در بیان نظامنامه تعلیم اطفال و کار و محاکمات و الزامات آنها دولت افغانیه بموجب این نظامنامه که باید در اجراء قول و قرار و دولت افغانستان بکار برده شود و دیگر در تمام مأمورین نافذ وقوه نظامات موضوعه بها قضاوت و جزاء مقرره قراریابند کتمان هیچگونه مأموری پذیرفته نمیشود خواهش باید در پرتو اتفاق مدینه مبرم خود بجهد مجدانه رعایت پوشش تکالیف را بنمایند بسم الله الرحمن الرحيم تعلیم دبیلوالی دكارو دحاکمانودتولودمارینو ده کور تمهید توتیه پخواله دی نه له پاره د اجراء کول د کارو د دولت او آسان والی د کارو د استید ونکو د افغانستان داسی شان قانونونه او نظامنامی موجود نه وی چه سم له هغو سره تراو رفتار کیدلی - هریوله مأمورینو کار دارانو غمر په خواهش خپل او په اتکل سره پریو طور چه همیشه به رعیت پریشان او کارونه د استیلای نکول ۲ د وطن به معطل او په خلل وه ، اجراء دخپلو خدمتونو به ئی کوله چه کارونه د دولت به هیچ کله په یوه قاعده سره نه اجراء کيدلی ، زیاد اختلافونه به پيښيدل ۔ بلکه بعض کاردارانو به د بل کاردار په کار باندی متکنی لږولی ، له ډير واله د کارنه به اصلی کارونه د دوے بيرته پاتی کيدل - او ځينو به په سبب د نشت والی د قاعد و د نظامنامی خپل کارونه به ئی مجمل او مجمل و بیکار پريښودل او رعیت به په ځای د عرض او خلاصول دحاجتونو خپلو باندی نه پوهیدل مدام به در په در او سرگردانه لپاره د لری کول او پورته کولو ددی پیچیدگی و دي او آسانول د کار د رعیت په شاخ د کارکښو تشکیلونه د کار دارانو او روساء سازول د نظامنامو او د قانونو وشوکه چه هريو د کاردارانو خپل کارونه سم له قاعد و د نظامنامې پر اندازه د واك خپل سره وکړی او ځای د ور تلل دگانو د رعیت معلوم وی - مګوله بد پوهیدلو د بعضی کاردارا (تنبيه وتوضيح ) نظامنامه بقولی د قا عده تر ترتيب۲۰۰۰ ۳ او نا بلدی د خلقو ټول کارونه سم له قانونو سره چه ایښودلی شوی دی په خپل ځای کښ نه ګرځی وښه عمل پری نه کیږی ـ او ډیر کارداران په هغه پخوانی عادت او خوی خپل سره تګ و کار کوی ـ لکه چه نائب الحکومکان او حاکمان پر جُزوی او کُلی کار د ښاخ د حربیّه ، خارجیّه ، عدلیّه ، حسابیّه ، کوټوالی ، او د نور ښاخو کښ وقتونه ښندي او له خپلو ډیر کارو څخه بیرته ، او نور کار داران هم بیکار پاته کیږی ـ بناپه دا باندی کارونه د کار دارانو چه دوی پوری تعلّق لری ، او ځای د ورتلل د حاجتو د خلقو د لاندی روښانه بیان او بیلیږی چه هر څوك په خپل کا پوه او سم له نظامنامو د دولت سَره اجراء د کار خپل وکړی :ـ عَامّي قاعِدي (۱) :ـ نائب الحکومکان او حاکمان اول کښ عرض او داد د پخپله ٤ اخلی، بعضی کارونه بی له سمولوله نظامنامو قانونی سره په اتکل اجرا کوی، او خنی حکم د اجرا په نومرد ادارو ورکوی، او خای دور تلو د هغه کار لکه شرعیه محکمی، دفتر، کوتوالی او نورو دائروته له پاره د خلاصولو لیږی - په حقیقت کښ هغه چه پخپله اجراء کوی خلاف دی له نظامنامونه او هغه چه پبی ملاحظی نه حکمونه د اجراکولو دائروته لیکی سبب نقصان د وقت ددوی او سرگردانی د خلقود. پس له دی نائب الحکومکان او حاکمان رهبی په هغه کارو چه تعلق تر دائروپوری لری هیچ کله به نقصان د وقت نکوی !- تمام کارونه اول اوپے بی له حکمنامئی د نائب الحکومکان او د حاکمانو په دائرو ته ورځی ! له هغه ځای نه سم له نظاموسره د دولت اجرا کیږی - او تر هغه پوری چه خلق په ځای د کارو خپلو کښ بذبیږی. پر نلبت د ښود نه د لار او د ځای دو رسل د مغه کار هر یوله نائب الحکومکان و حاکمانو نه یو لوست سړی د بانک له د باره د حکومتی شخز م مقرر کړی! څو هر غاته اداره د کار د هغه وروښئی چه خلق همغی دابری تا ورذی او اجرا د کار خپل کوی. (۲): مستوفیان او اعلی سررشته داران او مامورین د مالیئی او عدلیئی او کوتوالی او نورو سياخونه د درئوو پخوا له دی نرپر هر جزوی کار کښ حکنامه د نائب الحکومة كا او د حاکمانو بدئی غوښتل او خلق بدئی پریشان اوسه ګره ان کول- په رښتیا سره قاعده ی د نظامنامو د دولت پر ښاخ و هم اداره کښ پوره سند او دستاوین دی- پر اجرا دکارو کښ برابر انښود لو قانونو سره هیچ حاجت بیلی حکنامی تہ نشته پس له دی کارداران عرض او داد د خلقو په کارو کښ چه د دوی تر دائری پوری ٦ تړلی دی، پمبی یی له حکما ی دنائب الحکومگانو اود حاکمانو په ښهرشان سره اوری او اجرا دکاراودحاجتو د د وی ښمله قانونو اوله نظامنا مود د ولت سره تلی څخده اوسرګردانی په اندازه د واك خپلوکړی! او پر هغه نقرو کښ چه د دوی ترواك څخر پورته وی یا پر نظامنامو کښ د هغی فقری د پاره قاعده نوی جوړه شوی پر وقتو د کار خپلی کښ به ئی حضور د نائب الحکو ته وړاندی کوی، پس له اجازی غوښتی نه ئی اجراکو- که چیری کم کار د نائب الحکومه له اختیارونه پورته وی اوله نورو قاعد، ودنظامیله سره نه برابریږی هغه وزارت ته چه داکار ورپوری تعلق لری په دستخط د نائب الحکومه سره به ئی لیکی وروسته له اجازه غوښتلو له وزارت نه به ئی کوی . (٣):- که د کار دارا نونه لوری پر اجراکولو د کار د رعیت کښ خفل و معطلی، او دوی لوه بی سببه سرکردانی پیښه شی پادوی سره خلاف له قاعدو د نظامنامو د دولت نه کار او رفتار وشی - سم له (۴) قاعد سره رعيّت حق د عرض او د داد غوښتنه لری، او په معلومه وقتوکښ د عرض د حال خپل و نائب الحکومه ته وكړی، نائب الحکومه د سم له قانونی نظامنامو سره بازخواست د بد رفتارى د کاردارانو کوی ! ( ۴م ) : - اوّله او دويمه قاعده لپاره د معلومول د واك او اختيار او بيلول د کارو د کاسر جوړه شوی دى، او نه بيل كيز چه دا معلومول د اختیاراتو او بيلوالي د کارو سلب د بي تعلّقی د نائب الحکومه او د حاکمانو ده له هغه کارو سره چه نورو کاردارانو پورى تعلّق لری - بلکه نائب الحكومه په حقیقت کښ رئیس او سرکرده او آمر د ٹولو ادارو د یو ولایت دی چه کرد کارداران د ده تر نظر لاندی خپل کارونه کوی ، او نائب الحكومه همیشه [Vertical text in right margin] ترجمه د (پښتو) نظامنامه تشکیلات حکام ولایات طبع ۲۰۰۰ د دوی سلوك اورفتار ساتی، نگرانی او کتنی کوی ـ او اداره د شعبو تپلی شوی د ولایت او اجراء د کارو به داسی کوی چه ورسته راځی:ـ الف ـ له پاره د اجرا د کارو او لیدلو د هغو نقرو چه د ماموریتیو له واك نه پورته وی، په هر هفته یا ورځو کښ په قرار د تقسیم د وقتو، نائب الحکومه به وقت معلوموی، چه هر یوله مامورینو کار دارا څخه په هغه ورځ د کار خپل کښ نائب الحکومه ته را حاضر شی، نائب الحکومه به په اندازه د واك خپل سم او برابر له نظامنامی سره کارونه اجراء کوی ـ او که بعض مامورین لپارھ د اجراء کولود كم ضروری کار بی له وقته د کارخپل لیدل د نائب الحكومه وغواری، پس له اجازی کارخپل حضور د نائب الحکومه ته وراندی کولای شی ب ـ نائب الحكومه به تل د مأمورینو د آن وان په پته ۹ اوښکاوه ساتنه او کتنه کوی ـ زیات په دا باندی په ورځو د هری هفتی کښ یوه ورځ تر منځ چه هفته کښ دری ورځی شی په ورځ کښ یو ساعت پس له دی لجی د ماخپښین به هغه عرض او داد د رعیت آوری چه له بلگانی ځنی مامورینو اوله اجراء هغو کارو چه د نظامنامو د دولت ده باندی شحمی وی او دوی غوررسی غواړی . (۵) : نائب الحکومه او حاکمان به په وقت د حاضری کښ تل په کار و د دولت باندی مشغول وی . په خصوصی کارو د خپل ځان وقتونه تیره ولی نه شی، او هیڅ یوله غټان، معتبرینو محضر محض له پاره د لیدلو د دوی په وقت د کار کول وحتی د نتونه نه لری ـ هر کله که بعض غټان، معتملا سپری خاص لیدل د نائب الحکومه او حاکمانو په هر مجلس کښ نفونه یعقولوئی بی نظام و غیر صالح ... معلوم شد ۱۰ غواری خیرله وقته دکارڅخه دسبا له خوا یا د مازدیگر کو له خواځای د دوی او روستی له اجازم غوشتلو ملاقات او دیدن کولای سی زیاد پر هغه باندی په هفته کښ چه یوه ورځ یا دوه ورځ په ورځو د چارشنبه کښ لپاره د ملاقات او مجلس د نائب الحکومه او حاکمانو تعیین او معلومیژی ـــ پرځای د حکومتی کښ ملاقات او مجلس د هغو کیدلی شی. که چیری یولد رعیته له ضروری کاردی پردګات د ملاقات (يوه ورځ که دوه ورځی) کښ نوم او کیفیت د کار خپل د دایکی او نائب الحکومه ته د رقعی د لاری کښ ورتګ کە نائب الحکومه لپارە د هغە مناسب او کاری ضرور وکی خیل حضورثیانی غواړی او اثر بل وقت کښ یە وعده ورکړی په هغه وقت د وعدی کښ ملاقات دنائب الحکومه پیداکولی سی ۱۱ مخصوصی قواعد شعبۀ ( دِ حربیۀ شعبۀ ) (۱) :- پخواله دی نه په شعبهٔ وشاخ د ننه ئی خدمتو د حربیّه کښ خنی نائب الحکومکان او حاکمان لاس به ئی وهل او مداخلت به ئی کول، له دی جهته به منع د منصبداران د نظامی او حاکمانو جګره او شق به راتله، پس له دی نه نائب الحکومه او حاکم په د ننه خدمتو د نظامی کښ هیځ حق د لاس وهلو مداخلت نه لری - قوماندانان او نظامی منصبداران به د ننه ئی وظیفو د نظامی چه دوی پوری تعلق لری، سم دِ نظامنامی سره دننه ئی خدمتو دِ نظا به کار کوی . (۲) : مخنی د نظامی منصبدارانو پر هسی کارو کښ لاس مداخلت کول چه له نظامی وظیفی به ویلی وه، اکیداً ممنوع دی. ۱۳ فیصلی و خلاصی ؛ او آخستل د حقو د نظامی او ملکی او باز خواست کول د ”قبا حت“۔ پس له دی نه که یوله نظامیانو څنی وتلی د نظامی وظیفو خپلونږ چا سره د حقوقی دعوی لودله ، یا ئی ”قباحت “، یا ”جنحه“، یا ”جنایت“ وکړی، یا پر خلاف د قاعدو د نظامو د ”پولیس“ رفتار وکړی۔ تل سم له نظامنامی د ”جزا“ عمومی ،تابع د ملکی محکمواو قانونو د پولیس دی! (۳) : پخوا له دنه به معلومول د سرحد دا و کله نائب الحكومه آ د حاکمانوله خوا ، اوکله به د نظا منصبدارانو له خوا کید ل که څخه همیشه به د نظامی منصبدارانو او د ملکی کاردارانو ترمنځ کښ اختلافات پئیبدل۔ پس له دی معلومول د سرحل داو د لوی قوماندان د نظامی له خوا کیږی۔ تړل دکار، لیږل او آخستل د خط ، اجرآرات او کار و د ساتنی د سرحد، سیاسی خبر او رپو تو نه د سرحدی نائب الحكومه او حاکمانو ۱۳ پوری تعلق لری ـ هغه وقت چه بد رفتاری او چپ له قانونه څه گذران له سرحد دار څخه ولیدل شی، په موجب د رسیدلو د خبر پر لیکلو د نائُب الحکومه اوحاکمانو، لښکری قوماندان به په تلیوار د ۱ سرحد دار په ټولاټن مناسب سړی سره بدل لری . (٤):ـ ديز لښکری منصبدارانو لپاره د حصولولود حقود رعیت ـ له جلی دلښکری سپاهیانو محصل مقرره ول اود افقره چپه وه له قاعدی څخه ، پس له دی خلاصو ل د دعوو، حصولول د حق با لکل لښکری سپاهیانو پوری تعلق نه لری، تردی پوری چه خلاصول د دعوواو حا صلول د حقو د لښکری نفر یو هم محكمو د عدلیه پوری تعلق لری، چه محکمود عدلیه تربرورزی ، په زور او قوهٔ د عدلیه سره به خپل حقونه غواړی . ١٤ (٥):- لپاره دحاضره ول د غير حاضراتو د لښكرو به، د نظامی منصبدارانو له خوا محصل مقر ر يدل له محصلاتوله خوا به قريه دار، همسایه، او قریبا د سپاهيانوته ضرر او زحمت رسیده، پس له دی له خوا د قوماندانانو د لښكری قطعو محلی حاکمانو ته دخبر وركاوه كیږی، او حاکمان پواسطه د قريه داران او علاقه دارانو نظامی غیر حاضر د ټولوی، او نظامی منصبدارانو د هغی علاقې ته د سپاری۔ چه دا منصبداران ئی ځای د ټکی قطعی د لښكری د دوی ته ولیږی۔ (٦):- پخوا له دی نه ، بيلوالی او تقسیم دکارو د ملکی کار دارانو او د لښکري خلمتونه په ښه شان سره نه وه شوی، ډیر خلمتونه چه له وظیفو د لښكری څخه به نه وه ، د لښكری په غاړه ئې ایښو دل ، په دا وقت کښ چه ویشل دکارو ۱۵ شوی دی ، عمومی امینت ، ساتنه او محفاظت د ښهر ، په غاړه د قطعو د پولیس او دکوتوالی اښیوره شوی-چه لښکری ملکی په خدمتو تعلق نه لری که په یو وقت کښ قوت د قطعو د پولیس او دکوتوالی ساتنه د ښهر او عمومی امینت لره کافی او بسنه نه شی ، لپاره د پورته کولو د ننه خللو یا د دفع کولو د باندی حملو کومک د لښکری ضرو ولو یږی ، سم له (۸۸) قاعدی د تشکیلات اساسی نظامنامی په قرار د حکمنامه د نائبالحکومه او اعلی حاکمانو لښکری قطعی معاونت او کومک د پولیس وکوتوالی او دفع د دښمنانو او د معاندانو به کوی ، او پس له لری کولو د هغی بلیمی په حکم د نائب الحکومه او د حاکمانو به خپلو قطعو ته بوزی ! ١٦ د خارجه شعبه ډیر کارونه د خارجه په واسطه د مکتوب نویسو د نائب الحکومه اجراء کیدل، مامور د خارجه چه په همدغه کار به مقرر وه، وزګار او نا پاتی کیده ـ پس له دی مکتوب نویس د نائب الحکومه بالکل په خارجه کارو کښ، دخل او غرض نه شی کولی ـ ټول کارونه د خارجه، په واسطه د مأمورینخارجه، د نائب الحکومه تر حکم لاندے اجرا کیږی ـ په دی تفصیل سره :ـ (١):ـ ټول د لیکلو کارونه د خارجی شعبی، چه نائب الحکومه ئي په اندازه د اختیار و خپل سره ، قونسلو او بهوته لیکی ـ یا له وزارت خارجه سره مخابره او جواب وسوال کوی، وظیفه د مأمور خارجه دی . ۱۷ (۲) :- معامول د وقت د ملاقات او ليده د قونسلو ، او د خارجه رسمي میلمنو پیدا کول د ضروریاتو د هغو، په واسطه د مأمور خارجه سره كيږی . (۳) :- سرحدی معاملی چه له شعبه د خارجه څخه پیښی شی ـ او نور خارجی معاملی ټولی په واسطه د مأمور دخارجه سره خلاصیږی . (٤) :- د خارجه مامور هيڅ كار بي له حكمه او قبلو لو د نائب الحكومه په مرکز او شهر کښ نه شی اجراء كولى . --*-- وورکور والی برهان الدین کشکی مطيع شماره تحریر العطا محمد ولایتی منطبع مطبعه مزار شریف بفرمايش محمد علی محمد مدیر تحریر ولایت سنه ۱۳۰۰ ه ش ۱۸ داخليه شعبه اداره د نفوس : ـ پخواه لدينه د نفوس په کار کښی یوه درسته قاعده موجوده نه وه همیشه به يی له قانوت او ترتیبه پنا دچي ، په قراو د حکمنامه د هر مامور حواله د نفوس کيدۀ اوس په باب دکار د نفوس کښی پوره نظامنامه پیدا شوی ـ چه هدایت اوښود نه د ليکلو د نفوس او اخستلو دنفوس ، اندازه اوواك د مامورينو په هغی کښی روښان بیان شوی دی ـ اوسم له هغی نظامنامی سره شای دکار د نفوس د هر ولايت ، مدیریت د نفوس د هغه ولایت دی چه مدیر د نفوس به په اندازه د اختیار و خپل سم له نظامنامی سره افراد کاوو خپل عسکری برسیره په داهر شمایری چه مدیریت د نفوس عمومی ته ضروی شی په تولويی ۱۹ او د سخط د نائب الحکومه سره بر اطلاع او خبر ورکوي (اداره د نقلیه) پخوا له دی اداره د نقلیی د کمند و د نظامی او د ملکی یوه اداره وه، چه مدام به د نظامی منصبدارانو او د ملکی کار دارانو په مخ کښ جګړه پیښیدله ـ اوس شعبه د نقلیه د نظامی شاخته تر لښکری قوماندانانو پوری متعلقه او تړله شوه ـ او شعبه د ملکیه بیله تر نائب الحکومکانو او حاکمانو پوری وتړله شوه ! کښته او یا خبری د لښکری کمند و په واسطه و لښکری قوماندانانو، برابرول د خوراکه او پیدا کول د ضروریاتو د هغه له اداره د لوازمات حربیه څخه کیږي او مامور د نقلیه د ملکی د نائب الحکومه او د حاکمانو تر نظر لاندی به خپله وظیفه په ځای او ځان متوند کوی! سررشته و برابرول د خوراکه ـ او پوره کول د ضروریاتو د دوی په قبلولو د نائب الحکومه ۲۰ او د حاکمانو په واسطه د مستوفیانو او اعلی سررشته دارانو سره کیدله شی ـ یعنی کتل او باخنه د ملکی مال مواشی، نائب الحکومګان او حاکمانو پوری تعلق لری، او کار د حساب د هغه مستوفیانو او سررشته دارانو پوری تعلق لری ! -( اداره د معابر)- پخوا له دينه د سرك كار او لتر جوړ ول د باتر اداره پوری تړلی وه ، اوس وزارت داخليّه پوری وتړل شوه- د ولايتو مامور د معابر، د نائب الحكومه تر کتنی لاندی انتظام او سر رشته د سرکو او اجراء د کار، په اندازه د واک خپل سره کولای شی- برسیره په دا باندی له نائب الحكومه نه هدایت او سررشته خلی . ۲۱ دعدلیه شعبه (۱) پخواله دینه نائب الحکومه اوحاکمانو پر دیر کله پہ کار و د عدلیته کښ برئی خپل وقتونه تیره ول آخر به ئی مُدّعی او مدعیٰ علیہ محکمو د عد لیته ته لیږل ۔ پہ دی صورت کښ د دوی وقت نقصان او بی ځایه تیریك، او خلق بہ پس له سرگردانی څخه ځای د دعوی خپل تہ ورتل پس له دی د خلق لپاره د خلاصو لو د دعوو خپل، برابر د محکمود عدلیته ته ورزی - اوکہ بعضی سړی پہ پخوانی خوی او عادۃ خپل سره لپاره د عرض و داد د حقداری نائب الحکومکان نو او حاکمانوته ورشی، یو کس لوستی د نائب الحکومکان او حاکمانوله خوا د باندی له درباره د حکومتی نه مقرر ده چه دا نفریوته راهنمائی وکړی او محکموں ۲۲ د عدلتی ته ئی ولیږی. (۲):- پخوا له دی نه په شرعیه محکمو کښی ټولی کارونه د دعوو محض تریوی محکی پوری تعلق در لود چه خلاصیدل دیوی فقیری کار په سبب دغه فرصت وړییده. او په تیریڈل د ډیر مدت سره نه کیده او رعیت به زیاد سرگردان وه ـ اوس دیری محکمی جوړی شویدی ـ او کارونه د محکمو تقسیم شویدی لپاره ددی چه محکمی د عدلیه په تلیلو سره دعوی د رعیت خلاصی کء او هریو محکمه حه سم له نظامنامی سره په اندازه د اختیار و خپل دعوی فیصله کړی. ولی بیا لپاره د حاصلو د حقو د عدلیه محکمو څخه محصل مقرریده. پس له دی په عدلیه محکمو کښی خاص دعوی فیصله کیږی یعنی له محکی نه بالکل په چا باندی محصل نه مقرریږی ۲۳ حقوق فصیلی چه په محکم کښ خلاصیږی مدعتی ته سپارلی کیږی- که مدّعی علیه نتدهی نہ کولہ او حق ئے نہ ورکولو- پہ نائب الحکم مکیو او پہ حکومتوں کښ چہ قوماندان دکوتوالی تر درجہ د ٹولی مشرہ مقرّ دی مدّعی به دغه قوماندان د کوتوالی تہ ورړکع پہ واسطه د د دی سرہ بہ حقوقہ حاصلوی مجازا سطه دجُنه از جنایت پس لہ تمامید و د فیصل پہ وا د قوماندانانو د کوتوالی سرہ اجزاء كيري په هغه ځایو کښ چہ قوماندان د کوتوالی له دجہ د ٹولی مشی نہ ښکته وی۔ حاصلول د حقو ا و اجراد مجازات په واسطه د حاکبانو سره کیږی! نائب الحکمر متی قاضی او حاکم دحکومت قاضی د قریه داری حاکم قاضی --- ٢٤ شعبه دیمه (١):- تراوسه پوری اکثره نفری- په واسطه د قوه اجرائیه او خاطر داری خپل اتوله برئی نائب الحكومه او حکامانو ته عرض کولو، په نامه د مستوفیانو او دفتریانو په حسابی کارو کښی حکمنامه حاصلوله- پس له دی هر کله چه لپاره د اجرا د کار و قانونی قاعدی شته - نائب الحكومه، او حاکمان اول په اول کښی په حسابیه کار و وقت نه تیره وی او په عرضی د قشر و د حسابیه درعیت کښی به حکمنامه نه ورکوی رعیت به لپاره د اجراکولو د حسابیه کار و خپلو کښی بی له سر کردانی سم د لاسه هغه اداره ته ورځی چه کارئی ورپوری تعلق لری. کاتبان ، سر کاتبان، مامورین مدیران د هغه کار، حسابیه کارونه چه دوی پوری تعلق لری په اندانه د واک خپل چه معلومه دی سلیم ۲۵ قاعدی سره به اجراکوی ، او پورته قررات نه په صلاح او مشوره د مستوفی او سررشته دارانو چه د دوی کار هغو پوری تعلق لری حسابیه کارونه به اجرا کوی . (۲):- په جلب نامه (تکس دغوښتنہ) د مامورینو اود هغو کسانو کښی چه د پاره د خلاصو لو دحسابیہ دعویظرتی کیدل نائب الحکومه او حاکمانو به دستخط کول- پس له دی پہ جلب نامه د شعبه د حسابیه کښی یاد دستخط د مستوفی او د سررشته دارانو کافی و بسنده دی . (۳):- په براتو د مصارف او تنخواه او په رسید د خزانی او گدام او تحویلخانو کښ ، مُهر د نائب الحكومہ کا تو ! حاکمانو کیده - هر کله چه علم راویستل په صحیح والہ او غلطی د براتو ممکن نه وه ، پرته له دی چه د مامورانو او دفتريانو مهرونه ئی کتل او ٢٦ اوسهره ول کی ئی، هیچ سنجش او تحقیق نشوی کولا همیشه به وقتونه د حاکمانو په دغه بی فایدی کارتاپرول پوسیره په دا باندی لپاوه د معلومول د مصارف او تنخوا د تول مملکت د افغانستان " بودجه" یعنی میزان د دخل او خرج جوړشوی ده، چه اندازه د مصارف و خرڅونه او د معاشات و تنخاکان د هر ښاخ پر هغه کښ معلوم او مشخص دی دفتریان هم له منظوری د " بودجی" چه له وزارة مالیی نه دوی ته خبر وركول کيږی حال د خرڅو اقینگانو کوی ۔ په برا تو او رسید و د خزانی او تحویلخانی پس له دی نه مهرد نائب الحکومه او د حاکمانو ضرورنه دی ۔ یواخی مهر د مستوفی او د اعلیٰ سردشتہ دارانو بعد له دستخط او ثبت دادار و کافی سنګ دی. حسابيه جواب وسوال چه له مرکز ۲۷ د ولایتونو مامورینو سره کیدلی ، نائب الحکومتګا په اعتبار د دستخط د مستوفیانو امضا کوله همدا رنګه حسابیّه مسئلی چه د حاکمانو او کاردارانو د مالیئی له خوا لیږل کیدی په نامه د نائب الحکومتګا سره به ئی لیږلی ، هغو به پس له ملاحظی اوکتلو دفتری ته ئی سپارل - پس له دینه جواب د سوال او حسابیّه خطونه چه له اداری د مستوفیانو د ولایت څخه هغه محلاتو ته چه دغه ولایت پوری تړلی دی، کیږی - په نامه د حاکمانو او کاردارانو د مالیئی لیکل، یواځی په دستخط د مستوفی سره لیږل کیږی ؛ محلی حاکمان به عیناً په ډیر سره دغه مکتوب پس له ملاحظی نه دفتری یا کاردار د مالیئی ته سپاروی او په اجرا کولو د هغه کښ به باعث او متوجه وی - هر څومره حسابیّه نوی چه محلاتو څخه هغه مرکز د نائب الحکومتګی ته ۲۸ ځای تعلق ور پوري لری، لیږلی کیږی، مامور د مالیی او حاکمان به ئی په اتفاق سره امضا او دستخط واخی په نامه د مستوفی سره به ئی لیکی او لیږی- دضر جواب سوال او خطونه چه لولایتونه مرکز د وزارت لیمن الیه په دستخط دناالحکومه او مستوفی سره لیږل شی، د غیر شاده حسا شعبی کښی چه له وزارة داقتیه سره مخابره وجواب وسوال کیږی په نامه د نائب الحکومه اود مستوفی لیکل کیږی نائب الحکومه پس له ملاحظی په سرسره دغه خط لپاره د اجراء کولو مستوفی ته سپاری - جوا وسوال د نورو شعبو اوسباخو هم په دی صورت سره اجراء کیږی ! (۵) :- بعض ضروری مصارف چه تخصیصات د " بودجی " په هغه سره کفایت ونکړی او ضرور شی - مستوفی په اتفاق د نائب الحکومه سره وزارة مالیه او وزارت دهغی شعبی ته دخبر ورکړی - پس له ۲۹ منظوری د حضور څخه، له وزارة مالیه او مربوطه وزارة د هغی شعبی ته خبر ورکول کیږی چه اجراء یی ګری . ٣٠ شاگرد معارف پخواله دینه اولیاء د طلبه پر ټول کارو د معارف کښی له جزوی تر کلی پوری یا وزیر یا نائب الحکومة ته ورتلل او حکومہ ددوی به ئی په نامه دلانده نی کار دارانو حاصلی مثلاً یو سړی به عرض کوه چه شځوی د لږ یو مکتب نه بل مکتب ته بدل شی ۔ یا به ئی عرض کاوه چه غریب او بیکسیم شما ځوی د لږ مکتب نه معاف او خوشی سی یا له سلوك اوروش د معلم یا به د د علیم نه په نسبت سره ځوی د ده ته پخپله په حضورد وزير يا نائب الحکومه عرض کولو ۔ بیا به د وزارت یا ولایت له خوانه حکم د پلٹنہ اود تحقیق د داسی کارو په نامه د ملک او بعضی په نامه د سر معلم کیدلو ۔ په دی صورتو کښی په ترتیب او ترلی شوی کارو د دایره د اختیارا د مامورین د معارف کښی یو خلل او خرابی پیشیز له ۳۱ برسیره په واباندی په عمومی تعلیمو د طالبانو کښی هم معطلی راغله - او په اجرا کولو د ضروری کاروکښی چه کول ئی باید په تلوار سره وی ځنډ او دیل واقع کیدله . پس له دی باید چه تمامی کارونه د معارف مدیرانو د معارف ته ورزی ، یعنی هغه کارونه چه مکتبو د شهر پوری تعلق مدیر د ښهرته اود (۶) کروهی مدیر د (۶) کروهی ته ـ دغسی رنګه د هر شعبی مدیر د هغی شعبی ته ورشی ـ مدیر د هغی شعبی تر هری اندازی پوری چه اختیار لری، پخپله به ئی اجرا کوی ـ او ترواك پورته به ، په قرار د قاعدی نائب الحكومه او حاكمانوته عرض کوی او سرشته به اخلی! د سراج الاطفال نظامنامه صیغه تصدیق طالبانو چه کار ورته اسان شی طبع شوه د اسد په ۳० تاریخ ۲۳ + + + ۳۲ شعبه تجارة همیشه کار او وظیفه دکاردارانو دکمرک سم له نظامنامی دکمرک سره ساتنه او ترل د بندرو، او آخستل د محصولو دی - په زیاتید واو ترقی د سوداگری کښ به سعی او کوشش کوی - او پر هغه فقره کښ چه ترواک ندی پورته وی ، نائب الحكومه ته به وړزی -۹ هغه فقره کښ چه لایق د اطلاع او د رپوت اوزد ه کولود سررشتی وی له مرکزنه په دستخط د نائب الحكومه وزارت تجارت ته به خبر ورکوی، سررشته او هدایت به اخلی دزراعت کلیة مدیر زراعت همیشه په پليتنه او لوخول دکانو او کنودل دلويو لویو ویالو۔ اونوى اینودل د ځنګلوسعی رتبه شرقی حقوق وی نصف جریمه از معاش مدیر زراعت وضع خواهد ( ع الدین محمد ۱۰) ۳۳ او کوشش کوی - وسیلی د ترقي د کښت وکرنی ، کار دارا د سرکاري ځمکو او د دهقانو ته ورښیی - لوځول اولنبه ول دکانو ، کنودل دویالو اونوی ایښودل د ځنګلو به په اجازه د نائب الحکومه او د حاکمانو سره کوی او هغه مبلغ چه په بُودجه کښ ورلره تعیین او معلوم شوی په اجازه د نائب الحکومه او د حاکمانو به ئې ښندی - علاوه پرهغه باندی که نور څه مبلغ لپاره د هغه کار و لازم او ضرور ولید شی په دستخط د نائب الحکومه خپل وزارت ته خبر ورکوی او منظوری به حاصلوی ! ٣٤ شعبه کوتوالی (۱):- چخواه لدینه مجازات د قباحتو حاکمانو انچکی پر خواهش خپل اجرا کول پس له دی پر نائب الحکومگیو او حکومتیو کښي قوماندان دکوتوالی چه دغند مشره تر کندك مشره پوری مقرر دی، فیصله د مجازات د قباحت به کوی ـ او په هغو حکومتیو کښی چه قوماندا دکوتوالی ترتولی مشره پوری مقرر دی، تحقیقات د قباحتو به قوماندان د کوتوالی کوی حکم د مجازات به حاکم ورکوی ـ او په هغو ځايو کښی چه ښکته له درجي د تولی مشري نه منصبدار د کوتوالی موجود وی تحقیقات د مجازات د قباحت کونکی پر واسطه د علاقه دار پر مصلحت او مشوره د مجلس د علاقه دار سره اجراء کيږی (۲):- په نائب الحکومگیو او حکومتیو کښی قوماندان دکوتوالی ۳۵ چه له غنډ مشر ته تر ټولی مشره پوری دی ابتدائی تحقیقات دیڅخه او دجنایت پرحکوی ـ په علاقه‌دارنو او په هغه حکومتیوکښ چه منصبدار د کوتوالی ښکته له ټولی مشرڅخه‌وی د ابتدائی تحقیقات پر حاکمان او علاقه‌داران کوی، نتیجه د تحقیقات به سم له قاعدهِ د نظامنامی د عدلیه محکموته سپاری چه په دغو محکموکښ په قواعد نظامنامی او ایښودلی قاعدِ خلاص او پاکی شی. (۳):ـ هغه کارونه چه کوتوالی کښ تحقیق لاندی راشی، نائب الحکومه او اعلی حاکمان په همغه وقت د تحقیق کښ په ښه شان سره نگرانی اوحاصلو د معلوماتو کولای شی ـ او بعض مهمه او لوئ فقری، چه امنیت د ملک لره سبب خلل وی ـ دوی یئ په خپله په واسطه د کوتوالۍ څخه خپلی نگرانی لاندی تحقیقات کوی. ٣٦ (٤):- پخواہ لہ دینہ لپارہ د حاصلولو د حقونو خاص د نائب الحکومہ لہ خوا محصل مقرریدہ او خپل تونو بدئی پہ فیصلہ کولو د حقوقیه دعوو کښ تیرہ ول ۔ پس لہ دی شخہ پر ھغہ نائب الحکومتيو او حکومتیو کښ چہ قوماندان د کوټوالی لہ غند مشر تہ تر ”ټولیمشر“ پوری مقرر وی-لپارہ د حاصلولو دحقوق مدعی عرض وکړی پر موجب د فیصلو د عدلیه محکمو، پہ واسطہ د کوتوالیو سرہ محصل مقرریږی-اُ پر ھغہ ځایوکښ چہ منصبداران د کوټوالی ښکتہ تر تولی مشرانوشخہ وی ۔ حاکمان او علاقہ داراٌ بہ سم لہ شرعی فصلی سرہ تحصیل د حقُوکړی نشان مامور فى وظائف ظاہرہ یہ سفینہ ۱۰۰۰ ۳۷ شورای دولت د نائب الحکومکیو او د حاکمانو اعضاء د مجلس د مشوری سم له اساسی نظامنامی سره ـ هغہ فقری چہ پہ نظر سره د خیر او د اصلاح د حال د رعیت ، نفع او بہبودی د کار و د دولت ، مناسب د رپوت او د اطلاع کښی ، نائب الحکومہ او حاکمانو تہ بہ خبر ورکوی ، نائب الحکومہ او حاکمان کہ دا فقری ددے تر واك لاندی وی ، او اجرا کول د هغو واجب کڼی ـ ھغہ فقره بہ اداری د هغی فقری تہ سپاری او حکمنامہ د اجرا کولو بہ ورکوی ـ او کہ د دوی لہ اختیارونہ پاس وی د هغی فقری وزارت تہ بہ رپوت او خبر ورکوی ـ پس له اجازه غوښتلو د مرکز نہ بہ ئی اجراء کوی . ۳۸ پُسته وظیفه او کار د کار دارانو د پوستی او د تیلیفون ، د نائب الحکومه تر حکم لاندی همیشه د رول د تیلیفون او مرسول د پوستی دی په صورت د غفلت و بیخبری ا و سُستی د دوی کښ نائب الحکومه به بازخواست د غفلت او د سُستی د دوی كوى اجراء كول د پوسته رسانی په صورت د عُهده برآری سره درول او جوړه ول د نوی تیلیفو او تلغراف كه ضرور شی نائب الحکومه به ئی پر اندازه د واك خپل سره په واسطه د مامور د پوستی او تیلیفون اجراء كوى - او پاس له واك نه به وزارت داخِلِیَه ته لِګَوی. پس له اجازه غوښتلو د مركز خبريه اجراء كوى! (بربری کانی) ۳۹ اداره طبیه مامورین طبیه سَمَ له هغه قاعدوسره چه نظامنامه د اساسی تشکیلات کښی روبنانه بیان شوی دی ، مقرری کارونه خپل به کوی، نائـ الحکومه او حاکمان به همیشه باخبری او نګرانی د کار و د د وی کوی ـ چه دوأ د مرضو او علاج د نور وعلتو په ښه شان سره وشی ـ او له بلی خوا پاکی او صفائی د کوڅو او بند ول د سببو د هغو مرضو چه له یوه نه بل ته ورتګی په ترار د تصویب او قبلولو د طبیه مأمورینو په واسطه د مامورینو د کوتوالی سره کیږی ـ هغه تد بیرونه چه مأمور د طبّیّه ئې لپاره د دفع د متعدّی مرضو نائب الحکومه ته و ړاندی کړی، نائب الحکومه په هر شأن چه وی په دغه کښی به معاونت او مطابقت کوی . نظامنامۀ تشکیلات اساسی حصه دویم که د مامورینو صفاتو او طبع معنیا؟ ٤٠ مكتوب نويسان نائب الحكومتيون نائب الحکومتمكان اوحاکمانو به پیچوالد دی نه بعضی تفتیشیه فقری چه تر نورو ادارو پوری تعلق در لوده په واسطہ خپلو مکتوب نویسانو سره کولی پس له دینه د حکومتیو مكتوب نویسان پرته له هغو فقرو نه چه د مدیریت د مکتوب په نظامنامه کښ د دوی له وظیفو شمیرلی شوی دی ، هغه فقرو کښ چه نورو دائرو پوری تعلق لری دخل او غرض کولی نه شی . هغه قاعدی چه په دی نظامنامه کښ په نسبت سره وظیفوته دنائب الحكومه او د مامورینو، او گززول د کارو د دائرو تړلی شوی د یو ولایت ، جوړ شوی او علی و وښانہ بیان شوی وی - پخپله هغه قاعدی په ۱ حكومتیو کښ هم برابربیږی ، اوعمل پرے کیږی . ٤١ په اجرا کولو د حکمو د پاس قاعدو کښ نائب الحکومه او حاکمانو او متعلقه مامورین د هغو مکلف دی ! باتمام رسید طبع این نظامنامه در مطبعه ماشین خانه دارالسلطنه کابل ٤٢ ضمیمۀ تعلیمی د بیلو د کار و امور بپتو ماده (۱) یعضه کسان چه پر قرار د فصلی او حجت چه شرعی سند کیدی شی، طلب د حق په دپۀ د استید نکو د بل ولایت لری، او حاکم د دی ځای ته عرض وکړی - دا حاکمان د هغو حاکمانو ته چه مدعی علیه هلته کښـ کښ استوګنه لری په خصوص د حاصلولو د حق د عارض بانو کښ خبر ور کړی چه په قرار د سند حق د عرض کونکو حاصل کړی او د دی لره ئی واسته وی . (۲) :ـ هغـه ښځی چه له نه رسید لو د نفقتی له طرفه شښتن خپل چه په علا قندیلی حکومتی کښ وی ـ حاکمانو دخپل علاقی ته عرض وکړی۔ حاکمان د علاقی په باب د حاصلولو د نفتی ٤٣ د دوی کښ پخپله د حدودو حاکمان سره کاغذ او خط باندی سوال وجواب کولای شی .. (١٦) جوزا سنه (١٣٠٢) بمطبعه دار السلطنه کابل باسم ماشینخانه مبارک جلالتمآب طبع رسید سنه ۱۳۳۰ (۱) د دی غلطنامی له مخی هخه خایونه د دی نظامنامی د تفریق د وظیفو چې په چاپ کښ غلط شویدی تصحیح د کړل شی مخ شمارۀ سطر داسی چاپ شویدی داسی د لوست شی مخ شمارۀ سطر داسی چاپ شویدی داسی د لوست شی ۱ ۳ په ۴۲ د په (۴۲) د تور ۱۰ ۹ کاروی په کار کاروی په کار ۱ ۲ و دتولو دما مورینو او د ټولو مامورينو ۱۱ ۱ شعبی شعبو ۱ ۹ پریشان اوکار د پریشان نه سره یم او کار د // ۱۰ په دننه ئی دننه ئی ۲ ۳ کیدلی کیدل ۱۲ ۴ سره حقوق سره حقوقی // ۱۲ ررسانه روښانه // // یان تباحت یا «قباحت» ۳ ۱۰ پخپ پخپله // ۱۲ کار و د ساتنی کارونه د ساتنی ٤ ۹ د نقصان د نقصان ۱۳ ۷ ډیر ډیر ۵ ۲ ورکړل ورښل // ۱۰ دحصولو او حقو[؟] د حصولول د حقوقو اهل // ٤ له دیار له دپاره // ۱۵ حقونه غواړی حقونه غواړی // د څو څرګانته څو څرګنته ۱۷ ۸ مؤئ ادویه یه موئ ادویه یه پردیس // ۵ داخری ته وركړ داخري ته ور كړی ۱۹ ۶ متعلقه وته يي متعلقه او وته يي // ۸ شاځونه ښاخونو // ۱۳ لاندی لاندی // ۱۳ اجراء دکار د اجرا كول د كار د ۲۱ ۲ په ډیر کله ډیر کله // // برابر الينو د لو برابر له الينو دلو // ۹ یو ابر د محکی برابر محکمو ۶ ۶ قاعد انه وجوبه قاعد ته وی جوت ۲۲ ۹ هر یو محكم هر یوه محکمو ۷ ۹ کار ودکار دارانو کار و د کاردارانو // ۱۳ ربی به رسی به ۸ ۵ ماموریتو مامورينو ۲۵ ۱ په اجرا کړی په دي اجرا کړی // ۶ د وقتو د وقتو // ۵ غوښتنه غوښتنه // ۹ وا حاضرشی حاضرشی ۲۶ ۱ تحقیق شوی تحقیق نی شوی // ۱۱ لپاره لپاره // ۲ تار دل ښاریدل // ۱۲ لیدل لیدل // ۶ شاګان ښاګانو // ١٤ تائی حوکمه ویلی نائب الحكومه و ايلي // ۸ سه منظوری سه ام منظوری ۹ ۵ ما نخشين مازدیګر ۲۸ ٤ وزارة دابران وزارة د اپران // ۷ باندی شوی وی باندی شوی وی ۲۹ ۳ اجرای کری اجرائی حكوي (۲) ددی غلطنامی له مخی هغه خاپونه دد نظامناد حقوق دوظیفو" چه په چھاپ ( کښ غلط شویدی تصحیح دکرتے شه) صفحه | سطر | دا شے چھاپ شوید داستی لوست شے | صفحه | سطر | دا شے چھاپ شویدی | داسی دلوست شی ۳۰ | ۹ | تحوی دد ه ته | تحوی دده ته | ۴۱ | ۲ | حاکمانو | حاكمان ۳۱ | ۷ | تعلق مدیر | تعلق لوي مدير | ۴۲ | ۲ | ماده (۱) | ماده (۱) ۳۱ | ۸ | د هری شعبی | د هری شعبی | ۴۲ | ۱۲ | طرفه دخبښتلو | طرفه دخبښتن ۳۲ | ۱۱ | زراعت همیشه | زراعت دولايانو هميشر | ۴۲ | ۱۳ | خپل | خپلی ۳۳ | ۸ | خپل وزارة ته | خپل وزارة او وزارة مالی | ۴۳ | ۱ | نورو | نورو ۳۴ | ۱۱ | د قباحت کوونکو | د قباحت کوونکو حکاموتم په وسيله او ياه على حده لکه په کښ ښکاره دی کرم پر | ۳۱ | ۳ | حسنلو | څښتنلو [BLANK PAGE] در مطبعه دارالسلطنه کابل چاپ شد