Afghanistan Digital Library adl0775 http://hdl.handle.net/2333.1/r7sqvb4v This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser. When referring to or citing this item please use the "handle" URL and not this document or the URL from which you downloaded it. All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial. NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu ۴۷ هو الله نمره ۲/ه اصول اساسی دولت علیه افغانستان تاریخ طبع : — ۳ جدی ۱۳۱۱ تعداد طبع ثالث : ۵۲۰۰ در مطبعۀ عمومی ریاست مطابع کابل طبع گردید . قیمت فی جلد: [ ۷۸ ] پول [BLANK PAGE] بسم الله الرحمن الرحیم اصول اساسی دولت علیۀ افغانستان اصول کلیّه اساسی اصول دلوړ دولت دافغانستان کليّه اصُول اصل ۱ :— دین افغانستان دین مقدس اسلام، ومذهب رسمی وعمومی آن مذهب حنیف حنفی است. پادشاه افغانستان باید دارای این مذهب باشد، دیگر ادیان اهل هنود و یهودی که در افغانستان هستند ، بشرطیکه آسایش و آداب عمومیه را اخلال نکنند ، نیز به تحت آئین گرفته میشوند. دین دافغانستان، پاك دین د اسلام، اورسمی او عمومی مذهب ئی ، پاك مذهب دحنفی ح دی بایددی چه پادشاه دافغانستان په همدی مذهب وی، اهل دنور ودینو چه غیر له اسلامه په افغانستان کی سندی لکه هندوان ایهودیان کی چه یی عمومی آرامر کانمری احتراما تو ته خلل واچاوه په سرح هم ترساتی لاندی نیول کیږی. ۲ :— دولت علیۀ افغانستان ادارۀ امور داخله و خارجهٔ خود را با استقلال تامه حائز بوده همه محلات و قطعات مملکت بزیر امر و ادارۀ پادشاهی ملوکانه بصورت یک وجو د واحد تشکیل می‌یابد لوړ دولت دافغانستان په اداره کولو ددنی او د باندی کارو خپلو کښ پوره استقلال و خپلو واکی لری، افغانی مقاما او ټکران ددی وطن تر حکم او پاك اراده د خپل پادشاه لاندی بصورت دیوه وجود کښ تشکیل کیږی ۲ بهیچ حیثیت در اجزای مملکت تفریق کرده نمیشود. | او په هیڅ شانی علاقو ددی وطن کښی تفریق او جلاوالی نکيږي. ۳:- پایتخت افغانستان شهر کابل است و تمام اهالی | دافغانستان پایتخت دکابل ښهر دی او سترګه دحکومت مملکت بنظر حکومت مساوی هستند که هیچ امتیازی | ټول رعیت دافغانستان ته په یوه کتنه ګوری چه د اهالی شهر کابل نسبت بدیگر شهرها وقصبات | کابل او دنورو ښهرو رعیتو په منځ کښی هیڅ فرق مملکت محروسه افغانیه ندارند. | او جلاوالی نشته. ٤:- بیرق رسمی افغانستان دارای الوان سیاه | رسمی بیرق دافغانستان: تور، سور، شین رنګ و سرخ و سبز و در وسط آن خوشه گندم و محراب | لری، او په منځ کښی یه ئی وږی دغنمو او محراب و منبر میباشد. | او منبر دی. حقوق پادشاه | حقونه دپادشاه ٥:- بنابر تقدیر فداکاری و خدماتی که اعلحضرت | لپاره دقدر کولو دهغو لویو لویو خدمتواو فداکاریو غازی (محمد نادر شاه افغان) در راه استقلال | چه اعلیحضرت غازی پښتون محمد نادر شاه په لاره استقلال و نجات وطن افغانستان و برانداختن بنیان | او خلاصو دالی دوطن افغانستان وایستل دبیخ دظلم اود ظلم و استبداد ابراز فرموده اند، ملت | استبداد ښکاره کړی دی، ټول ملت دافغانستان افغانستان عموماً ذات شاهانه شانرا پادشاه | ذات شاهانه دده صحیح اولایق پادشاه دخپل مملکت صحیح ولایق مملکت خود شناخته و با نهایت توقیر | پیژنی او په ډیر قدر او عزت سره ئی تنها قبلوى، او و احترام تعهد اندیرقته و می پذیرند و ذات | ذات همایونی دده په وقت دکښیناستو پر تخت مستقل همایونی در حین جلوس بر تخت سلطنت مستقل افغانیه | پادشاهی دپښتنو، برخ دټولو وکیلا نو اومشرانو دملت بالواجهه عموم وکلا و اشراف اهالی افغانستان | ذمه بردار سویدی چه سم لیمفتی بها حکمو نو د شرع شریف تعهد نمود اند که حکاماً او امرفتی بهای شرع شریف | نبوی (ص) او پاک مذهب دحنفی (رح) اوله دی اصول نبوی صلم و مذهب مهذب حنفی رح و اصول | اساسی د مملکت سره به اجرا دخپل پادشاهی دحکوموی اساسی مملکت اجرای اوامر حکومت شاهانه | اوساتنه اورعایت داستقلال دافغانستان به خپله خود رانموده محافظت و رعایت استقلال | لویه وظیفه کڼی. اوصداقت له پاره دملت افغانستان را مهمترین وظائف خود دانسته | اود وطن خپل به کوی. اوددی شرائطو څخه بملت و وطن صداقت نموده از قبیل شرائط | چه بیان شول مخالفت به نه کوی لدی سببه فوق مخالفت نمایند بنابر علیه ملت نجیبه | پاک ملت دافغانستان ذمه بردار کيږی ۳ افغانستان متعهد میشوند که سلطنت افغانستان بخاندان این پادشاه ترقیخواه مملکت بانتخاب علحضرت پادشاهی واهالی ملت افغانستان انتقال میکند. چه سلطنت او پادشاهی د افغانستان په خاندان ددگ ترقیخواه پادشاه د مملکت ته په انتخاب او خوښول د پادشاه او د ملت د افغانستان به نقل او ورکوله کیږی. تبصره خاندان عبارت است از اولاد ذکور کبیر و برادر. تبصره خاندان عبارت دی له نارینه زامنو چه لوی وی او له ورور څخه. ٦ :- پادشاه افغانستان باید قبل از جلوس بر تخت سلطنت عهد نامه ذیل را بمقام شورای ملی بحضور وکلا اظهار و امضا نماید :- « بخدای عظیم و قرآن کریم عهد میکنم که در اعمال و افعال خود خداوند جل شانه را حاضر و ناظر دانسته بحفاظت دین مبین اسلام و استقلال افغانستان و حفظ حقوق ملت و حراست و ترقی و سعادت وطن باساس شرع متین محمدی صلی الله علیه وسلم و مقررات اصول اساسی مملکت سلطنت نمایم و ببرکت روحانیت مقدس اولیای کرام رضی برای خود استمداد می نمایم ». پادشاه د افغانستان باید دی چه مخکې د کښینستو پر تخت د پادشاهی باندی ، د لاندی عهد نامه بمقام د شورای ملی کښی د حضور د وکیلانو اظهار او دستخط کړی :- « په لوی خدای او قران کریم باندی عهد کوم چه په اعمال او افعال خپلو کښی خدای جل جلاله حاضر او ناظر کڼم او په ساتنه د دین مبین د اسلام او استقلال د افغانستان او ساتنه د حقوق د ملت او ساتل د وی او ترقی او سعادت د وطن په اساس د شرع شریف محمدی (ص) او په مقررات د اصول د اساسی د مملکت به سلطنت کوم او له برکت د پاک روحانیت د اولیای کرام (رض) به ځانته مدد غواړم » ٧ :- در خطبه ها ذکر نام پادشاهی و ضرب سکه بنام پادشاه ، تعیین رتب و مناصب اعطای نشان ، تعیین صدر اعظم ، منظوری وزرا عزل و تبدیل شان ، تصدیق اصولات مصوبه شورای ملی ، اعلان مرعیت محافظت آنها حفاظت و اجرای احکام شرعیه و اصولیت قوماندانی عموم قوای عسکری افغانستان و اعلان حرب و عقد مصالحه و علی العموم په خطبو کښی د پادشاه نوم لوستل ، وهل دسکی په نامه د پادشاه ، تعین او معلومول د درجو او د منصبو ، ورکول د نښانو ، د رول د صدر اعظم منظوری د وزیرانو ، معزولول او بدلول ددوی تصدیق او دستخط کول دغوره شوی اصولا ، تو د شورا ی ملی اعلان او حکم کول د اجرا او ساتنی ددوی ، ساتل او جاری کول د شرعی او اصولی حکمونو ، قوماندانی او مشری د ټولو لښکر دافغانستان اعلان د جنگ او تړل د صلحی ، او ټولو عمدتا مو ٤ معافیات ، عفو و تخفیف مجازات تعزیری مطابق شرع شریف ، از حقوق جلیله پادشاهی شمرده میشوند . ۸ :- پول مصارفات پادشاهی باید در بودجه مملکتی معین باشد . حقوق عمومیه تبعه افغانستان ۹ :- همه افرادیکه در مملکت افغانستان می باشند بلا تفریق دینی و مذهبی تبعه افغانستان گفته میشوند صفت تابعیت افغانیه مطابق اصولنامه تابعیت استحصال یا اضاعه میشود . ۱۰ :- کافه تبعه افغانستان در امور دینی و مذهبی اصولا سیاسی دولت متبوعه خود مکلف و مقید بوده آزادی حقوق مشروعه خود را مالک هستند. ۱۱ :- حریت شخصیه از هر گونه تعرض مصئون است هیچکس بدون امر شرعی و اصولنامه های موضوعه توقیف و مجازات نمیشود. در افغانستان اصول اسارت ممنوع است از زن و مرد هیچکس دیگری را بطور اسارت استخدام کرده نمیتواند . ۱۲ :- تبعه افغانستان در امور تجارت ، صنعت زراعت در داخل اصولات موضوعه آزاداند. ۱۳ :- کافه تبعه افغانستان بحضور شریعت غرا و اصولات موضوعه دولت در حقوق وظائف مملکت حق مساوات دارند . ١٤ :- عموم تبعه افغانستان نظر به قابلیت و اہلیت بخبـل او كمه ول د تعزيـــري مجازات سم له شرع شریف سره ، دلویه حقونو د پادشاهی څخه شمیرل کیږی . د پادشاهی دخرچ مبلغ باید دی چه په بودجه د مملکت کښ معلومدار وی . عام حقونه درعیت دافغانستان هر هغه نفری چه په ملك د افغانستان کښ دی ، په هر دین او مذهب چه دی تابعان او رعیت د افغانستان بلل کیږی ، صفت د تابع والی او رعیتی دافغانستان هم له اصولنامی د تابعیت سره ور کول یا اخستل کیږی . ټول رعیت د افغانستان پـر امور و دینی او مذهبی او سیاسی اصولا تو د متبوعه دولت خپل سره مکلف او مقید دی او پر واحقونو دخپلو، خاوندان دآزادی دی . خپلواکی اوآزادی د هر سړی له هره قسمه خلله او مداخلې څخه ساتلی ده ، هیج څوك بی له شرعی حکمـه او مقرري اصولنامو، نه بندى او نه جزا وركوله كيږی، په افغانستان کښ اصول د بنا یگیری، یوقلم موقوف او منع دی هيڅ نر او ښځه هیچ څوك په قسم د بند يګړۍ نسی خدمتګارکولای . رعیت د افغانستان، سوداګړی ، کسبونه کشتونه سم له مقررو اصولوسره کولاى سی . ټوله رعیت دافغانستان پر مخ د روينا نه شريعت او مقرره اصولو د دولت پر خپلو حقوقو او وظیفو کښ د مملکت یو رنګه دی . عام رعیت دافغانستان په قدر دخپل قابلیت و کارکنی بقدر ضرورت حکومت استخدام میشوند ١٥:— در افغانستان مال و ملک هر شخص در امن میباشد اگر بک یملکی مقصد منافع عمومیه کار دولت شود موافق حکم شرع شریف و اصول نامه مخصوصه آن اولاً قیمت آنرا بمالکش تادیه نموده بعد ملک را گرفته میتواند. ١٦:— مسکن و جای هر فرد تبعه افغانستان از هرگونه تعرض مصئون است هیچکس از طرف حکومت و سائره بدون احکام شرع و اصولنامهای موضوعه بخانه شخصی بلا استیذان داخل شده نمیتواند. ١٧:— ضبط املاک و اموال اهالی ممنوع است باستثنا کسانیکه در خارج مملکت متوقف بوده و بر علیه حکومت افغانستان تحریکات و نشریات مینمایند ١٨:— مصادره و بیگار ممنوع است اما کارهایکه در زمان محاربه پیش شود ازین قاعده مستثنی است. ١٩:— شکنجه و دیگر انواع زجر تماماً موقوف است و خارج احکام شرع شریف و اصولنامهٔ محاکمات برای هیچکس مجازات داده نمیشود. ٢٠:— تعلیم ابتدائیه برای اطفال تبعه افغانستان واجبی و حتمیست. ٢١:— در افغانستان تدریس علوم اسلامیه ازاد است هر فرد تبعه افغانستان عموماً و خصوصاً برای تدریسات علوم اسلامیه ماذون و مجاز میباشد. اما اشخاص اجنبی باستثنای نفری که برای تعلیم فنون و صنایع و تعلیم زبانهای اولیات مشریه اندازه د احتیاج ددولت استخدام کیږی. پہ افغانستان کی د هر څوک ملک او مال ساتلی او پہ امن دی، کہ یوہ مځکہ پہ لحاظ د یوی عمومی نفعی ددولت پہ کارشی سم له حکم د شرع شریف او خاصو اصولنامو دهغی سره پس لہ ورکولو دیورہ قیمت دملک وخاوندته دغه مځکه آخستای سوای. کور او جای، د استوګنی دتولو رعیتو دافغانستان له هر راز زیان و هلوڅخه ساتلی دی هیڅوک دحکومت یا دبل څوک له خوا بی له حکمه دشرعی او مقره اصولنامو څخه د هیڅا پہ کوربی لہ آخستل داذنہ نیسی نوتای. د خلقو د مځکی او د مال آخستل او ضبطول منع دی غیرلہ هغہ څوک چې په خارج دافغانستان کی اوسی او بر خلاف د حکومت د افغانستان تحریکولیاکیږی. پہ زور آخستل، بیگارلیا کار منع دی، مګرهغه کار و ندیا مر یوہ نہ چې پہ وقت کی دجنګ پیش سی له دی منع څخہ وتلی دی. پانہ، کنده، قوص یانورنه د شکنجی کولو، ګرده موقوف دی، بی له حکمه د شرع شریف او اصولنامی د دولت هیچا ته جزانہ ور کوله کیږی. ابتدائی تعلیم لہ پارہ دهلو کانوتېعی دافغانستان حتمی او ضروری دی. په افغانستان کې د اسلامیہ علومو تدریس آزاد اوبیلہ دی، هر یو له رعیتوڅخه د افغانستان که عام وی کہ خاص لہ پارہ دتدریسات داسلامیہ علومو اجازہ لری، او تدریس کولای سی، مګر خارجی نفردی غیر لہ هغو نفریو څخه چې دپارہ دعاموالې فنون او صنایع او تعلیم د ژبې اجنبی استخدام میشوند ، بداخل مملکت افغانستان با فتتاح و اداره مدارس مجاز نیستند . ۲۲ :- عموم مکاتب افغانستان در زیر نظارت و تفتیش حکومت میباشند تا امور تربیه و تعلیمیه آنها برخلاف عقائد و مصطلحات اسلامیه بوده بمنافع علیه وطنیه و صنایع موافق باشد اما اصول تعلیمیه که با مور اعتقادیه و مذهبیه اهل ذمه تعلق دارد اخلال کرده نمیشود . ۲۳ :- مطبوعات و اخبارات داخله که خلاف مذهب نباشد مطابق اصول نامه مخصوص این آزادی باست نشر اخبار فقط از حقوق حکومت و تبعه افغانیه است مطبوعات و جرائد خارجه که بمذهب و سیاست حکومت علیه افغانستان اخلال نرساند ادخال آن بافغانستان آزاد است. ٢٤ :- فیصله منازعات شخصیه و دیگر امورات افراد تبعه که بمحاکم عدلیه و دوائر رسمیه متعلق است هرگاه بفیصله محکمه دائره منسوبه قناعت حاصل نکند میتوانند که بمقامات بالا تر تا وزارت متعلقه و در صورت عدم قناعت بمقام صدارت عظمی و بحضور شاها نه عرض و طلب غور رسی نمایند. ۲۵ :- مالیات و محصولات مقرره مطابق اصولنامه های علیحده آن گرفته میشود . ۲۶ :- خارج اصولنامه های دولت از هیچکس چیزی گرفته نمیشود . نوکران سويږی ، په داخل دوطن دافغانستان کښی جوجول او خلاصول ددوايرو ومكتبونو اجازه نلری . ټول مکتبونه دافغانستان د حکومت تر پلټنه اوعلم اوری لاندی دی ، ځکه چه امورد تربیه او تعلیم ددوی برخلاف د عقائد و او اصطلاحاتو د اسلام نوی، او پر ګټه د علم او دفن او دصنعت سره برابر وی ، مگر دینی او مذهبی تعلیمی قاعدو د اهل ذمه ته هیڅ خلل اوویجاړ نه رسيږی . چاپی کتابونه يا پاڼی یا اخبارونه په دننه دافغانستا کښی چه خلاف دمذهب نوی سم له خپلو اصولو سره آزاد دی ، جاري كول د اخبار خاص له حقو قدی دحکومت اورعیت افغانستادی، د خارجه چاپی کتابونه او پانی اواخبارونه که چیتر مذهب اوسیا د لوړ حکومت دافغانستانه ضرر او خلل نه رسوى راتگ فی افغانستان ته آزاد دی . خلاصه دالح شخصی گفتگوی او دنورو کارونه د رعیت چه په عدلیه محکمو او نور ورسمی دائرو پوری تعلق لری ، که چیری په حكم او خلا صوالی دهغو دوائر و چه کارتی دی ، ځوك قانع نشی ، لوړ مقاموته تر و زیر د هغه دائری تلی سی ، او كه هلته هم قانع نشی بمقام د صدارت عظمی او بحضوره بادشاه خیل عرض او غور نیږی کولای سی . مقرره مالیتی او محصولونه سم له بيبلی اصولنامی دهغه سره آخستل کیږی . وتی له اصولنامو ددولت نه له هیڅاڅخه هیچ نه آخستل کیږی . «شورای ملی» تشکیلات مجلس «شوراى ملت» تشکيلات دمجلس ۲۷ :- مجلس شورای ملی بعزم و تصمیم اعلیحضرت همایونی و تصویب جرگه ۱۳۰۹ منعقدهٔ مرکز کابل، دائر و مؤسس است . دشورای ملی مجلس په اراده اوعزم د اعلیحضرت همایونی اوپه تصویب د (۱۳۰۹) د جرګی چه په مرکز د کابل کښی سویی ده ، دائر او بنیا د سوی ده . ۲۸ :- این مجلس تمام و کمال مرکب از افرادی است که در امورات معاشی و سیاسی افغانستان مشارکت دارند یعنی نمایندهٔ قاطبهٔ اهالی مملکت است . دا مجلس ټول او پوره جوړی سوی له هغه کسانو دی چه په کارو د معاش او سیاست دافغانستان کښی شريك دی ، يعنى وکيلان د ټول خلق د وطن دی . ۲۹ :- ترکیب و تشکیل مجلس شورای ملی از وکلائی است که از ولایت کابل و سائر ولایات و حکومت و علاقه داریها منتخب میگردند و محل انعقاد آن در پایتخت است . ترکیب او تشکیل د شورای ملی مجلس له هغو وکیلانو څخه دی چه دکابل دولایت او نورو ولایتو او حکومتو او علاقه داریو ځنی غوره سوی دی ځای د جرګی ددوی پایتخت دی . ۳۰ :- تعداد وکلای شورای ملی در اصولنامهٔ مصوبهٔ انتخابات درج و تعیین گردیده است . دشورای ملی دوکیلانوشمار په اصولنا مه دانتخاب کښی لیکلی او معلوم سوی دی . ۳۱ :- موعد انتخاب وکلای این مجلس در جمیع ادوار سه سال است و شروع دور اول اعتباراً از روز افتتاح شورای ملی است و مقرر است که بعد سرآمد هر سه سال وکلا مجدداً انتخاب شوند انتخاب کنندگان در اینکه بخواهند، از وکلای سابقه را تکراراً انتخاب کنند در صورت رضائیت مختار و مخیرند . مدت دانتخاب دوکیلا نوددی مجلس په ټولو دورو کښی دری کاله دی شروع داولی دوری له ورځی د افتتاح وشورای ملی څخه اعتبا راوحسابيږی او مقرره ده چه پس له تیریدلو د دری کلونه وکیلان بیا نوی انتخاب او غوره سی، انتخاب کونکی که وغواړی چه په نوی انتخاب کښی بیا پخوانی وکیل انتخاب کی په شرط در ضاستی اختیار لری . ۳۲ :- اوقات تعطیل و موعد اشتغال شورای ملی در اصول نامهٔ داخلی مجلس مشخص و محدود کرد خواهد شد در اثنای تعطیل اگر حکومت بوضع وقت د معطلی او د کا ر د شورای ملی پد داخلی اصولنام دمجلس کښی به ښکاره او محد ود کیږی په وقت دمعطلی کښی که چیری حکومت ته جوړیدلو د کلی کدام اصولنامه ضرورت حس کند این اصولنامه موقتاً اصولنامه ضرورت سی نودا اصولنامه موقتی له از طرف حکومت تصویب و بموجب فرمان پادشاهی طرفه دحکومت غوره او په قرار د فرمان پادشاهی تعمیل میشود، در موقع اشغال اگر اصول موقتی ازطرف په اجراسی، هر کله چه وکیلان ټول او کار شروع کړي شورای ملی تسلیم کرده شد، در عداد اصول ائمی که دا موقتی اصولنامه له طرفه د شورای ملی قبوله ادخال؛ والا از طرف مجلس مذکور تعدیل سوه په جمله د دائمی اصولنامو به داخلی سی، یا به له یا تردید میشود. مجلس له خواه څه جوړه یا به ردسی. ۳۳ - مجلس شورای ملی برائے تحقیق و فیصله مسائل د شورای ملی مجلس له پاره د تحقیق او فیصله دلو یو کارو مهمه درهنگام تعطیل هم دائر شده میتواند و گر د د مستانلو که بیابنی سی په وقت د معطلی هم تولوید یسی بجہت فوت مسئله مبحوث عنها فرصت اجتماع عموم که چیری ترتولید و ددوی، وقت دهغه مسئلی ممکن نشود تنها بحضور وکلای مرکز و قریب آن تیریان او تولید دټولو ممکن نوه ټولونځی به له مرکزاو مجلس شورای ملی انعقاد می یابد. نیږدی وکیلا څخه بمجلس د شورای ملی جوړیسی. ٣٤ - وقتی بمذاکرات آغاز میشود که اقلًا سنا صفحه اعضا هغه وقت به په خبر و شروع کیږی چه لږ تر لږ نیمائی حضور داشته باشند و فیصله مقررات انج اعضا حاضروی، او فیصله او خلاصه ول د کارو په باساس اتفاق یا اکثریت آراء ست. اساس د اتفاق دټولو یا دیووالی دفکر ودی. ٣٥ - مجلس شورای ملی در موقع افتتاح هر یک د شورای ملی مجلس په وقت د افتتاح د هری خپلی از ادوار خود خطابه به پیشگاه پادشاهی عرض دوری به یوه خطابه په حضور د پادشاه عرض اولولی و تبیین داده و از طرف قرین الشرف اوله حضور د اشرف پادشاهی څخه د دوی جواب همایونی مجاب میگردد. ورکول کیږی. ٣٦ - ابتداء اعضای شاملۀ مجلس به ترتیب په اوّل کښ اعضا د مجلس په لاندنی سرشته مذیله سوگند یاد مینمایند و قسم نامه را سره په قسم کوی او قسم نامه به امضا میکنند، دستخطه وی : قسم نامه قسم نامه ۳۷ - ما مضاکنندگان ذیل از جهت اعتماد یکه مونږ دستخط کونکی له پاره دهغه اعتبار چه ملت ملت و حکومت بر ما نموده بخداوند عظیم او حکومت پر مونږ کړی دی په لوی خدای او قرآن کریم و قرآن کریم سوگند مینمائیم که برای ملت و حکومت باندی قسم کوو چه له پاره دملت او حکومت خپله به صادق خود صادق و خوا سیم بود. او په رښتیا اوسو. ۳۸ ــ اعضای مجلس شورای ملی در اظهار رأی در مجلس شورا بخور جمیع وکلا آزاد و از هر گونه تعرض مصئونند. د شورای ملی د مجلس اعضا په ویلو د خپل فکر سره په مجلس د شورا او په حضور د ټولو وکیلا نو آزاد او له هر رازی ایراده ساتلی دی . ۳۹ ــ کافه مذاکرات مجلس شورای ملی بیانئیکه نتیجه آن بمنصه اجرا گذار ده میشود علنی است، نمایندگان جرائد و معاینه کنندگان در تحت قیودات اصولنامه داخلی مجلس تنها حق حضور و استماع مذاکرات را دارند. تول بیان او ویل د شورای ملی مجلس له پاره د دی چه نتیجه ئی اجرا کیږی، ظاهرا و شکاره دی، نمایندګان د اخبار و اولیدونکی لاندی تر قیوداتو د داخلی اصولنامی د مجلس یو انچی حق د حضور او د اورید ولری . وظایف شورای ملی خپل داخلی کار هندلکه انتخاب د اول رئیس او دو هم رئیس او هیئت د لیکلو او نور اجزا او شعبی اواصول د مذا کرو او خبر واو نور شیان په اساس د داخلی اصولنامی غوره ولایی سی . ۴۰ ــ مجلس شورای ملی امورات داخلی خود را مثل انتخاب رئیس اول و ثانی و هیئت تحریر و سائر اجزاء و اصول مذاکرات و شعبات و غیره بر اساس اصول نامۀ داخلی دائر خواهد کرد . ۴۱ ــ کلیه اصولات وضوا بطیکه وضع و موجودیت آن برای تشئید مبانی حکومت و نظام امور مملکتی لازم باشد به تصویب مجلس شورای ملی میرسند . ټولی اصولنامی او دستورالعملونه چه وضع او رائسته او موجودیتی د هغو له پاره د محکم والی د قاداب د حکومت او انتظام دکار د مملکت پکار او لازمه وی، په تصویب د شورای ملی رسیږی . ۴۲ ــ تسویه امورات مالی رد یا قبول عوارض فروعات و هم ممیز یهای جدید که دولت اقدام نماید بتصویب مجلس خواهد بود . برابر والی د مالی کارو ، قبول اونه قبول، دعوارض او فروعاتو، او هم نوی ممیزی چه دولت وه غواړی په تصویب د مجلس سره به وی . ۴۳ تدقیق و تصویب بودجۀ مملکت بعد از ترتیب و پیشنهاد وزارت مالیه از وظایف شورای ملی است . سنجول او غوره کول د بودجی د مملکت پس له جوړیدو او و ړاندی کولو د وزارت مالیه له وظائفو د شورای ملی څخه دی . ۴۴ ــ وضع اصولنامۀ جدید یا تغییر و فسخ قوانین مقرره بتصویب شورای ملی صورت خواهد گرفت. راستل د نوی اصولنامی یا بدلول او لری کول د مقرره قوانینو په تصویب او بخوښه د شورای ملی خواه لزوم آن از مجلس عنوان و خواه از طرف وزرا اظهار شده باشد . ٤٥ :۔ تصویب امتیاز تشکیل کمپانی با شرکت های عمومی از هر قبیل و بهر عنوان که باشد از طرف شورای ملی خواهد شد . ٤٦ :۔ عقد مقاولات و معاهدات اعطای امتیازات ( انحصار ) اعم از تجارتی و صنعتی فلاحتی وغیره خواه از طرف داخله باشد یا خارجه بتصویب مجلس شورای ملی میرسد . ٤٧ :۔ استقراض دولتی اعم از اینکه از داخله یا خارجه بهر عنوان و اسم باشد باطلاع وتصویب مجلس شورای ملی کرده خواهد شد . ٤٨ :۔ تمدید خط آهن و شوسه ، به پول دولت و یا بخرج شرکت و کمپانی های داخلی و یا خارجی ، تماماً وابسته بتصویب مجلس شورای ملی است . ٤٩ :۔ مجلس شورای ملی حق دارد که در اوقات لازمه عریضه به پیشگاه همایونی تقدیم دهد ، اما تقدیم این عریضه بهر حال توسط هیئتی مرکب از رئیس و شش نفر اعضا که سایر طبقات از بین خود انتخاب میکنند ؛ خواهد بود و وقت شرفیابی حضور هم اولاً توسط وزارت دربار استیذان میشود . ٥٠ :۔ وزرا برای استماع مذاکرات جلسات مجلس شورای ملی حضور بهمرسانده میتوانند و نیز حقدارند که در صورت لزوم به استجازه رئیس مجلس برای مذاکره وتدقیقات امور توضیحات بدهند ، در مجلس برای حضور وزرا کیږی ، خواه لازم والی ئی لمجلس د شور ائیبیان سوی وی او یا دوزیرانو لخوا څخه ښکاره شوی وی . غوژا و تصویب کول د امتیاز او تشکیل د کمپنیو او دعمومی شرکتو له هر قبیل او به هر نامه چه وی له طرفه دشورای ملی کیږی . تړل دقرار داد و او عهد نامو او ورکول دامتیازاتو (انحصار) اعم دتجارتی اوصنعتی وفلاحتی اونور شیان خواه له طرفه د داخلی وی یا خارجی ، په تصویب اوخوښه دشورای ملی رسیږی . دولتی پورله داخله نه یا خارجه نه په هر نامه او عنوان چه وی په خبره ول او تصویب دشوراي ملی سره به کیږی . اوږده ول د وسپنی دلار او سرک که په خرڅ او پیسه ددولت وی یا په خرڅ دشرکتو او کمپنیو ، داخلی یاخارجی وی، ټول تړلی په تصویب اوخوښه دشورای ملی دی . دشورای ملی مجلس حق لری چه په لازم وقتوکښ عریضه حضور د همایونی وړاندی کی مگر وړاندی کول دعریضی خواه مخواه بایدچه بواسطه دیوی ټولی چه عبارت له رئیس او شپږ اعضا نه چه نورو وکیلا نوله خپله مینځ څخه انتخاب کړی وی او وقت دشرفیا بی دحضور به هم ړومبی بواسطه دوزارت دربار، ودوی ته معلوم او اجازه اخستله کیږی . وزیران لدپاره اوریدو دخبرو په جوګو کښ د مجلس دشورای ملی ته راتلی سی، او هم حق لری چه په وقت دلزوم کښ په اجازه د رئیس د مجلس لدپاره دخبرو او سنجش دکارو توضیحات ورکړی ، په مجلس کښ ځای دناستو د وزیرانو موضع معینه میباشد ۱۵۱ - هرگونه قوانین جدیده که بوضع آن احتیاج حس شود از طرف وزارت تجویز و انشا کردید توسط وزرایاعظم بمجلس شورای ملی اظهار میشود و بعد از تصویب مجلس بصحه پادشاهی مزین کشته قابل التعمیل میکردد. ۱۵۲ - لزومآ رئیس مجلس میتواند که شخصا یا بپیشنهاد ده نفر از اعضای مجلس و یا وزیری بدون حضور نمایندگان جراید و معاینه کنندگان، اجلاس محرمانه تشکیل دهد و نیز میتواند انجمن محرمانه مرکب از یکعده منتخبین اعضای مجلس که اعضای سایره مجلس حق دخول در آن نداشته باشند ترتیب نماید مکر نتیجه انجمن یا اجلاس محرمانه وقتی مرعی خواهد بود که در هر دو صورت مسئله مبحوث عنها بحضور سه ربع از منتخبین مطرح مذاکره شده و باکثریت آرا قبول شده باشد، در صورتیکه مطلب در انجمن محرمانه قبول نشود در مجلس عنوان نخواهد شد و مسکوت عنه خواهد ماند. ۱۵۳ - در صورتیکه مجلس محرمانه بخواهش رئیس دائر شده باشد اگر از مذاکرات را تا اندازه مناسب با طلاع عموم برساند اختیار دارد، اما اگر تشکیل مجلس به تقاضای وزیری بوده است در انصورت افشای مذاکرات مهم و بسته باجازه خود وزیر خواهد بود. ۱۵۴ - وزرا مطلب اظهار نمو دگی خود را و لو هر قدر بروی مباحثه شده باشد حق دارند که از مجلس مستر د کنند اما اگر اظهار ایشان معلومه دی. هر راز نوی قوانین که ایدو دونه ئی ضرورت پیدا سی له وزارتود خواه شخه تجویز اوجوړه په واسطه دوزیرو یا صدر اعظم په مجلس دشوراسے ملی اظهار او پس له تصویب اوخوشه دمجلس نه په دستخط دپادشاهی بنایستد او قابل دا اجرا گزری. په وقت دضرورت کښ رئیس دمجلس یواځی یا په پیشنهاد دلسو اعضاء و دمجلس یا کوم وزیر کولای سی چه بی له حضورد نمایندگانو د جرائد اولیدونکی پټه جلسه جوړه کی او هم کولای سی چه یوه پټه جرګه چه جوړه له څوتنو غوره شوی سړیو د مجلس وی، اونور اعضا حق دنوتو په هغہ کښ وه نه لری، جوړه کی. مګر په دوارۀ صورتوبسو نتیجه د پټ مجلس هغه وقت بدمرعی کیژی چه مسئله د بحوث عنها په حضور ددرو برخوله منتخبوڅخه مذاکره یا په دیر والی دفکر وسره قبولہ سوی وی، که مطلب په پټه جرکه کښ قبول نسی په مجلس کښ نظاهرہ کیږی او پټ به پاتی سی په هغه صورت کښ چه پټه جرکه پخواهش درئیس دمجلس جوړه سوی وی که له مذاکرانو دمجلس ځنی په مناسب اندازه سړه ټولو ته خبر ور کوی اختیارة که چهری تشکیل دپټی جرګی بخواهش دکوموزیر سوی وی په دغه صورت کښ ظاهره ول دهغه مذاکرا هم تړلی په اجازه دهغه وزیر به وی . وزیران خپل ظاهر و کړی مطلب که وربحث هم درباندی سوی وی حق لری چه له مجلس نه ئی بیرته واخلی که چیری ظاهرول دمطلب پخواهش دمجلس ١٢ بخواهش مجلس بوده است برای استرداد مطلب موافقت مجلس هم شرط است. ٥٥:- اگر لایحه اظهار نمود کی وزیر ی را مجلس قبول نماید با ملاحظات خود عودت خواهد داد، این لایحه وقتی بمجلس ثانیاً اظهار خواهد شد که وزیر ملاحظات مجلس را رد یا قبول نماید. ٥٦:- اظهار رای از طرف اعضای مجلس شورای ملی راجع بتردید یا قبول مطلب واضح و بالتصریح میشود، و هیچکس نمیتواند ایشانرا بدادن رای خویش تحریص یا تهدید نماید اظهار رد یا قبول اعضای مجلس به علامات ظاهری امثال ورقه سیاه و سفید بوده محل ادراک افادت نمایندگان جهر اید و معاینه کنندگان خواهد بود. عنوان طلب از طرف مجلس ٥٧:- هر یک از مطالبیکه از طرف اعضای مجلس عنوان میشود آنوقت قابل مذاکره خواهد بود که اقلا ربع اعضا مذاکره مطلب مذکور را تصویب بدارند درینصورت عنوان مذکور لغایته رئیس مجلس تقدیم میشود و اگر رئیس مجلس آن لایحه را بدواً در انجمن تحقیق تحت تدقیق بگیرد میتواند ٥٨:- یک عده از اعضای شورای ملی که بانتخاب سایر اعضا و تصویب رئیس شورای ملی منتخب و تجزیه میشود بنام (انجمن تحقیق) سوی وی په بیرته آخستو کی دمجلس موافقت هم شرط دی. که چیری کومه اظهار شوی لائحه دکوم وزیر مجلس قبول نکی، سره لد خپله فکر او ملاحظا تو به ئی بیرته لیږی الاۤیحه به هغه وقت دوه یمه پلا به مجلس کښی ښکاره کیږی چه هغه وزیر ملاحظات دمجلس رُد یا قبول کی. ښکاره کول د فکر له طرفه داعضا دمجلس د شورای ملی په مناویا نه منلو دکوم خبری پښکاره او ښکاره صورت کیږی، هیچ څوک نسی کولای چه څوک خپلی رائی ته وه لیږی یا وه ډاروی اظهار د رد یا قبول د مجلس په ظاهروعلاموسره لکه توره او سپینه پاڼه کیږی، اوځای دپوهیدو اوفائده اخستو دنمایندگان داښبا رو اود لیدونکو به وی. عنوان دمطلب له خوا د شخصی د مجلس هر یوه مطالبه چه له خوا داعضای مجلس څخه عنوان کیږی، هغه وقت بمقابل دمذاکری وی چه لږ تر لږه څلورمه برخه داعضا مذاکره دهغه مطلب تصویب وکړی، بدی صورت کښی مذکور سوی عنوان لیکلی و رئیس دمجلس ته وړاندی کیږی که رئیس دمجلس هغه لائحه ړمبی په انجمن دتحقیق کښی تر پلټنه لاندی ونسی، کولای سی. یوه برخه له اعضا ددشورای ملی څخه چه په انتخاب دنورو اعضاؤ اوتصویب درئیس دشورا سره غوره او جلا کیږی، په نام د انجمن د تحقیق، ابتدائی ۱۳ سنجش های ابتدائی مسائل واردهٔ شورا را بدقت نموده از انجمه مواد قابل الذکر مجلس را همراه یک لایحه نظریهٔ خود با رئیس مجلس پیش میدارند و با جازهٔ رئیس مطرح مذاکره میشود و موادیکه اکمال بخواهد یا مذاکرهٔ مجلس را ایجاب نکند با اسباب موجبهٔ آن از طرف رئیس بوزارت منسوبهاش اعاده میشود اعضای انجمن تحقیق افتاده نفر خواهد بود. ۵۹ :- مطالبی که نظر باصل (٥٧) بمجلس عنوان میشود اگر متعلق بیکی از وزرا باشد در وقت مذاکره و تدقیق لایحهٔ مذکوره چه در انجمن تحقیق و یا در مجلس، باید بوزیر متعلقه اش خبر داده شود که شخصا خودش حاضر شود و یا معین خود را بفرستد و یک نقل لایحه و ضمایم انرا باید مجلس قبل از احضار وزیر و یا معین برأی سبقیت شان از ده الی پانزده روز باستثنای مطالب ضروری بوزارت منسوبه ارسال دارد. ٦۰ :- در صورتیکه وزیر بنا بر کدام مصلحتی در مطالب معنون از طرف مجلس موافقت نتواند لازم است معاذیر خودش را مواجها تصریح و مجلس را قانع بسازد. ۶۱ :- وزیریکه مجلس شورای ملی از وی توضیحات بطلبد، از جواب ناگزیر و مسؤل است و بدون عذر موجهه و علاوه از اقتضای سوق و تأخیر جواب هم مجاز نیست - الا در صورتیکه پاتیږند او سنجش د هغه کارو چه شورا ته راځی کوی. بی له هغه جملی څخه هغه فقری چه لایق د ذکر د مجلس وی سره له یوی لایحی د خپل نظریی د رئیس د مجلس ته وړاندی کوی او په اجازه د رئیس سره تر مذاکره او خبرو لاندی نیول کیږی. او هغه مواد چه پوره کول غواړی یا مذاکره د مجلس نه قبوله نکی سره له اسباب د موجبی د هغه ، له خواه شخصه د رئیس بیوته هغه منسوب وزارت ته ولیږل کیږی اعضا د انجمن د تحقیق او ته لږه به لس کسه وی. هغه مطالبون چه د قراره ٥٧ اصل په مجلس کښی عنوان کیږی ، که تعلق په یوه له وزیرانو وی په وقت د مذاکری او تدقیق د مذکوریوی لایحی که په انجمن د تحقیق یا په مجلس کښی وی، باید چه وزیر نه یی خبر ورکړه سی چه پخپله حاضر سی، یا خپل معین دولیږی او یونقل د لایحه او ضمایم د هغوی باید چه مجلس بخوا له را حاضریدلود وزیریا معین څخه له پاره د پوهیدو د دوی، لس تر پنځه لس ورځی غیر له ضروری مطلبو څخه هغه منسوبه وزارت ته ئے ولیږی. که چیری وزیر بنا پر کومه مصلحت سره په هغه مطالبو کښی چه د مجلس له خوا څخه عنوان سوی دی موافقت وه نکړای سی، لازم دی چه خپل عذرونه مخامخ ظاهراً او مجلس پری قانع کړی. له هغه وزیر څخه چه مجلس شورای ملی توضیحات وه غواړی، خواه مخواه بدی جواب وایی، او بدون له معقول عذر څخه اوز یادله اقتضا څخه په ځندلولو او تاخیر د جواب هم اجازه نلری، مگر په هغی صورت ١٤ مطالب محرمانه و در اختفای آن برای یک مدت صلاح ملت و دولت باشد ، اما بعد موعد معینه با براز مطلب مذکور بمجلس مکلف است . سره چه مطلب پټ او پټول کښی یی تر یوی مدتی پوری صلاح د ملت او د دولت وی ، مګر پله معینه مدت څخه پس ظاهر ولود ذکر سوی مطلب په حضور د مجلس مکلف دی . ٦٢ -- عرض شخصی افراد تبعه که بدوائر رسمیه تا مرکز وزارت متبوعه غور آن نشود ذریعه وکیل محلی خود شامل مجلس شورای عرض و استغاثه کرده میتوانند ، از ریاست شوری منقسم عرایض برای غور و تحقیق بمقام صدارت فرستاده میشود . شخصی عرض له افراد و درعیت که په رسمی دوائرو تر مرکز د وزارت د متبوعه اثر و پوری وانرویدل سی په واسطه دخپل ځای وکیل چه په مجلس د شورا کښی شته عرض او استغاثه کولای سی د ریاست شورا څخه دانقسم عریض او یا ش دغور او تحقیق صدارت عظمی ته لیږل کیږی . ٦٣ -- در وقت رحلت پادشاه ، اگر مجلس شورای ملی تعطیل باشد حتما انعقاد خواهد شد و انعقاد مجلس از فوت پادشاه باید زیاده از بیست روز معطل نشود . په وقت د رحلت د پادشاه ، که مجلس د شورای ملی معطل وی ضرور باید ټول شی ، او ټولیدل د مجلس له مرګ دپادشا څخه باید زیاده له شلو ورچو معطل نشی . ٦٤ -- قبل از رحلت پادشاه اگر دوره وکالت وکلاتمام شده باشد و در موقع رحلت دیگروکلا معین نگردیده باشند ، مجلس بوجود وکلای دوره سابقه انعقاد میشود . کړوړاندی له رحلت د پادشاه څخه دور د وکالت د وکیلا نو تمامه سوی وی او په وقت د رحلت ، نور وکیلان معلوم سویی نوی ، مجلس په وجود د وکیلانو د تیری دوری سره ټول کیږی . ٦٥ -- موادیکه در مجلس شورای ملی تصویب میشود ، باید باحکام دین مبین اسلام و سیاست مملکت مخالفت نداشته باشد . هغه مواد چه په مجلس د شورای ملی کښی تصویب کیږی باید دی چه له احکام د دین مبین د اسلام او له سیاست د مملکت څخه مخالف نوی . ٦٦ -- مصوبات و قرارهای مجلس شوری بالعموم بعد از توشیح ذات شاهانه در موقع اجرا گذارده میشود . ټول تصویبونه او قرارونه د مجلس شورا پسله دستخط د ذات شاهانه څه په موقع د اجرا کښ ایښول کیږی . مجلس اعیان مجلس د اعیان ٦٧ -- مجلس اعیان مرکب است از اشخاص تجربه کار و با بصیرت که راسا از طرف قرین اشرف پادشاهی انتخاب و تعیین میشوند ، مرکز انعقاد آن کابل است . مجلس د اعیان جوړ دی له دغو تجربه کارو او هوښیارو سړیو څخه چه راسا له حضور د قرین الشرف پادشاهی څخه انتخاب او معلومیږی مرکز د ټولیدلو یی کابل دی . ١٥ ۶۸: تصویب اصولات موضوعه متعلق است بمجلسین شورای ملی و اعیان، پیشنهاد اینکه از طرف هیئت وزرا درین مجلس عنوان میشود پس از مداقه و مذاکره باکثریت تصدیق و بغرض تصویب بمجلس شورای ملی فرستاده میشود. برعکس آن، مواد مصوبه شورای ملی در مجلس اعیان ملاحظه و تصویب میگردد. تصویب د موضوعه اصولا تو تعلق لری په دواړو مجلسو د شورای ملی و اعیان، هغه پیشنهادونه چه لخواه دتولنی دو زیرا نو پدی مجلس کښ عنوان کیږی پس له غور او مذاکری څخه په ډیرو الی، تصدیق اولد پاره دتصویب مجلس شورای ملی ته رالیږل کیږی او همدا رنګی تصویب شوی مواد د شورای ملی، په مجلس د اعیان کښ لیدل او تصویب کیږی. ۶۹: در وقت افتتاح مجلس شورای ملی اگر مجلس اعیان منعقد نشده باشد مصوبات مجلس شورای ملی معطل نمی ماند و بعد از صحه همایونی در معرض اجرا گذارده میشود. په وقت د افتتاح دمجلس شورای ملی، که مجلس داعیان نوی تړلی سوی، تصویبونه دمجلس شورای ملی نه معطل کیږی، پس له دستخط دپادشاه په معرض داجرا کښ نیول کیږی. ٧٠: مطالبی که در مجلس اعیان تصویب و بمجلس شورای ملی فرستاده میشود، درصورتیکه بمجلس شورای ملی قبول نشود نظر با همیت مطلب مجلس دیگری مرکب از یک عده اعضای مجلسین تشکیل میگردد تعداد اعضای این مجلس که بالتساوی انتخاب میشوند، اقلا بیست نفر خواهند بود، مجلس منتخبه پس از متنازع فیه غور و دقت نموده رای خود را به مجلس شورای ملی ارائه میدهند، اگر بر رای مجلس منتخبه مجلس شورای ملی موافقت نکرد موضوع بحضور ملوکانه معروض میگردد و باراده سنیه فیصله میشود. هغه مطلبونه چه په مجلس داعیان کښ غوره او مجلس د شورای ملی ته لیږل کیږی، که چیری په مجلس دشورای ملی کښ قبول نسی، نظر ولوی والی د مطلب ته بل مجلس چه جوړ له یوه تعداده له اعضاء و ددواړو مجلسو څخه وی تشکیل کیږی، تعداد داعضا ددی مجلس چه په برابر انتخاباتیږی، لږ ترلږه شل کسه به وی، انتخاب سوی مجلس به هغه گفتگوئی مسئله باندی غور او دقت کوی او خپل فکردشورای ملی ته ښکاره کوی، که په فکر د دی منتخب مجلس، دشورای ملی مجلس متفق او برابر والی نکی، نومطلب بحضور د پادشاه عرض کیږی او په پاکه اراده دپادشاه سره به فیصله کیږی. مجالس مشاوره ولایات د ولایتو د شوری مجلسونه ٧١: در مرکز نائب الحکومه گیها و حکومات اعلی کلان یک یک مجلس مشوره تشکیل میشود. په مرکز دنائب الحکومګیوا واعلی او لویو حکومتونیویو دمشوری مجلس تشکیل کیږی. ٧٢: صورت انتخاب و تعداد اعضا و وظایف صورت د انتخاب او شماری اعضا او د وظایفو ١٦ این مجلس در اصول نامه مخصوص آن بیان ایضاح میگردد. وظایف و حقوق وزرا ٧٣:- امور اجرائیه مملکت ، بذریعه وزرای دولت که بانتخاب صدر اعظم و منظوری حضور ملوکانه تعیین میشوند اداره میشود . ٧٤:- ریاست هیئت وزرا مفوض است بصدر اعظم در غیاب صدر اعظم وزیر وزارت اول وظیفه ریاست را ایفا میدارد . ٧٥:- هیچکس نمیتواند مقام وزارت را اشغال نماید، بدون اینکه مسلمان از تبعه افغانستان باشد . ٧٦:- هر یک از وزرا در سیاست عمومیه دولت مشترکا و در امور موظفه وزارت متعلقه خود مخصوصاً، بنزد شورای ملی مسئول اند بناءً علیه ذات شاهانه غیر مسئول میباشند . ٧٧:- مسئولیت وزرا و سیاستی که راجع بآنها میشود اصول تعیین خواهد نمود . ٧٨:- وزرا امورات مربوطه متعلقه خود را باندازه اختیارات خود اجرا و ما فوق آنرا بحضور صدر اعظم تقدیم میدارند صدر اعظم بدرجه صلاحیت وظایف خود اجرا نموده ما فوق آنرا بحضور ملوکانه عرض و هدایت میگیرد . ٧٩:- هرگاه یکی از وزرای دولت، بجرم خلاف ورزی در حدود وظیفه رسمی شان مظنون واقع شوند، مرجع محاکمه شان دیوان عالی ددی مجلس به په خاصه اصولنامه کښ ئی بیان او ښکاره کیږی . وظایف اوحقونه د وزیرانو اجرائیه کارونه د مملکت په واسطه د وزیرانو چه په انتخاب او غوره د صدر اعظم او منظوری د خه کو دپادشاه سړ معلومیږی اداره کیږی . مشرتوب د وزیرانو د ټولنی وصدر اعظم ته سپارلی سوی دی ، په نه اوسید و د صدر اعظم وزیر د اول وزارت وظیفه د ریاست به اجرا کوی . هیڅوک نسی کولای چه مقام د وزارت ونسی بیله دی چه مسلمان او رعیت د افغـانسـتـان وی . هر یو له وزیرانو نه عمومیه سیاست د دولت کښ په ګډه ، او په خپلو وظیفو د وزارت کښ ځان ځانته په نزد د شورای ملی جواب ورکونکی دی له سببه حخه مړ پادشاه جوابده ندی. هغه مسئولیت د وزیرانو او سیاست چه راجع ددوی ته کیږی، اصول، به ئی معلوم کی . وزیران په هغه کارو، چه په دوی اړه لری هغونه چه د وی په اختیار والۀ وی اجرا، او ترو اک پورته به په حضور د صدر اعظم و ړاندی کوی او صدر اعظم به په اندازه د واک سره خپله وظیفه اجرا او پورته د هغه حخه به په حضور د پادشاه عرض او هدایت اخلی. هرکله که یو د وزیرانو د دولت په جرم د خلاف ورزیئی سر پیحدود دخپلی رسمی وظیفی ترګمان لاندی راستی حای محاکمه د دوی دیوان عالی پیږندل کیږی او نوری ۱۷ شناخته میشود - دیگر دعاوی شخصیه وزرا که خارج وظیفه ماموریت شان باشد مانند سائر رعایا به محاکم عدلیه مراجعت مینمایند . ۸۰ - وزیر که تحت اتهام می آید الی نتیجه محاکمه در برائت آن از وظیفه رسمی معطل می ماند . ۸۱ - در غیاب وزیر معین وزارت یا وکیل که عند اللزوم مقرر شود تمام اعتبارات شخص وزیر را دارا میگردد. ۸۲ - برای تفتیش احوال عمومیه وزرا و مامورین یکیت بهیئت تفتیشه باستیدان حضور شاهانه مطابق لایحه مخصوصه آن از شورای ملی انتخاب تعیین میشود ۸۳ - تعداد وزارات و تشکیل دوائر و وظایف شان در اصول نامه تشکیلات اساسیه توضیح یافته حقوق مأمورین ۸۴ - بالعموم مامورین مطابق مواردیکه در اصولنامه های مخصوصه ایضاح گردیده به ماموریت با کفایتی و مناسبت شان تعیین کرده میشود و بهیچیک از مامورین تا زمانیکه از وظیفه خود مستعفی نشود و یا از طرف دولت بنام یک امر ضروری لازم تبدیلی یا برطرفی نباشد اصلاً عزل و موقوف نمیشود - و مامورینیکه حسن سلوک و استقامت خدمت خود را ابراز نمایند مطابق اصولنامه های مخصوصه استحقاق ترقی رتبه و ماموریت و مستمری را دارند . ۸۵ - همه مامورین علی المراتب در اطاعت امر مافوق شان مطابق اصولنامه های موضوعه مکلف هستند آمران مافوق و مامورین ماتحت بهیچیک امر را خلاف آن اجرا کرده نمیتوانند - هرگاه از طرف امران مافوق در اجرای کدام امر خلاف اصول شخصی دعوی ددوی چه وتلی د وظیفه فی د ماموریت ددوی محتعدوی لکه نور رعیت، عدلیه محکمویته به حجی . هغه وزیر چه توهمت لاندی را حجی تر نتیجه دمحاکمی دبرائت ده له رسمی وظیفی خحه به معطل وی . به غدا میابید و وزیر، معین د وزارت یا وکیل چه عنداللزوم دیتا لکبری حیدیتاف تول واکوالی د هغه وزیر کر حجی . بائد دتفتیش د عمومی احوالو دوزیرانو و مامورینو یوه تنواستند تفتیشه هیه یا ستیقان د پادشاه برا بر به مخصوصه حجی د هغه مرله شورای ملی خحه خحور واومعلیومه یی . شماره وزارتوا وجورید د دایری او وظائف دروی به اساسی اصول نامد تشکیلات کچی پیکاره دی : دمأمورین حقوق تول کا مبه امران سم له هغو قاعد وسره چه پخاصو اصول نامو کپی بیان سویی دی به هغه کارچه وی او مناسب دوی سروعی درول کیږی . او هیچ یوله مامورینو خخه تر حو چه دی خلاصه دونه غواړی یاد دولت له خوا دیوضر وری کار دپاره الش یا موقوف نسی هیځ کله به نه معزول اونه موقوف ایږی، او هغه کارمدا مران چه شه تلند اوسمواله پخیل خدمت کښی خچ کند کړی سم له خاصو اصول ناموسره حق دلوړیدو د مرتبی او کارداري او مستمری لری. ټول کامردامران په مرتبو خپلو سره پحکم منلو د لوړو آمرخیل سم له موضوعه اصول ناموسره مکلف دی لوړه آمران او کښته مامورین هیچ یو کار بر خلاف د هغو سره نسی اجرا کولای ، او که دیو مرته آمر لخوا یوا مرچپ له اصول مرتبه وسی لاند کارداران ۱۸ بالای مامورین ماتحت امرا اجرا شود مامورین ماتحت قبل از اجرای آن به مرکز وزارت الی صدارت عظمی باید اطلاع نماید . ٨٦:- وظایف مامورین در اصولنامه های مخصوصه تعیین و تفریق گردیده و هر مامور موافق هدایات اصولنامه های موضوعه از وظایف موظفه اش مسئول شنا میشود . محاکم ٨٧:- محاکم عدلیه مرجع دعاوی عمومیه شرعیه میباشد. ٨٨:- در محاکم شرعیه دعاوی مرجوعه مطابق مقررات مذهب مهذب حنفی رح فیصله میشوند . ٨٩:- همه محاکم از هرگونه مداخلت ازاد هستند. ٩٠:- در محاکم عدلیه دعاوی بصورت علنی فیصل میشود باستثنای مسائلیکه شارع فیصله انرا بطریق خفیه هدایت داده است . ٩١:- در حضور محاکم هر شخص برای محافظه حقوق خود هر وسیله مشروعه را پیشنهاد نموده میتواند . ٩٢:- محاکم عدلیه در روئیت و فیصله دعاوی باستثنای امر شرعی تاخیر و مماطله کرده نمیتواند . ٩٣:- هیچکس خارج محاکم برای فیصله بعضی فقرات مخصوصه یک محکمه فوق العاده تشکیل داده نمیتواند . ٩٤:- صنوف و درجات محاکم و صلاحیت شان باصولنامه تشکیلات اساسیه توضیح یافته . دیوان عالی ٩٥:- دیوان عالی برای محاکمه وزرای دولت عند الاقتضا موقتاً تشکیل می یابد و بعد انجام اموریکه با و سپرده میشود فسخ میگردد . پخواله اجرا کولو د هغه څخه مرکز د وزارت ته تر صدارت عظمی پوری باید خبر ورکړی . وظیفی د کاردارانو په خاصو موضوعه اصول نامو کښی بیل بیل ښکاره سوی دی هر کار دار سم له هدایت د موضوعه اصول ناموسه د خپلو خدمتو څخه پښتل کیږی . محکمی عدلیه محکمی ځای د ټولو شرعی دعوودی . پہ شرعی محکمو کښی ورغلی دعوی سم له مقرراتو د پاك مذهب حنفی سره فیصله کیږی . ټول محکمی له هر رازه مداخلت څخه خلاص دی . په عدلیه محکمو کښی دعوی ښکاره فیصله کیږی بیله هغه مسائلو چه شریعت په فیصله د هغو په پټه سره هدایت ورکړی دی . پحضور د محکمو هر سړی د پاره د ساتنی دحقو قو خپلو ټول مشروعه وسائط وړاندی کولای سی . عدلیه محکمی پدلیدلو او خلاصولو کښی د دعوی کانی ، بیله امر شرعی، ځنډ او معطلی نسی کولای . هیچوك و تلی له محکموں څخه د پاره د فیصل د خاصو خاصو خبرو یوه نوی محکمه نه سی جوړولای . صنوف او درجی د محکمو او اختیارات ددوی په اصول نامه د تشکیلات اساسیه کښی بیان سویدی . عالی دیوان عالی دیوان د وزیرانو د محاکمی د پاره په وقت کښی د اقتضا له خومدی دپاره جوړیږی او وروسته د پورہ کولو د هغه کار چه رسپارل کیږی ، بیرته ماتیږی. ١٩ ٩٦:- طرز تشکیل دیوان عالی و اصول محاکمه در آن مطابق اصولنامۀ مخصوصۀ آن اجرا میشود. امور مالیه ٩٧:- همه محصولات دولت مطابق اصولنامۀ مخصوصۀ آن اخذ میشود. ٩٨:- هر سال برای واردات و مصارفات دولت یک بودجه مطابق اصل ٤٣ تنظیم کرده میشود این بودجه برای ارداشات موازنه و برای مصارفات اساس بوده همۀ مصارفات از روی ان تحد و صرف میشود. ٩٩:- بعد از تطبیق و اجرای بودجۀ سالانه یک محاسبۀ قطعیه تنظیم میشود این محاسبۀ قطعی مقدار حقیقی واردات و مصارفات این سال را حاوی میباشد. ١٠٠:- برای تنظیم محاسبۀ قطعیه و برای تنظیم بودجه و صورت تطبیق و اجرای آن اصولنامۀ مخصوصه موجود است. ١٠١:- تخفیف یا معافی مالیات بموجب اصولنامۀ مخصوصۀ آن اجرا میشود. اداره ولایات ١٠٢:- اصول ادارۀ ولایات از سه قاعدۀ اساسیه مبنی است توسیع ماذونیت ، تفریق وظایف تعیین مسئولیت، بنابر قواعد مذکوره همۀ وظایف مامورین ولایات مطابق اصولنامه های موضوعه تعیین و تفریق کرده شده است و اختیارات مامورین نیز بر طبق اصولات موضوعه محدود است هر مامور در ظائف خود علی المراتب نزد آمر مافوقش مسئول شناخته میشود ١٠٣:- در ولایات از هر شعبۀ وزارات مامورین جداگانه راز ه جوړولو د دیوان عالی او قاعدی د محاکمی دهغه سم له خپلی خاصی اصولنامی سره جاری کیږی. مالی کارونه ټول محصولات ددولت سم له خاصی اصولنامی دهغو سره آخسته کیږی. هر کال ، د دولت د دخل او خرڅ دپاره سم له اصل (٤٣) سره یوه بودجه جوړه او پیودل کیږی اودغه بودجه ددولت دخل ته تله اوله پاره دخرڅ اساس دی، اوټول مصارفات ددی د مخه آخستل او خرڅیږی. وروسته له سمولو او جاری کولو د کلنی بودجی یو قطعی حساب جوړیږی، چه په دی قطعی محاسبه کښی به ټول حقیقی اندازه د مصارفاتو د دخل ددی کال پوحقاً قول سوی وی. د قطعی محاسبی د بودجی د جوړولو او سمه ولو او جرا کولو د پاره خاصه اصول نامه سته. کم ول او بخښل دمالیات سم له مخصوصی اصولنامی دهغه سره اجرا کیږی. اداره د ولایاتو د ولایاتو اداره او کار داری له دری ، اساسی قاعدو څخه جوړسوی دی ، فراخی د اختیار ، بیلوا ل د کارونو معلومول د بازخواست، پواسطه ددی دری قاعدو ټول کارونه د ولایاتو دکارونه لرفوسم له اصول نامو سره ښکاره او بیل سوی دی، اختیار داری دکار دارانوهم په موضوعه اصولنامو کښی ښودلی سوی دی هر کار دار په خپلو کارونوکښی و پورته آمر خپل ته علی المراتب جوابده دی. په ولایا تو کښی له هره ښاخه څخه دوزارا تو بیل بیل مقرر هستند. افراد اهالی برای اجرای کارهای حوائج خود بشعبات مربوطه مراجعت میکنند ١٠٤- هرگاه در یک جزه مملکت آثار عصیان بغاوت که مخل عمومیه باشد حس کرد و شود حکومت برای رفع بغاو وقیام امنیت تدابیر لازمه کرده میتواند . ١٠٥:- تشکیل دوائر بلدیه و وظایف آن قرار اصولنامه مخصوص آن اجرا میشود . ١٠٦:- صورت اخذ عسکر بموجب اصول مخصوصه آن اجرا میشو نظایف حقوق عسکری و ترقی در مناصب بموجب اصول است. ١٠٧:- حقوق مناصب هیچیک افراد عسکری سلب نمیشود مگر بموجب اصول . ١٠٨:- تبعه خارجه در سلک عسکری باستثنای صنف داکتری و معلمی حرفی قبول نمیشوند. اصول متفرقه ١٠٩:- مصونیت مکاتیب یکی از حقوق اهالی است هر مکتو در اسلات محصولی اهالی که تودیع پوسته میشود تا از طرف یک محکمه حکم جوا به تجسس نشود در هیچ پوسته خانه و دیگرجا باز نمیشو بچنان سربسته بمرسل الیه سپرده میشود. ١١٠:- در اموریکه از حضور شاهانه و یا حصه بر اعظم یکی از وزرا یا دیگر مامورین امر شفاهی فرموده شود باید احکام تحریری آنرا بامضای همایونی و یا صدر اعظم حاصل دارند. تعمیل و اجرای احکام مواد اصولنامه نهارا امرو ماموران مقرر دی، رعیت بد لمپاره دخلاصتیا د خپلو کارچه، د هغو بنا خو مامورانو ته ور سی . که چر یوه تکره کی د مملکت تبسد یاغی والی یا دنا فرمانی ولید و سی چه و عمومی ارامی ته خلل بسوی، حکومت د پان شود درکولود بغاوت و حکولو د ارامی کا رهنی تدابیر و نه کولای سی . جو رول د بلدیه دائرو او وظیفی ددوی هم له خاضی صولنامی سره یی اجرا کیږی . لشکر صورت د اخستو دلښکر هم له خاصی اصولنامی سر اجرا کیږی، وظیفی او حقونه د لښکواو لوړول دمنصبونوسم له اصولو سره دی. حقونه او منصبونه د هیچ یولښکر نه آخسته کیږی مګرسم له اصولو سره . د خارجه خلتو په قطاره لښکر کیں بیله صنف د حرفی داکتری او معلمی نه قبلېږی . متفرقه قاعدی ساتلو ئی د کاغذ و یو حقكا ره حقی داسیتی له ښکودوطني مي هر يښت او کاغذی نه چه محصول شوه په پوسته خانه ته سپارل کیږی څوله گویی حکمی له خوابنه نه وی د کا غذی خواو حکم نسی هیڅ پوسته خانه کی و یا بلی چیزی دیجیے ا کا غذی خلاصیخند ا وه غیری لېږ استو سٹو تہ سپارل کیږی. په هغو کار و کي چه له حضو د پادشایاصد اعظم څخه وی یا له وزیرانو یا نورو کار دارانو ته شفاهی امر وس کو لائی بالدچه دوی لیکلی حکم دهغه امر په سخط دپادشاه یا صدر اعظم حاصل کړی . په چلول او اجرا کول دحکمود قاعدو ددی اصولی نامی سره امر او اراده کوم . اراده میفرمایم . تحریر (۸) عقرب ١٣١٠ شمسی مطابق (١٩) جمادی الثانی ١٣٥٠ قری نمره اول ضمیمه اصول اساسی مملکت ضمیمه داصول اساسی دمملکت ۱ : مامورین وزارت خارجه ، وصاحب منصبان عسکری و همچنان محصلین افغانی که به پول دولت برای تحصیل در خارج مملکت اعزام میشوند بازدواج از تبعه خارجه مجاز نیستند . مامورین دوزارت خارجی او لښکري منصبداران او همدا رنګه تعلیم کونکی دپښتانه چه ددولت په پیسو سره وخارج ته لپاره دتحصیل لیږل کیږی په نکاح کولو دخارجیو ښځو اجازه نه لری . ۲ : اتباع خارجه در افغانستان قطعاً حق استملاك ندارند، با سفارت های دول خارجه مقیمین افغانستان حسب مقاولات طرفین بصورت معامله مقابله رفتار می شود . تبعه د خارجی په افغا نستان کښى بالکل حق دملکیت نه لری سفارتو سره د نورو دولتو ، چه په افغانستان کښ استوګنه لری سملہ ھغہ قراردادہ چه پرمنځ کښ د دواړو دولتو شوی وي ، په قسم دمخامخ معامله ( معاملۀ مقابله ) تله کيږی. مورخه : ۱۲ سنبله ۱۳۱۱ شمسی مطابق غره جمادی الاول ۱۳۵۱ قمری [BLANK PAGE] تعديل اصل ۲ ضمیمهٔ نمبر اول اصول اساسی مملکت اتباع خارجه در افغانستان حق استملاك ندارند : یا سفارت خانه ها و قونسلگری های خارجه در افغانستان حسب مقاولات طرفین بصورت معاملهٔ متقابله رفتار می شود مورخه ٢٤ اسد ۱۳۱۷ د مملکت د اساسی اصولنامی د(۲) اصل د لمړی ضمیمى تعدیل خارجه اتباع په افغانستان کى د استملاك حق نه لری ' په افغانستان کی د خارجه سفارت خانو او قونسلګریو سر ـ نظر د واړو خواو د مقاولاتو ته د متقابلی معاملی پر ډول سلوك کيږی . [BLANK PAGE] تعدیل اصل (٥١) اصول اساسی (داساسی اصولنامی د (٥١) اصل تعدیل) هرگاه یکی از وزارات یا دوائر مستقله بوضع اصولنامه که چیری یوله وزارتو یا مستقله دوائرو په جوړولو احتیاج حس نماید لایحه آنرا ترتیب نموده در مجلس وزرا (وضع) داصولنامی احتیاج و وینی لایحه جوړوی تدقیق و بعد از تصویب مجلسین شوری و اعیان بصحه او په مجلس کښ د وزیرانونی کوری پر له تصویب د شورا همایونی قابل التعمیل میگردد. مورخه ٢٦ حمل ١٣١٣ او اعیان مجلس و لاس لیک (صحه) دهما یونحنے قابل دعمل کیدو شمسی مطابق ٣٠ ذی الحجه ١٣٥٢ قمری شمسری مورخه ٢٦ حمل ١٣١٣ شمسی هم لند ٣٠ ذی الحجه ١٣٥٢ ق. [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] [BLANK PAGE]