[BLANK PAGE] [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] Mohammad Esmâ'il-e siyâh - Shâ'er -e âzâd ; Herât , 1929 [BLANK PAGE] هو کتاب (شاعر آزاد) اثر طبع شاعر شهیر هرات حاجی محمد اسمعیل خان سیاه تاریخ جمعه ۱۷ صفر المظفر ١٣٤٨ / 20 Juillet 1929 - [ بسعی و اهتمام ] - جناب عبدالرحیم خان نائب سالار - رئیس تنظیمیه هرات هرات مطبعه (دانش) [ بسم الله الرحمن الرحيم ] گرنکردی کردکاراز بهر خویشت انتخاب ای سحاب رحمت كونین فخر کاینات گشت زار امت مرحومه بی رسم رسوم نفس بد اخلاق من آسان نیاموزد ادب پنج نوبت التحیات سو الت را خدا دین بخود بالید. زامد رفت بیباکان چه غم گرنبودي نقش توقيع جمالت مدعا شد مسلم اینکه شاخ یکدرختستیم ما تا نشد اعلان طبل نو جوانان عرب موزه میپوشند بهر حفظ صحت ليك نیست کرد باصرف نظر ابطالی از دین مبین گر دحسرت دیده اهل حسد را شد رمد گفت کای مطر و دگر در نظم اسمعیل راد مصرعی زابیات حافظ اقتباس آورده ام انقلاب دزد و اخذ رشوه وجورپلیس کي بيرون مي آمد از عنقای گردون آفتاب مقصد دنیا ودین والله اعلم بالصواب میخورد از شرۀ انعام تو بی رشوه آب از کسی کزکر دکار کعبه آموزیدا داب میدهد از جدول تبريك ده مضمون جواب مستبدی راذهاب وحريت جو را اياب هیچکس نگرفتی از انوالترکدون حساب نیست هر سه یار اول را جدل بابوتر اب بر كف توفيق تنهادند افغانان رباب موزۀ کانر از رغبت سر نگون سازد عقاب آتش قهر خدا وندی در اوزد التهاب تا كه شد این خاک اغبر آب را نایب مناب گفت انساعت که گردد خلع آیات حجاب همچو بردکان شخص جوهر ی در خوشاب اینکه می بینم به بیداریست یا رب یا بخواب ای شاه دو کون زال آدم وی میر مؤخر و مقدم درمانده ام ای مغیث اغثنی افتاده ام ای رحیم ارحم و انکس که زتـوسـت ما تـفـقـر و انکو ز تو نیست ما تنعم ثبت است که بعد حضرت حق سردار توئي بكل عالم در خلوت خاص رفـتـه بـيـكـيـف در خواسته جرم عام بی كم اي مـحـرم خـاص كـبـر يـا ئي صدق تو با تو گشته همدم چه جای رب که كل اد يان بر حضرت عصمتت مسلم در پـیـش سـخـای یـا رسـوم هيچست عـطـا و بذل حاتم عاجز ز سنان حـیـد ر توست کر زنده شود هـزار رستم مقبول تو چون خواص اصحاب مردود تو چون بليس وبلعم مي كرد مسيح مر ده زنـده لیکن بـفـسون اسم اعظم امروز خـواص امــت تو تبدیل دهـد قضای مبرم جويان تو تخت سلطنت را بدرود كند چو پور ادهم آن نشه که در جنيد وشبلیست وز کوزة فضل توست بكنم با الله که هزار برج ايفل دركمشكن تو پشت او خم مومن شـدی ا ر بـدي نصـا را وا قف زنز ول ابن مريم سا روج كـنـان شـرة ديـن هر چـند كنند بند محكم آخر بقوی آب ایمان آن بند عناد ریزداز هم بر دست گرفته دشمن دین بر فرق معاون تو پرچم نشنیدۂ انتقام چون یافت آن باب شجاع و ابن ملجم انرا که خدای مدح او گفت ما را نسزد زگفت او دم بر تربت پاك تو پیاپی صلوات و درود ماد مادم حل و حرم صفا مروه از فرقت تو گرفته ماتم حنا نه صفت بناله زار از جوش و خروش آب زمزم هستیم امیدوا را ز تو ای دافع هم و رافع غم با ین که که فوق عاد هاست گر فخر کنم سز ای آنم نه سجده بقبلتین کردم نه سوده سرم بتربت عـم نه گرد حریم سجده کردم نه خون ده ام آب چاه خاتم رفتم بمرته غبار منبر وز آب دو دیده کرده ام نم گر آهوی دشت شیرم من کی بیم کنم ز چنگ ضیغم قصیده شبی بجیب تفکر فرو ببردم سر | که پا بلجهٔ معنی نهم بطرز دگر قصيده كنم انشا تمام مدح غزل سروش گفت که ای عمر خویش کرده تباه چه لایق است ترا حمد خالق كونین زبان قاصرو تعریف چارده معصوم نه قوتی که ستائی چهار گوهر پاك نه سعدي كه ترا علم معرفت حاصل بلاغتت تو بفت ظرافت افشاده بگو چگونه رسیدی بوصل دلداری اعوذ گفتم و بعد از تنحنح و آروغ لبندر مسند عزت نشسته بودم دوش حشم به پیش خدم از قفا غضب آلود نهاده عود بر آتش گشاده نافه مشك كشيد نامه سر بسته که بدستم داد ستاده شد به ادب گوئیا ز طرف سبا نوشته بود حاجی عزیز باد پیام بآن محیط کمال و به آسمان جلال ویا حکایتی از رفتگان بحر به بر بلهو لعب به بیهوده روزگار بسر چه نسبت است ترا نعت شافع محشر بیان کاسد توصیف حضرت جعفر نه جراتی که کنی وصف ساقی کوثر نه انوري ونه بیدل نه میرزا مظهر تو هم زپند احبای خویشتن مگذر که از حیا سرو پامخفی ست در چادر شروع قصه نمودم بدین نهج از بر چنانچه ضابط پاتخت بر سر دفتر عرق ز چهره دوان چون مؤکلان سقر رسید قاصدی از طرف قريه عنبر (۲) شبیه نامه اصحاب راست در محشر چو هدهدی که دهد نامه را بقوه پر به آن صحیفه دانش به آن سر و سرور به آن گریوه دانش به نردبان هنر (۲) عنبر قریه ایست از قراء هرات نمبر ۲ حاجی عزیز مسکونه قریه عنبر خسر خود شا عر است بعندلیب خوش الحان عالم تجرید که اي عدیل تو در روزگار لم یوجد به نزد فکر تو پست است رفعت بالون بدرب حجره ات استاده هر سحر خاقان سرت ز نخوت کبر وغرور باد تهی مشا بخند ترا در حدیقه چون طلاب بخیل توست همه مالدار چون مسکین مباد مجلس عیش تو هیجکه خالی ببرج سعهء تو عفت مر است ساجدة قدش چو رسته شمشاد و در نگه آهو چنین جمیله شنید است گوش هوش قضا نه خود سرانه گذشت است سوی دشت و مزار برند فلاش چنان تند و چابك و افتاده بمش عقیق دوا بر و هلال و مژگان تیر ندیده است کشش ماور آ آئینه روی ندانمش که به تدبیر کرد ه با تقدیر برسته نخل بموز و نیش بباغ ارم بشاه باز شکار افگن همایون فر ولی بمثل تو در کامدار لم ينظر به پیش ذهن تو کندست حدت موثر بکفش کند تو خفت است هر شبی قیصر تنت قوي و دلت شاد و برکفت ساغر مدر سمند تر ا در سفینه چون چاکر بنزد تو ست خوانین سوار چون نوکر ز جام باده صافی و خواندن ششدر وجیه زیرك و نیکو خصال و سیمین بر خرام کبک دری خنده سر بسر شکر چنو لطیفه ندید است هیچ چشم قدر نه بیخودا نه سوی کوچه رفته و معبر که بی تامل تفتیش بر کشد جيكر بدن حریر ببین از دوا زده کمتر نخفته است به پهلوی او مگر خواهر ز کوه ساخته سرین ز موی داده کمر نبسته میوه بدل بردگیش شاخ شجر نکرده سرمه وبرکف نبسته رنك حنا به آن ناز همه چشم غافل از دیدن درونه خصلت مضموم و علت مکسور هوای او بسر فرقه اولوا الابصار بدان رسیده که او را ببر کشد چون زن ولی خودش بکسی سرفرو نمی آرد چرا شنیده که خوانداست فاش هزالی چه خوانده خوانده او راست گرز سخته سطر دود فعه کی بیکی انتشار میفشرد از ان دمی که شنید است این مخابره را بدین صفت که شيدي اسير صحبت توست قلم گرفتم و دادم جواب نامه او قبول کرد موا ور ا بملت اسلام نکاح نامه بنو شتم و فرستا د م پس از سه هفته رسیدان مه دو هفته بناز سري كجا وه کشادم پريو شی دیدم توگوئی از ره فردوس میرسدحوری نرفته با شفق آ فتا ب در پی د ار نظر نکرده بغیرت مگر بقرص قمر نه منصرف که به تنوین دهیش زیروزبر خيا ل او بد ما غگر وه اهل بصر که همچو تا ج تفا خر کنان زنندبسر به انتظار تو با شد دو چشم او بردر دو بیت از صفت عضو تو به تخت سفر چو گاو میزندو پس همیکشد چو ن خر چو برنشیب د م ماده گورگوره نر سخن نگفته مگر ذکر ساوه یا چوگر تو هم قبول نما جان من ترا چه ضر ر به انکارو تواضع به هيئت نو کر چو بت پرستش اکنو ن بمذهب کافر بدان نشانه که بنوشت در کتاب غرر بهو دجی که د رویکجهان زروز پور کریمه بلطافت ورای حد بشر به بر لباس جنان غسل کرده درکوثر بغل کشیدمش از بیخودی و چسپیدم اول به بوسه گرفتم سر شنا سانی هوا مرا ز هوس در گرفت دامن او قضیب پیش نهادم چو بیذق شطرنج سوختم به نشانی که رفته بودم من در ید وادی مقصد نه همچو کل زندیم ز هوش رفت دمی چون مریض استسقا شکم دریده روان خون فتاده چون داور شنیده ام که به آهسته زیر لب میگفت دو دست و با سرش نرم نرم مالیدم درین قصیده جماعی اگر نوشته دروغ بدان نمونه که دیوی پری کشد در بر سپس بخندهٔ خوش رام کردمش آخر ز پای جان و از سر گرفتمش چادر دو خصیه‌ از عقبش چون دو رخ پی‌ لشکر اگر نمیشدیم خصیه‌ از قضا لشکر بسان چوب که در هم در دگر زخم تبر طپید لحظه مانند شخص مستحضر من ایستاده به تفریح همچو اسکندر به زخم شرم عجب مرهمی ست آب ذکر بهوش آمد و گفتا که لعنتم به پدر چو خایه باد سیه روی زشت در بردر (عرض حالیکه از لسان عیال خود بخود انشا نموده) اسلام ای همه سر تا بقدم غرق فضل هنر کامران باش که شد پیر تو مولای کرخ ای ترا ساخته استاد ازل روی سیاه توئی امروز یقین مشعله افروز مهان تر و تازه ست بدیدار تو باران پیوست مرحبا وی همگی نطق بیان شهد شکر در امان باش که شد مرشدت اخر رهبر وی ترا داشته تقدیر ابد در بر در ریختی بر سر ارباب سمر خاکستر همه چون سبزه نورسته ز امداد مطر < ۸ > تواگر نیستی آماده عشرت ز چه رو کرده یاران ز تماشای تو رنگین منظر رخت عزت ببرت همچو چپن تو در تو هست شوکت بدر رفعت تو سر بر سر گرچه از دود تو یاران تملق کورند شکر کز عیب تو اصحاب مذمت شده کر خط تسلیم به خلط دهنت فرفر بون دهد آسان که بچند تو دهد بیدستر گر ترا همچو نواز ناز دمی بستایم عیب گیرند که این قحبه ستاید شوهر گر دو چیزت نبدی صاف بهشتی بودی از زبان تو کسان رنجه من از زخم ذگر انچه من میکشم او را نکشد یک گله کاو و انچه من میخورم او را نه خورد يك گله خر با همین جور جفا میکشم و خورسندم گرکنی توبه و دیگر نروی سوی سفر در پی ساعت مستقبل و ماضی تا چند دم نگهدار که مجموعه یکدم بهتر پابجا باش که آسوده شوی چون بجلی مرو اندر پی اوضاع هوس چون موتر سرفرو بر بگریبان حیا چون قنفذ تاندرند چو رو باه ترا پوست از بر مخبر حال تو همین بس که تمسخر گویان میروی بر در مولای کرم شام و سحر گاه تهمت بمن بیسرو پامی بندی گاه با دختر بیچاره و گاهی به پسر گفتی اکنون که مرا ساجده در خانه است در در دانه و دندان در للقا زل در هست مقتول دو ابروی چه تیغش ساوه سوخت از داغ تمنای وصالش چونگر بسکه چقماق سر زلف وی از باد شمال مشک تر ریخته شد قریه مسما عنبر قداو سرو روان غنچه لب چون یاقوت شرم او فربه و آباد میانش لاغر ۹ کمر چنانم زچه آسوده نشستی بكرخ پس مرا از کف خود مفت مده چون توفیق با مفرح خورو دربر بکشم همچون جان ورنه از دست تو فریاد کنم داد کشم یا روم ناله کنان نزد سلیمان زمان گویم اي حامي دين از تو مسلمانی یافت بازوی عدل ترا بوسه برغبت میداد خاک رو بی درت خیل اروپا كردي دیو از سعی تو در چاه خسارت محبوس بد و بد پیشه گرفتار چرا اسما عیل بزنش جرم کنش کنده بپایش افکن گروي از ذایقه فرط حیا گوش نکرد بفرستم سوي ارک از سر اخلاص و نیاز ناظم جیش مسلمان و ترقی ده ملك انکه ببر در که او مالك چین پشت دو تاست جتر او بر سر مظلوم بود بال هما ور چنینم زچه رو رخت کشی در پشپر یاچو طفلی که بخرمای دهد انگشتر یا به پیشانی من بوسه ده از من بگذر ناشود واقف ازین واقعه ارباب سیر والی ملك هری حاکم دو ران دا ور زندگي که دگر باره نگردد ابتر بالله امروز اگر زنده بدی اسکندر گرنمی بود به احوال خود ایشان مضطر دزد از قهر تو بگرفته دوان راه سقر باز باشد پی اشکار چو اهل دفتر ور نه این شوخ خلل افکند اندر کشور عرض قرطاس کنم بسته ببال کفتز نزد شاهی که بود بر همه افسر افسر ماحی باطل و باطلگری هر کا فر وانکه استاده بچا چاکر حکمش قیصر نیزه اش بر جگر ملحد بیدین خنجر گر به ذاتش بسره لك فکندی پر تو کیست امروز چنوریز دو گیرد به ثواب فکر کوتاه من و مدح بلند اقبالش در دعا پیچم و خواهم که اجابت گردد یا رب این عزت دولت که خدا داد بدو ثابت وقائم و راسخ بخدا خوانی باد بعد از ادعیه وتوطیه احوال ترا کی غیاث الفقرا داده من ازوی بستان بش اگر پهلوی جدوار نگردد جاگیر گر طرف دید بدانسان که طرف میدیدت ياري و واسطه و حیله گری در خور نیست نزد قاضی روم و داد تظلم خواهم تابه بینند همه حسن گاو سوز مرا گویش زاغ سیه کشته بطوطی همدم کمر محتسب از نیم تبسم شکنم دست من گیرد و تا تخت قضا پیش برد بک نگاهی کنم و مست کنم محکمه را کیشدی خرم وشاداب چواز خضر خضر منصب از مردم نالایق و بر لایق زر شبه مو ربست که بر رازده ریزاند پر گرچه آلوده ام و دامن عصمت شده تر باد پاینده چو دعوی کرخ تا محشر تا مسخر شودش مملکت همچون کشور اندك اندك بمیان ارم و بنویسم بر یابه بخشش بمن و ورنه به بخشم بد گر ببرد اهل مرض هدیه کنان تاد کتر حاكم سابقة ساده محمد سرور ورنه در خفیہ همی رفتی تابر کدیر خاك برسر کنم و افکنم از سر چادر محتسب آید و گوید چه شده ایخوا هر کرگس زشت فگند است به هدهد شهپر تاپی خدمت من بسته کند زود کمر عذرآرد که بدین عاجزه بکره بنگر بل بفتوای خرد خط بکشم چون محور غمزهٔ ناوك دلدوز بمفتی فگنم تا زنوك مژه ام خشك كند خون بجگر شور در محکمه اندازم و آیم بیرون تا بقتل تو همه مهر نمايند محضر بعد ازان جانب کازر که پر فیض روم چون لدیغی که رود از پی حفظ منتر گوشهٔ فارغ و آهسته روم تا رد هم بفرستم ز در و بام به اكناف خبر بشنود واعظ بیچاره و آگاه شود خویش را سخت بگردن فكند از منبر دمکدمک خنده كنان پیش من آيدكويد خیز تا جلوه کنان با تو روم تخت سفر حل اشكال تو اینجاست که در خورد هوا صاحب ملك دران باغچه ايدبه چكر رقعهٔ میرستانم که بداد تو رسد شرح حال تو دهم عرضه بنوع ديگر اقتضا کردنه زانگونه که میكرد ملك اقتضائی که بود مايل او طبع بشر عرصه خود سخت شود سوی کرخ آرم روی چابك و تند و دوان همچو شمال صرصر خویش را در قدم پير بزرك اندازم هادی قافلهٔ راه هدي شيخ عمر آنکه دارد نفسش خاصیت باد دبر کرده اشجار کرخ را همه بی برک و ثمر يا كنم تو به و در حلقهٔ صحبت آیم با خروشی کشم و رقص کنم چون عنتر گر ترا هست سوالی و جوابی داری بازده باز سر شوق در آسوی حضر جواب حاجی اسماعیل به عیال خود وعليك اى ز تو گردیده جهان قطعهٔ زر مرحبا ای قد تو سر و دهان تنك شكر خجلم زانکه بود عضو چوقدت کوتاه مفتخرم زانکه بود فكر چو شرمت پر پر توئی آن آهوی وحشی که بگرد رم تو سخت بر همزن هنگامه خوبان شده پدر گیتی ازین گونه عروسی کم دید مهوشان پیش تو چون پهلوی طوطی عقغق از شفا خانه حسن تو برنجاسف خال منکه مشهور به آزادگیم همچون سرو کذب نبود اگرت صورت عذرا خوانم نوجوان گردد و از عمر شود برخوردار وقت آن خوش که ستاند ز تو هر دم بوسه قصه کوتاه چو تو تو چه پریزادی را تا بخلو تکده خطه اقلیم جماع توئی در بردن این بار بکامل استاد باز آیم بسوی آنکه نوشتی دیروز گفته سوی کرخ طرح اقامت کردی ای صنم قهر تواز لطف عزیزان اولی با تو عهد یست که باز آیم و واپس گردم یعنی از خانه عصمت منما پای برون نرسد تمدنظر با تو چو باد صرصر از لب آب امو تا بد یار خیبر مادر دهر نز ادست بحسنت دختر گلرخان نزد تو چون گرد ملابك جنور نکهتی بیخت که شد منفعل از وی صعتر از پی خدمت تو بسته ام عمریست کمر تانه بیند نکند مردم دانا باور هر که چون من فشرد تنك ترا اندر بر شبان نيك كه خوابد بتو در يك بستر سزد اکنون که بود دیوسیاهی شو هر زند از پش چو گاو و کشد از پس چون خر همچو من در پی این کار بطی ما هر شرح احوال خود و رقعه از بوك ومكر یعنی بر روی خود از کشف کشادستی در کهنه طرطوس نو از تو پی حضرت بهتر پاس خاطر کنم ایماه مرا پرده مدر روی مخراش بناخن بغضب سینه مخر عرضه منویس دگر شکوه مکن لایق نیست تا شود مردم بیگانه ازین قصه خبر خاصه در انجمن شاه بلند اقبالی که بود تابع فرمانش قضا همچو قدر انکه باشد صفتش زمزمه نطق بلید وانکه بشنیده صلای کرمش سمعه کر جمع جمعیت اضداد هم از حکمت اوست كه بيك زاويه شاهین شده یار کفتر شکر صد شکر که بعد از همه ویرانی یافت تاج و تخت هری از عزم ورودش زیور تاشد از برج اسد كوكب سعدش طالع گوئیا طالع او بود غروب آرو بستمکارو جفاپیشه و وملحد دشمن به يتيمان وغريبان و فقیران یاور هر چه تاریخ نویسان به بیان آوردند قصۀ سلطنت شا رخ و حكم سنجر از سلاطین عجم تا بزمان خاقان نوشتند به اقبال وي الا قيصر جان من بیم مده زانکه مراتجربه هاست گر به تفصیل نویسم شود آن يك دفتر بهردا نستن تو شمهٔ اظهار کنم تا بخود آئی از شبهه شوی مستحضر پایهٔ عزت هر کس بود همو زن گناه هر قدر شوره بود بیش دهد کشت ثمر گر زار کان دول باز نمایم بكيک بکف خویش سنان گیرد و برکتف سپر تا بریزند مرا خون و بتا راج دهند اشتر خاص مرا گاو مرا اسپ کهر گر خمش گردم و ننویسم از احوال کسی بادل شاد روی سرزده باکوچه و در دیدی آن نایب کوتوال که در پارچه کرد * نان ربود از همه چون آب بعنوان پدر محمد اکرم خان نائب کوتوال است و پدرش امیر محمدخان نورزائی میباشدکه میراب باشی ومقرر امور آب رسانی بوده است ١٤ ملک آباد شود گرنفر و شد امسال باهمه حیله و تزویر زعلت پاکند حقه بازی کنم و چون دگران رقص کنم بر کشم از سر دستار چنان شعبدها خویشرا جلوه دهم چست بر همن آسا چشم پر اشک دل از کینه زبان پر سوگند سبحه اندازم و هوئی کنم و آه کشم گاه گویم نه من آنم که در ایام حجاز گاه حرمت بدو دست ادبش پیش برم ضرب اسلام نخست است قسم برعرفات کی من از شیوهٔ اخلاص کمم از اسلم * نه کم از مرتبهٔ شاه جلال آبادم از بقدر با تو نمودم که مرا آفت نیست این همان تخته نرد است که در سال پلنك قصه ارک نوشتی ومرا ناف برفت انکه در جمله احفاد شهی چون اوئی آب را بر در دروازه ببندم دوسر من به تلبیس بگو از که فتادم کمتر گاه از سحر سخن گویم و گاه از ابحر که ببازار حیل جوجه نماند بی پر طیلسانی بسر افکنده ابائی در بر ظاهراً سر بسر اسلام ببا طن کافر یعنی تقلید طریقت کنم همچون عنتر سعی در کار صفا کرده و بوسید حجر یعننی بیرون کشم از جیب طلائی احمر که به ارث آمده این مال حلال از جعفر بلکه در جر کهٔ انصاف زیاد از انور که ستانم عوض رشوه زبندی دختر تا بنا کام کشی جو رو جفا از دلبر ششتدر افتاده درو مهرهٔ دانا چو بقر که نیاید بسر جای مگر در محشر نیست ور هست خداوند درو کرده نظر «١» * اسلم و انور پسران میرزا محمد سرور خان متوفی سابق هرات میباشند ١٥ انچه او دیده ندید ست بعلم افلا طون با وجودي که درین خرس * بود محرم راز گرچه بر درجة منصب بدوم پایه بپاست صاد صبرست به انجام نکو کا ریها بجلال تو که گر حـد کما لم داند نه کسی را بخری چپه نشاند چون پار نه بدشنام دل آرزره کند بد خو را ترس بد کار یگیم داد مرا ره بفرار نشکسته است بعهدش سر کس الا قلب کس بعهدش نه زنیداد کسی شکوه کنید نرسیداست به تسعیر گران الا اب نفتاد آتش سو زنده مگر در چقماق بر همه غیر دعا گفتن او نیست روا چار چیز است که از حضرت حق خواسته ام نابود دور فلك باد بر اعدا منصو ر گرفته ایت ندرید است مرو سوي قضا وانچه او کرده نکرد است بحکم اسکندر باکمال که درو خضر پیمبر و هبر ليك در ضبط تنظم بود اول نمبر حاي حلم است به نیکان ببدان تای تبر مرحمها برسر افواج نما ید یاور نه بکیرا فکند آتش غم در منبر نه مجرم از کف بدکار رباید سروزر لطف او داد صد امید بر جمع قهقر ندریدست ز خفاش جکری غیر شر* بجز از کشمکش ومعركة آب حشر * نفرو شند به وزن نخود جز شبدر نیست در باد فنا حاصل کس جز عنبر خواه از غور بود داعی و خواه از ساخر شاه را را ضی و خلاق جهان را یاور بسته بربازوي او هیكل از فتح و ز ظفر فتنه در محکمه مند از مزن حلقه بـدر (*) تخلص ناظم بعضي جا خرس امده (*) نقر مخفف از نقره است که حقه به بدان أجزیه می‌شود (*) اصلاح از حشر آ بیست که در وقت کم آبی به با یان باولا داده می شود چادر از سر مفکن تانشود رفع حجاب مرو آنجا که مرا نیست غرض گر رفتی اولا محتسب خانه بر انداز چنان کاه خند د گهی ابروي پراند که لب شود همراز گند شکوه ز ملا باشی مبتهج کردد و کفک آفکند و روآرد کرد تو دایره سر گشته کشد چون پرگار تا بدعوی تو من مسئله اخراج کنم گوید آرام که مرحومى ملا خسرو برکشد از بغل خویش بهار دانش اندكي سعی کنم مظلمت آيد بيرون باب بابش همه تاباي بيان اثنی است صحبتش گرم نگردد که زند صیحه بلند نویداي خواهر دیرینه در ایام نخست پدرت دوستی داشت بما چون عم و خال شوهرت داده بمن خط غلامي از جان جای من مسکن من خانه من جاي شماست برقع از روي مآن دور که هست عين خطر خاد ثاتی بتو آید که نیاید بشمر حمله آرد که به آهوى خطا ضيغم نر كاه كاهي هوس ا لو ده کند چشم چقر گرید و جوشد و نالد بد هان چون ساغر همچو اشتر که زند زانو ه بيند گنگر که ازین دایره بیرون نروی جای دیگر شبه اشباه برون ارم و فتوای در ر این نوشته ست بدعوي تو در متن غرر بنهد پیش که این عمده کتا بیست که کر صفحه بشمارم و سبابه کنم با لب تر فصل فصلش همه کی لاره احوال ذکر مفتى ! ول ازین واقعه، چون یافت خبر نه تو آن ناقه مشکی که بدی در عنبر ما درت ماد ری کرد بما چون ما در که تویی حیدر ار کان قضا من قنبر پس چه حاجت که کشی ملتی از جای دکر ( ۱۷ ) مفتی دوم ازان کوشه فرازد کردن کی قدت سرو و لبت غنچه رخت قرص قمر پري از شرم تودر کوه دما وندنهان که نه چون کوه سرین دارد و چون موي کمر غم خور محکمه عالیه امروز منم خواه اصحاب تمول بود و خواه لفر شوهرت عارف وقتست کمین چاکر او زاهدان در همه جا در همه جو در همه جر مر مرا زاویه هست ندارم تز ویج فارغ و فرد تر از کوشه حوض کوثر جایت انیجاست کر از صوفیه داری مشرب باش مشغول به اوراد و دعا تا بسحر نوبت مفتی سوم چو رسد بر خیزد غضب آلوده و بيباك کند برتو گذر محتسب را طلبد از پی تو چیست روان حکم راندکه بیک کوشه کن از وی معجر می شناسم نه که تو زوجه اسما عیلی که بد این محکمه از دست ویم زیر و زبر گاه آواز دهد بر سر ملا چخمور گاه گوید که کجا گم شده میرزا چنبر صورت حال نویسند بیا زار روند خر و دلاک بیارند نشانند بخر ببرند از ره تريك بئو با دامت کش کشان از گذر پرك و دیار چولکر زان میان مفتی چارم بشفاعت خیزد کای مثلث شده بر مشتری از دو پیکر من همان تازه جوانم که در ایام شباب توبه کردم بید هادی دین شیخ عمر که نخوانم بجز از فتوی رد المحتار ننویسم مکر از گفته فقه اکبر مفتی اول ملا محمد حیدر نائب القضا مفتی دوم ملا محمد اعظم فراهی مفتی سوم ملا فیض الله مفتی چهارم ملا صلاح الدین سلجوقی ۸۱ قصیده در عهد سعدالدینخان نایب الحکومه هرات ناظم حاکم غور بوده انیکه موقوف شده گفته است بودم نخست رندک و عیاش و مسخری خندان و تازه روی چو اندام نوبلوغ پیشانیم فراخ چو فرج زن چمك صاف و سترده چون ذکر وا جبی زده اوباش و هرزه گرد و تبه کار و بد سرشت از دود مان علوی و او باش روز کار از قاف تا بقاف هری هر گروه را بستم خیال انکه چو آقا حسن شوم از بیست و نه بحور برون شعر ساختم شعر مرا گرفت زمانی نگاه کرد دست مرا بزاده چنگیز خان سپرد آن خان نيك محضر فرخنده خو مرا گفتا برو علاقه غورات خطه ایست ما بل بمن جهان و من از عالمی بری شاداب و شهد بیز چو بطیخ گفتری فکرم رسا و بکر چو اشعار گوهری بسیار تند و تیز چو سادات لنگری سفاك و فسق پیشه و نساك مزمری ز اصناف شهر جمله ز خیاط و زرگری با صد شکوه و شان نمودم سکندری بیزار از لحاف کشی و بجا وری دادم نشان بصاحب دیوان چو عنصری تحسین نمود در صله اش گفت آفرین کاین را بپوش نوش بدار همچو انوری میداشت ارجمند نه بر رسم نوکری آباد کن بحسن و مواسا و دلبری اسم یکقریه الدار غور است * گوهری نام شاعر است * لنگر ۱ سم موضع است در شاتلان * نام شخص لحاف فروش است که بحسن لحاف کش معروف میباشد * زاده چنگیز خان اغام خان کار دار بلده هرات بوده است بودم دو سال حاكم اقطاع دره تخت زانسان که هست اهل ستم را ستمگری سال اول دو شخص مميز در آنو لا آمد بجان من چو نکيری و منكري سنجيد ملك را مع غبنم كه يك فلوس زانجا نشد در آمدم الا دو چنبری سال دوم بعامل شهرك خطاب شد رو كن مميزى نوبدان ملك سنجری او نیز همچو یار بهر سو خطی نوشت کابن حاکمك چه خورده بهر سو که بنگری گفتند در جواب رئیسان آند یار كاري نكرده تا كنيمش یاد آوری سال سوم مرا طلبیدند در حضور کای خان مع حساب بیا خود بحاضری معزول هم ملول رسيدم من فضول دیدم که چار باغ جهانی است نادری در وازه بان و جارچی و پیش خدمتان چندال و آب دار چلیمی و لشکری اهل رسوم بهر قدومم بصد نیاز کردند پیش باز بقا نون چاکري کای ابر جود بحر سخا معدن كرم نيك آمدی اگر بهمه نيك بنگرى از خام و پخته وعدۀ بسیار کوه کوه از گوسفند و روغن و شیر شخت فشفری دادم نوید کانچه بگفتم همیرسد هم فرش چقچرانی و هم زین بر بری زانجا بنزد پیش نویسان سیاهه بردم نوشته نيك بخط پشاوری این داد و این گرفت منست از تمام ملك نه چشم بندی است و نه افعال ساحري آقا گرفت لحظه در وي نگاه کرد زد بر سرم که رفت ز سر تو پی زری کای از سري تو تا بقدم غرق مسخره وین کار دفتر است تو محنت نمیبری فردی بساز و خط سیاقی سرشته کن حشوش مطا بق و بمبا ر زمقرری جمع شروع کن پس ازان خرج و مفرده بعد از چهار دفعه سه بابت برآوری دو دفعه از وجوه و دو از مالیات ملك دو بابت از عمل شد و يك از عملگری گری تفاوت است موافق به لوي ليل باید قرینه دفعه رابع نیاوری منذا لك کلان پس از جمع مفرده چون ساختی نویس خراجات اشتري جای وظیفه زیر بدر رفت ملکی است انجا برات کن غم دیگر چه میخوری باقی بکش محاسبه باقیات را تا از حساب باقی خود سر برآوری مافی الز یا ده جزو فروعات وکسر ملك تفصیل وار دخل و عمل کشت صرصری توجيه بالوار جه چون سرد هی کند هر دو بشکل شقه خرجت برابری چون شد تمام دفترت از جزو تابکل آندم بنزد ما تو چو کبریت احمری غمناک و خسته بپوی برا در شتا فتم گفتم که ای برا در بابی و ما دری امروز از کشا کش دمرم خلاص کن فردامن و لناه و حسابات محشری ده روز وشب مع پسر خود نوشته کرد سررشته تمام بقانون دفتري کردند مهرهای حسابم دو جا سه جا بامهر من که بود نگین دانه دری از فضل حق ز دفتریان چون شدم خلاص بر فرق خود زدم بدم از عیش مغفری چون کوز نره لوك میان سما و ارض هر جا دوان و خیره چو دران غضنفری آمد رسو میان که کجا شد رسوم ما گفتم که هیچ نیست سری دارم و نری ۲۱ بد خواه من شدند ببادار من ريوت که کرده خرج مال شمارا بفاسقی از گفته معاند بدگوی بدسخن رفت حاکم جديد پي غبن و خورد من خان جديد هر چه که ديد از قفای من مانند كاتب عملم هر چه ديده بود پیچیده لوله کرده و بسته بکون من کاین را تو خورده ز رعایای اندیار دشنام داد و از سر غيرت دهان گشاد چون اوبکار دار نبا شد بداختری گواهی بوام داده برسم برادری از من گرفت حکوت و دادش بدیگری گويا در يد پرده من همچو چادری از ریسمان و جل وجكل توبره جو خوری بنو شته مهر کرد و نکرد هیچ ساتری طومار سر بمهر بمثل نری خری از حد غوك سلمه الى خاك پلوری دا من گرفت و گفت که فورا بیاری گفتهند در دهان تو این خورده رید نیست باشد درین معامله از ما کلا نتری من سعدوار چونکس بهم در نزاع فحش زانسان که میر وند قرین تیر و مشتری گر شرح موج فتنه این بحر را کنم غواص عقل پای کشد از شناوري بهتر که دست سوی دعا آو ر م بعجز بگذارم از تلازم اشعار شاعری يا رب قرار ده بکفم منصب نخست کان خیل راستز است چو من نره افسري قصیده که در زمان وزيرا منیه رئیس تنظیمه هرات انشاء گر دیده دوش آمد ببرم گلرخی از سیم تنان گفت کای گو زک ما تا بکی اینخواب گران خیز برپا زکف شعر نویسان کاغذ فکر جاری کن و بر گیر قلم را به بیان نظم انشا کن و از نثر بشو روی ورق فرصت ار تنگ و جهان تنگ تر ا حو صله تنگ عوض صله ترا قافیه دانم کافی است یا بشو یك قلم از دفتر معنی اشعار تابدین گو نه که در گوشه عزلت رفتی گه چو زاهد بریا کوشی و گه چون فا - ق یا شنیدی که بقا نون ایالت منع ست یا به بودیجه رسید است که ار باب شعور یامفتش بتو گفت است که ای خو رده شناس یا ترا کور یر آورده خبر از مسکو سعی کن زود سوی باب سفارت بشتاب گر ترا مفلسی از معرکه بیرون کرده پشت پایم زدو رو کرد که از در بروم گفتمش کای سربی مغز من اندر قد مت قسمت میدهم ای آنکه ترا داده زلطف صف مژگان ترا کرده چو جرمن خونریز خط خال تو چو روزمن بد بخت سیاه نکته بکر زاندیشه بر آور بزبان لیك یخ یخ که درین قا فیه نبود پایان مردی و مردمی از دهر مجو وز مردان یا برای دل احباب دگر قصه مخوان نه ترا یار ندیم و نه سرو نه سا مان کاه مایل بهمه فعل خطا چون شیطان که کسی یاوه سرائی کند وطول لسان خویش را از نظر خلق نمایند پنهان چون فلاطون بخم عقل نهان با ش نهان که درین مملکت امروز بود نرخ گران که حدیست جماع زن و دختر ار زان درد این غیر کداخانه ندارد در مان غضب آلوده بصد عجز گرفتم دامان تن بی معرفتم باد بجا نت قربان دا نش و دلبری و خوبی خوبان جهان چشم خمار تو چون و تر هیئت غلطان روی خوبت چوشب هوتل ملت تابان ٢٤ لشکر حسن تو چون خانه و زیم صد رنك باغ بدخواه تو چون مدرسه یکجا ویران داده تشریف بخدام تو چون مأمورین برده عزت ز رقیبان تو چون میرکلان کرده چون با قیه ده دشمن تو خاك بسر دوستان همچو ده یران همه پرزردامان راست گو با که کنم روی کرا مدح کنم که ندارم بکسی از سر اخلاص ايمان کیست آن ساده درونی که نشینم با او کیست آن نظام شناسی که نشیند خندان سیر بیرون ناورم از محفل دولت سالم تا برون ناورم از پای برغبت تبان * یا تف اندازم و یا بمبه کنم مقصد را یا بکف بضونهم تا نشود سر گردان یا به بد گفتن اصحاب ارادت کوشم یا برشوت ستدن تیز نمایم دندان همه دانند چرا سرکشان فاش کنم انچه بر خلق عیان است چه حاجت به بیان ور به ارباب قلم روی کنم میسوزد دفتر شعر من از تف دهان دیوان * ند هر افهم که از جدول انواتر او نسخه بردارم و تعلیم کنم با طفلان یا میانجی شوم و اخذ رسومانه کنم تاشوم پیش قدم تر ز همه پیر و جوان یا شوم دله و یا قحبه کشی پیشه کنم یا با جا بردن کون ریش نمایم جنبان گر بدان کان دول صحبت یارانه کنم میشوم خرکه نه افسار بود نه پالان پشت لغ سرخ بدم بر سر خود چوب خورم بی جل و پارد مو تنك كشم بار كران ریش سبات سترم تیز بشوق اندازم کافر خفیه شوم یعنی منم از اعیان تبان یعنی زیر جانی * دیوان خراب حکم چند استو فی سابق هرات است ٢٥ ور به احباب نشینم همه خرسم خوانند ور به اغیار نشینم همگی خوك ز مان مثلی هست گبر مشرب خود پندارند صاحب عقل تر از عاقل و نادان نادان در بر شیخ روم بی مدد نذر و نذور زندم طعنه که ای پور فلان ابن فلان مثلی هست که گر نذر پيازي با شد باید آورد و گر نیست یکی باد نجا ن تو نه آنکه ترا سخت سقط میگفتند حالی از برکت انفاس من آن شد آسان رو روای انکه ترا نیست به برخلعت فقر نا تفاءول زنم از بهر تو شب در قرآن گر قبول در یاران طریقت بو دی ور نه با الکلیه خود دست بشو از یاران لعل عشرت چو چنین اندچه آید من بعد از خر و کاه کش و کندهٔ کاو دهقان چون به بستد برویم همه در های امید بعد ازین مأ من امن است امان افغان اینکه زیباست برو خلعت شاهنشا هی گشت تسلیم بدو روسي وروس و المان و انکه بربود به تدبير سیا ست اول گوی مردی زکف بی خردان از میدان مدح او از سر انصاف خرد کاردل است راست آنست که از سینه نیاید به زبان ( قصيده و از و بج خود را گفته ) بهار آمد ودي رفت وشد جهان اخضر فلك فساد فر و هشت چرخ دور قمر حریص گشت ز مان و زمان بلهو و لعب یکی مطیره بخود میکشد یکی مو تر نفاق آمد و رفت از میان گره نفاق چنانچه هیئت تنظیمه رفت سوي سفر* *مراد شجاع الدو له خان وزير امنيه را دارد. ٢٦ پسر غمین شد ازین اتفاق وزن مسرور شبیه فاسق چقماق ور اهب عنبر خلاف قاعده مضموم شد خلل مرفوع که شد به کلبه جوهر عرض عرض جوهر نشسته بر سر يك صفه عالم و عامي بدرس بر سر يك تخته آدم و جنور کدام شیخ که نسترد از زنخدان ریش کدام شاب که بر رو نمی زند پودر کدام بکر که نارفته او بگازر گاه کدام شیبه نرفت شب به تخت سفر کدام ظالم بدخوی از میان که نرفت برنگ اسلم بد بخت از پی انور زاتفاق شنیدی که قحبه آورد مدیر شخصیه از شهر طوس چوز نو ذر یکی است فتوی یونان و داکتر دانی بکار بردن یاقوت و آب نر و یگر گروه کابل و اهل هرات هر دو یکند قلور ترش فروشید به غجفن شبدر چو اتحاد ملل باد و ل یکی است بعرف تو خواه بر سر خود کن کلاه یا نیسر ز بس که متفق افتاد دولت و ملت مشوش است خضر تا کرا شود رهبر غروب نیر اقبال میر و حافظجی طلوع اختر سعد از قفای دو پیکر بنیان ز وطن رفتن صلاح الدین سرور شیعه به تشریف میرزا جعفر فرنگ و ارمنی و گبر و فارسی و یهود همه به هو ظل اسلام میزنند ساغر نوشته است در ین اتفاق پنداری خطی به آب طلا منشی قضا و قدر مدیر شخصیه غلام جیلانی خان فرار حافظجی حبیب الله خان بایران و فوت میر غلام نبیخان رفتن صلاح الدینخان سلجوقی مدیر معارف و آمدن محمد جعفر خان عوض آن. ۲۷ شنیده اید که اغیار میشود احباب معین دین پیمبر بقول پیغمبر ظهور عافیت از وضع عصر می آید وگرنه عدل کجا کار حاکم چونگر * سکوت اهل وظایف سرور خان اسپور دو شاهدند که آمد صفا و رفت کدر چو مهر و ماه گوا هند در سواد هرات ورود والی و الانشان و سر دفتر * زنوك خامه انصاف شان چکد هردم بخشك مزرع ارباب باقیات مطر اگر لباس نپوشم زیمن همت شان ستم رسیده به استم کننده یافت ظفر نصیحتی که به اکمال دین نموده بما نکرده است پدر سالها برای پسر نه از مساعدتی بخت خویش میدانم که بهتری شد و بکذشت کل یوم بتر چرا که پيري و افلاس و ضعف وقوة باء زفاف تازه وصل نگار سیمین بر شکسته وضع بد اخلاق گو زك نا مرد حريص و ممسك و كذاب وزشت ناباور ندیده در همه عمر هیچکس از من بغیر فعل شنیع و عبارت منکر همین برتبه تعلیم کمترین یا به ولی بمرتبه جهل او لین نمبر ظرافتم همه گان یاوه‌گي و مسخره‌گی حکایتم همه جا قصه‌های بوك و مکر نه بذله گوی و بخندان که از معانی بکر در آورم بقلم نکته های تازه وتر نه اشتها که چوزاهد پس از تهجد شب ببام در شوم و باز نی بپوزم در * چونگر اسم قریه ایست که محمد هاشم خان ساکن انجاست و حاکم او به بوده است * مراد آمدن میر زمان الدینخان والی ومیرزا خیر محمد خان مستوفی است ۲۸ حساب مال مرا از کمال من دریاب نشان فضل مرا از جمال من بنگر بنظم و نثر بدیعهای من نمیگنجد بیا و از سر تقصیر خویشتن بگذر بس است خایه بدا مادزینت کافی بصنع طبع بحسن عروس ده زیور بگو که از کف ممسك چسان برون کردی بمکر و حیله و کذب و دغا دفینه زر شب نخست که او را مثال شبه بدید کی بجز شب مولود شاه دین پرور خدیو کشور افغان امیر امان الله که در وظیفه اول گرفت خون پدر از وست دولت ما در شکوه استقلال از وست ملت مشهور مایه کرو بفر مطیع گشت به او روس و دولت ایران مسلم است به او مصر و بوهم و قیصر بعهد این شه غازی که نیستش ثانی رسید مرده مرا از پتو دیواندر * رئیس زاده اسحق زائی عبد الله خطی نوشته که ای اهل شوق را سرور مرا فقیهه یکی دختر یست در خانه کسی ندیده ز مسکاب تا پل سکر به پیش قامت او سر و بید مجنون است بگیسوش خط افسرده کیدهد عنبر فرشته ایست ز رحمت به آن و خلق حیا . نگاه عشوه و نازو اداست برج هنر پریر خان کرخ در مقابل رویش سفال میمنه در جنب کاسه کشغر بلوق بسته هما نا بصبح استفتاح تولد ش شب قدر است ختنه ماه صفر لبش عقیق یمن را نموده شرمنده دو چشم نرگس و دندان درو دهان شکر * دیواندر کوهیست در شرق هرات ! ۲۹ دروغ نیست بدامان عصمتش سو کند که غیر سایه اگر دیده ما در و خواهر نخوانده درس مکاتب شهر گر جستان ندانم از که فرا یافت این غرو واغر در ین خرام اگر بیندش بخواب عنین زجای خواب نخیزد مگر بعون ذکر زچاه غبغب اوکاب زندکی جو شد بحسرت است مکس تا چه سان کند لب تر سرین تغار خمیر ولطیف چون سیماب فطیر فر به و اما میان او لاغر دو ساق او که دو تا شوشه ایست نقره خام چه نعمتی است اگر میکنیی نطاق کمر هنوز خسته نکرده است نار پستانش هنوز نازه ده بر شرم خویش خاکستر تمام ملك هوا خواه صحبت او بیند ز خاك پاك شبش تا علاقه بر بر نمید هد بیکی دل اگر در و بخشد زغور و میمنه تا حد دا من خیبر شنیده است که میخواند مطرب داشان دو بیت از تو بصوت حجاز وقت سحر که دوش مسخره در كر شك وقت جماع به پوخت است چو کاو وکشیده هم چون خر ازین دو مصرع مهمل چنان ز خود رفته که از مباصره کور است و از مسامعه کر دلا بتاز که شد بخت خفته ات بیدار هلا شتاب که اقبال شد تر ا یا ور دو پاتر است دوپای دیگر بوام بگیر بچار پای دوا دو بیا بسان چیر چو خواند بچه ام آن نامه را ز سر تا پا نه سر شناختم از پانه پای را از سر * شبش نام قریه ایست بمحال کوهسان از مضافات هرات * دادشان قریه ایست در شرقی هرات * كر شك نام قریه ایست به غربی هرات بخفیه از رفقا فیشینی بخود بستم که مي روم تماشای ارک نوچکر زبیم انکه طرب از میان خدا نا خواست بهانه جوید و بگریزد از ره دیگر ز شوخ چشمی ایام کردم اندیشه که از حسد نزند مر مرا به تیر نظر به پویه جانب مقصود خویشتن رفتم بدان نمونه که در شهر تاشکن کوریر چو در دیار پر انوار دوست آسودم کشود بر رخ از هفت خلد رضوان در برآمد از عقب پرده ماه رخساری سپند ریخته و عود طیب در مجمر گلاب و مشک برویم فشاند و داد سلام ترانه خواند و سرودم بسان رامشگر توئی که هست لوامش کمترین خدمت توئی که بوسه بپای تو میزند یا ور توئی که هیئت تنظیمه عذر ان دارد که زینهار دگر پرده مدیر مدر توئی که از تو کنند اشتقاق فسق و فجور توئی که در همه کارها شدي مصدر ترا جدید خیالات عتیقه میگویند عجب که نیست بجز ریشت از عتیقه اثر شنیده‌ام که مفتش ز ذوق بخشیده ترا ز روی محبّت نشانة المر توئی قبول دل خاص و عام و دشمن و دوست توئي پسند وضیع و شریف و آهنگر توئی اگر بنمائی قضیب بر واعظ برعشه افتد و بر رو درآیداز منبر شنیده‌ام که بيكبار دو دفعه میکردی چو مهر قاضی * او به صفحة محضر بدوستی تو شادند خرم و خندان بدشمنی تو منکوب و بر هم و ابتر مراد قاضی ملا عبدالرسول خان است . خوش آمدی قدمت خوش بقای عمر تو باد که تاست تا بتو قایم براسمان محور پس از دعا و ثنا و تحیت و تبريك ز بان گشاد بتکبیر خالق اكبر دو دست از پی مهرو محبت و تشويق نمود از ره ياري بگر دنم چنبر من از تعشق ما فوق عاده بر جستم چنانچه بر جهد از بهر صید ضيغم نر دو بدومن ز قفایش دو بده ميرفتم چنانچه از عقب رشوه میدود افسر بدو رسیدم و از روي شوق بفشر دم نه چون فشار بغا يا و مردم لوگر لبش میکده به اهسته بوسه میدادم چو هند و ئی که زند بوسه بر لب کوثر پیش از تعانق بسیار گفتمش حا شا که ماه پیش رخ توست کمتر از اختر بدان امید فرا ز آمدم که از ره شوق تو جامه بر کشی از پا وسازمش معجر بدان سرم که ز شفقت ترا به شیب کشم چو زاغ بیضه بزير آورم بقوة پر متاب رو که نتا بیده اند مهرو يان سر از اطاعت معشوق و عاشق و شوهر برسم مردم پیشینه آرزو دارم مو فقانه چو اشخاص حال از پی شر مترس اندك از تفگذار و نند مجه که باك نيست شتر را ز خوردن کنگر بخند ه گفت که ای پاس خاطرت واجب در ین معامله قدری تحمل اولی تر قسم بكوتی حاجی جلال و رستم خان بقبر بللی * و کشت مردم پشپر بلوی جرگه و تقریر عصمت الله خان بوعظ مبر هزار تفکر حيد ر بللی شخص صوفی بوده که ادعای شیخی داشته است . ۳۲ بپاپیروس و به آخند میرداد که نیست چنین دوهیکل منحوس در تمام صور بریش میر که هر تار اوهمی ارزد بقطر گندگی کون میرزا حیدر به لقبه که بود تنگ ترزچشم خروس به خرزه که بود گنده ترزخرزه خر قسم بتقوی عبدالرحیم انترنان که بهر ترکیه آزرد خاطرد اور بیاوه گوئی شورای مجلس دولت که صبح مشوره تاشام زاب و نان قنطر به عصمت وکلاء ولایت غوریان بطاعت فقراء کناره شنغر به اعتدال مزاج وزیر امنیه به هیئتی که در ونفع نیست غیرضرر به اخذ جرترسوم تمام مأمورین بجد ولی که نویسند کار انوا نتر بعلم بی عمل عالمان پای حصار بزهد بی محل وخبط باردا کبر به های هوي مفتش بگفتگوی رئیس به جستجوی معلم بفکر انجينر به الحادی لينين وجرمن وا طریش بدشمنی فرنگ وعداوت ويسر بنطق صاف کسانی که ناطقند از روی به آن ترانه که خوانند طفلکان ازبر به اعتقاد کسانی که غسل را واجب شمرده اند بمردان اشعث واغبر به آبروی کسان مقرب در بار که دوختند بخود جامه کف وکالر نه ازحياي بکارت که ازرسوم زنان بسان لاله حمرا ست جامه ام احمر شکوفه که بخون انار ممزوج است اظلم است که بروی فر و بري خنجر به برکه که زند موج خون زشصت مده که ماهی تو بخون سرخ میکند شهپر ۳۳ بعقده که چو نافه است سر بسر همه خون هنوز ناشده مشک از چه میزنی نشتر هلال وار مزن تیغ بر شفق که هنوز نگشته دامن پاکت بخون نا حق تر حریف گفت که گوزک عدیل قاآنی است تفاوت است که این مسلم است و آن کافر قصیدۀ دیگر د ر زمان امیر عبدالرحمن خان گفته ای صبا باشاد عادل عرض این مضطر بگو با قرینان حضور معدلت گستر بگو بر دو زانوی ادب بنشین زمین را بوسه ده قصه میرزای بولک را ز پا تا سر بگو ناظم دفتر اگر پرسیدت از احوال ملک هر چه پیش آمدترا زاحوال خیر و شر بگو نه به تنها شکوه کن از بللی یا غیر آن از عطاء الله خان کهتر مهتر بگو نائب بولک غلامی میفرستد در سرای که برو با والی اقطاع این کشور بگو روزگاری شد کلیم الله بدر استاده است با زمینکوبید که با شاه بلند اختر بگو دارم احکامی و میخواهم که بدهی وجه نقد گفت رو روایفلان دامن بآن چاکر بگو تو نمی بینی که من عنقای برج دولتم با من از تیغ سنان ناوک خنجر بگو باز اگرداری بیا و باشه گرداری برو شیر اگرداری بنوش و نکته چون شکر بگو گر چو هارون سالها ایستاده باشی بردرم کی قبولت میکنم این نکته را کمتر بگو باز با پور الف گفتا که ای لچ همچو دال نقد ده گفتا که از دزدی گاو و خر بگو گاو دزدیدم اگر در قسط میخواهی بگیر گفت نایب رو تو با خیرات اسکندر بگو رفت پیش بللی گفتا که ای شیخ بزرگ بللیم من مرا اندر مسلمانی چه کار بهر آخند زاده صاحب گفت از اجرای قسط از کرو باشد انا رو شیر خشت از یاوران ندیده در ملك او به نیست جز ستارخان در هیکل از پور افضل دو سه تا از یاوران گرچه لایق نیست گفتن حال حاجی میرعطا بعد از بانها چون در آید نوبت ملك كرخ يك يك ز احوال فرزندان قاضی ابوسعید قسط ده گفت این سخن از کاجه تالنكر بکو با من از نو بالغان خفته در چادر بکو کر د ایمانی که از بادام خشك و تر بکو اسپ از خسرو فاماروغن از بشیر بکو بعد از ان از شهنو از ملحد کافر بکو شمه پر رسم اینان بند و تا ز نفر بکو از صفتها ی سگی بابسه ناصر بکو گرچه کناخی بود از میرز اعمر بکو از ابوالغر و ابوالشر و ابوالنرخر بکو قصیده دیگر در وصف یکی از دوستان خود خواجه ملا عبد الله خان گفته است سوال کرد شبی رندی از سرد یوار چه نمره که جهانی زدست گرد تو صف چه شیوه پیش گرفتی که هر که را دیدم نه حرفه که کسی باشد احتیاج بتو جمال این و کمال این و حق پرستی این که ای پر از تو وحرف تو کوچه و بازار چنانچه دایره برگرد نقطه پر کار اسیر توست چو بلبل بگل بوقت بهار نه جذبه که کسی راکشی برادر وار هنر چنان و سخن این و این چنین رفتار ٣٥ خلاف عقل بود صید عالمی کردن اگر جواب متین با شدت بیا و بیان بگفتمش ز سر انکار و عجز و نیاز که هیچ هستیم از هیچ هیچ ناید کار ولی بهمت پاکان و حب در و بشان بحسن خلق ربودم دل از صغار و کبار نه هفت قید نمودم تمام عالم را ز حد هند و حبش تا علاقه تا تار بخنده های ملایم به نکته های بدیع بکر به های فضولی به بوسه پوزار به ایستادن روز و بجانشتن شب چراغ کشتم و از پا کشیده ام شلوار جواب گفت که شیرین لطیفه کفتی بلی بکو توجه دیدی بکایكم بشمار بهر فضیح رفیق و بهر قبیح جلیس نه اجتناب ز شب رو نه دوری از عیار ازین جماعه طامع سوای اینکه بده سفرجل آبی تفاح سیب و رمان نار اول زشاده تو پرسم که اعلم العلماست وزو بزینت وزيب است مجلس سردار مثال صحبت تو در کنار عزت او بدان مثل که پهلوی بش بود دیوار جناب خواجه که اندر لطافت ذاتش گواه صرف بود سال وماه وليل نهار ازو لی زمن بعت بین که اجدادش ولی محض بود یا صحابه كبار خصوص حضرت شیخ الشیوخ احمد جام که شد مشرف از وکوه و دشت و ادی غار ز فعل حرفه چه کرده است خواجه عبدالله به غیر چای بس از چای کردن نصوار بچشم غیر محبت اگر به بینی چیست گیاه بی ثمری همچه و بوته انار مقرر است که از خار کل برون آید ز انعکاس زمان بین که از کل آمد خار ٢٦ این قصیده را در وقت مرحوم حضرت ضیاء الملة و الدین که عاملانرا بجهت حساب خواسته بود ندانشاء نموده شبي بكعبه نمودم رخ از براي دعا که ای کریم خداوندگار ارض و سما تو قادری و کریم ورحیم و بخشنده بعاصیان تبه روزگار یوم جزا على الخصوص بكفار فاسق وفاجر زهیچيك نكشی انتقام در دنیا اگرچه غرق گناهیم حاكم و عامل بود امید عطا با وجود سهو و خطا فرورویم اگروا رسد زعدل تو باز جزای ظلم عمل های زشت ما برما وگر بعفو سر افراز وسرخ روگردیم زهی سعادت عظمی هزار وا شوقا بدین تضرع وزاری بخواب خوش رفتم سروش گفت که ای تیره روی زشت دغا دوه : لومز خرف مگو لجاج مكن رها شد است زشصت قدر سنان قضا زکرده های رفیقان خویش یاد آور اگر تر است بخاطر كمال شرم و حيا ترا فغان يتيمان و آه بیوه زنان چنان گرفته که کوران بدست خویش عصا اول بگو که چه كردى بملك دولت يار زكبر وكينه وفحش و زكذب وبغض و ريا تو آن حرام طبیعت نه که در دره تخت بفسق مسخره بودی شريك با عيسى به چقچران وچوند وغلاقه مرغاب چه ظلمها که نمی کرد شیر دل ماما ز دست شیر دل و بچه های ناپاکش فغان ناله همیرفت از ثري به ثری شنیده که چه کرداست نادرك بكرخ نه شيخ راست زدستش نه صوفی و ملا ۳۷ به یاد تست که ميگفتي حاكم كمرك چرا كه حضرت پرورد کاراند رطور بخنده رفتم و دیدم سلام او كردم ترا رسيده عملهای حاجی آدم خان ستاند از فقرا زاد هد با هل علوم ندیده که با طراف قادس و لنكر حیا نکرد زاسم و وفا نكرد برسم بحکم او به مرغاب شهنواز كرام بكا ر داد محمد كه خون ناحق كرد ز چور چور اچكزائی و علیزائی شيده تو كه با پورخود الف خانك زاهل بلده ندیدی حسین جا رو را باب حاجی اوقاف طالبان كفتند زفعل ظابط مزروعی ار شوي آكه خلاصه هر چه که هستند امت لوط اند ضياء ملت والد ین امیرعالم كير گرفته عهد زهر يك جدا و با مهری زیاده است بگیر از حكیم جل علی سخن بقول صحیح گفته است باموسی بتن که بنده اویم سخن نکفت اصلا که نیستش بجهان در سخا وجود همتا بدان شبیه که مسجد همیکند بو ر یا جفای بیهوده بسین نمودو بسم الله گرفت عاقبة الامر غیرت طه به بر چوخرس شمارد بجر چون تمسا عجب مدارا کر صخره بار دو صما نه اخره ماند بمردم نه غوثی ونه غوا همی نوشت شب و روز پند این معنی چوا ولحاض ندارد به پیش روی و قفا هوا لذي بطش الناس بطشة الكبرى زمین فرو رود و آسمان فند از پا زمیر زا وزحا کم ز پست تا بالا که پیش جود و سخایش نمی بود د ریا ستم بکس نکند رو نتابد از تقوي گرفته عهد ز هر يك جدا و با مهری شكست عهد نمو دندترك پيمان را ستم بكس نكند ر و نما بد از تقوی محال اگر بر هند از عقو بت فر دا مطايبه با زوجهٔ خودگفته حرم محترم زاده حاجی می گفت گرچه گستاخی محض است ولی میدانم در گه عقد زفاف آنچه ستودی خودرا تو نگفتی که منم امجد ار باب عقول نزد حکام او لوا لعزم و خوانين بزرك بلبل گلشن پاکان نه گل بی باکان روي من هند بو دگیسوی من مشك ختن نقطهٔ مر کز تمکین هنر مندا نم كه مه مدرسه ام گوشه دا را لحفاظ با کرم در همه روی زمینم حرف است انچه در وهم رسد نعمت الوان دارم خدمم حور بهشتي حشمم زاد پری خانه سامان بعما ر نکده ام تو برتو از گروه شعرا در صف ارباب کمال دوستانم همه محبوب الوالا برا رند كاي فقيه الظرفا با تو مرا گفتار است زوجه باشو هر خوددرهمه جا جسار است يك بيك حرف تو در سامعه ام گوشوار است نظم من شا في و نثرم همه شکر بمار است از دوا و ين من انجا بکتب اشعار است خاصه جائی که درو دورعمل سرشار است ظاهرم مملکت زنگ دلم تا ر نا ر است همه بر گرد سرم طوف کنان پرکار است بلکه پیوسته به طلاب مرا تکرار است در سخن باهمهٔ پشت جهانم کار است هر چه در فکر در آید بمثل انبا راست چا کرم سرو سهی پیره ام آدم خوار است رنگ بررنگ بعشر تکده خدمتکار است روز تا شب بدر زا ويه ام در بار است اقر بايم همه مقبول الو الا بصا ر است گر مفصل بنمایم که چسانم بجماع شیر از هره شود آب اگر دلدار است دزدن کاوم ودرکاه تحمل اشتر در کشیدن خر و خاکسترم اندرخار است هیچ تقصیر ندارم به تحمل هرگز ببرم جبه مخمل بسرم دستار است هر که را عقد کنم کام ستانم ازوی عقد لؤلؤ لؤ وخلخال ودر شهوار است لا فیها گفته ار عود نمایم بتمام خلق گویند که تکرار سخن مردار است هر چه گفتی همه کی عکس ثمر می بخشد آفرین برتو که گفتار ضد کردار است اول ازملک تو گویم که بنامزروعی به نشانی که فقط خالصه سر کار است لیک در باغ تو آشبیه چنان میدیدم باغ ضبط است ولی عامل او افشار است این حویلی تو درخت سفر بیماند آبش ازا بر زکوه وکمرش دیوارا است خیرخواهان تو درتلک حصول املاك کوتوالی است که کویار لقب سردار است سر پرست شتروگاو تونوز الدین است که بکبرانه بپرجل نه بسرافساراست میهمان خانه داری که درگر سنگی همچو مخیوف کرخ ناله بو تیمار است آنچه از کیفیت جمع شد خود گفتی دیده ام راست چو دعوی ملخ با مار است طاسکی داری ودر وی صدو پنجه مسدار گوئیا باب مزار است که پر مسمار است این برادر که ترا هست ببخل امساك بر لب جوی سرای توچو بو تیمار است نیمی از ساوه و تبر باك گرفته است به بیع روز و شب در گرو قریه قصر انبار است با همه زشتی اعمال گرفتار بحرص ز ین چنین محتشمی لطف خدا بیزار است در دیار توچه سترده زکرها دیدم تندهار است هری کوچه تو بازار است من در اینجا نه یکی عامل با قید ارم پاسپورت بر سر من متصل تحصیلدار است مرشدت گاه توجه دکرش در رقص است بامریدی که شکر خنده گلر خسار است قصیدۀ دیگر یکروز ناصحی بمن از مرحمت نوشت ای صوف پوش گوش کن این پندصاف را آن زاغ نیستی تو که حالا گرفته سیمرغ وار قله این کوه قاف را اکلت حرام شرب حرام و سخن حرام ای جامع حرام بهل اعتکاف را با اهل دل در آی که از غیرت اهل دل تا از تو یکطرف کند این کذب ولاف را زنگ از دلت زداید وازبر بدر کشد کین از درون سینه زیر ون خلاف را روزی تمام رود زبرت شام بیکسی طالع کند بر تو صباح زفاف را نشنیده سمع تو آموز نو سفر تعلیم می‌کند ز طوف و طواف را گفتم نوشته و وثیقت همین بود لیکین منافی است نویسم مناف را عمریست کا زمایش این شیوه میکنم آخر بدوش خویش کشیدم لحاف را اول شبانه که به آبا خرز بوده ام شد چند اینکه آمده ام مک ظف را یاران در هرجای زمین یاد ویده‌ام دیدیم یافتیم بسی نان و با ف را دست من که لایق قطع است در زمان کوران همی بچشم کشند این شیاف را ده روز این نرفته که در خلوت فراغ بی مدعی مساس زدم زیر ناف را ٤١ گویچ روز دیگر ازین چله بگذرد | هرگز سر برهنه نبندم غلاف را قصیده شنیده ام که معلم زبچجك * پرسید | که ای نروی تو خورشید زیر ابر سیاه دهان بشوی به آب گلاب پاك بگوی | چه گفت باب تو در روضه رسول الله نمود روی سوی قبله در جوابش گفت | که ای فقیه شنیدم ز مردم آگاه بسجده رفته وبوسیده آستان حرم | جبین به پنجره سوداست سوی حجره نگاه سناش گفته درود و سلام بر شیخین | دعای دولت سلطان امیر حبیب الله چنان بعدل وی آبادکن جهانی را | که بذر زرع شود تربیت تبا بش ماه شکست فرقه اعدای دین طلب کرد است | بدست وبازوی شهزاده های والا جاه بفتح و نصرت تنظیم دولت وملت | بسعی نائب عالیجناب نصر الله دگر چه گفته که یارب بمدعا برسان | دلاوران صداقت نشان مهر سپاه عموم خطه اسلام را دعا کرد است | خصوص عزت واقبال میر گازرگاه * بجمله یار ندیم وبدوستان شفیق | بضابطان کثیر التبون کار تباه عجب تراینکه بقانون شکن دعا کرد است | که یا مجیب بده آنچه خواهد اودلخواه دعای پرده تحصیلدار خود کرد است | ولی چنانکه دعائی کند کلیم الله سه تن زجمله احباب منتخب کرد است | همان سه یللی و حیدر است فخر الله * پسر خویشرا که عبد الله نام داشت بپيچي یعنى بوزينه ميخواند * ٤٢ اگر چه مالك ار زاق ميدهد روزي و ليك بر در ذل بدار حاج پگاه قصیده تا بکی چون ارمنی سر در پی زنار داشتن تا بچند از بهر زر خود را مکدر داشتن چند چون اسلم اسیر بند بستان وسرا در بدر تا چند خود را همچو انور داشتن وز پی امر قضا مانند ارباب علوم خویش را در انجمن هر دم چقندر داشتن گاه چون امراد بهر زیب وزینت در بغل شیشه ها زرنگ فیر فیریون وبودر داشتن علم طب آه و ختن زشت و سیه روزیستن ترك نام وننگ چون ملا دلاور داشتن چیست حکمت اینکه ارباب دراهم خویش را روز ها گاو ماهها سگ سالها خر داشتن گر نه پا بند عزت چند چون عبدالحسین در زوایای فلك تعظیم احقر داشتن سینه بی کینه را هرگز نمی گنجد بعقل بغض یارا واین یا مهر حیدر داشتن ای صبا از من برو ارباب تقوی را بگو خویش را تا چند خوار وزار ولاغر داشتن عمری از کانون دل لاف مسلمانی زدن وز سر رغبت بخاطر پاس کافر داشتن گاه سر در جیب غفلت همچو قنفذ طعمه جو گر پی جرم وچکل مانند کیدر داشتن گاه با امراد تعانق گه تقابل نازنان گاه درمالي بنر بر باف دختر داشتن نیست حاجت از برای خاطر مأجوجیان خون دارا ریختن ملك سكندر داشتن پرامید گديه از بهر مریدان عمرها خانقاه و حجره وتالار و لنگر داشتن بهر نان از بهر دو نان در تواضع سالها از سر تعظیم ارباب تمول را بگو خویش را در قید کردن صید آرایش شدن یکجهان تکلیف با خود داشتن صرف قضا هیچکس را نیست جرئت غیر بابای گرام دم بدم قد رسا را همچو چنبر داشتن بهر آسایش چرا پیوسته مو تر داشتن کیس و گالس را گرفتن کت کالر داشتن روز و شب خود را بطیب خوش معطر داشتن حکم را تفویض هر جا کس بجاور داشتن قصیده نظامیه کسی کو بلالی ترحم کند جهانی به پردازد از سید کل بصوفی صمد ذات علوی دهد زبانی جهانی زیانی بمن خرابات مولود را از کرم امامی زجامع برد سوی ده بفیض الله آباد تخت قضا نکون طالعی را بصد کون هنر نظامی بدین گونه بی نظم و نسق یکی را بزد از میان در کنار مرا میتواند که بینم کند بدی را بیسی بدان گم کند که از ناز شهناز را جم کند دهد تاز من عالمی رم کند مناجات شیخی معظم کند زده دیگریرا مقدم کند یکیرا برد مفتی اعظم کند بمسجد برد حافظ اکرم کند بیک تن تواند منظم کند دو صد کس بر و شاد و خرم کند لالی ملازم محمد سرور خان نائب الحکومه هرات بوده * سیدگل هم ناظر نائب الحکومه است ٤٤ دهد جرئت زاهد در هر را که خود را ابراهیم ادهم کند خواصى دهد سبحه را در کفش که گاهی طمع کار پر جم کند بدین زهد اگر در کلیسا رود تقاضا چه عیسى مریم کند به ایران فرستد زجر من سپاه که ویرانی از گماهم کند با نور دهد اقتداری هري که تا زیر بالا ین اسلم کند پریشان ده ساده در اسفزار فرستد که تا خاطرش جم کند جگر ریشه از دست حکام پیش ز مغز فره رود مرهم کند چه غم باشدش پای لنگش اگر یکی را بخواهد که آدم کند ازین پیشتر خواجه بی خایه بود بما خواجه با خایه خرم کند بشام غریبان بیکس قسم بصبحي که تا چاشت شبنم کند به گاوی که گردون بدوشش بپاست بفرجي که آنراست را خم کند به عضوم که سر بر فرازد ز چرخ به اسپی که رفتار ادهم کند به آهی که از دل کشد بچه باز به اشکی کزان مقندی نم کند کسی کو که ظلمش جهانگیر شد اگر چه سخا همچو حاتم کند که نتواند از کشت زار هرات بمیش و خوشی بته شلغم کند در وصف محمد سلیمانخان نائب الحکومه هرات یا رب این طائر دولت بچه عنوان آمد | کز قد و مش بتن سو ختگان جان آمد شب تاراج يتيما ن وصغيران بگذشت يا تصرف بكف موم دلی بود که پار یا مقارن شده بود ند بهم كوكب نحس ظلم زینان شرر انداخت که بر کفر شد طرفه شوري که در و شبه رمال نتوان زد از من يا وه سرا معترض کرد سوال گفتم ای جاهل كو ته نظر از دم بگذار شهسوار يست كه از عرصه میدان کرم شاه بن شاه كه يحي است جهانی از وي دا فع رافع اسباب دغل سازيها باعث تفر قه خلق برون شد از شهر يوم ازارك برون تاخت هما شد جاگير پر تو انداخت جهان دید به سطوت شان ور نه نز د يك كه در ملک هر ی حادثه ها لله الحمد كه از همت صاحبنظری جان نو در بدن اهل قلم باز رسيد در دعاكوش د عاكوي فضولی بگذار روز تيمار غريبان و فقيران آمد دشمن و دوست بهم مشت و كریبان آمد كه جهان غرقه بخون گشته و طوفان آمد شکر کین حا فظ دین حامی ایمان آمد جز باقليم بوپ دوات المان آمد كه كجا . ين فرح از جا نب مالان آمد كين نوائیست که از جانب پیشان آمد جانب خطه محتاج بجو لان آمد فخر افغان سرافسر دردران آمد قالع قامع احوال پریشان آمد جامع جمعیت جمع مسلمان آمد دیو تا تخت رها کرد سلیمان آمد دزد حارس شد و گرگ رمه چوپان آمد رسد آسان که به تبریز و صفاهان آمد خضر راه ز سرچشمه حیوان آمد تازه رو حي بتن صاحب ديوان آمد كاسمان خاص دعاء از بهر ايتان آمد يا الهى بحريم حرم محترمى متفق دار بهم دولت مقامات ما امن شد ملك بدين گونه كه كورك نيبها كه ز لطف ازلت منزل قرآن آمد تا نه بينيم بچشم انچه با يران امد با پر بروی خود از چشمه كو بان امد قصيده كه در زبان حكمرانى محمد ابراهيم خان نائب الحكومه گفته افسوس سال پار و رفيقان پارسا وان حجرهٔ كه داشتم از بذر جو فروش در گرد حجره هر طرفى چيده رنگ رنگ بر خاطرم نه كرد ملالى ز چون و چند از باده نفاق مرا پر پياله ها يكسو معلمين زده صف جمله در سكوت يكجا فدائيان وطن باده خواسته يك گوشه مخلصان يلى ز شا فلان يكطاق پر زناول و يكصحن پر زنرد يكدسته بند لا ترو يكسو بساط نرد هند و كشيده نقشه و يساك خويش را وز عید پید یهو د ايست دشت دشت دهری گرفته دفتر باطل بروی دست وان هيئت كه بود سراسر همه وفا سر سبز همچو مجتهد شیعه در ابا گلدانی پر از گل و گلهای دل ربا و اندر خیال من نه خلاف که شد چرا حاصل زاتحاد مرا كشته مد عا يكطرف صوفیان همه بر داشته نوا يك جافد يمیان زره بر با ده پشت پا يكطرف سارقان عليكوز ماروا يكسو كتاب دينى و او صاف اوليا يكسو كشاده اطلس و تعريف سينما يكسوی روضه خوانی و تشبیه کربلا يك رو يه پر ز جشن نصار اسر اسر كی نیستناك جنت و دوزخ بیا بیا ٤٧ یکدسته جدولی بدر خانه ام مقیم زادل سیاق نیز بپایکی و میرزا یکپاره کهنه پوش بدر را فدۀ ندیم نالند دم بدم که چرا امضا فضا وجدان ما گریخته ماند یم بی شرف وین وضع وحشیانه زما یا ن نشد جدا سر در میان چو راهب دیری برهنه سر با انتظار صبح مساوات را مسا القصه دوش یکطرف وكوش يكطرف عقل ضعیف یکطرف و یکطرف نگا ترسان از اینکه چرخ به مینای عیش من سنگی زند چنانکه بگردین رود صدا خندان بخویش بودم و گریان بروزگار کایابتا چه آید از افعال زشت ما ناگاه دیدم از زیر درب حجره ام فریاد شد که ای خس غافل زند عا بگشاده رو مخابره ام را به بین مخوان توقیع اوست مژده و مختایم اولنا یعنی که رفت والی والا ز تخت بخت شد رهسپار حشر ورها کرد ماسوا شیرازه ریخت دفتر عیشم ازین خبر مغشوش گشت آیت تالو ازین نوا گفتم مرض چه بود دوایش چه در دچه از داکتر کی بود غذا از چه شور با گفتا خمش که پيك اجل دامنش گرفت متصل صفت نماند که از پا شود بپا غسلش که داد گفت که ملای چار باغ گفتم نماز گفت که بر خواند میر عطا گفتم کی دفن کرد بگفتا که فرقه مشر گفتم کجاش گفت بکاذر گه صفا گفتم على العجاله كه شد جانشين او گفتا که رفت یک تنه شد جانشین دو با اکنون بجای شر که نشیند بغیر خیر در جای خیر نیست بجر شر مقتدا گفتم خموش گفت که با الله شنیده ام اختر شناس کفت که می آید از قفا میدانمت که نیست کسی همعنان او ز اشخاص اعتبار نه مخفی نه بر ملا در عدل هم عدیل ندارد بحلم هم اندر رکونت مثل ندارد بظلم لا در مسند سیاست خود یکجهان وقار دران باز خواست بود يکو طن حيا از پای تا ببرهمه چون دهر واژگون وز هر دو گوش و چشم بود ابکم وعما نانش بریده مادر ایام از طمع بر حب اخذ چشم ورا کرده سرمه سا اشعث نظر باو زجوانان قانعست پشت بلند پیش ندیمان او دو تا در عهد او گره نکشایدزکارکس بی رشوه هیچ جا نبود يك گره کشا غمخواری رعیت و انصاف و بازخواست پنهان شود بکوئی عنقا چو اشیا دزد فساد پیشه بود مالك رقاب بر بسته دست صاحب کلاست از قفا تا دیده هیچ و نشنیده هیچ گوش اندر کتاب واقدی و روضته الصفا ملت یکی نفاق یکی اتحاد یک باشد گرفت رشوه بهر جا جداجدا گوید یکی که شحنه منم میر شب منم باقی ستان منم بده ار هست ما بقا وان دیگری بقهر به پیشانی ترش کنیك منم محاسبه از میر پیشوا وان دیگری ضمیمه کشد از بغل که حین انیسو نظامنامه تو را میزند صدا در دوره متممه بشتاب از انکه هست هم ابتدا حساب تو اینجا هم انتها شنقار وار پنجه گشایند اهل شور ضيغم صفت فتاده بهم محفل فضا میر احمد از کناره که هات النافلو س بامد عني اشاره كه ماذا ك في الجيوب حیران دران میانه بودقاضی حقوق حاصل سخن که عرض کسان ناشنيد نيست فیض الله از میانه که اعطا لنا الطلا بامد عنی علیه که اجلس ههنا طرف کدام بيند و ممنون کندكرا اندر همه اداره مگر بشنود خدا در نکوهش زمانه و كریز بمر ثيه سر دار عبد القدوس خان جهان اطلس هست پیچیده برهم ازان کروی شکل کردند عکسش ز جنجانه یا جه او چه پری تليفونش آواز قتل عزیزان پیانوش ننواخت جز رود راد و سرك اندور جاده سوی جنت بي قتل موتر سوا ران عيشش حسابشن خم و پیچ نارا ست بيني همه شرح مقبوضهاش قبض ارواح طبيبش بر اسباب کوشیده زانسان طنراليث را خوانده عضو زمینی ندانسته از کاکنج آلو بالو ز مضمون او غافل اولاد آدم که این نیر تو پست بل گله هم چه آوازغولی گهي زيرو که بم بود تارا و مخبر مرك عالم نوآرنده باجه اش سور ماتم وبا شاه راهیست طرف جهنم بهر قطعة هست صدا بن ملجم زعنوا ن ترش تا بدو رمتمم خراجات مدفوعه و الله و اعلم که خود شرح اسبابرا کرده برهم زخوردی براو تف بايكند شبنم نه تفريق بابونه از برك شلغم ۵۰ بعقرب گزیده گرفش و کچالو پدداگتر چیست پای و تیلا مدرس ندانسته از متن ابجد به پیش تلامیزش ابلیس نادان سك بيدم با یسکیل عز مش عقا بيست بالون سواران شهرش ز قیاس و متر و کرامش چه پرسی درو خار و مقهور اشخاص صالح بشركت همه متفق همچو قارون سپاهش بزم دول صرف کرکین پلییش شب و روز همراز دادك سر طفاش از شرم ما در پرون نه همه تهنیتهای فردای عید ش خبر میدهد قلبه کش زارعارا چه سست است بنیاد این دیر فانی ازین موزیم چست و چابک برون رو بود فیرد با طل سنا یح عمرش دهد بر لدبغ از خرد حب شبوم بود نیش جراح او زخم ارقم کند بحث از شرح صدرا و سلم معلم به تلبیس شخص معلم از آهوی عقل دانا کند رم که در صید صحراست چنگش چو ضیغم کند از گر شرع و از صاع او کم بدو بد کنشت اندز و شاد و خرم ولی در سخا هر یکی بنده حاتم رئیسش بجور ملل خاص رستم عسس در قفا یار و همباز اسلم ولی از درون نغمه سازد که مریم بود تعزیت های شام محرم زطيش مؤخر زعيش مقدم چه حاجت در و میکنی ریشه محکم در این باغ ملی براحت نمی چم فرامین حکمش قضا ثبیت مبرم ٥١ خوشا وقت انان كزین دار عبرت برغبت ازو ديده كردند بر هم سوی دار باقی کشیدند كالا سوی ملک جاويد راندند ادهم به تخصیص سردار عالى اعلي كه با سلطنت بود فرزند توام جهاني خرد بود كوه سياست حيا اندر و مضمر صدق و مدغم كليد فتوح اقا ليم دوران منيط بكفش چو در پنجه خاتم كه قدوس خان انكه ز انفاس قدسش شدي مجرم صرف بر شاه محرم بدو لت چنان زیست بر نام نیكو مقدس بفر مصدق بكرم بظاهر بثوب شریعت ملبس بمعنی بنور طریقت مجسم مجلل جلالش نشان سلا طين مثال كمالش مذهب مرقم ز منصب مبرا زد نيا مخلی موفق بتوفيق چون پور ادهم مدلل باسمش نشان بزرکی بر سمش دسوم رياست مرسم چو صدر زمان بود تاريخ او را دبير خرد زد رقم صدر اعظم قصید چیست کردونرا كه بکرفته ست رسم انقلاب خاك از آب آور د بیرون و آتش از حساب پیش ازین زافلاس جمعی بود يكسره مضطرب حاصل بچون ماهی درم دارنداند را ضطراب حيضه از تاك اورد بیرون وتب از خربزه از انار آرد بجای آب خالص خون ناب سیب را آسیب امردم پرانی میكند تیر خون آلود جای میوه آرد از عناب ٥٢ دفع علت زاندرون کرد است زاب بیدمشك آب کل با صد نزاکت میشود صرف کلاب کوه برون آرد بجای شهوه از اقلاب کیر شهر بیرون آرد بجای شیر از پستان کاب زاهد از شوق زر ممسك که در خاك است دفن دمبدم کوید بخود یالیتنی کنت تراب دوش میپرسیدم از منشی انشای قضا کی ترا در پنجه قدرت کلید فتح باب بخششی در کار اینان میکنی خندید و گفت لطفها کردم که اکنون هست بیرون از حساب خالقم و توکی بملك زنده جان بخشیده ام ترپ و زردک زاکرم کردم بمخلوق عقاب میر را بخشیده ام کیری که کردن بشکند تا درد در حال شیخی مقعد امرا د شاب کاه از پشت یتیمان تبره بر کیرد عجین کاه از خون بکارت صاف بر بند د خضاب ریشرا بخشیده ام بر داد شان و بیجقی بهر سروستان و ساوه حصه دادم منجلاب پان بهندی دادم و سیکار را در ملك روم در فرنکی خوك واندر روس بخشیدم شراب آب عمانرا بموج آورده ام تاسر کشد آتشی دادم بایطالی که کیرد التهاب چار تار و چنکر ابر اهل ایران داده ام ترکشرا دمبوره دادم بهر افغانان رباب بهر مهمان خانه این قوم قانون آشنا کاه بابار اورم کاهی نچليك اشتهاب حاکم پر جهل را دادیم یکمرکب تکت عامل بیعلم را داديم يك يابو كتاب بهر ارباب تمول کبر و آروغ و غضب داده ایم از بهر كوزك نكته چون در خوشاب آنچه شایان بود از بهر حریفان کرده ایم و آنچه باقی مانده از مقرب براریم آفتاب ینهمه دادیم و لیکن هیچ نکر فتیم بخود در عوض زین قوم مفسد جز دعای مستجاب ٥٣ حرف زشت آشنایان عیش مان منغض نکرد | کوز کم از باد بیجا بر نمی خیزم ز خواب قصیدۀ که بدوست خود حاجی احمد قلی خان گفته ای تو را جاه عزت و اقبال | باد تا باد در جهان ابدال جانت محفوظ باد از هر رنج | خاصه از جور محصل و عمال نفسی دفتری ز رخسارت | دور چون باد معده از دنبال محفلت از سرور آکنده | از پیانو و تار و طبله و تال سفره گسترده باد تا باشد | جنبش باد ارزه از غربال چیده در خوان تو زهر خورشی | از شراب و کباب و فرنی و دال آنچه مهمان تو را شود نازل | از تو بر میهمان شود انزال گوسفندت ز كرك در پرده | مرغت آسوده از نهیب شغال باغت از شش جهت چو هشت بهشت | خاص معمور تا در و دیوال و سعتش چون فضای هند فراخ | از سر اندیب تا بقطب شمال برش از شرق تابغرب گشاد | حفرش از چرخ تا ثری گودال نهر هایش زآب پر جاری | سبز صحنش چو در جنان اطلال رفعت كوتي تو تاکردون | چون زنی سر بلند پر خط و خال وانچه اسباب بذر و دهقانیست | تیرچو كهكش و نوار و جوال در اوج خانه تو آماده | همچو اسباب دولت ابطال مدعای توحاصل از هر سو پی به پی چون کشاکش امسال کر چه یکسر دعای خوا طرمن بسته بر ختم این قصید خیال بد عا پیچم و برار م کف ای كفت بحر جود مالا مال تا بو د بر سر ستو ر لكام تا بپای شتر بود آکال تا بجنبد درخت باغ ملل تابود در زمانه وضع ملال تا بود فسق در جهان جاری تا بود ختنه لا زم اطفال تا کند زاهد از دهن مسواك تابمقعد فرو برد دستمال دشمنت سر بریده همچو ذکر دوست خندان چوشر مکا عیال آنکه گه دشمنت گاهی دوست سر او سبز عمر او صد سال به بچه خود گفته نو عر و سی ز بیچیک پرسید که عمت حال باب میخواهد یعنی میپرسید از برادر خود این سخن را جواب میخواهد که چرا خلق غرق بحر غم.ند او زعشرت شراب میخواهد چشم چون نر کس خمار آلود روی چون آفتاب میخواهد که کر فتار ناله طنبو ر گاه چنگ و رباب میخواهد گاه ما هو ر و گه مقام حجاز شور و گاهی رآب میخواهد همه خو نابه میخو رند زغم از چه او شکر آب میخواهد گفت از من مپرس زانکه دلم چیست حال کسی که خالق از او حضرت بهترین هر دو جهان چار یار و ائمه معصوم مر شد ش نه تهجد و اشراق شاه با عدل و داد از و به قسط کار داران بولکی بحضور محصلانش معطلانه دو چند دوستان نکته های ناسفته که مجوز که راه خلق زند اهل تینس جماع تازه وتر آسمان انتقام عیاشی با همین ها که وقت خوش جوید زین سخن اجتناب میخواهد طاعت با ثواب میخواهد سنتی با اداب میخواهد دوستی بی حجاب میخواهد بل دعا مستجاب میخواهد وجه خود با شتاب میخواهد بد و دفتر حساب میخواهد فنق و رخت خواب میخواهد همچو در خوشاب میخواهد کاه ازوی شباب میخواهد طفل از و نان و آب میخواهد در شب ماهتاب میخواهد سک بود منجلاب میخواهد قصیده سحر بجانب مسجد همیشدم شك شك مجوز علم تلا میذ مکتب اطفال بها نه درس کمال است و ر نه در تحقیق صفیر آمد و دادم پیام کی مرد ك جز این هنر که بتری فرو رود زبر دك به پیش پای چیان افکند ز سر کلنک ٥٦ بخوف آنکه چه آید جا ازین جدول به بیم انکه چه زاید ببا ازين غاتك اگر نه مقصد زاهد بزر سرخ و سفید نباشد از چه بحوك سيه زند غلتك بلي بحسن عمل عجب میکند صد صد چنانچه من زگنه توبه میکنم للك لك باعتکاف مبین زاروزار وسست وضعیف به بين بوقت سماعش باخ اخ و رك زمبر پای مزار آنچه پرسی از من پرس ز غوك پرس كه با او چه مي كند لك لك برای شبچر حکام میدهد فساق بصبح مرد م مظلوم آورد خنجک بگاه وردو دعا دائما بزن ساکت با آن فسق نگه کن که آتش تیر لك ریا بکار خدا آنچنان چست کند داخل که غش بروغن خالص جماء، مزدك بفعل زشت جنان وجا بك و چالاك كه مير كنه بروز شکار با جلدك جهد زکار صلاح همچو جاهل از عالم فتند بکردن زن همچو باپسر از بك زخیر دور جنان گر سر زناکهمان بگاه شر و شرارت زچكه - تا كبك به تن پرست خبرده که تا یکی نازد چین فیشن و در اسب بکجهان قرنك کلاه برسر خود کج منه زکبر که چرخ بسیز داست از ین سان کله بپاچر تك نه كوزكم كه باحوال حال اهل صد ور همیشه مقصد من خنده دار دو خبک موضع زشت من اغيار مي كندهی هی بشعرصاف من احباب ميزند چك چك شکایت ايقلك ظلم بيمدد تا کی | جوجه در زیر کوسهم ناکی ٥٧ گیر و دار جهانیان تا چند وین فراموشی لحد تا کی باقیات نخست بخشیدن با ز طومار مسترد تا کی حسن مستوره را نمایان کن خفته در زیر چار قد تا کی خنده حریت شناسان چند گریه زار مستبد تا کی زاهد جاهل مرائی را کفشش پوشش نمد تا کی گفت تا آنزمان که میر وکیل آب ریزد بخرج جت تا کی در کپل زار دختر صفرا کرہ میز می چرد تا کی گفت تا اسپ های سرکاری زند از قهر با لگد تا کی زمنل فاسق و محبت او تاب خورشید در جمد تا کی زهره تاکی بکا و میر قصد ماه در خانه اسد تا کی کفمش دزد مال مردم را در شب و روز می برد تا کی گفت کین قحط جاریست اکنون دمبدم قحط میرسد تاکی گفت آخند بر در اینها در تلا میذ بفشرد تا کی گفت آنرا زکون فروشان پرس پای این پاس می چلد تا کی با رفیق (*) کچل همی گفتم داغ برو جه و رجل و بد تا کی شخص دانسته این چنین غافل مرد ازین گونه بیخرد تا کی (*) رفیق او (لیکا) حاجی حبیب الله خان مارکز انیست نفسست را نیا ند تا شیری کروزک این وضع بی سند تاکی قصیده در نکوهش ابنای روزکار تا مرا کر دعر ض خرس نو کشت از ان خاک ذلتم بر سر که کشد مر مرا سوی بیکی کش کشان کاه جانب مو تر کاه کوید مدیر و که مامور خواندم که سفیر و که کر یر گاه کوید که هاییا که تو را میبرم تا بکوتی بایر که چوامنیه سوی کون خواند کاه والی صفت سوی دختر گاه کوید خموش که میشمر د دشمن خویشتن تو را و پسر یابیا موز علم جراحی با تلا میذ تا شوی دکثر یا چو طفلان همیشه اند زیر یا چو آخند دا نما بزبز جدول آموز تا شوی قابل بر حساب کتاب انوا نتر یستان تا تو را دهد انجیل می بده تا تو را دهد سبقر هدیه بفرست تا پری فادس تار تق ده که تا بری لنگر که کریبان کشد بکنجیفه کاه خواند بمجلس لا تر کاه در موزیم برد که بیا تا به بینی که چیست کس صور که سوی مر شد کرخ میرد که شنا بان مجانب مقبر یا برو جر که تا به بینی فاش نطق عصمت ترا نه حیدر یا بروکس یجاوری آموز یا خیال جدید را در یاب یا برا از اداره كمرك مفتي مرتشی و قاضي پاك هیئت اولین بچاپ رسوم همسری کر فیتوا نمی کرد اندرین جاده پاره خواهد شد یا بی دله لکی به بند كمر یا ز رسم قديميان بگذر باد را در حدیقه دفتر ساوه و در کنار او چونكر هست با الله اولين نمبر می چه از خلق چون منی زد كر باي اسكيل عقلموا رهبر در زفافا فيه سید یوسف شبی بحله پای حصار غوغا بود نگفت کیفتش را مفتش تفتیش چه گفت گفت برون بسته از ذهاب و ایاب درون خانه ز هر مذهبي نشته بهم نشسته ساقی و می در میان پیاله بدور ازان می که ز آب مویز شرب عسل هم از می که فشرداست ساقی از آلو نهاده چو کی و یکدل نشسته بر چوکی خیار نشاء اهل سرور و نعره زنان خبر رسید که آنشب زفاف عذرا بود کسی سرود که آنجا سپند و الا بود بحفظ باب درون باب مله با با بود يهود و ارمنی و گبر و روس و ترسا بود می که ریخته در وی نبیذ و خرما بود ازان مي که ز انگور سرخ تنها بود در و زروغن بادام قدری ایما بود برهنه سرزده می مرد مردم نصارا بود رباب و چنگ و پیانو و سازو سرنا بود پنیر چیده زهر سو غذای رنگا رنگ کباب فرنی و ماقوت و دال حلوا بود بپای شك شك پازيب و دست غو غژ رنك كراو ترا نكنم دست دست صغرا بود چنان ز ذوق کف بیخودی بدن میزد که پشت دست وی از شوق بر ثریا بود بطعنه عیسو باری با محمدی میگفت کی اینعمل بکتاب هدا یه فتوی بود که اینچنین جلبی باشما بود بی‌بی چنین فلک زده را که گفت آقا بود که خواند صالحه و ساجده که عقدش بست بگفت صفه پر از میر و پیر و ملا بود علامت که نشان بکارت او بود خلاف نیست که از خون ابن آوا بود قصیده ایست که از سمت کابل بهرات فرستاده ای باد اگر فتد گذرت بر دیار ملك بر گو سلام ما بصفا رو كبار ملك با دوستان مشفق و یاران مهربان با همدمان قدس مهمان وشکار زملک ترسم فلک امان ندهد تا بصد نیاز در چشم خویش سرمه نمایم غبار ملک بر گو بمیر صاحب و فرزند ارشدش کی امجد زمان شرف افتخار ملک بر آستان پیر هری چون نهی قدم یاد آور از مسافر زار و نزار ملک ما نیز اگر بگلشن کشمير سر خوشيم داغيم بر يك تكه خار خار ملك زانجا اگر گذر فتدت سوی باغدشت با مولوی بگوی که ای سوسمار ملک ما شایق تو و تو در آویز جیره تا چند از تو رنج و دگشت و کار ملک از مولوی گذشته بیا بنده جان بگو کی بی خبر بفوج عیالت منار ملک دیدی چه کرد با تو و باب و برادرت این گیر و دار و دبدبه اعتبار ملك فرش سرای خویش مکن سنك مرده را تازنده را بتو نگذارد مزار ملك گر سوی زنده جان شدی آهسته تر خرام برکو خواجه از من شب زنده دار ملك کي بيوفا ز بهر تو تا رنج گشته ام تو شاد بی زما بکنار انار ملك آخر دعا مضائقه تا چند سوختم بل وار هم ز کشمکش اشتهار ملك چون بازگشتی از طرف زنده جان بکول آنجا شبی بیای که بینی مدار ملك باني یکی شکسته وارسته از جهان دیوانه که نیست جز او هوشيار ملك گرد سرش طواف کن و عرض ما بگو تا چند باشد اینهمه سودا فزار ملك با ساکنان مسجد و حفاظ مدرسه بر خوان که ای تمام شریر و شرار ملك اینجا بما بقول تو تر رسیده است کر درس بحث علم شما را ست عار ملك ما نيز طالبیم و طلبکار هستیم الارضای حضرت پروردگار ملك زانجا اگر بسوی زیا رنگه آمدی بخرام سوی آنهمه عز و وقار ملك بنا که تابم از بن خواهم زدیده رفت بفرست شربت بمن از کوکنار ملک ر کوز چتر شاهی بنهاده بر سرم بهتر بود حلاوت دود سگار ملک چون میل سوی شرق دشت پلان کنی میبوس خاک خسر و خواجه چنار ملک با دود مان مرشد ما حال ما بکو در باب جان روسیه شرمسار ملک (ه) آخند زاده ملاعبدالله تریاکی زیا رنگا هنی ٦٢ با صوفیان حضرت پیر کرخ بگو کی هست هر یکی شایان قارملک صوفی تبرکست که خوردیم چون جراد از حد غور و ار به الی اسفزار ملک بار بلی بگوی که ای کین دیس خر تا کی همی نهی ز کف خود مهار ملک با فصل دیو و دعوی خوی فرشتگی شرزما نه بودن و آنگه خیار ملک یا رب دمی بود که رسم در دیار چشت جا نرا کنم ز شوق در ینجا نثار ملک قصیده ۵ از زبان عیال خود به محمد هاشم خان نائب سالار انشا نموده قاصد صفت در آی نه چون کهر بحرم چون سوي باغ بگذری ای باد صبحدم استاده شو بخدمت بدر سپهر جود انسان که ایستاده بدر گاه بو حتم گستاخ واز از من بیدست پا بگو کای انکه کفه بنیاد ر جهان عام متوی نمید هند که در آخرالزمان ايمان وجود خر ز ندارد الم عدم اقبال ما است و ر نه تقاضای وقت نیست کاب سرور جوش زند از بحار غم اهل هرات جمله دعاي میکند ز دل از خاص عام و عاقل و دیوانه و اصم يا رب ز عارضات زمانش نگاهدار این سایه را مکن زسرو وز کار کم کو تاه عرى فلم اینکه مراد هریست زشت با میکلی چو خرس به خیال چرن کنم با هيئتی چو بوزينه ویر بوزنه بدخوی تر ز کرک در افتاد در غنم خونریتر تر ز جرمن سرکش تر از فرنگ نا باك تر ز روسی وبیدین تر از مجم فرعون وقت بلم باعور روزکار کافر تر از کسی که کند سجده صنم نزدله بروث گله نه کشی بدی خو کی جهان خراب کنی ظالم سکی کم دیده روزگار چو او بد قیا فه زین گونه صدهزار عيوب دگر ور است الطاف تواست ور نه سزاوار قدرنیست یکماه شد که روز برو ز اعتبار او بد پروری نبود باحکام حکم شاه حیف است کرد یار هری کر پری چنین اي مهر آسمان عدالت به ابتدا کو زك به اختيار خود هر جا که میرود مولای خلق حضرت حافظ نوشته است سي ساله ام بحکم به بهشت یکه ام بگیر بي رتبۀ بد عصمتی از عیب خودبكم فرزند از و بگیر یه بزا ری از و حرم پر خواروهر زه گرد مدامش غم تکم گر فرد فرد قصه کنم بشکند قلم كان مدير ك ا بو د بحضور تو محترم در حضرت حضور فزو است دمبدم این بدگهر چرا لترق زند قدم باشد بداغ حب تو امروز متسم از پیشگاه عدل تو شد امر این رقم گو میرونو از بهر گوشه زیر و بم ان العهو د عند ملوك النهى ذمم يا يكنفر بخدمت خاصم نمای کم جواب از طرف نائب سالار مذکور برای عیال خود انشاء کرده است ای برق لطف جانب ده رو بصد ضرور آیز تو فگن بساوه که تدبیر عقل ورای بخرام انچنان که خرامند مهوشان خسته تو که گلبن بستان عافیت زیرا که باد را نبود طاقت عبور زان خاك پاك كر ده درینروزهاظهور ستیز آنچنان که ستیزند اهل زور خورشید برج عصمت آن رشک ماه ور ٦٤ از خواب ناز پرده زرخ برنیفکند در عالم خیال مبادا کند نفور کان زوجه کسی است که بسجل مهر او بر مقتضای خاطر او میشود مهور کلکینچه باز کن که شعاع رخش ز در گر پرتو اوفتد شوی از خویش بیحضور استاده شو بخدمت عفت مآب او از بهر پاس خاطر او یکتر نگ دور پرشا قدم نهاده و يك پشه بك نگو شاید دهد علیک نگر در زکس غیور برگو که ای سفینه دریای مردمی وی گوهر که سفته ترا صاحب صدور ای مهوشی که از تو دل عالمی کباب وی شاهدی که از توجها نیست در تنور آفت ندیده زلف تو از دست هر خسیس در گلشن جمال تو چشم حسود کور از تیغ ابروان تو قتل است در فرنگ وز لعل آبدار تو در جرمن است شور نسایم گشته نزد متاع لطافتت از روی اختیار بهم قاقم و سمور عرضت ببارگاه عدالت پناه ما آمد چنانچه زده سلیمان پیام مور بنو شته که شوهر بيباك ناکسم زینجا فرار کرده در انجا قرارگاه ترسم که در ممالک حسنم فتد فتور آری نکو نوشته اما بصبر کوش گر صبر بر مراد شود کار هر صبو ر آن نیست آند یار که پیر اروپارسال از دست مردمان جفا پیشه بود چور از فضل حق و همت مردان و سعی ما آن ماتم گذشته به امسال گشت سور تادیب میکنم که شود شوهرت مخبر رو آرد در سجده از دل شو د شکور اکنون کسی که عمر بغفلت گذارده است بگذار تا که این سر خر در میان باغ از بهر هشت بکه کجا افسر سپاه دکتر اگر علاج کند زخم چوره را اگه شود گهی که برو بگذر دمرور باشد بزخم چشم بدان مایه سرور گیرد اناث چوره از کف دهد ذکور با مرهم سفیده و یا دوده بخور م این را بمدح شوهر از زبان آن برای نائب سالار صاحب مذکور فرستاده است که م ا یکه قدر همت خود شوکت شان یافتی نه بتدبیر است نه تزویر نه روی و نه رنك ای جهان جود ای کوه حیا ای بحر حلم شامل حال مال تو است اهل الله هند میتوانم گفت کای مهر سپهر عدل و داد کعبه دلهای مسکینان عمارت کرد تست عنبرین فامی که رنگین گشته باغ شاه از و ظلمتی در جبهه اش گر یافتی مکروه نیست یوسف مصر سخن از تهمت ارباب حسن تخت جمشید است یا خلوتگه افراسیاب چشم شوخش شوخی سرشار بکخرمن گل است او ستا دعلم دانا ئیست اما حیف حیف آنچه لایق بود در خورد خودت آن بافتی هر چه در خود یافتی ز اسلام ایمان یافتی پرتوی از صحبت نیکان پاکان یا فتی یا ز قرب حضرت شاه خراسان یافتی دادمظلومان بده کامروز فرمان یافتی خاصه این ساعت که اسماعیل قربان یافتی دامنش از کف مده دستش بدامان یافتی کاندران ظلمت بکلی آب حیوان یافتی هر طرف میرفت محبوسش بزندان یافتی رستمی در رزم و در تدبیر پیران یافتی سرمه سایش کن یکعالم ترکستان یافتی انکه در ظاهر و راطفل دبستان یافتی سرو آزاداست آن شمشاد جویا ر وفا در كوخ بیجدیش آخر بنیسان یافتی زان همیترسم که آخر مفتش از کف میدهی میرود ارزان زکف جنسی که ارزان یافتی گر خدا نا کر ده تاوان بودتاوا نش بمن مید هم تا وان اگر زین مایه تاوان یافتی منکه جا نان مفتي اوده ام اوجا ن است اي بلند اقبال بیخ بیخ جان جانان یافتی جو كي اقبال او را با د تا هفتم فلك بردی از انسان ندیم خوش سلیمان یافتی كا م اصحاب تمنا را بده فر دا مکن کانچه اکنون یافتی شاید که نتوان یافتی حقهٔ شرم صدف آسا دهان بگشاده است فصل نیسان است اگر یکقطره باران یافتی — ان قصیده را ازبان عدل خود بری خود تحریر نمو ده بطریق ظرافت قاصد بیا ونا مه بگیر از من و برو با خد مت جهان سخن آن سخن شنو برگو که ی ندیم خدیو سپهر چو آهسته ترکه گیر ترا نگسلد جلو رسم که قرب صحبت آن بحر اقتدار وان گیر و دار حشمت شاهی دو بدو قیماق صبح چای پگاه و غذای چاشت كا هوی عصر بر سر او غور ی پلو پروردهٔ شقاقل تر شی و رنگرنگ از گونه گونه شوله از قورمه تر چلو فضلی كه می ندید كسي يك بروت چرب رو غن بجای دست تو استاده چون گاو هر روز هفته یکخورشی تازه میخورند سه شنبه دو پیازه و جمعه کباب غو اسباب میله میل بمیل او فتا ده است یکد شت پر زچوکی و پر میز يك تگو دکتر رفیق صبح تو بابورفیق چاشت اقسم تمام پیش تو د ار ند رفته رو ٦٧ میر جهان پناه امیر سپاه ری بر شکل منکر تو بود خاطرش گرو در پیش پات اردلیان کفش میزنند کپطان و صو به دار ترا مید هددوغ او دو زیر دست بالش مخمل نهاده شب زیر پهلوی تو زد یبا ست رختخو قنفذ صفت فگنده از دوش پوستین از پای تا بسر ز سرا پا لباس نو بر صحن باغ خیمه زده گرد گرد تو از قسم قسم نسترن و زنبق و گاو یکتبه نور بر کل قالین نشسته گا هی سوار اسپ ترا یال و دم دوتو تو در میان باغ خرامان چو سروناز حاسد برون باغ دلش از حسد کدو توفیق خیر یافتی و صحتب کتاب تصحیح اعتقاد مکوزین زباده لو ملای ارگ با همه طاعات و زهد و علم از فضل کردگار ترا شد رفیق شو این گیرودار دبدبه و اعتبار تو اندر متاع قدر تو ناگه زند الو آخر ترا کشد بدیاری که از جفا گه هیمه آوری و گهی کو کنا رسو گه غوزه بشکنی و گهی پنبه واکنی گاهی بتونه نخ زنی و گا هی به آشتو یا ریسمان بکف کنی پشته کش شوی یا داس را گرفته روی جانب درو یا بر در سرای کریمان برای نان سنگی بدست گیری و گوئی عمو عمو شکر و سپاس نعمت پروردگار کن یا صبر کن که صبر بود فاتح نجو ده روز میشود که مرا از فراق تو بر جان فتاده ز مزمه میخ مجاو تو آن كبك پر ستبر ده که از همه نخست روزش بمشك شویم و شب شو یمش به او گر نا مدی خبر و همت کر به خورد رفت یا دزد های قریه بغارت کند چپو آن سم آهوی ختنی تر سم عاقبت گر دد ز انقلاب حوادث چو شنگ گو يك بيوه ملك با شد و انهم بلا عمل گر با تو باجو بست ببا هم به نیم جو چون شیر شرزه کیر بچنگ اور و بیا رو باه سان مروز بی خایه لگو این را از طرف خود برای نائب سالار در باب اجازه رخصت گفته اي عظيم القدر وی میرمها الگوی خدیو بنده را دانسته خود غمخواری نادان کنی انچه لازم بود در ماه رجب کردیم عرض رخصتی میخواستم کر در مه شعبان کنی گر صیام آمد بکلی باب عشرت بسته شد نیست لایق اینکه بر پا بنده خان تاوان کنی چند روزی میروم از شوق بیایم بذوق کر بقول حلقه در گوش خود اطمینان کنی اختیاری نیست رفت از دست عنان اختیار بسکه صرف خاطر من جاي و آب نان کنی زان همی ترسم خدا ناکرده بگریزم بشب گر مرا از قهر بر يك خايه آویزان کنی این را برای نائب سالار محمد هاشم خان نوشته خوشی که فتنه بیدار را بجو کردی چنانچه گرسنه را شبر از پلو کردی سپهر جو دی و ابر سخا بحا رکرم سحاب لطفي و بر تشنگان کلو کر دي بپا بكاه مروت کمیت همت توست که از تمامی اقران خود جلو کر دي صلای عدل تو انصاف بینوا یان داد و گر نه خیل عدو ملك را چپو کردی کجاست زال که در کف سر بریده خود بپای بوس تو از روس هدیه رو کردی ٦٩ بید قدرت حقست و ر نه دشمن تو بكاه قهر تو از بیم زهره اوکر دی چرخ پرتو عدلت فتاده ور نه چه شکر كاسد به برج حمل زنده بره توکردي چه تا فتي نظر از حال حاکم و عامل بيك تغافل خود جمله را ما وکردي چو نخل تربيت ذات نيكوان كردي چه کشت مردم بد پیشه را در و کردی کسی که سر زره راست باز پیچیده براه راست بملك دكر لكو كردي عجب نباشد اگر خاطر ت پریشانست ز بسکه در پی این کار کنجکو کردی بماي نظم نظام اینکه مفهوم شده بود فرار دیدی و از راه طرح نو کردی بحیر تیم که کاش اختیار می بو داست که هر چه علی و ملی ست یکسو کردی نه عجب است که باین کما ل و عزت و جاه بحسن خلق جهانو ا چسان گرو کردی کر و نکویم از انجا که ملك انسانست بکر دن همه زا چسان خود تو كردي مرا که او ل شخص هرات میگفتند به بین بطعن کسان عاقبت کتو کردی جماع تا زه بشب میکنند اهل جماع جفا نكر كه بمن روز را چه شو کردی سریر عزت و عیش مدا ایگورزك تو را سزد که بمیدان هزل دو گردی ـ* قصيده *ـ گهی بفکر تد این گهی پی تد وین گهي قفای قوافي گهی پی تضمین گهي درود قصايد گهی سرود غزل گهی رباعی و که قطعه گه مسايل دين گهی بدایع گه مستزاد گاه مدیح گهی بیان معما گهی پی چیستین ۷۰ ز معرفت چه زنم دم ز عشق نومیدم گہی چو زاهد نادان ببر کشم امرد گہی بشکل معلم نشسته بر بالا بمسجدت که در آیم کر اسلام کنم سخنوران همه خلاق معنیم دانند به این ذکاوت ذهن به این صلابت فکر برون شد از کف من نقد عافیت ز انسان اگر عتیقه ام اما دل جوان دارم جهان ده شتم اما بيك هنر خورسند تفا و لاست همانا ورود موکب او شهنشهی که بر وتحفه مید هند یو روپ نخست عرض من اندر جناب او این است تو ئی که بازوی عدل را قوی دارند وزیر عدل بتد ریس خانه انصاف خلاف نیست که ملک هرات ویرا نشد حلال نیست که کاتب نمود صرف نظر تظلمي که بپا کرده است قو ماندان عبث حکایت فرهاد صورت شیرین که در محل تهجد همید هم تلقین گہی بر نگ تلامیز خفته در پائین که ظاهر م شود از صحبت خسان تسکین چه حاجت است ره و رسم مردم پیشین رقم بیخت بدم اینچنین ز ند پسین چو از میانه چليك هوا شود بنزين محال نیست به انگور تازه از کشمش که بر دعای شهنشاه میکنم آمین که در هرات همی آید از طریق یمین شهنشه که بر و هد یه میفر ستد چین که اي شريفترين خا ندان ملت دین ملا يك كه بود تابعان روح امین نظام نامه عدل تو را کند تلقین چو در اخیر زمستان ولا یت غزنین پی تراش بجیم جزا زند سکین نکر د ده ولت البان بملك روس چنین ۷۱ بقتل هر دو طرف تیغ زن هلاکو وار بخون سارق و مسروق دست و پارنگین پلیس او همه کوفی رئیس عمر سعد بلاکش کرب بلا از هرات تا قاین بکند کوب رعیت جسار چون رستم بامتحان مفتش فرار چون کرکین دراند پردة ناموس بینوا یان را بی رضای پلیس و بخط نفس لعین کسی که کند بدل نقش ظلم را بي شك سیاه روی شود در جهات همچو نگین ندیده دیده در کفر زین قبیل بی آب دل ندیده به اسلام اینقدر سنگین بمحص فعل عسس در جزای دزد چه بود نصیحت فلك و چوب بود قانه قین نه اینکه شمع کند اندرون بصاحب مال و یا بمیخ برآرد ز مقعدش سرگین قضا بدست قدریخت تا ذلیل شود بکار خانه قهر يك صورت قاین از آنچه بر صفت جور او سرودم من مقرر است که باشد خفاش صد چندین اگر دو روز دگر داشتی دوام و ثبات ز پاکقانه ربو دندی و ز سر تا قین چه حاجت است به اظهار مدعی و شهود کفایت است همان نقد بانگ خس و دنین چراتو فخر نداری بنظم خود گوزك رساند خواجه ات او را بقصر عابدین به من بگو زوکی خواشان سرافرازم بکابل همسفر شاه میر ود شاهین قصیده میخواستم که ملت ما محترم شود در روی روزگا ربصنعت علم شود هر فردی از ملل برسد بر حقوق خرد یعنی که رشو بر طرف وظلم کم شود در خاطرم نبود که قاضی ز بهر نیز مقصودم اینکه اهل طبیعت بفن خود اطفال مکتبی بفنون سیاستی ماهر شو دهند به زانسان که در حساب ارکان دولت از سر شفقت باتفاق چشم سفید هموطنان جریده خوان تجار با شرف همه از روی راستی مجمع رسوخ ماده این نظم نامه را عدلیه بر وظیفه تشکر کند مدام نسوان بیکطرف فگند پردۀ حیا کوبیدۀ سیاست بودیجه شد سوار دولت بخود ببالد ملت قوی شود دولت شود معزز ملت شود صفا غافل از انکه مردم مشهور بالفساد تأثیر اختر فاحکم میدهد نشان تقدیر خنده کرد بتقدیر ما و گفت زاهد بحب مال پی دوستی جاه در يك خطا چو مفتی امان متهم شود یکباره کامیاب چو اهل قلم شود روشن ضمیر هر یکی چون جام جم شود بفکر حل عقدۀ جذر اصم شود کوشش چنان کنند که قلع ستم شود ز اندیشه جزای عمل نیز خم شود بر اقتصاد شرکت خود منقسم شود یکبار خوانده بر غلط خود حکم شود امنیه حسن خدمت خود را رقم شود بهر ثواب ناغربی محتلم شود شاهد پیاده يك تنه پیل اجم شود مولای مملکت همه صید حرم شود رفع نزاع و دفع همه هم و غم شود شورای ملت و نفر محتشم شود کاین قوم برجهالت خود بوالحکم شود ترسم که حفظ صحه به آخر سقم شود روي از صمد بتابد یار صنم شود ۷۳ شیخ الشیوخ از پی تعمیر باغ و راغ فیشن نموده صرف غلام درم شود اصحاب علم تا بکف آرند وجه عیش هر يك جداجدا پی بیع سلم شود تحصیل مدعا و ملاقات آشنا دشوار تر زمتن فصوص الحکم شود بهر قضای حاجت ارباب احتیاج قاضي بکم برآید و مفتی اصم شود سر رشته دار دفتر انوا تر بلوك چون كاتب متممه پابند غم شود سرکاتب محاسبه از مشعر الحرم یاد رسوم کرده سوی ملتزم شود مستوره نیز در طلب دعوی حقوق بیباك تر ز پیلم و گستهم شود دولت بفكر جاه وملل در پی فساد گوزك در ین میانه مدیر شکم شود قصیده دوش فکرم خنده زد بر روزگار گفت کای ایام دست از من بدار یا بکش از بیخ استبداد را یاد ما را از حریت خواهان برآر از یکی امید و بیم از دیگری تا بکی بین القرار و والفرار یا برای خاطرم از صدق دل معنی هر فرد ملت را بیار اولا رسم معارف را بگو بعد ازان مضمون کار کار دار گفت صنف اول و دوم معاف لیکین از صنف سوم تا صنف چار هر معلم را تعانق تا بصبح یافت چون در شب با طفال اقتدار صنف پنجم را معاون کرده حل کاندران تا خایه می گنجد فشار ٧٤ فرقه شری و مديرت كنيد معنی بودیجه میدانی که چیست همت معنی ايالت مرگ زشت بازگو معنی اعلحضر تی او لا بگذشتن از ناموس و ننگ سلیم آسان شد گربوان دريورب بودن همخوا به اندر دار کفر معنی کار وكالت كس كشي است جوهر فمقد مامو رين ملك وز مرامع كفته قاضی حقوق زهد تقوی چیست در ایام ما از مروت دور تر یعنی وزیر معنی و جمان چه باشد ز خیثیت حریت یعنی گریزو بنده گی معنی شرح سیاست دول يكطرف بودن به هندود یهود معنی پلتيك يكدفتر دروغ هر یکی رشوت ستان و رشوه خوار او سرا پاتوك امر کردگار معنی مینتو فیت آخر فرار گفت بکسر اقتدار و اختیا ر دویمیم از تخت و بست قندها ر باد و صد ذلت نه همچون : زهار تا كند اسلا میان را شرمسار کس فروشی هست کاز قرید از ما یه ظلم و ستم علاقه دار اخذ پروانس است پون و کلدار رفتا با دزد با او باش یار کز غم اخذ عمل باشد نزار جدیت یعنی که زخم را نجار بنده شه باش کوشد پایدار دوستی با کفرو با اصحاب نار بر طرف از دوستان چار یار شنعت قانون نباید در شمار ٧٥ معني نطق جوانان جديد موتر باغی بود در قارقاز عصمت مستوره در قانون حال سر ز جا در لوچ از پایان ازار معنی گو ز ك چه باشد مفلسی دخل خرج اخرین اعتبار قصيده یا رب که بنام دار و نامش با جمله آن سر و نظامش اسپهبد اعظم آنكه او را بستو د، رعیت جو ا شیش تا هست جهان پناه او باد تا باد خدای باد حا میش آراست برای اهل اسلام جشنی که فلك دهد سلامیش جشنی همه سر بنور دستار جشنی که در و کلاه ما، فیش جشنی که ملایك سموات هر سو که د و یده یافتى ريش جشنی که زبان عیب جویان بست است چو دم عقرب از نیش جشنی که کسی از و نیا زرد جشنی که نگفت کس پس و پیش چشنی نشنیده و ند یده کوش نگران چشم و تفتیش جشنی که ندیدم و شنیدم یکسان بتو انکران و درویش جشنی که چو من سیاه زشتی مشهور بود بخوش کلامیش از بهر صلاح عقد اخوت دو لایحه خواند و کرد معنیش یک لایحه از زئشه نخستین کورا بیری فکنده خامیش ٧٦ بر خواند که فعل نار وایش آواره نمود با خا میش کی خاین پاك دین اسلام اينك تو هندو شیرو کو میش افغان بملك فارس داداش دران بر و سیان تبارش اسلام و همیشه یار جرمن اجان و محب اهل اطریش يكر بمحن از پناه خالق همت طلب از دعای کا شیش يك لا لحه دکر زشاهی کا قطاع جهان ندید ثا نیش چون خلع امانت امان شد جد و اردلید وکنده شد بیش در دوره این جناب عالی کم کشت جدید عتیقه شد بیش هر نقص که در کمال دین بود این خادم او کند تمامیش ای یار خدای عالم آرای وی عیش رسان دفع تشویش ما را بپناه این شهنشاه بیدار بحق جبار در ویش یا رب تو بحق پیر انصار کو را به ثنا ستوده جامیش تا هست جهان بقای او باد تا باد زمانه دار با قیش حاجت بدعای دیگران نیست آنرا که شده است شرع در عیش قصیده عجب مدار گر از کف کشت تار امروز که باز بند د اگر بخت گشت یار امروز ۷۷ بیار می مخور اندیشه زیاده و کم که او فتاده بسرعت خمار امروز ز بیخودی خبر با خودا نه میگویم اگر قبول کند صاحب اختیار امروز بیار می که چو بزیزو اسپرت هر دم زنم بکو تی اهل ستم شرار امروز کلید مخزن روام بدست غداریست که پاك مي نکند از خزانه دار امروز بیار می که اگر راست شد قصیده من شوند مخلصم از هر طرف هزار امروز بدین و تیره که سرهای عقده راز دوش سبك شود بود انجام اقتدار امروز بیار می که بقتل وطن پرستان رن کشیده است اجل تیغ آبدار امروز وگر نه از سر غفلت به پوش خیر کنند بكل ملك نماند یکی شرار امروز بیار می که ز سختی قهر میترسم که بگسلد ز کف منتقم مهار امروز بنو نهال معارف فرورد دندان چنانچه اشتر رسمی بقطع خار امروز بیار باده با نوا نتر خیالم ریز که از متممه گویم مآل کار امروز کنم مخابره مال میشود تاراج دهم خبر که کرا مي‌کشد بدار امروز بیار باده که در عذر شاه میخواهم که مصرعی بنویسم بیادگار امروز زبیم حادثه گرین گریخت از میدان سزد که شاه بر آید بقندهار امروز بیار باده که گویم چه ظلمها کردند به بیکسان و ضعیفان بیقرار امروز يكو بلاي ملي نکرد این زیاده از انچه کر ده جایان غلافه دار امروز فساد ملك تأدي بسلطنت بخشد اگر نه دزد رود دفعتاً بدار امروز ۷۸ نداده خيل بغايا مراد خانی را بيار باده که کرنال داد شانی نیز چرا که عضو پی احترام وتعظيمش بيار باده که سرمستيم بشور آورد که انکريم خطا بخش جرم پوش قديم بديک جامع و بر روز جمعه و عيدين بدین شرکت اهل تسنن وشیعه ز بيم قهر امان الله ومساوانش وگرنه کیست که جرأت کند بحب کسی زبسکه داشت بدین بغض کينه و الحاد گواه کفر و نفاق دهند در همه حال کجا رواست که دوشيز حال اسلامی کلاه کج بسر دو بروت مخواربيغ شبيه شخص که ار د باستم که بر عقلهم بدا نش که در او تفدز عالم علوی سیا سیئت که کرنا که از مقابل او از انچه داده معارف جا فشار امروز نهان بمقعد من رفته آشکار امروز بسر فتاده سوی غارهم چو ما ر امروز بران سرم که بنا لم بگرد گار امروز شفيع می کنمتب روح هشت و چار امروز بسنك هفت قلم كوست از مزار امروز که شاخ يکشجر ستند بيشما ر امروز بگبر و هندو روسی شد هم يار امروز که سب و لعن فرستند بيار غارامروز شنید ود يدو ندا دادن سنك ره امروز نظا م نامه و قانون اشتهار امروز رونده ازی تعليم در تيار امروز سواره برموترو بر لبش سكار امروز بخنده طعن زنند دمبدم حمار امروز فتد بهر نفسی بکهزار امروز بر آيد از پي احياء دين سوار امروز بعدة کم ازیصد و زیاده از چار برادرند از ین قوم دون تار امروز همین فسرده دلی باعث خرابیهاست چه حاجت ست کسی را بکارزار امروز خدا کند که بر آید ز دشت پردۀ غیب دلاوران قومی یال کوهسار امروز چه نجم زخم بر آنان زنند آتش قهر که سوزد از تف او عالی بنار امروز بقتل کفر و ترقی عالمی اسلام چنو بروی زمین نیست تاجدار امر و ز پس از دعای بقایش مرامرادی هست و سداکر با مبنان شهر یا ر امروز د و قوم ما یجزای عمل سزاوارند ضرور ورنه دو سه همت ناچار امروز بخیمه مردم مشروط خواه ما میگویند که شاه رفته مار فته بهر کار امروز معلمان معارف مبارزان جدید به تیغ شیر دماغ شرا بخوار امروز ز بیخ قلع نما دشمنان ملت را اگر معاینه باشند مرد کار امروز و یا معلم بد خوی صنف پنجم را بان سف چهارم شود سوار امروز خدا گواست که پیدانشان بحد دارند بباز کشت امان الله انتظار امروز دو حصه اند اهالی مملکت مخصوص یکی ز اهل یمین و يك از يسارامروز کدام فرق قدیمان و حریت جو را اگر بدوش ندو زد کسی غدا ر امروز کنید اهل همین عالمان استبداد که دین بقو ه شان گشت استوارامروز کدام اهل بسازند حریت خواهان که در خرابی دینند مردوار امروز ۸۰ و ليك پيش قد جان مخفر بك صيف چنانچه هست يغ چمه پيش سار امروز مبارك ايكه خزان وطن پرستانست كه ريختند ز غم شاخ يك بار امروز گهی بگريه كه بابای معنوی بگريخت گهی بماتم بابای تا بدار امروز كهي بنهان بسوی خوانه سراج الدين رو ند موی كسان طرف پا حصار امروز گهي بنا بقه يار زار ميگريند كه بيت و ماهيکی گشته خوار زار امروز گهی خموش که از هوش رفته و گه با هوش كه از پلیس نكردند شرمسار امروز نشسته است ترش طرفدار آزادی تو گوئی رفته بفرنج زنش منارا امروز بدون غنچه طراوت کشاده كف سرسبز درون پر آتش سوزنده چون چنار امروز بحصه که در او جمع دين پرستانند چهار فصلی بر ایشان بود بهار امروز دعا كنند ستايش کنند يزدانرا كه شاه بر سر ما باد پایدار امروز على الخصوص تنظیحیه که شهر هرات ازو رست ملك ديار همچو لاله زار امروز بكل عسکر اسلام داعی خواصند زغند مشر سپاه حواله دار امروز محق است که چون تیغ شاه اسماعیل جهان گرفته باشعار ابدار امروز غزلیات بسم الله الرحمن الرحیم يا رب عنايتی که ره عشق پويا روی از جهان بتابم سوی تو رویا در چوكی رضای تو طول لسان کنم وز روی شوق حمد ثنای تو گويا سر باز دوش محو کنم همچو چارمغز دولوی گاه راه تو مر دانه لوچا طرح جدید گیرم طرد قدیم نیز وز اغیان بخوی کریحانت خوچا در کویی جمال تو با دوستان تو از لطف راه ده که دران جمع توچا اينك تخلصی که در افواه روز کار افتاده است هیچ بر غبت نبو چا طو مار بافیات معاصی خو یشرا بر آب دیده های ندامت بشو چا نتوانم از تلافی شکرت برآمدن گردد اگر زبان بهمه عضو موچا چندی برای خاطرا حباب هوزدم لختی برای خاتمه خویش هوچا مو تر سوار بر جبل رحمتت دوم فریاد ها بر آرم گویم که کوچا غزل باد صبا خبر ده آن نازنین پسر را کای نور چشم بابا تسلیم شو هنر را مرد پیر بگریز با نوجوان دوآميز دهقان می پسند د دربار پیره خررا مى بينى اي گرانی کز بعد نيك نامي شاگرد خاص گشتم اتش ملیکتر را اول برنگ شيخي مال کسان توان خورد هر چندمی ندانی قسمت جو دوخررا بهر ریا وسمعه در روز سجده میکن مخلص بشب چه داند نا پاکی ذکر را گرد سنگه نداری اينك مربعمشو کز در برون نرانند اهل کرم نگو را رهباری اگر درین فن اهمیت ندادی از روی صدق میگیر دامان کور بررا در بست عمر طبعی این هر دو شبه کافی است بیداری سر شب خواب دم سحر را ۸۲ در نفع بای سیکل شرکت نمی پسندد آنکس که دیده باشد اسبایش موتر را خو کن بفعل و رز ش مردیست در زمانه آماده شو فشن را همواره رو چکر را در بر ابای رسمی در کف عصای میخی در پای خود سلیپر بفکن ز سر بپسر را در کار خانه برق تبرك اقامت افكن بدعت بخدمت دین متروك كن سفر را با امردی همی گفت اینچیز از بیصحت مقبول لوطیان باش مطرود شو پدر را مشهور بالغبا دنداین ناكبان ناپاك خاك سیه بسر کن این مشت در بدر را اهل رسوخ گویند از ادحریت خواه گوید وطن پرستی روشن کند بصر را در فعل بچه بازی هر چند راحتی نیست اما همی سپوزند بر رغم ماده نر را اجز قوم لوط از کس این کار بر نیاید از بلخ گاه گاهی بشنیدم اینخبر را اگر ظلم پیشه کردی رومال رشوه خوردی بی تو به گر بمردی آماده شو سقر را میراحمدی بیاموز فیض الهی فرو هل کاندر نظام نامه ننوشته این ممبر را برای خاطر من حقه کن ای چرخ چنبر را بمرکز نیست آفت جستجو کن راه بند را به تار عتیق ار میتوانی امر معروفی بیا تعلیم کن بانو جوانان نهی منکر را گر تدریس آینطق اینچنین پنداینو سامع این عقمد کن درون من بعد واعظ چوب منبر را شنیدی اینکه بالا مینمود اقای سید یوسف شبانگه پای دختر روز روشن دم ما در را به پلتيك سیاسی سعی هاکردم که تا آخر برون آوردم از اندام ملحد عضو کا فر را دو مفتی را بيك تخلص حساب کرده است مرا چون هیئت سال نخستین زاهد اکنون کن تاسف خورد یکزن باز نان او بهی گفتا زار باب عنبی ر شوه حاجت برنمی آید دمی زا عد ندارد تاب دفع چشم او درمان مرا افلاس از تکلیف یاران کرده مستغنی نه تنها ابر بهمن گشت بئای بد اندیشان اگر باز آید از سمت ارو پا هیئت بازی چه دیدی مصلحت كاينك بخون بسته جل را چه مینالی تو از جور لئیان کاسمان آخر در آمر خانه و در بزم هیئت ر الخاشا کن چه پرسی از نماز روزه زاهد که میگوید دلم از سینه بر کندند دزدیدند این خرسان مسافر خانه گر اینست دالی امشب میترسم عتین افتاده اند آبای هر اینخواجه تد بیری عصا برکف امیر و مظلم سامان کن واعظ اگر اهل قلم بی شوه جدول کرد دفتر را پس امداد آخر کیر دو یران پیش دختر را به انگشت شهادت گر نماید محض گوثر را برون کن گوش کارا اغ بلبان مر خر را کسی بارکران ننهاد آخر مال لاغر را فلك هم آبیاری میکند کشت فشجر را شراکت می کند موترد و انان کون بجاور را فگندی بكطرف از خویشتن بار تحمل را بزودی بند ساز سری زمانت تطاول را براي خاطرشان آب یف زن راه انگل را حكيمان مهر صحت منع فرماید تداخل را بداسامان که خولك از کوه درد دیب عسل را ملنگ از دست برپرا فگند تسبیح کچکل را سفة ور از مه موجود است پیش آور شقاقل را سر خوراچه تاثیر است اندر کشت و اخل را نی چیزی که برای ترسانیدن ورم داد حیوانات برکشت زار میدارند ٨٤ ز غم ریش زاهد از پس هفتاد ای گوزك نمودي سرخ از خون بکارت نوك چاکل را ای جگر تا چند ریزد آسمان خون ترا چشم خونین گوش سنگین سرگران از بهر جاه گر نه رسوائی است گردن بستن اندر پاروم ریش اگر از ناس شو بد شیخ ایکا ز و مرنج اسلم قاسم مشو تا یا ر غو ر یان نشکند عشق را عامیست گر یکفصل از و خواندی کسی صاف نتوان گفت باسالا را قلیم هرات صوفی از تنها نشینی تو به میباید نمود همچو زاهد گوزك از وضع مسلمانی ملاف زکی افشاند مژ گان اشك گلگون تر درد این سودا پریشان کرد شمعون ترا تکمه از کالس چرا بستند بطلو ن ترا کاین سبیل از زان نخواهد کرد صابون ترا از گرانیهای بیجا طاق دا لون ترا در لحد تشو یش خواهد داد مجنون ترا کاین درون آلوده خواهد کرد بیرون ترا ورنه این غم یا وه میساز د فلاطون ترا پاره خواهد کرد بادبی محل کون ترا بنهیم پای حسن تو سر اکشم زکوی عشق تو پا که برد اگر نرم منش که خورد اگر نخورم منش نگشا د هٔ سر کیسه ام نه تو خرج کرده بکیسه ام نه چو عاملان انچهت کنم نه چو حاکمان بقهرت کشم نه چو زاهدان زوحت برم که ضمان شوم ز جهنمت نشوم خمش ز ثنای تو گر بکشی زبان من از قفا غم هجر تو بدل جگر و ندو شخویش بار جفا بستو دیم بستایش که هوا لذی کشف الدجی نه چو نقد انگیچت کنم که کمین كان من کلکا ببهشت خوانمت هر دمی بزبان خود که بیا بیا نه خطای اجازه دهم بکف که بگیر باش بمن خلف نو سماع کرده فکنده کف من و ما و من و من ما و مه تو بطبع گفته ناز كم من همان سياهك كوزكم نچه شود اگر فکنی نظر برخ سیاه وفای ما نه ياراي كه گويم با کسي وصف جمالش را نه تقريري كه بنويسم بيان و ا شرح حالش را شبی گفتم که با رحسن او کس میتوان بردن خطش گفتا که من کر مید هی مال و جوالش را نه مفتون است از عشق حقيقي بر رخش زاهد گمان دانه گنده کند از حرص خالش را کجا دیوان آدم روی ببیند دلبازی را سلیمان گر بدین تدبیر خود می دید چالش را تعجب نیست کر احباب صید صحبت من شد سگی مازندران میگیر داز میدان شغ الشرا فروش اب سر دکار را کردم قبول از جان* اگر آینده ر ستم لنك نفروشد شما اشرا شکوه دولت باینکه حاجی نابکی ماند در ین وادی که قارون را فر و بر دست مالش را گدا د. باب عزت از سر رغبت چنان گوید کسی کو کرده در بر چقه بر سر کرده شالش را برچه راست افتاده است چینی ندا اکنون به تیغ اندازد آهو گردش گردون سفالش را قوام المعارف - ببند موکاهی که کوزکرا بتقریرا و ره صدافر نیگوید کمالش را خجالت نیست کر احباب پنهانکر دغرورا كه فال نيك آخر کشف سازد حال نیکورا سیاسات ایالات گر بدینسان جلوه فرماید برون آرد بمیدان دزد اسباب دوانور * ر ستم خان میرآب آب میفروخت! چه پلها خورده شد از رشوه کسی نشنیده نگفتم مگر عدل شه غازی بر آرد از عجین مو را ز بس زاهد بریش سله نازید عاقبت دیدی برون کرد از رویمغز او بود چه هر دو را چو دیدم اقتدار سید یوسف را بخود گفتم که طرا طبل خاص سلطنت بست است تا تو را پس از قرنی اگر باز آید از پاریس امنیه بگو نسودا نماید گران فروشان فوج خوشبو را مرا از حال زاهد بار ها پرسیده گفتم دو عالم گدیه اما بر جبین بست است لیمو را خودش را کاتب انوا نئودو زح همیدانم بجاداد میدانداده از مقبوضه مینو را که پنهان میتواند کرد تا یگخانه آلت را بگیردتازسوی پشتاسردهر دوبازو را خبر ده زانتقام حشر کو نبازان او زبك را که خواهد خورد فردا بی تحاما شویابو را که بخشید استیار بحرص یکعالم بفیض الله کسی کو داده بر میر احد اور وی بد خو را چو خواهی محرم بزم پریرویان شویگوزك برون کن از چقماق خویشتن این تیره گور را از هیا هوی ملل وضع جنون می آید اوز تگاپوی دول او ضاع خون می آیدا از فشار دزد از بی رحمی گردنکشان شك چشم بینوایان لاله گون می آیدا از قساوت ایکه در گوش دل علا قادار ناله عارض چو ساز ارغنون می آیدا اینقدر سعی که ما در معصیت کردیم دوش افتاب از جانب مغرب برون می آیدا یا برای نظم ملك از جانب شرق هرات جمع تفتیش از طریق با میون می آیدا نیستم گوزک ولی از دست ارباب ستم بسکه بر سر میخورم آوخ زگون مي آيدا میر و کابل دوش بزن گفت خواهر در محفل محاسبه پائی بزن بشوق باهر که خاطر تو کشد بوسه صرف کن با خانقاه میر و از زاهدان مترس برقع زدوی و یکطرف افکن برون خرام از سوی راست زلف جدیدانه وا نما اینک دو هفته مدت ایام دل بریست از طعنه حسود کر اندیشه می کنی اندر جواب گفت که ای بی حمیتنا ای جامع جمیع قباحت که خویش را در روز فعل و شوه بشب خرج کار فسق نریچه روی تا بی اثر مرد ریشدار نصحی کنم بنطق که هر گز نکرده اند تو شیر بچه و کند شیر صید را بگذر زکس کشی که اگر هیئت نخست گوزك تو نیز یا وه سرا نی و هر زه گرد با غار غار خویش حران تند هر طرف تا چند میزنی برخ از ناز پو در یکسو فگن بذور ق خود از ناز معجر خواه از جماعه ملل و خواه عسکر گرمیل می شود بسوی اهل دل در تا کی به پرده عشوه کنی همچو دیگر تا مردم قدیم کند خاك بر سر تعطیل تا بچند بده کام دلبر در فارس روی کن بسواری موتر نا مرد ما و بیشر فا احمقا خر بد نام کرده تو به ال پیمبر از زن فلاش بخت تو گم گشته جگر نه از قفای مادر و تر پیش دختر از شط آمویه تا باب خیبر اسان نمی دهد زكف خود غضنفر باز آید از سفر نشوی کون مجاور ترسم تو را بیاوه کند چرخ چنبر کاین راهبر شر د بیکی میخ پنچر خلق پندارد که اندر بند بد ریسیم ما وز صمیمی هر یکی باريك ميريسيم ما شاه اگر از حال ما پرسد همیگوئیم راست در بدر از دست قوماندان (۱) پولیسیم ما چور دزد از یکطرف چور عسس از یکطرف هستی از کف رفت اندو فکر تاسیسیم ما دولت متبوعه خود را حليق مذهبيم در سجل قاضی غوریان (۲) فرانسیسیم ما حاکم قاضی ز کابل آید و علاقه دار حق رافت نیست در مالیات مگر بیسیم ما ناظر از وی شاطر ازوی خانه ساما نهم ازو میخورند از پیش و از پس کاسه می لیسیم ما طعن از حیث حسد بر ما قدحمان میزنند ورنه در کار جدید استاد ابلیسیم ما پای میمالند ارباب تمدن دمبدم بر سر ما گوئیا نخل طبر اسیسیم (۳) ما همچو زاهد از پی تشمیم دنیای دنی تر دماغ و تازه ما نند خطاء فیسیم ما غوریان رو در فرار هستند از دست زبیر دار اسلام است پابند نوا میسیم ما ما حبان از مخلصان شاه ربا نیستیم بدگمانند اینکه از جنس جوا سیسیم ما سعی ها کردیم اکنون برق ما چالان نشد لاف را بنگر که همبازی پیار یسیم ما عالمي گوئيم اما نام خود کردنم کون غير كوك كس نميداند كه تجنيسيم ما از خدا شرم ز شه بیم نکردیم چرا | فکر آبادی اقلیم نکردیم چرا (۱) محمد محفوظ خان قوماندان (۲) محمد ز بیرخان کابلی (۳) گیاهی است بی شاخ و برک در است و سفت از زمین میروید. ۸۹ این حکام ستم کرد چوفای قضات یکشکا یت به واو (ج) نکردیم چرا صادء مأمور یت از دست الف مینالد رشوه از کف شد و تقسیم نکردیم چرا میخ را چون الف کوفی قو مانداتی خفیه در دایره میم نکردیم چرا دانس را برده در ماندند که با افغانست سر درین آتیه تقدیم نکردیم چرا خیر حال مضار ع زحکیمان جستیم طلب از کاتب تقویم نکردیم چرا من زاهد کله عزت و آزادی را بر سر خویش چو دیهیم نکردیم چرا گفتیم حرف زاجرای تخلص کم کن خود در کیک است که تو خیم نکردیم چرا اینقدر جور ستم بر بیکسان می شاید ا این همه صبر و تحمل بربدان می جایدا هیئت شورای ملت صرف صیادند بس بهر صید خویش آب صا فرا می لایدا اینسخن نشرت ورنه راحت از کف رفته بود اینکه اعلیحضرت از سمت یورپ می آیدا گفت استبدادی آزادی را در نهان کاین معلم طفل نو تعایم را می کا یدا گرهر فردی چوقوماندان رود تفتیش لبنك* گمرکبند بر دیگری ظالم ستم می زایدا باد از گوژلشخاندو لاف بر ارباب زهد اینتلوهات کی به ارباب خرد می باید مالیا از ارگردون آب غم میبا ردا | لا یک دهقان زمین تخم ستم می کاردا (*) فیض محمد خان مفتش قوما ندانى پیش این آب مروت ریختی از ناو دان بعد ازین آتش بجای آب ازان میشاید ۱ هیچ جاویدی که مظلومی ز دست ظالمی گوشه بگر فته از سوز جگر میزار د ۱ تا چه حد سرد است بر دیوانیان نثر وکیل نظم من بر طبع ار باب قلم میفارد ۱ نزد یا ران تمدن تحفه نفرستاده ایم ور نه بر ماکی دوام ابرلیج رامیدا ز د ۱ یا نساء الناس تبدی ئد یکن من جیبکن جار چی دهر بر ما هر سحر میجار د ۱ هل وجدتم ايها الاحراد دهن الواسلين بز راه هند اهل کاروان می اردا گاه استبدادگاه آزادی گاهی جدید پشت نرگورك ازین بارگران میخاردا یار خوشدل گرد داز يار، بخور گورگا یا که خندان گر دداز هر کس مجاور کوزگا کام استبدادیان از مدعا شیرین نشد حریت جو را شود هردم میسر گوزگا نسبتی دار ند ار باب قلم با یکدگر هست اسلم در حقیقت همچو انور کوزگا سیدیوف مشتری دارد که از جان میکند فرح دختر را بسان شرم مادر گو زگا حیرتی دارم که قانو ني ایالت برنیست بر تفاهر گز جراد ست ستمکر گوزگا نوجوانان و طن از طاق نشری شد خموش تا که نظمت را معلم خواند از بر گوزگا بچه باز از نصح واعظ از لواطت رو نتافت ماردت او ندارد باك منظر گو زگا روز ها دیدم که او با پشهاست از دهن تیز میدادند اندر ریش بر برگو زگا هر که سر قدیده کر د از شرع چو تقاضی زبیر عاقبت بر بست بار خویش بر خرگو زگا ملت نا اهل چور خانه و تاز مدیر | کی کند این بار را غیر از توانگر گوزکا گو زکا گراین تخلص با تو همدردی کند جای اسایش بود ملك سكندر گوزكا گرد جمالت ورق زیر نشست | گر نستردی خط کافر نشست دلبر ما دل زیر ما ربود | رفت سبك بر سر موتر نشست یمن که بود که در روز کار | باز دلبر سر افسر نشست تازه کند رسم صنو کزدر ۱ (۱) | هر که دو سه ماه بجو نگر نشست وانکه کند زنده دلی مرده را | خضر زما نست بر اخضر نشست منتسب میت شود ای شود (۲) | هر که بر ما دروه ختر نشست کیست که لذت برد از اعتبار | تا به يك صفحه به تیکر نشست شرط زندگي شك جقماق او | هر که سر اسیمه به عنبر نشست وانکه قمار بنای قضا می کند | نیست غلط اینکه بر اخگر نشست رفت خط از عکسے قاضی فلك | بر عرض مفتي چا کر نشست تیر جفای که زگردون زود | آمد و بر جان ستمگر نشست هاء هوز حذف شد از روزگار | اء نزار مد به پی ر نشست (۱) اسم موضعی است در ولایه کابل و مصطاح است باینکه گوزکدن عجب ندارد (۲) نسبت سید یوسف خان و کبر است و هم قده خانی او ریم ۵۰ ۵۰ بکه ز اسلام جفا دیده ام در دل من یاری کافر نشست بلب نهاده جوانان هو شیار انگشت (۱) که کس نمیزند از غم چنگ تار انگشت ز ناز کی ز خود از خود چو بگسلد ناچار مزن برشته قانون اعتبار انگشت سبل کشیده ز مد بهن کرد قرحه فتاد بد یدۀ که رسید از قبیل کار انگشت گمان مبر که تا به اخیر حیات بس نکند فلك ز مقعد اشخاص کار دار انگشت مخفیه ساده دلی گفت گوش کن از من که بی ملال محال است در شکار انگشت ز زحمت که به نیکان رسید رنجه مشو بچشم کل رسد اندست زخم خار انگشت ز بد کنشی شاپور (۲) شد بهار خزان بموسمی که دمیده است سبزه چار انگشت پیاس خاطر كوزك گرفته پر دندان سخن شناس از ین شعر آبدار انگشت یارب هوس مهر محبت بسر کیست يك سینه بی کینه قرین جگری کیست ان پور که پهلوی پدر را ندر یتست چون شیر و پرورته بعالم پسری کیست آن محرم خاصی که بيك عشوه ناگاه دلواکش خود نیست بگوید رحشری کیست زاهد پی یك لقمه که صد شبهه در و هست باجمع حریفان زده صف پشت دری کیست ایام نخورد کسی را که نکشت است بیمهر و جفا پیشه ندانم پدری کیست (۱) در بردن محمد سلیمانخان نائب الحکومه بطرف کابل بطور عبوس (۲) عند مشر افواج نظامی بود که ذریعه نقلامر اخ وجبس نائب الحکومه و نائبی سالار دهقان حریص از پی تابوت بزرگان بنها ده بکف بیل که این نقش حریم کیست این آتش سوزنده که خوانند نفاقش افروخته دامن زده یارب شریر کیست سر گرفته یکرشوه خور از دهر ندیدم کانگشت کنند از پی او کین بکر کیست از بسکه بهر کوچه هر خانه دویدم نشناخت ندانست کسی کاین سگزی کیست وزك طمع همنفسان بين كه بيك نيز در حلقه ذکری که نجبند ذکری کیست هر کس که سخن های ترا دید بدل گفت کین شهد گلو سوز ندانم شکری کیست روز روشن بمفلسان تار است سر بد وش تهی دلان با راست سر که کا ري وشيره بر داري بذر این نزد عقل و شو ا راست اسپ پر با ر ملك نا منز وع هر کجا هست مال سر کا راست گنج قارون اگر بدست خسیس او فتد خوار زار نا د ا راست بد گهر را مباش یار و ندیم که توا ضع او خم ما ر است خرق عا د ت ز صو فیان همه جا چای تریاك و بنك نسوار است زهد در عهد ما مپرس که چیست همه ريش بروت دستار است نهي کن شب نشینی از گوزك هر که گوزد نخست بیدار است بحضرت میرزا عمر خان کرخ عذ ر کردم بحضرت عا لی نکته غیر قال و قیل نگفت ٩٤ ای فقیر زمان صلح به غیر دا ل و د یل نگفت همه از جوش ماهیان می گفت حرف از جوی سلسبیل نگفت محراب در عیت حاکم سعی کر دم جز این دلیل نگفت که اگر ملك من نبود چرا بمن این نکته جبر ئیل نگفت از سخاو ت او جود و کرم غیر نسوار چای تیل نگفت تا ربط دام گفت وصف بهی اد رك آورد زنجبیل نگفت گتمش د در میان نهاد که من کارم اینست شرح پیل نگفت افلا ینظرون الی الا بل گفت احوال آل فیل نگفت من چو ها رون بشارتش دادم از بجز قهر رو د نیل نه گفت از جلال که داشت میفر مود شرم از حضرت جلیل نگفت رو ترش کرد گفت ای نیکوز گفتمش ایل گوی ایل نگفت بوسه زد بر محاسنش گو ژك او جوا ب ازته سبیل نگفت ما را که در زمانه بسراعتبار نیست زیرا که اعتبار جهان را مدار نیست در دیدۀ تعقل ادراك دیده ام دانا به بند د بد به اعتبار نیست روزی چو ازخزانه اوزاق میرسد محتاج آب و شوره بذر شیار نیست بیلچه که در عصا میبا شد سنجیده ایم لطف تو ای افسر سپاه گفتی به بهر خوانه که در ارک میروم گفتم چرا چنین کنی و من چنان کسم گفتم نه خبر که دعا گوی دولتم همسنك قهر کشمکش بهر دار نیست گفتا قلو ریخته پای مزار نیست گفتا برو چنین چنان را بکار نیست گفتا که راستی بگروه خیار نیست گر کار دان خفیه نویسی بهر جهت از منع بار گاه ترا اعتذار نیست جهان تمام بپی جستن چه جند است مخور فریب هر ان شیر دل که می بینی چه حظ گرفت کسی کومدام محزون است هوای عالم علوي نمی کشد ما را میان خانقه شیخ جای تزویر است در آبدوره پاکان با مروت ما به است فیشن بیقیل قال بغض حسد نه هزل مسخره بود است آنچه وا گفتم مگر کسی که چومن خوارزار الکند است سمندرکره یا مخنث ملك الوند است چه نقص کرد کسی کوز بخت خورسند است کران نیست و یا منقذ فلك بند است مرو بحلقه زاهد که میر بسرقند است که شام شبچره صبح نان اسپند است زخر قه که در و از فساد پیوند است اگر قبول نمائی بیان من پند است خبر دهید کسان مشتری شکر را که شعر كورك ما ظاهر آیه اثر قند است * دزد معر و في بود سمندر همچنین ١٦ رندی پرسید کاین ملك از چه روآبادنیست دادرس درملکحاضرنیست یاخودداد نیست عالم آزاداست خواهی روسی وخواهی فرنك هيچيك ازدستآوه اندان (۱) چوآازادنیست اینهمه جورستم ثبت جرایدکرده ئی است درانیساورانمی یابند د ر فریادنیست نوجوانان وطن راه یدم ازخوردکلان ازپیآزارمردم اینقد راستاد نیست میخرا درقصه ارباب دولت تا سپوخت گفته ش این گنجر احاصل بغير ازبادنیست گفتایریش از سر این نسح میباید گذشت کارآزادیست اینجارسم استبدادنیست صوفیان با خرقه مینا زند زاهد با ايا گوزک ما خودهواخواه سرمنقادنیست(۲) پرسيدمابلی که چراشدوقار سست دارای اقتدار شد از اقتدارسست وآنآتش تظلمآقایكوتوال ازشعله اوفتادچودود سیگار سست پلیس سرحدی همه جاشع اند و سخت ازفرقه شر(۳)نارفم صوبدارسست مرسوم بوده سستوا فلاس رشو ده وینطرفه ترکه شد غضب رشوه خوارسست واعظ بيانآلته مینز بيخودی ر هر دوخصیه تکیه بمنبر سوارسست (١)محمد محفوظ خان قوماندان وقتیکه کار های محوله او بتفتيش رسیدمعلوم شد اکثرد رموقعاستنطاق و بابزایم مبالغ شخصی که میخواست ازمردم پول بگیرد یکی از ظلمهای او این بودکه میخ ازچوب تراشیده وبمقعد مردم فرو می برد (۲) سربزمین گذاشتن وکون رابلند کردن است درموقع اجراي عمل مفعوليت مأمور كاتب از عقب رشوه میشود گر زنده روا همه دانسته شرط نیست پای حمار تا خد شرع و طریقت است گفتم خموش کفر و نهدام کرده كاشك برسم شوند عود و چو علاقه دار شست اينك عجب كه كفة غلو رایمز از شست و اخجلتا نخون شده پای طمعا رشست واضح دليل اينكه پيفك تماز شست دیگرد لیل اینکه دو عالم ظرافت است گیر دکتازه گو زل شت زنده دار شست هر که میخواهد که در نام نکو عالم گرفت اظهر الشمس است تا خود بشت برهوماننکرد بیدریغ از بس پس و پیش و پس از بسکه داد وز محمل مپرسی با کام دل تعجیل چیست از کمال معرفت انگشت زابر پشت جای تانداد عذرا نشدهم بستر مهر و کنيل از یکی پرد يكي در عرض دولت تخته میباشد تا بتاز ایام طفلی همچو كو زك خم گرفت کي بضرب تیغ و تیز اقلیم را رستم گرفت وادی و اعر افتزا يا شترك خود حاتم گرفت ماك تيا آزاد ز استبدادیان كم كم گرفت داد تا روحی سیه تا ملك را خاتم گرفت آنهمه عزت كجاز آواز زیر و بم گرفت فسق را باز دست از بوی عافیت سلم گرفت ملا ویله پیستن تنده تا را وا دهان و غدر و مکری میکرد و می خواند كوا شعر آن ناسخ کود آدم کرلیت البت ول شوب المكرك المرجزهر لا يشك غاب ، زاخته ضرو که نقش و انجا داشت استاد مکاتبم چنین گفت من خاموش باش که وقت اجتهاد است معروفترین صف آزاد کوراست که است رکن دولت گرسد حجاب از میان رفت بيني كه بدادن او فتاده گفتی که نمیروم بقانون با كج كلهان مكير ايراد زاهد بدر سرای ممسك ناموس هزار ساله خواهد افسوس که این صميمه من اشهر و ترين الفساد است در دایره که عرض داد است شرکت شد جای اقتصاد است آنکس که بعمر خود نداد است این شیوه نه کار اوستادست کاین مشرب خاص کیقباد است گوئی که غلام خانه زاداشت چون دین بدر بیاد داد است در جنب نظامنامه باد است هر کس بی صنعتی است امروز گوزك زهنز در ی کتا داست اتحاد از جدول تشکیل میباید شناخت در پی کشکول مشکول هنر مندان مرو بعد زین ماه مبارك ر از تقویم یورپ حرمت حل شراب و صنعت شرط قمار ایمعلم شوخی و ناپاکی اطفال را دزد اگر میجوئی از الوند چود نکر طلب حريت جور اچو اسماعیل میباید شناخت مقصد اینقوم آزز نبیل میباید شناخت ز ابتدای غره را پریل میباید شناخت هر دو را از صفحه انجیل میبایدشناخت در میان مدت تعطیل میباید شناخت شیعه را در قریه جبر یل میبشناخت کشته تیغ جفای تو جوانا نیم ما ناخدا ترسان ظالم را بباید غرق کرد راز ما از پیش و پس همسایه افشا میشود این صداقت ز اخوت قابیل میباید شناخت این سیاست را زرود نیل میباید شناخت هم اگر ننوا ختم از زیل میباید شناخت از تعانق هر قد ربوي تولد میرسد شخص گوژك را هم از تقبیل میباید شناخت مد پیشه که کرد بد و بدند بد کیست رشوه ستان که اتلفه الله ماله خیاط روز کار ابای مروتی زاهد مدام لاف تقدس همیزند جز پادشاه عادل غازی ز بهر عدل غیر از وزیر امنیه و فرقه مقر او چورند خلقر او خودش آرمید کیست مردم نخواند آیت هل مزید کیست بر قامت کسی که در بد و برید کیست چون او مقدس است بکوید پلید کیست يك حاكمي که عرض رعیت شنید کیست انکس که بریاست دولت نرید کیست شعر من و همی یضه نادار و ريشرا درارك و چارباغ بتیزی خرید کیست ز بیم دزد غریبان بشب تفنگ گرفت ز فرق تا بقدم جملگی سخا گردد گشاد کار خود از عکس انقلاب طلب مراد خویش بعرض از علاقه دار مخواه بصلح کار نیامد طریق جنگ گرفت ز جام کو نکش ایام هر كه رنك گرفت که کامیاب شود ا مردی که زنگ گرفت توان به آتش کا غذ بطرز سنگ گرفت بمنزلی که در و مدعاست می ترسد کسی که همچو من اول رفیق لنك گرفت مجوی آب حیا هیچگه ز چشم سفید کسی عرق نتوان از گل پلنگ گرفت شنیده بکرخ پیش ازین به نیمه شب به پنج ز خمه معاون حساب زنگ گرفت حرف الثاء به راستی است که در عذر کرده خلق ملوث چو زاهدی که کند پا و سر بدلق ملوث بعدل قاضی غوریان ظلم مفتی * كشك نمی کنم ابداً خو بشرا بحلق ملوث نه مفتیم نه مرا مسند قضا است میسر که معده را کنم از نافتا بحلق ملوث کسی که آتش دوزخ به آب تقوی گشته حلال نیست که خود را کند بطلق ملوثه مرا دو چیز ملوث بگوزگی دارد کهی به بته گاهی شدم بسلق ملوث جیفه دنیا گر انسان زلف کاکل بشکند کرگس حرص مرا بال توکل بشکند حلقه جمعیت این تن پرستان شیخ را عاقبت ز نارخوا هد بست کچکول بشکند اینقد ر از بهر روزی مقصد گردون مخار پنجه تدبیرت از تشویش اتکل بشکند تیشه امسال نزا هد گر برآید زاستین نخل ا مید سخارا شاخ و شنگل بشکند يا كله دا ر هری بکره سلام ما بگو کا ین حباب از موجۀ دریای کابل بشکند ( * ) ملا حیدر مفتی کشک دست از بهر طمع در جیب نامردان مکن کاندرین کهدان به آسان گردن چل بشکند گرسگ ارباب عزت شد جماعی عیب نیست مشک تاتاری زخت بوی عنصل و بشکند عمرها از بهر یاران شوله یخ کردم نشد همچو طاقر که بهر دوستان گشتم دو تو تیغ نهارم تا مگر اسباب حق شان شود یار ز حمت میکشم چون مورمی پیچم چومار گاه بودم شور و گه شیرین گاهی بیمزه مست کردم پشته یکرنگی با هم نگسلد قروحه حرص رفیقان بسکه سخت افتاده بود از برای خاطر شان روسیه کردم بوی پخته گان دهر را خامی نشد بیرون زسر بو در هرگس چو سگ خود را پیخ کردم نشد که مقوس گه مقرنس گاه یخ کردم نشد بلکه اسان تر شود ز اخلاط اخ کردم نشد این مقان از گاو تابای ملخ کردم نشد گاه زهر و که ترش گاهی تلخ کردم نشد تولمی ترسان دبقه ش بکست سیخ کردم نشد بهر تحلیل هر قدر حاوای مخ کردم نشد چون نشد بستردم از مهر نخ کردم نشد هرچه گرمی با کدو طيفان کج کردم نشد بارها از عیب پنهان جماعي چشم خود باز پوشیدم ز لطف از قهر رخ کردم نشد این زار کشته کیست که کس معجر ش نکرد و ین تنبر و سر ین که ز جا بمبه کرده بود و ین عضوا جبی زده تف نهاده را وین رقعه جات کیست که کس دفترش نکرد يك لوطي خبيث برغبت تو ش نکرد اندر تمام عمر کس احمرش نکرد این کشته كوزك است همین اشك مشه مر اوست كه طالعی نگردیكه بد این كون جراب برم عضوای تلعق سطبزی محانی وطول عرض جای شكر است كه این عز و اعتبار هم خواب باقدامى و هم راز با محمدی با حلم علم لطف تو با عزم و علم رزم این ترك بر نتافت زبیمت عنان خود راحت نكردیكه خوبه خوان و مان پرست دل در كنار خون شد كس دلبرش نكرد میداد میگرفت كسی افترش نكرد و امکلا بر كف فكنده بر منبرش نكرد كردند من نكرد بفكلى خمرش نكرد آن نامه اش نساخت و این كاورش نكرد قائم مقام يكشبه ياورش (۱) نكرد تا این كمند اجل منتظرش نكرد مرگش خفیده بر دو بخون (۲) عرعرش نكرد هیئت او كون همید رند یا د در بر امده و مو توش نكرد چرا بهر عبادت زاهدان دل تنك مى ايد طهارت كرده گردان چشم بدخوی بر حق از تو مگر اهل سما را برده في لون درد پای حصار شیشه کی دا زج بی باکا را مجلس جو روشن کشت مركه راز روسه ديلى محكم كه بیداری نجد از برای جنك ميآيد پری پیچ كرده ازره كوشه جو نظر جنك ميآيد كه اواز اسمان امروز طم بنك ميآيد دهانم ولحقوق فتنه مردم سنك ميايد هزار افسانه از هر هفت اور نك ميايد (۱) یاور لوانمختر محمد ابرا هيم خان پي خليفه كلجاري است (۲) راجع بوالی كه بمرك مفاجا مردت - ا لا زالة ميموه باهبه (*) ۱۰۳ زتا نیر مصاحب زادۀ بیکاری عبدل * از ان از خدمت میر کلانم ننک می آید گله شتم از سر اخلاص ترک خانقه کردم که از طرف معارف نمره های زنك می آید به استاد مقمر گفتم ای قابل چرایکسو کرین لا تر مداماً دست ما بیرنک می آید جوابم داد کاتار عتیقی پشت پای زن که این برد از جوان نو رس غولدنك می آید مخورغم گرزنی پیشینه از دست تو شد گوزك کشادی رفت از دست توبر کف تنك میآید هم از عشرت زن ومحفل یعارا شادمانی کن که امشب خواجه صاحب یار فیق لنگ می آید بد بخت جوانی که زصیان گله دارد خودی کند اینکار ز شیطان گله دارد انواع هوس تا به ثریاز ده بیرق اهل طمع از تنگی دامان گله دارد موری که برو عید شد از غله مردم دیو یست که از قهر سلیمان گله دارد زاهد بمر صوفی از ین پیش نگر بد کین کوزه خام از نم باران گله دارد این نیچ نیچ لوطی صفتان گرد تودانی بزنیست که از شورش رندان گله دارد نه ریش پر از و سمه نه دستار مچرخ زاوضاع تو گوزك سرو سامان گله دارد وله ايضا غزل را مهمل در جواب با ذل كابلي كفته ابروی یار را زگل لاله ساختند | آب خنک ز بق بق بزغاله ساختند (*) عبدل ملازم میرکازر کاماست . ١٠٤ بلبل بباغ خفته نوازن زبهر چیست دهقان زبهر خربزه بان شاله ساختند زهاد دهر از پی تسخیر مردمان از پشت سامری سري گوساله ساختند پیران مرده دل پی اسباب مفسدی نان جوین را زروغن جزغاله ساختند خوبان سترده موی سنجغ از پیش روی وز پنبه غند هاي کلان غاله ساختند فساق تا ثبوت کند عضو را سطبر بیهی برخ ز چك چكي ما له ساختند بهوش باش كه دهرت الم ثقل نكند بتا ر هاي سبيات ز مهر غل نكند نواز ش او كندت اينقدر كفايت دان كه همچو يوز نه مسكاب زود جل نكند ترا ز عز ت دنيا همین بس ای زاهد كز آستين فسون تو كچه گل نكند کسی ندید که یاری زروی یکرنگی بسر برد و چه به آخر رسد پتل نكند تو پیری و اجل انسان كند به تیشه تیز كه بر درخت جوان اره بقل نكند زرا حتى دو جهان مستفید میگردد تهمتنی که بحرف بد چغل نکند بشه وزيری دوران چنان فتند چك چك اگر چه طفل بهر نیمشب بجل نكند متاب گردن همت زسابلای ممك كه رنج پیچیش گر دن تراذ بل نكند نجا تم چه نشینی به تهنیت میکوش نه مردن است و فاتی که کس دهل نکند محرف پوچ تو اهل كمال اسماعیل عجب بود که دهان ترا کچل نکند ۱۰۰ رفتن محمد سلیمان خان محمد هاشم خان و آمدن محمد سرور خان دیدی که فلك چه سر در آورد خم گشت بخویش چیز آورد آخ كرد بروز کار تف كرد تی كرد بتي سر خر آورد در باغ گل بهار را برد يك با غچه كس بجا در آورد ترسم که به بحر کس شود غرق کپری که چو خایه لنگر آورد بر بود نشان حسن اسلام در بطن غلام کافر آورد تا كون کند هر که است باقي بر تخت هرات سرور آورد خون رفت ز دیده سد الله مرگی به کریم مسگر آورد شد شاد جهان که دلبر آمد دیدی که دل از جهان برآورد گوزك زجهان تو سردی آموز عقواد است کسی که دختر آورد خورده بینان کار حکمت را بتارن بسته اند نظم قانون داني از نعایم بیرون بسته اند آنچه در گوش تصور بوق میگفتیم ما روزگاری شد که در سیم تلیفنون بسته اند عشرتی را کز خمار یکر میدیدیم ما حالیا این نشه در خمخانه کوش بسته اند پیش ازین مردانگی ها بود در ابنای دهی بر هم آوردند اندر بند پطلون سته اند از كف كالار كورتی کمونس وز کلاه بودجه آوردند بر خود طرف موزون بسته اند منجنیق دهر سنگ فتنه میبارد زقهر عیش محفل بین که بر سیگار توتون بسته اند ١٠٦ از وکیل منتخب پرسیدم از ملك هرات | گفت قبطی بود بر دو بروی از خون بسته اند زاب سبب تار تیغ عقل میدادند آب گوزك آن حدت همه بردو دافیون بسته اند در پشت هفت بام فلك كوس میزند | هر کو قدم به مشرب خنوس میزند جای و زیر امنیه خالی که كون کشان | مشتی هزار بر سر او افسوس میزند هر قحبه که بچه نا پاك زاده است | بر شرم خویش شوهر خود بوس میزند فخر جدیدیان بقدیمان عجب مدار | برق عاقبت بخر من فانوس میزند فعل عتیق بسکه شنیع او فتاد هاست | ترك جالم كرده و پروس میزند بیچاره بیخبر ز مساوات بوده است | کیکشن از جهل طعنه به پوس میزند دیروز ازوه آمده با مو ر قامه نو | امروز دم زدوستی روس میزند میگوز ك خموش هر انجه توان شکیب میزننی اهل ترانه بین که ز امپوس میزند دوش جانم بلب از بیم ورم در کف بود | بسکه مردم همه جو زیر چوسید اشرف بود نشنیدند سخن هر چه بقانون گفتم | داد د ردرد ه این طایفه بی مصرف بود غافل از حق نادان همه جاشورا و کید | دمن مردم دانا همگی انگف بود متفرق شده ارباب دعا گوی بکوی | در عقب طائفه شمردف اند ر صف بود همۀ روي زمین در همه جا سك شده بود | گر لب بام ز جل قابه ثری عف عف بود ۱۰۷ دفتر عشرت سردفتر ما ریخته بود کس نپوسید که اینخانه چرا بی رف بود پایه منصب سالار حق جر تپل است اندرین بیع چرا بر گد جارم شف بود صبحش آن بود که شاپور دلاورتا شام سینه پر کینه و بر تارك او مصحف بود ریش پت کرده بروتش سوی دوگوش بقهر گوزك روسیه از بیم بروتش خف بود چشم بددوراینکه در شهر هری کاری نشد شهر شاپور از هم ریخت ما لاری نشد هر بلائی کز فلك اندرز مین انداختند خورد بر اهل دعا و چور بازاری نشد انچه بر حاجی رسید (۱) از کبر دۀ اهل فساد عیش او منغض شد اما ساب دیناری نشد از تنعم های دنیا حصۀ ارباب فضل غیر دود چرس چای تلخ نسوار نشد از ضعیفی های زاهد در تعجب رفته ام کین کخ امعای ممسك عاقبت ماری نشد شکران باید نمود امروز اهل اعتبار فحش دشنامی شنید و جل افشاری نشد بارها از دهر ممون که با این فکر بکر گوزکی گردید اسماعیل سرداری نشد جهان بگلشن آفت رسیده میماند وطن بکلبن گبرگ چیده میماند در اوفتادن ظالم بگردن مظلوم سگی شکاری بصید دریده میماند صلاح روز فساد شبانه فتفذ بزاهد بر دادر خزیده میماند (۱) حاجی ملا الله قلی . ۱۰۸ کسی که گشت بیاران خویشتن تسلیم چون به بنده گک زرخریده میماند بریش بسکه رسید است ریشخندکنان بخاشه که درو کلب ریده میماند همین مروت انصاف میرگازرگاه بکبك تیهو ئی در شب پریده میماند به نظم نثر تو گوزك کسی ندارد میل بدیك جوش نمك ناچشیده میماند اسیر دوستان گشتم گرفتار اینچنین باید شدم مغلوب نفس اكنون نكونسار اینچنین باید گوارای طبیعت گشته بزم حاکم و عامل لجام اینگونه میبو داست افسار اینچنین باید هوس دلا زبها آرزو زنجیر کردن شد پلی گون اینچنین در کار و شلوار اینچین باید بمستاجري دنیا روزگاری شد سحر خیزم پی این منجلاب تازه خر کار اینچنین باید بکنج مسکان جز ریش زاهد نیست مفتاحی بحس البول اسبان دم کفتار اینچنین باید گهی خم میشود که راست طامع چیست میدانی بقیل اهل نعمت تور و تلوار اینچنین باید جماعی در جماعی قانعی شهباش دل خوشکن مجشم تبك حرص نفس مسمار اینچنین باید تا جدا از خرد فهم شعورم کردند تکت نامزد فسق فجورم کردند من ندانم که زخورشید رمم چو نخفاش دیدن همنفسان بود که کورم کردند دی رفیق بسر بستر خودمیز ارید یا رب انصاف کجا رفت که چورم کردند مد جدی بسر سنك گذرگاه سرود گفت صد شکر که پابند قلورم کردند ۱۰۹ گفتمش چیست که در پست گرفتی مسکن گفت از سکه گرفتند فتورم کردند گفتم آزار کمان جستی پاداش رسید گفت بالله که اول به تنورم کردند گفت از محفل ما زود رمیدی گفتم گوز کی بودم و از معرکه دورم کردند ای نفس همه همت تو صرف پلو شد خست چو چنان بود به اخر همنتو شد ای بیخبران اب مخوا عید زمیراب زیرا چو شکر دردهن انداخته او شد زاهد ز چه رو غره بر یشی نشنیدی هر موی کژ اندازه برون گشت لتو شد ان لب که نه از بهر دعا بود محرک یکچند مخند ید به اخر لكدو شد هر جا فکنی پرتوی از بهر هدایت ن قریه و ان کوچه وان خاچه پوشد از توبه خود تو به نمودند مریدان زان روز که نذرت همگی لشتر گرا شد خفته است کسی کور و تقلید گرفته ست بیدار کسی هست کزین کار مخو شد ارباب خرد پیش بدی خلق ریشید کوزك بغلط از ره دنباله جلا شد کاش ارباب ریاست همچو من رسوا شود جای همت پر شو دریا سر بجای پا شود يك بيك افتاده در افواه یاران دول فهل ببالد اگر قدری سخن سروا شود قاصدا از من برو پیر معارف را بگو دوستم در بی تلا مین است اگر ملا شود تا ترا زوی جزانا ید بمیدان قصاص کی درین بازار جنس ارزو سودا شود ۱۱۰ یر باران برفت و برو افتاده است | تاشبی برقی اگر از گوشه پیدا شود پرده این راز از نطق کسان ناوانگشود کوزکی باید که تا این رازها پیدا شود خربستافا کناخ (*) ندارد ده میسابا خود عمل ندارد | سان د مضح عمل ندارد چنین خشمی دول ندارد د، فسادی اشعارم بری بروز شور ابو د ديدي | فستق عذر اوها انکوزی چنین دماغی جوله ندارد نزاده مادر او هنربوی تمسك مجری به پیشه میری | عذر شور انخشه گیری که دیندار و یا بدل ندارد مشرب خود وطن پرستی که فرقی دستش ندیده دستی | گرفته دیر عروس مستی که در سر ایا علل ندارد شنیده ام من که میر عالی به منتینان کو توالی | پخته به گفتی که جات خالی النگ عذر اکبل ندارد بقه من اسلم نطع انور بال بالون بياري مو تو | نه حوض ما پر نه چاه دختر بدین بر آبی مگال ندارد ز شرم پرستی فقط بنامه ز چین قشقر رسیده کاسه | مثالین پوست نه چوشد اسه که گندم او بخندار به طق خواندی که شکر لله ز سعی پلوان حریتخواه | نشیب فوق فرازا يترام سرك بد آخر كتل ندارد سو اكردم كه مه مزمانا خده مشنا مساوقد دانا | چه آرم ايك به از مقانا بگفت کیری که دل ندارد جه کم سفر اقرون من غدو کابل اعلي ترفق شد | سر و پز و ثق نگون من شد هنوز خود را چقل ندارد سخن شناسان طبع ناؤك نسته با مز کشیده این چك هزار ارمان که شعر گرزک قصیده دارد غزل ندارد (*)پالان کهنه از ظلم دزد بر فقرا اسب خر نماند وز جور کار دار بکس سیم زرنماند کلکین چاره از زکف رفت و پرده اش بیچاره را بخانه امید در نماند گفتم بکور بر خبرامن چیست گفت جز عدل پادشاه بعالم خبر نماند گفتم برشوه خور هنر آموز گفت چور بهتر ازین هنر که تو دیدی هنرنماند گفتم که روز کار بتر میشود دلا گفتا خموش باش که روز بتر نماند بی اعتبار سرکند از هر کناره جائی که دزدیار یکی معتبر نماند گویند دزدیار پدر دار گمشده است ممکن بود که گفته شود بی پدر نماند گوزك چه غم خوري كه بدختر حيا نيست شرم حيا بدیده فرزند نر نماند هر چه کردم جستجوئی آرزو کمتر نشد از طمع موتو به هر سو تا ختيم دچو نشد سید یوسف رتبه عالی به آسانی نیافت کی بمنظوری رسید این توله تا تیکر نشد امدورفت جهان عادیست جانکند انچه سود خایه از بهر جماع عافیت لنگر نشد سر بدار عبرت استادسنو گردی نداد خاص تا شاگرد جانبازان چو دنگر نشد نظم شوم راجوانان صرف هذیان گفته اند نصح بود اما کسی زین پند مستحضر نشد آتش اشرار برا خیار اخر جفت شد طاق بود این هیمه زانرو زود خاکستر نشد همچو گوزك هيچكس عيش نظر بازی نیافت هر که او را ما د خاص مردم عنبر نشد ۱۱۲ مرا مضنون موزون بود در یکباره مهمل شد اگر چه مدعا حاصل نشد وفق مراد من گهی گفتم که ایا حال کار غازیان چون شد کسی گفتا مخالف با غوا نان ستم پیشه میان پنجه استبدادیان یکعده از مردی جهان تاریک شد از پرتو کفر امان الله چوموجز مختصر بیخواستم شرح مطولشد ولیکن چند روزی کار بیاکان معطل شد مگر شیران مشرق خسته چون بیلانمنگلشد زهم پاشید پر سم ریخت در هر سو خونکلشد بنامردان آزادی طلب اوقات مختل شد زنور محض امثالی زکوهستان ممثل شد کسی کو خویشرا بیخواست عالیحضر تشغازی من از پلتيك بازیهای امنیت نمی خندم تران خوان معارف در قفانرسیده میگوید برفت از سمت اقدس در اروپا شاه هوتل شد بحمد الله که از هر گوشه چال انگیلند اچل شد شکر در کام ما از تلخي ایام حنظل شد بشارت داد گورک عیشت شروط خواها نرا که قطع را یشر ایک و نهید این امر فیصل شد مال بچه بيك نو رسيده میماند ز دست دزد اگر صاحب دول بیند زبسکه بر دهن خویش صاحب باقی عیا ل طفل زبید اد مردم طرار بفکر ما ل یکی دیگری بفکر کمال بباغ نوتك افت رسیده میماند همه محاصل حیوان چریده میماند طپانچه خور ده بکون دریده میماند چوکوی بر سر میدان دویده میماند بیان گوزک مانا شنیده میماند ۱۱۳ ادایهٔ رقم از جور دهی وار ستند در گرفت گشاد ند داد بر بستند سیاق غرق به اب امو که پای نداشت محیطیه جد و لیان از فرات بر جستند وکیل منتخب از رشوه‌رشوه میگیرد به بین که بی‌حمی و قابوق تا کجا مستند تعجب است که این خشت زر بسر نرسید هزار فعله بيك وضع دست‌بردستند تو از بلندی عیسائیان هراس مکن اگر بمنزل خور شید میرود پستند معلمین کرخ در فساد چنان که گوئیا همه فرزندبابلي هستند راجع بمیرزا حیدر کرخ ميگويد حاجي آن نيست كه از طرف يمن مي آيد انگليسيست كه از راه چمن مي آيد خوکی از بيشهٔ اقليم شبش رفته بهند خرس گرديده سپس سوي وطن مي آيد كهري سر گلهٔ قافلهٔ فسق فساد رفته سرخان مگسی باز جرن مي آيد نرو بيسی زكنيزان سوي بادق رفته متقس گشته پی گادن من مي آيد از طواف حرم پاك پشيمان گشته ام شاد و خرم بسوی بیت حزن مي آيد وجدننا كرده و از نجد سخن ميگويد كون در ا ينده چرا پا ره دهن می‌آيد باز گرديدن از ناز تفاخر كردن زاده انسان نه كه حيوان بسخن می ايد گوزك آنروز كه در بدرقه مي آيد سر اين قوم سزاوار كفن مي آيد ١١٤ هر که چون با حریفان تازه چنگالی کند خویشتن را عاقبت هندوی دیوالی کند چیست معنی تمدن کیست ارباب شرف انکه جیب دامن خلق از درم خالی کنند بودجه دار ونظم خوانصاحبرسوخ امروز کیست یفشر د تا خایه یا از ناز در مالی کند با جوال گندمی ما میکند علاقه دار انچه موش دزد با کانداله شالی کند حکمت دانای مطلق مور را پر می دهد تاکه زنبور زبال او بنا عالی کند کل دول از دولت المان گله دارد زانسان که اروپا ز مسلمان گله دارد از اشك ریا دامن زاهد شده شاكي چون غله فروشی که ز باران گله دارد نه سارق بیچاره که مسروق ستمکش هر دو طرف از دست قو ماندان گله دارد زنهار مرو برد رشیخ ای بسراينك کاین مستبد از حریه خواهان گله دارد عذرا نه به تنها ز وکالت شده غمگین بی باو سر از مردم داشان گله دارد گوز لك چه زنی شانه بریش از سر رغبت زین توبره پیوسته زنخدان گله دارد آن نیست کناري که در او بوس نباشد مالی که درو شرکتی از روس نباشد دو دول مظلوم بکنج کر ده ظالم قبر یست کز از آتش ببروس نباشد اینحرف دروغیست که نشنید کسی عرض شرط است که عارض سك منحوس نباشد بی میر وکیل هیئت ما حسن ندارد عیب است که در معرکه دیوس نباشد در مکتب اقطاع کرخ تجربه کردم طفلي نشنیدیم که با بوس نباشد بچه حرامی را گویند ۱۱٥ در کلبه زاهد چه غم از خنده شاهد در رزق خطی نیست که سالوس نباشد گوزک چه بکف داشتی از وضع بزرگی جز شانه ریش که زآبنوس نباشد شمشیر ظلم قطع ید و کله میکند ز انبان که بحر غرق خس شام میکند کی موقه شپوشه کند بر کدام ملك ظالم که غله کش بسر غله می کند ایا هزار صوفی دانسته میکند انحاصل که یکه نز دله می کند گر ما برون بمله سپاریم عیب نیست زاهد درون مخلص خود مله میکند گر هیئت بخیت کند رجم قهقری با زار كون كثي همگی پله می کند اندیشه کن زآه ضعیفان گوشه گیر کاین تیر چله کار دو صد چاه میکند هر کس به هر چه فخر کند گوزک همچو شیخ گاهی بریش و گه بسرو صله می کند بیاد رفتگان هر دم شهیدم تا چه پیش آید سراپا مایل طرز جدیدم تا چه پیش آید گهی مامورم گاهی معلم گاه سر کا تب پسر خود را در ین خدمت دویدم تا چه پیش آید بر همن شکل و پاپ آسا وچو گی راشك ملاخو چنین در قله کوهی خزیدم تا چه پیش آید به اسانی نگشتم ره سپار ملك پنهانی سروش از عالم بالا شنیدم تا چه پیش آید بدین بی دانشی پیر کرخ را روز گاري شد که انکارم و گاهی مریدم تا چه پیش آید ملامت میکنندم دوستان گر عار بگذشتى بلى بر اعتبار خویش ریدم تا چه پیش آید ١١٦ چو زاهد عاقبت برباد دادم نام نیکورا به‌شوق از نام بدجزوی خریدم تا چه پیش آید به‌بوس ریش ممسک زیر لب کوزک همیگفتا فسونی بهر اخاذی دمیدم تا چه پیش آید واعظ اندر وعظ نهي ازما واز من می کند لیکن اندر خانه هر شب کار جرمن می کند عیش گازر گاه آب حوض زمزم نوش باد وز کرخ نان میخورد توصیف لدن میکند نثر زمان هر لحظه ابیات گرفتن می کند فرقۀ مراد را ترغیب دادن می کند نصح دانا بان نمودن شرمساری آورد این معاون بین که با امر اد در سن می کند سهو ملا میر را دیدم که در لفظ گوزن ادعیات منتخب توجیه گوزن می کند در زبان چرب زا هد مغز او از ره برد کاین زرخالص به آخر کا رچو دن می کند غیره بین را دوست شمر زانکه در پایانکار خوك افبيلست آخر قتل خرمن می کند حریت خواهان ز جور اهل استبداد داد يارب از ما در چرا این مردم بد زاد زاد نه حمیت نه شرافات نه تمدن نه کمال بر تن بیحاصل خود هست چون شمشاد شاد باء بخل خاء خرکای بمکتبش نویس حیف باشد اینکه بنویسی بهر قصاد صاد صاحب انصا ف شو رای دول گردیدی گردی از دست این بیداد کیشان داد داد ایخو شا ایام امنیه که در هر گوشه نوجوانان وطن هر مردی را گادگاد باعتیقان مقتدایم با جدیدان مقتدی گر زکر هر جا نشستم هر چه گفتم باد باد خوك افبيل نام موضعی است در کشک ۱۱۷ قصه سر معلم و معلم امانت کرخ عمری مرا بدرس امانت امید بود هر شب که می گذشت بمن روزعید بود افسوس از معلم مامور مکتبش با هم چوزید و عمرو بگفت و شنید بود گفتند زید تازه جوانست فیشنی عمرو غریب پیر محاسن سفید بود با زید بود حربه خواه وطن پرست با عمرو در عقیده خود مستبید بود زید نخست روز به عمرو نخست زدند و ین زید شب بکوفتن خود فرید بود پرسیدمش بخفیه که ای وحش بی شرف این فعل زشت ز اهل تمدن بعید بود گفتا خموش باش که مسئول نیستم کاین قضیه درس او لطرز جدید بود این غزل را بعد از رفتن محمد سلیمانخان و نائب سالار و آمدن نایب الحکومه دیدی که روزگار چسان شور میکند اخر کرا بجای که دستور می کند هر شب ملال را بتو نزدیک میکند هر صبح عیش را ز برت دور می کند اخیار را مصیبت دین خفته پشم کرد اشرار بین جا تمشان سور می کند خرسی بیچار باغ نشاند که خسرو است خوکی بدار نغمه شاپور می کند وین بی نماز گفته که اينک منم جنيد وان کوه فسق دعوی منصور می کند با بنده ندا و کریم خبیث بین چون بلشويک بر فقرا زور می کند وان بوق اسیای سرکال کوتوال چون حشر اولین نفس صور می کند ۱۱۸ ان محصلی که پار بيك بيضه بود خوش امسال خلق را بهوس چور می کند بادقتري مپیچ که هر هفته نو بنو فردی ز بهر قتل تو در بور می کند از فرط اشتها نجس منجلاب را هر دم خیال شیرۀ انگور می کند اندیش از ان قلم که بود نوک او طلا الماس وار رخنه بساطور می کند چون داد رس همین بود خیر خواه آن پس ملك را بعدل كه معمور می کند دمی کز سینه من آه دامنگیر بر خیزد صفا از دوغ طعم از ماس رنك از شیر بر خیزد مبین بر اهل دنیا اعتبارش بین که هر ساعت بزا نو گر در آید زاهد از جا پیر بر خیزد فساد از حضرت سادات اندم میشود یکسو که همچون من سبك از خرمن جا گیر بر خیزد غلام حضرت مولاي سادات سلك شيخم که گر اینان نباشد فتنه از تأثیر بر خیزد ندوسم گر بر غبت دست ارباب ارادت را ز غیرت جیره شان ویرانش چونتیر بر خیزد ببانوید صدائی خامش سنتور بیحاصل بجائی کاندرا نجا نعرۀ کفکیر بر خیزد بعالم نیست مهما نخانه کز سفره اش یکشب بهم مهمان صاحب خانه تادامگیر بر خیزد عجب دارم مهر جانا نجیبی شب همی خسپد سحر از جای خودعاوی بود یا میربر خیزد جراحات زبان و کام بدگو تا ابد باقي است محالست اینکه داغ چیچک و خرتیر بر خیزد چه افسون کرده گوزک که در تعظیمت از هر سو یکی واریش از جاد یگر پر اگير بر خيزد ۱۱۹ در ان محفل که ریش اقسا م کردند براي صید نامم حلقه مو ی بی مد هو شی ار با ب دنیا زا قبا لم حسد كجوي حاسد بصد افسون صداتر و بر نیر نگ کمان پختگی د ار ند بر کا رفیقان ر و ز گا ر خر می را مر ا د یدند گو زك نام کردند ززاهد از محاسن وام کر دند می حرص است کاندر جام کر دند خرز لنگی است کاندر بام کردند مرا در باغ شاهی رام کردند نبو د آنان خیا ل خام کردند عبث رو ز یست پیها شام کردند عجایب نیست از اشعار گو رك حریفان چو ن شکر در کام کردند حریت خواهان به استبدادیان همسر نشد گوش بد گویان نکر داندر زواعظ را قبول قوة شان ملل افزون شد ازسعی دو ل روسيه بودم نشد از راستي رويم سفيد در مثل سر غاله مادر بدختر میرسد منصب فتوی به آسانی نمی آید بکف نظم من از نار سائیهاي ابناي زمان لیکین اشعارم ازان جاریست در اقلیم پارس گاو نر به بو دهم بند گاوی لا غر نشد راه نا همو ار اینان قابل مو تر نشد محصل املاك بود تا تحصیلی از عسکر نشد شرم عذرا بود این شایان خاکستر نشد حیرتی دارم که ایند ختر چرا ما در نشد با قضا مفتی نشد تا با رضا کا فر نشد شد گهی مقبو ضه گه مد فو عه انوانتر نشد از سکو ت نکته دانان وطن پنچر نشد تنگچشم ادین میزدند عضو من اجراح دهن یاد داری تو که اسرار ملل فاش نبود ماو راثنا عشري هر دو بيكنان بودیم بد نکردیم نبودیم بهمد یگر بد وحشیان بیصفائی بیخردی می کردند ایبقد ر از پی محویت استبدادی نشنيدي احدی فرقه قرماندا نی باورت هست ازین قصه که در کل هرات همگان واقف او رگنج بخار بودند زاهد صو في واعظ همه یا بند صلاح سنیان را هوس رسم ارو پا هی کر خونی سار ق و بيباك جفاكار غيو ر در مرام و مرام پس شد و مستتر نشد بر در کوتا ی ما بهره وفراش نبود هیچ بر کاسه ما کهنی از شاش نبود کینه بر سینه ما دانه خماخاش نبود همچو باران تمدن همه فحاش نبود مردم حیرتنی جمع به کنکاش نبود لقای تازه نو از باجی داداش نبود یکنه، ظالم رشوت خور قلاش نبود یاد ایطالیه ذکر پشکتا ش نبود رند بیباک خطا پیشه او باش نبود تابع ملت ز ر دشت قزلباش نبود دزد پار قراه با د یه خاش نبود گوزك او راست روی کرمی همه جلس شد. سرد چون بقه و کج کرد چو کنگاش نبود. هر که خود راه همچو من بدنام رسوا میکند می کشد از حسن حکمت مغز استبدادرا کار بر وفق مراد اهل دنیا می کند سجده شکر انه کویا بر کلیسا می کند صعتر الت مصنوعیدت که انها بکار می برند. پیش ازین سو بدر بو دست فرزند حلال این جلالی ۱ بین که کار ضد با بای کند پیش ازین تقلید ملا بود تعلیم عوام صرف کار عام را امروز ملا می کند بی طهارت سجده بر راه روان نان میخورد بی کف کا لار پطلون بول برپای کند ظالم انکار د که بر مظلوم افتر دست میخ میخ بر خود کرده پندارد که با مای کند بهر پاس خاطر نصرانیان اسلامیان ز انبرابر روی هر ساعت چلیپا می کند پر توی از نیر انصافت اعلیحضر تا گر بما خامان فند کاریر یا ۲ می کند صو فیان گوید که زاهد خاک را زر میکند کی کسی این فعل را نادیده باور می کند ليك روح سامری منکر نه میگوید که ما انچه من میکرده ام این کس بجا و ر می کند من بصد اسباب آلت شکل گاو ی ساختم او بيك افسون دو صد دانسته را خر میکند بردباری هر طرف بینم از دست وی است این جانور خویشرا همرنك جيكر می کند شب همه شب سلم فسق است در فعل زنان روز اندر بچه بازی کارانور میکند باز گردان روز زاهد اینکه گیر و دار او دیده در را کور سامع را بحا کر میکند وانما انموذ جی زاحوال عاوی زاه ده کو خویشرا نسبت به اولاد پیمبر میکند وصف آداب تمدن کن که آقای وکیل ترك دختر بر لحاظ نسق ما در میکند آفرین بر صدق اطفال معارف آفرین وام با با را بعین زنده گی سر میکند ۱ نائب الحکومه محمد ابراهيم خان ۲ قریه نام ملکه افغا نستان ۱۴۲ اعظم دانی نیست در قضات چون قاضی زبیر رشوه را بی هضم پی در پی تناول می کند اینقدر مرسو چوقو ماندانیت موتر مران فیصل دعوی برنك قطع اعوری كند این تداخل شخص را جا کبر بستر میکند هیئت تفتیش در يك میخ پنچر میکند با چنان مضمون بکر با چنین طبع بلیغ شعر گوزك را كه غير از خواجه زیر میکند هر كه را خواهد که برهنك فضا کورش کند یا برو برغوریان بارشوه چون قاضی زبیر یا برو از بهر قطع اعورش سوی یوروپ دهر ظالمرا ببرنك قاضی و مفتی كشك گر همه شیرند گر پیلند حكام ملل وام با باداد نی بودست اما بعد از ین سالها گردن ز قانون تافت ارکاندول چون وکیل و ادشان همرا زد ستورش کند با در اقطاع كرخ بی رشوه مامورش کند یا اسیر پنجه آقای دکتورش کند بر کف شورای ملت عاقبت چورش کند پا یمال هیئت تفتیش چون مورش کند كي ادای وام بابارا توان پورش كند این خنا زیر عاقبت ترسم که نا صورش کند گاه گوزك كون مجایر باش گاهی کس فروش تا تر اگردون سپس نور علی نورش کند روزی که اقتدار بقاضی ملك بود بر مسند محاکمه عذ رای روزگار ن کاتبی به ون مفتی دينك عقل هزار فلسفه آنروز دنگ بود از پس کشاد بود و از پیش تنگ بود گویا دو خرس ساده اسیر پلنگ بود ۱۲۳ تحریر کرد صورت حالش تمام کذب عنوان صلح نامه او جمله جنگ بود نادیده چشم دهر در اسلام همچو او نشنیده گوش کس که چو او در فرنگ بود هر صبح شام بر در خلوت سرای او از اخذ جر و توه بهر سو شرنگ بود بگریخت از کنار کس او را عقب نکرد افسوس آنکه هیئت آمایش لنگ بود بکنجی رفته ام بیغم غنودم تا چه پیش آید در عزلت بروی خود گشودم تا چه پیش آید نه نادان را ستایش میکنم نه خدمت دانا نباشد با کسی گفت شنودم تا چه پیش آید سر جان را فدای ملت آزاد میسازم در ین سودا سر است سودم تا چه پیش آید مساواتست بر هر مشربی شوق دگر دارم گهی اثنا عشر گاهی یهودم تا چه پیش آید وکیلا خصلت علاقه دا را بدر نیکو کن همان کشت که کردم خود درودم تا چه پیش آید مترس از قهر زاهد و زدهای بی اثر کاول من آن وحشی صفت را آزمودم تا چه پیش آید جوانان مایل عیشند كوزك همصنانی کن در ین بزم از سر رغبت سرودم تا چه پیش آید نقش عجب از صنعت نقاش بر آمد کاین کوزه درست از الم داش بر آمد ما خجلت صد ماده از ین قطعه کشیدیم جیگری از رنگ قزلباش بر آمد زاهد به خبر باش که اسان نتوانخورد این کاسه که از شو رۀ پر آش بر آمد یاران مجرد همه در ستی بدعا بود تا دلبری از خانه هوش فاش بر آمد ١٢٤ با کنهم برستان ستمدیده بگوئید هرچند دویدید خریدید چشیدید غمریست که ر خاطر یاران وطن بود مامور زراعات ندانم زکه آموخت کی بیغم ان مقصد عیاش برامد شیرین تر ازین خربزه یکقاش برامد این مژده که امروز زکنگاش برآمد تا يك تنه سني و قزلباش برآمد برمن نبود گوز کار خوف عمل عیب جائی که زاعیان ملل شاش برامد یاد از روزی که فردای مرامشتاق بود داشتم ازنظم نثر نطق باخود جزو ها نه ز دزد اندیشه نه بیم از طول لسان کو به کوئی شاد مروی حر بات را بابلی گیسویش بال چلیداداشت شراب عيسوي در خیابان لاله زار تر از زاهد در ایام صيام خانه ام گاهی بمنبرگاه در چقماق بود و زبان تازم در هر رف مرااوداق بود بلکه از ضرب محصل فارغم طالاق بود میدهم هم صحبتم پیوسته در اوطاق بود ليك اندامش زگل و زسیم خالص ساق بود زیردامانش پروي نامحوار ان يراق بود شب همه شب خاطر اوع صبح تعليم بورت روز تا بیگه چوتوه اندانم استنطاق بود حکامر ا ز بهر چه مجله بلي مي گوید آن اعمال نظر ام دی و لوپستی عروق تا بحال گوي من لطبیعت تکسیب کمال بود کار عجب مخالف تشکیل می کند بعد از ان جماع اتفاق تبدیل می کند لآن له علم مشوره تحميل می کند ١٢٥ دین در کدام پایه تعالی کند چرا معنی حریت طلبی را چه خوانده اند نامند رشوه را که بجاهد یه میرسد تعویق در جزا چقدر بی مروتی است اینجا که حکم حلت تنزیل می کنند هابیل را مساوی قابیل می کنند ظلمیه را به عدلیه تحویل می کنند در موضع قصاص که تعطیل می کنند گوزك بدین هنر بدیار یورپ روی جنس ترا ز شوق درم ذیل می کنند ریشم از اشك ندامت یکمرا تب تر نشد چون فلاطون ارسطوئی جا همره نبود قوهٔ صیت مصائب بود تا بالید دین منکر اسلام شد تا رفته آقای وکیل از زمرد کور گردد افعی از افسون به بند وقت برگشت است کین طیاره از پرواز ماند طفل ما را فسق و اخذ رشوه عالم می کند خاشهٔ سگ دیده شایان نم ساغر نشد خضر از آنسو جا بیدا نشان رهبر نشد ورنه این آدینه از حیث هوس قهقو نشد خواجه ابدال از یورپ باز آمد و کافر نشد کور شد این اخوی اما قید از منظر نشد جادهٔ تخلیص ما وابستهٔ موتر نشد حیف اطفال کرخ اسلم شد و انور نشد چشم دیدن باید گوش شنیدن درخور ست نظم گوزك لا یق تحسین کور و کر نشد نالش مکن دلا که بماند فلک نکرد گر دیر شد درست شود کارها بخیر وین سقف چوب پوش پایان چلک نکرد غمگین مشو که آه یتیمان کمک نکرد - ١٢٦ - آبی که میر آب قد جان به آب داد داروغۀ خیال جدید ان خبرك نكرد از گریه قلب خستۀ احباب به نشد بنزین برفت دفع شکست چك نكرد دیگر از انشدم که چرا باغبان دهر ببرید شاخ ظلم ز بیخش كچك نكرد گوزك بشكر کوش ز روی سیه مرنج کین باد سرخ پشت ترا يك تلك نكرد ظلم از تحسین این بیدانشان رنگین نشد این عروس تازۀ مالایق کابین نشد تاك اسایش بدیوار هنر بالا نرفت تا خر حرص حریص از بام خود پائین نشد مرد را نامردی از میدا هیچا می کند رستم ما از میان نگریخت تا گبرکین نشد غیر راه چپ نگیرد اهل دنیا کامیاب این جعل در جاده هرگز سیر از سرگین نشد بخت اگر شد سرنگون از هیچکس یاری مخواه موتر پنچر دوان از قوۀ بنزین نشد هر سری از جان کنی خسرو نمیگردد بزور خویشرا فرهاد کشت و همدم شیرین نشد بر سلاطین ملك بر ترك ستم گیرد قرار تا نه ترك ظلم کرد آسان کسی لینین نشد میوه از نخل فراگرفته ام حسرت چسود ار بهشت خویشتن شد آدم هم گلچین نشد شکر باید کرد اسماعیل گز بیدانش هرزه گوی یاوه شد گوزك شد و بیدین نشد گر مدعی دولت از قهر سر کند فرزند از مشیمۀ نسوان بدر کشد آتش زند چنانچه بر اعدای دین زدند زان آتشی که بر همه عالم شرر کشد ۱۲۷ موتر بپاش افتد و بیگی کند سجود طياره را ز جو هوا زير پر کند دين آنچنان شو د که پدر هم خليل وار از روی شوق كارد بحلق پسر کشید شیخ که بود معتکف کنج صومعه آید برون بر سر میدان حشر کند بیند جزای کرده اعمال خویشرا هر چند یا ربسل بد یا ردگر کند يك بند دوستانه بطیاره باز پس بر خاك می فتد تن موری که پر کند این بار زاهد را که بدوش تو کرده ایم گوزك شود دو روزگراین بار خر کشد هنر کار چون با من حریفان مجلس آرائی کند یکبر میماندگر او را عالمی گدائی کند من نه عذرای جهانستم سد اسکندرم پهلوی خود میدرد هر کس که دارائی کند گر نیم رشک پری رنګ تیا تر خانه ام کی مرا این دیو زشت از قهر مینائی کند تو به ام چون زهد زاهد هر دم از جا میرود ليك میترسم که این نا پاك رسوائی کند تل بنگی بود آخر رو به آبادی نهاد حال یاران خوش که یوسف واربنائی کند بی بی بزم خرابم هم که قمازم بحسن زینسبب آقای علوی بر من آقائی کند عیش یاران دول را برده ارکان ملل کارصد کس را چسان یکتین به تنهائی کند می تواند بعد از ین در نمره بابای محل روز شب برخیز و از ناز با بائی کند گر بروز افتد بدست کس گدایان می کند ابچه شب روباه با جارو ق سر پائی کند كوزك ما بعد از ین از دست اقوام جهول ريش را بيباك نتواندكه حنائی کند ۱۲۸ خجل نیم که مرا ناز نوش گوزك کرد جنون نکرد همه عقل هوش گوزك کرد هوای قرص جوین داشتم گوشه خاص نشیمن کرخ و جو فروش كوزك كرد و یا دوام تعصب ز ا هد مسکین بلی قفا زدن خرقه پوش گوزك كرد سپس بصومعه صوفیان مرا ره نیست کشیده صیحه و در يك خروش گوزك كرد بسوی مدرسه رفتم که علم آموزم بحجره شده كيك و شبوش گوزك كرد مرامعلم (*) پارینه باب خود خواندی پدر خطا بیکی زخمه دوش گوز ك كرد نفس شمار مرا ثبت در سوانح عمر ز پای تا كمر دهر دو گوش گوزك كره وگر ترانه سرودم و گر غزل خواندم دگر خموش نشستم خموش گوزك كرد قناعت آخر نمود باری ـ اندماراببردباري رهاند یکسر ز بیقراری گر بعیشم هوس نزیبد توكل من فتاده دو توما من سیه رو بزور بازو ریش ممسك چنان بریم که در خلاجاء مگس نریبد بجستجوی خیال دنیا هوس سرایان شدند رسوا اگر جماعی طمع ندارد بخوان حاتم سپس نزیبد گشادکاری زهیچ باری نشد میسر بروزگار دمیده باشی مثل که گفتند بمردم طونیطس نریبد دوشینه بلبلی بنوا خواند زار زار یارب چسان رسد ز پی این خزان بها آیا گهی بود که بینم بچشم خویش هيئت ز شهر گم شود و مير از مزار تکی بفرق بالش عزت بخواب ناز زانسان سری که هست سزاوار پای دار (*) مراد معلم مكتب كرخ است ۱۱۲۹ آن شهر طاس دمی است که براب نهد چروق وین آدمیت است که بر لب نهد سگار یا عادات دخالت کانو شند آب بنگ عقل از کجا فزود کس از دود کوکنار هم خانه میبرند هم از شوق میخورند گر وقف نذر هدیه مسمی شود منار ظلم که بر رعیت مظلوم می رود از دست جور محصل تکلیف کار دار حقا که بود باش محل معاش نیست جز دافع ظلم ظالم یا عدل یا فرار چرخ آبگین روش دو سه روزی قد میزند سنگ سیاه بارد ازین نیلگون حصار علاقه بگسلاند خدا یا هدایتی نوحی که هست بر سر مردم علاقه دار از باب اعتبار بمانی بردهای ور نه ز شرم آب شدی وقت اعتبار حکام دوختند نفسی بی را بکوه قاف گورك ز بيم مرګ نغلی كند شماور من را ضياك * كفتاكه اي آقابر من بایستم از برای دید مردم بهر من كفش بخر گفتم ای مهروی سنبل موی قوس ابروی من کر تبسم گاه در میوازی و گاهی شکر تو نمی بینی که از آزاد طبعی همچو سرو پای در گل مانده ام دست تهی اندر کم تا چه عقبا از قناعت معتکف در گوشه خفته ام از نان تهی شد کاسه ام کیسه زر گفت ای افا تو افغانی که در مردانگی طبل افزونی زدی بر جملگی از بحرو در مبارزگاه ضربت می شناسم دیده ام میندا نی چرم نسوانرا تو از رمح دگر *** را ضياك كنيز شاعر است . حیرتی دارم به تندی تو در وقت جماع یاد می آرم که اندر چقچر ان کردی مرا در کرخ از ضربت کیرت اگر واقف شوم در جواب آن صنم بر قامت خود شید رو ليك اهل فضل در يكدا نه گندم کی خرد يك واقفت شد کسان صاحب هنر را دانشمند اي بزی حکمت چو در کار متداول بهتر است میزنی ما نند گاو میکشی ما نند خر تاسحرگه از شرم و هردم چکیدی خونتر بگذرم از شیخی او حضرت میرزا عمر گفتم اینم ارا که گفتی راست باشد در سر گر بهر فن مرا باشد دو صد خرمن هنر دوست را بر می کشد از رو به از طاوس پر دا اگر دولت نباشد صورتی همچون قمر بازا گر هر دو نبو دم چونکو میبودم کسی صاف چون می کر دلك ورلكين مثل تخته نیز دوش با من گفت پنهان و از سو دای دگر گفتمش کی گفت که اول شیطان گفته اند چون قو ماند انیت کالا تر بهم بست و ببرد اهل تفتیش از خردته دانی محکم کرده اند نیست دلگیری اگر عذر شد از دست وکیل می شنید ستم که عذرا نیز بعد از وضع حمل اینچنین نا پاك نامطبوع چون قاضي ملك بعد ازین د با تو د هر لحظه غوغای دگر منتظر شو بعد فرداست فر دای دگر تا جهان آرد بمیدان باز کالای دگر گرید بزودی معاون بر سرش دای دگر غم بگیرش هست در هر گوشه عذرای دگر بر بطیر خویش زد.شتي که آقای دگر نیست جز از قلمه نو اکنون در اقصای دگر سبزا سم قطع است . ۱۳۱ دیده باشی اینکه هر شب قاضی شرع شریف غیر قلع و قمع استبدادیان در روز کار بر کشد کیر از خود و شاو از پای دگر حریت خواهان نمیدارد تمنای دگر سالها سر ناز دي گورك كسي حالی نشد موقع عیش است پف کن باز سرنای دگر نه ببر عبای دارم نه بپای خود سلیپر نه مرا هوس بشیخی نه بکف عصای سیخی نه به سینما دویدم نه بموزیم خزیدم نه هوای عهده داری نه ببرق ه پنجه ام سوخت نه چو زاهدم عبادت نه چو زارتم زراعت نبود هوس بجانم نه اسیر کو تو الم نه بدوسیه برم دست نه معلم اند کاتور نه مرا خیال بنگی نه ببر بخرفه رنگی نه بپام ارگ رفتم بمراد چون مغنش نه چره تبد زدہ لاف نه چو حریث زدم پف نه شدم قرین عشرا نه با نمره غسل کردم نه بکاسه هوس شد نه بفسق دسترس شد نه بسر کلاه دارم نه پس از کلاه تیسپر نه به پشت رفته میخی که دو اکنم به تینچر نه برند فلا شی رفتم که فتد بدست جیگر نه باقتصاد شرکت نه کرا کنم بمو تر نه چو گاو بند صبحی نه خبر ساز دیگر نه حریف با صنو گردنه رفیق دزد چونگر نه بمشوز ه نهم پا نه قلم کشم به سطر نه به نیزه بسته رنگی که هلا کنم فلندر نه چو کوتوال کردم سر خود بزیر چادر نه مقر شدم به اعدام و نه منکبرم زخنجر نه بر شوه وام گیر دم که ز کف دهم بلاتر نه به پشت و اصلین نه زدم بیروی پودر راجع بکار خانه برق که پنبه های کار خانه عموما سوخته بود متشکرم که هرگز چو معلم امانت نه شرف بکار دارم نه رسوخ نه تمدن کجاست دیده که گرید بحال زار آخر لحظه لحظه از ین قلم رنگ نو زاهد ز او فروشی پابند خان سید یوسف گذاره رفت نه تنها بباد چون تیتران ز هرچه داشتم از وی علاقه بگسستم نفاق چیست بقانون حریت خواهان نظام نامۀ دولت بقوۀ تفتیش جهان بکام دل مملکت پر ستان شد حقوق ملت اگر میرسید از دولت گیر مقمر «۱» شطرنج روزگار اینست ظلمی که با کرده حاکم کشمیر «۳» خلاف وعده بسر روی کرده میترسم زر وی حرص اگر پشت بر منار کنند امید نیست که از ملك غير باز آید سپو ختم بر غبت شب عید با برا در نیز د بگوز کی ما هنری ز شعر بهتر کر است ز هره که خندد بروز گار آخر کند پر تله امسال را بیار آخر بسوخت حاصل نوکشت چون شیار آخر ر سید نوبت انجیل کار بار آخر چو میبرد به تظلم علاقه دار آخر که با نفاق بر آرد زماد مار آخر نوشته است بر و صرف کاردار آخر بریخت ماس شکمت از کفم نقار آخر میشدم بدین کس کشان شکار آخر پیاده «۲» عو شود نیز چون سوار آخر نکرده بر طبسی مردم تتار آخر که کون کشی شود اسباب اعتبار آخر ز بیخ بر کشد این اشتها منار آخر کسی که کرده اراقلیم ما فرار آخر ۱ یعنی قمار باز ۲ راجع بخوانیر سواران که اموال امان الله خانه وقوف نمو د ۳ قو ماندند محفوظ ١٣٢ کمر بکشتن ما بسته تیغ کین بر کف کسی که بود مرا یار غمکسار آخر بحیرتیم که معمار روزگار چرا زروی تعبیه خشتی نزد بکار آخر بدان رسید که در نظم مملکت کور شد کشاده اهل خرد چشم انتظار آخر دوای رنج وطن نیست جز تب غازی چنانچه گرد دوا درد قندهار آخر شود معاینه بیند بچشم سر گورک هرات نیز به آسایش مزار آخر بعد از رفتن نائب سالار محمد هاشم خان از هرات بسمت کابل انشاء کرده است باز بانه کار عدل معطل شده است باز وا نونگهای تیره مچتل شده است باز آنبا رهای شکر و آن خانچه های نقل یکجاعوض بشربت حنظل شد است باز باغ شهی که مرغ برانداختی بر او اينك قمار خانه هوطل شد است باز مضمون بسته من از اندیشه سپاه بگسسته است از هم مهمل شد است باز از بس فساد فتنه جهان را گرفته است شاپور ما محمد کون بل شد است باز کوه وقار بود جهاتی شکوه فضل اهل دعا برا بر خر دل شد است باز از حادثات فعل مداز واردات شر اکنون هری شبیه بمنگل شد است باز انور که در زمانه عدلش بعقل نیست مجنون صفت بدانش افضل شد است باز زاهد ز بیم هرزه درایان بگو شه چشم در است خفته و احوال شده است باز برا در دیوانه میرزا محمد انور خان است ١٣٤ با هل دعا چنان بزمین رخ نهاده است کاندر قفاش دانه دبل شد است باز پنهان ز چشم حاسد بد گو زك خبير در خواب خوش به بستر مخمل شد است باز مستیز با قضا که نداری سر ستیز تدبیر را بهل که نگردند مدعا با زاهد زمانه سلام مرا بگوی مردان راه فقر تعبها کشیده اند بر دست عاقنامه نامش اجازه خط آزاد را غلام که اينك مريد ماست ايشاه وقت فرصت درماند کیست زود گیر آرزو بروز جزا آرزو ستد با سوی من بگو شة ابر و اشارتی ورنه دعا کنم که هلاکو فرارشد مگریز از قدر که نباشد ره گریز حاصل بسعی مکر و حیله وس و انگریز کی جامع ریا بعبث آبر و مریز نه در کرشمه همچو تو که فیز گاه غیز هی هی به این مروت بح بح به این تمیز حری رو سپوخته كانيك مراكنيز دستی که دین زد است شد از دست مشت خیز بهر رضاي او همه را ابرو بریز تا من به تیغ هجو کشم انتقام نیز از بهر قتل شان کشد از قور تیغ تیز چون نوعروس فکر تو بکرست گو زکا حاجت نيا شدت که کشی زحمت جهیز پیرم اما در حقیقت نو جوانستم هنوز قرنها بگذشت من صاحبقران هستم هنوز جا کشستم دلهام رشوت خورم عیبم مکن کز غلامان وکیل داد شاتستم هنوز ١٣٥ می کشندم میبرندم گون همی خواهد زمن زهره ام ندرید خیلی پهلوانستم هنوز خوان ارباب تمول صرف در ما نست بس خیره چشمیهای من بین میهمانستم هنوز جمعه داری قمع بیرق قلع حزب محوشد از خری بنگر که تا امروز خانستم هنوز حریت خواهان مرکز را اگر گم سر نج جزو استبدادیان زنده جا نستم هنوز همچو شرم ساده رویان کشف احوالم نشد شکر کاندر پرده چون آلت نهان نستم هنوز شب بپرستار قدیمم روز هم بزم جدید تا مذبذب در میان این و آنستم هنوز مغز دم اما ز هر فردی تمتع یافتم کوز کم منکر نیم حاجی قرآن هستم هنوز امتحان می بینم از هستی نمیدانم هنوز طرفه با این دانش سرشارم نادانم هنوز کس کشی علمیست گر صد سال تعلیمم کنند پیش زاهد کمتر از طفل دبستانم هنوز رنگها در پرده این فلم پنهانت من انتظار کشف اسرار ز پنهانم هنوز چارانبانی که مادر بچه «١» میترساند ازو بعد از ین می آید حالا من هراسانم هنوز آن الالوخ «٢» که می گفتند قو ماندانیش پاره ئی ببریست من از وی پریشانم هنوز سعی کردم مدح خواندم عرض من نشد برفت چشم بر راه شه از سوی خراسانم هنوز ظلم تا جاریست رشوت خوار چوگان میزند تار باید صرحرا چون گوی غلطانم هنوز (١) اصطلاح که مادر بچه را با مدن مادر چارانبان می تر ساند مراد آمدن اعلیحضرت امان الله خان از طرف اروپا «٢» اله لوخ هم اصطلاحات ١٣٦ بذل اهل فراست بعرص دم خس كه بی اشاره شوهر پا نه بست چرس سطبر سخت قوی کند همچو عضو فرس بطعنه که شنیدند از رئیس (٣) طلس که بیفروش كفه ی آب را نداد بکس که در تک اند زبیم سگان هرزه مرس که بیم میکنند از وزیر و بند و عسس نشسته بر سر چوکی چو باز بر چرکس بمر و رود و بسختی بند راه و رس گشاده سینه تر افتاده مرغه ای قفس بماء لحم غنی را فقیر را بعد س که هست اسب عرب پیش شان بوزن مگس بغیر کس کشیم نیست در زمانه هوس ترا شريك بكار است يا نمودی بس به یو دوه نه دره بل ثلور پتره لس ظالم امردم پیشین بعدل مردم پس بعشق میر وكيل و بعصمت عذرا به آین جم راد (١) که بر عضو خویش مالیدم به تگ کش کش حاجی جلال رستم خان به او فروشی علاقه دار خوشیاشان به تشنه گردی نخچیرهای دشت بلان بجور دادک بیداك نورك گلمير به هر دو چنك شكاري مفتيين حقوق با نرم خویی مفتی و حرص قاضی كشك به تنك چشمی ممسك كه در مساوی او به نسخههای حكیمی که می کنند علاج به اخذ زاهد-ر کاتب و(٢) مدیر حساب اگر چه مقتدرم در تمام حرفه وليك سوال کرد مرا خواجه ز ملك كرخ بر وخطا بيه كردم بلفظ افغانی ١ نین چرا دیعتی ناجیگر ابودین نام دوائی که برای ضعف خورده گی استعمال میشود ۲ رئیس طاش اقا میر حیدر خان ورستم خان است که حاجی جلال خان برایش گفته ود که عیال خود را چرا گفتی و با جواب گفته بود که من با بیگانه دیدم و گشتم مثل شما نیستم که بهر کس به بینم عرض نگیرم ٣ میرزا عطا محمد خا دوم دفتر ۱۳۷ نظم مرا مکن تو به نثر عسس قیاس بر حریت طلب چه دی جلوه رشوه را ای هیئت قدیم مزن طعنه بر جدید رخ را سفا ز گرد خجالت نموده‌ ایم صد بار اگر به پیش سپرزیم عیب نیست در زیر زنک ۱ مدرسه مخفی دو صد نداست از اعتبار عار کند صاحب وقار بانگ هز بر ار بطین مگس قیاس آزاد را بمردم تن در قفس قیاس تا تو ۲ چرا بجناب فرس قیاس کردیم زینسر ا بیکی مشت خس قیاس ما پیش را نموده‌ بسوراخ پس قیاس ای مدعی مکن بدر آی جرس قیاس کی اعتبار بود بد بن فیس فس قیاس گو زنک تو ئی قرآن گل زرد دوستان شعر ترا نمود بطرز نفس قیاس تا بشت تو رخ نمود کرد مذلت چروانس سکه ارباب هنر سعی ارادت دارند ما بشاهنشه غازی کف بیعت دادیم بیخ ایمان کن زاهد شده اما تنها پرده از پیش حریفان حیا یکسو کرد علم فتح ظفر بر در او استاده ختم کردیم برو وضعیت سردی را گشت مقبول دل دولت مات چروانس مخلصانند بمیدان شده حضرت چروانس شد به ارکان دول صاحب بیعت چروانس نیست بر همزن هنگامه‌ هیئت چروانس همچو از پشت عزر بر آن شهامت چروانس تا بتهدید کشد تیغ سیاست چروانس یعنی جمعیت اهمیت غیرت چروانس ۱ مراد زنک مکتب های جدید است . ۲ مرغی ضعیف ۱۳۸ شد روا بود اطاعه شده شاه روا گوزك امروز موفق شد و میترسد آه ازین دوستان لك لواش وان یکی خویشرا نیارش نام وان یکی کرده خویشرا باجی لیکن اندر فساد بیباکی وندرین دوستی برو میناز نیست ممنون و بعالم زدمت چروانس که بفردا کندش برهم و غارت چروانس داد ازین دشمنان کافرتاش واندگر گفته خویشرا داداش که ندیدند مادر و باباش هریکی خفیه میکند کنکاش اندرین دشمنی بیا میشاش ریش اگر خاص بهر دین داری نیست گوزك براستی بتراش سیاه روی شدم آخر از غبار طمع یهود و ارمنی و گبر و روس ایانم اگر چه بر در اهل قلم دلنگانت اگر طمع کنم از دوست یا ز دشمن خود علاقه دار به تنظیم ملك مامور است معا و نین و مآمور جمله متفقند رئیس * هیئت شرع شریف را دیدم کسی مباد خدا یا چو من دو چار طمع اگر دوباره گرفتیم بلب سگار طمع بخط مشق جلی دایم اشتها ر طمع بخرج زوجۀ پارینه ام منارطمع بمار رسیده ز کابل علاقه دار طمع بچنگ آشناي خرمن و شیار طمع بصدره محکمه بنشسته در وقار طمع * قاضی ملا عبد القيوم قاضی ابتدایه هرات . ۱۳۹ کدام مفتی مافوق ماده فتوی داد نه رشوه می طلبم از کس نه هدیه و نذر عجین کاس کنم سنگ مجهری ز ثواب امیر مجاهد غازی بلوچی جرگه یار کدام بیشرف بی حمیت نادان قویت مسئله شرع در شعار طمع که تا شوم پس ازین من گلو فشار طمع به تربیتی که درو دفن شد مزار طمع به بست از سر اخلاص درب دار طمع گشاد بر سر بازار کرد جار طمع شنید هٔه ممسک چه گفت زاهد شهر نصیحت پدری برای آن بزرگوار طمع دوش ز نبور سیاست خورده لبند دروغ شد قد کذاب از کوب غزت بر شکست از زقاق راستی بیرون نمی آید کسی تلخ با شد شام کام رشوه آشامی که او می نکیرد هیچکس اندرز دانا را بگوش صدق زار از حریم بیرون مات نشوید یا حصار عقل را بر بست در بند دروغ گرنه تر بندش کند هردم احسن چند دروغ تانگیر دد امن تو فیق سو گند دروغ جای شیر ین می کند هر صبح از قند دروغ تا ز نا دان نکند یکره کمر بند دروغ راستی این تبارش هست ده چند دروغ حیرت جو از غبا ر مستبدی فارغ است کوژ ک ما میزند بر خویش پیوند دروغ کیستم من لکش کشی معروف چون غنی چند خان یعقوب اوف (۱) ملا محمد حسن برادر زاده حاجی الله قلی (۲) سخدان ١٤٠ نه غم دین مرانه از دنیا گاه در لافم و گهی در پوف گاه در کس کشی وکون بازی گل بر وچون جناب سید یوسف گاه میزنم شخص استبداد گه عنان سوی حریت معطوف خیمه میزنم به پلا لاسها گرنمی شد جوال دوز از لوف شیر بکوش وزارت ثابت با بکون ایالت موقوف کردی تا شدی اتابک ملك تا به احوال خود شدی مکشوف گر نمی شد شهید والی ملك عالم از دست او شدی کفر و ف نطق ها در برا بر نظمم هست چون در کنار خز سندوف بی هنر غیر گوز کی چکد گرچه با شد بخلق خوش موصوف ای همدمان بفعل بد روز گار تف با گیر دار وبد به اعتبار تف تنها نگویمش که به اهل رسوم تف با کار سنج و کار کن کار دار تف تف بر سخای يك كش و صفای چرس بر چای قهو ه تف کنی که بر سگار تف بر تا جرا ن فا جر بی اعتبار اخ بر سود گیر وسوده سودخوار تف بر نایب - وار سر گروه گفته ام اندر سبا ه سابر بر جمعه دار تف بر زاهد ان گوشه نشین هر دم آفرین صد ره بکار گوزك بی اعتبار تف آزاد تف بقد كوزك فگند نیست بر گیر میر و خادم پای مزار تف رقمة الفقير غلام نبی خان شمس ان بيسه عفیه عالیه مبه دارالامارت ١٤١ نتیجه این سیاست همه ی به این تفاق عصمت ز خانه گمشده و فرش از اطاق بر ما همیشه رسم مساوات جاریست از پیش روی سیلی از پشت سر قفاق هر جای هر که را که ببینی ز ضرب دزد از پای لنگ باشد از دست خود چلاق هر شب کشیک دارم و هر روز مرد کار اکنون نفاق را که کند فرق از نفاق فریاد ما بسمع وزارت نمیرسد داریم همچو طفل بحلقوم خود خناق گر داشتی بهای پا پورت رفتمی در کوفه یا به بصره و یا شام یا عراق پرسیدم از مدیر که چونست حال ملك گفتا رد ز وضع وطن نکهت زلاق مستوره همچنان بدرو کوی میرود از سر فگنده معجر از پای خود دلاق ساق سرین برهنه و مقطوع آستین خوشحال ناظری که نظر میکند بساق امرداد خلط بر سر انگشت بهر کار گویند لوطیا چه روی ازین بزاق پیوسته میکشد سوی حمام نمره رخت گویا گرفته بر کف خود نامه طلاق استاد از برای تلامیذ در سما فی کفه القضيب و في فمه البزاق گوزك دوسال ماند ه ز عيش تو يا سه سال بر ریش جفت می فگن بر بروت طاق مستزاد ملکی که درو خورد شود که همینست اندر همه آفاق شهری که خورد باد قیه ده همین است از خانه او طاق ١٤٢ ارکان دول گر پی تعمیر بکوشند از رأفت رحمت پاریس اگر خوانم کلکته همین است چون عنبر چقماق آثار عتیق از همه جا رو به دم کرد مانند مناره تقدیر درین مرحله البته همین است مگوی ز طبراق زاهد کله بد برو و بسته دستار از روی تعنت ای بیسرو پا عاقبت لته همین است کو شمله و قلپاق کو زلف بسرویش تو سوگند که هر شب از عادت خود بیش شلغم چوخوری خاصیت پته همیست با کشمش قچاق کیست کورا نبود رشوه تقاضا گوزك همه خوردند ملامت شده تنها گوزك عدل حکام زمان غیر هوا خواری نیست عیب پوشي است عجب رفتن صحرا گوزك کف و کاژار بخود بست و بسترد ذقن نیست کسرا بجز این هیچ تمنا گوزك عمرها بندگى حضرت دیوان کردم تا عصی شدم القصه بمیرزا گوزك نکته ها گفتم صد گونه فضولی کردم تا شدم همنفس حاکم اعلا گوزك قوس این زنگ که بر مکتب اطفال زنید بینی آخر شده ناقوس کلیسا گوزك تا بکی چرخ بهم بر نزند لوطی را شیشه میکده و با دو مینا گوزك کیست همسنگ تو امروز بمیزان قبول انکه دارد هوس خنده بیجا گوزك قائد چاشنی نطق تو از طرز جدید آمد این طایفه بر نظم تو شیدا گوزك یاری و مردمی و رسم وفا داری رفت گوزك ما است همان شخص تولا گوزك ١٤٣ یافت شعر تو بهر مملکتی رنگ قبول تا که ممدوح تو شد والی والا گوزك گشته احباب را رسم مساوات هوس ترسم این بزم شود همچو تو رسوا كورك ریش اگر رفت دعا کن که بروتت برجاست يك در ار بسته شود هست دری واكوزك گاه ممدوح تو سر دفتر گاهی نایب تا بيك رشته کشی مهره دو تا گر زك برخ اطفال معارف زسر رغبت شوق میدهد تا که کند مسجد بو ریا گوزك چند در خوان لئیمان زوی لقمه خوری زین سپس طعنه از ین مائده مر با گورك مردی آن نیست که نالد کسی از جور فلك که چرا نایب تکبیر غم اشك چك چك یا چرا رشوه که خوانند ورا مایه لعن توی بر توی فزون گشته نه اندك اندك یا چرا یار معلم عوض اجرت خود کرده در ترب تلامیذ نهانی زر بدك قاضی محکمه کشك چرا با مفتی بر سر اخذ عمل هست چوسك با سكاك شخص نادان تنومند بدانا چککند انچه با قافله راه گمراه دزدا چك پار پیرار کسان طعنه بور دك میزد سال امسال زند طعنه بر وغن وردك مردم پیشتر از نان نمك میتر سید شرم دارد ز جوانان وطن نان نمك گر بتحقیق یکی شاخ درختیم اکنون جنك قرطاس چرا کشمکش باغ فدك دین اگر نیست تفاوت نکند طایفگی زاد چنگیزی و سلجوقی و جمشید و اچك * کنایه عضو مخصوص است * ١٤٤ ابی و بابۀ من زادۀ احمد شاه است مادرم زاد الکو پدرم از بارک نیستم گوزک ارغارت کرن میترسم غالبا میزنم از دست لئیمان کو تک مگو لطیفۀ شیر ین بهیچ جا گوزک که نیست نکته سنجیده رابها گوزک مرو ميا وز یاران مخواه حسن و فا که ریخت آب ترا این برو بیا گوزک تراچه فایده دارد حياي کد بانو چنانچه راستی شخص کدخدا گوزک ببوي صحت هم خلوتان که نیست اثر اگر چه هست همه سایۀ هما گو زک پوسند ي که در و مشتی بود ز خسی چرا برهنه نخیلی بدو ریا گو زک جبین مسايد راهل جود سجده مكن كدازه طمع از كس مكن عطا گو زک به بندم تا یکی این بنده گی که میترسم بدو زخت برد این طاعت ریاگوزك اسیر الفت بیگانگان به آخر عمر مشو که میشود از دست آشنا گوزك بشانه که کند ریش خویش را زاهد مخور فریب که نبود بجز صدا گوزك کرده تا بسر از کبر کلاهی گو زک نمكندي بمن از ناز نگاهی گو زک چرخ دون تایکجاپایه قدرت افزود که نیابند ر فیقان بتورا هی گو زک ور برون نیست ترا مرتبۀ دانش و دین مگر از سوز درون کردۀ آهی گوزط از چه شد فتح بروی تو دري جاه جلال تو که امروز سزاوار پجا هی گوزك ١٤٥ از خجالت پدرش روی سیاه آمده | با بذات از طرف ملك فراهی گوزك شکر ایندوات عظمی نتواني گفتن در میان همگي بلبل شاهي كو زك بر ای آخند زاده ملا محمد صدیق خان قاضی حالیه نوشته . روی تو چو فرشته سیمات چون ملك | حافظ از ان سرود که آنی فدایت لك دو ضدهم بخلق تو زیب دگر دهد | گاهی شکر ز نطق تو ریزد گهى نمك افسوس ازینکه جنس شناسان روزگار | نقد تر ا نزد ز سر شوق بر محك اعیان کابلي ز بی انتفاع خویش | می ستاند از يك و از ديگري بلك اهل هرات مانده تحصیل فوت شب | كه اسفناخ می طلبد گاه گند مك کرخ که عیش خانه یاران شهر بود | از اخذ تار و آبی خربوزه زنگ امروز هر یکی زجفاهای کار دار | بعضي بچرخه شاغل بعضی پی هلك يارب چه شد که گشت هوا نقد عالمی | زانسان که میرود بهوا نقط از چلك يكدانه قند هدیۀ ما شد چهل هزار | ترسم که این معامله آ خر کشد به لك گر مجلست به اندکی قانع شود مرو | در دفتر محاسبه کا نجاست جاي شك طوطی صفت کشاده يكي كف بده بده | که در دو پا ستاده چوكرك بتك تنك از بیم طامعان كه بجد ول مقرر ند | مردانه بود لیست که خايد دمي علك در هر ادار ه عرض کسان نا شنیدنی ست | کی مید هد به استم سارق كسی كمك ١٤٦ از ده نشین بحیله چنان نقد میبرند زا هدیه بذر مخلص بیچاره م دمي واعظ بوعظ گفت که صوفي مکن سماع اینجینو ابفائده شرکتیم مخوان با واحا که میر وکیل ازچه رهگذر گفتي که من سفیدم و قره هم تو ئی سیاه کبر و فساد اگر هنري باشدت چرا عزت اگر بپهلوی حاکه نشستن ست آسایش ار همی طلبي ملجاً بخواه کشتش چو خانقاه کرخ صرف جیره خور بثواب دران دیار عبور مرور کرد کثر پشت مالدار بود زد كو پتك جیب جول دار د سر پنجه چو چك اندر شنای کیر نشد خصیه‌ لنگرك کیر نقد بیاش دارم و گر جنس كمترك سرمایه جمع کرد زارکان مشترک گفتم بلي بقوه قز و نترسك از خمك ازدفتر ملا ئکه ابلیس گشته حك اندر یوروپ بسره افسر نشسته سك کو ملجأ و ملاذ بجز دره بر غك باغش باهل صفه همه وقف چون فدك اما بشرط انکه شو در اه او سرك بر استماع شعر تو كوزك چو روزه دار بنشسته منتظر که کند توپ شام تك نه از خود بیخودم نه مست مدهوشم شدمكوزك کهی یار ملل گاهی به ارکان دول مونس نه در زیر عبا اسرار پنهان داشتم اما به ارباب فتوت کردم همه چشمي پشیمانم علیم زد برف پيري از بنا گوشم شدم كوزك به هر مشرب که میخواهند میجوشم شدم گوزك مقدش یکطرف افکند سر پوشم شدم كوزك که گاهی خرقه در برگه نمد پوشم شدم كوزك ١٤٧ اگر بر دیگری بار تدبر جست را کندناشو از ان باری که بنهادند بردوشم شدم گوزك مرا طبع جدیدی رسم استبداد برهم زد زبر خالص نیم البته مغشوشم شدم گوزك تظلم هر قدر دیدم نه افشا کر دم و گفتم به افران یا ات بسك خواموشم شدم گوزك جگر ریزم ز اوضاع معارف داکتر داند دلاات میکند بر علت شوشم شدم گوزك رایت لیلا شعاع وجهك اذتلالا على المحافل فقلت هذاهو المجتبى لئن رآنا لقد يقاتل بزور بازوش او ر ذخواندم دعاش گفتم که رب سر که دشمنانشچو دونتا شبه انتقامش شود بسمل فيك فغان ناز جور ظلمت که کردی آخر خلاف قاون فرانشسته سفیه نادان بعزت عشرت بجای فاضل خيار محروم شرار مخموم حر بمفسد رفیق خاین نیس کاذب حبیق غادر شفیق جاهل مرید غافل چه خواستگردو نکه اکشنو از و پس از تماشاهمیتمش فرار عالم قرار جاهل بتخت ظالم بحبس عادل بگوش فکرم سروش گفتا شنیده باشی مثال عامی چه میسر آید بکو تمه سکچه این انا ملچه این انامل فساد پیشه دو اند در اینه که هست مطلب بکف همیشه محال باشد که بار اینان زراه مقصد ر مد بمنزل نکته ئی آخر بكاف گوزك من المعاقد الى المحاسن تا نشد اتفاق دین و دول نشکند آسمان زاوش گول ایدریغا که مردم ماضی دیدی امروز حال مستقبل حال اولاد خویش میدیدم در نزاع فساد جنك وجدل ١٤٨ یکدل از بهر فتنه آمال دری پی مفسد است دیگر دال و ان یکى خشك شیره دوکار دیگرى دوم میکند صندل تو مجو انشان کلامه کج و حس پر سزان لى ذقن در خل آن یکی همچو خرس درکوه دیگری همچو خوك در جنگل یکى از فقر در پوش کرباس یکی از فخر واسکت مخمل فی المثل گر ز آسمان افتد بهر آزارشان هزار کتل يك بکان راهی کنند بدوش دود وان راز شوق دل بغل گر بگویم که ای گروه خبیث چند ازین گیر و دار فکر دغل وعظ با مردمان ناقابل عذرگیر خر است قصه جل آرزو ها به آبرو ها کرد آنچه سیلاب کرد با خشبل ترسم ایقوم دون رستا خیز سر بر آرند نابینا ی مختل سخن زشت رو برو سهل است گورك از سوی پشت در غلغل تو محل اعتماد کی لخصاله خصال کر دم از شرح ظلم عدل سوال که بگو ظلم چیست عدل کدام تبین کا نعم من از حقیقت حال اور خواب از نموده پر یشا نی گفت کای دار و سراسر عقال جهل که بکو شاخر شده بود .. ١٤٩ از کدام عدل و ظلم مي پرسي كه كنم شرح هر دو را در حال گفتش در جهان دو عدل دو ظلم نیست تا بود است چندین سال عدل يك ظلم يك دو گفتن چه گفت خه خه بدین جبین ذکال عدل دو ظلم دو است مشرب دو میکنم شرح این دو دو بکمال حال پیشینیان وگر بودست حال وا ماندگان که بیني حال بود عبد العزيز جامع عدل ظلم حجاج قتل غارت آل گفتمت رسم مردم پیشین گویمت وصف حال صف نعال سمت ظلم در وجود نمیم ختم شد همچو روزه در شوال مثل دیگر ار همی خواهی نالة مرغ بين جور شفال عدل در اصطلاح گمرکچی نام باریست شامل دو جوال یعنی آنچه آورد بکف مظلوم نیمی از اوست نیمی از عمال عدل را اینچنین کنند معنی خواه در وزن خواه در مکیال هر که حصر است گو بیا حل کن شرح اشکال خود ازین اشکال من بعد ما و یار من وگوشه خمول بلغ سلامنا بكيرخ ايها لرسول از روی عجز خدمت مولای ما بگو کای کامل الفروع ويا جامع الاصول قم طرف وجهه و تقبل يدیه قل کامروز چونتو نیست بعالم ذو العقول هذا العريضه لمن الانقلاب ريح در خدمت تو آمده اما زراه چول ١٥٠ گستاخ وا ز خدمت پیر بزر گوار لاشك في ارادتنا ياغيا ثنا عمری که بر ضای خداوند بگذرد خواهی که در دو کون براحت بربری دست جفامدار ز آزار و پا بکش تو آن نه که نیست چو تو در همه جهان هر چند جد جهد نمودم که به شوی الآن في ديارك ود و فا حلم گوته شود بصدق یقین رشته فساد عرض غلام حلقه بگوش ار شود قبول ور با شدت شکی بمیان در فکن بحول في ليلها اليقر وفى يومها اليول فالزم كلام ربك فاخرج من الطيول تا جاءك الغمام لقد جاءك السيول اكال كالجراد واقوى من النمول مخد و منايحا لك الجهد لا حصول عنقا وكیمیاست و یا نام همچو غول عمري شریف اگر نکشد اینقدر بطول گوازك به آستان تو بیقدر تر بود كالبكر في العويقزك كالشيخ في السبول شکر خدا که از مدد فضل لم يزل بکرنگی انحنای سوانسایم رانهاد مخچیر در کمریوه و در بیشه هاگوزن این نیست آفرین وحش که پار سال فرزند زال را هوس ملك بادغس قحط جفای دزد چنانشد که می نمود شد متفق بخط ما ملت و دول اخفا شد است ما ر بزاويه مگل با انس نهاد زبر سر گرگ از گیل کس را نبود زهره که تنها رو دبتل ممکن نبود رفتنش از راه سنگ گتل یکسان بچشم گرسنگان کندم و سجل کس یاد نمیداد که سارق به کند مال کشتش ز آب خون بود خرمن از سجل شبگرد راهزن که بیغما رود بروز خندان کشید تیغ که بشکسته است چل شد مضمحل ز دلت بمان کار مملکت ماننده نظام که شد مو بمو چتل فارغ نبود هیچ دهی زیند و دزد و تبد یا تك تك تفنگچه و یا غژ غژ و ریل پاینده گك بدوستی سید گل بناز مطلق نداشت در همه ملك هرات بل امسال شد ز همت این هر دو خاص شاه منکوب و در بدر همه بیهوده و دغل بیچاره قمبر اور عبدا یکی شدند با هم برنگ شربت دو شاب با عسل ادنی خریفه بزم افاضی است روز و شب بادیده چون ترن ابروی چو خمل در کوچه معاشر بيك شیوه میروند خندان و تازه رو بهم سالمو كجل در اسپطال و هم بيك قطع خفته اند مبروصی جذامی و سلی و کور و کل گاهی به پیش فخر کنم گاه بر کپل گاهی به شعب دست برم گاه بر قلل یعنی که این دو هدیه بود مایه نجات خواه از ملل خلل رسد خواه از دول راز نهان ز قلم برونی کشیده می ما را جزای طول لسان کرده است شل فکر از میانه رفته و در مانده عیب جوی از بسکه کار ها شده از هر طرف چتل نه رشوه نه روانه را ی گره گشا چون دعوی کرخ نشود عقد فصل و حل پیرو جو ان و مستبد و حریت طلب در کار آینده ها که شود شعله مشتعل ارکان دولت هیچ نخواند پروگرام اعیان ملت از چه ندارد در وعمل ١٥٢ در قریه جات نعره زنان فارسی که دزد افغان بکوه و دشت فغان میکند که غل در خواب راحتند مقیمان باز خواست دزد از کف مسافر از ان برده پارسل بر گفته عوام کرابا شد اعتماد در هیئت که هست خواص انقدر دغل از روی غور معنی عذراش را بخوان حوضی است پرزماهی چاهی است پرمکل تاویل کرده اهل طبیعت بظن خود کاین دور لا یزال و این بزم لم یزل هر کس که دید این غزل از روی شوق گفت کاین نظم در قواعد شعر يست محتمل از بس کشیده معنی مضمون تازه را مشهور گشته نام وی از بانك بی محل خواب دیدم دوش وصف زلف کاکل میکنم چون صراحی خنده یا چو شیشه غلغل میکنم رشته بر پا به پیچیده چو ارباب حسد هر دم انگشتك با صحاب تمول میکنم طالسان کرده ام بر سر که این رسم حیاست ليك در معنی نواي شور وز اول میکنم کرده ام تعبیر آن گر فتنه خیزد موجها بر سر عالم من از حکمت تجاهل میکنم تار تدبیر از کف اهل خرد بگسسته است حکم تقدیر است هر جانب که شاول میکنم مصلحت از هر سر جستم فرد آمد بدوش این حوالت را بدان بان کابل میکنم گوزك در تعبیر خواب دیگران ز انسان کدی هر کجا دیدم تو را از قهر اتکل میکنم اگر کمال همین بر کمال خود ریدم وگر جمالی همین بر جمال خود ریدم ١٥٣ ز اتصال ملولم ز انفصال غمین با تصال خود و انفصال خود ریدم ز روی شوق طر ب بر این خود خوردم همران قد ر که ز غم و بر شمال خوریلم مریش دشمن بد اعتقاد من سو کند بد و ستان بلا اعتدال خرد ریدم صلاح فيشن چت و فساد طول مذاب ازین سبب بطر از کشال خود ریدم شبي مسخرفی با بر وت خو د گفتم خبر با بروی همچون هلال خودریدم بحال زاهد اگر و ار سید مي ريدي چو و ا نمير سم اکنون بحال خودریدم نصت چيست مرا ز اعتبار عزت و جاه همین قدر که بخرج عيال خود ریدم ز یده ام بخیال و بکفر هيچ کسي هر آنچه ریده ام اندر خیال خود ر یدم بقيل و قال مهان هیچگونه ممکن نیست بیا بیا که بقیل و مقال خود ز يدم يعقل و فهم اول قاسی و دوم قاسی برفت آمدن کو توال خودر ید م عجب نیست بحمام کر ده گو زك بول کسی به كفت بد يك و جوال خودریدم محتاج نیستم که بکس التجا کنم الا بکار خی که از و بند وا کنم که رجهم تر اکطرف که دگر طرف کاهل به پیش دست برم که قفا کنم ز اهد صفت به حجره کشم که بصومعه گاهی بسوی مدرسه و خانقا کنم چو ن هیئت نخست سوی گو نيش برم بر خوانم و بمجمع رفیقان صلا کنم یا هد به سازمش ببر شایخ دال داری و ام هزار ساله خود را ادا کنم ١٥٤ لیکن ز بیم خفیه نویسان که پیه نیست ریش سفید داری و روی سیاه زشت جور و دوام بیخطر نشنیده کس من دیده‌ام مامور مفتوح القفا پای معلم بر هوا با خایه‌کی محرم بودی یک خواجه با ابنای دهر هان رشوه نگرفتی کسی زارباب حاجت برملا دیدم ز دریا بار ها صد غرق بیرون آمده گه‌گاه ما در خطه‌کی میکرد با دختر شب با خوک در یکظرف نان خوردن نشاید دینه وز بی‌پرده بیرون نامدی مستوره هرگز از حرم زاهد بچشم همکنان اندیشه کردی از گنه از کس بچابر شعبه تعداد می‌شد حرفه را از آدمی مانند کو مامور مکتب را زدن عصات مؤمن محتمل کبر از جهنم بوبرند تفسیر قبر آن حالیا بر عکس موضع اهم نسترده ریش و شرم را استرده میدیدیم ما گویند مردم در مثل زاد است از سگ آدمی این کلب جوع را بچه دارو دوا کنم گو ژک چرا ز باد دازین رو سیاه کنم آه سحر گه بی‌اثر نشنیده کس من دیده‌ام من وه‌لی بیک‌روجر نشنیده کس من دیده‌ام محرم بقطر کبرخر نشنیده کس من دیده‌ام گیرند با ضرب ذگر نشنیده کس من دیده‌ام یکسر جهان غرقه به بر نشنیده کس من دیده‌ام در روز روشن از پدر نشنیده کس من دیده‌ام خرس سواری بر زنشندیده کس من دیده‌ام اکنون به بیگانه چکر نشنیده کس من دیده‌ام اندر معاصی مفتخر نشنیده کس من دیده‌ام کون آش زارباب هنر نشنیده کس من دیده‌ام بیرون کشیدن همچو خر نشنیده کس من دیده‌ام از تحت بر تخت سقر نشنیده کس من دیده‌ام تاویل آیات بقر نشنیده کس من دیده‌ام چت ریش با شرم ببر نشنیده کس من دیده‌ام وز زاد آدم چون تکثر نشنیده کس من دیده‌ام ١٥٥ نطق مطول خوانده‌ام نثر مسجع دیده‌ام چون نظم گوزل مختصر نشنیده کس من دیده‌ام با همه محتشمی بنده‌ کمینم چه کنم تا کجا برده دل کوشه نشینم چه کنم یکدرم قیمت و ابنای جهانم تابع اینکه در حقه انصاف نگینم چکنم عاشقان بنده خال و خط مهشر قه و من روزگاریست که مداح سرینم چکنم زاهد و گنج و یا داعیی و سخره‌ خویش او چنانست من زار چنینم چکنم هوس آرزوی نفس ز افلاک گذشت چون نداند که کف خاک زمینم چکنم عمرها شربن گیش خردمندان بود کس ندانست که آخر بچه دینم چکنم کس گلی طلب از گلشن ایام بچید من آزاده گرا ز ناز بچینم چکنم گر چه گوزک شده‌ام دست طمع کوته نیست بعد ازین گر بکف حرص زبنم چکنم به بستان محبت یکقلم گلدسته را مانم به بزم عشرت ایام مغز پسته را مانم بمیدان قضا دست رضا پیش است میدانم اگر کاری نکردم پهلوانی بسته را مانم نیم زاهد که بیجا سر کشم از خرقه و گویم بطوبای حقیقت نخل از خود رسته مارانم سر خرگشته‌ام در محفل ارباب آسایش بدفع چشم بد کو کار دار شسته را مانم قویدل بودم از بس باقویدستان سفر کردم ز ضعف بی تمیزان رشته‌ بگسسته را مانم نه گر قو گردة بودانه بازدهی بد خویم چرا اندر بساط دهر مرغ جسته را مانم کیم گوزک صدفهای سینه‌ام مدقوق مطرب با حکام اطبا چینی اشگسته را مانم ١٥٦ دل یاران بمن نا شـنا بو داست دانـستم ندارد زیب پاس خاطر آزاده طبعانرا زاهل مارکط دیوانه آشا عجب دارم چه کیفت اینکه عالم مست ین دورمولانات گناه اعظم و فیض الله وعبد اللطیفش چه درین بزم اتفاق دولت مات یکست اما حذر کا خربطوفان حوادث عرق میکردد مشو پابندریش زاهدود تارپر پیچش سرا و خانقاه لنگر اوحجره های او غلاف گندم ازگندم جدا بوداست دانستم کجی ها از برون های رسا بود است دانستم که این نا پارسایان پارسابو داست دانستم می این شیشه ز افیون برهوا بو داست دانستم سر این فتنها نایب قضا بود است دانستم رضا بعضی وبر خی نارضابو داست دانستم بکشتی که نادان هاخدا بوداست دانستم که این موحلقه دام صد بلا بود است دانستم بقول مولوی بیت الزنابوداست دانستم جهانرا کهربای ودوآهن ربا کو زک بفن خویش آدم ربا بوداست دانستم یا د ا یا می که درس عشق از بردا شتم گوش هو شم بسته پیغام نا ا هلان نبو د نه مرامد فوعه نه مقبوضه نه انوانتری نه مرا بیم جز نه ترس از کتر معاش بر د راستاده بود مین که شه سرمینها د عدۂ اهل بصیرت جمع ار باب رسوخ خانقا د و مسجدو تالار و لنگر داشتم چشم را از عیب کور وگوش را گرداشتم نه ز جدول آکهی نه فکر عبدر داشتم رو ز ها خود را اکر چه غیر حاضر داشتم باکدائي خو یشرا از شه فروتتر داشتم حجره ها پر از الادنك قلند ر ذا شتم ١٥٧ نه چو زاهد فاقه میرفتم که صوم دائمم هیچگه با حربت خواهان نمیگفتم که گاو تا فزاید حسن اطفال کرخ هر صبح شام گرچه الدنك ترت الواتم در کف پهلوان نامردم ببر مه انگیزی نجار مهره مدعای نزادم فتح باب جهنست آخر اثر از سجده سحرگاهی نسخه شعر من بایران رفت تابع دله یار دیویم در جدیدان عدیل قاآنی راز آینده کی توانم گفت عرصه کز وزیر و هیئت اوست عذر را هیچ يك پذیرا نیست کر مرا جوز کله دریابد بی نطق جدید میکردم نه چو مبر دادشان فسق مکرر داشتم قوم استبداد را من بسه خر داشتم چون معلم خویش را مرهون پودر داشتم درسواد سخن گگر لاتم ورنه در ذات خویش گجراتم تیشه تیز دست خرا تم خند طفلت ورنه لفا تم همچو زاهد نواب طاعاتم آتغد ریا فتم که سبها تم تا چه آید جواب يكا تم نه که هم مشرب مسا واتم در قدیان رشید و طوا تم کرده دامنه مك پيجا تم ما تم ايكنون مجابران ماتم ورنه من يکجهان سما جا تم ميشناسد كه فلقلجا تم تا کجا میکشد سیا ساتم ١٥٨ گوزك ار خواجه مطر بی کردی | لارها داشت نغمه کا تم در بستر راحت نشستیم و خفتیم تا قول مخالف نشنید یم و نگفتیم هر چند بجان سعی نمودیم چو زاهد کز حسد از سینۀ احباب نرفتیم زنك دل ما هیچ سوهان توجه نزدود به بین تا بکجا سخت و کلفتیم در مشرب ارباب ریاست همه طاقم در شیوه یاران طریقت همه جفتیم هر خش که در بزه کسان بود شنیدم هر لطف که در خواطر ما بود نهفتیم در جام حریفان ارادت همه سانم در شیشه انکار رفیقا چو آلفتتم گوزك بهمه عشوه کری همچو تخلص تفریح دماغ نشد ستیم که مفتیم نه رشوه میدهم نه رشوه كیرم | نه بیکی بان نه در موتر شفیرم نه پاپ روسم و نه عالم فارس که نبود از مسلمانی کزیرم نه مانند الف نادان محضم نه همچون با یکی با شد بزیرم نه در ويساك هندو مقتدایم یهود از ابلۀ من ملا گبیرم نیم صوفی نیم زاهد نیم شیخ که بر اوضاع ملت خورده کیرم نه بیمارم که در نیخ و طبیبان ببالم کی پرستاران فقیرم نه در دین پای بندم نه بدنیا از ان دریا وه بنوشتن دلیرم نه عذرایم نه صفرايم که هر دم بمیرداد شان جنبد فطیرم ۱۵۹ ميفخرم كه من علاقه دارم عینازم كه در مكتب مدیرم نیم شورای دولت كز سر حرص كنم آبی کل و ماهی بكیرم نه مستوفی نه سركاتب نه مامور نه در ایران نه طوران سفیرم نه اینجینر نه آتش کار برقم که چون ویران کنم كویم بكیرم نه باقیده كه از بیم محصل بر آید باد بموقع ز زیرم بدین سان باقهم رخشم صدرا هیولا ام که هر صورت پذیرم بیان راست نتوانم که ترسم دهانم را کنند تا کوش چیرم من آن طفلم که در روز نخستین زبستان طمع دادند شیرم نگوزوکیم اعذری دکر نیست بغیر از ریش بنمایم که پیرم هزار شکر که درد هر کار دارنیم فساد پیشه و عذا رو هرزه کار نیم جو مور غله بخود جمع ميكنم امسال كدام دا روسیه روی همچو پارنیم مرابسك صفتی کرده دوستان منسوب سكی شکاریم اما پی شکار نیم وفای دوست مرادر بدو میدارد من از جفای جفا پیشه کان فرارنیم سفید و معنی وليكن سیاه بیرونم کجا ندرون و برون راست چون منارنیم نه صاف مایل صوفم نه شایق مخمل بقید اطلس و و ابسته توار نیم بعلم عقل تنازم كه صرف کو زوكم بزهد و ریش چه فخرم که اهل عارنيم ١٦ هزار ارمانکه همچو طفلاندرین دبستانکشش نکردم بنار حرمان زمهریاران برنك خامان طپش نکردم مریض جاهم امیرعزت زکام دولتچراچو مردان نه فصد کردم نه قصد حمام غریق خطط كه فش نكردم بسوی بركدویدم از ره نه مارکطرا خرابکردم ادای شکرکه مثل مژگان بدیده کس خلش نکردم به مال کسرا بحیله خوردم نه نان مردم بخیر چشمی نه برشکستم دل یتیمی که روز دیگر سرش نکردم مراگناهی بروسیاهی ندیده باشد کسی جزاینم که چون خسیها ندون طبیعت بذوقجوئی، وش نکردم تمام عالم بحسرت غم گهی پی بیش و گه پی کم من ازتغافل نه ازتعادل درین فرزگه چرشن نکردم چو نیست مالم درین خیالم زبود و نابودچون ننالم منش دردهرچنان ببندم که یکمراتب دوشش نکردم بشم انصاف اگرببینی بسویم آخرمحیط یاسم نمادیان که ره نبردم جماکیان که رکش نکردم زنیکنامی چه کرد حاصل اگر به پرسد کس جماعتی زبان کویابنباشد اصلا بجز جوابی گه ش نکردم صادق نیم خلاف محبت نمیکنم چون نیست نکته دان سخن سنج بذله گو من دانکی بمشرب من گون مجابریست صد بار اگر خلیفه دیوان بیکی شوم بنی خدا نگویم و ابناش نیز در پله ترازو ی انصاف دیگران معنیست پر ز بغض جمادیست پرحسد بکعالم اعتقاد ز طاعت نميكنم كتمان مدیم بیان بلاغت نمیکنم فردوسی ام ظهور شجاعت نميكنم اخلاص چون هزاره بحضرت نميكنم بر اولیای خاص شباهت نميكنم همو زن با تمامی امت نمیکنم توصیف ازین زیاد جنرات نمیکنم ١٦١ دوشيزه ام چوبيوه زنان شرم خويشرا با شربت مويز دگر پت نميکنم تنظيم مملکت همه بروفق مدعاست زائر و شکست ملة و دوله نميکنم از بس طمع بخواطر زاهد گرفته جا تعويذ را زشوق قراءت نميکنم دارم هوای حريت از بيم دوستان دستی بريش ميکشم و چت نميکنم قدت چون ظلم قوماندان رسا بودست دانستم دلت يکعالمی جور و جفا بوداست دانستم سوادبزرت جوشيد حسنت را نشد حايل خطت دود سگار سينما بوداست دانستم من از باتيک علاقجات درعجب ماندم فروشد چوولی گندم نما بوداست دانستم عجيب الکالس بيرون ميدهد کلو که اش ورنه سرنيت صرف سنگ آسيا بوداست دانستم سرخودرزمين بنهادن وياترهو کردن خلاف مشرب اهل دعا بوداست دانستم نه تنها ما و زاهد درگدائی يضرب داريم حکومت هم گدائی نان ربا بوداست دانستم بکار سلطنت قاضی وحاکم يکدل افتاده با خنبرشوه هرفردی جدا بوداست دانستم جوانان وطن از روی سيلی ميخوردگوزک زد وخورد تو ازسوی قفابوداست دانستم ما درين ملك بسی حاكم و افرد ديدم وندرين تخت دو صدکهتری و مهتر ديدم وان یکی سست ؟ اروی آرميدی سگ دزد دیگری شخ که ازو ملك مسخرد يدم لاله در دشب گردیده بدور ان یکی ليك در عهد يکی روز چومحشر ديدم بود در عهد کی خواندن قرآن گناه پيش روی دگری بازی لاتر ديدم ١٦٢ با مداد یکی از جامع او فوت نشد د بکری خفته الی توبه بستر دیدیم نه ز حکام که عمال سیاسی دانرا از پس گوش قلم بر سر دفتر دیدیم چه قد رشاه درین تخته زندق شده است چه قدر مهره برون رفته زشش در دیدیم چه قدر نصب و معرز شده دیدیم بچشم چه قدر از پی او عزل مکرر دیدیم کاه سر خوش بسر مسند شاهی مغرور کاه مغلوب کمی صرف مکدر دیدیم مسلم و هند و اثنا عشریان جدید هر سه را نیکتر از اسلم و انور دیدیم خاص شورای ملل راز پی فسق و فساد خفته با ما در و داماد بدختر و دیدیم دیده ام کفش فطن دوخته در پای قدیم بر سر مردم نو فوطه و تیرو بدیدیم خالی از عقل و خرد عالم و نادان زاهد شوخ و بد کاره تر از مردم چوبکر دیدیم تازه آبادی کان بر که از آقاصوفیست بر همی کرخ از میر مظفر دیدیم نو جوانان و طن غره مباشید که ما کاندرین راه بسی موتر پنچر دیدیم ترك شد موعظه عالم استبدادی بسکه ما نطق جدیدا نه بمنبر دیدیم وقت آنست که پستین بر خویش کشیم خویشرا در کف سایه درویش کشیم صحبت ما بکسانی که ز عالم رفتند خود حاجت که غم از هیئت تفتیش کشیم عنکبو تا نه اگر دست ز واری تاز بر وی زده بر گوته خود بیش کشیم صید اکوز بود و ماده و یا نر ماده کو کنا رانه ز هر سو که شود پیش کشیم دولت و ملک ما متفق آزاد یست ما چرا منت المانی و اطریش کشیم ١٦٣ شخص بیگانه بما جور جفا هیچ نکرد مرگ ارباب تمول که بدین رسوائیست ما هم از تا زه نهالان معارف بودیم هی جفائی که بما میر سد از خویش کشیم کوچه حاجت که بمرگ دگران پیش کشیم حیف باشد که چو زلئز خرد ریش کشیم پیاپی ذل استبداد را میخواستم دیدم بخود میگفتم ایکاش عرض کس نشنیده میبودی خیال حریت را پیش این لیداشتیم پنهان تلامیذ معلم سالها میخفت در زیرش حکایات کیان و قصه فرعون میخواندم مدامم انتظار روز حق وفق زاهد بود انیس از کشف مستور اتم آگاهی نداد آخر شکوه ملت آزاد را میخواستم دیدم کسی کو نشنود فریاد را میخواستم دیدم پی تاریخ آن میلاد را میخواستم دیدم بمکتب سرنگون استاد را میخواستم دیدم در اقطاع کرخ شداد را میخواستم دیدم بلی رسوائی زہاد را میخواستم دیدم بکام خویشتن فریاد را میخواستم دیدم چو دیدم عکس گوزك آرزوی صبخش کردم همان انبانچہ پر باد را میخواستم دیدم دلاز چرخ چه نالی که چرخ چنبر تست این تو در خیال فتادی که گار خوبی و زشتی همه فشارش قبر است شخص مامورین چنانچه منزرا حباب رو بویرا نیست همیشه گیر صفت لوطیان شهر هری نه با من تو که با خلق کار دیگر شست این بسر رسیده خبر میکنم تو را سر شست این به بارخواست تنازع نکیر و منکر شست این نه دخل هاشم این قریه ملک چونکہ شست این دژ سفید بهم میزنند کہ سنگر شست این ١٦٤ بزهد دا من دنيا كرفنه پنداری که کس فرخته بداما دمهر دختر شست این و زيرهيئت تنظیمه است كوزك نیست براه میرو و قارقار مو تر نشست این ايدل بیام ببر دن مردم توپ مکن علة از ان توست شگست برب مکن يکذار از عتیقه و بارجد يد شو چون گله برشویمت تو يا دسپرپ مکن کرآخذان رشوه تو را کون کنندبزور کون پاره گیر واعظ واز نصح چپ مکن ز نهار از ین جماعه ناپاك زيشرف كرانگين بجام تو ريزند شب مكن علاقه دار اكرزتو که گاه خواست كون سر باز زن ازین کرم از شوق و خب مکن گفتی که نظم کو زك وخائف مشابهند این پیله مت را تو مسا وی به تب مکن يظلم بر دوام تو حيرا نم آفرین وی جور بر جفات ثناخوانم آفرین بركو جلند كر كري يا روز محشري نه نه که فرقه شر و تمندانم آفرین ایظلم ترکی با بضرب باز ملك روس گفتا خمش كه سني و افغانم آفرین نه دوره تمتمه ام نه فشار قبر ز احباب كفرو مرك مسلمانم آفرین یحور كيستي ز كجا ئی چه مشر بی گفتا بلي زقريه داشانم آفرین ایظلم اسلمی تو و من مالك فلوس هر سود و ان چو مردم غوريانم آفرین گفتم دول حقوق ملل را ادا کید کر باشد اتفاق نکهبانم آفرین دزد از برون بغارت ما بهره از درون من درمیان چو کوی پمود انم آفرین ١٦٥ رفت از کف کفایت من آنچه داشتم چشمه انتظار بقا وانم آفرین پشت از قفای من شد و از پیش رو نصف من در میان چه خایه ولگانم آفرین از دست جور در بدرم از ظلم کو بکوه این سر نوشت بود بدیوانم آفرین هر انکه چرخ ندادش ز قهر خویش امان برو بگو که شکایت مکن زدست فلان قساوتی که بما میرسد ز ملت ما همان محبت روس است و خلت ایران ندیده از همه اسلام رحم همدردی کسی که عقد اخوت نمود با المان نتایجی که ملت داده دوستی یوروپ شکست کشته نفور و عداوت افغان موزیم خوا نه اخلاص خویش را بکشا دری چنانکه گشائید در رب از انسان ز خوان خانه انثوران شوی مسرور اگر ز هوتل بی دانشان نخواهی نان مخواه در نور حقیقت ز زاهد مفلس که برق مردم بی مایه کم شود چالان عناق بقاب زید را تکه در مثل گفتند پدیده که بود پشت قاب گر زنگان اگر چه رستم ایام خویش تن باشی فشار می خوری آخر ز پنجه هویان ز وعظ پند و چه واعظ خموش شو گورك که از مصارف بیجا تهی شود انبان ای پری ز کف بی خردان نوش مکن صحبت یار وفا پیشه فراموش مکن نظر از گوشه نشینان وطن باز مگیر پنجه در مقصد یاران خشن پوش مکن اینقدر از غم محنت زدگان سهو مرو خویش را بی سبب از غصه سبکدوش مکن ١٦٦ کوتی راحت ایام بقای بکند از برای دیگران آهنگ و سا روش مکن سید یوسف اگر یاوه سرا یده شنو گوش سوی سخن بیدم و بیکوش مکن حاجتت هست واگرنیست مبابات حجاب ما ورای تو کسا نند تو خاموش مکن وان چرا غیکه بود آیت فیها مصباح و کرم روشن کنیش بیهوده خاموش مکن گوزك از بهر توصیاد اجل میسازد شیر وبیدارشو دخواب چه خرگوش مکن اي حريص يك درفوت زین مست دور شو گر عیشت آرزو است حریفه شعور شو ای نفس اگر تو را هوس رتبه میشود سر شه میدهم که قرین صد و ر شو مقصود ماست کشت گل وکوتی وسرك گیرملك جوررفت بگو زود چور شو درو انتظار وان ديده گو يكيزنك بيدار كورشو با ظلم دیده چند بگو چرو فر کنی دیدی جزا يی دادكو لخت صبور شو گر میر وی مشوره توصیه میکنم یار شو ديومن تربدرخواجه روزشو گوزك كسی ز باد صبا بهره ور نشد با فال نيك طا لب بادعبو ر شو ا يصبا از من برو آخند بارك را بگو مفلس نيك خو ر ا ولاد بارك را بگو غاش زین بگر فته از اسب بخت افتاده گل بهاری لاله زار خرسوارك را بگو شیر رانماینده از دوغ سر خوش گشته بدم سرشت بد منشت نامبارك را بگو مادر آزارگر بیان خرد بد ريدۀ کاسه ليس پر خوری اشکم تغارك را بگو درنما ز صبح يسيغ خوا ندۀ در ظهر فتح عمه را در عصر ودر خفتن تبارك را بگو ختم ها کر دی بزور قبله را بشكا فتی عزت کوحرمت کو مزدكارک را بگو و ر خطيب چكه چوخه كجادستار کو مزد پاداش و بهای چپق چار ك را بگو متقيس نرد پس دبۀ بيكارۀ سایه خسپ گوشۀ بی اعتبار ك را بگو دانه چين بذله گوی مفلس بی مايۀ دار سازو حقه بازی و قمار ك را بگو سالها در فکر عشرت با ختی عمر عزيز تاس باز پر امید شصت و چما رك بگر شامل دشنام مخش و حامل اوضاع طعن لایق حدو قصاص و سنك سارك را بگو بفن شعر کی استاد بودی این من و این تو کجا از اهل استبداد بودی این من و این تو غمی آزادو استبداددارى ليك ميدانى نو پیش از حریت آزاد بوی این من و این تو چه مینالی زجور و ظلم قوماندان اعضایش خودۀ درو قه خود شداد بودی این من و این تو بجای گفته کوزك شدم از بس بسر خوردم ز جاگوزوك مادر زادبودی این من و این تو نه تنها در گرخ می بودۀ چون خوله بادی بنوربان آسیا باد بودی این من و این تو باوضاع خرابی نکتۀ ها گفتی نمیشرمی ز اول کی چنین آباد بودی این من و این تو وكيل منتخب رکن ایالت عالم عصمت بصغر ایدش از این داماد بودی این من و این تو دم گفته ازضعف پیری گشته ام گوزك کجا تو قلعه فولاد بودی این من و این تو ١٦٨ میخورد خون زابخته تقصیر قضا چه زاهد که با خلاص پرستید خدا را ای محتسب خانه خراب از نگه می میر آب اگر نقره شکسته است اگر قلب نه عذر بکار است نه زاری نه تملق از دست طمع قاضی کوران شد محبوس انگشت بدندان تحیر نگز د کس از بهر رفیقان نکشی بار تحمل پوسیده لبش مردم بیگانه جا چه پرسید کسی زو که بگو این من و ما چه بگذار که تا تخته بپرد بشما چه گیرند ز من آب فرو شد بیدا چه شاهست کند هرچه باین مشت گداچه بد نفسی از و بود بدیگر علما چه گز زوك بسخنهای تو این نشو نما چه شمعی که نسوزی بهزار شهدا چه ببر باد صبا از من پیام آهسته هسته بگویش نیر اقبال عبرت را همین کافی ضعیفانرا بخواری مه ببین کاخر برون آید درین تندی که میرانند اسپ اهل طمع ترسم نه بیند نشاه آسایش گیتی کسی کانجا هوای سرکشی آنلحظه بنشیند که بنشاند زدام و دانه زاهد تابکی سجاده آرائی ز خامی کار ناید ناتوانی پخته کاری کن یان شکر لب نازك خرامم آهسته هسته که آید از پی هر صبح شام اهسته هسته بپای لنگ از کار کدام آهسته آهسته که از کف بکسلد آخر لگام آهسته آهسته باقائی کشد کار غلام آهسته آهسته بجای سنك برفر قش ز خام آهسته آهسته از ان ترسم که افتی خود بدام آهسته آهسته که علت زاید از حلوای خام آهسته آهسته مهر غمن کسی است که تقسیم آب تعلق بو بست ١٦٩ بدین بید ار مغزی مالك دفتر نمیدانم تکاور چون دواند پشت بام آهسته آهسته ز رسم عاملي از واقعی رسیده ام گفتا نخواهد خورد این قانون حکام آهسته آهسته مکش تیغ از نیام و خون مظلومان نریزان تا نریزد خونت گردون زانتقام آهسته آهسته چون جوانان وطن مضمو از تو کرده با چنین شیريني ا خبر کار حسر و کرده طرفة طرالي که در قرطاس چون بوطيفرنك نشر عالمرا بنظم خو بش نار و کرده چون شکفتي چنی صاحب سخن را پتره کن کار با ید گر دخشتي را که خود زو کرده قوه سه اسپا میگویند داری در جماع کار دو مامور مكتب را بيك لو كر ده قدري تو باش قد جان و دافزه لتر زكوه نزد این لود ولتان خود را بيك پو کرده یکجهت کمر دی بخود راه استبداد را این دو ضد را پار یا امسال یکئو کرده راست گو پلتيك با ندبير كردي يا فسون یا چو زا هد خویشرا از فاقه مقدو کرده ریش تو از بسکه بالید است در گرد ذقن کو ئی کلبو ته را در باغ خویشو کرده گر جوانان معارف را امین دانسته اعتماد خویش بر دزدان دینو کرده ا يمهندس دانش فهم و فر است نیست هر که همتو میکند تو نیز همئو کر ده ایصبا از من برو گوبار غوریان را بکو خرج از میخرددا و صاف سکو کرده این مثل مشهور میگویند اندر شانفلان نان فتفر خورده کوکو بد و او کر ده نظم گوزوك ـ از حیدر رقص صغراهر سه را گر بمنبر خونده واعظ فقط او کرده ۱۷۰ هلا کر بگو که این دیك خام سر رفته بخواب امن مرو عضو تا كمر رفته که که خر مه اش رفته بود میجستی کنون چو دله نا هر دو خایه در رفته و فا طمع مکن از آن کسی میپرسی فلان کجاست بکویند در چکر رفته زبسکه شایق کونند اهل عزت و ناز بریده رنك زکس مردی از ذگر رفته همه بكير خری بود اعتبار جهان به بین که رشته عزت بکون خر رفته عجب که مرتبه غوثیت بدست کسیست که بارها به پیش نفری پدر رفته دو حصه كير ده عبادات از خویشر ازاهد یکی بجای و یکی قیمت شکر رفته ز شرم با دتغرت است گوزولك از میدان ز حرف زشتر فميقا ن خود بدر رفته آه از دست مستبدان آه خواه اکبر رعیتند خواه سیاه با و جود که حریت خوا ها ن بسته از شش جهت بر ایشان با همه جد و جهد مي نكند از حیل دست خويشرا كوتاه اندکی زجر را غنیمت دان زاهدانص إن بكلاد تلاه میر احمد سجل مخفیه نوشت در بلاد اوفتاده فیض الله کار بیجا نمو د مير وكيل روي گوزولك شد از ميانه سياه از اسا رت همیشه از ا داست هر کرا بستکی است با شو را آنچه با کار و ان علبز ائي می نماید نكر ده اهل فراه ۱۷۱ راست بینی و راستی مطاب ز انکه کج می نهد بفرق کلاه می بده رشوه هر که میخواهد لیکن از هیچ کس نجات مخواه می سترربش از جق کوزوك کرتو را هست قصد خدمت شاه برق چالان کشته با یار از ره دور آمده یا که فرمان بهر کشف متر مستور آمده یارئیس هیئت تنظیمه از راه سفر یا جوانان وطن با ضر ف بلور آمده يا دك اين با نور ك اين با تهر از اسفزار بر كف همت ركابی از پی چور آمده یا چرا غان شب مولود اعلحضرتست كاعمی سفلی چو علوی سر بسر نور آمده یا شعاع آتنی ظلمت با علا قدا ر یا وکیلان ملل از جانب غو رآمده یا ز باغ نو کن آقای ما احمد قلی بر سر خادم ز تا ك لعل انكور آمده يا صفای باطن زاهد برون شد از غلاف يا با سي دان وزیر فیض کنجور آمده یا هواخواهان آزاد یت برحب وطن بر هلاك مستبد با تیغ سا طور آمده هر يكی را نامه علم كبكر نانی بکف هر سر پر از بیان امپرا طور آمده میخرا برد یکران کردند من گوزوك شدم تاکجا بنگر که بر ماعاجزان زور آمده گفتم این از رسم قانون نیست گفتا کوتوال تو نمیدانی همین اندکا تو رآمده ما زا بکبر و دار چه و ا قندار چه یعنی که با خیار چه و با شرار چه ۱۷۲ ما را دعای دولت اسلام کافیست بر هیئت قرار چه و فرار چه با مستبد هدیه ستان دشمنی چرا با حریت طلب چه و با رشوه خوار چه ما بیعتی علیحده داریم و غیرتی با پشت رود و مینه و قندهار چه ما وحشیانه از سر هستی گذشته ایم با قوه گریز خوانین سوار چه ما تابعیم مرکز دارالخلافه را با مردمان قطغن و شهر مزار چه ما روز و شب مدافعه میکنیم با خورد برد کشکش علاقه دار چه گر اعتبار بسته بدو دستکار نیست دود سگار بر لب هر باده خوار چه وانکس کو بر نصایح نطاق قانعست او را بنظم گوزوک شب زنده دار چه شبها یاد غمهای مینو نکردی وگر نه ترا ختم بدخو نکردی دو جو گر تحمل همیکردی آخر تفاوت دران بزم یکمو نکردي بلی شاکرستم که بر عون لا حول بدست خسانم ترا زو نکردي جسارت چنان کرده بودم که هرگز بعهد صفي مرد شملو نکردی ولیکن تو از لطف داعی نوازی غضب همسر زور بازو نکردي من بی ادب ز انجمن راندنی ام چرا خار و خس را بیکسو نکردی مرا نسبت کفر کردی ترنجم که نسبت به الو و پنجو نکردی نیم منصف ار خوک خوانی و خر سم ننالم که این شتم نیکو نکردی ۱۷۳ بهین اگر حال گوزوك بد بدی حرام است تا بجا بجا گونكردي خطی با من نوشت عبدالله کای پدر خو بشرا کتوکردی بهر چمار حیات بی تو ته از وطن رفته سر و کر دی زارع مهربان انحا را از سر پورت شاز لکو کر دی دفعه از برای پشته کشی ز پشرا زانسبپ تو گردی بهر تسکین حریت خواهان بستریدی بکون گو کردی اینهمه کبر برای فرزند است با من و با قبك چه رو کر دی قاصد اورد شیده ام کاول در بر خود عبای نو کردی بعد از ان حو يشرا الى گردن غوطه در خر من پلو کر دی نه خودت بل ملا زمان را نیز تادم و گوششان ملو کردی تا شود راست کار طاحو نه مقصد خويشرا تلو كر دی یارواز دست جارو از ه زکان بهر نکلکه عضو لو کردی كيم من مفلسی سر گشته از معرفت دوری شکمبوئی حریصی دبه از عقل معذو ری بد بد عارۀ از علم حکمت روی بر تابی سفيهی ظالمی نامرد می بك هيئت چوری عتیقی مستبدي وحشی زشتی بداخلاقی تکبر مسلکی ناپاک بد کردار مغروری بصورة همچو زاهد دمبدم سجاده بر دوشی بمعنی راهیب ديری و بر صيصاو با عو ری ۱٧٤ پدر ازار مادر نجشي اسلام بیزاری خدا نا ترس کذاب و وكيل خواجه زوری زگون زانیده بر خویش استم کرده نقاش تظلم پیشه علاقه دار بی مست مخموری معلم مشربی بالميك بازي ناخدا ترسي معاون مذهبی از پا کشی شلوار مأموری پدرسان عالمی ظامی پسرگو نوادی حلمی نشاید اینچنین شیرین لبا بد انچنان شوری پداس خاطر اعدای دین بکمالع لطفی پی قتل معاما نان بكف بگر فته ساطوری معارف را چه باشد گوزوك ما ناله نرنگی محافل را بگاه جشن هست اواز طنبو ری گر وكيل منتخب مشغول جانکند ن شدی محتمل کا فلیم ما ابا دچون لندن شدی سعی بر درس معارف گر معلم داشتی هر تلامیذی از و استادبر جرمن شدی سید یوسف وارم از میبود اشکم بر حرام کی مرا امروز چاك از پشت پیراهن شدي ایبر انصاف ایا ات گر بیا ربدی بجا سبزه عیش طرب شاداب تاگر دن شدي حریت خواهان اگر دست از ستم میداشتند مستبد از روی رغبت لابس فيشن شدي در صنایع گر عمل میکرد ارکان دول اهل ما سر بسر ازاد چون برلن شدی ما در ایام اگر زادی من ابزنام نيك خایه مامای ما کی لازم کندن شدی از سه نیر پنج تیا یا زده بگذشته گو رکا خر بفن خویش ماشین کن شدی بناکانی بزار ایچرخ گردون کام درویشی بجبان از براي مصلحت ارزو ریشی نه بر مظاوم اسایش نه بر بیچاره ارامی نه ظالمرا بخاطر از جفای دهی تشویشی چه عیب از پهلوی عدل با الت خفته ناپاکی کدامين دا كتر جذ وارراد بدست بی بیشی ۱۷۰ بخوان مسکان بی‌قط قط جواب نتوان شد بی‌ خذلان یاران عاقبت سامری آسا نه استبداد را صبر و نه بر آزاد انصافی خبر ده ایصبا در خفیه مامورین دولت را عسل را نوش نتوان کرد بی اندیشه نیشی بخلوت کرده پنهان زاهد گمراه جامیشی نه آقا ملت دارد نه عذرا را بود کیشی که بهر انتقام ایام دارد جمع تفتیشی تو راگوزولك چه دارد انقدر گستاخ لافيه ن که از نيك و بد ايام هر گزمی نیندیشی ای کاتکی مهندسه چالاک بودمی گر دولت هنر بد هم یا شیر افتی صاحب رسوخ بودمی چون میرکبراق تعویز تیو بندی اکبر بودیم مرا تا کشف شد معا مله که په و صفا بیدار اگر بشب بودمی صبحدم بخواب يا لك دار ساوه ترياك بود مي کی بد سرشت هرزه و بیباک ودمی از پیش بس گو اندکی ناپاك ودمی بر بازوان نوشته چو ضحاك بودمي در خاطر آر زواست که دلاك بودمي سفاك تر زمردم سفاك بودمي گوزولك چو دیگران هوس عز مال و جاه گردا شتي شکسته و غمناک بو دمي رسید مژده که آمد زمان آزادی چه گفت گفت که ای بیکسان افسرده وليك وقت خرابي بود که دالان تان زطرف کابل قاصد جلال ابادی شنیده اید که بعد از خراب ابادی زدست چور کسان رو کند بسا بادی هنوز طائفه بیوقار کوته فکر بسر نهاد ز عشرت کلاه سنبادی بخون اوست همان تشنه او چنان خرم که میبرند کشانش بسوی دامادی ندیده است و نخواهدست هیچ نشنیده که نیست دور فلک را علامت شادی گمان فاسدش از راه برده میگوید که نیست معتبری غیر شید وشیا دی چه سالها که بسر بردایم و خواهد برد بمکر و حیله و چال افکنی و برادی حلال برمن فانی حرام باق باد که این هنر نبود غیر خانه بر بادی بگو نصیحت کوزوك کراپسند افتد بکوش هوش و رضائك چيفرآ بادی که رفت موطبر سواره بر شر عشوت که روز کار نرانندش بخاك اوکادی که خورد مغز یتیمان بظلم چون ضحاك که کاوه خورد نکر دش بتيك حدادی بروز نصب عمل کار حکم شر نیست بگاه عزل همان خون فرق فرهادی مکبر تو غافلی از زخم پشه نمرود که کرده کالبد باغی خیال شدادی بکند سبات گوزوك ببادِ حسرت داد کسی که کوش نکرد این بیان استادی اینکه در ملك كمرخ نیست چون رسوائي رو زم در گوشه افتاده و شب در جائي نه مرا داعیه روس و نه پروى فرنك خرس در کوه ند ارد چو من استغنائی خلقی از واسطه بندى آزاد شد ند خواجه را چیست که دارد هوس آقائی تا نخست اهل کرم قطع وظایف کردند. بعد ازین نیست کسی را هوسی ملائی ۱۷۷ جیفه داران بسر جیفه دنیا بدمند زا هدا غصه جگر میخورد از تنهایی گو ز پیکار اب تول همه سرسام بدند چه شود کر بدهی بهر تفرج نالی ز دوش خود وکیل منتخب گفتم ببردباری شتر زایید اما بر شتر شدجك سرباری بآباد پست سعی سلطنت اما نمیدانم ندارد در خرابی اولیاء مملکت کاری جاءلا قداری مست یا دیوانه می آید نمی زاید مکبر از مادر ایام هشیاری نه آزادی بدست آمد نه استبداد از کف شد میان هر دو همچون عکه کم کردیم رفتاری باخذ باج زا دوزین دولت قانعم اکنون بهر جا چیده قضات وطن از شوه بازاری به اکیکه نمی مجاور شد شاه چه خوش باشد جا کر بر تواند از در راحت باز سر کاری فلك بر انتظام ظالمی مد سخت مقید شد که نتواند گریزد از کمند لینك پاداری نه ارکان دول حالی نه باران دال واقف همه در خواب غفلت رفته ایم ایچرخ بیداری اگر تفتیش براحوال قوماندان شود آنکه سرش اکروقة برسنك جزا هم چون سر ماری به نه جوانان وطن دانسته ای گوزك برای مصلحت بفری کنی لبته ناچاری فلك انسان کتیجد از قلم حکمت شبیشه رنکی بریزد کزبہی تفریح محفل طره بنکی زخوای جهان میجو شد اکنون وضع آردی ببا ونی میدان آرد مطرب یادف و چنکی نظامهای قو ماندن کوآوالی و اعضایش شروشور فکند آنسان که تابر باشد و جنکی وامیس قوامیل ملل خر در فته بود از کف نمی آمد به تفتیش هبری کر قابل انکی ۱۷۸ نه بهر مدعا و خويشتن اثر جهل نادانی بقانون در دافع کبر او زد از ادب دنگی مکافات عمل از منجنیق دهر هر ساعت زند در شیشه عیش ستمگر دمبدم سنگی باند از انقلاب دادك وافعال قوماندان نه آثار بسیر فکری نه عذرا را بیا و نگی جهان آسوده شد از مردم راشی هلاگوزوك برای خواطر احباب خود بنواز سارنگی چست ز هد ز ما نه میدانی کابرو از ون و نقش ارژ نگی بوی سر تا بدوش ریشی جت یاوه پیما و ئی بکف دنگی دودکی چرس ماشکی ترياك خورده باش طرۂ بنگی کاه چرتی که تا کرا کاید خواه در صلح خواه در جنگی کاه گوید که گیست تا فکند بر سر عضو عارفان زنگی قیفذ یار خوار بد کیشی کجر وی بد نهاد خر چنگی نه نمازو نه روزه ونه حج همه در پیش ا و بشور دنگی امردی کر بدست او افتد کوشه فیر د حجرۂ تنگی صافکی دلر بودۂ مستی رندکی شوخ دیده شنگی بدر بار او ز روی غضب همچو دامجنه میزند هنگی عجبب از بتازد از گردون بر سر اینچنین کسان سنگی ور نه گوز وك چرا کنند بعبث با ر منت ز شلکی لنگی ۱۷۹ از دعا گر روز بهتر میشد از روز دگر یا اجابت می شدی هر شب دعا میکردی نه از پس حاصلی دارم نه از پیش بسی چون غارو پیش سوسماری به بد نامی دریده پیرهن را چو اندر پای عذرا شالواری چه میر احمد حلیمی برده باری چه فیض الله مفتی رشوه خواری بحمد الله که روزم آخر آمد سفر در پیش من موتر سواری اگر در خوانه میکنجدی اینك بخود میبر دمی هر دم مناری نه درد انمته گی استاد فسقم نميكيرند از من هیچ کاری حصول زندکانی چرت بنگی قماش مردمی دود سگاری بیا در اینا فا غرم که باشد پیانو و رباب و چارتاری کبرو غمت وصف اخوان صفا می کردی عقده قولنجرا بر دست وا میکردی ورچو قوماندان نمیدادیم تحويلي ببانك آنهه نقد دغل را در کجامی کردی بیحقی را جور میکردم چو میردادشای برو زارت خویشرا گر آشنای کردی اندك دانسته شدی پایان تفتیشی ملل ور نه برحكام اعلي ادعا مي كردي گر ظالم را زبر میداشت مامورین تان کار تیلفون به بوق آسیایی کردی از درون گر بودي وابنته ناموس ننك از پی راحت برون چون اقتضاء بکردمی گربدی امسال قحط آب همچون پار سال روز و شب در او فروشی آشنای کردی شرکتی ماگر بکار برق بودي سودمند دخل او را خرج عیش سینما مي كردي ۱۸۰ شادم که از دو دیده من در دل آمدی در کلبه مقر بیحاصل آمدی اینائب زمانه هری خونبهای توست دست خوش که بر مدافعه قائل آمدی حیران آن شدم که پس از دور کارها عالم از ملك رفته و پس جاهل آمدی ناقص نخواست که پی جمع و خرج مال در اخذ فیض پنه عجب قابل آمدي یاد دی که مادح مدح تو روبرو در زیر تیغ دودم تو بسمل آمدی شیخ الشیوخ مرشد عالی که هر دمی فیض و فتوح و کشف هنر واصل آمدی میگفت فاش بهر مردان پرده دار کی آنکسان که جانب این منزل آمدی فهر سیدی زمن کی جامع مهرو وفا چونی در ین بمیدعائی ایجهان مدعی چونی ز اوج عزت آخر در خصيص ذلت افتادی بمردم دیدها بنشسته بودی باخدا چونی هری گلشن شد اما نغمه داود میخواهد سلیمان تخت را آراست بورهبر خیار چونی اسیر آرزوی تفلك اماره تاچند هلاك جادوی سیما و کیمیا چونی مخواه از دهر دون پرور اگر بد کرده نیکی که دارد صبح ظالم در قفا هم شام تاریکی اگر داری بروز حشر شك آخر نميترسي که آرد منتقم بالون سوار از راه نزدیکی کسی کو شد مخال امیدت نساج دوران هم كند نقش جدید تازه از دکان فریکی اگر از آدمیت بهره داري نيست حاجت که باشی نژاد افغان با نزاد ترك تاجیکی ۱۸۱ کیم من از دل جان یادگاری سیاسة چیست کوشش در ترقی دادن ملت اگر کوشش کند بروافت انصاف مامورین حریفان تر دماغ از نشانه شمر نوشد گوزوک گرفتمان بدست کارداری وگرنه فرق نبود کوچوی تکیه زرخیکی فرستم از برای هر یکی انشای تبریکی طرب ترسم بغل خالی کند گربری کیکی حریت خواه چنان تیز ندیدست کسی حکم در قطع ید و زوجة عوض بگرفتن خرس در مسجد بوزینه بمنبر کردن نامه شرع نبی در کف هر نا اهلی خر دیوانه و مهمیز ندیدست کسی اینچنین ظلم ز چنگیز ندیدست کسی خوک بجمع اوز قالیز ندیدست کسی تازه اندر کف پرویز ندیدست کسی قاضی طامع مفتی همه جا یافته اند گوزوک بیخور شب خیز ندیدست کسی ز جا لغزید پای مدعا ای چرخ بلنیکی فلك بربوه از دوشم گلیم فقر را آخر گوارا گشته مارا ناله استمکشان زانسان سیاسة هر کجا در خواب خرگوشه پنداری سر بیغز دونان آرزوی سروری دارد هنر تدبیر تعلیست یا اسایش ملت چرا گوزوک چو زاهد زیر مینالی توکل کن زهم پاشیده احشای ملل دست مکانیکی چنان كز هوتل گردنکشان غالی قبريكي که گوئی میرسد در گوش ما آواز موزیکی که کار ترک و یغما گید هر فرد تاجیکی دل اشکسته مارا که خواهد داد تبریکی وگرنه بسته فاهم بدوش خویشتن خیکی به بم بنوازی تاکی میزنی آواز باریکی ۱۸۲ سفر نیکست میدون گر بود همره پر روئی میسر گرنه در وی نکو باری نیکوخوئی مشو ممنون زشتان گرچه گردد مدعا حاصل نمی ارزد حصول مدعی بر ناز فالوئی دریدن از سر ایمان کد : تن چاکنی کردن نزیبد تاج تخت سلطنت با این هیاهوئی بدوش بار ذلت سید یوسف افسرمات بدو در زیر بار در کند شاه تا توئی ز اوضاع ایالت درد سوگردیده ام آخر کجائی ای طبیب عافیت بگشا سرا روئی زصفر احالما سودا نیم ای داکتر رحمی اگر سقمونیا باید کف کافی است لیموئی مروت نیست در ایام ما آزاد خواهان را مگردزدید درجه از حریة چودزد هندوئی چرا قانع شدی بر روی صاف شرم پلموئی اگر سیف اسنان مکتب نیستی گوزوك آخر چورفتت زدار فنا ضرور خواهی نوحید زی و خواهی جدید کیر در مطبخ و مزبله بسیار فرق نیست خواهی قریب خانه و خواهی بعید کیر در مشرب سفید روان طاهر است بس اندر مذاق مردم مصر ابلید کیر بانی و ساعی هر دو محاسن مفید بود تاریخ این بنا ز دو ریش سفید کیر والی دانسته ابراهیم خان شاه را مامو با با را پسر انکه از ظلم ستم اقلیم را کرد همچون اند جان زیر و زبر سارق اندر عهد او ساحقران صاحب کالا ربسارق برزگر چشم او از عیب رشوه خوار کور گوش او از عرض داد خلق کر ۱۸۳ بود یکسو ارۂ شاخ سخا بیخ نخل عدل را بودی تبر گر بدش خواندی کسی عذرش پذیر بلکه از بد بود صد چندان بتر جاهل اندر عهد او قبره انزوا پیش عالم کمتر ازيك كور پر تخته پل شد اندور جسر صراط اوفتاده از تخت در تحت سقر بخت بد سالخ مبارك را بر او کرد همچون غره ماه صفر از پی تاریخ قتلش هر طرف میدو بدم سرخوشانه چون جبر ها تفی گفتا سعر بایتر ایزن آگهی گرد اری از سال قمر شد شهه مادۀ تاریخ او هست ای كوزوك شهيد كبر خر گر ترا تاریخ شمسی آرزوست بيت ثاني شد معمای دگر تای تف را بر رخ زا هد فکن پس بيا لش سر سرا پاي ذكر عبد الرحمن فبرقه مشعر نخست كزغمش روز کار بیغم شد انکه هر سال عید باقی ده از جفا یش مه محرم شد قتل او باعث حیات همه ماتمش سور نسل آدم شد دا شت هم پیشکی و همنامی زان سبب یار ابن ملجم شد از پی جستجوی تا ریخش هر طرف فکر بکر من خم شد خفيه ز اهل بهشت پر سيدم همه از روی کر ، ره شید ١٨٤ کردم از اهل دوزخ استفسار از جهنم گرفت سو ما لك دوزخ از جا جهيد خرم شد خنده زد گفت ظالمی کم شد تاریخ میر زمان الدين بحساب قمری چشم پرده داشت ارباب تمول روزها برخلاف مشرق از مغرب برآمد آفتاب کارداران از بلوک مركزهمچون میركند سفله اندنك اوباش جفاکار خبيث بفتتا پيك اجل يکره گریبانش گرفت جستجو از بهر تا ریخش همیکردم رفکر کز قدوم والی والا نشان آوازه شد سدباب توبه زانسان شد که بی خمیازه شد بهر صید مال مظلومان همه درگاه زه شد يك پيكرا روی مانند عروسان تازه شد کز نهیبش صحن گازرگاه در آوازه شد ها تفی گفتا دوباره مرك لينين تازه شد تاریخ مرك علم خان آنکه از عبرت بسوی عالمی میدید رفت آن مرك كوه بخل برج معصيت آنکه چون نادر شکن هر روز از بهر جماع گر نبودی در جوار حضرت پیر هرات بهر تا ریخ از بروت خویشتن عبدالحکیم دور از ین محفل ندیدی پرکش خنديد رفت باهمه خوئي زسائل روي مي پيچيد و رفت مستعدی ممد چو غولی نر همیکائید رفت قبرا و میگفت اینجا می باید رید رفت پاي موئي کند و گفت اینجا همی شاشید رفت تاريخ مرك میرزمان الدين حاكم هرات بتاريخ شمسي چو داشت والي والا نشان تعلق غرس اجل کشید عنا نش سوی باغ جهنم کی مدیر زراعات دهی مزروعست کسی نکر د ه درین روزها بغیر جنایت مطنه دوزخیان گفته ای رئیس در خوش مشو غمین زتو و امانده مو ترو بیکی چو داغ گشت زجورت رعیت مظلوم مجاور ی سرقبر او چو گو زوك نيست بزند خواست که بکند چراغ دین ازان شد بیا که آشیانه ندارد غراب زاغ جهنم ازین جدید خیالان یکی سراغ جهنم که سالها است برای تو پرا باغ جهنم که حاضر است کسی برای چکر الاغ جهنم از ان شدی بمکافات خویش داغ جهنم از نیکه نیست کسی را چو زو دماغ جهنم بمرك ماده تار یخ او چراغ جهنم رباعی ایکاش که من شعر موقر بودي از عیب تخلصم کس آکاه نبود یا ساکن قريه للندر بودی چون کوری خود اگر همه کر بودی تمت الكتاب بعون ملك الوهاب ١٨٦ - ساقی نامه - بهار آمد رفت ایام دی خوشا حال مستان جویای وی بها ریست رنگین چوروی نگار بهاری که آید درو شهر یار بها ری که شادند اهل هرات بكا يك چو سر كاتِب باقیات بهاری نه چون بار بی بر لشا ز چو حجاج امسال راه حجاز بها ری نه پیش از زمستان شوم بها ر ی که سر سبز شد مرزبوم بهاری که ویوان خرا بازو است بهاری که رنگین مناجات ازوست بها ری که آمد درو اتفاق بها ری که بیرون شد ازوی نفاق بها ری که حجاج راه سفر کشیدند خندان روی بهر و بر بها ری که کس را بغارت دهد بها ری که زن را بكارت دهد بیا سا قیا پر کنم جام می لبالب بد ستم ده و پی به پی بده می که چون یاد عذ را کنم شوم بیخود و بند ر ا وا کنم گهی بیخود افتم گهی پا زنم گهی پشت پا بر ا ر و پا زنم گهی بوسه بر دست راشی زنم بصغرا گهی لاف خویشی زنم گه از خنده بنگی صف غش کنم گهی گریه بر حال گونگش کنم نه صغرا فروشم نه عذ را خرم نه سایر سپاهی و نه افسرم نه صوفی که مدح مشایخ کنم نه عالم که بر مر تضی پخ کنم ۱۸۷ نه حاکم که محکوم را بی سبب نه قانون شناسم نه علاقه دار نه بیانه نقاش نه بر زگر به رشوت ستانم نه رشوت دهم نه صاحب کرامت نه زاهل شعور نه کوريز که ریش استرم یا بروت همان حریت خواه پارینه ام بده ساقیا می که آمد بهار بده می که چون سر بالون کنم ببرج زحل بوق را پف کنم مسلم شوم حریت خواه را د هم مژ ده آلمانی و روس را ز ششد ر برون آورم مهره را دران سر خوشی خویش را گم کنم ز کانون دل وز سر ذوق هوش بر آرم بدین نغمه آواز را کجائی تو اي مست عذرای من د ر آرم بمشولیت از غضب نه از ساکنا نم نه ز اهل فرار نه تا جر نه فا جر نه صاحب هنر نه پیر سپاهی نه میر دهــم نه ز اهل تمدن نه ازملك غو ر نه ناطاق نطقم نه ز اهل سکوت همان گو ز و ك خرس دیرینه ام بها ری چوسر سبزی کار دار به اوج فلك طفل را كون كنم بفرج زن سید یوسف کنم مثلث كنم مشعل ماه را بیا د آورم روح جانحوس را بر قص آ روم دمبدم زهره را به اشعار گو ز وك تر نم كنم بخوا نم که تا زهره گر دد خموش بیا د آ رم شوخ طناز را کجائی تو ای مست صفر ای من ۱۸۸ نه تنها شکست از فراق تو دل فتاد از کف باده خواران بهار تو مست از می من ز روی تو مست مرا بی تو خود روز روشن شب است بیا ساقیا آب انگور ده می ده که طیاره بازی کنم می ده که بر باد عذرای بکر می ده که ایام کنکاش شد می ده که با صوفیان خموش من و بعد ازین خانقاه کرخ من و زاهد و حجره گوشه مریدی کنم تا مرادم رسد اگر صوفیان رد بابم کنند معاون شوم خو کنم با مدیر نه از بیم اطفال بیجا شوم بر آرندم از مرکز اعتبار نه رنجی کزان شر مساری برم شکسته سرو گردون پای من می و جام قابوق مینای من جز این نیست دیگر تمنای من به بین چون بود حال شبهای من بکوری آن خواجه زور ده بباز آمدن چاره سازی کنم شوم نیز اندیشه نیز فکر می ده که سر جهان فاش شد نشینم چون گر به در صید موش بسر سنگ کوبم بمقصد کلخ بقر صحیف با امردان تو شه نشینم که حضرت بدادم رسد ز اعضای مکتب حسابم کنند گهی باز بر کاه خسیم بثر یثر چنان در سیوزم که رسوا شوم بوند م کشان سوی علاقه دار نه باکی که تشنیع خواری خورم ۱۸۹ شنیدسته این مثال از عتیق که میگفت بد نام مست غریق که خوردیم حلو او پر تو شدیم فرو تر بودیم و فراتر شدیم درین کار بد شد مرا نام نيك چه غم وارم ار کرد تاجيك جيك بده ساقیا می که یابم فرج که باز آمد حجاج از راه حج بده می که باران عذرا رسید مخور غم که وقت تماشا رسید بده می که تا رجع قهقر کنم شوم انور و مقمدي تر کنم بصد حیله نیرنك بازی کنم بدفع عدو چاره سازی کنم ز دین منحرف رو بدنیا شوم فدای قدسر و صغرا شوم شبی چند بوزینه را جل کنم سفر جانب شهر کابل کنم بعثمان و انور دهم کار را به هر دو دهم تیغ و طومار را که تا وصف اوصاف والي كنم گهی گریه گه خایه مالی کنم در رشوه بر خویشتن وا کنند وطن را بيك هفته رسوا کنند بده ساقيا مي ز آب نبید که گر رو سیاهم شوم رشوم مده می که آتش ملکتر شوم برو می خریدار موتر شوم بعالم زنم آتش از اسپرت بریزم به اندام عذرا سمت روم گوشۀ آه و زاری کنم طنین خوانین سواری کنم کنم سر نواهای نقاره را بیاد آورم مقمد پاره را گهی باد هاهوی بیرق کنم که از نم گو بیان خودش کنم ۱۹۰ نه از لعنت رشوه از شرم خلق نه از صحبت طفل هر روزه جلق نه بیمی که گردد بده مشروطه خواه نه خوفی که شد روی شرکش سیاه نگه کن که مطرود ناکام شد بآخر گرفتار اسلام شد نه دزد بکف ماند او را نه دین همین است مضمون علم الیقین فلك هر کرا خواست رسوا شود چنان مسخ دنیا و عقبا شود بده ساقیا می که مفتی سراج که گه چشم کچ کرد ي و گه کلاج گهی روی گردي بسوى لطيف که اي داده از دست دين حنيف سپس تازه کن دین زردشت را زبام خرد در فکن طشت را چو بر گشت از و ناگهان روزگار شنيدم که بگريست و میگفت زار چه شد آنکه هیبت بر ایوق زد رقم تازه بر نام سلجوق زد چه شد آنکه بنمود رفع بي حجاب که میداد فتوی بجل شراب ز اول بر اسلام قابوق زد به تخریب دین بار هابوق زد بيا ساقيا نوحه کن بر وزیر که در رشوه خوارى نبود ش نظير نه درو يش هو ش ونه در عرض گوش همه عمر چون گربه در صید موش نه دوق که کمر شد به تعمیر خير همش كوش برق و سامان دير شنیدم که میگفت با ديگری بدنیا توانی که عقبی خری چه بگرفت دامان رند ش اجل نبرد از جهان جز دو سطر از وحل ۱۹۱ بيا ساقيا داد معنی بده نه اهل تمدن شرف ریختند بده می که تا ترك تازى كنم بده می که شاه معارف پرست طبیعت نمايان قانون شناس کسی کوکند امر کج همچو پیل درين عرصه چون رخ ره راستی بده می که یاد معارف كنم معلم چه شد آنکه دفع صداع تهی گاه دستان باو از زنك شنيدم كه آخر بموى سفيد پشیمان شد از اكل شرب نخست کمی گفت میگفت شب با پسر مخير بغض و انکا رو کبر جحود بیاساقي از صدق صدیق گوی دهان کج زبان کج دل و دیده کج نه شرم از جدا مجد و نژ خداي که بزم نو آمد ز اطراف ده به تدبیر تعلیم بکر بختند دمی ند به شاه غازی کنم بگویم که آه از معارف پرست ز ششدر برون نادریدند طاس شود عاقبت غرق درياى نيل اگر رفتی از صدق برخواستی دمادم وداع معارف كنم نمیکرد الا با طفلات خماع چنان نعره میزد در که و پلك ز بیم تلا مین ببر زنك ريد چه دید اینکه دین مبین شد در ست که ای قوة قلب نور بصر ازین شرکت آخر چه کردیم سود که بر تافت از دین اجداد روی ز يك هيئت كج كه بیند فرج نه از انتظام عمل تر بلا ۱۹۳ بهم زد زر و ننگ و ناموس را کند زنده تا نام جنقوس را حیات آورد دولت مرده را علم سازد این قوم افسرده را بیاموزد آئین آداب را برآرد ز خواب عالمی خواب را که این است رسم یوروپ ایدریغ هنر بهتر است وزدم تیغ و تیغ می و بزم لا تاتر و رفع حجاب گهی سینما گاه تا ول کتاب به بودیجه اجرای قانون کنند با مر اد ایمای صابون کنند جوانان آزاد او طان پرست بموتر نشینند و مخمور دست شود مملکت ساز همچون عروس چه ایکدل شد افغان ایران و روس زان به که در شرع کوشش کنیم درین تخته هر ساعته د و شش کنیم بر آریم بنیاد اهل علوم چه حاجت با ینقوم ناپاك شوم دما دم بدولت کنند اعتراض که اندر شفا گفته قاضی عیاض گر آزاد مشروط يك هیئتند پلیدند و از فرقه بدعت اند جدل کنید اینکه که قوم خبیث بود مشرك اينك بقول حديث برآرید بنیادشان از زمین نه گنجد بيك بزم دنیا و دین چه شد یار طیاره و موترم بيك چند اسلام را کی خرم من و توپ اسباب المانیان چه غم از هیا هوی افغانیان نه دولت گذارم نه عقبا بکس جهان پیش من کمتر از خرمگس بده ساقیا می که فصل تموز بشبی صفائی دیگر بخشدت بده می که سالار تنظیمه نیز با قبال شاهی ز دل با سپاه درآمد دلیرا نه اندر هرات که سالار تنظیمه عبد الرحیم سز و گوش او پر ز اندرز شرع کسی را که شد شرع حاجت روا شود دشمنش غرق دریای نیل ولی دود و عا از دل وجان کنم شباش هست تا بدو مانند روز صفائی که وقت سحر بخشدت که از جنگ اعد اندار د گریز چه اسکندر از راه تاریکستان پل هری گشته آب حیات کند زنده امروز عظم رمیم بلی بغیه ها داد بر در ز شرع چه حاجت که رو آورم در دعا کفایت بود قوة جبر ئيل نخست از درستی پیمان کنم دویم و انکه حکمش ندارد قبول شود روسیه چون امیر رسول -* یکشنبه ۱۸ ربیع الثانی *- -* سنه ۱۳۴۸ *- - تمام شد - [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] [BLANK PAGE]