# Jamiʻīyat al-ʻUlamāʼ-i Afghānistan جمعية العلماء افغانستن
# adl0659
# Kābul, Maṭbaʻah-i ʻUmūmī-i Sarkārī, 1308 [1929] کابل :مطبعه عمومى سرکارى،, . ١٣٠٨.
# Transcribed by gemini-3.1-pro-preview, 2026-08-09.
# Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.
# Text: CC0. Images: New York University Libraries, public domain.


--- page 1 ---

نظامنامه و صورت مجالس
جمعية العطايا
افغانیستان
[ILL]
[ILL]
[ILL]
در مطبعه حروفی سرکاری کابل طبع شد
١٣٣١

--- page 2 ---

هو الله

مرامنامه و صورت تدویر مجلس

جمعية العلماء

افغانستان

صانها الله تعالى عن التزلزل والحدثان

( ١٥ ) شهر رجب المرجب سنه ١٣٤٨ مطابق ( ٢٥ ) قوس ١٣٠٨

در مطبعهٔ عمومی سرکاری کابل مطبوع شد

تعداد طبع اول : ٢٥٠٠

--- page 3 ---

[BLANK PAGE]

--- page 4 ---

بسم الله الرحمن الرحیم
جمعیت العلمای افغانستان
این جمعیت که ازعلمای مشهور ومتبحر افغانستان متشکل ، و در مرکز کابل منعقد میشود وتحت مراقبت وزارت عدلیه کار میکند مرکب است از دوقسم اعضا :
اول : اعضای انتخابیه . دوم : اعضای طبیعیه .

اعضای انتخابیه
اعضای انتخابیه آن عبارت است از ذوات محترمی که بشرائط ذیل انتخاب می شوند : —
( ۱ ) : — از نسل وطن باشند .
( ۲ ) : — تابعیت افغانستان را داشته باشند .
( ۳ ) : — تربیهٔ آن نزد علمای راسخ العقیدهٔ وطن بوده ویا ازدیگر محیط های مشهورهٔ اسلامیه کسب علم کرده باشند .

--- page 5 ---

( ٢ )
(٤):- بمرافعه بازیها و جنجالهای مدعی و مدعی علیه بطور وساطت و وکالت شغل ننموده باشند.
(٥):- کاملا شخص پاك نفس وجیدالقریحه و ذکی بوده در ولایت خود از جلیل ترین و با اخلاق ترین علماء محسوب باشند.
تعداد اعضای منتخبه
تعداد مجموعی علمای منتخبه ولایات وحکومتی های اعلای افغانستان بیست نفر است باین تفصیل:-
ولایت کابل: (٤) نفر ولایت قندهار: (٣) نفر
ولایت هرات: (٢) نفر ولایت مزار شریف: (٢) نفر
ولایت قطغن و بدخشان: (٢) نفر حکومتی اعلای مشرق: (٣) نفر
حکومتی اعلای جنوبی: (٢) نفر حکومتی اعلای فراه و چخانسور: (١) نفر
حکومتی اعلای میمنه: (١) نفر
اعضای طبیعیه
عبارت است از اشخاص ذیل:-
(١):- رئیس دارالعلوم عربیه.
(٢):- يك نفر نماینده از محاکم عدلیۀ کابل و يك نفر از ریاست عالی تمیز.
(٣):- خطیب عیدین و خطبای مسجد پل خشتی و مسجد شاه دوشمشیرۀ کابل.
(٤):- هر قدر ذوات علما وروحانیونی که از طرف سلطنت مقرر شوند.
-(اعضای اداری)-
اعضای اداری این جمعیۀ عبارت از ذوات آتی است:-
(١): يك نفر رئیس که به تصویب جمعیت از حضور مقرر میشود.

--- page 6 ---

( )

( ۲ ) : يك نفر منشی كه به تصويب مجلس از وزارت عدليه منصوب ميگردد .
( ۳ ) : يك نفر كاتب برای ثبت و محاسبه و حفظ اوراق .
( ٤ ) : يك نفر ترجمان برای ترجمه نمودن جرائد و رساله های كه مثبتاً و يا
منفياً بدين حنيف اسلام مقابل ميشوند .
( ٥ ) : يك نفر با شی مطبعه .
( ٦ ) : يك نفر كتابدار .
كاتبان به تعرفه رئيس از وزارت مقرر می شوند .

( وظايف جمعية العلماء )

اين جمعيت در هر هفته پنج روز از شنبه الی چهار شنبه به وظائف محوله
ذيل شان مصروف و بروز های پنجشنبه و جمعه مرخص می باشند .
( ۱ ) : سنجيدن طرقی كه بواسطه آن مسلمانان بتوانند باعلای كلمة الله موفق
شده و همان مزایای علمی و اخلاقی خود را كه در صدر اسلام داشتند
استرجاع نمايند .
( ۲ ) : كوشش ورزند كه بذريعه موعظات و منشورات ، اخلاق حميده اسلامی
در بين وطن شيوع يافته و تعديات و تجاوزات مفسدت کارانه رفته رفته
از بين برود .
( ۳ ) : كوشش نمودن كه مردم از عقائد اسلامی وفرائض پنجگانه و سنن و آداب
مسلمانی مطلع شده به شعار حقيقی اسلامی پابند باشند.
( ٤ ) : امر معروف كه وظیفه فردی و اجتماعی افراد مسلمانها است شيوع يابد.
و در اطراف موضوعاتیکه جمعيت مقرر فرماید ، اشخاص مناسب اين كار
به همه اطراف گماشته شوند .
( ٥ ) : درجات علمای حقيقی بذريعه اين مجلس معلوم شود كه وزارت عدليه و

--- page 7 ---

( ٤ )

و حکومت بداند که علما و دانشمندان مملکت کدام ذواتند ، و در عین حال اشخاصیکه لیاقت ندارند خود را در جرگۀ علما محسوب نکنند .
( ٦ ) : همیشه کوشش کنند که امانت تدریس وموعظه و خطابت و احتساب ؛ حق فتوی وقضا به اهل آن سپرده شود . و نااهلان درین موارد مقدس مداخله نکنند .
( ٧ ) : نشر صحائف هفته وار در اطراف مسائل دینی واخلاقی خصوصاً به دفع رشوت ، خیانت ، شراب نوشی ، دین فروشی ، ارتکاب سائر منهیات ، اسراف ، ظلم، جهل بغاوت وغیره ـ و آنها را به خطیب ها و امامهای مساجد روانه نمودن که در روز های جمعه بمردم قرائت کنند والی رسیدن صحیفۀ دیگر همیشه آن را به مردم تلقین نمایند و بدیوار ها نصب کنند .
( ٨ ) : تشویق و توصیه نمودن ملا امام های مساجد را تا در اوقات بیکاری مقتدی های خود را برای یاد گرفتن الف بای عربی وفارسی تشویق نمایند تا اگرممکن شود اشخاص بی سواد مملکت لا اقل بتوانند قرآن مجید را تلاوت کنند .
( ٩ ) : بعض کتب دینی و اخلاقی که خیلی مفید است و هنوز فارسی نشده است آنرا بفارسی ترجمه کنند .
( ١٠ ) : برعقائد فرق مخالفه غور نموده و بر کتابهای آنها اطلاع وعلم آوری نموده عقلاً واستدلالاً در رد آنها بکوشند و بعض رسائل هم درین موضوع طبع نمایند .
( ١١ ) : يك مجلۀ دینی ماهانه در مباحث دینی ، اخلاقی ، ادبی نشر وتوزیع نموده به جمعیة العلما های دیگر ملل صدائی برسانند .
( ١٢ ) : با جمعیت العلمای مصر ، هند ، شام ، باب مراسلات باز نموده همیشه با آنها داخل مذاکرات و مباحثات شوند .
( ١٣ ) : بر بعض کتب و مجلاتی که عصراً در باب دین نشر و توزیع می شود

--- page 8 ---

( ٥ )

اطلاع حاصل نمودن و اظهار رأی کردن .
(١٤) : در وحدت قوم و شعب وطن که همه بيك رشته دین طبعاً شیرازه
شده اند کوشیدن و بذریعه مواعظ و نشریات درین باب جدیت وبذل
مساعی نمودن .
(١٥) : در اطراف حقوق حکومت و رعیت ، حقوق همسایه ، حقوق والدین ،
حقوق بادار و نوکر ، حقوق زوجین ، حقوق اسلامی و حقوق همجواری
و حقوق وطنی بذریعه مواعظ ونشریات توصیه ها نمودن .
(١٦) : در اطراف شجاعت ، همت ، صدق ، خلوص ، ثبات ، استقامت ،
خدمت خلق الله ، رأفت ، شفقت ، عدل ، احسان ، استقلال فکری
مشورت ، عزم ، توکل ، غیرت ، وفا ، انصاف مقالات و بیانیه ها ترتیب
نمودن .
(١٧) : نسبت بدیگر مذاهب وادیانی که درافغانستان تابعیت دارند ، قرار توصیه
دین مبین اسلام سلوك و رفتار خوب را بمردم توصیه نمودن .
(١٨) : نگرانی مساجد و تعمیر و ترمیم آنرا بذریعه اشخاص و محتسبین نمودن
و مردم را هم باین امر مقدس تشویق دادن .

وظائف رئیس

(١) : مواد تحریریه و موضوعات را حاضر نمودن وبه مجلس برای بحث ارائه
دادن .
(٢) : مجلس را اگر لازم بیند فوق العاده منعقد ساختن .
(٣) : براو راق فیصله شده حکم طبع را صادر نمودن .
(٤) : مجله ماهانه را ترتیب نمودن واعضاء را برای احضار بعض مقالات
حسب اطلاع و معلومات شان وادار ساختن .
(٥) : برمطبعة ومکتب خانه نگرانی داشتن .

--- page 9 ---

( ٦ )

ـ ( وظائف منشی مجلس ) ـ
( ١ ) : اوراق مکمله را بامضای اعضا رسانیدن و اوراق ناتمام را باز در معرض
مذاکره انداختن
( ٢ ) : حاضری نفری را معاینه نمودن و نتیجه را برئیس تقدیم نمودن و رقعه های
رخصتی را با مضای رئیس رسانیدن .
( ٣ ) : بروفهای مطبعه را برای اصلاح از نظر گذ شتاندن .
( ٤ ) : حاضری کاتب ها وباشی مطبعه را دیدن و مرتبت ها ومحاسبه دقت
ومراقبت داشتن
( ٥ ) : حفظ اوراق را رعایت نمودن .
ـ ( کتب خانه ودارالترجمه ) ـ
درین جای یك نفر ترجمان اردو و انگلیسی بايك نفر كاتب كه تحویلدار هم
باشد کار میکند .
ترجمان بعض مقالات را از جرائد که متعلق به دین باشد ترجمه میکند و
عندالاقتضاء از بعض كتب هم بعض صحائف را ترجمانی می نماید و به مجلس تقدیم میکند :
کتب و جرائدیکه درین جالازم است ، عبارت است از اسامی ذیل : ـ
ـ ( کتب شرعی و اخلاقی و تاریخی : ) ـ
تفسیر کبیر . صحیح بخاری . احیاء العلوم . قاضی خان . عین العلم
رد المحتار . شرح مواقف . ادب الدنياوالدین . ابن خلکان . ابن خلدون
ابن اثیر جوزی . تاریخ الخلفای سیوطی . فتوحات اسلامی . كلیات ابوالبقا. قاموس اللغات
اخلاق جلالی . مثنوی شریف .

--- page 10 ---

( ۷ )
جرائد هر رقم که بډیانٹ تماس دارند :
جریدۀ ام القری
جریدۀ مدنیـه
جریدۀ الوفاق
جریدۀ خلافت
« افغانستان
« الهـلال
« المقتطف
« الفتـح
« الفیحـاء
« معارف
« ترجمان سرحد
« مجلۀ علمیۀ دمشق
« المجاهد
« مهر منیر
« مسلم کرانیکل
« جرائد وطنیه
« مسلم اوت لٹ
« انگشـمین
« اهل السنة و الجماعه
کتب عصری هر رقم که برای مطالعۀ این جمعیت ضرور است :
قاموس الاعـلام بطرس بستانـی
قاموس الاعلام فرید و جدی
اسلامیك انــسائیکلو پيــدیـا
تاریخ تمدن عرب
روح الاجـتماع گوسـت و لوبـون
محیط المحیط بطرس بستانـی
النخبته الازهریه فی تخطیط الكرة الارضیه
مشاهیر الشرق جرجی زیدان
نظرات مصطفی لطفی المنفلوطی
تفسیر فرید وجدی
حصون حمیـدی
سـر تطور الامـم
مقار نـات شیخ محمد عبده
الطریف للادیب الظریف
این کتابها اساسی است و غیر ازین هم ریاست این جمعیت هر رقم کتاب
جلب نموده می تـوانـد .
مطبعه
فعلاً مطبعۀ این جمعیت عبارت است ازیك پایـه ماشین لیتوگرافی (سنگی)
بالوازم آن از سنگ ورول وكاغذ و مرکب و وارنش و غيره .
اعضای مطبعه :—
( ۱ ) : کاپی نویس
يك نفـر

--- page 11 ---

( ۸ )

( ۲ ) : پریسمین ( خلیفه ) يك نفر
( ۳ ) : اسفنجی يك نفر
( ٤ ) : ماشین تاب دو نفر
اخطار : مطبعه بصورت باقی دوائر دولتی همیشه باز است و کار میکند .
چپراسیان :—
( ۱ ) : برای جمعیت ۲ نفر
( ۲ ) : برای مطبعه و توزیع جرائد وصحایف ۲ نفر
( ۳ ) : برای دارالترجمه و کتب خانه ۱ نفر
چپراسیان بروز های بیکاری هم به نگهبانی خانه مجلس و تصفیه آن و هم
به كمك مطبعه و امورات داخلی آن حسب ارشادات کاتب کتب خانه که در اوقات
بیکاری خود در مطبعه مصروفیت دارد ، کار میکنند .

اخطار
این جمعیت دو شعبه دارد : -
۱ : شعبه تبلیغات داخلی که قبلاً بیان شد .
ب : شعبه تبلیغات خارجی .
شعبه خارجی بواسطه بدست نیامدن رجال آن فی الحال معطل است، انشاء الله
عنقریب مبلغین اسلامی این شعبه بمانند ( مبشرین و مبلغین ) اروپا و امریکا برای تبلیغات
اسلام در همه اطراف و اکناف عالم منتشر خواهند شد.

تمام مواد و مندرجات این « مرامنامه ، ( جمعیت العلمای افغانستان ) را که
اولاً در يك مجلس فوق العاده علمای کرام ترتیب و تنظیم و متعاقباً در ( مجلس عالی
وزراء ) افغانستان تصویب شده است ملاحظه نموده ، منظور کردید و حکم نفاذ
و اجرای آنرا صادر فرمودم ١٤ رجب المرجب ١٣٤٨ ٢٤ قوس ۱۳۰۸

--- page 12 ---

[BLANK PAGE]

--- page 13 ---

۶۰۰
۲۴۰۰
۵۰۰
۱۰۹۰۰
۵۱۵۰
۲۱۱۵۰
۲۳۰۰
۲۳۳۵۰
۳۷۵۰۰
۶۱۰۵۰
۱۰۵۰۰
۷۶۰۰۰
۶۱۱۵۰
۱۱۵۰۰
۷۱۵۰
۲۵۰۰۰
۹۶۰۰۰
۲۴۰۰۰
۱۴۲۵۰