# Niẓāmnāmah-ʼi albisah-ʼi ʻaskarīyah نظامنامۀ البسۀ عسکريه # adl0469 # Kābul, Maṭbah-ʼi Maktab-i Funūn-i Ḥarbīyah, 1299 [1921] کابل :مطبعۀ مکتب فنون حربيه،, . ١٢٩٩. Abstract: The first book containing illustrations and details of army uniforms of Afghan army during 18th and 19th century. # Transcribed by gemini-3.1-pro-preview, 2026-08-09. # Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. # Text: CC0. Images: New York University Libraries, public domain. --- page 1 --- نظامنامه تذکره در مطبعه [ILL] طبع گردید [ILL] [ILL] --- page 2 --- نظامنامۀ البسۀ عسکریه در مطبعۀ مکتب فنون حربیه طبع گردید . طبع اول کابل — دلو — ۱۲۹۹ عدد ۱۰۰۰ --- page 3 --- نظامنامه البسه عسکریه ماده ۱ – : برای اردوی افغانستان سه نوع لباس ۱ منتخب ومعین گردیده است : لباس رسمی ، لباس نیم رسمی و لباس حربی یعنی لباس جنگی . ۲ – : لباس رسمی ۱ مخصوص ارکان و آمران میباشد . لباس رسمی ارکان ۱ به قرار لوحۀ مربوطه ۱ عبارت از یك کرتی سرخ یك سینه و یك پتلون سیاه ۱ که یخن و کف و تاس کرتی آن ۱ از تکه سیاه میباشد . کذالك لباس رسمی آمران ۱ عبارت از یك کرتی سیاه یك سینه و یك پتلون سیاه که یخن و کف و تاس کرتی از تکه همرنگ خود آن بوده تکمه های لباس رسمی ۱ برنجی ومحراب ومنبردار میباشد . سرشانۀ لباس رسمی ۱ زری بافته گی میباشد . اشکال متنوعۀ سرشانه های ارکان و آمران در لوحۀ مربوطه مندرج است . علامت منصب ها در لباس رسمی ۱ عبارت از ستاره افغانی است که بر یخن زده میشود . چنانچه : --- page 4 --- ۳ — در یخن (سپه سالار) : سه ستاره و — در یخن (نائب سالار) : دوستاره و — در یخن (فرقه مشر) : يك ستاره و — یخن (لوامشر) : بدون ستاره میباشد . — در یخن (غند مشر اول) : دوستاره و — در یخن (غند مشر ثانی) : يك ستاره و — یخن (کندکمشر) : بی ستاره میباشد . بالباس رسمی : کلاه سیاه پیشرونشاندار پوشیده میشود . در لباس رسمی : شمشیر را بکمربند می آویزند . کمربند آن : لیس زری گل کلیت طلاء میباشد که بر سر دریشی می بندند . همه ارکان بالباس رسمی : روب سیمی می اندازند . كذالك ياوران شاهانه نیز هر رتبه را که دارا باشند بالباس رسمی : روب سیمین انداخته میتوانند . باید بالباس رسمی : دستکش سفید پوشیده شود . بالباس رسمی پتلون یا برجس می پوشند . بهمراه برجس : موزه سیاه و بهمراه پتلون : بوت سیاه پوشیده شود . ولی در هر دو صورت : بستن مهمیز ضرور است . مادهٔ ۳ — : لباس رسمی سلاح اندازن و ضابطان بالكل موقوف گردیده . لکن البسهٔ رسمی که الحال برای اسپورشاهی و قطعهٔ داخل ارگ مبارك --- page 5 --- ٤ موجود است بحال سابق برقرار مانده است. ماده ٤-: البسۀ رسمیه یعنی لباس های رسمی در اوقات ذیل پوشیده میشود: ا): در رسم گذشتن قطعات ، از حضور اعلیحضرت والا. ب): بدربارهای مخصوصیکه بحضور اعلیحضرت منعقد میشود. ج): در مراسم مخصوصۀ که درعیدین و روزجشن جلوس بااستقلال پادشاهی ، بدارالسلطنه و دوائر حکومت اجرا مییابد. د): در همه مهمانی های رسمی. هـ): برای منصبدارانیکه در ممالك اجنبیه باشند در احوالیکه بین الملل پوشیدن البسۀ رسمیه را ایجاب میکنند. ٥-: منصبداران مجبورند که بالباس رسمی ، همه نشان های خودرا بیاویزند. نشان هائیکه ازطرف دول اجنبیه اعطا شده است ، صرف در مراسمیکه بنام دولت مذکوره اجراشود آویخته میشود. ٦-: لباس نیم رسمی ، محض برای ارکان است. و این ، عبارت ازکرتی دوسینه یی وپطلون سیاه وکف ویخن کرتی مذکور ، سیاه میباشد. بالباس نیم رسمی ، روب می آویزند. وکمربند لیس زری ، بسته میشود. روب وسرشانه وستاره ها ویخن وكلاه وپطلون وموزه وبوت وشمشیر ومهنیز ودستکش ، همه مطابق بلباس رسمی میباشد ، مکردر لباس نیم رسمی ، حمائل انداخته نمیشود ! --- page 6 --- ماده 7 - : لباس نیم رسمی : بدربارهای نیم رسمی و مهمانی های نیم رسمی پوشیده میشود . 8 - : لباس جنگی : لباسسیت که سلاح اندازان و منصبداران : خواه در داخل و خواه در خارج خدمت : بپوشیدن آن مجبورند . 9 - : شکل وساخت لباس جنگی سلاح اندازان و منصبداران : در لوحه مربوطه : نشان داده شده است . 10 - : در کرتی و پاپوش سلاح اندازان صنوف مختلفه : هیچ فرق نیست جز همینقدر که سلاح اندازان صنوف سواری : برجس وسلاح اندازان صنوف پیاده : پطلون دارند . 11 - : سلاح اندازان صنوف پیاده : بوت میخدار وسلاح اندازان صنوف سواری : موزه میپوشند . 12 - : رتبه های سلاح اندازان رتبه دار : ازرنگ فیته های صنف مقسوم شان معلوم ومفهوم میگردد . فیته های مذکور بقرار لوحه مربوطه بهر بازو دوخته میشود . 13 - : در یخن سلاح اندازان : نومره غند وتولی شان زده می شود . 14 - : منصبداران صنوف مختلفه بواسطه رنگ یخن : ازهمدیگر تفریق می شوند رنگ مذکور را لوحه مربوطه : اظهار وارائه میدارد . 15 - : سرشانه دریشی منصبداران : ازتیکه خود دریشی است که دران يك --- page 7 --- شعاع و محراب و منبر نصب میشود ، رتبه های منصبداران : از ستاره های یخن آن ها تفریق و شناخته میشود . عدد ستاره های یخن : مانند لباس رسمی است . مگر در یخن آمران باید که فیتهٔ ابریشمی بزیر ستاره ها دوخته شود . در یخن (تولیمشر) : دوستاره و در یخن (بلوکشر اول) : يك ستاره می باشد ، یخن (بلوکشر ثانی) ستاره ندارد . ستاره ها از برنج خیره ساخته می شود . اصناف عسکری : که حائز رتبه های عسکری نیستند سر شانه حاجت ندارند . مادهٔ ١٠ — : یخن و سر شانهٔ بالاپوش های منصبداران ، مانند یخن و سر شانهٔ دریشی شان می باشد . در یخن بالاپوش سپاهیان : نومرهٔ غند و تولی شان نوشته می شود . شکل بالاپوشها در لوحهٔ مربوطه : مرسوم است . ١١ — : منصبداران : بخدمت باشند یا خاج خدمت : باید که بسو دریشی خودها کمربند بسته کنند و کریچ بیاویزند . و وقتیکه بالاپوش پوشیده باشند کمربند را بر سر آن بندند . و کمربند مخصوص شمشیر را در زیر کرتی بسته زنجیر شمشیر را از کاج بغل کرتی بیرون کنند . ١ — : رنك وشكل کلاه های منصبداران و افراد در لوحهٔ مربوطه ، نشان داده شده است ، کلاه منصبداران بهمه حال باید که از يك جنس و يك رنك باشد : و محفظهٔ ارتفاع مقن کلاه : شرط است . بطرف --- page 8 --- پیش روی کلاه منصبداران ، يك نشان مخصوص می زنند ، نشان کلاه های افراد موقوف شد . ماده ۱۹ — : منصبداران ، همیشه بپوشیدن برجس و موزه و بستن مهمیز مجبورند ، تنها بلوکمشر اول و ثانی ، بوت پوشیده و پای پیچ بسته می توانند . ۲۰ — : منصبداران بالباس جنگی ، نشان های وفا وشجاعت وبدون حمائل ، نشان استقلال وعلى العموم تعليق هارا آویخته می توانند . دیگر نشان ها مخصوص لباس رسمی ونیم رسمی میباشد . ۲۱ — : منصبداران خواه بخدمت باشند یا خارج خدمت ؛ بلباس ملکی ویا ملی گشته نمی توانند ؛ اگر حرکتی برخلاف این ماده بنمایند تنخواه پنجروزه تا ده روزۀ شان بقسم جزای نقدی ، علی الفور گرفته می شود . - سلاح اندازان در خارج خدمت بایدکه یا پوره بلباس عسکری باشند و بلباس ملی . اما در داخل خدمت ، بپوشیدن لباس عسکری ، مجبوریست ۲۲ — : هر منصبدار ، بلا استثنا ، به پوشیدن لباسیکه به صنف ورتبۀ خودش مخصوص است مجبور می باشد . اگر برخلاف این ماد حرکتی ازو صادر گردید بموجب مادۀ بیست ویکم جزا می یابد . ۲۳ — : رنك تکۀ لباس منصبداران و افراد ، خاکی و بالاپوش ها شان کبود می باشد . سوای همین رنك هـ از هیچ تکه ، لباس بالاپوش ساخته نمی توانند . --- page 9 --- مادة ٢٤ -: لباس های موجوده که در ساخت و رنك، مخالف این نظامنامه باشد بعد از نشر نظامنامه مذکور در کابل ؛ الی دوماه و باقی در قلمرو دولت علیه خداداد الی چهار ماه ؛ از ابتدای سال (١٣٠٠) بقرار احکام نظامنامه تبدیل و اصلاح کرده شود . ٢٥ -: باید جنس هر سه نوع لباس که در نظامنامه ، مندرج است مع بوت و موزه از ساخت و بافت داخلی افغانستان یعنی از معمولات ملك باشد . واگر چنین نبود بقرار مادة بیست و يكم موجب جزا میکردد . مادة ٢٦ -: بدون تکه دریشی و بوت و موزه که از ساخت داخل افغانستان ١٠ بودن آنها حکمی است در خصوص باقی لوازمات دریشی و غیره باید حتی الوسع کوشش شود که از ساخت داخل ملك باشد . ٢١ -: مافوقان هرگاه مادونهای خودرا دريك وضع و حركت مخالف این نظامنامه ببینند و تنبیه و جزا نکنند شدیداً هدف توبیخ خواهند شد ! ١١ - ٢ : ناظر حربيه مأمور و مکلف است باینکه احکام این نظامنامه را در ساحه اجرا در آورده تطبيق نمايد . ادخال نمودن این نظامنامه را مجمله نظامات عمومیه دولت ، تصویب کرده تطبیق و اجرای مواد آنرا احکام میفرمایم . ١ - --- page 10 --- [BLANK PAGE] --- page 11 --- ازدیاد نظام نامۀ لباس نظامی (۱) کلاه نرم آفتاب گیر مطابق لوحۀ مربوطه منصبداران بالباس حربی خود پوشیده میتوانند چپر مطابق آنست (۲) پیش پتلون هم مطابق [ILL] تسمه دار باشد ! --- page 12 --- ماده - ١٠ - ١١ - ١٢ --- page 13 --- رنگ های یخن لباس های عسکری که داخل نظامنامه میباشد بیطار آتشفشان پیاده نقلیه نمبر ۱۸ ب نمبر ۱ الف نمبر ۱ ب نمبر ۱۰ مأمورین نظارت حربیّه صحیه رنگ بالا پوش منصبداران توپخانه نمبر ۱۱ الف نمبر ۱۸ و نمبر ۱۲ نمبر ۱۸ الف سواری استحکام و بالا پوش سپا رنگ لباس سپاهیان رنگ لباس جنگی منصبداران نمبر ۱۹ الف نمبر ۱۳ الف نمبر ۲ ب نمبر ۱ ه درشیرنغ دیگر ارکان ارکان حربیه ارکان سیاه سرمئی قرمز گلنار --- page 14 --- ماده ١٠ ١١ ١٢ --- page 15 --- علامت رتبه‌های لباس رسمی جنرالان لوا مشر فرقه مشر نایب سالار سپه سالار --- page 16 --- [BLANK PAGE] --- page 17 --- [BLANK PAGE] --- page 18 --- کرتی رسمی ارکان --- page 19 --- [BLANK PAGE] --- page 20 --- ارکان سرشانه لباس رسمی و غیر رسمی آمران --- page 21 --- ماده ١٠ - ١١ - ١٢ --- page 22 --- ارکان آمران پیاده و سواری جنس لباس رسمی و نیم رسمی آمران پیاده --- page 23 --- [BLANK PAGE] --- page 24 --- کلاه ارکان و امیران برای لباس رسمی و غیر رسمی کمربند لباس رسمی و غیر رسمی --- page 25 --- [BLANK PAGE] --- page 26 --- کرتی ضابطان نمبر ۱ - الف کرتی سپاهی نمبر ۲۰ - ب --- page 27 --- مادة ١٠ - ١١ - ١٢ --- page 28 --- علامات یقه های لباس ملکی ماموران کندک مشر غند مشر اول ناظم سررشته گی --- page 29 --- ماده ١٠ ١١ ١٢ --- page 30 --- ارکان پتلون باس قیرمزی آمران توپچی و سواری آمران پیاده --- page 31 --- [BLANK PAGE] --- page 32 --- کرتی نیم رسمی ارکان --- page 33 --- [BLANK PAGE] --- page 34 --- [BLANK PAGE] --- page 35 --- [BLANK PAGE] --- page 36 --- کرتی درسی آمران --- page 37 --- [BLANK PAGE] --- page 38 --- علامت رتبه سپه سالاری فرقه مشر برنجی ارکان نایب سالار لوا مشر --- page 39 --- مادة ۱۰ ۱۱ ۱۲ --- page 40 --- علامت رتبه سلاح اندازان تیپ دار یارک مشر پرک مشر کاتب تولی تولی مشر --- page 41 --- [BLANK PAGE] --- page 42 --- سرشانه لباس جنگی منصبداران --- page 43 --- ماده ۱۰ ۱۱ ۱۲ --- page 44 --- پریس ضابطان ارکان حرب پانتلون سپاه پیاده پریس ضابطان توپخانه و رساله پریس سپاه سوار و توپخانه پریس ارکان (جرنیل) پریس ضابط پیاده --- page 45 --- ماده ١٠ ١١ ١٠ --- page 46 --- کلاه لباس جنگی منصبداران کلاه سپاهیان --- page 47 --- [BLANK PAGE] --- page 48 --- علامت تیمز یخن کاتب ثانی کندک علامت تمیز یخن کاتب منظہ --- page 49 --- ماده ۱۰ ۱۱ ١٢ --- page 50 --- نمره - ۱۹ - الف رگمنت کل سواری نمره - ۱۳ - الف مستحفظام نمره - ۱۸ - الف توپخانه کوهی نمره - ۱۸ - الف توپخانه کلان --- page 51 --- [BLANK PAGE] --- page 52 --- [BLANK PAGE] --- page 53 --- ماده ١٠ ١١ ١٢ --- page 54 --- رنگ کن اشیا نمبر ۱۸ - و نقاع نمبر ۱۰ - بیطار نمبر ۱۷ - ب امور نظارت عمومیه نمبر ۱۱ - الف --- page 55 --- [BLANK PAGE] --- page 56 --- بالاپوش منصبداران ۱۲ --- page 57 --- [BLANK PAGE] --- page 58 --- بالاپوش سپاهی نمبر ۱۳ - الف --- page 59 --- ۹ ازدیاد نظام نامۀ لباس نظامی ( ) کلاه نرم آفتاب گیر مطابق لوحۀ مربوطه منصبداران بالباس حزبی خود پوشیده میتوانند