نظامنامه [ILL] ( [ILL] ) [ILL] [ILL] نظامنامه اجراآت تصفیه محاسبه ماضیه (جدی ١٣٠٥) در مطبع مبارکه شرکت محترم رفیق و طبع شد واقع ماشین خانه کابل تعداد طبع (١٠٠٠) جلد (نظامنامه اجراآت تصفیه محاسبۀ ماضیه) أُصُولِ كُلِّيَّه قاعده (۱) :- در افغانستان تصفیه محاسبه ماضیه ذمّه گی مأمورین دولت و عهده داران و دیگر اشخاصیکه بالذات بدولت مسئول شناخته میشوند، مطابق اجراآت ذیل تعمیل میشود. (۲) :- غیابِ ذمّتِ رعایا مطابق نظامات و اعلانات تطبیق موضوعه که داخل معافی آمده است درین نظامنامه و مراعت و سر ف نظر کرده میشود. (۳) :- این نظامنامه تصفیه محاسبه ماضیه درباره محاسبه مامورین ۳ و عهده بردارانی که بالذات بدولت مسئولند، و از ابتدای سنهٔ قمری هجری مطابق ۱۳۱۸ شمسی الیٰ آخر سنهٔ ۱۳۱۹ آخر سلطنت اعلیحضرت شهید شامل ماموریت دولت بودند تطبیق داده میشود برای حسابات و باقیات ما قبل از سنهٔ ۱۳۱۸ آتیاً نظاماً جداگانه تنظیم خواهد یافت. (۱)-: جمع و خرجها و اداریه هائی که تا حال قطع نشده و باقی آن معین نشده بقرار فقرات ذیل اجرا شود. الف:- حساباتی که تعلق گدامداران و خزانه داران و تحویلداران دولت باشد اسم و ولد و ساکن و ماموریت شان برای نائب الحکومه ها و حکومتی های اطرافی خبر داده شود که خود نفری را خواسته در مال و ملک و جاداد شان بواسطهٔ علاقه دارو قریه دار و کلای تخمینهٔ علاقه دار علم آوری شود، بدون از علم آوری جاداد و مال و ملک او دیگر هیچ تکلیف بالای او و تعلقات او نشود، پس از علم آوری صورت تحقیقات خود را به مدیریت تصفیه حسابات ٤ روانه کنند ب:- مأمورین محاسبه علم و حساب مذکور بسپارند که بعد از معرفی او مالهای ذمه گی او موجودی شده و یا موجودی نشده، اگر موجودی شده باشد اتمام کار مذکور به چند موعد و چه مصارف میشود، جاداد شخص حسابده چیست، اگر جاداد شخص حساب در اضافه و مصرف ساختن حساب او کسر شود حساب او تمام و باقی او معین شود، والا که شخص حسابده جاداد نداشته باشد یا جاداد آن در مصرف ساختن حساب شان کمتر باشد و ساختن حساب آن حاصل بدولت نداشته باشد درین قسم حساب صرف نظر کرد شود. ج:- محاسباتی که قطع نشده باشد و تحویلداران و کارداران فوت و فرار و لاجاداد باشند مأمورین محاسبه علم خود را بیارند که اسباب تحویلی او بکجاست چیزی موجود است و یا نه نمیباشد اګر موجود باشد آدم مقرر کرده موجودی و تحویل تحویلدار نماید و الا موجود نباشد ساختن حساب تکالیف زیاد ولا حاصل باشد صرف نظر کرده شود . د : - چون مدعا از حساب علم آوری دخل و خرچ است اگر جمع و خرج ساخته و باقی برآمده باشد ، باقی از قرار جمع و خرج و اگر جمع و خرج ساخته نشده باشد آوارجه قطع و تمام باشد از قرار باقی آوارجه و اگر آوارجه نباشد روزنامچه و رپورت که فاضل و باقی نوشته داشته باشد و یا او ارجه رقم رقم برقم آن باقی برآمده باشد باقی حساب معلوم میشود هر قسم حساب که باقی حال معلوم شود، بهمان قسم حساب درست است، حاجت بساختن جمع و خرج و خلاصه علیحدہ ندارد ، والا که آوارجه و روزنامچه و جمع و خرج اسباب حساب موجود نشود و نور عامل و ضابط و کار دار فوت و فرار و لا جایداد باشند صرف نظر کرده شود . ۶ (۵) : در باب حساباتی که ناتمام باشد و قطع فیصلهٔ آن ضرور ملاحظه شود بقرار فقرات ذیل اجرا شود :- الف :- محاسباتی که عامل و ضابط مقرری داشت و عامل ضابط آن حیاتست حسابات مذکور را قطع و تمام نمایند. ب :- محاسباتی که عامل و ضابط داشته با فوت و فرار باشد وورثهٔ آن صاحب جایداد باشد باید خود ورثه و یا وکیلاً که موجود باشد حساب را قطع کند و یا وکیل جدید گیرد و اگر ورثه ذکور نداشته و یا ورثه او صغیر باشد از طرف دولت نویسندهٔ موقتی گرفته حساب مذکور تمام شود تنخواه نویسنده از ورثه او گرفته شود. ج :- محاسباتی که تحویلدار و ضابط داشته نویسندهٔ علیحده مقرری نداشته باشد و یا نویسندهٔ آن فوت و فرار و لاوارث و یا لاجایداد بوده باشد نویسندهٔ موقتی گرفته حساب مذکور قطع شود تنخواه بقرار امضای مامورین تصفیهٔ پیشینهٔ محاسبه از دولت داده شود. (۶) در باب تصفیۀ باقی باقی داران که بعد از مجرائی درکاتی که در معطلی و تحقیق طلب مانده بود و بقرار قواعد شعبۀ اوراق محسبۀ مجرا و معافی آمده باقی بذمۀ مامورین دولت و یا تهه داران بماند مامورین تصفیۀ محاسبۀ قضیه صورت باقی ذمه گی او را تفصیل وار بنویسید اگر از ایالت کابل باشد برای والی کابل روانه بدارند و اگر از ولایا و حکومتی های اعلی باشد برای نائب الحکومه یا حکام اعلی بنویسد که فلان شخص ابن فلان شخص مامور فلان امور اینقدر وجه از فلان سال دادن دارد و خود او را خواسته مدلل میکنند که اگر بذمۀ خود باقی مذکور را حق بداند خط قبولی با شرائط رسانیدن آن به مهر محکمه شرعیه گرفته روانه کنند و الا که وجه مذکور را بذمۀ خود حق نداند و رسید و سند حسابی داشته باشد که در مجرائی محاسبۀ او ملاحظه نشده باشد نقل سندات او را بتاریخ و سال و اسم تحویلدار ثوب صفحۀ کتاب که بآن ثبت است ورق ساخته بحضور ماموی حاضره ارد که علم در سندات او بیاورند و بعد از علم آوری ورق مذکور را در دائرهٔ تصفیهٔ محاسبهٔ صفتیه روانه کنند که در حسابات او تطبیق بدهند والا کنند و دست آویز نداشته باشد خط شرعی گرفته شود که الی سه ماه بکابل حاضر شود و در فیصلهٔ حساب خود علم بیاورد، اگر از دو ماه الی شش ماه حاضر نشد وجهاتی قطعاً بالایی او حواله شود . (۷) : جمع و خرجهائی که قطع شده و یا ادعا بر حسبه هائی که تمام شد و باقی آن معین شده علاوه سنجش و ملاحظهٔ سُنداست ضرورت ندارد بهمان صورت که فیصله شده دُرست است باقی آن بقرار قواعد مقرره که ایضاح یافته فیصله شود ۹ نظام اجراآت (۸):- اشخاصی که در یک ماموریت دولت مستخدم بوده و خدمت کرده اند در زمان خدمت تنخواه برای او داده نشده، و حالا در محاسبه خود با قیدار است بقرار ذیل اجرا و تطبیق شود. الف:- اگر تنخواه شخصی و یا وظیفه و یا مستمری از طرف دولت برای او مقرر بوده و تنخواه زمان ماموریت او تا حال داده نشده باشد تنخواه شخصی وظیفه و یا مستمری زمان ماموریت او بعوض باقی او بعد تحقیق که از دیگر دفتر نبرده باشد مجرای داده شود. ب:- اگر تنخواه شخصی و یا وظیفه و یا مستمری مقرری نداشت سه سال قبل از ملازمت ماموریت او تدقیق شود هر قدر تنخواه که برای کار مذکور داده شده باشد سه یکساله مذکور تنخواه یکساله او شمرده شود و اگر نسبت تنخواه ساله ۱۰ معین نشود از روی بست تنخواه یکساله گذشته هر قدر که ملازمت کرده باشد برای او مجرائی داده شود . ج : -- اگر در گذشته مامورین اسبق تنخواه نبرده باشند درین صورت بدیگر ماموریت که کار آن مطابق خدمت او بوده باشد تطبیق داده تنخواه برای او مجرا داده شود (۹) تنخواه عمال وضابط و تحویلدار و پیاده و تر از و دارو و ظایف و مستمری مستمری خواران و ملکانۀ ملکان اقسرا مقرری همه ساله منظوری گذشته در جمع و خرجها مجرائی شده و خرج دستر خوان حکومتیها و مخارج شبنها و عیدین که بقرارحکمنات حکام ماضیه در جمع و خرجها مجرای شده و باز بصیغه سند طلب بازگشت شده و در باقی افتاده مطابق مقرری و منظوری گذشته و مطابق حکمنامه های حکام که در خصوص خرج دستر خوان و مخارج شبنها و عیدین احکام نموده ان مجرای شود و اگر در جمع و خرجها مجرای نشده باشد هم بقرار مقرری مجرائی داده شود. (۱۰):- در باب معطلی ژاله زده گی و ملخ خورده گی و آب برده گی املاک و خشک و خراب و قنات و کاریز مخروبه و زمینهایکه داخل سرک رفته باشد و یا داخل رباط شده باشد و قوتی و فراری اصنافی که در جمع مأمور یا عمده برار آمده باشد و یاتیک زده گی و یا سوخته گی غله که در جمع و خرچها بصیغۀ سنه طلب معطل مانده باشد اگر در همان زمان مجلائی شرعی یا عرفی و یا تصدیق حاکم و یا دفتری شده باشد بقرار مجلأ و تصدیق مذکور مجرائی داده شود، در باب املاک آب برده و خشک و خراب علی التفصیل بر مستوفیان عالیته اطلاع داده شود که اگر آینده واپس آباد شده باشند نه در جمع دفتر جدید و یا غیره نیامده باشد افزوده کرده شود، و اشخاصی که اصنافی شان بدفتر داخل بوده از پیشه خود دست بردار شده باشند بقرار مجلا و تصدیقی کام نیز برای شان مجرای داده شود ۱۲ (۱۱):- در باب درکات لا قبولی رعایا که بقرار ادعای ادعا طلب و یا را پورٹ محتسب و یا قلمداد ملک در جمع قریه جات بسته شده و رعایا قبولدار نشده در گذشته و آینده گرفته نشده وجه مذکور را نرسانیده اند و در حسابات در باقی بصیغۀ لاقبولی افتاده در کات مذکور بخرج حسابات مذکور مجری شود . (۱۲) :- در خصوص بذر املاک سرکاری و تنخواه مرکب کار و باغبان و خوراکه مرکب و مصارف و مصالح الاملاک که مطابق سررشتۀ دفتر مجلّای شرعی و یا رسید عرفی در جمع و خرچ حساب مجری شده بود، در حین حساب بصیغۀ سند طلب بازگشت شده و تا حال سند سرکاری نگرفته نشده و در باقی افتاده مطابق سررشتۀ دفتر که حاصل از بذر کم نباشد و یا بنا بر آفات کسر کرده باشد بقرار قبض شرعی یا عرفی و باقین جیرۀ خوراکۀ مال و تنخواه مرکب کار و باغبان در جمع و خرچ با مطابق رسید راتبه مجرا داده شود. ۱۳ (۱۳) باقی جنس غله باب که در باقی جمع و خرچ ها افتاده قیمت آن از قرار تسعیر مسندوی ولایت شده چون هر محال بخود تسعیر و قیمت علحده دارد قیمت هر کدام موافق قیمت بخود همان محال گرفته شود، اگر قیمت محال معین نشود کراً آن از روی بعد مسافت مسندوی مطابق رواج رعیتی و محصول آن فی صد پنج روپیه مجری کرده شود (١٤) در باب کرایه گدام که غله و اجناس سرکاری را نشانده و رسید گدام را گرفته معطل رسید شرعی و یا برات سرکاری دفتر بوده در جمع و خرچ ها مجری شده و در ثانی به دیوان بخش بازگشت شده و در باقی بصیغه سند طلب افتاده کرایه مذکوره مطابق سند با جمع گدام دار و اندازه استبعاد موضع و قاعده گذشته مجری داده شود . (١٥) در رسیدات گدامداران که اسامی رعایا بدست دارند و رسیداً مذکور را گدامداران و یا تحویلداران در جمع خود بسته نکرده به دیوان بخش رسید مذکور را داخل اضافه باقی ها ها نمود ١٤ در تحقیق طلب مانده است و تا حال محسوب و مجری نشده رسیدات مذکور بعد از تحقیق بمهر گدامدار تحویلدار نیستی عاملان مجری داده شود. الف : گدامداران و تحویلداران که حیات باشند و یا جایداد داشته باشند بالای خودشان حواله شود. ب : اشخاصیكه فوت و فرار و لا جایداد باشند از دولت مجری داده شود. (١٦) مامورینیكه بعد از قطع محاسبه در حسابات خود فاضل و باقی دارند بقرار ذیل اجرا شود :- الف : گدامداران و تحویلدارانی كه خرید و فروش دارند از یک رقم جنس فاضل و از یک رقم جنس باقی باشند فاضله آنها بتسعیر همان سال در باقی شان به قیمت همان سال معین شود فاضله از باقی مجری داده شود و اگر خرید و فروش نداشته باشند فاضله بعوض باقی حواله [ILL] ۱۵ و یا فاضلهٔ جواری عوض باقی جو بقرار قیمت فوق مجری شود ب: تحویلدارانی که جنس تحویل شان شده و همچنین جنسی بمصرف رسانیده و در حساب خود فاضل و باقی کرده‌اند فاضله‌های سالهای ماقبل و ما بعد شان که برقم با بقیمت برابر باشد مجری داده شود. ج: اجناسی که در حین مصارف تغییر رقم واقع شده باشد اگر تغییر رقم رنگ یک رنگ بدیگر رنگ مجری شود اگر بعرض و طول باشد از اجناس قیمتی‌ست که در عرض از یک گره الی سه گره و در طول از یک گره الی چهار گره که تفاوت داشته باشد مجری داده شود. از اجناس کم بها مثل گلیم و شطرنجی و قالین در عرض از چهار گره الی شش گره و در طول از شش الی هشت گره که باشد مجری داده شود. د: اگر تفاوت رقم از تغییر رقم باشد مثلاً کشمیره پشمی و پشمی مخلوط و یا سندی و شال دابره و انگی زری و ساده که بقیمت تفاوت دار شود سپس کار طول و عرض نسبته ١٦ برنج و آهن و فولاد و تفنگ انگریزی کابلی و پناوه پرزه کاری و غیره و غیره چند نفر از مامورین تصفیه محاسه با تفاق هم آورده هر قدر تغییرات مذکور نزدیکها از یک رقم باشد به اتفاق دستخط نموده از جنس پیرا برقم آن مجردی شود. (۱۷):- اجناسی که در باقی تحویلداران باشد و اجناس مذکور موجود نباشد بقرار قیمت همان سال که مال بتحویل او شده قیمت آن گرفته شود. (١٨):- کسانی که فوت و یا مطلق نامعلوم باشند و مال بتحویل اوشان موجودی نشده باشد و به تحویل دیگر تحویلدار نکرده باشد، مامورین تصفیه محاسبه ماضیه باجازت آمر مافوق خودشان شخص معتمد مقرر داشته مال موجوده او به تحویل تحویلدار نهی که لازم است تحویل بدانند و رسید تحویلدار را بخرج حساب مذکور مجری بدارند (۱۹):- خوراکه مال مواشی که از مالک و گداندا رهائی سرکاری مالان کمسن و بقرار رسید های یکه مهر خود نا گرفته و بخرج حسابات مجری شده و در ثانی مستحشی ها بازگشت کرده و در باقی بصیغه طلب آورده اند بقرار ذیل مجرا کرده شود. الف : بدفتر کنند علم آورده شود اگر جیره مقرری بهمان سال حواشی بدفتر مانده باشد مجری داده شود . ب : اگر دفتر سرکاری جیره مقرری مال مواشی طلب نمانده باشد قبضهای مذکور را بخرج عاملان مجری بدهند . ج : نائیانی که حیات باشند و جاداد داشته باشند رسید ها یکته مهرشان که جیره مال خود را برده باشند با سمی خودشان حواله شود ، نائیانی که فوت و فراری باشند و یا جا نداد نداشته باشند، بعد از استحصال اسناد قوی که در فوت بودن بلا وارث و بی جاداد بودن همان نائب سند شمرده شود، اینطور باقیات صرف نظر کرده شود، اسناد قوی مراد از مجلات شرعی که دران تصدیق کلانتر گذر و یا تصدیق علاقه دار و قریه دار و اندحاکم باشد سند گفته میشود . ۱۸ (۳۰) در باب خوراکۀ نظامی که از گدامهای سرکاری واز نزد دفتریان ملک بقرار رقعه و رسید خودها گرفته باشند بتفصیل ذیل اجرا گردد :- الف :- بدفتر نظام علم آوری شود، اگر نقب دار قلمداد دفتریان بتنخواه اوشان مجری شده باشد برای عاملان و گدامداران مجری داده شود . ب :- اگر تنخواه نظامی بهمین غرض بدفتر نظام معطل کرده شده باشد حالا بموجب اسنادشان مداخل تشخیص تنخواه شان مجری نموده برای عمال و گدامداران مجری داده شود . ج :- اگر نظامی تنخواه خود را کاملاً برده باشند بالای همتان نظامی حواله کرده شود و براست عمال و گدامداران مجرا داده شود . د :- اگر نظامی فوت ولاوارث و بیجا و اوشناخته شود مطابق قاعدۀ فوق الذکر که در بارۀ نائبان کنند تحریر آم بعمل آورده از طرف دولت معاف گفته میشود. (۲۱) : در کات که در جمع عهده دار یا امانی کاربسته شده باشد و به دیگر موضع تکرار داخل قلمداد آمده باشد و یا در جمع عهده دار علیحده بسته شده باشد تکراری آن از قرار مجلات شرعی و عرفی که به تصدیق حکام و دفتریان همان زمان رسیده باشد و یا حالا بقرار قاعده دفتر تکراری آن ثابت شود در حساب مجری داده شود. (۲۲) : در خصوص املاک سرکاری و بندررات و گمرکات و عمله کشی و خمس چربی و غیره که مامورین دولت مقرر بودند و در عمل ماموریت شان نسبت بعمل سال گذشته کسر واقع شده در فتری کسر عمل گفته در حسابات شان افزوده و تحصیلدار و ادعای درکات کسر عمل در حساب مجری نشود. (۲۳) : عهده دارانی که املاک سرکاری و یا وجوهات را متعهد شده اند یا بطور تقاوی برای خریداری اشیا بشرایط معینه قرارداد نموده اند و از طرف دولت بشرایط قرار دادشان رفتار نشده تا حال حسابشان تصفیه نگردیده است ۳۰ قرار ذیل اجرا شود و اگر سابق حساب شان قطع شده باشد بهمان صورتیکه که قطع شده درست است : الف : بعضی معاملات را مثلاً پچباله قرار داد نموده اند و در بین یک سال و دو سال از طرف دولت بدون قصور اجاره دار حکم با فسخ عهده شان شده باشد سالہائی را که کاملاً عمل کرده باشند بقرار عهده براری شان حساب و گرفته شود، همان سال ناقص که اجاره شان از طرف دولت فسخ شده است اضافه عهده برار معاف و اصل آنرا بدون اضافه بجمع گرفته تاریخ عمل کردی شان سنجیده و گرفته شود بسبب و اگر خود عهده برار مستعفی شده باشد و یا از طرف دولت بد معامله گی شان فسخ تعهد آنها گردیده باشد تاریخ عمل کرد آنها از قرار اصل و اضافه گرفته شود . ب : بعضی معاملات را بشرط تقاوی یا آبادی کاریز و جوی و غیره بعهده قبولدار شده اند و از طرف دولت شرائط مذکور اجرا نشده ، حساب این طور کسان از قرار اصل جمع بدون اضافه قطع شود و اگر اینچنین املاک لامزروع بود هیچ عمل نکرده باشد قطعاً معاف شود. ج:- بعضی اجناس که به نرخ معین قرارداد شده بشرط تقاوی هر قدر وجه آن را برده باشند از قرار نرخ قرارداد مجری شود و هر قدر وجه آن داده نشده باشد، تفاوت نرخ آن گرفته نشود. (٢٤):- اسباب خورد و ریزه که قیمت آن هر کدام یک شاهی ستار الی یک روپیه شود مثل قطعه بازی، شطرنج گوٹ تخته نرد و صابون و قلم پاکنط وغیره که نگهداری آن تکلیف بوده در باقی تحویلدار آمده باشد مجری داده شود. (٢٥):- بعضی اجناس که بخرج میرسد مثلاً در خانه سامانیها پاکت و کاغذ، پن، کاغذ گیر، کتابچه، سرمیزی، شمع، لاک، که برای مصارف دفتر در ضرور ۲۲ داده شده و تصدیق مصرف را حاصل نکرده در باقی افتا این قسم اشیا مجری شود. (۲۶) در بعضی اجناس که در جمیع دنجہ ہای تحویلدار از موجودی گذشته به اسم داغمه تحویل شده و یا اسبابی که از تحویلی خود تحویلدار باستعمال داغمه میشود و داغمه آن قیمت ندارد و نگهداشت آن بر ای تحویلدار آن تکلیف است اینهمه اسباب در حسابات ماضیه مجری داده شود. (۲۷) به اشخاصی که از دفتر پادشاهی تقاوی گرفته بودند که اینقدر اشیا میرسانم و اگر به این موعد نرسانیدم اینقدر جریمه میدهم و دفتر بان جریمهٔ مذکور را در باقی افزود نموده اند جریمهٔ آن معاف گروه شد گرفته نمیشود (۲۸) اشخاصی که وجه تقاوی برای خرید اشیار گرفته بودند که باینقدر نرخ بالمقطع اینقدر اشیا میرسانم و بدفاتر پادشاهی جنس مذکور بقرار قبولی شان بجمع شان بسته شده چون جنس را نرسانیدند از قرار قمیت ماه گران بالا شان قیمت شده دولت تفاوت آنرا لیهمی ۲۳ ماوگر انرا معاف فرموده باقی نرسیده‌گی شانرا از قرار وجه برده‌گی و قرار دادشان حساب کرده شود. (۲۹): باقیاتهائی که از سالهای گذشته الی اخیر سن ۱۳۰۸ شمسی در حسابات تحصیلداران باقی مانده است و سال بسال از حساب یک تحصیلدار بحساب دیگر تحصیلدار داده شده، همۀ این قسم باقیات که الی پانزده سال قبل ازین با کم شود و موافق نظامنامه که درباره باقیات قبل از پانزده ساله وضع میشود دران باب معمول دارند. (۳۰): جریمه‌جاتے که از باعث غفلت خدمت و یا شبهه دزدی و غیره جریمه شده باشد و خود مجرم فوت باشد جریمه از ورثه مذکور گرفته نمیشود، جبریۀ مذکور مجرے داده شود. (۳۱): کسر خشکی چوب سوخت و صابون و نمک و ریشه و نپاس بقرار استخاناتے که در سابق امتحان شده مجرے داده میشود. (۳۲): اشیائی که بذمۀ تحویلداران از سالهای ماضیه باقی مانده وسال بسال در جمع و خرجهای شان باقی افتاده بانحا اشیائی که کهنه و خراب و فرسوده میشود و یاست درخت پیدا میکند امثال بوریا و ترنگین و تنگ و توبره و جوال و بوری و ریسمان سخی و موئی و چاتی و کوزه و آفتابه گلی و جاروب و پکه خلیته پیلسوز و شیشه لعلتین آئینه قلعی و غیره چیزهائی که جنس مایع و هوا میشود مثل پترول و تیل خاک و شربتات و غیره امثال آن مجرائی داده شود. (۳۳) خانه هائی که برای گدام سرکاری یا برای نشیمن مامورین دولت بگرایه گرفته شده باشد و یاد کانهای رعیتی که برا پهره های کوتوالی بگرایه گرفته شده اینطور کرایه بموجب تصدیق مامورین همان زمان که موجود باشد و یاد ر حساب نشان داده شده باشد مجری داده شود. (٣٤) دکانهای سرکاری و حمام و سرای ها که خراب شده و یا کران نشین پیدا نشده عاملان بیماری محلات خرابی و لاعمل بودن آنرا بدست دارند و دفتر باین قرار سالهای ۲۵ گذشته در هم عاملان بسته اند از قرار تصدیق ہائی که قبلا ستاً داخل است یا موجود باشد مجرای کرده شود (۳۵) بتغییر رقم کا غذات صکوکات ذمه مامورین کرسیگ رقم باقی قیمت گذاشته شده و وجه نقد باقی افتاده واز دیگر رقم فاضل میباشد مامورین اظهار دارند که به اجرای کار از یک رقم بعوض دیگر رقم بمصرف رسیده درین صورت فاضل و باقی آن از قرار قیمت مقننه تسعیر گردیده مجری کرده شود و اگر قیمت فاضله اضافه شود استحقاق مجرائی را ندارد. (۳۶) اسپ های سقطی و مرکب داشته کنند که پوست و داغ و دہم آنرا تحویل نموده اند و بسبب تغیبر زینا رنگ مجرای داده نشده است و بروته نالبان همچنان با گذشته و یا قیمت آن معین گردیده ذمه گی نالبان گفته می شود درینصورت اسپ کهر بکهر و نیله بنیا و خنک ہے ابخنگ بهمان مجرای کرده شود و نشان چپه سفید و یا یک پا سفید و شقه برناق تحقیق نشود. (٣٣) غله گدامها رو بخارابی آورده و بقرار اجازه مرکزیا بقرار صوابدید و حکمنامه های حکام برای رعایا به صیغه تقاوی داده شده و گدامدار حجت شرعی یا عرفی به تصدیق حاکم گرفته خود گدامدار فوت شده یا موقوف گردیده تقاوی مذکور را در فنست قلمداد داده و از دفتر برای تحصیلدار داده شده و در نیقدر سال تحصیلدار با غفلت نموده الحال که باقی رعایا در تحت معافی به آمده از قرار سندات رعایا و حکمنامه ها برای گدام مجرای داده شود. (٣٤) تعمیرات سرکاری که برای مستاجر بطور اجاره قرارداد شده و اخراجات آن بقرار پیمایش اول داده شده در نیقدر سال پیمایش ثانی نشده اصل حواله داده گی کارداران باقی افتاده اگر الحال پیمایش ثانی شود چون سالهای گذشته در تعمیر مذکور تغییر است زیاده ۲۷ اگر تصدیق تمامی کار مذکور موجود باشد بقرار پیمائش اوّل مجرئی داده شود. (۳۹) هر اشیائی که در چترها و خیمه دین و غیره شکست و ریخت پیدا کرده و یا مفقود شده باشد در همان تاریخ تصدیق کارداران همان زمان را تحویلداران بدست داشته باشند تصدیق مذکور بخرج تحویلداران مجری کرده شود. (٤٠) - در باب مُرَمّتکاری و کاهگل کاری تعمیر رباطها و چهاونی های عسکری و کمپها و عمارات شاهی که بقرار رقعۀ حکام و منصبداران نظامی شده و دفتریان مخارج آنرا مجرئی نداده فرمان پادشاهی را طالب میباشند اگر مصرف مذکور برای دولت باشد و مکتوب و خط حاکم و منصبدار همانوقت بدفتر سرکاری داخل باشد مجری داده شود. (٤١) حمال و ضبطاط و اجاره دارانی که بعد از معزولی دفتر پادشاهی حاضر شده باشد و باقی ذمه گی خود را جزو بماید او باو[؟] [...؟] ده و از دفتر تحقیق شده و سند آن ملاحظه شده باشد و بشخصا بار داده شده و انحصار حواله و تحصیل از محال اجاره دار سلب شده و از زمان جا داد داده گی سالها گذشته و ازیات تحصیله دار بدیگر شخص جادار دست به گشته و تحصیلداران غفلت نموده اند جا داد مذکور غلاقه[؟] شود هر قدر در جا دادند که قبولی اسامی و سند ان موجود باشد و داخل معانی اهالی نیامده باشد گرفته شود و هر قدر فوت و فرار و لا حصول و سند قبولی آن باشد چون عمال اختیار تحصیل را نداشته و از خدمت موقوف شده بودند ملزم گفته نمی شوند لا حصولی شان مجری داده شود. (٤٢) عمال و ضباط و عهده دار که وجه دولت بذمه شان با[؟] مانده باشد و جاداد خود را بذمه رعایا بدانند جا داد سالهای سابق را که بدفاتر پادشاهی بذمه رعایا قلمداد نموده باشند و تخمینا در هرقدر سالی که تحصیل آن فندق نموده باشد و یا دفتر بهای کهنه پیدا و نداده باشند اگر بقرار سند حسابی جایدادشان صحت باشد چون با ذمه گی رعایا تخمینا معافی می آید مجری داده شود. (٤٣) اشخاصی که بقسم مفروری و یا ناقل و مهاجرامروزت از یکجای بجای دیگر بمداین آورده شده تقاوی و بذر داده شده و یا مالیه املاک بذمه شان مانده و ثانی املاک از نزدشان واپس گرفته شده خودشان فوت یا فرا و یا بوطن اصلی خود مراجعت نموده اند باقی ذمه گی شان در حساب معاف و مجری داده شود. (٤٤) اشخاصی که از مامورین و اجاره داران باقیه سرکار باشند و اسم شان بمقر باشد محل سکونت آن از دفاتر پادشاه معین نشود مامورین محاسبه تاحد امکان تحقیق نماید اگر ممکن معلوم کردن نشود بموجب سند تحقیقات باقی مذکور در جمله لا حصولی آورده شود. (٤٥) بمامورین و اجاره داران که باقی ده سرکار باشند خواه نقد خواه جنس سکونت شان از مرکز ولایت الی شش کروهی باشد الی پنج روپیه ، و از شش کروهی الی پنجاه کروهی تا بیست روپیه باید و تحت تحصیل و حواله داده نشود، در جمیع وجوه حبس انقسم معافی مجری داده شود. (٤٦) بمامورین و عهده داران که بسبب باقیات در محبوسخا میباشند چون در تصفیه محاسبات شان علم آوری نشده عجالتاً فقرات کار شفری مذکور تصفیه شود. (٤٧) بمامورین و عهده دارانی که در حسابات شان باقیدار بودند و باقی شان قبل از فیصلہ تحصیلدار داده شده، و اشخاصی که بدون حساب بطریق ریزشش بالای شان حواله شده باقی مذکور راد ستخط قبولی نکرده اند، باقیات مذکور تا حال مانده باقیاتها مذکور واپس تسلیم مامورین تصفیه محاسبه ماضیه شود که هرفقره را بقرار قواعد این نظامنامه فیصله نموده فقره بفقره مذکور که تصفیه و تمام گردید صرف باقی آنرا بعد از قبولی به تحصیلدار بدهد (٤٨) مامورین و اجاره دارانی که در یک ولایت مامور بوده و باقیدار شده و حال خودشان بدیگر ولایت بوده باشند، و از یک ولایت باقی شان بدیگر ولایت قلمداد شده و در حساب خود گفتگوی می نمایند به دو تفریق اجراشود:- الف:- باقی که بر ذمه مامورین و اجاره داران مانده باشد و باقی شخصی گفته شود، نقل اوارجه و نقل حساب او ازهمان ولایت خواسته شود و روانه دارند منباب طلب رعایا که از قسم برداشت امورین باشید، و سندات برداشت شان نزد رعایا باشد و مامورین درینجا عذر ملاحظه مستحضر خود را بدارند درینصورت یا خود اسامی بولایت منسوبه اش رفته فیصله سیب دار و یا دلیل گرفته روانه میدارد و اگر قبولدار باشد او است دین میدارد. ب :— باقی که از قسم جایداد اکسی باشد اگر جا داد مذکوره در ملک باشد واپس برای نایب الحکومه مستوفی روانه شود که علم در جایداد و فقره گفتگوئی آورده هرقدر که در تحت معافی و نوکری رعایا باشد معاف و باقی آنرا مطابق قواعد نظامنامه هذا اجرا نمایند . (٤٩):— درکاتی که در دفعه مصافات تشخیص و خراجات دائمه طلب حواله داده شده و واقعه آن بتحویلخانه ها تحویل نشده و یا از میرز با رسیده نور و کسرات شهور گردانیده باشد در اینخصی فقرات تصدیق طلب دین طلق ۳۳ که برات داده شده و یا جیره و خرچی مفرورین هندی که از تقدیم نمودن حضور از دفتر خرجی داده شده یا بعضی بروات را بدون پایه مهری برای اسامی داده اند درشامل این فقرات که ذمه گی رعایا گفته میشود معاف است . (۵۰) در باب دیت مقتولین که شرعاً بالای رعایا دیت شد و یا تاوان مال مسروقه که بالای رعایا ایردادن شده و بالای آن جرمانه سر کاری هم افزو د شده و در جمیع دفترها باقی میباشد بقرار فقرات ذیل فیصله شود : الف : - جرمانه سرکاری هر قدر که حصول شده باشد، و بخزانه دولت رسیده باشد مجرای است ، و هر قدر که از رعایا گرفته شده و سر کار نرسیده باشد از عمال و ضابط و حکام گرفته و تحویل خزانه شود باقی که بر دمه رعایا بماند چون ذمه گی رعایا در تحت معافی آمده مجرا داهه ب : - وجه دیت که تعلق ورثه مقتولین و صاحب مال داشته باشد اگر موافق شرعی باشد و بزمّهٔ ٣٤ امالی باقی مانده باشد بقرار امر شرع شریف و نظامنامه مخصوص آن تحصیل و برای ورثه و صاحب مال داده میشود، و از کسانیکه وجه دیت شرعی شان حصول شده بخزاین دولت میباشد، و برای ورثه مقتول داده نشده باشد بقرار رسید شرعی برای ورثه مقتول بالای خزانه برات داده شود، تا فیصله اولیه قاضی که در باب جمعیت اجرا شده ملاحظه شود تا حق ورثه حقیقی برای دیگری داده نشود، تاوان مال و دیت نانی که بقرار احکام کتابچه حکومتی شده باشد و بر ذمه امالی باقی باشد گرفته نمی شود و معاف است (٥١) وجه اعانه طرابلس غرب و عروسی معین السلطنه صاحب و وجه خیرات و وجه محصلی انکه مامورین و اهالی قبولدار شده و عصریه و جریمه و غیر حاضری که بدفاتر سرکاری داخل است و تا حال نرسیده و باقی معاف گفته میشود مجری داده شود. شرایط اقساط (۵۲) اشخاصی که باقی شان بقرار قواعد و هدایات این نظامنامه به صحت برسد، مطابق بیانات ذیل تحصیل کرده میشود:- الف: کسانی که قبل ازین باقیات خود را قبوله گردیده دولت بهر او شان قسط نموده است، عیناً همان قسط حکم منظوی دارد اخلال کرده نمیشود. ب: کسانی که باقیات شان بموجب اجراآت این نظامنامه معین میشود و قبولدار میگردند هرگاه صاحب جایداد باشند در کابل بذر یعهٔ ۳۶ والی در ولایت همسطه نائب الحكومه ها و حکام اعلیٰ نظر به هستی و جاودادهمان باقیدار از یک سال تا پانزده سال قسط مقرر نموده برای دولت حبت حاصل میسازند ج :- اشخاصی که باقی در بدولت بوده جاوداد نداشته باشند و یا جاودادشان باقیداری آنها را پوره نکند هرگاه آدمان تندرست و جوان باشند بکار های شاقه دولت اشغال صفحه گردیده از وجه شهریۀ شان از دو ثلث الی هفا برای نفقۀ خود آنها داده شود و اند یک ثلث الی مناصفه عوض باقی ذمۀ گی شان برای دولت گشتانده شود و اگر ضعیف و سال خورده باشند هیچ تکلیف بآنها نکرده واگذاشته شوند. د:- کسانی که قبولدار قسط نباشند و جمله هستی خود را بعوض طلب دولت برای دولت واگذار باشند، ہستی این طور اشخاص بموجب قبالۀ شرعی اخذ کرده میشود و برای نشیمن اینطور باقیات داران جای سکونت مطابق اندازه شرع شریف داده شود و در بارۀ خود آنها موافق تفصیل (ج) بعمل آورده شود . ه : - کسانی که با قید ار بودہ فوت شده باشند ہر قدر از جایداد و ہستی آنها برای ورثۀ شان مانده باشد موافق آن از ورثۀ آنها گرفته شود ہرگاہ جایداد موروثی اینچنین اشخاص باقی دولت را پوره نکند باقی دولت بقسم معافی مجرای شود، و اضافہ بران بجای داد و ہستی ورثۀ آنها تعلق ندارد . و : - کسانی که فوت و نامعلوم باشند و جایداد نداشته باشند باقیات این طور اشخاص بموجب تحقیقات حکام که شد حاصل دارند در تحت معافی آورده میشود. ذی کسانیکه براه شان قسط مقرر میشود الی ادای باقیات خود هستی خود را فروخته نمیتواند اگر بغرض ادای قسط بفروش برساند اصل مبلغ فروش عوض باقیاتش گرفته میشود (۵۳) :- بدون قواعدات مفصلة هذا اگر بعضی فقرات پیش شود که در جمله قواعدات این نظامنامه نیامده باشد تقربی مامورین تصفیه محاسبه ماضیه فقرات مذکور را بطور لایحه مرتب نموده حواله شواری دولت میدارند، البته بعد از تصویب مجلس شورای و منظوری مجلس عالی وزرا بطور ضمیمه درین نظامنامه ایزاد کرده میشود. (۵۴) :- کسانیکه از مامورین بخلاف این نظامنامه رفتار ندارند و یا کسانیکه از حساب دهان سرکشی نمایند مطابق ۳۹ نظامنامه جزای عمومی در تحت محاکمه گرفته میشود. در کابل وزارت مالیه و در اطراف نائب الحکومه ها و حکام اعلیٰ و مستوفیان ولایات و سررشته داران اعلیٰ به اجرای این نظامنامه مامور و مکلف هستند. مورخه ۲۰ حمل سنه ۳ شمسی . [seal]