافت وسلطانی را در گرداب شورش و فساد طوفانی میدید ناچار تن بقضا و دل برضا داده با فرستادگان نایب کشان که برسم وکالت هم در آنفرصت بحضور خاقانی حاضر شده استدعای خروج حصار بدین مضمون میشودند که همه مردمان را یقین حاصل گشته که پادشاه با طائفه فرنگ مخالفت نمینماید و هیچگونه از موافقت آنها دست بر نمیدارد هر گاه بنا بر رفع آن اوهام هوا در و ازظای بالاحصار را سپرد سپاهیان محمد زمانخان نمایند بهتر است والا بدون تسخیر بالاحصار دست بردار نخواهند شد بخانه امین الله خان فرستادند تا باین ذریعه موافقت پادشاه را بخود نزديك و مخالفتش را دور پنداشته دست از حمله و فساد باز دارند از آنجا که از عهد خردی آثار فتوت و جوانمردی و انوار سعادت و دانشوری از جبین حال نظافت مال شهزاده موصوف چون خورشید طلوع و چون ماه تابان سطوع داشت لهذا نوعیکه عند الترخيص از زبان الهام ترجمان دررهای نصیحت حضرت ظل الهی را آویزه گوش اندر نیوش نموده بودند در ایام اقامت بخانه نائب مذکور همه را صرف بهای عقیدت و ارادت فرمودند یعنی از روی وفور خردمندی و هوشیاری در خفا و ملا خوانین درانی و فارسی و بارکزائی و غلام خانه و غلجائی را بوعده زر و خلعت و جاه و منصب ترغیب و تحریص باطاعت و فرمان برادری حضرت خاقانی نموده همه را از خود گردانیدند امین الله خان را نیز بشروط آنکه بندگان شاه جمجاه دولت رویه بنمصد زمانخان عنایت فرمایند مطیع خود فرمودند (١٤١) همینکه امین الله خان رامیلش بجانب شاه شجاع شد رونق کار بارکزائیان رو بزوال آورد ومحمدزمان خان ازاخذ دولت رویه اولی پا آورده گفت من خلیفه ام بدون خارج کردن شاه شجاع الملك از قلعه بالاحصار صلح نمیکنم امین الله خان که رغبتش از تصرفات باطنی شهزاده موصوف بجانب شاه شجاع مصروف گردیده بود در جوابش گفت که خلافت تو در آنحال بود که پادشاه از مسلمانان دست کشیده بود الحال که حضرت پاد شاه خود مالك ومختاراند ماراخلیفه در کارنیست وزارت نیز مرتبه بلند است البته ازحضور پاد شاه شجاع برای تو میتوانم حاصل نمود والا فلا چونکه اکثر خوانین طوائف فوق الذكر بواسطه شامت و منصب و جاه و شوکت کردن بسته عقیدت شهزاده والانهضت بزرگ همت گشته همعهد نمد دولتخواهی شاه شجاع میبودند باستماع این جواب موید قول سراسر صواب نائب امین الله خان گشته ورتبه وزارت را در حق محمدزمانخان اولی و احسن دانسته رجوع بخدمت شاه شجاع نمودند صلح نمودن شاه شجاع با محمد زمانخان و امین الله خان بپاعث تشریف بری شهزاده شهپور و آمدن ایشان وافتتاح دروازه حصار در تاریخ هفتم ماه ذی الحجه سنه یکهزار و دوصدو پنجاه و هفت هجری نور دیده شوکت وسرور یعنی بندگان شهزاده شهپور باجمع خوانین وسران درانی وفارسی و غلجائی وکوهستانی وکابلی وغيرهم وامين الله خان ومحمد زمانخان و سا يرا كابر واصاغر آن دیار در بالاحصار بدر بار جها مدار حاضر شده جبهه سای عتبه یه گردیده شرف استلام سریرفلك احتشام حضرت خاقانی حاصل نمودند وازحضور قدس ظهور حضرت خاقانی بجلوی این اطاعت وفرمان برداری و اقبال فدویت و جانسپاری مورد و مخاطب بکلام تفاخر انتظام احسنت و آفرین گردیدند چنانچه بعد ازان هر روزه بقاعده مستمره برای ادای سلام واستماع اوامر و احکام صبح وشام وزیر موصوف و نائب امین الله خان و باقی خواص خوانین بحضور اقدس مشرف شده علی حسب تر تیب روز مره حاضری سواران خود میدادند در ینفرصت بندگان اشرف جماعه مقد مین را مشغول زرو منصب ساخته برای چارج میگرینگر صاحب مقیم جلال آباد نوشتند که الحال خاطر جمع دارید که قلع بنیان فساد کیشان خوب خواهد شد محمد اکبرخان که خارج ازینجماعه در جلال آباد هنگامه آرا بود چون استماع نمود که حضرت پادشاه با رمالک ومطاع وقت شدند کارش روبستی آورد بلسکه متحیر و متاسف ماند که کار برحمت و جانبازی حاصل کرده باز از دست رفت لهذا متفکر و در تمهید فریب شده مردمان را تلقین و تفهیم کرد که اگر پادشاه با انگریزان پیوستگی و دلبستگی ندارد پس اورا بعزم جهاد بر انگریزان جلال آباد باعث شوید بنابر ان مردمان هر روز مصحف شریف را بر سرخود گرفته صلوات خوانان و تکبیر گویان بدروازه در بار شاهی می آمدند وشوروغوغا میکداند که پادشاه جهان پناه نهضت بسمت جلال آباد نمایند تا بقیه انگریزان نیز ازین ملک برداشته شود حضرت خاقانی ملاحظه میفرمودند که هنوز کدومک افواج صاحبان در جلال آباد نرسیده اگر بجانب جلال آباد حرکت نمائیم لشکهای دم برکاب حاضر (٩٤٢) خواهد شد مبادا صاحبان جلال آباد بیمل شود لهذا فرمودند که محمد اکبر خان هرگاه از محاصره جلال آباد دست برداشته مشرف حضور اشرف شود در باب گذاشتن جلال آباد بندو بستی با صاحبان انگریز کرده خواهد شد یعنی اول معتمدی نزد صاحبان مقیم جلال آباد میفرستیم اگر برضا ورغبت خود کوچ نمودند بهتر والا بعد آن بجمعیت و اتفاق عازم جلال آباد میشویم چونکه خیر خواهان طایفه بارکزائی باز آمدن محمد اکبر خان را روا نبودند حیله چند در چند در میان می آوردند عاقبت الامر صلاح وقت بهمین منعقد شد که محمد اکبر خان همدر انجا باشد لاکن بجهة صاحبان دستخط فرستاده شود چنانچه حضرت خاقانی مرتبه اول سردار عنایت الله خان درانی بامی زائی و در ثانی دین محمد خان پیشخدمت خاص حضور خود را ظاهراً بصورت وکالت با ینمراد که صاحبان از جلال آباد کوچیده بروند و باطناً برای استمالت واطمینان وهوشیار نمودن شان که محمد اکبر خان شخصی بسیار بدعهد و خدیعت پیشه است زنهار بقول و قرار او اعتبار نکنند که همچو توقعه میکند تا من صاحب در حق شما نیز پیش نیارد بضریعه نوشتجات موکده فرستادند و درینمعامله مراد ومقصد حضرت خاقانی آن بود که چند گاه باین آمد و شد سفیر و دستخط سخن بتعویق افتاددزبان عوام از مقدمه تحريك جلال آباد بسته شود چون مرتبه ثالث بخفیه نوشتند که حقیقت مکاری وغدار یمردم کابل برینمنوال است که شنیدید ودیدید پس چه باید کرد که ما وشما از شر و فساد این مردم کف بیاد ایمن و آباد وخاطر جمع و آزاد بمانیم وزیاده خرابی بایشان نرسد هیکرینگر صاحب بها در نوشتند که حضرت خاقانی از روی تفقد و مهربانی بوجهی که ممکن پنددارند تا عرصه پانزده روز از کابل حرکت نفرمایند که فوج ما مردم عنقریب از پشور در جلال آباد میرسد حضرت خاقانی نظر بنوشته صاحب موصوف بلیت ولعل و امروز فردا عرصه دوماه کامل از کابل حرکت ننمودند و بار کزاییان ببره مردمان همین میگفتند و شهرت میدا دند که پادشاه عین فرنگیست فریفته او تشوی و بیاغت همین است که قصد جهاد بطرف جلال آباد نمیکند حضرت خاقانی مبالغ خطیر بهر بی سر و پاداده اول بزغل هريك را بدست آورده رفتن جلال آباد را بانواع الحیل در تعویق میداشتند تا که بهر کس خوب یقین پیوست که پادشاه هرگز عزم جلال آباد بطوع جهاد ندارند لهذا بتعلیم و تحريك باركزائيان عوام كالانهام و بعض خواص خدیعت اساس میر حاجی نام پسر میر واعظ را که یکی از اکابر سکنه کابل است مقدم نموده و علمها برداشته و چندین مصحف با تبرکات که در زیارتگاهها بود برسر داشته فوج فوج جوق جوق با صوفیان حق گوی و فقیران مست موی که بحقیقت اینهمه افعال مملو از فریب و مکر بود از کابل بعزم جلال آباد بیرون شدند شاه جمجاه چون دید که جماعه فتنه انگیز بار کزائیان شعبده دیگر بروی کار آراستند اگر حالا من از شهر بیرون نشده شامل اینجماعه نشوم بلاتامل مقدمه بلوای عام بر من برپا خواهند نمود ناچار بند و بست نموده بندگان شهزاده فتح جنگ را پیش قراول فوج مقرر ساخته مرخص فرمودند شهزاده موصوف در ده خداداد در خیمه گاه قیام پذیر بودند وحضرت خاقانی از قلعه بالاحصار با فوج مانند مور و مار بتاريخ 5 avril 1842 بیست و دوم ماه صفر بومسه شنبه با سامان شاهی و دبدبه عالم پناهی در دامنه کربوه سیاه سنگ نزول اجلال فرمودند لاكن با محرمان ومقربان مکرر میفرمودند که در عرصه (١٤٣) بلکدام جلال آباد خواهیم رسید واگر درینمدت هم امداد صاحبان بهادر از طرف پشاور بفوج مقیم جلال آباد نرسیده باشد ناچار چون قریب بجلال آباد شویم ضرور ازین مردم مفسد فتنه اندیش خود را کشیده با صاحبان بلند شان یکجا خواهیم شد و چون ما با صاحبان ملحق ومتفق شویم اینمردم خود پراکنده خواهند شد البته این اراده بتحقیق مصمم بخاطر داشتند زیرا که آنچه جواهر عمده واعلی از قسم الماس ولعل ویاقوت وزمرد داشتند که محمول بقیمت چهل پنجاه لك روپیه بود همه را از جوا هرات صندوقخانه انتخاب کرده در کیسه خود گذاشته بودند چنانچه بعد از واقعه شهادت شان آنهمه بدست محمد زمان خان افتاد القصه چون شاهجیجاه از بالاحصار بر آمده بکربوه سیاه سنگ نزول اجلال فرموده در بار عام نمودند در ساعت با عز و تمکین یعنی هنگام نماز پیشین فرزند بصل پیوند سعادت ظهور شهزاده شهپور را که سابق آن نور دیده مروت وفتوت در مقدمه قلعه بندی واقامت خانه امین الله خان درباب او جاع خاص وعام و احضار خوانین وسران هر طایفه از انام در بار فلك احتشام اظهر من الشمس وابین الامس شده بمحك امتحان در آمده بود بحضور پر نور خود طلب نموده فر مو دند که الحال بندگان ما عازم جلال آباد اند شما را بعهده نیابت دارالسلطنه کابل سرافراز وممتاز وقائم مقام حضور دستور خویش فرمودیم چنانچه رقم حکومت کابل را بنام نامی واسم گرامیش بدستخط خاص مزین فرموده عطا نمودند و نصر الله خان پسر امین الله خان را بمختار کاری و نیابت شهزاده مقرر نموده از زبان الهام بیان ارشاد فرمو دند که زنهار غفلت را بخود راه نداده از احوال شهر و حصار هوشیار و خبردار باشید البته تا زمان حال کاری نامشروع از شما بسمع همایون نرسیده بغایت خشنودی بندگان اشرف از شما حاصل است اگر من بعد شمه از ان بسمع اقدس رسد سزا خواهم داد بعد ازان اهل در بار را مرخص فر موده بخیمه خلوت تشریف فرما گشته بوقت شام برای سر انجام وتفهیم امورات واجبه ضروريه خود در پالکی نشسته و شهزاده موصوف را رو برو و در پالکی حکم نشستن داده داخل بالا حصار شدند بحکم اشرف قبل از ان بمحافظان دروازه شرف صدور یافته بود که شهزاده بوقت شام در بالاحصار آمده باز علی الصباح روانه هنگامه میگردد هريك بکار خود هشیار و خبر دار باشید بعد از رونق افزائی شبستان عظمت کامرانی یعنی حرم سرای سلطانی از زبان محرمان خاص معلوم شد که شب همه شب بندگان والا نا آرامی و بیقرا ری داشتند بلکه تمام شب را قدم بحر کت ورفتار ودم بذکر اسم پروردگار گذرانیدند وهر لحظه و هر لمحه از خواجه سرایان استفسار میفرمودند که شب چه وقت است بعد ازان بهنگام آغاز صبح صادق دورکعت نماز سنت فجر را در آنجا گزارده فرض را معطل داشتند که در خیمه گاه ادا کرده و در پالکی نشسته کهاران را مکرر اشارت فرمو دند که بسرعت تمام رفته دره گاه برسانند که نماز فجر تاخیر نشود وبوقت خود گزارده آید با چند نفری معدود از خدمتکاران روانه خیمه گاه گردیدند سبحان الله وبحمده خدای حضرت کبریا برای ترقی مدارج ایشان چه سامان مهیا داشت که ما بين سنت و فرض فجر سبحان الله وبحمده سبحان الله العظيم وبحمده استغفر الله خوانان بدولت شهادت وساطت سعادت فائز گردیدندم (١٤٤) واقعه ها ئله شهادت حضرت شاه غفران پناه از دست ظلم بدعهدان بیحیا و رو سیاه شجاع الدوله والد محمد زمان خان را كدام مخبر بد اختر خبر داده بود كه پادشاه امشب در بالا حصار منقبانه رفته اند وعلى الصباح ضروز بخیمه گاه خود خواهند آمد باطلاع این خبر تمام شب خارج بالا حصار در اثنای راه منزلگاه با جمع از سوار و پیاده اشرار در كمین نشسته ماند تا که هنگام صبح پگاه حضرت شاه جمجاه پنبه راه بالا حصار و منزلگاه رسید چونکه دروازهای پالکی از هردوسو بند بود و پاد شاه بیگناه مشغول بذكر خدا وند و پالکی مذکور بكمینگاه آن ظالم مغرور قریب بعبور شد آن شریر سر شور از انصا ف دور بیخدشه صد ضرب تفنک قدر آهنگ را بر سر پالکی سر داد از وقوع این بیداد شاه نامدار باجسم خون بار وسرودل افکار بی اختیار از پالکی ببر آمده خواستند كه خصم نا بکار را گرفتار كنند با از وار شمشیر ذو الفقار شهر به ار البوار بفرستند اول آن حرامی نمك حرام از هيبت وشوكت صورت خانة روانتقام تاب استقامت و آرام نیاورده بخوف تمام چون سگ گمنام از ضرغام پا بگریز شد و آن مطرود ومردود حضرت ودود خواست که بی نیل مقصود بر گردد مگر جعفر نام پزیدانجا. مرادخانی که با آن حرامی باین حركت بي بركت بحصول رو سیاهی دوجهانی مشارکت جانی داشت او را نگذاشت و گفت ای بدبخت جای اندیشه نیست و درین بیشه وصحرا جز این شیر از کار افتاده دیگر کیست برگرد و کارش تمام كن والا اگر زنده رفت شیر خواره خاندان تراهم زیر تیغ بیدریغ خواهد كشيد لهذا آن حرامی بد گهر باجعفر كافر سیر مکرر برسرشاه جم افسر بی صدور گناه كه زبانش ذكر بكلمه طيبه لااله الا الله بود واز ضرب گولهای تفنگ وفرا بین جانکاه از تاب و توان مانده و در غایت درد و الم بیچاره و بی پناه آمده بزخم شمشیر بدرجه شهادت رسانیدند و نود کویمند شهنواز نام پیشخدمتیکه که در آنوقت برکاب شهادت انتسابش حاضر بود دوبار را بزخم شمشیر مجروح ساخت لاکن چون میدان را از اغیار خالی و کیسه شاه جنت آرامگاه را پرازجواهر ولالی یافته فرصت وقت را غنیمت انگاشته هر دوکیسه پرجواهر گران قیمت آن مستحق خزاین جنت را بریده راه حصار پیش گرفت واز عدم حوصله یان واستیلای یاس و هراس كه خاصه متغلبان خیانت اساس است همه آن جواهرات گران سنگ بیش بها را در يك درزی از دیوار كهنه انداخت تا از بی نصیبش نصیب بی نصیبی دیگر گردیده واز نجا كشیده بچند مبلغ فروخت آخر الامر بدست شجاع الدوله حرامی رسید القصه نعش بناد شاه جمجاه همچنان در میدان بخاک وخون غلطان افتاده بود افسوس شهنشاهی كه رایت خورشید آیت رفعت و نامداریش از قبه مهروماه گذشت و كوس ا بهت و بزرگیش در عرصه جهان بلند آوازه كشته بود ظالمان بیحیا و نمکحرا مان بیوقا ازفرط بیرحمی و جفا بضرب فرابين غدر و تفنگ دغا و از غایت ستمگاری و شقا بزخم شمشیر عناد و تیغ دغا از پا درانداخته هیهات هیهات از ان گلشن آرای باغ سلطنت وشهر یاری که از گلبن امید گلی نچید و برفت وحیف حیف از ان چمن پیرای حديقه خلافت و نامداری كه از نهال آرزو ثمری ندید و برفت وازه توهای سگان ایگان ... ازجهان حسرت بنیان در بیست وسوم ماه صفر سفر گزیده بدار الجنان منزل ساخت انالله وانا الیه راجعون دردا که بیخ گلبن شادی بریده شد واحسرتا که شاخ طرب بارور نماند تاریخ شهادت شاه با سعادت طـر فه تر نقشه بـکابـل شد سلطنت زیب شه شجـاع الملـك پامـدادان پـی غـزا بیـرون آن سكندر منش فلاطـون عقل تـا نقدر دست جور بـگشـا دنـد خا ر ج از مر کـز تعقل شد متو کل علی ا لتو كل شد با تنی چند بـی تا مل شد بند در مطرح تغـا فـل شد كه برون از حد تحمل شـد تن سـیمین و جسـم نـا زك شاه رفت ازین ملك دون بملك برین موی سر بسكه کـنده انـدحرم آخـر الا مـر يـك خبیـس نـژاد از قـضـا وقـدر بـمـع هـمـه از پـی جمـع مـادة تـا ريـخ هـا تفم گـفت آه ونـاله بـر آر ازدم تیغ پـاره چون گـل شد صـا حب حشمت و تـجمل شد پـر سـرا سـر سـر از سنبل شد از قضا نـاگـهـان تقا بل شد چونـکه پنهـان خطاب اقتل شد صورت عقل محو بـالکـل شد شمع دولـت بصبحدم کـل شد مرثیه و افسوس جانکاه در واقعه شاه جمجاه ١٢٥٨ چـون رسد تیغ بر آن صورت موزون افسوس آنـکـه می جنگ بسامان جها نگیری کرد آنکـه در حشمت وا قبال یداطـانه دهـر آنـکه در تاجو ران بودچو جمشید بجـا چون خورد گو له بر آن جان همایون افسوس از سـکس دزدشود کـشـه شبیخون افسوس از حشم دور دمید ش اجل ا فـزون افسوس دیو تعنش پرداز کـردش کـردون افسوس آنکه پیو سـته ز دولت بفر ح بود قرین آنکه کیخسرو بزم آمدوا سـکندر رزم آنـکه رو از عمل فرض خدا داشت سفید کان گوهر یکسر بـا د شه كـوه وقـار دزدزان بـگهر گـو هر کان دران باد میدا د فـریدان جهـا ن ر ا بحشم بیرق دو لـتش از بس بهوا بو د بلند زد بهم رای خطا از مـدد فو ج قضا رهزنی چند گدا خو چوغز پیش گشتند تـن سـیمین صـن بر ك مـثا لش مجروح بسـکه خون رفت گلش هم چو سمن گشت سفید نـاگهـان باغـم واندوه شـده مقر و ن افسوس بزم ورزمش بچه انجام شد اکنون افسوس سر خرو گـشت بخون برره سنـون افسوس سـر بـی تـیغ چه پنهـا د بها مون افسوس در کف بدگهران چون شده مرهون افسوس شوکـت وثروت و آئين فرید ون افسـوس یـکی باد اجل چون شده وارون ا فسو س بخت اسـکندر وتدبير فـلاطو ن افسو س مخز نش بیشتر از مخز ن قـا رون افسو س زاهن سـنگد لان لعل شد از خون افسو س سمن از لاله خونش شده گـل گون افسو س (١٤٥) کرد چون در گرانمایه اگر میل باب چون گل آلوده شد آن لولوی مکنون افسوس دوست خاك از بدنش شست و نگاهداشت نیاز دشمنش گنج صفت ساخته مدفون افسوس چشمه سان بود روان از بدنش تا بکمال آنقدر خون كه زطوفان غم افزون افسوس یدز دیدار خوشش جان جهانی دل شاد چون ز هجرش نشود پر غم ومحزون افسوس داغم ازسینه چوخون از کفنش شسته نشد رود چشم از چه روان بود چو جیحون افسوس یازروزور کس از قاتل او خون نگرفت نشد ارمان دل غمزده بیرون افسوس تادرین قصه غصه سست نگردد منظوم رشته نظم نتابد در مضمون افسوس باز گشتن مردم از سیاه سنگ وقلعه بند کردن شهزاده شهپور شامرا القصه چون این خبر قیامت اثر بسمع شهزاده شهپور رسید روز روشن در نظرش مانند شب دیجور گردید و در نهاد صغیر و کبیرو برناوپیر آتش حسرت ونفیر در افتاد در آنحالت شهزاده نامدار با وجود حدوث اینچنین حادثه مصیبت بار چار وناچار متوجه باستحکام حصار شده نگاهداری قلعه و برج و باره بوجهی از روی استقامت و پردلی وشجاعت ومردانگی فرمودند که دران انقلاب قیامت آثار اهالی حرم و طفلان زار و یا قی صغار وکبار با حسن وجه از دست تاراج وتصرف قاتلان خونخوارو بد عهدان غدار محفوظ ومحروس ماندند مگر در ظهور اینواقعه بار گرانبار بد یمنان و متخلفان شان بمردم شهر مبارکباد بیها گفتند میر حاجی پسر میر واعظ با علمها ئیكه بعزم جهاد جلال آباد آراسته بود از سیاه سنگ برگشته در شهر آمده از زبان خود بمردم ندا میداد که لارد کلان را بلا رد خرد ملحق ساختیم و بخاطر هريك بنیاد تسلی مینهاد كه الحال بیخ طوائف فرنگی را از ین ملك کندیم شهزاده فتح جنگ كه در ده خدا داد در خیمه گاه خود بود ازین خبر قیامت اثر اطلاع یافته خودرا به هندوئی غلام حیدرخان پسر محمود خان بیات در قلعه خان مذکور رسانیدند و محمود خان و پسرش از خباثت طینت متفق بران گردیدند كه شهزاده ممدوح را بپیرد محمد زمانخان نموده خود را سیاه روی دهر سازند بمالاحظه اینحال جناب شاهر مان و شهزاده حیدرو دیگر منسوبان خاندان شاهی كه در بالاحصار بودند هر گاه این کیفیت را بخدمت شهزاده سلطان شهپور حالی نمودند ملتمس بر آن کشتند که الحال کل خزاین وقلعه و دروازهای حصار بقبضه و تصرف شماست صلاح دولت چنان سزاو گوار است که زود بر تخت نشینید و متصرف همه اسباب سلطنت شوید هرگاه شهزاده فتح جنگ از آنجارها کشته آید چونكه از شما بعمر بزرگتر است البته تخت نشین خواهدشد سبحان الله زهی همت و نامجوئی وجوانمردی و مبارك خوئی شهزاده ممدوح كه بمجرد استماع فرمودندكه در ینوقت ما را آرزوی تخت نشینی و نفاق خانگی منظور نظر انصاف منظر نیست چرا كه هنوز والد بزرگوار نامدارم در میدان بیکسی خسته وکشته افتاده لازم حالم آنست كه باتفاق خردو بزرگ اولا قصاص خون والدرا از قاتل بی سامان بازستانیم بعد از ان بقسمت هر کس هر چه باشد بظهور خواهد آمد لهذا متوجه نجات شهزاده فتح جنگ شده تا اینکه نایب امین الله خان حسب الارشاد شهزاده والاشان وبتحريك خواجه خانجی و بعضی خوانین قوفلزائی سوارو پیاده جرار فرستاده شهزاده فتح جنگ را بقلعه از چنگ آن بیعیدان سکه ساز کشیده در بالاحصار رسانیدند . (146) احوال تخت نشینی شهزاده فتح جنگ با تفاق مردم فردایش امین الله خان با تمام خوانین درانی و کابلی و میرحاجی پسر میر واعظ و خوانین قزلباش در بالاحصار آمده شهزاده فتح جنگ را نظر به بزرگ سالی نسبت بسائر اولاد شاه جنت آرامگاه که در آن هنگام در کابل حاضر بودند و بنا بر اتفاق و منظوری شهزاده سلطان شهپور شاه چرا که آنوالا منش را حصول قصاص شاه فردوس جاه از منافقان بیدستگاه مطلوب و هوای طبع والا بود والا اتفاق خانگی و رواداری و صوابدید حضرت شاهزمان وسائر اعیان خاندان بتخت نشینی ایشان پیشتر و بیشتر منعقد گردیده بود بر تخت شاهی نشانده بخلافتش ستودند بعد از چند روز از همه خوانین خواهش میثاق نموده خوانین درانی و قزلباش و کابلی و غلجایی و کوهستانی مگر بعضی که با محمد زمانخان متحد و ملازم بودند باقی همگی میثاقی که مبنی براطاعت شهزاده ممدوح و قبول پادشاهی او باشد بانواع اقسام وقسم كلماً مؤكد و مرتب ساخته نوشته و مهر نموده بشاه ممدوح سپردند چنانچه شاه ممدوح نیز هر يك را از شال و شمله على قدر مراتبهم بخلع فاخره متوافره ممتاز فرمودند بعد از ان خوانین مذکورین سر مخالفت با محمد زمانخان برداشته چند روز گذشته مقابله محمد زمانخان و امین الله خان در میان شهر اتفاق افتاد و با وجودیکه امین الله خان را قوتش به محمد زمانخان بیشتر بود چونکه امین الله خان را یقین شد که میرحاجی پسر میر واعظ با محمد زمان خان موافقت و با شاه فتح جنگ طریق منافقت دارد لهذا در روز مقابله محمد زمانخان میر حاجی را در خانه خود طلبیده بنا بر احتیاط نظر بند ساخت همینکه مردمان کابلی و کوهستانی خبر نظربندی میر حاجی را دریافتند همگی بتحريك محمد زمانخان اینمقدمه را تمسك قوی خود ساخته و متوجه بجانب خبث باطنی خویش گشته از عهد و میثاق برگشتند و سر بمخالفت موثاق با امین الله خان برداشتند درینصورت محمد زمانخان غالب و امین الله خان بمه خوانین قزلباش مغلوب گردیده هما نروز تاب استقامت نیاورده از شهر قرار و در بالاحصار قرار اختیار کردند . احوال تشریف بردن شهزاده شهپور شاه برای محکمی قلعه بینی حصار و وقوع محاربه با مخالفان چون بعد از وقوع این واقعه صلاح کار بمحصوری و قلعه بندی انجامید لهذا ضبط وحفظ اطراف و جوانب وممبر آمد و شد غله و معتقدین منظور افتاده قلعه بینی حصار که قبض و محکمیش از همه جوانب اولی واقدم بود فتح جنگ شاه بصوابد ید امین الله خان نزول بندگان شهزاده شهپورشاه را در آنجا احسن واقوم یافته مع خوانین و لشکری که در بالاحصار حاضر بودند روانه نمودند تا در محکمی قلعه مذکور توجه فرموده بمقابله مخالفان نیز پرداخته باشند چون شهزاده ممدوح در آنجا استقامت فر مودند محمد زمانخان از ین مقدمه آگاه گردیده بروز دوم باتمام سوار و پیاده ملازم و باشنده شهر کابل و غلجایی اطراف از راه چهار دهی عقب کوه بوقت شب خود را رسا نیده علی الصباح مستعد جنگ شد ومحاربه و مقابله از هر دو جانب بنهایت واقع گردید بلکه اکثر از مخالفین رو بفرار نهادند که على التواتر خبر نصرت در بالاحصار بحضور شاه ممدوح میرسانیدند ناگاه سردار عبدالاسلام خان (147) که یکی از سر داواران معتمد شهزاده موصوف حاضر بوده دم از خدمتگاری و جانسپاری میزد با محمد زمان خان ملحق شده و سازش نموده فوج مخالف را در قلعه خود داخل کرده سرخروئی حاصل نمود ازین معنی سپاه مخالف غالب و لشکر شهزاده مغلوب شده از بیملی و وقوع نفاق سردار عبدالسلام خان رو بگریز نهادند با وجودیکه شهزاده شجاع شاه در انحین از اسپ فرود آمده بکمال استقامت و دلاوری هر يك از مردمان بیدل را دلداری و استواری داد در میدان جنگ بمقابل خصم بد آهنگ درنگ داشته از حاحرکت نمیفرمودند حتی که مردمان اطراف و کوه نشین که مقدمات آن جنگ را معاینه میدیدند تهور و پایداری شهزاده ممدوح را دیده آفرین و بنامردان نفاق پیشه نفرین مینمودند چون سپاه مخالف قریب آمد و شهزاده ممدوح نظر فرمودند که از مردم لشکر کسی در رکاب حاضر نماند پس بمصداق اینکه . با قضا کار زار نتوان کرد کردگار آن کند که خود خواهد گله از روزگار نتوان کرد حکم بر کردگار نتوان کرد زیاده سعی و استقامت خویش را در ان محل بیفایده تصور فرموده ناچار اسپ سواری طلب نموده رو به بالاحصار نهادند من بعد جنگ بیرون به سبب عدم وفاق موافق صورتان مشفق سیرت موقوف مانده بامید ورود افواج ظفر امواج انگلیسه تهیه تحصن را مبرم و مستحکم نمودند. حقائق محصوری قلعه بالاحصار با مید ورود افواج وامداد صاحبان انگریز بهادر. چون محمد اکبر خان خبر شهادت پادشاه غفران پناه را شنید نظر باظهار خوشی شروع باجرای سر دادن توپ و تفنگ نمود صاحبان محصورین قلعه جلال آباد بیکمر تپه بیامده و دی از پلتن و توپخانه بر محمد اکبر خان حمله آورده جمعیت بسیتی حشمش را متفرق و پریشان ساختند حتی که نامبرده با چند نفر سوار و پیاده پراکنده افسرده بکابل آمد چون مخالفت امین الله خان و محمد زمان خان را دریافت بحیله و فریب به معرفت محمد شاه خان غلجائی امین الله خان را از راه کشیده نزد خود برد شاه فتح جنگ از رفتن امین الله خان پریشان خاطر گردیدند که بعد ازین کار قلعه داری چگونه پیش برده خواهد شد عالیجاهان میرزا ابراهیم خان منشی باشی و میرزا حیدر علیخان لشکر نویس که خدمتگاران با اعتبار و محرمان با وقار شاه غفران پناه بودند شاه ممدوح را خاطر جمعی دادند که بخاطر والا هیچ اندیشه را راه ندهند که همگی خوانین درانی هندوستانی و ساکنان بالا حصار از طائفه عرب و غلام خانه و حبشی و غیره بسر و مال بخدمتگاری و جان نثاری ایستاده اند پیش بردن کار و عدم نفاق باشندگان بالا حصار که ذکر ایشان شد بر ذمه مایان است لہذا درویش محمد خان و لد حاجی هاشم خان عرب با سائر خوانین بالاحصاری آمده بشاه فتح جنگ عرض نمودند مایان همه بدل و جان در خدمت و جانسپاری حاضریم خاطر اشرف را از جانب ماجمع دارید بعد آن شاه فتح جنگ باتفاق خوانین فوقرانی چون سردار عنایت الله خان و عظیم گتغان مرض بیگی سردار سکندر خان و صمد خان بادوزائی و محمد عمر خان بامیزائی و خدمتگاران قدیمی از سائر خوانین و فوج هندوستانی و دیگر دولتخواهان چون خواجه خانجی عرف شیخ (١٤٨) مردان روش مزار حضرات ارباب و عاشقان عليهما الرحمت والرضوان مع پسران خويش و مير آفتاب و ساكنان بالا حصار تا عرصه چهل روز که در هر روز و شب جمعی از مردم كابلی و کوهستانی و قزلباش و غلجائی بمحمد زمانخان و محمدا كبرخان بر سر بالاحصار و بالابرج که مراد از برج عقابین باشد جنگهامی آوردند پایداری نمودند و هر هفته که از طرف محمد زمانخان و از جانب کابلی و قزلباش و محمد اکبر خان هم بمعرفت امین الله خان و محمد شاه خان غلجائی و كیلان بجهت صلح و صلاح می آمدند جواب سوال هريك بكار دانی و عقل و رسائی میرزا ابراهیم خان منشی باشی و میرزا حیدر علیخان لشکر نویس صورت انجام مییافت و کار قلعه داری و خود داری نیز با هتمام ایشان پیش میرفت چونکه مخالفان را از جهت عدم حركت صاحبان بهادر روزگار و اعتبار رو بترقی بود با وجود آن خوانین قوقندانی و غیره كه در بالاحصار بودند دست از پا خطا نکردند و در ین مدت محصوری فتح جنگ شاه بدفعات و کرات مراسلات خود بصلاح بیتی میرزایان موصوف پی در پی در نزد جنرال بالك صاحب بهادر ارسال جلال آباد فرموده استدعای حرکت شان بجانب کابل مینمودند از جانب جنرال بهادر ممدوح پیوسته همین جواب بظهور میرسید که عنقریب حركت خواهیم نمود خاطر خود را جمع دارند چون حرکت فوج صاحبان از جلال آباد بجانب کابل بزودی نشد و زمان محصوری بطول انجامید و باروت در قورخانه بالاحصار باقی نماند و نیز خبر اتمام باروت در شهر مشهور گردید و بار کرانیان وقوف یافته قدغن بلیغ نموده گرفت و گیر شدید بکار بردند که بمقدار یکمثقال باروت احدی را جرأت رسانیدن در بالاحصار نبود بلكه يك نفر منشی از هندوان شهری که بمعرفت خواجه مزار تعهد رسانیدن باروت نموده بود قدری اسوی میرسانید بار کرانیان واقف احوالش شده گرفتار ش نموده تا اسلام نیاورد سلامت نماند غرض در بالاحصار قلت باروت کار بجائی رسانید که اگر يك استار یوزن هندی را در عوض یكصد روپیه میخریدند هم امکان وجود نداشت با وجود اینهمه اشکال میرزایان موصوف بانواع حيل بهر قسم که میتوانستند باروت از شهر طلبانیده و بشب از برج و دیوار قلعه بالا کشیده نگهداشت قلعه مینمودند چون ازین معنی هم بار کرانیان اطلاع یافتند نهایت در شهر گرفت و گیر نمودن آغاز نمودند آخرالامر در بالاحصار گوله و باروت عديم الوجود گردید لهذا نواب شجاعت علیخان نامی که در سرکار شاهی بمنصب دیوان بیگی سـربلند و از باعث نام اجداد خود یعنی نواب حبیب الدوله و غیره در حضور شاه غفران پناه ارجمند بود بحسب ضرورت بتعهد ساختن باروت نموده در نفس بالاحصار شوره پختن ایجاد کرده و انگشت فراهم ساخته اندك اجرای کار نموده در تدارك ساختن بسیارش بود که ناگاه برج موسوم به مجنجو که متصل شهر و شاه برج قلعه بود مخالفین بصدمه نقب از بیخ بر کندند در آنحال که از باعث معدومی گوله و باروت کار بانداختن سنگ و کلوخ انجامیده بود مجبورا اما محمداكبرخان بضمانت امین الله خان و محمد شاه خان غلجائی بنای صلاح و صلح گذاشتند محمداکبرخان که از خواندن کلماتش انسان را خوف می آید چه جای آنکه در عملش تاخیر و قصور ورزد و وفا نکند بدین مضمون نوشته داد. (١٤٩) مضمون عهد نامه محمد اکبر خان که به فتح جنگ شاه سپرده است . در ینوقت خجسته رخت که بندگان سپهر مکان السلطان ابن سلطان والخاقان ابن الخاقان سلطان فتح جنگشاه پادشاه این بنده درگاه الله محمد اکبر خان ولد امیر دوست محمد خان را بمرتبه وزارت خود سرافراز فرمودند بنده درگاه الله اقرار نمودم بخدای واحد و لاشريك عز وجل ومحمد رسول الله صلى الله عليه وسلم وجمیع پیغمبران وچهار یار کبار وائمه اطهار که سلطان ممدوح را از دل وجان بپادشاهی خود برگزیدم و اختیار نمودم که بدون سلطان ممدوح مادام الحياة احدی را بپاد شاهی اختیار ننمایم و بسرو مال و جان در خد متگاری سلطان ممدوح کوتاهی ننمایم و بکار یکه شایسته و شایان پاد شاهی نباشد اقدام نکنم و مدام محكوم حكم سلطان ممدوح باشم و نفاذ امر سلطان ممدوح را بر خود وبر ملك وبر لشكر واجب ولازم دانم هر کسکه سلطان ممدوح را بپاد شاهی وفرمان روائی قبول ننماید منکه محمد اکبر خان ابن امیر دوست محمد خاننم دشمن ومخالف سرو مال وجان ونا موس او باشم هر گاه بمال وجان وناموس وسلطنت وعزت سلطان ممدوح به نیت و یا ظاهراً یا باطناً واشارة و كناية ودلالة ویا بگفته کسی مخالف و خیانت و نقصان نمایم بغضب ولعنت خدای عز وجل و ملائكه مقرب و نفرین پیغمبر آخر الزمان و اصحاب کبار و امامان دین ومجتهدان شرع متین گرفتار باشم و هر گاه درین اقرار خود ثابت قدم وراسخ دم نبو دم ازر حمت خدا و شفاعت حضرت احمد مجتبی محمد مصطفى صلى الله علیه و آله و سلم بی نصیب باشم لهذا اینچند کلمه برسبیل اقرار نامچه قلمی گردید فقط بر ورق مصحف شریف بدست خط خود نوشته مهر ستاد وامين الله خان ومحمد شاه خان غیلجائی ضمانت نامه نیز بهمین الفاظ دادند فتح جنگ شاه دروب قلعه بالاحصار را مفتوح ساخته بقبضه ایشان سـپر دنــد ومحمد اكبر خان همینکه تصرف بالاحصار نمود بنای بدعهدی را گذاشته اولاً جمعیت شاه موصوف را ازوشان جدا کرده در نزد خود برد بحیله اینکه چون بحضور مشرف میگردم و اینمردم مسلح جایجا حاضر میباشند موجب هراسم میگردد بالفعل که صراحتا عت بغلامی بر در صداقت گذاشته ام امیدوارم که این سپاه ہندوستانی از سوار وپیاده و توپخانه اگر بخاطر پادشاه خللی در حق من مکنون نباشد سپردم گردد تا از بالاحصار کوچیده در نز دمن آمده قیام نمایند ثانیاً در طلب مبالغ شده دو لك روپيه نقد و جنس وصول نمود . محبوس نمودن محمد اکبر خان فتح جنگ شاه را بعهدشکنی وحیله گری . چون دانست که وجه نقدی دیگر از شاه ممدوح وصول نمیشود و يك خطی از خطوطيكه شاه ممدوح در حالت بیچارگی ووقوع بدعهدی محمد اکبر خان برای صاحب بهادر نوشته فرستاده بودند و در اثنای راه بدست شخصی افتاده و او در نزد محمد اکبر خان آورده بود همان خط را بهانه ودست آویز خود ساخته شاه ممدوح را محبوس گردا نیده آنچه اسباب و اموال در محل شاهی بود همه را بتاراج بردو آنچه توانست ووجود یافت جوا هرات و مانند آن از خود شاه ممدوح وصول نمود بعد از ان در صدد آن شد که شاه مد کور را (150) ب داغ آهن و گوناگون عذاب ناصواب مبتلا کرده و در صورت عدم وصول جواهر و دولت بتعذيب بسيار هلاکش سازد ليكن آفرين براستقامت و تمكين فتح جنگ شاه که تا زمانیکه در حبس بود و آن بدعهد بشریعه مخالطان خود انواع سختی وسيفان خوف آمیز میگفت و میشنواند مگر شاه ممدوح هرگز بخیال نیاورده بمجرد شنام و ناسزا که سرای آن بیحیا بود دیگر جوابی نمیفرمودند زهی دلاوری و مردانگی در یومیکه شاه برج بالاحصار را بنقب بر کندند با وجودیکه دلاوران طرفین دست و گریبان می بردند وازجهة عدم بارود و گوله بسی مردم ضایع میشدند ودفع الوقتی را کار بانداختن سنگ و کلوخ رسیده بود و از طرف مخالف دولت تفنگچی بادیای داخل شدن بالا حصار آماده و مستعد ایستاده بودند که هم تفنگ و شمشیر برای جنگ و قتال داشتند و هم جوال و رسن برای بردن مال بریشت و کمر بسته بودند در چنین حال پراختلال شاه ممدوح برسر همان برج خراب بر کرسی بشجاعت و جوانمردی نشسته مردم سپاه را بابشار زر سرخ تر غیب وتحريص جنگ داده با جمعیت خویش به کمال استقلال استقامت ورزیدند که از دلاوری و بهادری شان از دوروز نزدیک آن معر که احسنت احسنت مسموع میگردید . نجات یافتن فتح جنگشاه از حبس محمد اکبر خان و رسیدن بجلال آباد نزد جنرال بالك صاحب بهادر چون محمد اکبرخان از بد باطنی خود بنای داغ کردن و عذاب ناصواب نمودن گذاشت فتح جنگشاه مخفیانه با چند نفر از بالا حصار پان بندوبست فرموده و بوقت شب از زندان گریخته در شهر رفته بمحله چنداول پنهان شدند کسانیکه شاه ممدوح را از بالاحصار کشیده در چندول رسانیدند متحیر ماندند که الحال شاه ممدوح را چگونه از شهر بر آورده بمطلب رسانند پس همگی رجوع ب میرزا ابراهیم خان منشی باشی ومیرزا حیدر علیخان لشکر نویس که در آن ایام هر دوی آنها در خانه امین الله خان نظربند بودند نمودند میرزایان مذکور بلحاظ آنکه اگر شاه فتح جنگ دستگیر دست محمد اکبر خان شود بجز کشتن نخواهد گذاشت لهذا تمهیدی بکار برده در پی کشیدن شاه موصوف از شهر کابل بصلاح ورفاقت عالیجاه نائب سرافرازخان نام برادر امین الله خان خواجه خانجی شیخ مزار با اقرار حضرات عاشقان و عارفان رحمهم الله تدبیر مسلم وتدارك قويم تهیه شاه ممدوح را از اسپ واسلحه و آنچه مطلوب وقت بود کرده با آدمان معتبر بجلال آباد رسانیدند . خدمتگذاری میرزایان بخاندان شاهی بعد واقعه شهادت اوشان آفرین بر میرزایان مذکور که حقوق نمکخواری و خدمتگاری را بی کم و کاست منتهی ساخته بجا آوردند که قلعه داری بالاحصار و انصرام مهمات مقدمات آن باهتمام ایشان شده و نجات فتح جنگشاه از کابل و رسیدن اوشان در جلال آباد هم بکوشش ایشان بعمل آمده حقا که این نهایت دیانت نمکحلالیست وغایت فطانت وخیر سگالی و کمال هوشیاری ودانائیست و حصال کار گزاری و حق ادایی که با وجودیکه خود از دست محمد اکبرخان (۱۰۱) نظار بند خانه امین الله خان بودند هرگز غم جان خود نداشته آقازاده خود را از محل هلاك وایذای چنین اعادی بيباك خلاص ساختند جانفشانی زیاده ازین چه باشد، میرزا ابراهیم خان بملاحظه آنکه کسی ازین معنی مطلع نشود در خانه امین الله خان نظربند نشسته وميرزا حيدرعايدان خود کمربمت بسته شاه فتح جنگ را از چنداول کشیده تا موضع مقبره بابر پادشاه بوقت شب برده بسپرد آدمان متعینه ساخت این کمال دلاوری سربازیست وحق وفاداری وبجاره سازی که بظهور آوردند دیگران نیز که خدمتکاران وهـ واخـواهـان شاه غفران پناه بودند هر يك بحسب مقدور خود خدمتی بجا آوردند چنانچه خواجه خانجی شیخ مزار در زمانيكه صاحبان عالیشان از چهاونی بیرون شده قدم زن طريق خرابی شدند و مردم یار کزائی در صدد آن بودند که بالاحصار نیز همچون چهاونی مسخر ومسمار گردد وقوقي شديد بود که متنفسی از سپاه ورعیت در بالاحصار نرود هر گاه احـدی برخلاف تأکید مفعول نماید خانه او تاراج ومالش برخاص وعام مباح وعيالش گرفتار وتباه گردد . خواجه مذكور بـا وجودیكـه ایـن قید وبست بود بیوم اول بر آمـدن صاحبان از بالاحصار دوپسر خودرا بايك صـد نفر تفنگچی بخدمت شـاه غفران پناه دربالاحصار فرستاد ازظهور اینمعنی کمرحوصله یبار کزائیان شکست بعد آن در یوم دوم سردار عناية الله خان ومحمد عظیـم كـلغان عرض بیگی وغیره خوانيـن درانی بحضور پادشاه غفران پناه مشرف گردیدند وهم در هنگامیکه پادشاه جنت آرامنگاه شربت شهادت نوشیده بدارالجنان پیوستند وشـاه فتح جنـگ را محمودخان در قلعه خود نگهداشته معتمدسپردن به محمد زمانخان گشت خواجه فوق الـذکر امین الله خان را بملامتهای وفير بسـرغيرت كثير آورده تا نامبرده کمـرهمت بسته شـاه فتـح جنـگ را از چنگ آن سـگ بـه طینتان بر آورده در بالاحصار رسانید ونیز درهنگـام محصوری شـاه فتح جنـگ خودشیخ مزار مع پسران در بالاحصار خدمت میکرد ودر وقتیکه از حبس محمدا کبرخان شاه ممدوح فرار نموده درمحلـه چـنـداول مخفـی شـدند شيـخ مـذ کور بامیر زایان سـابـق الـذكـر به نجات شـاه ممـدوح هـم شـريـك ورفيـق بود محمـد عظیـم كـلغـان عرض بيـگـی بعـد ازخروج صـاحبـان از چهاونی درحالت شـدت قـدغن بـاعنـايـة الله خان وسردار نورالله خان بامیزائی وصوا ران مل تمد خود بروز روشن دربالاحصار بحضور شاه غفران پناه شرف اندوز شد ودر روزیـکه شاه غفران پناه را ظالمان روسیاه مابین قلعه ولشکر گـاه شهید کردند وجسم مبار کش در میدان بیکسی وخا کدان غریبی افتاده بود وازباعث پریشانی وبیسرسامانی هر کس بکمال حسرت واضطرار بغم جان خود گرفتار بود ودر آنساعت پرملال کـه جز مهتر جـانـدان درانی اسحاق زائی آبدارباشی احدی از مقربان قديم وملازمان جدیـد برسـر نعش پـاك شـاه فردوس آرامگاه ازالم جانکاه سینه چاك وازغم و آه آه چهره آلوده خـاك نبود هـم عظیم کلغان عرض بیگی رسیده بجوانمردی وپردلی همدست وهمباز گشته نعش مبارك شـاه را بـا آن سعادت اساس صمیمی وفـدويت اختصاص قدیمی یعنی آبدار باشي شريك همت (١٥٢) واقعات شاه شجاع (۱۰۰۰) جلد ) ب سیدامان و شیر محمد ح محبی ووفاداری ورفیق خدمت وجان نثاری گردیده بردوش اخلاص کوش برداشته دربالاحصار رسانید الحق اگر درعالم میسرت که هنگام محشر نمونه ازان ساعت قیامت اقامت است مهمتر جانفان آبداریباشی :نابرادای حقوق نمکخواری خودرا هلاک دیده برسر نعش پادشاه شهیدصبیه یاریاری وغمخواری نمیکرد آیاظالمان رو سیاه وقاتلان گمراه چه خاک خواری هنوز برسر خود میریختند هزار تحسین و آفرین بر اینچنین خدمتگاران خاص با اخلاص که درحالت نعمت واحسان ودرساحةخوف وزیان بصداقت ودیانت خودبدل وجان اولی نعم یکرنگ ویکسان مانده اند ونیزچون امین‌الله‌خان احمقانانه محمدزمانخان مغلوب گردیده دربالاحصار آمد بهرکنی که عهده حفاظت بالابرج برای یکشب میدادند احدی ازغایت بیدلی قبول نمیکرد محمدعظیم کدخدای مذکور بدون تاکید هیچکسی همینتاشکه ازشهر مغلوب گشته مراجعت ببالاحصار داشت خود دربالا برج رفته قیام ورزیده معتمد خودرا فی‌الفور بحضورشاه فتح‌جنگ بنابرتبلیغ تسلی از حفظت برج مذکور فرستادوتازمان محصوری عهد فتح‌جنگ شاه‌جانفشانیها مینمود ونیزدروزمانیکه بندگان سلطان‌شپورشاه از کابل بباعث آمدن محمد اکبرخان سازش یافتی وزیر بادشنان عزم هندوستان فرموده در کوه کرکچه گرفتار دست طائفه غدار غلجائی نابکار آن کوهسار گردیدند هم‌بهمت وغمخواری محمدعظیم کدخدای مخلصی یافته مراحل پیمای پشاور شدند . خدایا ببخشر بیدخش گناهکه ازدیخنین حق نعمت نگاه نائب‌سرافرازخان برادرحقیقی امین‌الله‌خان بعدخروج صاحبان بهادر ازچهاونی بغایت خیرخواهیها بجاآورد یعنی امین‌الله‌خان را برهنمونیهای خوداز محمدزمان خان بریده بپادشاه غفران پناه پیوند کرد :دروزمانیکه فتح‌جنگ شاه‌بقید محمداکبرخان گرفتار شد محافظت اهالیان مشکوی‌خسروی را ازدست درازی غلجائیان بی‌ناموس ونام‌هم‌سرافرازخان مذکور مینمود ودرنجات فتح‌جنگشاه با میرزایان دریغه‌داری شريك بود ودرزمان‌عزیمت شپورشاه کرفتاری ایشان در کوه کرکچه نائب مذکور ومرافقت ویاری ومرافقت وغمخواری کاملی بتمی بانجام رسانید راجه حبیل سنگه کختران ازفتح جنگشاه درایام محبوسی و گریختن اززندان ورفتن بجلال‌آبادلحظة جدائی نکرده نهایت جانفشانی نمود میرزامحمد غلیخان نام قوم قورت که در تحت میرزا ابراهیم‌خان منشی‌باشی نوکرشاهی‌خود درهنگام‌خارج شدن صاحبان‌بهادر ازچهاونی باوجودمدغن بایک‌سدسوار ازاقوام خود ازشهر دربالاحصار بخدمتشاه غفران‌پناه مشرف‌شد ودر زمانیکه شاه‌فتح جنگ‌باصاحبان بهادر ازجلال آباد در کابل تشریف آوردند مال‌واسباب محمد میرزا نام جواقشیرمعتمد محمداکبرخان‌را ازقلعه‌او که واقع‌سمت‌هزاره وبعداد دوازده هزارروپیه‌بود هم‌میرزای مذکور بفرمان شاه‌فتح جنگ تاراج نموده آورده تحویل سرکارشاه ممدوح نمود چون (١٥٣) تحریر اسم هر يك از اینچنین اشخاص وفا اختصاص که در خدمتکاری واخلاص خود را بمانند آفتاب علم ساخته اند موجب تطویل کلام است و در اجمال تحمیل مرام که بر همین قیاس هر يك از خدمتگاران حق شناس و هوا خواهان حقیقت اساس بقدر حوصله و استعداد خویش با وجود یاس و هراس در خدمتگذاری و جانسپاری حصول نیکنامی نمکحلالی نموده ادای حقوق نعمت را کما حقه مودی ساختند آفرین برچنین مردان مگر نظام الدوله که با وجودیکه صاحبکار و مختار کار بود و زرو مال بیشتر از همه حاصل نمود چنانچه امین الله خان در زمان مختار کاری خود بکرات بحضور شاه جنت آرامگاه عرض و اظهار نمود که نظام الدوله از روی تحقیق مبلغ ده لك روپیه از مالیات نقد برده از آغاز بروز مقدمه بلوا الی انتها ومراجعت افواج انګلیسه بطرف هندوستان هیچ خدمتی نه بصاحبان بهادر و نه بپادشاه و اولادش بجا آورد که بقید تحریر در آید اما افعالی در زمان صاحبکاری خود بجا آورد که باعث بر انگیختن چندین فتنه و فساد و موجب بد نامی و حقارت شاه غفران پناه جنت معاد در ممالك افغانستان شد حقا که اگر تنقیص مواجب خوانین غلجائی بادعای کمال کار دانی که محض حماقت و نادانی او بود نمیشود و علاوه بر آن پیشر هفت ساله خود را کرها بر آن طوایف حاکم مقرر نمیداشت چرا آنها باغی میشدند و همچنین اگر در اخراج پنچنفر خوانین معتمد درانی متوطن قندهار و نامدار و با اعتبار ساعی نمیگشت چرا آنها محرك بلوا میشدند فی الحقیقه اگر ملاحظه خیر دولتین عالیقین میداشت چرا با فعال ناشایسته خود پادشاه غفران پناه را بدنام ملک افغانستان میساخت و اگر خلل انداز فیمابین صاحبان و پادشاه نمیگردید چرا در اول وقوع مقدمه بلوا از پادشاه غفران پناه بد گمان میبود آفرین براینچنین نطفه که مقدمه بلوا که ظهورش بوجود اعتبار نار کنزان بصد از دو سال احتمال داشت او با فعال نيك خود مواد فتنه و فساد را در يك سال قابل اخراج ساخت القصه شاه فتح جنگ در زمان محصوری خود بحسب رای میرزایان موصوف بنابر انتظار ورود افواج صاحبان والاشان که شاید بزودی آمده دستیار مطالب و کامران مقصود شوند قبول خواهش مردمان کابلی و قزلباش ومحمد زائیخان را نفرمودند و اگر نه هر يك معتبران خود را بمقامات بجهت صلاحیت فرستادند هر گاه شاه فتح جنگ عذرات محمد زمان خان را در مقدمه شهادت شاه غفران پناه میپذیرفت وصلت صبیه صلبیه دوشیزه خود بشاه فتح جنگ میشود و یقین که اگر صلاحیت شاه موصوف و محمد زمانخان بضمانت کابلی و قزلباش میشد چندان خرابی بعیال و اموال ومنسوب ومتعلق شاه غفران پناه و خود فتح جنگ شاه نمیرسید مگر فتح جنگشاه چونکه منتظر برورود جنود صاحبان بلندشان بودند با هیچکس صلح نمیکردند صالحیکه با محمد اکبرخان نمودند هم بنهایت ناچاری و حالت اضطراری بود که سابق ذکرش گذشت . بتخت نشستن فتح جنگ شاه در کابل بورود جنرال پالک صاحب بهادر . خلاصه اینکه شاه فتح جنگ باتفاق جنرال پالک صاحب بهادر و افواج انگلیسه در هز دهم ماه شعبان سنه ۱۲۵۸ هجریه وارد کابل شدند جنرال پالک صاحب بهادر و جارج میگرینگر صاحب بهادر پنجه ید فتح جنگشاه را بر تخت شاهی نشانده وبیرق (۱٥٤) شاهی را برپا نموده بعد از اظهار خوشی بشلك توپ و تفنگ پرداختند و پس از سه یوم جنرال ممدوح ومیگربنگر صاحب بها در بوساطت میرزا حیدر علیخان لشکر نویس استدعای آن نمودند که برو دی از خوانین درانی وزیری منصوب شود تا انتظام امور ملك ورعیت نماید لهذا حسب الصلاح امیر اصلان خان جوانشیر المعروف بخان شیرینخان وباقی خوانین قزلباش که در آن ایام بنابر حفظ مال و ناموس عیال در حین ورود جنرال پالك صاحب بهادر بمقام تیزیین وقرار شدن مجددا کبیر خان بجانب ترکستان خود را از همراهی محمد اکبر خان جدا کشیده بد و لتخواهی صاحبان انگلیسه منسوب ساخته بودند غلام احمد خان درانی با میرانی را خلعت وزارت پوشانیدند در آن حین از کیفیت استقامت امین الله خان لوگردی و جماعه غازی که از منزل تیزیین فرار کرده در کوهسار استالف وکوه دامن و چاریکار قیام کرده بانی فساد و عناد شده بودند صاحبان عالیان آگاهی یافته صلاح وقت چنان دیدند که جناب شهزاده شهپور شاه را بافجری مقرر کرده وفوج ظفر موج میگر یری را برکاب سعادت انتساب شان همراه ساخته برای اندفاع آن انبوه بی شکوه مامور سازند تا دمار از نهاد آن جماعه اشرار کشیده آواره دشت ادبار گردانند روانه شدن شهزاده شهپور شاه مع فوج بطرف استالف برای دفع فساد شهزاده ممدوح بمجرد استعماع حال بکمال رغبت اقبال اینمعنی فرموده بمعۀ خوانین درانی وقزلباشی وفوج ظفر موج سرکاری از شهر کابل بر آمده تشریف فرمای کوهستان شدند از تفضلات جناب کبریا و یمن اقبال شهزاده شجاعت دستگاه عند المجادله گروه مجاهدین خود ها ساعتی مقابله نموده از بیدلی وعدم مادة اتفاق تاب صدمات اتواب آهن ناب دلیران فوج نصرت ماب نیاورده میدان را از خس و خاشاك وجود خودها صاف و پاك ساخته فرار کوهسار آندیار گردیدند لهذا ملك ومال وغله آنمردم بی اقبال را آتش داده عالیجاهان پانتجر صاحب بهادر وماکنزی صاحب بهادر ودیگر صاحبان بخدمت شهزاده والا حاضر گشته حالی نمودند که ملك كوه دامن وکوهستان این محال کله بتمام و کمال از شماست بضبط و ربط عاملان حضور در آورده خود نیز درینجا بدار الحکومه رونق افزا شوید شهزاده ممدوح فرمودند که بهر امریکه رضامندی و خشنودی اهالی سرکار عالیه مدار باشد مرا قبول و منظور است لاکن از کابل خبر رسید که فتح جنگشاه از اقامت و تخت نشینی کابل ابا نموده عزم هندوستان دارند در ینصورت اقامت ما در اینجا چه فایده دارد لهذا از شنیدن اینجواب برای صواب گفتند که الحق المال اقامت وریاست کابل سوای شما حق دیگری نیست بنابران از آنجا بمعه تمامی فوج واپس آمده داخل کابل گردیدند از آنجا که فتح جنگ شاه خود قصد مراجعت بهندوستان داشتند هر چند که ترغیب بماندن کابل نمودند شاه ممدوح قبول نکرده فرمودند که افواج بحر امواج انگلیسه را حکم بمراجعت بهندوستانست و من بدون افواج صاحبان ماندن اينملك را هرگز منظور ندارم البته در صورتی متوقف میتوانم شد که چهار پلتن از فوج انگریزی نیز در اینجا بقدر امضای ایام زمستان باشند واگر (۱٥٥) این ممکن نباشد قدری مبالغ خواه بصورت امداد خواه بطور قرض بدهند که درین وقت ازوجه نقد هیچ در نزدم باقی نمانده واگر از قسم جواهر چیزی هست درین خرابی هیچ کار روائی ازان نمیشود وعهدی که اکابر واصاغر این ملک بیمین ومیثاق وقسم وطلاق با من کرده باز خلاف آن معمول و مرسوم داشته اند از آفتاب روشن تر است جنرال پالک صاحب بهادر ومیکر یگر صاحب بهادر بعد از استماع اینمقال وملاحظه اینحال گفتند که ماندن فوج ودادن مبلغ حکم نیست شاه فتح جنگ عهد نامه که در وقت تخت نشینی از خوانین وسائر سکنه آنسر زمین مهر کرده در قبضه خود داشت نشان داد مضمون آن را دریافته از بد عهدی آن مردمان نيك واقف شده گفتند که الحال آنچه خیر خود دانید برفتن هندوستان یا بماندن افغانستان بعمل آورید مشارالیه بعد ازان شاه فتح جنگ باچندی ازبیگمات اهالی حرم محترم بر آمده شامل افواج بحر امواج انگلیسیه شده روانه هندوستان شدند وجان خودرا بملك امن وامان رسا نیدند اختیار نمودن بندگان شهپور شاه ریاست کابل را بتخت نشستن شاه ممدوح و مراجعت کردن جنرال پالک صاحب بهند چون بندگان سپهر مکان شهپور شاه ترك اقامت شاه فتح جنگ ووفور رغبت صاحبان فرنگ در ماندن اولاد نامدار شاه جنت آرامگاه بریاست کابل بکامل یافتند ببرهمت والانهمت شان ترانریاست وانکار اقامت ورفتن بهندوستان ودست برداشتن از ملك افغانستان وسلطنت وجاه شاه جنت مکان ورسا نیدن جان خود بملك امان واندیشه کردن از ظلم وتعدی ظالمان ناگوار آمده بخواص ومقربان حضور خود فرمودند که جناب والد نامدارم از عهد شباب دولت تا زمان شیب شهادت ازرویه جهانداری ومهمکشی تا گشته وچندین صعوبت ومشقت ورنج وزحمت دیده وآزموده دست از مقصود برنداشتند تا دولت شهادت برداشتند اگر يك پسر آنوالا جاه هم درین ورطه جان اندازد یا درین راه خسته و کشته شود جز اتباع سنت آنوالا درجت امر دیگر نخواهد بود مناسب نمی پندارم که روش راه والد جنت آرا مگاه خود را گذاشته سلامتی و آرامی جان خود را غنیمت شمرم اگر درین راه هلاك گردم نیکنامی بلکه عین زندگانی تواند بود ممرین حال جارج میکر یگر صاحب بهادر بحضور شهزاده موصوف رسیده بیان نمودند که اگر درین ملك شما قیام میکنید و ریاست ابی وجد خودرا منظور دارید بهتر است وخشنودی ماتم دران میباشد والا شهر کابل وقلعه با لاحصار مسمار ساخته میشود و تانشانی وعلامت بنیانی باقی نخواهد ماند . جواب وسوال شهزاده شهپور شاه در اختیار اقامت کابل و ترك آن شهزاده ممدوح فرمودند که اگر چه برعهد ووفای مردمان اینمك از آنچه مکرر بامتحان طرفین در آمده اعتمادی نیست مگر بپاس وفور رغبت صاحبان عاليشان انگليسه وهم بلحاظ جاه وحقداری ریاست آبائیه واجدا دیه وهم بغايت رفاه ملك واملاك وخانه ومکان خلق الله وهم بتيقن اینکه افواج نصرت پناه انگریزی (106) بی خلل و بی نقصان از ملك افغانستان بر آمده داخل هندوستان خواهند شد اقامت واستقامت کابل مارا منظور است فقط الحق که از قیام شاه ممدوح کمال رفاهیت و آرامی نسبت بسیاه صاحبان عالیشان رسید یعنی افواج و اسباب شان بیخوف و نقصان از ملك افغانستان عبور کرده بهندوستان داخل گردید میگر بسگر صاحب بها در بعد از استماع این سخنان تحسین و آفرین بیشمار تکرار نموده گفتند که کیفیت را بجنرال بالك صاحب بهادر بیان نموده تو عیکه مجوز دارند بعمل آور ده میشود جلوس سلطان شهپور شاه برسریر و تجدید عهد و بحالی وزیر چون صاحب موصوف از حضور شاه ممدوح ترخیص یافته بلشکر گاه رسیده کیفیت بجنرال بهادر ممدوح بیان کردند اوشان نیز بغایت پسندیده و نهایت خوشنود گشته آفرین فرمودند فردای آنروز عالیجاه مکس د یز صاحب بها در نائب جنرال بهادر موصوف که تقریر فارسی خوب داشت در بالا حصار آمده شاه ممدوح را بر تخت سلطنت و خلافت نشانید و در بار معدلت آثار را از خوانین و اراکین رنگین نموده سلامی شلك اتواب بیحساب نموده نقاره خانها را گرم ساختند . همه مر دم قلعه و شهر وده بشاه آفرینها بگفتند وزه رضامند شهر کس از همتش که آبادی باشد از دولتش باین بیبر دلی گر نماند بجا حصار وده و شهر ماندی کجا دعا گویی شاه نو هر کسی همگی دوخوش بود و خرم بسی بعد ازان صاحب موصوف امیر اصلانخان جوانشیر عرف خان شیرینخان را که قابلیت اینقدر کار بزرگت نداشت مدارالمهام ملك نمودند و غلام احمدخان پسر مختارالدوله را که در وقت بینی وقوف تمام داشت بر منصب وزارت بر قرار گذاشتند و میثاقی بتجدید از کل خوانین و اراکین دراینه و قزلیاشیه و فارسیه و غیر هم گرفته همه را سوگند دادند که نقض عهد نکرده پیوسته در انتظام واستحکام دولت شاه ممدوح به آگاهی و دولتخواهی جاهد و ساعی بوده بجز راستی و خیر سگالی دیگر امری بخاطر نیاورند همه تصدیق نمودند بعده هر يك را از خوانین تنها تنها در زیر تخت شاه ممدوح طلبیده مصحف مجید روی دستشان نهاده قسم دادند و کل خوانین عهد نامه بدین مضمون بر ورق مصحف مجید نوشته دادند . عهد نامه خوانین با شهزاده سلطان شهپور درین زمان فرحت بنیان که بندگان سپهر مکان السلطان ابن السلطان الخاقان ابن الخاقان سلطان شهپورشاه پادشاه مایان میباشد اقرار مینمائیم بخدای عزوجل واحد ولاشريك و برسول الله و جميع پیغمبران و چهار یار کبار و آل مهاجرین و انصار و خاندان آل اطهار صلوات الله وسلامه علیه وعلیهم که سلطان ممدوح را بپادشاهی بر سرخود بر گزیدیم که بدون سلطان ممدوح مادام الحياة احدی را اختیار ننمائیم و بسروجان در خدمتگری سلطان ممدوح کوتاهی نکنیم و نفاذ حکم سلطان ممدوح را بر خود و بر ملك ولشكر واجب ولازم دانيم (۱۰۷) هر کسکه سلطان ممدوح را بپادشاهی و فرمانروایی قبول ننماید ما بنان جمیع خوانین که حاضر هستیم دشمن و مخالف مال و جان و ناموس او باشیم هرگاه بمال و جان و سلطنت و عزت پادشاه ممدوح بد نیت و بدخواه باشیم یا ظاهراً و یا باطناً و یا اشاره و یا دلالة مخالفت و خیانت در سلطنت نمائیم بغضب و لعنت خدای عز و جل و پیغمبر و اصحاب کبار و مهاجر و انصار و امامان دین و مجتهدان شرع متین گرفتار باشیم لهذا این چند کلمه بر سبیل اقرار نامچه قلمی گردید تحریر ۲۷ شهر شعبان سنه ۱۲۰۸ هجریه مگر غلام خان ولد اعظم خان قلندر زائی قسم نموده گفت من با صاحبان بهندوستان میروم سکس پیر صاحب بهادر از یسخن رنجیده عتاب بیحساب نمودند که تراسر کار مانان نخواهد داد . تحسین صاحبان بها در شاه شهپور را بعد آن سکس پیر صاحب بهادر بشاه والاجاه موصوف گفتند که کمال تعجب است که برادر بزرگ شما بندگان شهزاده محمد تیمور را صاحبان عالیشان قندهار هر چند بماندن و نشستن بتخت آنجا باعث شدند منظور نکرده عزم هندوستان نمودند و شهزاده فتح جنگ نیز برادر شما با وجود دولت و ثروت دیده و دانسته عازم هند گردید و شما با وجود خردسالی و بی بضاعتی شیرینی و تلخی زمانه را نچشیده ترک ریاست نکرده اقامت گزیدید پس درینصورت اگر يك مهی استقامت بود همان عهد و میثاق شه با تو هست که از خیبر اردو سلامت رود نخواهیم آن عهد ها را شکست بعد آن شاه موصوف یکراس اسپ ترکی بصاحب والامناقب ممدوح برای سواری اعطا نموده مرخص فرمودند شاه جم جاه و خوانین و سپاه و رعیت و منسوبان و متعلقان دولتخواه چند روزی بخرمی و خوشحالی گذرانیدند مردم رعیت نهایت شادمان و دعاگو و نعت خوان پادشاه نوجوان بودند چرا که آبادی و آسوده حالی و جان خلاصی و فارغ البالی خود بوسیله شاه والاجاه میدانستند . فرستادن شاه شهزاده حیدر را بحاکمی بامیان تا مانع فتنه شود : بعد از چندی شهزاده حیدر را بمعة هزار سوار بتدارك و سامان حاکم بامیان مقرر کرده مرخص نمودند تا شهزاده ممدوح در آنجا رسیده سد راه محمد اکبر خان شود مبادا که نامبرده در ان حدود قیام کرده فتنه بر پا سازد نامبرده از خوف و هراس جان کوچ در کوچ نموده بطرف ترکستان میرفت بعد چند روز بمجرد استماع اینکه صاحبان بهادر مع افواج بحر امواج خودها از دریای اتک عبور نموده بپنجاب رسیدند . منقلب شدن حال وزیر نجس ضمیر پر تزویر : اول احوال وزیر بد ضمیر پر تزویر بوضع دیگر منقلب گردید واضح است که کسیکه نیکمرامی ارث جد و پدر و برادران وارون اختر داشته باشد کی شیوه راستی و صدق مقالی و خیراندیشی و نمک حلالی از و بظهور رسد بر هر دانا ظاهر و هویدا ست که شاه ولیخان با تیمور شاه بجنت مکان چه روش پیش گرفته بود و چه منظور خاطر داشت و از دولت همین خاندان برفیع الشان بچه منصب رسیده بود بعد آن پسرانش با حضرت شاه شجاع الملك (۱۰۸) چه نمکحراميها کردند که قابل تقریر و تحریر نیست و باز بخدمت پادشاه حاضر شده عفو تقصیرات میخواستند شاه جمجاه از فرط د لرحمی عفو فرموده مکرر بمنصب اجداد شان سرافراز میشدند درین زمان اگرچه خود بمنصب وزارت سرافراز بود مگر عادت جبلی از طینش نرفته در پی خرابی سلطنت گردید الحق که اگر بیضه زاغ ظلمت سرشت نهی زیر طاوس باغ بهشت دهد عاقبت بیضه زاغ زاغ کشد رنج بیهوده طاوس باغ بر گردانیدن وزیر مردمان را از پیمان و طلبیدن محمد اکبرخان را خلاصه کلام آنکه غلام محمدخان وزیر بضمیر مخفیا هر قوم را از درانی و فارسی وقزلباش دیده از جاده راستی و خیر سگالی بر گردانیده و به شیوه فریبدغا بازی ورغلانیده بجور وی و عهد شکنی بنیاد نهاد و متواتر ارسال رسل و رسائل برای محمد اکبر خان بمعرفت محمد رضاخان پسر باقرخان مرادخانی و قربان علی خان باغ علیمردانی و غیر زا انعام وردی و عبدالرزاق مستوفی مملوك میداشت و روزمره نوشت و خوان بدینمضمون میکرد که زنهار زنهار پیش نروید و بدین دیار واپس آئید که افواج صاحبان فرنگ در پشجا اقامت و درنگ نکرده عازم هندوستان شده به پند برسیده اند ملک از شماست و ما از شما و همه مردم و جمیع اقوام را دیده از اطاعت پادشاه گردانیده ام اگر ایستاده اید روان شوید و اگر نشسته اید برخیزید و بدین طرف عزم کنید و هیچ خوف و خطر را بدل راه نداده بصورت یلغار بیائید و از جانب مایلان تسلی دارید که مشکل امورات بدست من است و احدی را نمیگذارم که برخلاف خواهش من حرکت نماید محمد اکبر خان در آن حال از نا امیدی و هراس بخطوط مردم اعتماد نکرده جرات به آمدن کابل نمینمود هنوز کوچ کرده میرفت چون وزیر مذکور دیگر خطوط مع چند سوار فرستاد و خاطر جمعی نوشت که بیایید و روزمره سواران بشما خواهند رسید و سوار اینکه باشهراده حیدراند همرا همهایش نموده ایم همینکه خبر آمد، آمد شما بگوش شان برسد برکاب شما حاضر میشوند و درمیان ما و شما عهد قسمی مستحکم باشد بعد آن محمد اکبرخان دل پرشده بطرف کابل به مانیست سی سوار خود بحال پریشان بیسروسامان بر گشت در هر منزل صد دوصد سوار از مردم غلامخانه وقزلباش وغیره با و ملحق میشدند روزمره قوت میگرفت تا اینکه قریب بامیان رسید شهزاده حیدر از استماع این خبر سرا سيمه و مضطرب شده در تدارک حمله طیاری داشت چونکه سواران قبل از آن بنه و بست خود با مخالفان نموده بودند بمجرد شنیدن هريك بطرف محمد اکبرخان گریخته فرار شدند و شهزاده حیدر تنها ماند چون شهزاده مذکور رونق زمانه را دیگر گون وخیمه بخت خود را سرنگون دید ناچار رو بفرار نهاد الحق اگر چند پلتن صاحبان شجاعت پناه الى مستقل شدن شهرورشه تا عرصه دوسه ماه در کابل یا جلال آباد مقیم میبودند وزیر مذکور و مردم غلامخانه هرگز طلبگار محمد اکبرخان نمیشدند و سر بفتنه و فساد بلند نمیکردند اما از کم بختی ساکنان افغانستان است که ظالمان از سر ایشان کم نمیشوند اگرچه الحال از افعال واقوال خود منفعلند و يك کودکی از قوم سدوزائی میخواهند وميسر شان نمیشود اماچه سود ع چرا عاقل کند کاری که بار آرد پشیمانی (١٥٩) عزیمت سلطان شهپور شاه بطرف جلال آباد وتاراج شدن مال واسبابشان در حدود غلزائی از چاول محمد اکبر خان چون بخبر آمدن محمد اکبر خان ببندگان شهپور شاه رسید و دانست که مخالف را موافقان بل منافقان از عهد و پیمان برگشته بل از دین و ایمان گذشته با آرزو و آرمان طلبیده اند فرمودند که حالا مناسب نیست که در حصار بر قرار بمانیم و آنقدر سرمایه و بضاعتی نداریم که قلعه بندی کنیم چنان نشود که بی پردگی عیال والد ماجدم شود بانقصان جان بمن رسد لازم که از اینجا کوچ کرده در جلال آباد تدارک سامان جنگ نمائیم و بفرصت بخت آزمائی کنیم لهذا در آنحال بموافقت نائب سرافراز خان وعظیم گلخان وماما عبدالمجید خان و دیگر خوانین و تمامی عیال و اطفال وباقی ماندگان از بیگمات و اولاد صغیر شاه جنت آرامگاه و خدمتگاران قدیمی وهوا خواه از کابل شرارت تقایل کوچ اختیار فرموده عازم جلال آباد گردیدند . ناکسی و بد اندیشی غلجائیان کرگچه با شهپور شاه و نجات او شان از آنگروه گمراه همینکه در کوتل کرگچه رسیدند آدمان محمد اکبر خان از فقیر رسیده طوائف غلجائی را اغوا نموده تمامی مال و اسباب شاه و آلاجاه را مع رخت و سامان خدمتگاران یکسر با تاراج بردند و خود شاه ممدوح را نیز محاصره نموده نظر بند و معطل داشتند تا خبر از محمد اکبر خان برسد در خلال اینحال محمد عظیم گل خان عرض بیبکی کمال همت وجوان مردی نموده یعنی وابستگان خود را که از قوم غلجائی بودند فراهم آورده بمردا سکی و فرزانگی بندگان شهپور شاه را از دست آنجماعه دل سیاه خلاص ساخته و بر جلال آباد که هنوز عثمان خان نظام الدوله حاکم آنجا بود مناص آورد عثمان خان مذکور با وجودیکه تا دو هزار پیاده وسوار جمعیت داشت و میان عبدالرحمن خان با او تخم موافقت ومواخدت بمزرعه جان ودل بخیر خواهی دودمان شاهی میکاشت یکشب هم در جلال آباد تاب اقامت وضماقت استقامت نیاورده با شاه ممدوح فرار شده در پشاور آمد بعد از ان عبدالعزیز خان غلجائی جبار خیل از روی همت وغیرت بحفاظت مردم ا لوس غلجائی خود عزت و حرمت عیال شاه و الا جاه بکار آورده همه را در جال ها نشانده از راه دریا در پشاور بحضور شاه ممدوح فرستاد عبدالعزیز خان غلجائی با وجود مغایرت اینچنین خدمت نمود و عثمان خان نظام الدوله با وجود حکومت و جمعیت که هنوز از کابل بجلال آباد بنابر تسخیر و تنظیم ومواخذه حکام و عمال بی بنیاد کسی بر آمده بود دوشب در جلال آباد قائم نشد تاریخ دیدگان راه بیاصا یدوغ ببین تفاوت راه از کجاست تا بکجا افسوس از اعتماد کردن مکنتان صاحب است که اینچنین شخص ناکرده کار را بر روی کار آورده انتظام امور سلطنت را باو مفوض ومسلم داشته بود که با مردم درانی همسری بل سروری جسته نخوت میفروخت آری صاحب موصوف شنیده بود که پسر وفادار خان وزیر است و بظاهر حال هم از روی قال ومقال خیر خواهی نمکجلال مینمود اما در خوی و ناکرده کاری او غور نکرده بود . (١٦٠) طرفه اینکه از زمان ظهور بلوالای آوان فرار فرمودن بندگان شهپوشاه کسی ندیده نشنید که نظام الدوله خدمتی نموده باشد که مفید احوال خاندان شاه غفران پناه یا صاحبان انگلیس ذی جاه بوده باشد زهی حیای چشم و جشم حیا که حالا بطرف متفرقه بصاحبان بهادر میگوید که من از سبب خدمت شما خراب و آواره از وطن مالوف جدو بیان شده ام و اولاد شاه غفران پناه را میگوید که از باعث خدمتگاری شما در بدر گردیده ام نه چنین است بلکه از هر اص پاداش افعال و کردار خود و از خوف اتلاف و اهلاک دوات بسیار خود جان و عیال و حاصل و مال را از آنملك پرخطر کشیده است. تخطیه صاحبکار و مختار کابل بدلايل عقليه بالفرض اگر در حضور پادشاه جنت آرامگاه بخدمت و صافت خود اعتماد داشتی در زمانیکه صاحبان انگلیس از چهاونی کا بل بعزم جلال آباد بیرون شدند چرا از حضور شاه غفران پناه رفته در محله چنداول مخفی شد و اگر از افعال زشت خود اندیشه ندا شتی در زمانیکه محمد زمانخان و امین الله خان اطاعت پادشاه غفران پناه را قبول کرد ند و دروازه های حصار مفتوح گردید چرا بحضور پادشاه شهید حاضر نشد واگر در خدمت پادشاه منافقت نداشتی در حین محصوری فتح جنگشاه که امین الله خان نبود چ را بخدمت فتح جنگشاه حاضر شده خدمت نمینمود قطع نظر از ین افکار اگر بخد مت صاحبان انگلیس از خدمتگزاری خود قوی دل میبود و میدانست که پادشاه جنجاه نقوش قلب مرا بر صفحه خاطر مرتسم ساخته چرا در میان فساد در چهاونی بخدمت میکنائن صاحب بهادر حاضر نمیشد و خدمت و اخلاص خود را ظاهر نمیکرد و اگر در آن ملك اعتبار میداشت و سخنان کذب بنیادش بصاحب موصوف ظاهر نمیشد چرا صاحب ممدوح او را در چهاونی در نزد خود طلب نمیداشت که او متواری شدن را بمحله چنداول اختیار میکرد غرض براهل بصارت و بصیرت روشن و مبرهن است که خرابی دولتین عالیتین از افعال زشت مآل او بوقوع آمده دفع سوظن که عوام بشاه شهید برده بودند ومنشاء آن نظام الدوله بوده سوء ظن صاحبان عالیشان بجانب جناب شاه غفران پناه که در عوام کالا نعام اهل هندوستان در زمان اتحاد میکنائن صاحب بهادر با محمداکبر خان شهرتی داشت هم از گفتار ناهنجار او بود والا پادشاه شهید که عرصه سی سال در دوستی سر کار دولتمدار انگلیس فخر میکرد مخالفت ومغایرت چـ گونه بعمل آید در زمانیکه میکنا تـن صا حب بهـا در با محمداکبر خان بنای عهد و پیمان ونوشت وخوان گذاشته این الفاظ در ميـان آورد که اختیار ملك بكلى از محمداکبر خان باشد و پادشاه اگر در ينملك بمانندسال بمال يك لك روپيه بجهة اخراجات اوشان بدهند واگر بهندوستان بروند اختیار دارند کسی مـزاحـم نشود سلطان شهید شنیده نهایت دل شکسته گشته فرمودند که من درین سی سال حرف مغایرت از صاحبان والاشان نشنیدم واثری از مخالفت ندیدم الحال میکنائن صاحب بهـادر كـه بامحمدا کبر خان پیوند کرده طریق بیگانگی با من پیش گرفت اینهم از گفتا و بهتـان آثار عثمانخان است باشد که عنقریب بیگانگی و بیگانگی من در سر کار ذوالا قتدار پادشاه انگلستان معلوم و عیان شود راقم اخبار اظهار مینماید که شاه شجاع الملك مجهول النسب نبود که بمحض دیدن روی شاهد هر جائی مملکت حقوق دو ستی قدیمی س ر کار فیضمدار انگلیسرا ضائع میکرد و سررشته مواحدت را از دست میداد و با بر سر سریر سلطنت (161) تازه نرسیده بود که از راه صواب دور می افتاد از عمر ش شصت و پنجسال گذشته و نشیب و فراز عالم را بسی دیده و آزموده از جهة استحصال سلطنت موروثی ولایت خود چندین رنج و تعب روزگار کشیده و خوب و زشت زمانه را بارها تجربه نموده پس سلطانی که باین صفات موصوف و باوصاف حمیده و اخلاق گزیده بعالم معروف باشد و علاوه بر آن همه مردمان افغانسان را در هر زمان که لوای عزیمت می افراخت آزموده بود که اکثر تیر مدعا بهدف مراد نمیدید و از دست آن مردم جز بلوة یانه بار اقامت در هیچ جا نمیکشید صاحبان خرد عرف ایراد بی بنیاد هر بیخرد را که مطلقا وزنی و وقعی ندارد بمیزان قطع ویقین نمی آرند و سخن بی شاهد دلیل عقلی و نقلی را جز دعوای باطل نمی شمارند ملاحظه باید کرد که آیا سلطان شهید مملکت و اقتدار دولت پایدار سرکار انگلیسه را ندیده و نشنیده بودند بکدام تسلط و دولت خود و بچه خاطر جمعی از اقوام وعوام ولایت خود که دغابازی وفریب سازی شان را بمقامات مشاهده فرموده بودند به آل کار اندیشه نمیکردند وافقان حال میدانند که دوربین تر از اوشان کسی نبوده دیگر آنکه بعد از انبیا واولیا صلوات الله وسلامه ورحمته علیهم سلاطین با تاج و نگین را صفای ذات و اصطفای صفحات از همه کس فائق تر است و بهمه وجه از راه جهالت وغدر و نفاق و سائر ذمائم اخلاق دوراند اگر بالفرض و التقدیر پادشاه غفران پناه را در اول منشاء جهالت مزده آندیا راز اده حرکت با اختیار میبود و حقوق سی ساله نیکوئی صاحبان عالیشان انگلیسه را فرا موش میکرد واحساناث پادشاه کیوان بارگاه انگلستان را ملاحظه نمیداشت پس چرا با مردم فساد کیش موافقت ومرافقت نمینمود واگر تمنای فساد کیشان را اجابت میفرمود چگونه محمد زمانخان مرده زنده میشد حاشاثم حاشا که شاه شجاع الملك مرتکب افعال بیگانگانی مآل نسبت بسر کار ذوالاقتدار انگلیسه شده باشد بر عالمیان ظاهر است که شاه غفران پناه سر و ناموس ومال خود را در راه موافقت وموالفت سرکار انگلیسه باخته و اولادش نیز دولتخواهی این سر کار بهیه را نگاه داشته دیده و دانسته خودرا از جهة یگانگی ومواحدت سرکار نامدار ممدوح خراب ساخته اند البته گرفتن خون سلطان شهید و بجا آوردن ننگ اولاد و عیالش بر ذمت همت پادشاه کیوان بارگاه انگلستان واجب ولازم است و چونکه راقم این اخبار صحت آثار را کوائف مقدمات قندهار و حقائق معاملات مردمان آن دیار صحیحا وصریحاً واضح و روشن نشده بود ازین باعث بتحریر آن نه پرداخت و بر همان بیان مجمل ومفصل احوال کابل نامه را مختتم رسانخت. تمام شد به تاریخ ۲۵ شهر ذی الحجه سنه ۱۲۷۸ هـ مطابق ۲۴ ماه جون ۱۸۶۲ ع. Ludhiana, Matba'a-ye najma' al-Bahrayn. (۱۶۴) از انتشارات انجمن تاریخ: نام کتاب ۱- آریانا ۲- تاریخ افغانستان جلد اول ۳- « « جلد دوم ۴- کنیشکا ۵- در زوایای تاریخ افغانستان ۶- لشکر گاه ۷- رجال و رویداد های تاریخی ۸- بگرام ۹- بامیان ۱۰- آثار عتیقه بودائی در کوتل خیر خانه ۱۱- افغانستان در قرن نوزده ۱۲- تاریخ افغانستان جلد سوم ۱۳- احمدشاه بابا ۱۴- نینواز ۱۵- صورتگران و خوشنویسان هرات در عصر تیموریان ۱۶- پرده نشینان سخنگو ۱۷- تیمور شاه درانی ۱۸- اکبر نامه نویسنده احمد علی کهزاد « « و محمد عثمان صدقی « « « « « « « « « « « « موسیو ها کن و گودار (ترجمۀ احمد علی کهزاد) موسیو هاکن (ترجمۀ سید قاسم رشتیا) سید قاسم رشتیا میر غلام محمد غبار « « ضیای قاریزاده علی احمد نعیمی ماگنه رحمانی عزیز الدین فوفلزائی حمید کشمیری مجله « آریانا» و «افغانستان» (آریانا) و ( افغانستان ) دو مجله سودمند و دلچسپ کشور است که اولی در اول هر ماه شمسی و دومی هر سه ماه یکمرتبه به زبانهای انگلیسی و فرانسه مرتب از طرف انجمن تاریخ افغانستان نشر می شود . این دو مجله در عالم تاریخ ، ادبیات ، ثقافت و فرهنگ افغانستان مقالات بزرگترین نویسندگان افغانستان را نشر کرده و میکنند . مرجع اشتراك: انجمن تاریخ افغانستان. قیمت اشتراك سالانه کابل ٢٤ افغانی مجله آریانا : ولایات ٢٨ » خارج (۲) دالار مجله افغانستان : کابل ٤٠ افغانی ولایات ٤١/٤٠ افغانی خارج ٤ دالار [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] [BLANK PAGE]