Niẓāmnāmah-ʼi maḥṣūl-i māl-i mawāshī نظامنامۀ محصول مال مواشى

بسم الله الرحمن الرحیم نظامنامه محصول مال مواشی مقدمه چون در افغانستان محصول مواشی بانواع مختلف و اقسام متعدد گرفته میشد، مثلا محصول زکوة، طرق، علف چر، باج مسلخ، شابکی، تکت زکوة، سررسنگی، سرگله گی، روغن، قروت معمولی، سرکانه، چکانه، با وجود محصولات، دیگر تکالیف هم مثل حواله خرید جوال، گلیم، جل، نوار، پشم، ریسمه، توبره، باسلیق، اسپ، اشتر، مرکب، گله و تجاوز میداشت و بالای زکوة و مال رعایا ریزش گردیده و از قرار ریزش گرفته میشد؛ و نیز محصولاتی که برای مواشی گذاشته شده بود بالای

یک قوم بیک قرار، و بالای دیگر قوم بدیگر قرار محصول کم و زیاد تقریر بعضی از حکام و کارداران خود اناترین بلکه نوکران شخصی شان که از یک جای بدیگر جای حرکت مینمودند، و مصارف خود را باسم سیورسات و بارگیر و سواری خود را باسم (اُلاغ) از رعایا میگرفتند، و برای هر کدام وجوه عامل و ضابط علیحده، و برای تحصیل آن محصلان متعدد مقرر گردیده، این قواعد باعث تکالیف و زحمات مالداران میشد . لهذا بنا بر آسوده حالی رعایای صادقهٔ شاهانه ام همه این تکالیف و زحماترا رفع نموده یک محصول باسم محصول مواشی بالای تمامی مالداران افغانستان بدون استثنای سمت و شخصیت وضع نمودم، تا مطابق نظامنامه هذا از همه مالداران در جمیع ممالک محروسه شاهانه ام محصول مذکور بقسم مساوات و برابری گرفته شود، تا احدی از محصول موصوف مرفوع القلم شده نتواند . کسیکه یک مال مواشی داشته باشد، مالدار گفته میشود، و در محصول میآید، و محصول مال مواشی از نر و ماده و خرد و کلان حیوانات بلا استثنا یکسان گرفته میشود .

(۱) :--بست محصول حیوانات که از قراریده را یک و یا ده را دو عبده برآران و یا قریه داران و یا قبیله داران بدون شمار بدفاتر پادشاهی قبولدار شده از رعایا افزودی را جبراً بدون شمار میگرفتند موقوف فرموده شد که بعد ازین بدون قواعد نظامنامه هذا محصول گرفته نشود . (۲) :--هیئت هائیکه برای شمار مال مواشی مقرر میشوند از دو انس (الف) در علاقه داریها و حکومات تا درجه اول خود علاقه و حاکم محلی با یکنفر وکیل منتخبۀ مجلس شوره آن و کاتب مالیه و از دو تا چهار نفر از ریش سفیدان اهل قریه . (ب) در مراکز حکومتهای کلان و حکومات اعلی و نائب الحکومگیها از طرف حکام کلان و اعلی و نائب الحکومه ها سرکتاب مکتوب نویسی شان و دو نفر از وکلای منتخبۀ آن ، و سرکاتب واردات و مصارفات مرکزیه و از دو الی چهار نفر ریش سفید های قریه . (۳) :-- وقت شمار حیوانات از ابتدای حوت الی آخر اسد میباشد

۴ موسم زراعی همان محل مقرر شد، که بعد از زراعی مواشی بشمار شروع، والی آخر اسد باید تکمیل شود. (۴):- هیئت شمار در هر قریه و قبیله رفته حیوانات را شمار نموده کاتبان هیئت شمار فی الفور نوع و تعداد حیوانات و محصول مقرره هر اسامی را بخرد داخل انوانتر خصوصی نموده، بآخر هر روز میرانی میکند، و مبلغ محصول را بعبارت فارسی نوشته هیئت ها شمار در انوانتر امضا مینمایند. (۵):- برای اندراج محصولات مواشی، کتبهای دو پارچه نزد هیئت های شمار موجود است، پارچه اول را رئیس هیئت شمار با کاتبان مالیه متعلقه آن امضا نموده بحضور هیئت برای اسامی محصول ده داده میشود، وجه محصول را نقد گرفته تسلیم کاتبان مال مواشی مذکور کرده میشود. پارچه دوم را که ثبت پارچه اول، و مربوط شیرازه کتاب است رئیس هیئت با دیگر اعضا متفقا امضا مینمایند. (۶):- هرگاه رئیس هیئت شمار و کاتب مامور تحویلی وجه محصول را

نقد گرفته نسیه گذاشته بودند از ماموریت طرد و تعزیر میشوند واگر وجه محصول از صاحبان مال حصول نشود نقد و تلف شده از رئیس هیئت و کاتب مامور تحویلی شمار بقرار ریزش معاش شان اخذ و بخزینه حکومت تحویل میشود. (۷):- چون مال مواشی در هر سال شمار و محصول دولت از شخص مالدار در هر سال گرفته میشود، هرگاه مال مواشی محصول ده در همن سال سقط یا مفقود گردد مجرئی داده نمیشود، و در سال آینده البته جدید شمار میشود. هرگاه شخص مالدار مال مواشی خود را که بتعداد پنجاه راس و یا زیاده از پنجاه راس باشد در همان سال بدیگری بفروشد لازم است که با شخص خریدار بماموریت محلی خود مراجعتی نماید، از ماموریت محلی آن مال مواشی فروش شده او از روی حساب دفتر و تکت مال شماری از جمع مالدار سابق آن وضع و برای خریدار تکت داده در ملاحظات دفتر خود مینویسد. بموجب این تکت مال مواشی خریدار که مالدار سابق

آن درهمان سال محصول داده ازدیگر محصول مواشی معاف است (۸) :-محصولات مال مواشی از رعایای دولت قرار ذیل اخذ میگردد :- شتر ۳ افغانی ۷۰ پول اسپ وقاطر یک افغانی ۸۰ پول گاووگاویش -- ۹۰ پول مرکب -- ۹۰ پول گوسفندوبزوبزغاله -- ۲۵ پول (۹) :- در تعداد حیوانات مالداران که بحضور هیئت‌های شمار شمار شده هرگاه تفاوت ظاهر شود از شخص صاحب مال سبعاً دو چند محصول اموالیکه دران خیانت و چشم پوشی شده است اخذ میگردد ،هیئت‌های شمار مطابق ماده (۳۱۳) نظامنامه جزای عمومی مجازات میشوند. (۱۰) :- مالدارانیکه مال مواشی خودرادر حین شمار پنهان کرده برای شمار حاضر نکنند، یا هیئتهای شمار در محصول مال مواشی آنها ، چشم پوشی نمایند ، کسانیکه بهیئتهای شمار ازین پنهان کردن و یا در صورت خیانت هیئت‌های شمار بآمران مافوق آنها

اطلاع بدهند از صاحبان مال مواشی که در مال آنها تفاوت و خیانت شده بیا شاد و چند محصول گرفته مناصفه بطور انعام به مخبر او مناصفه بخزینه حکومت تحویل میشود و هیئتهای شمار مطابق ماده (۳۱۳) نظامنامه جزا عمومی مجازات میشوند (11) :- هرگاه عائدات مال مواشی سنه جاریه نسبت بعائدات سنه ماضیه کسر نماید هیئتهای شمار تحقیق بنمایند اگر این کسر در نتیجه یک آفت عمومی مثل اتلاف حیوانات و غیره موجبات سماویه است هیئتهای شمار نتیجه تحقیق خود را با اسباب موجبه کسر مشروحاً آمر ما فوق خود اطلاع میدهند و هرگاه کسر این اسباب موجبه عمومیه موجود ندارد هیئت شمار علاقه داریها بحكومات کلان و هیئتهای شماری گذار حکومات درجه اول و دوم و سوم مقراراند بولايات و حکومات اعلى و همچنان هیئتهای که از طرف حکومت کلان مقرر میباشند بولايات يا حکومات اعلى اخبار مینمایند آمران ما فوق آنها بعد ملاحظه کسر محصول در صورتیکه کسر اضافه از عشر محصول سنه ماضیه باشد یک هیئت تفتیشیه مقرر

میدارد باین جهت تفتیش شروع نموده نتیجه را بمقامی که از انجا مقرر شده اند تقدیم مینمایند، هیئتهای شماری علاقه داریهای راستها بولایات یا حکومات اعلیٰ مربوطند نتیجه شماری خود را در همانجا میدهند بناء شهر بخر خود قراریکه در عنوان این ماده مصرح است ریاست اعلیٰ مربوطه خود اخبار مینمایند. ( ۱۲ ) :-- اگر حین محصوای مال مواشی نسبت بسالهای گذشته کسر پیدا کرد وزارت مالیه در چاره جوئی آن مکلف است. ( ۱۳ ) :-- حواله جات بیل، جوال، پشم، گوسفند، اسپ، خریداری روغن معمولی، قروت، گلیم، نمد، امروزه، پشمه، توبره، پلاس یبوق اشتر، مرکب و غیره موقوف است، دولت کبار اینچه بکار بخودش بیضا و قیمت بروز خریداری میکند، هیچکس را اجازه نیست که حواله چیزی بگیرد، و یا جبراً خریداری کند، اگر کرده بود و بظهور رسید بقرار نظامنامه جزاء جزا میبیند. ( ۱۴ ) :-- هیئتهای شمار حسابات خود را بجزو، ماهواره باداره مربوطه خود فرستاده رسید حاصل میدارند، وجه محصولات را در دهم و بیستم

۹ و آخر ماه کاملاً تحویل خزینه کرده رسید حاصل دارند، هرگاه روز بیست و یکرو و غیره چار شنبه تصادف کند بروز اول خطه آینده واگر بایام تعطیلات عمومی موافقت نماید یکروز قبل آن تحویل خزانه میدارند هرگاه مطابق حکم ماده ہذا وجه محصولات را مامور تحویلی آن سنجراً تحویل نکرده بود از ماموریت تغزل میشود . (۱۵) :- اشیائیکه خریداری آن در هنگام محاربه ضرور باشد بموجب فرمان دستخطی همایونی قرار نرخ روزه ضا دولت میگیرد، و قیمت آنرا در حین حساب مجری میدهد. (۱۶):- مال مواشی هر موضع ، در همان موضع بحضور ہیئت های شمار شمار شده اخذ محصول آن نقد میشود، اگر بعضی مالدار گذر می در یک وضع مالش شمار شده باشد رسید محصول را گرفته بدیگر موضع حرکت گیرد و در رقص کند بر او دیگر هیچ تکلیف نیست همان سند که بامضای هیئت های شمار گرفته ملاحظه و سند قانونی شمرده میشود. (۱۷):- اگر بعضی رند دار که تعداد دستان از پنجاه راس اضافه باشد در یکسال بیک موضع سیاهه مواشی آن آمده باشد، و در سالهای آینده خیال مجوزہ علی ۲۳ سال ۱۳۰۹ میزیت مالک رسید بده مصوبه ۱۴ میزان قطاع مار ضور بختینه کننده روز خطه اول قطعا سالی از رو شه ((الخروج با باج ، حلال نردار دہی شکرت تویی به هوا از نام اداری به تو درم اگر

۱۰ رفتن دائمی بدیگر موضع داشته باشد باید بمدیر مالیه خود اطلاع داده خط بگیرد. (۱۸) :- مالداریکه دائمی بدیگر موضع میرود، خط مدیریت مالیه موضع سابقه خود را برای مدیر مالیه موضعیکه جدید آمده میرساند. (۱۹) :- هر مالدار که از یک موضع بدیگر موضع بطور دائمی میرود لازم که برای مدیر مالیه موضع سابقه خود اطلاع بدهد ، تا مدیر مالیه موضع سابقه او برای مدیر مالیه موضعیکه حال میرود اطلاع دهی کند که مستحضر باشد. (۲۰) :- هر مالدار که از مدیر مالیه خود، خط رفتن دیگر موضع خود را میگیرد اگر برای مدیر مالیه موضع جدید خود نرساند، و یا خود را در بین راه پنهان کرد، بعد دستیابی و تحقیق، محصول مواشی آن سه چند گرفته میشود. (۲۱) :- در خصوص (داکو) که کاروانها در بین راه جبر میگرفتند قطعاً موقوف گردید فقط در وقتیکه کدام همسیکه دران فائده عمومی باشد، بموجب فرمان دستخطی اعلیحضرت همایونی حواله واجرا خواهد شد . (۲۲) :- اشخاصی که محصول سرخانه و اضافی و اسبابی و جوانه بدولت میدهند میتوای شمار مطابق ماده (۳) نظامنامه هذا اخذ محصول کرده بر طبق ماده (۱۴) این نظامنامه حسابات آنها را بجزو

ماہوارہ بادارهٔ مربوطه خود میفرستند . (۲۳) :– محصول سرخانه و آسیابی و اصنافی و جوایز هر موضع در موعد شماره قانون ہذا شماره و بقراریست مقررهٔ همان موضع نقد گرفته میشود اگر در بین سال تغیر و تبدیل پیدا کند مجری داده نمیشود ، و برای سال آینده شمار سال گذشته سبت شناخته نمیشود، و در وقت شمار شمار جدید میشود. (۲۴) :– کسانیکه از یک موضع بدیگر موضع بقسم دائمی میروند اگر در همان موضع سرخانه مقرری داشته باشند، موافق سبت مقرری ہمان محلیکه جدید وارد میشوند محصول سرخانه از آنها گرفته میشود ہرگاه در محل وارده محصول سرخانه مقرری نباشد از تادیه محصول سرخانه معاف اند. (۲۵) :– از گوسفند برهٔ قره قلی که بواسطهٔ پوست کشته میشوند محصول مال مواشی گرفته نمیشود معاف است. (۲۶) :– دفتری محال و یا مدیر مالیه برطبق موادیکه در نظامنامه ہذا ایضاح گردیده باستثنای ماده (۱۲) و (۱۵) و (۲۰) و (۲۱)

۱۲ که مخصوص مال مواشی است درباره شماریه سرخانه و اضافی وآسیابی وجواز مراعات و اجرا نمایند. (۲۷) :- چون زكواة امر شرعیست بنابران مالدارانیکه مستوجب زکواة باشند، در رسانیدن آن کوشش ورزیده تمام احتیاط بکار برن[د] (۲۸) :- ادخال و اجرایی این نظامنامه را در نظامات دولت امر و اراده مینمایم. (۲۹) :- احكام مواد نظامنامۀ سابقه محصول مواشی و تحصیل آن بعد از تاريخ نشر این نظامنامه متروک و منسوخ است. ۲۰ ثور ۱۳۰۶