نظامنامه اساسی دولت علیه افغانستان [ILL] [ILL] نظامنامه اساسی دولت علیه افغانستان در مطبع دائره تحریرات مجلس عالی وزراء طبع گردید ١٤ میزان - سنه ١٣٠٣ تعداد طبع ثانی .............. (٢٠٠٠) جلد Constitution 2e ed 6 oct. 1923 [BLANK PAGE] رساله دينيات [ILL] نظامنامه اساسی دولت علیه افغانستان (۱) :- دولت علیه افغانستان اداره امور داخله و خارجه خود را به استقلال تامه حائز بوده همه محلات قطعات مملکت بزیر امر و اراده سنیه ملوکانه بصورت یک وجود واحد تشکیل مییابد . و بهیچ حیثیت اجزا مملکت تفریق کرده نمیشود . (۲) :- دین افغانستان دین مقدس اسلامی است . دیگر ادیان اهل هنود ، یهودی که در افغانستان هستند بشرطیکه آسایش و آداب عمومیه را اخلال نکنند نیز در تحت تأمین گرفته میشوند . (۳) : -- پایتخت مملکت افغانستان شهر کابل است اھالی تمام مملکت افغانستان بالمساوی بنظر حکومت هستند که هیچ امتیازی اھالی شهر کابل نسبت بدیگر شہرہا و قصبات مملکت محروسہ افغانیه ندارند . (٤) : -- بنا بر خدمات فوق العاده اعلیحضرت همایون که در راه ترقی و تعالی و استقلال ملت افغانیه ابراز نموده اند ، ملت نجیبۂ افغانستان متعهد میشوند که سلطنت افغانستان به اولاد این پادشاه ترقیخواه افغانیان بداصول ولادیت با نتخاب اعلیحضرت پادشاهی و اھالی ملت انتقال میکند . و ذات ملوکانه در حین جلوس اریکه سلطنت بالمواجہ اشرافت و اھالی متعهد میشوند که مطابق شرع شریف و این نظامنامه اساسی اجرای اوامر حکومت نموده استقلال افغانستا نرا برعایت و بهرا ۳ وطن و ملت خود صداقت نمایند . (۵):- ذات حضرت پادشاهی خادم و حامی دین مبین اسلام و حکمدار و پادشاه عموم تبعه افغانستان است (۶):- امور مملکت بذریعه وزرای دولت (که باراده سنیه انتخاب و تعین میشوند) اداره میشود و هر کدام وزرا مسئول امور متعلقه شان شناخته میشوند ازین سبب ذات همایونی غیرمسئول میباشند . (۷):- در خطبه ها ذکر نام پادشاهی و ضرب سکه بنام پادشاه و تعین رتب مناصب مطابق قوانین مخصوصه و اعطای نشان و انتخاب و تعین صدر اعظم و دیگر هیئت وزرا و عزل و تبدیل شان تصدیق نظامات عمومیه و اعلان مرعیت شان ، ومحافظه و اجرا احکام شرعیه و نظامیه و قوماندانی عموم قوای عسکری افغانستان و اعلان حرب ، وعقد مصالحه و علی العموم معاهدات و عفو و تخفیف مجازات قانونیه عموماً یا خصوصاً از حقوق جلیله پادشاهی ٤ شمرده میشوند. حقوق عمومیه تبعه افغانستان (٨) :- همه افرادی که در مملکت افغانستان میباشند بلا تفریق دینی و مذهبی تبعه افغانستان گفته میشوند صفت تابعیت افغانیه مطابق نظامنامه مخصوصه استحصال یا اضاعه کرده میشود. (٩) :- کافه تبعه افغانستان آزادی شخصی خود را مالک بوده حریت دیگر اشخاص را اخلال و ضایع نمیکنند. (١٠) :- حریت شخصیه از هر گونه تعرض و مداخلت مصئونست هیچکس بدون امر شرعی و نظامات مقننه تحت توقیف گرفته و مجازات کرده نمیشوند. در افغانستان اصول اسارت بالكل موقوف است از زن و مرد هیچکس دیگری را بطور اسارت استخدام کرده نمیتواند. (۱۱): مطبوعات و اخبارات داخله مطابق نظامات مخصوص آن آزاد میباشند نشر اخبار فقط از حقوق حکومت یا اهالی تبعه افغانیه است. در باره مطبوعات خارجه دولت علیه افغانستان بعضی شرایط و قیود نهاده میتواند. (۱۲): تبعه افغانستان مطابق نظامات موضوعه بر تجارت و صنعت زراعت هرگونه شرکتها کرده میتوانند. (۱۳): تبعه افغانستان مفرداً یا مجتمعاً اگر خلاف شریعت غرا و یا نظامات دولت از طرف مأمورین یا دیگری شر و رفتاری ملاحظه کنند بدوایر مآمی دولت غرض میکنند اگر در دوائر حکومتی مرجوعه اش با زخواست استثنا عرض شان پرداخت بکنند علی الترتیب با فوق شان استغاثه نمایند. در صورتیکه هیچیک بازخواست نکرد رأساً بحضور اشرف پادشاهی عرض نموده میتواند (١٤): امر تدریس بالكل آزاد است مطابق نصاب معارف عمومیه هر فرد تبعه افغانستان عموماً بطور عمومی و خصوصی برای تدریسات مأذون و مجاز میباشند اما اشخاص اجنبی به استثنای نفری که برای تعلیم استخدام میشوند بداخل مملکت افغانستان به افتتاح و اداره مکاتب مجاز نیستند. (۱۵):- عموم مکاتب افغانستان در زیر نظارت تفتیش حکومت میباشند حکومت بهمه اسباب و تدابیر که برای تربیه علمیه و ملیه همه تبایع افغانستان بر سیاق انتظام و اتحاد میباشند نظر دقت میگیرد، اما اصول تعلیمیه که به امور اعتقادیه و مذهبیه اهل ذمه و افراد مستأمنه تعلق دارد اخلال کرده نمیشود. (۱۶):- کافه تبعه افغانستان بحضور شرعیت غرا و نظامات دولت در حقوق وظایف مملکت حق مساوات دارند. (۱۷):- عموم تبعه افغانستان به اندازه قابلیت و اهلیت شان در همه ماموریتها به اندازه احتیاج دولت استخدام میشوند. (۱۸):- مالیات و محصولات مقرره مطابق نظامنامه ها مخصوصه بر تبعه افغانستان به نسبت ثروت و اقتداء شان تعیین و گرفته میشوند (۱۹):— در افغانستان هر شخص از مال و ملک خودش که در تصرف او باشد در امن میباشد اگر یک ملکی بمقصد منافع عمومیه بکار دولت شود موافق نظامنامه مخصوصه ان اولاً قیمت انرا بصاحبش تادیه نموده بعد ملک را گرفته میتوانند. (۲۰):— مسکن و جای هر فرد تبعه افغانستان از هر گونه تعرض مصئونست و هیچکس از طرف حکومت و سائره بدون احکام نظامات بخانه شخصی جبراً و بلا استیذان داخل شده نمیتواند. (۲۱):— در محاکم عدلیه عرض و داد عمومی مطابق شریعت و اصول محاکم حقوقیه و جزائیه فیصله کرده میشود (۲۲):— مصادره و بیگار بالکل ممنوع است. اما کار و تکالیفی که در زمان محاربه پیش شود مطابق نظامنامه مخصوصه ان ازین قاعده مستثنی است. (۲۳):— خارج نظامات دولت از هیچکس چیزی گرفته نمیشود (۲۴):— شکنجه و دیگر انواع زجر تماماً موقوف است و خارج نظامنامه جزای عمومیه و عسکریه برای هیچکس مجازات داده نمیشود . وزراء :- (۲۵):- در افغانستان وظیفه اداره حکومت مفوض است بهیئت وزرا و اداره مستقله در عین اجتماع هیئت و درار ریاست مجلس را ذات ملوکانه ایفا مینمایند و اگر ذات شاهانه تشریف نداشته باشند صدر اعظم بوظیفه ریاست می پردازد و اگر صدر اعظم اثبات وجود نداشت از جمله وزرا وزیر دربار سمت اول وظیفه ریاست را اجرا میدارد (۲۶) — وکیل که در حال غیاب یکی از وزرا تعیین میشود عیناً اختیارات و حقوق همان وزیر را داراست (۲۷):- در هر سال قبل جشن عمومی استقلال بیک روز مخصوصی که از طرف ذات شاهانه معین فرموده میشود ۹ در زیر ریاست شهریاری یک دربار عالی انعقاد خواهد یافت دربار مذکور مرکب است از رجال مأمورین دولت و اکابر و اشرافی که از طرف ذات شاهانه انتخاب شده باشند. در مواجهه آ هر وزیر و مدیر مستقله اجراآت و خدمات یکساله خودشانرا علناً بیان و ایضاح خواهد نمود. ۲۸ :- صدر اعظم و دیگر وزرا را از طرف قرین الشرف پادشاهی انتخاب و تعیین میشوند. ۲۹ :- مجلس وزرا مرجع امور مهمه داخلی و خارجی دولت است. مذاکرات مجلس وزرا، و قرار داد ہائیکه محتاج تصدیق میشوند بعد امضا اعلیحضرت همایونی در معرض اجرا گذاشته میشوند ۳۰ :- وزرا امورات مربوطه وزارت متعلقه خود را به اندازۂ کہ در حوصله اختیارات خودشان است اجرا و مافوق آنرا آنچه رأساً بحضور اشرف ملوکانه تقدیم میشود. بحضور اعلیحضرت پادشاهی و آنچه موافق تفصیل لایحه وظایف مجلس وزرا، ۱۰ مواد متعلقه مجلس مذکور باشد به مجلس عالی وزرا تقدیم والقا مینمایند مجلس وزراء در مواد مقدمه موافق نظامنامه مخصوصه مجلس وزراء مذاکره و مباحثه نموده حل و فصل و آراء خود را امضا مینمایند. ۳۱:- هر یک از وزراء در سیاست عمومیه دولت مشترکاً و در امور موظفه وزارت متعلقه خود خصوصا بحضور اشرف ملوکانه مسئول شناخته میشوند. ۳۲:- در اموری که از حضور شاهانه بیکی از وزراء یا دیگر مأمورین امر شفاهی شود احکام تحریری آن را به امضای همایونی حاصل دارند. ۳۳:- یکی از وزرای دولت اگر از روی وظیفه مأموریت شان تحت محاکمه گرفته شوند محاکمه آنها بدیوان عالی عاید و راجع است، واصول محاکمه شان موافق نظامنامه مخصوصه حل و فصل میگردد و دیگر دعاوی شخصیه وزرا که خارج وظیفه مأموریت شان باشد، مانند سائر رعایا بمحاکم عدلیه مراجعت مینمایند. ٣٤ - وزیری که از طرف دیوان عالی تحت اتهام می آید الی نتیجه محاکمه و برائت شان از وظیفه وزارت معطل میماند . ٣٥ - مقدار وزارات و تشکیلات دوائر و وظائف شان در نظامنامه تشکیلات اساسیه وضح یافته . مأمورین ٣٦ :- بالعموم مأمورین مطابق موادی که در نظامنامه مخصوصه ایضاح گردیده بمأموریتهائیکه الیق و مناسب باشند تعین کرده میشوند، و هیچیک مأمورین تا زمانیکه از وظیفه خود مستعفی نشوند و یا از سوء رفتار شان موجب عزل نگردند و یا از طرف دولت بنابر یک امر ضروری لازم تبدیل و موقوفی نباشند اصلاً عزل و موقوف نمیشوند . و مأمورینی که حسن سلوک و استقامت خدمت خود ها را ابراز نمایند استحقاق ترقی رتبه مأموریت ١٢ و مستمری دارند. ٣٧ :- وظائف مأمورین در نظامات مخصوصه تعیین و تفریق گردیده هر مأمور موافق نظامنامه های مخصوص از وظائف موظفه اش مسئول شناخته میشود. ٣٨ :- همه مأمورین علی المراتب در اطاعت آمر مافوق شان موافق نظامات دولت مکلف و موظف هستند. و اگر از طرف آمر مافوق آنها در اجراء کدام امر خلاف نظامات دولت اصرار شود مأمورین ماتحت شان بمرکز وزارت اطلاع نمایند و هرگاه بدون اطلاع مرکز اوامر خلاف قانون را اجرا کنند آنها نیز مسئول شناخته میشوند. مجالس مشوره شورای دولت ٣٩ :- در مرکز دارالسلطنه یک هیئت شورای دولت و در نائب الحکومه گی و حکومتی های اعلی و حکومتی ها ۱۳ درجه اول و دوم و سوم و علاقه داری یک یک مجلس مشوره موجود است. ٤٠ :- اعضای مجالس مشوره و شورای دولت از اعضای طبیعیه و اعضای منتخبه مرکب میباشند. ٤١ :- اعضای طبیعیه مجالس مشوره از مامورینیکه در نظامنامه تشکیلات اساسیه توضیح یافته تشکیل مییابد و اعضای طبیعیه شورای دولت بالمساوی تعداد اعضای منتخبه شوری راساً از طرف قرین الشرف اعلیحضرت همایونی منتخب و تعین کرده میشوند، اعضای منتخبه تماماً از طرف اهالی معین و مقرر میشوند در باب صورت انتخاب آنها در نظامنامه تشکیلات اساسی مواد جداگانه موجود است. ٤٢ :- مجالس مشوره و شورای دولت علاوه بر وظایفی که در نظامنامه تشکیلات اساسی نشان داده شده بوظایف ذیل موظف اند:- الف :- برای ترقی صناعات، تجارت زراعت معارف همه تکالیفی که لازم میبینند بدولت ١٤ عرض مینمایند ب:- در خصوص مالیات و محصولات و دولت و دیگر معاملات حکومت اگر مخالف اصول و نظامات معاینه نمایند بمقصد اصلاح اینچنین امور بحکومت عرض و الحاح نموده میتوانند. ج:- اگر در حقوق که موافق این نظامنامه برای اهالی داده شده از یکطرف اخلال و اضا ملاحظه کنند، در نزد حکومت صلاحیت عرض استغاثه را دارند . ٤٣ :- فقراتیکه مجالس شوره ولایات و محالات بحضور نائب الحکومه ها و حکام عرض و تقدیم مینمایند آنچه به اندازه اختیارات نائب الحکومه ها و حکام باشد خودشان اجرا و مافوق آنرا بوزارت متعلقه همان شعبه ارجاع میدارند از وزارت منسوبه اش اگر لازم اجرا باشد اجرا نمود والا بر وفق ماده (٣٠) تعمیل مینمایند و اگر ۱۵ مسئله مواد قانونیه باشد بموجب قاعدة (۴۶) این نظامنامه پردازند . ٤٤ :— در فقراتیکه از مجالس شوره برای نائب الحکومه و حکام محلی عرض میشود ، واز جانب آنها الی یکماه نتیجه وجوابی برای شان ظاهر نشود مجالس شوره صلاحیت دارند که بشورای دولت عرض حوایج خود را بنمایند . ٤٥ :— شورای دولت فقراتیکه مجالس شوره شکایتاً مینویسند ، رأی خود را در ان باب نوشته بوزارت متعلقه همان فقره اطلاع میدهد ، اگر در اجرای آن از طرف وزارت معطلی واقع شود شورای دولت آن فقره را تقدیم حضور همایونی میتواند . ٤٦ :— نظامات دولت از طرف شورای دولت تدقیق گردیده بمجلس وزرا تقدیم میشود، و بعد تصویب مجلس وزرا و منظور می حضور شاهانه در موقع اجرا می در اید . ١٦ ٤٧:- علاوه بر اعضای طبیعیهٔ دائمی شورای دولت مأمورین ملکی از نائب الحکومه الی حکام اعلے و از منصبداران عسکری تالوا مشترکاً از ماموریت سبکدوش شده باشند به استثنای اشخاصیکه در تحت محاکمه بیایند در جملهٔ اعضای طبیعیه شورای دولت موقتاً الی تعیین مأموریت شان داخل شده میتوانند . ٤٨:- بودجه سالانه را که بوزارت مالیه تنظیم و ترتیب میشود مطابق نظامنامهٔ بودجه عمومی بشورای دولت تدقیق مینمایند . ٤٩:- مقاولات و تعهدات که به اجانب میشود از طرف شورای دولت مذاکره و تدقیق میگردد . محاکم ۵٠:- در محاکم عدلیه هر نوع محاکمات بطور علنی اجرا میشود ۱۷ بعضی فقراتیکه در نظامنامه مخصوصه محاکم نشان داده شده محاکمه آن را قاضی بطور خفیہ اجرا کرده میتواند : ۵۱ :— در حضور محاکم هرکس برای محافظه حقوق خود ہمہ وسائط مشروعه را پیشنهاد نموده میتواند . ۵۲ :— محاکم عدلیہ در رؤیت و فیصلہ دعاوی که داخل وظیفہ شان باشد تعطیل و ماطلہ کرده نمیتوانند . ۵۳ :— ہمہ محاکم از ہرگونه مداخلت آزاد ہستند . ۵۴ :— صنوف و درجات محاکم و صلاحیت شان بہ نظامنامۂ تشکیلات اساسی ایضاح یافته . ۵۵ :— ایچکس خارج محاکم عدلیہ برای تصفیہ بعضی فقرات مخصوصه یک محکمہ فوق العاده تشکیل داده نمیتواند . دیوان عالی ۵۶ :— دیوان عالی خاص برای محاکمه وزرا است ١٩ دولت عند الاقتضا موقتاً تشکیل مییابد و بعد از ایفا و سر انجام نمودن کاری که باو سپرد شده فسخ میشود . ۵۷ :— طرز تشکل دیوان عالی و اصول محاکمه در ان مطابق نظامنامه مخصوص آن اجرا شود. امور مالیه ۵۸ :— همه محصولات دولت مطابق قانون مخصوص آن اخذ کرده میشود . ۵۹ :— هر سال برای واردات و مصارفات دولت یک بودجه تنظیم کرده میشود و این بودجه برای واردات و مصارفات دولت اساس بوده همه واردات و مصارف از روی آن اخذ و صرف میشود . ۶۰ :— بعد از تطبیق و اجرای بودجه سالانه یک محاسبه قطعیه تنظیم کرده میشود ۱۹ د این محاسبه قطعی مقدار حقیقی واردات و صرفیات این ساله ا حاوی میباشد ۶۱ : - برای تحقیق و تدقیق اینکه (آیا واردات و مصارفات دولت حقیقتاً موافق نظامنامه بودجه ایفا گردیده است یا نه) یک دیوان سنجش تشکیل مییابد (در خصوص دیوان سنجش نظامنامه مخصوص موجود است) ۶۲ : - برای تنظیم محاسبه قطعیه و برای تنظیم بودجه و صورت تطبیق و اجرای آن نظامنامه مخصوصه موجود است . اداره ولایات ۶۳ : - اصول اداره ولایات از سه قاعده اساسیه مبنی است : - ۱ : - توسیع مأذونیت . ۲ : - تفریق وظایف . ۳ : - تعیین مسئولیت . ۲۰ بنابر قواعد مذکوره وظایف مأمورین ولایات مطابق نظامات موضحہ تعیین و تفریق کرده شده است. اختیارات مأمورین سنسنه بر طبق نظامات مخصوصه محدود است . و هر مأمور در وظایف خود علی المراتب نزد ما فوقش مسؤل شناخته میشود . ۶۴:- در ولایات از هر شعبه وزارت مامورین جداگانه مقرر هستند. افراد اهالی برای اجرای کارهای حوائج خود ابتداءً بمأمورین شعبات مراجعت نمایند . ۶۵:- اگر اجرای کار اهالی بمأموریتها نشود و یا در بارهء آنها مأمورین خلاف نظامات دولت رفتار نمایند افراد اهالی از تعطیل کار و سوء رفتار آنها نزد آمر مافوق شان ۲۱ و عند الاقتضا نزد نائب الحکومه یا احکام اعلی عرض و استغاثه کرده میتوانند . ۶۶ :- تشکیل دوائر بلدیه و وظایف آن در نظامنامه مخصوص توضیح یافته . ۶۷ :- هرگاه در یک حصه مملکت اثار عصیان و بغاوت که مخل امنیت عمومیه باشد حس کرده شود، دولت اعلان حکومت عسکریه مینماید و اداره عسکریه تشکیل مییابد . مواد متفرقه ۶۸ :- برای تبعه افغانستان درجه ابتدائیه تحصیل معارف حتمی و مجبوریست درجات و تفرعات آن بیک نظامنامه مخصوص تعین یافته که بر طبق آن معمول میشود . ۲۲ ۶۹ : یک مادهٔ این نظامنامه اساسی بهیچ سبب وحیثیت تعطیل و یا حکم اجرای آن ساقط نمیشود. ۷۰ : بنا بر ایجاب اگر از مواد مندرجهٔ این نظامنامه اساسی لزوم تغییر و تبدیل شود، بعد آرای ثلثان اعضای شورای دولت و تصویب مجلس عالی وزرا بحضور اشرف همایونی عرض میشود، بعد منظوری حضور شاهانه تغییر و تبدیل آن ممکن است. ۷۱ : تشریح و تفسیر یک مادهٔ این نظامنامه اساسی و دیگر نظامات دولت اگر لازم دیده شود، بشورای دولت حواله گردیده بعد تصحیح و توضیح شورای دولت و تصویب مجلس عالی وزرا طبع و نشر میشود. ۷۲ : در حین تنظیم نظامات معاملات اهالی ۲۳ و مقتضیات زمان مخصوصاً احکام شرعیه بنظر دقت گرفته میشود. ۷۳ :- مصونیت مکاتیب یکی از حقوق اهالی است و همه مکاتیب و مراسلات محصولی اهالی که تودیع پوسته میشود، تا از طرف یک محکمه جواز تجسس نشود در هیچ پوسته خانه و دیگر جا باز کرده نمیشود، بهمان سربسته بمرسل الیه سپرده میشود. مواد این نظامنامه اساسی که به اتفاق آراء وزرا دولت و تمامی وکلای ملت در مجلس لوی جرگه سمت مشرقی برای اساس دولت علیه افغانستان تصویب یافته و هشت صد و هفتاد و دو نفر (۸۷۲) نفر اعیان مجلس مذکور در موقفیت آن مُهر و امضا کرده اند منظور است. ٢٤ ادخال آنرا در جمله نظامات دولت واجرای احکام موادش را امر و اراده میکنیم این ترجمه فارسی با اصل نظامنامه اساسی افغانی موافق است . [BLANK PAGE] [BLANK PAGE]