جغرافیای عسکری ترتیب دهنده : باهتمام لوا مشران مکاتب عسکریه السید محمود سامی در مطبعه مکتب فنون حربیه طبع گردید طبع اول کابل ـ سرطان ـ ۱۳۳۴ کتابخوانه محمد اکبر عشيق کارته سه کابل افغانستان عبدالاحد جغرافیای عسکری از کتب عثمانیه مأخوذ است لوا مشر مکاتب عسکریه السید محمود سامی در مطبعهٔ مکتب فنون حربیه طبع گردید . طبع اول کابل - سرطان - ۱۳۰۲ - مدخل - چنانکه فن طبوغرافيا : چوکات تعبيه است همچنان ساحهٔ تطبیق و جریان حرکات سوق الجيشيه نیز : جغرافیای عسکری است . در تعبیه ؛ چنانکه اراضی : معاون حرکات است در صفحات سوق الجیش نیز : اقسام مما لك : همچنان معاون است . حتی نسبت به تعبيه : استعانهٔ حركات جسيمه از اقسام مملکت : بیشتر و بزرگتر است . چونکه تنها اراضی نی ؛ بلكه شمند وفرها طرق مادیه و نهریه ، ابحار و غیره ( وسائط اجرا و حرکت ) نیز ؛ به مدلول جغرافیای عسکری ؛ داخل وحتى نسبت به احوال طبیعیه : زیاده تر حائز تأثیر و قیمت است . ۲ –(جغرافیای عسکری)– قسم اول معلومات مختصره در باب سوق الجیش [و یا مناسبت و ارتباط ما بین حرکات و احوال جغرافیه] حرب: برای تأمین و استحصال يك منفعت و یا حق سیاسی، عبارت از دوام نمودن مناسبت دو دولت به واسطه قوت سلاح است . حرب، به واسطه اعلان رسمی و یا به واسطۀ يك اخطار که معادل آنست شروع میکند و به واسطه عقد صلح، خلاص میشود. سیر از اعلان حرب، اردو های طرفین و قوای بحریه آنها خصم همدیگر یعنی دشمن همدیگر شمرده میشوند . حرکات عسکریه که اینها بمقابل همدیگر اجرا میدارند حرکات حربیه نامیده میشود . يك حرب را به دو نوع افاده کرده میتوان شد : ۱ - نسبت به سنه که حرب دران واقع شد . مثلا : حرب ۱۲۹۹ . ۲ - نسبت به اسم مشترك دول محاربه . درین حال مناسب آن دولتها را اول نوشته کرده در میان نام آنها يك خط فاصل نهاده میشود . مثلا : حرب (ژاپون - روس) . جریان يك حرب هرگاه در ظرف زیاده تر علی الاحمد کهوگردی از يك سال ؛ واقع شود سالهای مبدا و منتهای حرب را تحریر نموده در میان آنها باز يك خط وصل ؛ کشیده میشود . مثلا : حرب ۱۸۷۷ – ۷۸ ۰ نظر به اصطلاحات غرب ؛ مابین « حرب » و « سفر » ؛ تفاوت میباشد . فی الحقیقه ؛ «سفر » به واسطۀ امر سفر بری که على الاثرا پیشتر از اعلان حرب داده میشود آغاز میکند و به واسطۀ عودت اردوها به حالت « حضربری » ختام میشود و لهذا عمر سفر ؛ درازترست . و نیز حرب ؛ هرگاه بيك علاقه که حرب مذکور دران ؛ واقع شده باشد و يا بيك بلده مهمه که حرب مذکور ؛ به بلده مذکوره ؛ معطوف و راجع باشد نسبت کرده یاد شود تعبیر « سفر » ؛ مرغوبتر میباشد . مثلا : سفر قريم ، سفر ويانه . آن حركات حربيه كه بداخل منزل اسلحهٔ ناريه طرفين مخاصمين اجرا مي يابد « محاربه » ناميده ميشود و هر گاه يك قسم عظيم قواى اصليه طرفين ، اشتراك كرده محاربه شود يعنى بيك مقياس واسع ، محاربه شود آن محاربه را « محاربه ميدان و يا معركه » مينامند . محاربه ها به نقطه مهمترين اراضى كه محاربه دران ، واقع شده است و يا به محال مسكونه كه به محل محاربه ، مجاورند نسبت كرده ياد ميشوند . مثلا : محاربه دكه ، محاربه اسپينسوكى . تعبیرات ( حرب ) و ( محاربه ) را بعوض يكديگر ، استعمال نمودن ، غلط است . حال سفر برى : قوت و تجهيزات قطعات مجاهدين عسکریه را علاوه بر وقت حضر ؛ تزیید نمودن است اعلان حرب شود یا نشود . دار الحرب : آن حصۀ مملکت دشمن ؛ که اردو های طرفین مخاصمین در اثنای حرکات حربیه ؛ دران حصه ؛ اجرای حرکات کرده بتوانند آن را برای طرفین ؛ « دارالحرب » مینامند . بحرها نیز درین دارالحرب ؛ داخل است . دار الحرکات : بنا بر اجبار احوال جغرافیه ؛ يك اردوی مستقل ؛ برای حصول يك دور مخصوص حرب ؛ در يك حصۀ دار الحرب ؛ مستقلاً اجرای حرکات میکند . آن حصه را « دارا لحرکات » مینامند . درین حال ؛ بعضاً در يك دار الحرب ؛ يك چند دارالحرکات میباشد . بالفرض در وقوع يك حرب با دولت روسیه ؛ در دارالحرب سمت شمالی ؛ ( دارالحرکات قطغن ) و ( دارالحرکات هرات ) . ١ . تعبیرات و قواعد سوق الجیشیه ب ـ ١ سوق الجیش ، تجمع سوق الجیشی ، اجتماع نخستین سوق الجیش : فن و یا صنعتیست که برای استحصال مقصد حرب [ یعنی برای زبون کردن دشمن به درجه که دیگر مقاومت کرده نتواند ] صورت استعمال وسائط حربیه را در سفر ؛ می آموزاند . وسائط حربیه : وسائط حربیه یك دولت ؛ عبارت از اینهاست : ١ ـ اردو و دوننمای آن یعنی اردو و قوه بحریه ، ٢ ـ وسائط اتصالیه آن دولت [ طرق ، عبدالاحد شمندوفرها ، بالعموم آلات ثابته مخابره ، اسباب نقلیه ] ، ۳ - استحكامات آن دولت . احضار نمودن وسائط مذکوره به درجه كه به مقصد ، كفايت كرده بتواند عائد بوقت حضر است . آثار فعليه سوق الجيش ؛ بواسطة امر سفربری ؛ شروع ميكند . موضوع سوق الجيش ؛ در سفر ؛ احوال را دیده تدابیر مناسبترین را دریافت نمودن است . و موضوع مذكور ؛ در خصوص تعیین هدف و استقامت اردوی سفر و نیز در خصوص تأمين حركات تعبيه به شرائطیكه برای ما موافقترین باشد ميكوشد . حال آنكه احوال حربیه‌ ؛ متبدل میباشد لهذا نهادن اصول های قطعی برای سوق الجيش ؛ ممکن نیست . مع مافيه ؛ قسم اعظمترین تبدلات ؛ حرب فرق مابین حرب محاربه چیست ؟ محاربه یکمیدان کلان جنک که از زخمی وخونی جای پای ماندن نباشد . حرب چند جایی که محاربه باشد حرب نامیده میشود . علی محمد عبدالاحد - لوگردی اردوی دوم [۲ قول اردو] اردوی سوم [٤ قول اردو] اردوی اول [۱ قول اردو] قطعه حدود قراول دشمن جغرافیای عسکری: صحیفه / ۱۱ اسید محمد شاہ عبد الاحد محمود ۱۰ خلاصه خاصه به ادوات حربیه و به وسائط اتصالیه : تعلق دارد . و قواعد سوق الجیشیه که در باب عنصر اصلی که عبارت از انسان باشد تقریباً لا یتغیر است . تجمع سوق الجیشی : قطعات عسکریه که به حال سفر بری : داخل میشوند لا علی التعیین یعنی بدون ملاحظات عسکریه : به هر طرف حدود : سوق کرده نمیشوند . بلکه اردو برای اینکه با اردوی دشمن : به داخل شرطهای مساعد ترین : محاربه کرده بتواند اولا تجمع سوق الجیشی : اجرا میدارد اردو ییکه سفر بر است اقسام مختلفه آن را به جمعیت‌های مناسب (که هر جمعیت : يك و یا چند قول اردو باشد ) بالافراز : آنها را یا در محل‌های مجاور حدود : و یا در محل‌هائیکه به حرکات خصمانه ، مساعدترند مقرر میکنند . که این را مجمع سوق الجیشی مینا مند در زمان قدیم ، اقسام اردو را در يك منطقة حدود و حتی دريك نقطه آن ، جمع میکردند که این را «تحشید اردو» می نامیدند . حال آنکه درین زمان ، اردوها نسبت به زمان قدیم ، خیلی جسیمتر گردیده است لهذا کافه قوت را در يك جای ، جمع نمودن ، هم درخصوص سوق و اداره و هم در خصوص اعاشه ، باعث مشکلات عظیمه میبا شد . ازین سبب ، اقسام اردو در مناطق مناسبه دارالحرکات ، از همدیگر به فاصله کمابیش میباشند . يك اردوی سفربز ، بدینگونه برای رفتن بمقابل اردوی خصم خود ، از راه های زیاده تر ، استفاده کرده میباشد [ قزوکی 1 ] . صورت اجرای مجمع سوق الجیش ، به : 1 ـ راه ها وعدد شمند وفرها ووضعیت ١٢ ١ ـ شمند وفرها ؛ وبه ٢ ـ مقصد حرب [ تعرض و يا مدافعه ] ؛ وبه ٣ ـ حال دشمن ؛ وبه ٤ ـ وضعیت جغرافیه ، تابع است . آن اتصالات ؛ که داخل مملکت را به سرحد ، ربط میکند هر گاه بسیار باشد به حركات حربيه سریعاً شروع نمودن ؛ میسر میشود ؛ بعد از تجمع ؛ هرگاه پیشرفت نکرده به اردوی دشمن ؛ انتظار شود يك منطقه تنك تر ؛ انتخاب نمودن مناسب میشود . در مقابل يك خصم ؛ كه عجول و يا زود حاضر میشود در خصوص تأمین اکمال همین تجمع فوق ؛ به بعض تدابیر مخصوصه ، مراجعت نمودن و در خصوص محافظه حدود ، عليحده مقت کردن لازم است . ۱۳ در مملکتهائیکه وسائط اتصالیۀ آن : قلیل و اراضی آن : کوهی باشد تجمع : به احوال اراضی : زیاده تر تابع گردیده نهایت : به اصول تحشید که در زمان قدیم بود نیز : میگردد . اجتماع : آن اردو : که تجمع کرده است خاص برای اینکه با دشمن : محاربه کرده بتواند اجتماع میکند . این را ( اجتماع ) مینامند . اجرا نمودن اجتماع نخستین در زمین و زمان مناسب : خیلی اهمیتدار است . خطائیکه درین خصوص : واقع شود تصحیح آن : خیلی مشکل وعلى الاکثر : محال است . محل اجتماع اردوهای زمان حال که موجود آنها بسیار است تبدیل نمودن : به واسطۀ رفتار ها و توقفهای عدید و مدید : ممکن الاجرا میشود . آن اردو : که دريك نقطه : اجتماع کرده شد خواه سوق و ١٤ اداره وخواه اعاشه آن ؛ خیلی مشکل است لهذا قطعات جسیمه عسکریه را بی وقت یعنی دشمن ؛ وقتیکه هنوز خیلی دور باشد اجتماع کردن ؛ غلط است . برای تکرار سوق و تحريك نمودن چنین اردوی مجتمع ؛ مجبوریت حاصل میشود که مجدداً به اقسام ؛ منقسم گردد . ۲ ) اس الحركات ، جبهه ؛ اس الحركات : يك اردو ؛ در خصوص خوراك و غیره ؛ اگرچه از منا بعیکه در دا رالحرکاتند استفاده کرده می تواند اما خیلی لوازم هست که اقسام اردو ؛ لوازم مذکوره را در داخل دارالحرکات ؛ پیدا کرده و بعض لوازم را نیز به همراه خود برده نخواهد توانست . حال آنکه آنها را احضار نمودن ؛ و به درجه که پوزه در وقت لازم ؛ به اردو ها رسانیده شوند به اردوهای مذکور ؛ خبری که در حسن باروت، بم هکذا نزديك بودن ؛ لازم است . نواقص حیوانات را در دارالحرب ها قسماً اکمال نمودن ــ آن هم اندك استفاده دار ـ ممکن است . برای نواقص جبخانه ، مهمات ، اسلحه ، افراد و ضابطان : تنها به منابع مملکت ؛ مراجعت کرده میشود : اينك ؛ آن قطعة اراضی را ، كه يك اردو در انجا گدامهای ارزاق و مهمات خودرا تأسیس میکند و از انجا قوای امدادیۀ خود را میگیرد و در انجا مریضان سخت خود را نگاه میدارد « اس الحركات » مینا مند . در مملکتهائيكه شمندر فر هـــا بسیار باشـــد يك قطعة ارا ضی را ، يك ولایت را ، يك منطقه را به عنوان اس الحركات , تفریق نمودن ؛ حاجت نیست . در چنین جا ها کافۀ مملکت اساس الحرکات میباشد . اردو وقتیکه پیشرفت میکنند در ممالك دشمن ١٦ نیز : متعدد و کافی : شمند وفر ها می یابد . اینها را هرگاه استعمال کرده بتواند ( يك اس الحركات متحرك ) به دست آورده میباشد . مكر عدد شمند وفرها در يك مملكت هرقدر که قلیل کردد به تأسیس نمودن چند نقاط ثابته : احتیاج حاصل میشود . وسعت اس الحركات : به جسامت اردو تابع است . مثلا : ان اردو که قوتش ١٠٠ هزار نفر باشد نواقص خودرا تنها ازيك نقطه : اکمال کرده نمیتواند . اس الحركات يك اردوى بزرك : بايد كه يك قطعة اراضی واسعه باشد. يك شمند وفر که راه آهن آن : فرد باشد برای يك : و نهایت برای دو قول اردو : وظیفه اس الحركات ديده میتواند . نقاط مختلفة اس الحرکات هر گاه به شمند و فریکه از داخل ۱۷ مملکت می آید مربوط باشد قیمت آن ؛ زیاده تر می افزاید . هرگاه تجاوز دشمن به اس الحركات ؛ ملحوظ باشد اس الحركات بايد كه به واسطة يك ويا يك چند موقع مستحکم ؛ تقویه کرده شود . اس الحركات هر گاه يك قطعة معينة اراضى باشد اردو مربوط آن میباشد . مسافة كه اردو از قطعة مذكوره ؛ دور شده بتواند محدود است . جهتیکه به نظر دقت آورده می شود اینست که اردو دائما در وقت لازم ؛ ازین ؛ استفاده کرده بتواند . در جایهای بی شمند و فر ؛ مسافة مذكوره ؛ پنج الى هفت منزل است . اردو هر گاه دور تر شود مجدداً به تأسيس يك اس الحركات ؛ مجبور است . ۱۸ [در ۱۸۹۷ در تسالیا ؛ اس الحركات اردوی عثمانی ؛ علاوه برشمدوفر استانبول ـ سلانيك ؛ سلانيك ـ مناستر ؛ ونقاط سلانيك ، صوروويچ ، مناستر ؛ شده بود .] جبهه : آن اردو ؛ که تجمع سوق الجيش خود را اکمال کرده است خط موهومیکه قطعات پیشینه اقسام مختلفه اردوی مذکور را وصل میکند جبهه آن اردو را می نماید . استقامت جبهه نخستین اردو ؛ نظر به تجمع اردوی دشمن ، به شکل و وضعیت خط حدود ، به مقصد حرب ؛ بدل میشود . جبهه هائیکه موازی به اس الحرکات باشند از نقطه نظر اعاشه ؛ فائده مند میباشند . جبهه هرگاه برای احاطه نمودن اردوی دشمن ؛ مساعد باشد يك وضعيت موافقترين سوق الجیشیه به دست آمده میباشد . ۱۸ عرض جبهه هرگاه زیاده باشد اقسام اردو ؛ در هر نقطه به همان نسبت ؛ ضعیف میباشند : و در جبهه های تنك ؛ قابلیت حركت ؛ اندك میباشد : بناءً علیه ؛ عرض جبهه ؛ با قوت باید که متناسب باشد . برای اینکه جبهه بی خطا باشد لازمست كه اول به اول ؛ تجمع سوق الجیشی ؛ صحیحاً یعنی بی خطا اجرا یافته باشد . ٣) خط الحرکات ، اتصالات ، خط منزل : خطوط سوق الجیشیه : اردویكه تجمع سوق الجیشی خود را اکمال نموده به حرکات حربیه ؛ شروع کرده است اقسام آن اردو ؛ از اس الحركات خود ها به سوی اردوی دشمن و یا به سوی نقطه که به دست آوردنش مطلوبه است راه ها تعقیب میدارند ؛ هیئت مجموعاً طرق مذکوره را «خطوط سوق الجیشیه» مینامند . خط الحركات : اردو ؛ از منطقه تجمع ؛ به سوی دشمن و یا به سوی نقطه که بدست اوردنش ملتزم است که میرود آن راه هائیکه تعقیب میدارد «خط الحرکات» نامیده میشود . اتصالات : راه هائیکه اقسام اردو را با اس الحرکات خود ؛ در مناسبت میدارند «اتصالات» نامیده میشوند . خطوط ارتباط : راه هائیکه در خصوص تأسیس مناسبات ؛ ما بین اقسام اردو خادمند «خط ارتباط» نامیده میشود . از بیان فوق ؛ چنین فهمیده میشود ؛ که موجودیت خط الحركات ؛ به حرکت اردوها وابسته است . حال آنکه خطهای اتصال و ارتباط ؛ خواه در حال سکون ۲۱ و خواه در حال حرکت اردو ها موجود میباشند . هرگاه يك محاربه میدان ، مأمـول نباشـد اعاشه اردو و سهولت سوق آن را مدنظر داشته خط الحركات ، عبارت از چنین راه ها که تقریباً بهم موازی باشند انتخاب میشود . و تدابیر لازمه ، اتخاذ کرده میشود تا قطار هائیکه ازین راه ها میروند در حین ایجاب ، به همدیگر : معاونت نمایند و یا یکی از آنها به توقفهای بی لزوم ؛ دو چار نشود . و هر وقتیکه تماس با اردوی دشمن ؛ ملحوظ گردد خط الحركات اردو ، عبارت از راه هائیکه بهم نزديك شــده میروند میباشد . درین اثنا برای اینکـه يك فكر عمومی داده باشیم چنین بگویم که : قطار های جناح چپ و راست يك اردو هرگاه از همدیگر : اعظمی ۵۰ کیلومتر. دور باشند روزیکه قطارهای ۲۲ مابین ، به محاربه می چسپند تقریباً کافه قطار های اردو ، همان روز ، به همین محاربه ، اشتراک کرده می توانند . خطوط خارجه و خطوط داخله : استطراد ـ دو و یا زیاده ار دو هرگاه ( خط الحركات ) های آنها اردوی دشمن را به صورتیکه احاطه میکنند بهم نزديك شده بروند مذکور اردو ها بر « خطوط الحركات خارجه » ، و اردوی خصم بر « خطوط الحركات داخله » میباشند . در اسفار سالفه ، بعض اردوها ئیکه برخطوط الحرکات داخله بوده اند ابراز فعالیت نموده چنین فوائد ، استحصال کرده توانسته اند که خصمیکه عدداً فائق است قطار های متفرق آن را علیحده علیحده مغلوب کرده اند . لهذا ازطرف ارباب نظریات اگرچه درخصوص خطوط ۲۳ داخله ؛ اهمیت زیاده اسناد میشود اما در حربهای این زمانه : جسامت اردوها ، تقريباً بيك سویه بودن تربیه و صورت سوق و اداره نمودن آنها ، وسعت و مكامليت وسائط استكشافيه ، استعداد و امکان يك چند روز دوام کرده توانستن يك محاربة میدان ؛ آن فرصتها را نادر ساخته و مباحث « داخله » و « خارجه » را از اهمیت سابقه اش انداخته است . خط منزل : خطهای اتصالات ؛ هر گاه تنها از نقطۀ نظر اعاشه و اکمال نواقص آن ، تلقى و مطالعه کرده شوند «خط منزل » یاد میشوند . درین حال ، بقراریکه در بحث اس الحركات : بیان شد طول خطوط اتصاليه بيك حد معين : داخل میشود . اردو ييكه به سوی دشمن ؛ بيك جبهة ٢٤ واقعه ، و برخط الحركاتی که به افق الحركات ؛ تقريباً عمود باشند حركت میکنند اگرچه اتصالات آن اردو ؛ امین میباشد اما اینها اعتباراً از زمانیکه بعنوان خط منزل ؛ استعمال میشوند برای تنظیم نمودن نقلیات بر آنها ؛ عليحده قوماندان و هیئت اداره ؛ تعیین میشود [ خدمات منزل ] . هرگاه از طرف قطعات خصم و یا از اهالی محلیه ؛ رسیدن ضرر به همین خطهای منزل ؛ محتمل باشد برای محافظه نمودن آنها ؛ نسبت به تهلکه ؛ يك قوت مناسبه از اصل اردو و یا از قطعات عسکريه که از عقب خواهند آمد تفریق و تخصیص کرده میشود . شمندوفر ها از کافه طرق اتصالیه ؛ زیاده تر سریع التأثر میباشند لهذا محتاجند که به تحت يك امنيت مكمله باشند . ٢٥ ٤ ) نقاط سوق الجيشيه ، قیمت نقاط ، هدف ، هدف اصلى ، لا يحه حرکات حربيه . عبد الاحد آن نقاط جغرافیه ا که ضبط نمودن آنها حركات حربیه را تسهیل میدارد و یا محا فظه نمودن آنها وظایف اردو را تأمین میکند نقاط سوق الجيش و یا نقاط سوق الجيشيه نا ميده میشوند . شهرها تقریبا دائما خیلی احتیا جات ( وسائط اعاشه ) را و مواد حربيه را محتوی ٤٠ و عقدۀ طبیعیۀ اتصالات را تشکیل میدارند . ا ينها نقاط سوق الجيش اند . هكذا مواقع مستحكمه ، پلهای انهار جسيمه ، تنگی های مشهور سلسلة جبال ، هر كدام يك يك نقطه سوق الجيش است . ( قیمت جغرافية ) يك نقطه ، عبارت از آن قیمت است که نقطۀ مذکوره ؛ نظر به منابع ثروتش وعدد و نوع اتصالاتش و . . . الخ دارد میباشد . ونیز نظر به تأثیریکه بالفعل بر حرکات حربیه داشته باشد عليحده ( يك قیمت حربيه ) ، اكتساب کرده میتواند . [ به تاریخ ۱۸۹۷ ، یکیشهر ( يعنی شهرنو ) که به خط الحركات اردوی عثمانی ، مصادف بود هر دو قیمت را حائز بود ] . در حرب ، قیمت نقاط سوق الجيشيه ، بواسطة جسامت آنها نی ، بلکه به واسطۀ تأثیر آنها بر حرکات ، تقدیر میشود . [ به تاریخ ۱۸۷۷ ، اردوی روس ، بعد از عبورش از نهر طونه ، پلونه که در جناح راستش بود از قلاع اربعه [ يعنى سلستره ، روسچق ، وارنه ، شمنى ] واز ادرنه ، قیمت زیاده تر داشت . ] نقاط سوق الجيشيه ، در داخل يك دار الحركات هرگاه به استقامت خطوط سوق الجيشيه ؛ تصادف کنند برای طرف مقابل ؛ يكيك هدف ميشوند. آن نقطه که در حرب ؛ برای اردوی دشمن و یا برای اقسام این اردو ؛ محل اجتماع و یا ممر يعنی گذر نباشد هدف شده نمی تواند . پایتخت ها سابق گفته شده بود که نقاط سوق الجيشيه ؛ در خصوص تسهيل و تأمين حركات حربيه ؛ خادمند . مركز اداره اکثر حكومات ؛ چنانچه يك جزو مهم از اس الحركات اردوهای سیار خودها ؛ تشکیل میدارند همچنان بر قوای مادیه و معنویه همه مملكت ؛ يك اهميت مخصوصه را حائز میباشند . بعضاً اردوهای يك حکومت ؛ با وجودیکه تماماً پریشان نشده باشند ضبط نمودن و حق تضييق نمودن مقر اداره آنها در خصوص استحصال مقصد حرب ؛ معاونت میکند. در بعض احوال ، برای اینکه دشمن را به سوی خود ما جلب و به يك محاربه ، اجبار کنیم حرکات را به استقامت پایتخت دشمن ، توجیه نمودن ، يك تشبث فائده مند میباشد . بناءً علیه پایتخت ها نسبت به نقاط سائره ، هدفهای اهمیتدار ترند . هدف اصلی هنوز دروقت حضر ، تشکیلات قوای عسکریة دشمن را و وضع الجيش آن را ، اتصا لات آن را ، خصوصاً شمندوفرهای آن را و تقریباً مدت اکمال کرده توانستن سفر بری آن را .... تدقیق نموده به واسطۀ حسا باتیکه حتى الامکان ، قریب حقیقت اند تخمین این را میکنیم که دشمن ، اردوی خود را آیا در کدام منطقۀ دارالحرکات و در کدام نقطه ، تجمع خواهد. علی الاحمد لوگری ٢٩٦ کرد ، و تسلیق میکنیم به اینکه بمجرد ختام سفر بری ، اردوی های خود را به همین منطقه : از راه های قطعی تر و سریعتر ، سوق نمایم : همین منطقه اراضی و همین نقاط سوق الجيشيه ت بسبیکه قوای اصلیه دشمن را احتوا میکنند و خواهند کرد ــ هدف ما میشوند ، لكن هدفيكه حرکات به آن ، توجیه میشود منطقه و نقاط نمیباشند بلکه هدف اصلی ، اول به اول ، اردوی دشمن است در هر جای که باشد . پلان سفر بری : به واسطه تدقيقات فوق ، هنوز در وقت حضر : قوت ومنطقة مجمع اردوی يك دولت كه يك روز ، خصم شدن آن ملحوظت حساب نموده مقابلة در باب طرز سفر بری اردوی ما ، و جاهائیکه به آنها سوق خواهد ۳۶ شد ؛ و نظام حرب آن ؛ و خطوط الحركاتیكه بعد از تجمع سوق الجیش ؛ تعقیب خواهد كرد و یا جاهائیكه در آنجا منتظر دشمن خواهد شد ؛ ومنطقة اجتماع نخستین . . . . و الحاصل در باب هیئت مجموعه حركات الی زمان مصادمه نخستین ؛ از نظرات ؛ صرف نظر نموده يك قرار عمومی داده میشود . همین ملاحظات و مقررات ؛ در يك لایحه مخصوصه ؛ درج و مهیا كرده میشود تا در حین شروع به مخاصمات ؛ فوراً تطبیق نموده شود . حصه آن كه عائد به سفربری است « پلان سفربری » ؛ و حصه دیگر آن كه از احوال بعد از تجمع مباحث باشد « لایحه حركات حربیه » نامیده میشود از محتویات آن ؛ تنها وظیفه داران ؛ با خبر ٣٢ مهیا شدند . هر گاه به واسطه بعض اسباب مثلاً يك تشکیل جدید ویا يك شمندوفر جـدید ، تبدلات واقع شود پلان ولایحه ها نیز ؛ تبعیة به تبدلات مذكوره : مظهر تعديلات میشوند . ه – حرکات ١ – عمق رفتار ونتايج آن . چنانکه نگاهداشتن يك نسبت مابين قطعات سفربری وعرض دارالحركات ؛ لازم است همچنان برای اینکه اقسام اردو آزادانه اجرای حرکات کرده بتوانند عدد راه ها نیز ؛ باید که به نظر دقت آورده شود . عدد راه ها هرگاه قلیل ؛ وقوتیکه سوق وتحريك میشود زیاده باشد عمق قطعا تیکه ازيك راه برده میشوند البته می افزاید . آن نسبت که مابین عمق قطار ها و مدتی که برای تبدیل موقع و یا توسیع جبهۀ قطار های مذکور ، مقتضی باشد چیزیست که در باب سوق و اداره ، دانستن آن ، الزم است و نتایج آتیه ، يك فكر خوب داده می تواند برای اینکه قطعات جسیمه ، بی تکلف و سهل الحركته نمیباشند . [ در اردوی عثمانی ، عمق يك فرقه ، تنها با سنگینبار های خود ، ١٦ کیلومتره ؛ و از يك قول اردو ٣٤ كيلومتره قرار داده شده است . عمق قول اردو با قطار نقلیه اش بقدر ٥٠ كیلومتره است ] . أ ـ يك فرقه و يا يك قول اردو ، هر گاه از يك محل اجتماع ، روان شده به واسطة يك راه بيك نقطۀ که بیست کیلومتره ( مسافة يك رفتار ) دور باشد برود ،