اساسنامه شرکت د لورد دولت دافغانستان در مطبع شرکت رفیق در کابل چاپ شد طبع سیوم ۱۳۱۱ اساسی نظامنامۀ دَ لُوَي دَولَتِ دَ اَفغانِستَا در مطبع شرکت رفیق در ماشینخانه کابل طبع شد در برج میزان ۱۳۰۲ تعداد طبع (١٥٠٠) جلد اساسي نظامنامة دلوړ دولت افغانی ۱ - لوړ دولت دافغانستان په دشنی او دباندنی کارونہ کښی استقلال اوخپلوآکی لری ، او ټوله ښهرونه ، ملکونه، تګران ددی دولت په حکم او فرمان د خپل پادشاه کی یواز اوبې تفاوته ځان جوړولای سی ، او هيڅ جلاواله په بقاله د نظامو د دولت وټکرانو ته ددی دولت نه وښ كيږی ۲ - دین دافغانستان پاك دين داسلام دی ، اهل د دينو چه غير له اسلامه په افغانستان کی سته لکه هندوان او يهوديان که د عمومی آرامی، اولازمی احتراماتوته دأفغانستا خلل او ویجاړنه نه ورسوی ټوله په خير و أمان او دساتنون تن کيږی دچاپ ځای مطبعۃ [ILL] ۳ - د افغانستان د پادشاه پای تخت کابل دی او تولو رعیتو د افغانستان ته سترکه د پادشاهی په یوه کتنه کوری، چه د کابل اود نورو ښهرو رعیت و پادشاه ته هینچ فرق اوبیلواله نه لری . ٤ - په سبب د لویو لایو غښتو چه اعلیحضرت والا په بار کی د پورته کولو او لوړولو د ملت د پښتانه ښکاره کړی دی ملت نجیب د پښتانه دغه بږداره کیژی چه پادشاهی د افغانستان به د اولادا وزامنوپه د دی ترقی پسند پادشاه ور رسیژی : چه سمله قاعله وسره دار لاد والی به په خوښه او ټاکنه دپا او دملت - ذات ملوکانه غوره کیږی ، اوذات پادشاه به په اول کی د کښینستو پر تخت پادشاهی په حضور د لویانو او غټانو د دولت او ملت ذمه برداره کیږی چه مطابق د شرع شریف او سمه لکه نظامنامی اساسی سره به اجراء حکم کوی - او استقلال او خپلواکی دافغانستان به ستا او صداقت او رښتند تا توب دیاده ٤ د خپلو دينیتوا و وطن لأئمه بولی . ٥ - نور ذات د پادشاه غير متعار او ساتندوی د روفيا دین د اسلام دی . اوبر تولو استيدونكو د افغانستان پادشاه او حاكم دى . ٦ - د افغانستان د پادشاهی كارونه په واسطه د وزيرانو د دولت چه په قرار د تعیین او خوبنولو د اعليحضرت دریبی ،جاری او پوره كیږی ، هر یوله وزیرانو پخپلو وظیفو او کاروکی مسئول او جوابده دى ، اوله جهته ذات د اعليحضرت مسئول نه کږزی. ٧ - په خطبه کښ د پادشاه نوم اخستل، سکه په نامه پادشاه وهل تعیین او خوینول د دنچوا و منصبو برابو له خاصو قاعدو خپلو سره ورکول، د نشانواوقررو د رول د صدر اعظم اود نورو وزیرانو امعزولی اول لول د صدر اعظم اود نورو وزیرانو اندکار تصدیق اور امضاکول د عامو نظامنامو د قاعد، وا علاً حکم کول، دساتنی ددوی، ساتل اوجباری کول د شرعی او اسلامی اوپادشاهی انتظامو، توماندان ایستر توپ دتولو فوجی، او عسکری قوا دپلتواو دافغا نستان اعلانی دجنگ اوتول دصلحوتړلو، حاصل د اکراتو دشرکول یا سکول د قانونی جزا و وعمومایا خصوصا ما قبوله داړی وحقوا و استحقا قوڅخه دپادشاهی شمیرل کیږی. عام حقونه درعیت د افغانستا ن ۸ ـ هرهغه نفری چه په ملک دافغانستان دی، په هر دین اومذهب چه وی تابعه ان اورعیت دافغانستا ن بلل کیږی، تا بعو الهاورعیتی دافغانستان و دوی ته حاصله شا صو تاعد وسره ددغلی ور کول کیږی یا ځینی اخستل کیږی. ۹ ـ ټوله نفری دافغانستان آزادی اختیار داری دخپلو ځانولری، او د نورو دخلقو آزادی اوخود مختاری ته ضرر او خلل نه سی رسولائی. ١٠ ــ خپلواکی او آزادی د هر سړی له شره قشخال، او متذاتی شخه ساتلی ده، هيڅوک بي له شرعی حكمه اوبي له قانونی نظاموتخۀ نه بندى كيږی اونه جزا وركوله كيږى په افغانستان كى اصول دبندی گرت يو ظلم موقوف اومنع دی، هيڅ نرا و ښځه هيڅوک په قسم دبند يگرت نه خدمتگار كولای. ١١ ــ چاپی کتابونه يا پاڼی يا اخبارونه په دشته افغانستان كی سم له خپلو نظامنامو سره آزاد دى، چال د لایقیا كول د اخباروله حقونخۀ دحكومت يا د رعیتودافغاسن دى، دخارجه مطبوعاتو په باب كی لوړ دولت د افغانستان څه شرطونه ارقيدونه ايښووای سی. ١٢ ــ رعيت دافغانستان سم له نظاماتوا وقاعده سرشرا کری، كسبونه، كهتونه، په همر از شراکتوا ومعاملو كولای سی. ١٣ ــ رعیت د افغانستان پویام نه له يوکارپرخلاف شرعی شریعت یاله نظاماتو د دولت ووینی و دائری اودسرباروقه د دولت به یه عرضوی ، که په حكو درباروكی چه عرض ورته سویدی و اند دوید وسی او یا دخواست او غو دونه سی ، ولورته ترهغه پوی چی عرض کولای سی ؛ و که غوریه هیج در بار کی نو په سرسره و حضور مبارکه ته د پادشاه عرض کولای سی . ١٤- درس د علم بو قلم آزاد اییلردی ، چه سم له نصات سره د معارف عمومی هریوله رعیتو سخه د افغانستا که عام وی که خاص درس ویلای سی، مکر خارجه غبر له هغو تقریشیخخه چه دپاره د تعلیم نوکران سویک نوریجو رولوا وخلاصو لو ته د دايروا ومكتبونه خوشی کیری . ١٥- قوله مكتبونه دافغانستان دحکومت تر پالنته ا و علما و سرى لا ندی وی ، حکومت به ثوا اسبابونه اوپل بیرونہ چه تربیت د پوهنی اوپاسنی د ٹولووٹنو د افغانستان پہ کیږی په یوه ٹاکلي وسم برابر په ډیر غور طرز اومینه گہ کښلے وی، مکر دینی او مذهبی قاعده یا دئوروامان غښتنو ته هیچ خلل او پیچاره نه رسیکے ۱۶۔ ٹوله رعیت د افغانستان په حکھ کی د روښانه شئون کے او په قانون کې ددولت په خپلوحقواوددولت په وظیفو پورټکڅه دی . ۱۷۔عام تفری دافغانستان پہ قد ودخپل قابلیت اوکارکڼی او لیاقت پٹولونوگریوا وملازمینوکي په اندازه داحتیاج عمو نوکړی اوماموریت موندی لاځی سی . ۱۸۔ مالیه او محصولونه پہ قرارد خاصو نظامنامومحصولاً دپارہ د دعیت دافغانستان لذهری چا څخه په اندازه د استعدادا ووھائی ایتولی او اخسته کیږی . ۱۹۔ په افغانستان کی هرڅوک په خپل مال اومحکہ کې تصاف ايخاطر جمع دی، کریوه محکہ پہ لحاظ دپوی عمومی نمودی لت په کارسی سم له نظامنامی مخصوصی سره رانیوله کیږی ، چه پس له ورکولو د پوره قیمت د ملګ ضاونت؟ دولت هغه ځمکه آخستای سوای . ۲۰ـ ګول وځای، داستوګی دتولو رعیتو دافغانستان له هر رازلاس وهلوڅخه سوکه ساتلی دی هيڅوک پادشا یابل بی حکمه د نظامنامو د هیڅا په کوری اذنه تخاوَند دکور نه سی ننوتای . ۲۱ـ په عدلیته محکموكی ټول دعرضونه، دادونه سم یعته له شر سوه په قاعد و دحقوقی او جزائی محکمه فیصله کیږی. ۲۲ـ په زوره اخستل، بیګا رايکار له يوه څخه منعه دی مګر کارونه یا ديرونه چه دوقت کی د غیر امنی سی هغه هم له نظامنامی خپلی سره سـم له دی منع څخه وتلی دی . ۲۳- زیات پرنظا منا مو ددولت له هیڅا څخه هیڅ مقبآل کیږی. ٢٤ - پانڑه، کنده ، تور وا ژونه د شکنجی کولو کرده موقوف دے بی له حکمه د عمومی یا عسکری نظامنامو د جزا وو و هیچاته هيڅوك هیڅ جز انه سی وركولای . وزیران ٢٥ - په افغانستان کی اجرا د حکومت د ټولنه ند د وزیرابو او مستقلی اداری ته سپارلی سوی دی، پر وخت د ټولنی د وزیرانو مشرتوب د د وی د منځی پرخپله ذات د اعلیحضرت کوی ، او که د ده لوړذات پنفشر ند د لو د آکار د مشرتوب یه د صدر اعظم برخه ده، که صدراعظم نه وو ، د لومړی وزارت وزیر به د مشر توب وظایف اجراکوی . ٢٦ - وکیل د وزارت چه پر وخت کی د غائب والی د یوه وزیر دروال کیږی پر واکوالی د هغه وزارت کی کټ مت وزير بلل كيبوي . ٢٧ - په هرکال کی یځوا تر عمومی جشن د استقلال پر یوه ۱۱ دویځ کی چه د اعلیحضرت له خوا معینیکیږی پر مشترک دشاهانه ذات یو دربار جوړول کیږی ، چه هغه دربار له کار دارانو څخه د دولت اوله نورو غټانو، لویانو څخه د حضور پادشاه په غور کی سره ټول دی ، په مخ دهغو ټولوکی به هروزیرا و مستقل مدیر خپل خد متونه چه په یوه کال کی یی کړی دی ، ښکاره بیان اوڅرګند وی ۲۸ - صدراعظم او نور وزیران د اعلیحضرت پادشاه له خوا غورہ او معلومیږی . ۲۹ - سرکی ته د وزیرا نو ټوله داخلی او خارجی لوی کارونه کړول کیږی ، او قراردادونه چی تصدیق غواړی ور وسته له لاس لیک او امضا د اعلیحضرت بهانه ول کیږی ۳۰ - وزیران په هغه کارونه چی پخپلو وزارتویه اړه لری هو غونه چی د دوی په اختیار او واك وی بهانه وی اوترواك پورته به چی سم حضورته داعلیحضرت ویځي ۱۲ حضور ته وړاند کوی - او نو د به سم له قاعد و سره د نظامنی مجلس د وزیرانو و مجلس ته د وزیرانو و روبی هر کله د وزیرانو به په هغو کی خبری کوی، او پراد وقی د خپلو فکر و به امضا کوی. ۳۱ - هر یو له وزیرانو په سیاست کی ددولت تولنی او پر خپلو خپلو وظیفو کی بيلنی وحضر ته دا علیحضرت جواب ورکونی دی. ۳۲ - په څنکر کا و وکی چی ویر ه وزیری کانار د ارقر د اعلیحضرت له خوان خولی حکم وسی - هغه وزیر یا کا دارالی حضور په هغه حکم کی حاصولوی. ۳۳- یو وزیر که پر خپله وظیفه د وزارت کی تو محاکمه الله دی محاکمه یه په عالی دیوان کی کیږی، او قاعده د محاکمی یه سم له خاصی نظامنامی سره بيلول کیږي او نوری شخصی دعوی ده وی یا پره وی چه له وزارتی شخه جلاوی لکه نور رعیت په عالی محکمه و کی چی فیصلہ کوي ١٣ ٣٤ - - هغو نیو که له عالی دیوانه څخه تر تهمت لاندی سو، تو پایو د محکمی او معلومی د براءت له وظیفی څخه د دوارة معطلیری ، ٣٥-۔ شمیر دوزار تو او جو رند د ر ایو، او وظائف دهریوه پر ڈگيلات اسامیه نظامنا مکی ښکاره دی. مأمورين ٣٦- -کار داران سم له قاعده وسره چه په خاصو نظامنامو کی بیان سوی دی. پر کاروچه وه او مناسب هر چاسره وی در ول كيري، او هیڅوک تر هغو پوری چه که خلاصه ونه غواری - یاپه بد رفتاری د معزولی ورنه سی ، یا ددولت له خوا دیو ضرور کار د پاره الٹن نسی، هیخرقت نه معزولیږی، او هغه کار داران چی پر شنه تلله اوسمو اله دخیل خدمته چوګند وی سی، حق داوری د ترقی او همیشه واله دکار داری لری ١٤ ٣٧--د کاردارانو وظیفی دکار داری په خاصو نظامناموکی بیل بیل ښکاره سوی دی، ټوله کارداوان سمله خپلو نظامنامو سره له خپلو خذ متوڅخه لښتل کیږی ۳۸-- ټوله کارداران کښته پورته پر اطاعت او فرمامنو داوړ آمرا وحاکم خپل سم له قاعد وخپلو سره مکلف دی، او که د پورته حاکم لخوا یوا مر خلاف له نظامنامو ورته ورسی، لاند کارداران و مرکز د وزارت ته خبر ورکولای سی، او که و مرکز ته د وزارت خبر ورنه کړی او هغه خلاف امریه جاری کی دی هم له هغه خلافه لښتل کیږی . (د مشاورے مجلسونه او شوری ددولت) ٣٩--پایتخت کی یوه ټوکه د شورای دولت او په نائب الحکومت اعلی حکومتولۍ یی، دقومی، د ښویی حکومتو اوعلا قداریو کی یویو مجلس د مشورت سته . ۱۵ ۴۰ - دمشورت د مجلسو اعضا او د شورای دولت غړی دوه قسمه دی :- (۱) اعضای طبیعته . (۲) اعضای منتخبه. ۴۱ - طبيعته اعضا د مجلس د مشورت هغه کاردارا دی ، چه په تشکیلات اساسیه نظامنامه کی بیان سوی دی ، او طبیعته اعضا د شورای دولت چه بسم له شماره سره د منتخبه اعضا و وندول کیږی هغه سړی دی چی په سر سره له حضوره څخه د اعلیحضرت غوره کیږی او اعضای منتخبه ټول د ملت او رعیتو له خوا د رول کیږی په تو کی د انتخاب د دوی، تشکیلات اساسیه نظامنامه بیلی بیلی قاعدی لری . طبيعو ۴۲ - د مشووه مجلسونه او شورا د دولت زیات تر هغو د چه په تشکیلات اساسیه نظامنامه کی وله ۱۶ ایښوسوی دي، داوظائف چه لاندي لیک دي نور هم لري:- (الف) دصنعتو، سوداګريو، کښتوں، معارف دترقۍ لپار واله د پاره هغہ تکالیف ربرونه چی لازم وبولی ودولت تہ یہ وباندی کولای سی. (ب) پرماليو آخستو، محصولاتوکی د دولت یانورو کاروکی چی د نظامنامہ سرہ یہ ورییاسم نہ بولی کیآ دسمواله يا جوړښت، ددغه سی کاروو پا دشا تہ اوحکومت تہ یہ ٹینک عرض کولای سی. (ج) که پرهغو حقو کی د رعیتو چه سم ددی نظامنا سره ورګړی سوی دی، د یوه خوا څخه خلل اتهرا و وینی، وحکومت تہ دعرض کو لو او و استغاثے حق لری . ٣- هغہ نقری چه مشور تو مجلسو تہ د ولایاتو يا محالاتو یہ نائب الحکومه ګانو یا و حا کمانو ۱۷ وړاندې کوی، هغه چې تر واک د حکومت د دو لاندې اجرا کوی یی، او تر واک پورته به وهغه وزارت ته چې ښه فقره پیښا خ دی، پورته کوی، وزارت ته چې وسیږی لاندې اجرا به سم له واکوالی خپله جاری کوی، او تر واک پورته به په دیرشمه قاعدې ښتی معمولوی، او که هغه په قانونی قاعدو څه وه سم له شپږ ځلو قاعدې سره ددی نظامنامی به کار کوی. ٤٤ ـ هغه فقرې چې د مشورتو مجلسونہ یی ونائب الحکومه کانو یا محلی حاکمانو ته عرضوی، که تر یوی میاشتی پوری جواب مجلس تو لیسی نه ورسیږی، مجلسونه د هغه فقری عرض شورای دولت کورا. ٤٥ - شورای دولت به په داسی فقرو کی چې له مجلسو څخه د مشورتو په شکایت و ر رسید لی وی خپل فکرونه لیکی، او وهغه وزارت ته هم یی ورکوی ، چې داسی فقری تعلق په لری، که د هغه وزارت له خوا په اجرا کی ځند وسی، شورا ددولت هغه فقری و حضور ته د اعليحضرت پورته کولای سی ٤٦ ـ نظامنامی او قانونی فقری د دولت د شورای دولت له خوا جوړی ۱۸ او مجلس تو د وزیرانو وړاند کینی، ورسته له تصویب د وزیرانو او خوښولو د حضور د اعلیحضرت ځای د اجرا ورکوه کینی ٤٧- .تردائمی طبیعی اعضاد شورای د دولت زیات ملکی کار دارا له نائب الحکومه تولو حاکمانو او عسکرى منصبدار انو تولوا مشر پوری چی له کارداری تخند خلاصی ی او تر محاکمه لاندی لاند، توله له طبیعی اعضا و و د شورای دولت شمیرل کینی چی په تیر وخته د معلومید و د نوی کار پر شورای دولت کی تنوتا دی ٤٨- . دهر کال بودجه د دخل وخرج ددولت چه پر مالیه وزارة کی جوړیږی، سم له نظامنامه عمومی بودجی پر شورای دولت کی کتل کینی، او تحقیق تدقیق یه کینی . ٤٩ - . عهدنامی، قراردادونه، چه له پردیو سره کینی، په شورای دولت کی تدقیق لکونه کینی محکمی ٥٠ - . پر عدلیه محکموکی هر رازدعوی پر ښکارن جاری کیږی بئو دغوی چه پر خاصه نظامنامه محكوكی ښوولی سوی دی، ۱۹ قاضی د هغو دپاره په‌پټه هم اجراکولای سی. ۵۱- دمحکموڅخه هریوه ته دهرڅوک دپاره دساتلود خپل حق تول دشرعی خبری ورباند کولای سی. ۵۲- عدلیه محکمی په‌لیږ لږ او ډیر لوګی د دعووچه ترواک یی لاندی دی ځنډ او معطلی نه سی کولای. ۵۳- ټولی محکمی له هر راز آړی او تلاس لاندی څخه خلاصی دی. ۵۴- رازونواو درجودمحکمو اوواکوالیو هرمحکمی په تشکیلات اساسیه نظامنامه ښوولی سوی دی. ۵۵- هیڅوک باټل له عدلیی محکمو څخه دپاره دفیصلی د خاصوخبرو یوه نوی محکمه نه سی جوړولای. عالی دیوان ۵۶- عالی دیوان د وزیرانو د محاکمی دپاره په‌وقت کی د اقتضا جوړی کیږی، اوورسته دپوره کولو د خپل کاریا بټه متفرق کیږی. ۵۷- د راز دجوړولو د دیوان عالی وټاکل دمحاکمی دهغه‌د خپل خاصی نظامنامی سره سم جاری کیږی. ۲۰ مالي کارونه ۵۸ - ټول محصولت ددولت له خاصه نظامنامو سره سم اخستل کیږی ۵۹ - هرکال د دولت د دخل او خرچ دپاره یوه بودجه جوړیږی، او دغہ بودجہ اساس د ټولود خلو او خرڅو د دولت ده، دخل او خرڅ لږدی سره سم کاوه کیږی. ۶۰ - ورسته له سمولو او تیارولو د بودجی یو قطعی حساب مقررېږی، چه په دی قطعی محاسبه کی بہ ټوله مصارف اوملا خل د دولت یوځای ټول سوی وی. ۶۱ - دپاره د معلومولو ددی خبری (چہدخل اوخرڅ دلت نظامنامی سرہ دبودجی سم سوی دی کہ نہ) یوه دفترجوړیږی (دیوان نقش) د دیوان سنجش دپاره جدا نظامنامه ۶۲ - دقطعی محاسبی د بودجی د جوړولواوسمه ولو اوتیارکولو دپاره خاصہ نظامنامه سته . د ولایاتو اداره ۶۳ - دولاياتو اداره او کارو باری لږیږی واساسی قاعده شخ جوړه ده، پراخې واختيار بيلوالد کارو پيزندل دياوخواست ندی در وقاماه ودپاره ټوله کارونه که ولاياتودکارداران له نظامناموسره بيل سویدی اختيار داری دکاردارانو هم پر نظامنامه کی ښوول سوی دی توله کارداران پرخپلوکارداريوکی وپورته حاکم خیل ته جوابل ه دی . ٦٤ - - په ولاياتوکی له هره ښاڅخه دوزارتوبیل بیل مأمورین ولاړدی، رعيت به په خپلو کاروکی لمړی دهغو ښاخو مأمورانو ته ورځي . ٦٥ - - که د رعيت کارونه پر مأمورانونوسی، يا خلاف د نظام پر دی چاوسی، هرسپری لد جلب ولود کا ريا لد چار كولود بې نظامی و پورته کاردارته دهغه مأموراد کنډه ووسی ونائب الحکومه ياحاکم اعلی ته عرض او دادکولای سی. ٦٦ - - دبيل بيل دائرو دجوړوار اووظيفو دپاره خاص نظامنامه سته. ۲۲ ٦٧- که پر یوه خوا يو ټکری کی د ملک ځینی د باغی والی د نفاقی ښکاره او معلومه سی، چه عمومی آرامی تد خلل رسوی دولت د حکومت عسکری اعلان کوی، اما دا عسکریه د زمو یالی در میان جوړه وی . مُتَفَرقی قاعِدَی ۶۸- ټول رعیت ته دَ افغانستان زده کول د اولی در تعلم لازم دی، د هجی او بیلواله د تعلیم به په خاصه نظامنامه کی لیک دی له هغی سره سم زده کړی کین ٦٩- هیڅ قاعده ددی اساسی نظامنامی پرهیڅ سبب او هیڅ ډول نه ستونیږی ، او حکم د اجرايه نه لويږی . ٧٠- که په لازمو والو سره یوه قاعده د دی اساسی نظامنامی اړول یا بیږند کول وغواړی ، چه دوی برخی د اعضاء شورای دولت او مجلس عالی وزیر انو یه حضور د اعلحضرت عرض کړی، ورسته له خوښولو شخص د حضور که یه لازه وی ښکاره وی اړول به یی وکړه سی . ۲۳ ۷۱ - ښه بیانول او ښکاره شرحہ کول د یوی قاعدی دی اساسی نظامنامی ، یا د نورو نظامنامو د دولت که پکاری و شورا یی دولت ته سپارل کیږی ، ورستہ د ښکاره واضح کولو څخه د د وی او ښه بللو څخه د مجلس عالی د وزیرانو هغہ شرحه چاپیږی او خپور ، ولکیږی . ۷۲ - په وقت کی دجوړولو د نظامنامو عرف او عادت درعیتو او اقتضا د وقت او زمانی خصوصاً ساتنہ د شریعتہ د حکمو پر خورا ښه تحقیق سره کاته کیږی . ۷۳ - ساتلوالد کاغذ و پر ښکاره حق داستباره نکو د وطنی ټولو لیکونو او کاغذونه چه په محصول سره د پوستہ خانیتہ سپارل کیږی ، څو له یوی محکمی له خوا پلټنہ دیو کاغد روُ آؤُ حکمی نه سی په هیڅ پوسته خانی کی یا بل چیری د هیچا کاغذی خلاصُ صیر او هغه سی تړلۍ واسنول سوی تہ ورسول کیږی . ددی اساسی نظامنامی قاعده چه پہ اتفاق د فکر و د دولت د وزیرانو او دَ ٢٤ تولو ملّتى وكيلانو په مجلس کی دلوی جرگی دسمت مشرقی د پاره د اساس دلوی دولت د افغانستان خوښی سوی دی، او اتوسه ود واو یا کښو ځتیا نود دفعی مرکنی سمواله د دی مهر او دستخط کړی دی، منظور دی. په شمير لو سره دوی په نظاموکی د دولت او په اجراکی دحکمو د قاعد و د دی حکم ورکوم. ښنه روځ لسمه د كب د مياشتي سنه ١٣٠١ هـ شـ