Da Puṣhto da zhabe liyārah : liyā, Puṣhto ṣarf aw naḥw د پښتو د ژبى لياره : لىا، پښتو صرف او نحو

BEST CCPY(S) AVAILABLE د پښتو د ژبے لیاره یا پښتو صرف آو نحو مؤلّف: محمد گل مومند بلخ : ۱۳۱۷ د ۱۳۱۷ لمریز کال د ثور په میاشت کې په مزار شریف ښار کې فاضل ښاغلي ”پوهاند“ تر څارنې لاندې چاپ شو نورے ژبے زده کول که ده یی کمال خپله ژبه هيرول بے کمالی ده د (صافی) عبدالعظیم په اهتمام او لیکلو سره په لاهور کښے چاپ شو مکتب خانه انجمن ترقی اردو د هندوستان د چاپخانه کې ډهلی ۲۱۰۰۰۶ تیلیفون : ۴۶۹۵۲۶۱

#6, Kabul letter 30 Nov. 45. دپښتو د ژبی لیاره یا پښتو صرف آو نحو بلخ : ۱۳۱۷ مؤلف : محمد گل مومند . نوری ژبی زده کول که ده ی کمال * خپله ژبه هیرول بی کمالی ده د (صافی) عبدالعظیم په اہتمام آو لیکلوسره، د بلخ د شرکت رستنبالہ خوا پہ لاہور کښی طبع آو لہ بلخہ شائع شو 301

بسم الله الرحمن الرحیم مدخل (نه توطئه ی) چوته خبره ده چه ملتونه یو د بل څخه په ژبی سره بیلیږی یعنی لومړنی آو دپریم امتیاز دهریوه ملت همدغه ژبه ده نور خصوصات آوخصوصیات آو پاتی امتیازات آو ممیزات ټول دوغه نه وروسته دی، آو درستی ملی ژبی تراثراً وسیوری لاندی پلنی کیدای شی. نو دیوه ملت ژبه هر څومره چه خلل مینده کی هماغومره ملی خصائص آو خصائل آو ممیزه اوصاف ئی خلل مینده کوی. دیوه ملت په ژبی کښی هر څومره چه دبل ملت ژبه نفوذ مینده کی هماغومره سیاست، اقتصاد، اجتماعیات، ملی اخلاق، ملی اداب، ملی عادات، ملی رسومات آوعنعنات، ټول ملی خصائل آو خصائص، حتی چه ذهنیت، افکار، حسیات آو مدنیت ئی نفوذمینده

ب کوی آو هماغومره دخپلی ژبی خاوندانو نامرئی بره یی آو غلبه ددغی بلی ژبی پر خاوندانو تأمینوی . آو که دیوه ملت ژبه دبل ملت ژبی ته مغلوبه شوه گنره هغه ملت په هغو پاسنونو لوخصو صاتو کښی ورته پرشو . علی الخصوص که اقلیتو نه هم د هغی ژبی خاوندانو په دغه ملت کښی وی نو سیاست ، معارف ، مهمی آو گنوری اقتصادی چاری ، لو یه برخه ملی پانگه ، ټوله د هماغه اقلیتونو په لاس لوېږی نو په دغه حال کښی تمام هوسا توب آو راحت ، خواک ، عزت آو مرتبت د هماغو لېږه وی آو دست مشاق آو مزاحم ، ټوله نا هوسایی ، هډغه خوار اکرب بی وزلی ملت وی . د په لوی ملت د هماغه لېږه و د گټی د پاره به استعمالېږی . دوی به تل سو کرک خوری ، پښی به وسری ، آو هغه نور به خوبرو یی آوښکلکی تغری . دوی به بربنڈ گرځی آو هغوی به درېشمین کالی آغوندی . د دوی به کودی نه وی ، د هغوی به ښگلی ولاری وی . دوی به کله ی نه لری ، دهغوی به ښارونه نه سېږی . دوی به پلی گرځی ، هغوی پگرندی گادی ځغلوی . هغوی به پر مخملی نامیو ، پرلینڈیز وناستر وساو و تچر ناست آو دوی به مرئی پشان ورته ولاس وی آو پر وچه ځکه پر توره خاوره به هم کښناستنه ی نه شی .

پ مریضی ته په دوام ورکوی، وینی به د دوی رژیږی، مجدی به د دوی د ښکولو علمو خاوری کیږی، چری چی به ښیوی کوی، ګنی، عزت به د هغوی وی لکه چه متل ده ی ( توره به لا لا وهی، نمری به عبد الله وهی ) . په عین واکداری کښی بی واکه، په عین وطن داری کښی بی وطنه وی . په خپل وطن کښی به غریب او پردیس وی. ښنه ښرونه، ښنه دندونه به د نورو او تور وغرونه او سنګن رغونه، دوړی سپیری او سپیره داګونه به د دوی وی. په خپل وطن کښی به محکوم او هر ګوره په مظلوم وی، خپل به ورته پردی شی لکه چه په نامه که څه هم خپل وی خو افکار، احساسات، اقوال، اعمال او افعال یی، آغوسته خواره یی، خواک او ژوندن یی بشپړه په نښی یی د پردی او دبل وی. په خبره پوره نه پوهیږی، که و پوهیږی سره به نه چوسږیږی، خوږ به یی نه دو ا کیږی مار وعقرب یی نه رغیږی . په زګیروو باندی به کولنکو نه خوری. په خپل وطن کښی به خواراو د خپل او د پردی په سترګو کښی به بی مقدار وی څه به شی ګنلای کیی ګڼی نه یی نشی تقرلای او ځنلای . زیار به د دوی وی خواک به دنورو . علم او مدنیت ، ثروت او عزت به دنورو وی او اصلی وارثان د یغی

ت خاورے . چه ځمکه ددوی په پښو کو اېګز ونو ږنګډه شوې وی، د ځناور و په شان بېګر ځي. د ځناور و پښپرند حتې چه د ځناور و نه به هم په بد ډول سره د نورو د ګټو دپاره استعماليږی. د ځينو ځناور و په قدروی خدددی به نوی، د خپل آود پردی زړه به پرې سوزی. خلک به ورته د سترګونه د مینے تویوی. تپښته دے وی خدائ ته، ولے نه ګورے آو ورشے ددغه سې ځای ته . دغه سې ملت به ورځ په ورځ چوکيږی تر څو چه محوشي. سره ی چه مری، مرګپډل آو ساه سپارل چرے هم آسانه شي لا یو څه ده ی، خداي دې د هغې مرينے : سره ی وساتی چه لاس آو پښے خوږیوی آو په آسانه سره ئې ساه نه ختجي . هر څه چه دی دملت سعادت، سلامت، عافیت، راحت، عزت، ملی شته واله ی، هر ډول لوسر واله ی، دملی شئونات پاینہ، دوطن ساتنه ، په عزت آو ہوسا ینے سره ژوندون. په عزت سره مرينه آو د ښری ځمکه په ښه نامه سره تګ آو نور ټول ملی یو والی پورے، مليته پورے آو هغہ ہم ملی شبے پورے ئې اړه لری، لکه چه پاس دويل شو که شبې ضل میندہ کہ دغه ټول ضل میندہ کوی آو که محوه شوه ٹول

ت محو کیږی او د هغه ملت نوم او ښه دنړی د مخ څخه ورکیږی. ژبه هر څومره چه بشپړه وی دغه خصوصات هم هماغومره بشپړه او تراهمیت لاندی وی لنډه ئی دغه ده ی چه ژبه د ملی موجودیت ، هوساتوب او سعادت ، دلویوالی او جګ والی ښه ده . نو ژبه باید وساتله شی ، وپالله شی ، وروزل شی ، کار ته کړله شی، علمی شی، ادبی شی، پہ حیثیت سره د ملت د ستواسنیو او احتیاجاتو ته کافی شی . هوس راشو چه ژ به څنګه ساتله کیږی؟ ژبه دغه سی ساتله کیږی چه ټول لغات او اصطلاحات ئی قید او صرفیه او نحویه قواعدئی ضبط شی . ادیبان ، عالمان، پیاوړی او پوهان غول ئی ساتنی ته ځان اس وبولی او متخصصین او اهل فلک ئی په مارت والی باندی د امریښنی (احتیاج) او د زمان د اقتضا په موجب کوشش وکړی ، زیار وکاسی او پری ښږدی چه خپل دود او قواعد و په پښندی سره وه و ہیله شی او څوک بی ځایه او بی اصوله تصریحات او تصرفات په کښی وکی . دغه لوی ننگ او غیرت ده ی .

ج ننگیا له ی سره یی خپل عزت او مرتبت ، خپل امتیاز او مزیت پیژنی په گٹنے او ساتنے باندی ئے پام کوی او زیار کاږی دپردی عزت او مرتبت ، د پردی امتیاز اومزیت ، پرده یی آودبل وهی ، ہغہ دچانہ خپلپږی ، خپل امتیاز نہ پیژاندل ، دبل امتیاز او ممیزات خپل گنړل، سرلوی والہ ی پرے کول، پہ ہغہ باندے ځان ښاغلہ ی آوممتاز بولل ، پہ ساتنے ئے ځان ستړہ ی کول ، بلکہ مال آو سرجارول آو خاورے کول .... وه ی پوہ سرہ ی خپل آو دبل مال پیژنی . دخپل مال گرانیت آو ساتنہ آو پالنہ دپوہے آو غیرت څخہ وہ ی . دبے غیرت سړی مال تہ څوک څہ نقص ورسوی بیا ئے ښکارہ لیا پہ غلا یوسی آوبوزی لہ بے ہمتی آو بے غیرتی ضغنے پسے نہ کږی ، کہ څوک ئے ورتہ و وائی چپے لاسہ شہ ، خپل مال بیا ئے تاوان واخلہ متجاوز سرہ جگرہ وکہ ، مجرا ورکږہ ( بے بابا ) وائی آو یو څو گیلے کوی ، نہایت وائی څنگہ ئے کړم ، آخرہ زمانہ دہ خلق سپین سترگی شوی حلال آو حرام نہ پیژنی ، بے موجبہ پړ خلکو باندے تعدآء و نار واکوی ، پردہ ی مال پہ ناروا سرہ خوری ، کہ څہ و وائے بیا خپړے ہم لگوی ، پہ جنگ نہ چہ و چا پہ وژلوہم اسراو ایسار نہ دی ، بلا ورسے طما رزاق خدائی دہ ی ہغہ بہ پہ آخرت کښے خپلہ جزا ووینی.

چ که چوک کونے تنے لاندے کی هم څه نه وائی بلکه خپله پلو ورخوشے کی آو د هغه سړی په کوم چل بیا دسره ورو ورو کونے آو په وروسته کښے کو رخوشے کی آو د بل ګاوندی شی لیا کو دی وهی . دوغه سے سړی دست مال خلک خوری ، د پلار آو نیکه نه ورپاتے دولت ، خانی ، عزت ٹول تنے ځی آو دپولی ٹک آو دخواست کو ندی ته کښنی ، بیا به د پردو دروته مندے وهی . غیرت ، لور همت ، روغه پوهه (عقل سلیم) دغه نه منی آو نه پرېږدی چه څوک خپل مال خوشے کی چه وروست شی ، ورته نقصان ورسی آو خلک نے ښکاره لیا په غلا یوسی آو کور تنے لاندے کی . آو ده ی دپردودودی پخوی لیا د پردو تر کټوے لاندے اور بلوی آو بیا دهغوی سړی آو پاتے شونګی ته ناست وی آو . . . . پشان کونډی چنٹی غیرتمن سړی خپله و چه د پردی پرنده و بنده بولی خپل زور دبل ترنوی ښه کنه کله که بل څوک لنده لیا نوه ی ورته راوسری نے منی بلکه سپکه نے بولی، کوشش کوی چخپله و چه آو خپل زور خپل زیار سره لنده آو نوه ی آو خپله زړه کودی کوئی مانری بلګه کی، دسړی آو پاتے شونګی په خولہ آو دبل دکوندی پڅنګو په مجلس کښے خپل مرتبت

خ د اظهار دپاره بیا آربری و پستل آو ښځونه وهل آو دپردی په کالوسرلوړی واله ی کول ناپوړی بی همتی، ذلت آو خواری ده. دغه عمومی ملاحظات دګا دژبے په خصوص کښے، څوخبره او ږده شوه په دغے کښے لبرخه د اصل موضوع نہ لرې ولوږم، هوس د خبرے واګه ی بیرته خپلے موضوع خواته ګر ځوم چه هغه د پښتو ژبے موضوع ده. ښکاره ده چه د پښتو په باره کښے تر دغه مخکښے خوادیره ناپامی آو بے غوری حتی چه دپر ظلمونه شوی، اما د نه چا کری آو خنګه شوی هغه بیله اوږده خبره ده د غلته خما مقصد دنه ده ی چه د پښتو ژبه ساتلې شوے نہ دہ، دیخوانہ لږہ آثار پاتے دی، کچد ای شی چه د پرېوہ څو د وښمنیوآو د باندیئنو بګر و په اثر سرہ بہ ورک شوی وی دغه آثار چه پاتے دی تقریباً ټل د دغه نیز دے زمانے آو دیوڅومعہد و و نظم آو شناما ثرونخہ عبارت دی چه په هم څګه پښتونه دی بلکہ پہ ڈیرو کښے یے بے له معدود و الفظو آو خو ضمائرو آوخینو اد اتو آو تورو د پښتو نورہ څه مهمه برخہ نشتہ علمی آثار لږ پاتے دی آو هغه هم لکه چه ذکر شود نیز دے آو لنډے زمانے دی، لغتونه یے قید آو صرفیه آو نحویه قواعدے

ځ ضبط شوی نه دی . ما ته ترہوسه پوری ددغه سے کوم صرف آہنحوی کتاب پته معلومه نه دہ چه پښتانه سړی دی خپل دپښونلوا و پښتو په اثر لیکلی وی. دځینو پردوله خوا که څینی لیکل شوی دی خو هغہ ہم سم آو بشپړ نه دی . دپښور په دده آو داباسیند په غاړه کښے ډیرۍ پښوښتے بیامر که څه لیکل شوی دی ہغہ برسر ن دسظحی ) لیکل شوی ځکه چه د زړه لہ مینی آو دمیت لہ امرینی څخه ددی پرونلواو پښتو آو ځان ستره ی کوله په اثر آو نتجی لیکل شوی نه دی نو نه دغه چه بشپړ بلکہ سم آو صحیح ہم نہ دی. یایو اسطے یو، صرف آو نحوی کتاب په اردوزبی لیدلی ی چه ہغہ ہم دپردی پہ غوښتی آو د غیرابی ژبی له خوا لیکل شوی آو دڅه اہمیت حائز آو د کوم قد ر آو قیمت لایق نه دی ؛ په هر حال سره که دخپلوا آو خپلوانه آو د کام آو عزیزا نو په نښی یغنی دیو پښتنو په چاپیرا محیط ) کښے لوی شوی نه یم، نو ځکه ځما معلومات پښتو کښے له سره بشپړ نه دی . په ور کښے کښے می پار سود پړه آو پښتو لړ ہ وویلی که و ویم چہ پرما دغه سے متونه راغلی چه په میاشتو څہ چہ پہ کلو نو کښے ہم د پښتو خبری نه دی

خ کسی، مبالغه به نه وی! د خپلو آو خپلوانو نه لرے دکابل پہ ښار کښے لوی شوی یم. عزیزانوسره که څه هم نہ وہ شپیډ لے خود پرہ نیگه هم نہ وہ. ہو کښے پښتو مے زدہ وہ خو لږه ، ومیلیدی مے شوه خو د لږو د سلو لہ لا ملہ کرنیچوہ وہ ، اما ور وستہ پہ لوی والی کښے چہ پرے پوہ شوم د پښتنو آو خپلو عزیزانوسرہ مے لاره مینه وکړه. پښتو تہ مے مخہ وکړه آوخپل معلومات مے څه پہ کښے د مرکز لہ خصوصاً د گرا نو عزیزانومحبت ملوشینوارو پینور لہ د ین کړم . که څه هم ہوس مے تریوے درجے پورے اختصاص پہ کښے میند له ی آو دہری عزیزان ما متخصص بولی خو ښہ پرے پو هیږم چه ځما معلومات پہ پښتو کښے بندہے چہ لازم ده ی لا بشپړ نہ دی. صرف دغومره ده ی چه ځما کاریگړہ ی پرے چلیږی. ځما علمی استعداد ہم کافی نہ دہ ی ځکہ تحصیل مے منتظم آو مکمل نہ وہ پہ ہر حال سرہ پرہ د ہمدغہ نیکمر تیه آو عجز ، خپل ہمت مے ٹینټ کړہ ی نہ دہ ی پہ جرئت سره د چارے داگی د میدان ، تہ و تلہ ی غواړم چہ علمی آواد بی خدمت خپلو پښتنو و رونړو تہ و کم ؛ ځکه چه پښتانه عالمان آو ادیبان د چارے پد داگی آود گر کښے لږ و نیم . نن ورځ دنہ نیگمر ی چو پڑ ته ضرورت ده ی . نن ورځ د فدا کاری ورځ ده ښائی چه ښه ییا نابودہ

نامه ته ونه کتل شی او د هغوی په څیر د ملت چوپر په ښه نیت او سم نصب العین وویل شی نو غه ده ی چه پر لوی څښتن مے توکل کره ی (د سیند) تألیف نه ورسته مے د پښتو د صرف او نحوی په تألیف پیښه وکره او خداوند تعالی خپل لطف او کرم سره توفیق راکر. دغه کتاب هم په ښه وخت کښے د پښتنو عزیزانو او د پښتو د شائقینو د استفادی دپاره تیار شو او د اګی او د ګرته وووت . ددغه وخت ښه والے دی دغه ده ی چه د پښتو نهضت او خوځیدل په وطن کښے قوت میندلے دی او دغه نظریه چه (ملی امتیاز، ملی شته والے دی، ملی یو والے دی، ملی لوس والے دی، د پښتو او پښتنوالی پالنه او پاینه، د پښتو روزنه، ملی عزت، د پښتانه هوساتوب، د پښتانه سعادت ...... الخ پښتو پوری اره لری ) مینځته شوی ده او دیوی دلی په فکری کښے ئے ځای نیولی دی او ورځ په ورځ خپریږی او عمومی کیږی. مخصوصاً د علمی اعلیحضرت پالنه او پاینه ډیره او د ډیر اهمیت وړ ده. ټولو نه څرګنده ده چه د شاهانه فرمان په اثر پښتو په درسته مکاتبو کښے جاری شوه او غوښتل کیږی چه د معارف درست کتابونه په پښتو واړول شی او له دغه وروسته

د زده کره ټوله په پښتو شی. همدغه دی د کابل په ټولو دوانزو آو د مملکت په در ستو ښو نځے زده کره ځی پرانتیل شوه آو غوښتل کېږی چه له در و کالو وروسته پړتے پښتون یا سرے (افغانستان) کښے پښتو ، د پښتانه د حکومت رسمی ژبه و گرځی . لُمبړ منده ی ټولو اک (صدر اعظم صاحب) د اعلیحضرت ددغه نظریاتو د عملی کولو د پاره د ېر کوشش کوی ؛ د معارف وزارت هم خپل سپک لگوی ؛ همدغه دی نور رجال هم شته چه پخپل وار سره دغے خواته پام لری آو هم یوه ډ له پښتانه د پښتو آو پښتوانی د چوپړ و هلو د پاره حاضره آو تیا رشوی . د پښتانه آو د بغہ چا چه پښتو زده ، کوشش ده ی چه خپل معلومات په پښتو کښے د ہړکی آو علمی آو ادبی جامه آو کانره ور واغوندی آو چا چه د خپل لیا دبل دنا پامی پہ اثر پر ہئے آو ہیرہ کرے لیا تے نیم گرے پاتے شوے لیائے نہ زده غواړی چہ پہ آساسی د ول سره یے زده آو بشپړه کی پہ دغہ وخت کښے ہرڅوک پښتو کتابونه لټوی مگر افسوس چه د پخوانیو د غضلت آو نا پامی پہ اثر کتابونه آو نور وسائل د ہر لړ بلکہ د نښتے پہ قطار آو د لے کښے دی ؛ علی الخصوص د ژ بے لیارہ چاته نه ده معلومه ، د ژ بے

قواعد غوند شوی آو لیکل شوی آو دکتاب پہ دول چاپ شوی : دی د خلکو خوارہ وارہ معلومات تر ہوسہ غوند شوی نہ دی آو د لمر نی توب لہ لامله متبعات ہم اختلاف لری. فرصت لا مساعدت نہ دہ ی کړہ ی چہ مختلفہ افکار پہ یوہ مرکز غوند شی آو پہ یوہ شی قناعت آو د ہغہ پہ اثر سرہ فکری اتحاد حاصل شی نو گوندے د دغہ کتاب د ہری مسلی لوستونکی پہ لمر ی سر کښے پہ ځینو مواردو کښے معترض شی آو قناعت ئے را نہ شی آو د ہغہ متبعات د دغہ کتاب سرہ ہمنډہ واقع شی اما کہ تعصب یویے خوا نہ کښیودل شی آو برہ ځہ حوصلہ و شی آو ژر حکم و نہ شی یقین لرم چہ تر څہ شخو آو پلټنو و روستہ قانع شی آو موافقت و کی د دغہ لہ لاملہ چہ ځما پہ لاس کښے آثار نہ وہ چہ ما تنے څہ کټے اخیستی آو استفادے کړی وای نو و ښلای شم چہ د پښتو د ژبے د یارہ آو قواعد و پہ غونډ ولو کښے د ہر سترہ ی شوه ی یم ځکه چہ د ہرہ لښته آو پلټنہ ئے غوښته ، د دغہ کتاب پہ ترتیب کښے البتہ د پردیو ژبو د کتابونو نہ استفادہ شوے آو پہ ہغہ ترتیب سرہ لیکل شوہ ی ، اما بوټان آو علما صاحبان پوہیږی چہ د ژبے لیارہ (قواعد) څہ د ترجمے کار نہ دہ ی چہ دبلے ژبے ځخہ ترجمہ شی، کبد ای شی چہ ځما متبعات بشپر نہ وی لِیا څہ را نہ پاتے وی نو ځکه څہ ہم

دغه حکم نه کوم چه دغه کتاب سره غلطی او سهوه نه لری. هر دول چه وی خو چه دپستو او پستنو یو پخواندی مین او خادم یم ځان مسعود بولم چه په دغسی وخت کښی طبقتن تعالی جل و علی ماته ددغه کتاب دتألیف توفیق راکړ هسیه کوم چه دغه کتاب د استفادی حوب وګرځی او دپستنو او دپستو د شایقینو دخوا په کوچنی ی چوپر و کنرل شی که خدای کول. دغه هم وایم چه ددغه کتاب په تالیف کښی ځما روکی ( محمد قاسمخان ” ابراهیم خیل“) دپره مرسته راسره کړی او د هغی دپښتنی ځوبی یم دده خدمت په دغه کتاب کښی د قدر وړ دی. همدغه سی (ملا عبیدالله خان صافی) هم په خپل نوبت سره مرسته کړی او ځینی نور کسان هم چه پش شوی شه معاونت ئی چه دلاسه کیده کړی. دغه کتاب فضیلت مآب مولوی سید محمود خان د سرشائی د ننگر ہار او فضیلت مآب مولوی محمد وزیر خان پیار وخیل د میدان او ځینی نور د پښتنو علما صاحبانو هم لیدلی او تصدیق ئی کړی.

لمړی برخه صرف

ہو اللہ تعالیٰ لمړی برخه پښتو صرف پښتو صرف ـ دغه هسې علم دهی چه د پښتو د سم ویلو او سم لیکلو د پاره اصل کلمات او د اشتقاق ډول (1) ئی ښئی. تورکۍ ی (2) هغه ږغ ته ویل کیږی چه یوضل له خولې ده ووځی او یوه یا څو تورو او یوه څوۀ خندی (3) ځینې عبارت وی. مثلاً : (خه ، آس ، ملخ) یو یو تورکۍ ی لری او ( ټالک ، کابل) دوه دوه تورکۍ لری او ( ننگرهار ، پیښور ، کندهار) دری دری تورکۍ لری. (1) د یوی کلمی څو بلې کلمې ویستل په دغه شرط چه لفظاً او معناً یو و بلہ سرہ درستی ولری. (2) هجا ، (3) حرکت .

توری (۱) توری : یو خنگاله ی (۲) ده ی چه څک ته پیژندہ کیژی د بل څک څه چه په پوستوالی یا کلکوالی د بغه په خبره ی د هماغه څنگالی په واسطه سره پیژندہ کیژی. پښتو توری - دپښتو توری ډیری خواے ہماغه توری دی چه په پارسو یا عربی کښے استعمال کیژی خو بغه توری چه د عربی د ژبے مخصوص دی لکه: (ث ، ح ، ذ ، ص ، ض ، ط ، ظ ، ع ، ف ، ق ) پښتو کښے نہ استعمال کیژی ، نو که چیرے د عربی کومه کلمه په پښتو کښے استعمال شی چه پاسنی توری په کښے وی نو پښتانہ د دغہ لہ لاملہ چه د دوی خپلے مورنۍ ژبے کښے دغہ تور ی نشته آو ویلا یئے نہ شی: ث پس ، ح پہ الف یا پہ ہ یا پہ خ ، ذ پہ ز ، ص پس ، ض پہ د یا پہ ز ، ط پہ ت ، (1) حرف ، (۲) کیفیت .

ظ پ ز، ع پ الف . ف پ ق پ ک، ونچوی. ہر ، کلمه چه د پاسنولسو توروڅخه (چه عربی ژبی لره مخصوص دی) کښی وی هغه کلمه پښتو نه وی، عربی به وی. دپښتو په ژبی کښی دیرش توری چه اشکال ئی په لاندینی دول سره دی استعمالیږی. ا ب پ ت ټ ج چ ځ ح خ د ډ ر ړ ز ژ ږ س ش ښ غ ک ګ ل م ن ڼ و ه ی. دغو ته پټی لیا د ( تورکی توری ) ویل کیږی. په پښتو کښی د ( واو ) توره ی د تلفظ په اعتبار دوه رازه ده ی : مجهول واو ، معروف واو . ۱- مجهول واو هغه ده ی چه پوست تلفظ کرشی آ و د توری غگ (ږغ) دیړ کلک آو ثقیل څركند نشی لکه د : مور ، کور، اورم په کلماتو کښی. ۲- معروف واو هغه ده ی چه د توری غگ (ږغ ) کلک آو ثقیل

۴ څرگندشی لکه د: لوږی، څومره، شونډه په کلماتو کښی. په لیکلو کښی که څه هم تر یوه دغه تورو بیلتون چانه دی کړی مگر ځما په چرت بهلول لی ورنه بلکه ضروری ښکاری ځه پخپل خیال سره دغه سی ورآو مناسب گڼم چه مجهول واو دپاره دی برسیره یو لکی آو دمعروف واو دپاره دی برسیره یوه همزه ولیکله شی. تنبیه – په پښتو کښی څلور ډوله یی گانی دی. ١ – مطلقه یی ده لکه د: یو، سړی، خوی، په کلماتو کښی. ٢ – معروفه یی ده لکه د: چینه، ځنکی، په کلماتو کښی. ٣ – مجهوله یی ده لکه د: مینه، څیزنده (١) میلمه، چیری، په کلماتو کښی. ۴ – تأنیثی یی ده لکه د: دودی، نمړی، په کلماتو کښی. په پښتو کښی توری دڅنگالی په اعتبار سره پر دوه برخو بیلسیری: مذکرتوری مونث توری. (١) نیع، اولاده.

۵ ۱ـ مذکر توری : ا ، ج ، د ، د ، س ، ش ، غ ، ک ، گ ، ل ، م ، ن ، ن، ، واو ، ض ، ض ، ع ، ق . ۲ـ مؤنث توری : ب ، پ ، ت ، ٹ ، چ ، خ ، ځ ، څ ، ر ، ړ ، ز ، ژ ، ږ ، ښ ، ه ، ی ، ث ، ح ، ط ، ظ ، ف . توری په ليکلو کښے پر دوو برخو بيلېږی : يوی ته ئې (نښلی توری) آو بلې ته ئې ( نښلې توری ) ويل کېږی . نښلې توری ـ هغه توری دی چه په ليکلو کښے د وروستنو تورو سره نښلی چه هغه هم ( لس ) آو دغه دی ( ا د ډ ر ړ ز ژ ږ و ؤ ) . نښلی توری ـ هغه توری دی چه په ليکلو کښے د وروستنو تورو سره نښلی آو بېله د نښلو تورو څخه پر تە پاتے نور توری دی

۶ دتورو ډولونه توری بی‌ له مذکور و برخو په لاندي‌نود ولونو آوازونو بیلېږی: سره بېږدے توری، سره لرے توری، دشوند وتوری، ګرندی توری، دستونی توری، سره ورته توری. سره بېږدے توری ـ هغه توری دی چه وتونځی(١) ئې سره نږدے وی لکه : (خ ، غ) (د ، د) (ض،ظ). سره لرے توری ـ هغه توری دی چه وتو نځی ئې سره لرے وی لکه: (ب،خ) (ک م) (س،و). دشوند وتوری ـ هغه توری دی چه په شوند و ویل کېږی لکه : (ب، پ، ف، م، و). ګرندی توری ـ هغه توری دی چه په ویلو کښے ئې شونډے آوژ به ګرندی شی لکه : ( ب، ر، ف، ل، م، ن). (۱) مخرجونه .

۷ دستونی توری - هغه توری دی چه پستونی سره تلفظ کېږی لکه : (ح، خ ، ع ، غ ، ه ، ء) . سره ورته توری - هغه توری دی چه څکونه ئې یوه بل سره ډېر ورته دی آو هغه هم دغه دی : ا ، ع ، ه ت ټ ط ث ځ س ص ح خ ر ړ ل ژ ږ د ډ ض ځ ذ ز ض ظ ن ڼ

۸ چه اته ویشت توری آو په املا کښې د پروګرانیو سبب ګرځی چه موږ د هغه د ښیسته کولو دپاره تر یوه ځایه پورے چه کېدای شی په لاندی نیو لیکو کښې ئے تفصیلات لیکو: الف – په عربی کښې هغه الف ته چه خوه ځنده یی ولری (همزه) آو هغه الف ته چه خوه ځنده یی و نه لری الف وائی اما په پښتو کښې د هری وخت همزه نه مد عاد غه شکل (ء) وی آو کله کله د الف پر ځای هم استعمالیږی. الف دوه دوله ده ییو لنډ الف بل ووږ د الف. (۱) (۲) لنډ الف هغه ده ی چه سر کښې راځی آو لوسر که ی (۳) والا یا کوز که ی (۴) والا یا کېز که ی (۵) والا وی لکه د: (انګر، او به، اینداره) په کلماتو کښې او وږ د الف هغه ده ی چه اوږ د تلفظ کېږی آو د مد نښه پرے (ـ) لیکه کېږی لکه د: (آبلوخ، آستازه ی، آرتول) په کلماتو کښې. (۱) مقصوره، (۲) ممدوده (۳) فتحه (۴) کسره (۵) ضمه.

۹ هغه لنډ الف که د کلمی په وروسته کښی وی او په دګنړل کیږی لیکن مد پرے لیکل کیږی : رنړا، ژړا. که د الف توری د کلمی په سر کښی راشی آ و ورپسی د (ی) توری وی کله کله ئی د همزه په ډول لیکل جایز بلکه مرجح ده ی لکه د (ایوه) په کلمی کښی آو که منځ کښی راشی نو قاعده ده آو ضروری لکه د ګیډ پر کلمی کښی. په دغه سی ځايو کښی الف په (ی) هم ونښله وی شی. ع - دغه توری عربانو لره مخصوص ده ی په پښتو کښی نشته لکه چه مخکښی ذکر شو په هره کلمه کښی چه دغه توری وی هغه کلمه به عربی وی هغه کلمات چه د عربی نه آمینست شوی وی آو دغه توری ولری که په پښتو کښی د دغه توری پر ځای الف ولیکل شی عیب نه لری آو جائزه ده ی. ه - د پږی وخت ځینی خلک د و توځی دنبزدے والی په سبب د استعمال د کثرت آو د تلفظ د سهولت په اثر سره دغه توری په الف و بخوی د دغه د پيژولو دپاره باید د لغت کتابته دی مراجعت وشی.

ت ، ٹ ـ د دغو تورو وتونجی سره بزء دی هرکله چه پوست تلفظ شی لمرهی لیکل کیږی : تانده ، څنګ ، توتکی . آو هر کله چه غوت تلفظ شی دوه یم لیکل کیږی : ټانټه ، ټغر ، ټوټه ی . ط ـ دغه توره ی هم عربا نو لره مخصوص ده ی . دپښتو په هغه کلماتو کښے چه دعربی څخه آخیست شوی دی آو دغه توری لری که ددغه پرځای ( ت ) یا ( ٹ ) ولیکل شی عیب نه لری آو جائز ده ی . ث ، خ ، ص ، ض ـ لمره ی آو څلورم عربا نو لره مخصوص دی پښتو کښے نشته په هغه عربی کلماتو کښے چه په پښتو کښے استعمالیږی که د دغو تورو پرځای ( س ) ولیکل شی عیب نه لری آو جائزه ی اما د ( خ ) توره ی دهغه قائمقام نشی کېدلای . دوه یم آو درے یم د واړه پښتو توری دی آما دڅه دپاره چه و پيژاندل شی چه په کوم ځای کښے د ( س ) آو په کوم ځای کښے د( خ ) استعمالیږی ولغت کتاب باید وکتل شی . ح ، خ ـ عربانو لره مخصوص ده ی په پښتو کښے نشته په هغه عربی

١١ کلماتو کښے چہ پښتو کښے داخل شوى آو استعمالیږی یا استعمال شی کہ د دغہ توری پرځای (خ) بیاہنہ نور و لیکل شی عیب نہ لری د ژبے د شپوے سره سم دهی. س، ص، ث - هر چېرتہ چہ غوټ تلفظ کیږشی باید لږه ی توره ی و لیکل شی د دغو د تفریق د پاره د هم د لغت کتاب و کتل شی. ږ، یعنې دوه یم توره ی چہ د غوټے (ژ) ٹنګ لری د پښتنو پہ ډېری قبائلو کښے نشتہ یو اصیلے د کندھار پہ دده آو د وزیرستان پہ لته کښے تلفظ کیږی نور کوم ځای کښے کہ وی هم لږده ی نو د دغو د تفریق دپاره دے هم د لغت کتاب و کتل شی. پہ عمومی ډول سره پښتانہ د دغہ توری پرځای د(ک) توره ی استعمالوی د ہغو کسانو د لوست آو تلفظ د آسانتیا د پاره چہ د غوټے (ژ) پہ ډول ئې تلفظ کوی د لیک ډول ئې دغہ سې منل شوہ ی «میږ، غموږ ، ږلی . د ، ذ ، ض - هر چېرتہ چہ پوست تلفظ شی لږه ی آو هر چېرتہ چہ غوټ تلفظ

۱۲ شی دوه یم لیکل کېږی. دری یم توره یی عر با نولره مخصوص ده یی په پښتو کښی بغد عربی کلمات چه دغه توره یی په کښی وی کله د(د) په ډول آو کله د(ز) په ډول تلفظ کېږی. په پښتو کښی د دغه پر ځای د(د) بیا د(ز) لیکل جائیز ده یی مګر د غومره پاملرنه غواړی چه هر چيرته چه دلمړی په ډول تلفظ کېږی باید د لمړی آوکه دوروستی په ډول تلفظ کېږی باید وروسته یی ولیکل شی. هغه چه په ډول د(ز) تلفظ کېږی تقریباً لاندینی الفاظ دی: حضرت، تضمین، مضمون، ضمیر، قضا، ضم، فضا، مضارع، مضبط، مضرب ماضی، مضمضه، غضب، بیاض، موضوع، بغض، مرتضی، قضیه، ضرابخانه، رضاء بیضا، مریض، بیضه، مرض، امراض، بعض، ضیافت، اضافت، ضیاء، روضه، محضر، حاضر، احضار، فیض، عارض، عرض، غرض، قبض، قبضه، نقض، تناقض، ضائع، ضیاع، تضرع، وضع، فضله، اضطراب، حامض، اضمحلال،

۱۳ ضامن، ضمن، ضد، ضر، ضرب، فض، فضل، قرض، فرض، وضو، فضیلت. ط ز زض، ظ - په‌پښتو کښی دوه یم آو ورستی دوه توری نښته پہ‌عوض ددغو درو تورو د (ز) یا (ط) لیکل جائز دہ‌ ی، دلمړی آو دریم توری دپھولو دپاره دی دلغت کتاب وکتل شی. ن، ڼ - دټوټی ئے‌سره ڼ دی هر کله‌چه‌پوست تلفظ شی باید لمړه‌ ی آو هر کله‌چه‌غوث تلفظ شی باید دوه یم ولیکل شی. خوځندی توری دخولے دوځی. ددغه‌دپاره چه‌سم ولوستل شی خوځندی ورتہ لازم دی. د خوځند و دتعین آو سم لوستلو دپاره ځینی اشارتونہ مقرر‌شوی‌چه‌هغو تہ خوځندی ویل کیږی چه‌پہ عربی (حرکات) ورتہ وائی. حرکات پہ عربی آو پارسو کښے‌دری آو په‌پښتو کښے‌څلور‌دی. دری

۱۴ هماغه حرکات دی چه په پاسینو دواړو ژبو کښی استعمالیږی او عوام (زور، زیر، پیښ) ورته وائی چه له (زبر، زیر، پیش) څخه ماخوذ دی او موږ (لوړ کړی کوز کړی، ګرد کړی) ورته وایو . څلورمه حركه پښتو ژبې لره مخصوصه ده چه موږ (خوځکړی) ورته وایو . لکه د (ګر، پړ) په کلمو کښې (ګ، پ) و(ستن، خوه څند، ګربند) په کلمو کښی (ت، څ، ب) هر یو خوه څکړی لری. هر هغه توری چه حرکه و نه لری هغه ته ساکن بیا وچ ویل کیږی. په عربی او پارسو کښی پیښه په وچ (ابتداء په ساكن) نشته یعنی لمړی توری هیڅکله په هیڅ کلیمی کښی ساکن نه وی اما برخلاف ددغه په پښتو کښی ابتداء په ساکن شته لکه د (ستن، دروند، زمره) په کلمو کښی لمړنی توری ساکن دی پښتو کښی اجتماع د ساکنینو هم شته لکه د (بلندره) په کلمه کښی چه په معنی د دعوت او میلمستیا ده نون او دال دواړه وچ دی بلکه دری ساکنه هم په پښتو کښی یو ځای کیدای شی لکه د (دپرش، څلوپښت) په کلمو کښی دروستی دری توری ساکن دی .

۱۵ حرکات دوه رازه دی : رسمیه حرکات ، حرفیه حرکات . رسمیه حرکه ـ د رسمیو حرکاتو نښی چه د عربی نه آخیستی شوی دی دری دی چه نښی یی لاندنی دی ( اَ ، اِ ، اُ ) چه لمړی یی آو دری یی اشار تونه پر توری باندی آو دوه یم تر توری لاندی ایښودل کیږی . خو په پښتو کښی په عمومی صورت سره حرکات پر تورونو ایښودل کیږی آو توری لکه چه د حرکی نښه ولری لوستل کیږی . څلور می حرکی دپاره چه ( خولګی ده ی ) تر هوسے پوری کومه نښه نه ده مقرره شوی . خو که دغه سی ( ـ ) ولیکله شی ښه به وی . ضوابط په عربی کښی دکلماتو د لیکلو د پاره بے د حرکو آو سکونو څه ضوابط آو علامی نوری هم شته چه د ( شده ، مده ، وصل ، قطع ، آو حرفیه حرکه ) ځینی عبارت دی ځینی ددغو په پښتو کښی هم شته نو ځکه په دغه خصوص کښی په لاندینیو لیکو کښی بیان کیږی :

۱۶ شدّه ـ ھغے نښے لہ وایہ شی چہ د توری د دوہ وارے لوستلو د پارہ پر تو رو باندے ایښودلہ کېږی دغہ ہم دعربی څخہ آخیستہ شوے نښہ آ و علامتے دغہ سے دہ ( ّ ) چہ پر تو ر و دپاسہ ایښودلہ کېږی خو پہ پښتو کښے پر تو رو تل نہ ایښو د لہ کېږی . مد ـ الف تو ری لرہ مخصوص دہ ی آ و دغہ سے ( ٓ ) نښہ پر ے ایښو د لہ کېږی . وصل } پہ پښتو کښے علامے نہ لری . قطع حرفیہ حر کہ ـ پہ پښتو کښے کلہ کلہ دلوست د آسانیتیا دپارہ یا بے لہ ھغہ د حر کے پر ځای تور ہ ی استعمالېږی چہ دغہ تور ی ہم ( ا ، و ، ھ ، ی ) دی لمر ہ ی آ و درے یم د لو س کی پر ځای استعمالېږی لکہ پہ (راغلای) کښے الف ولام آ و پہ (نسوای کولای) کښے الف د واو آ و د لام حر کہ جو تہ وی پہ (سرہ ی) آو (منہ ی) آو (خوږہ) کښے د (ھ) تورہ ی د (سر، م، و)

۱۷ دتو رولوسرکی جوتہ وی . پښتو کښی یودہ کلمات دی چہ پہ ورستہ کښی ئے د (ی)تورہ یی وی تر دغہ پخوابہ ئے ددغہ سی کلماتو مفردآ و جمع دواړہ یوشان لیکل آ وتفریق بہ ئے پہ حرکاتو سرہ کاوہ لکہ : (سړی، ہلکلی) چہ پہ پخوانی رسم الخط سرہ د مفردآ و جمع د لیکلو دول ئے یورا زدہ یی تفریئے دورستی نہ مخکے توری پہ حرکے باندی کوی یعنے کہ ئے څوک دورستی نہ مخکے تورہ یی پہ لوسرکی سرہ ولولی مراد تنے مفردآو کہ ئے پہ کوزکی باندی ولولی مدعاتنے جمع وی خوچہ ددغہ لیک لیدونکے یی آ و ددغے کلمے لوستونکے یی پہ اصل موضوع پوہ نہ وی لیمہ جملہ ٹولہ و نہ لولی تفریق ئے بنے نشی کو لاسی . نوکہ ددغہ سے کلماتو وروستی نہ مخکے توری تہ پہ مفرد کښی د لوسر کی پرځای حرفیہ حرکہ یعنے (ہ)ورکو تفریق بہ ئے آسانه شی لکہ : (سړہ ی ، هلکہ ی)جمع بئے البتہ پہ هماغه پخوانی دول سرہ لیکل کېږی : (سړی ، ہلکی). دہرہمدغہ دوہ توری دحرکے پرځای استعمالېږی پاتے دوہ نور استعمالېږی، و ۔ دکبزیکی پرځای استعمالېږی لکہ چہ د(چونکہ) پہ کلمے کښی (و) د

۱۸ (چ) کږہ کہ ی جوتہ وی . ی ـ دکوز کی پرځای استعمالیږی لکہ د (نیکیالہ ی ، ایندارہ ) پہ کلمے کښے (ی) د (ت ، ا) کوز کہ ی جوتہ وی . دغہ څلورو تورو تہ د ( املاتوری ) ہم ویل کیدہ ی شی . دحرفیے حرکے استعمال پہ ډیری ځایونو کښے دسم لوستلو دپارہ ډیرہ آسانتیا پیښوی مثلاً د (دغسے) پہ کلمے کښے کہ چرے حرفیہ حرکہ استعمال نشی احتمال لری آو کیدہ ی شی چہ غلط ولوستہ شی مثلاً د (غ) تورہ ی وچ ولوست شی لکہ (دغ سے ) اما کہ ( دغہ سے ) ولیکل شی بل ډول نہ لوستل کیږی نو ښائی چہ پہ لیکلو کښے پہ ډیری ځایونو کښے حرفیہ حرکہ (چہ دلوست دپارہ ډیر خدمت کوی ) ہیرہ نہ کړآ و پہ دغہ چہ مخکښے لیکلے شوے نہ دہ تعصب ونہ سہیږو . خج پہ ډیری کلماتو کښے دلوستلو آو ویلو پہ وخت کښے دیوہ توری حرکہ دنورو پہ نسبت شدیدہ وی چہ مږ ورتہ ( خج ) وایو .

۱۹ دژبے اہل چہ ہغہ لغت استعمالوی ورتہ معلوم وی آو دلوستلو آو ویلو پہ وخت کے ئے سم لولی آو سم ئے وائی . څوک چہ دژبے اہل نہ وی بیا دژبے اہل وی خو پہ خپل محیط کښے ئے ہغہ لغت نہ وی آوریہدلے سی آولیک ئے ولولی ددغہ لہ لامہ چہ خج ورتہ څرګند نہ وی، کیدای شی چہ دخج ځای ووینځوی آو تلفظ ئے د ژبے دشیوے سرہ ہیندہ شی . نوکہ یو پښتون دغہ سے کوم لغت چہ ددہ دژوندانہ پہ محیط کښے مستعمل نہ وی آو پہ بل کام آو کلی کښے مستعمل وی زدہ کوی باید خج با ندے ئے پام وکری آو کہ ئے لیکہ دخج ځای دے پہ نښہ کی چہ بیا وروستہ تيرنہ ووځی آو د خج ځای و نہ وینځوی آو وروستہ ئے غلط و نہ لولی . ہمدغہ سے کہ څوک پښتون نہ وی آو پښتو زدہ کوی ورتہ ضرورہ دہ چہ پہ دغہ ټکی با ندے پام وکری آو معلمانو لہ ہم ښائی چہ د تعلیم پہ وخت پہ دغہ خصوص کښے پام ولری آو د متعلم پام ورتہ متوجہ کی . مږ د (خج) دپارہ دضرب نښہ (x) ټاکو .

۲۰ علی الخصوص د لغت پہ کتابونو کښے د (څ) لیکل ډیر ضرور دہ ی کنہ لغتونہ غالباً غلط و لوستل شی . مثلاً د (پښتونواہ) پہ کلمے کښے څ پر څلورو تورو راتلہ ی شی، (پر لمری توری، پر درے یم توری ، پر پنځم توری ، پر اوم توری ) مگر سم آو صحیح دغہ دہ ی چہ (څ) پر (پنځم) توری راشی کنہ تلفظ غلطیږی آو د ژبے د لہجے سرہ خنډ واقع کیږی د (څ) پہ لیکلو کښے باید دغہ سے و لیکل شی (پښتْونواہ) همدغہ سے د (اتہ) پہ تلفظ کښے کہ څ پر (لمری) توری وی د طول د ښه معین مقیاس پہ معنی ده چه د لاس د نوک نہ تر څنگلے پورے وی آو کہ پر دوہ یم توری وی د معین عدد (ثمان، ہشت) پہ معنی دہ . نو دلتہ د مقصد د تعین پہ نسبت څ لازمیږی . د تورو وټی د هغو تورو وټی چه د پښتو آو نورو ژبو پہ منځ کښے مشترک دی هماغہ سے دی لکہ چه پہ پارسو آو نورو ژبو کښے دی د ہغو د تفصیلا تو څخہ پہ دغہ ځای کښے تیریږو خو څہ

۲۱ توری چه پښتو لره مخصوص دی د هغوی د توطی په لاندینی دول سره دی : د (ټ) د توطی ـ د ژبی د څوکې لاندینی برخه د غاښو د ووریو تر شا نښلو له کیږی او د غږ (د ږغ) د ویستلو په وخت بهر ته کښیږی او د (ت) غږ ویستل کیږی . د (څ) د توطی ـ ژبه د (ت) په وتوطی ایښو دله کیږی خو د غږ د ویستلو په وخت د (س) غږ ویستل کیږی . د (ځ) د توطی ـ ژبه د (دال) د وتوطی پر ځای ایښو دله کیږی خو د غږ د ویستلو په وخت د (ز) غږ ویستل کیږی . د (ډ) د توطی ـ که د (ټ) د و توطی څخه هغه سی چه هماغه توری کښی بیان شو د دال غږ و ویستل شی دغه تو ره ی ادا کیږی . د (ږ) د توطی ـ ژبه مخ بهر ته کټ کیږی او په تالو نه نښلو له کیږی بلکه هیلته او بهر ته وی خو د غږ د ویستلو په وخت د ژبی د څوکې لاندینی برخه په ګر ندی والی سره د (د) په وتوطی لګو له کیږی او ژر بهر ته کښیږی او د

۲۲ (ر) غگ وئیل کیږی . (بڼ) دتوکی ــ دژبی څوکه دپاسنی وو رویو د وروستی برخی ته دپره بږدی شی دواسره خواخندی ئی ودیو پوری ونښلی خو دژبی څوکه ونښلی دهمدغی هوا تری نه ووځی . مګردغه کندهار خلکولره مخصوص دهی نور و پښتنو کښی دغه توره ی نشته آوپه یعضوی کښی دغه توره ی دګا په ځیر تلفظ کیږی. د(بښ) دتوکی ــ د(بښ) دتوکی دتالمو منځینی برخه ده د ادا په وخت کښی ئی ژبه پورته کیږی آودغه سی وضعیت نسی چه هواد ستونی نه ووځی دتالمو منځینی برخه کلکه ونښلی بیا وه ووځی . که دکندهاریانو دلهجی په دول دغه توره ی اداشی نو دپښتو (ژ) یعني (ږ) دمخرج نه دشین غګ وئیل کیږی کنده دغه توره ی دخپل استعمال دمحیط په نسبت دوه دوله دتوکی ری آوغګ ئی هم دوه دوله دهی . د(بښ) دتوکی دغه توری آو د(س) دتوری دتوری یودهی په هماغه

۲۳ دول سره چه د(س) ږغ ویستل کیږی د همدغه و توری څخه که د (نون) ږغ و ویستل شی دغه توری اداکیږی. د پښتو د لیک دول پښتو په هغو تورو چه عربی آو په پارسو کښی استعمالیږی لیکل کیږی آو د پښتو مخصوصاته توری تر دغه پخوا په لاندینی شکل سره لیکل کیدل (ټ، ځ، څ، ډ، ږ، ڼ، ښ.) دغه څلور رازه یی ګانی (مطلقه یی، مجهوله یی، معروفه یی، تانیثی یی) تر دغه پخوا په لیکلو کښی چا نه سره بیلولی. که څه هم یو سره یی په دغه دول لیک کښی چه د ټولو پښتنو د خوا منل شوه ی آو نن ورڅ هم مستعمل آو مروج دی حق نه لری چه ګوتی وه وهی اما که چیری دغه سې یو اصلاحات چه د لیک د دول اساس ته ضرر و نه رسوی آو د لیک آو لوست دپاره آسانتیا راولی آو پښتانه لی و منی نابوده به هم نه وی. مثلاً : (ټ)

۲۳ ته چه لاندی غړوندی او پاس دوه ټکی ورکوو یو خو دا ده چه دیو توری دپاره دوے نښی ږدو چه دغه زائده ده او کله کله لاندینی غړوندی یی د ځینو اشتباهاتو موجب هم ګرځی مثلا که چیری د (ت) توره یی د کلمی په منځ کښی راشی کله کله غړوندی یی لکه میم په څیر شی او د اشتباه موجب وګرځی که دغه غړوندی د دوو ټکو پر ځای ولیکو هم په د دوو ټکو دلیکلو د زیادتخه خلاص شو او هم به مو اشتباه له موقع ورکړی نه وی . د (ځ) توری ته ځینی دوه ټکی ورکوی یو دښی په څیر پاس پر سر او بل د جیم په څیر په منځ کښی او ځینی (ح) باندی همزه ږدی دغه سی (ځ) نو که چیری وروسته یی شکل په عمومی ډول سره وصل شی او د هغه نه لاس راخیستل شی ډیر به ښه وی . پښتو لره مخصوص دغوث دال شکل پخوا تر دغه دغه سی وه چه پوست دال نه لاندی یو غړوندی ورکول کیده که دغه سی شی چه عربی رسم الخط کښی کوږ لکی دال غوث دال لره آوسم لکی دال پوست وال لره مخصوص

۲۵ شی نو د غږ وندی تکلیف به هم لرے شی آو اشتباه به هم چه د ہری وخت د غږوندی له امله پيښيږی) له منځه وه ووځی . پښتو لره مخصوص د غوږے (ړ) شکل پخوا تر دغه دغه سی وه چه پستی (ر) لاندی یو غږوندی ورکول کیده که دغه سی شی چه عربی رسم الخط کښی مستعمله کوږه لکی (ر) پښتو غوږے (ړ) آوسم لکی (ر) د غه بے لره مخصوصه شی نو د غږوندی تکلیف پھری شی آو اشتباه به هم (چه د ہری وخت دغږوندی له امله پيښيږی) له منځه وه ووځی . پخوا تر دغه د پښتو د لیک په دول کښی دگاپ توره یی به لکه د عربی کاپ ليکل کیده اما د کاپ تر مډلاندی یو غږوندی ورکول کیده د غه سی (ک) حال دغه دهی چه په پښتو کښی مستعمل گاپ د پارسو د گا په څیر په تلفظ کښی هیڅ فرق نه لری نو دغه ده چه گاپ لکه نورو ژبو غوندے په دوه مډه ويکښی لکه د توری تر عنوان لاندی وه ویل شول چه په پښتو کښی یی گانی څلور دی همدغه سی اشکال ئے هم باید بیل شی ترڅو چه لوست آسانه شی نو ددغه

٢٦ مقصد دپاره مقررشوه ی چه مطلقاً و معروفے یے که چرے په وروسته کښے ییا یواځے راشی گردی (یے) ولیکل شی یعنے دسبی خوادے په لیکلو پښه وشی آو پر کینړه خوادے ختم کړل شی دغه سے (ی) . مجهوله یے که چرے د کلمے په وروسته کښے لیا یواځے راشی سمه ولیکله شی یعنے د کینړے خوادے په لیکلو پښه وشی آو پر سبی خوادے ختم کړل شی دغه سے (ے) . که چرے معروفه یے د کلمے په منځ کښے راشی څکی دے څنک په څنک لیکل شی دغه سے ( ٠٠ ) لکه د (مینه) په کلمے کښے چه د محبت په معنی ده . د مجهولے یے څکی چه د کلمے په منځ کښے راشی باید لاندے باندے ولیکل شی دغه سے ( : ) لکه د (پښه) په کلمے کښے چه د کور په معنی ده . تانیثی یے لره چه دکلمو په وروسته کښے راځی آو په مخصوص ډول سره تلفظ کیږی (چه تقریباً مشدده وی آو تلفظ ئے په تسلیم اسره لری) باید لکی ورکړه شی ددغه دپاره چه ښو پیژندل شی آو نورو یے گانو په څیر و نه لوستله شی

۲۷ دغه سی (ی). پښتو کښی ځینی کلمی دی چه په ځینو ځایو کښی د وروستی توری وچ والی (سکون) لئی په خوځکی باندی ونجیږی مثلا په دغه جملې کښی چه (دا ورڅخه ځان ساته ) د (اور) دکلمې وروستۍ توره چه وچ ده ی په دغه ځای کښی په خوځکی سره لوستل کیږی نو که په دغه ځای کښی دلوست د اسانتیا آو دخوځکی د اظهار د پاره د (ه) توره ی چه دحرفیو حرکت ځینی ده ی استعمال شی ښه به وی آو سم لوست شی : داوره څخه ځان ساته . که څه هم تر نن ورځی پوری په عمومی ډول سره پښتو په عربی رسم الخط لیکلی شوی آو البته عربی رسم الخط ښه آو ښکوله ی ده ی اما لبرخه په مبغه ډول سره ښه لیکل ګران دی آو هم دهر وخت غواړی آو عربی لیکونکی هم په وطن کښی لږ دی نو ځکه پښتو د لاس په لیکلو سره څه عمومیت نه ده ی میندلی نو که چیری پښتو دلاس په لیکلو کښی په نستعلیقی لیک ولیکله شی لیک به لئی آسانه شی .

۲۸ د پښتو د رسم الخط په خصوص کښی همغه خپل ملاحظات می څو کاله مخکی د هرو پښتنو ورونو ته اظهار کړی آو لکه کندهاریا نو ورونو و د ہرو هم تریوی درجی منلی خو هیاوس ده یی چه درست پښتانه په کښی غور آو یوه پریکړه وکی . ګره (۱) هر هغه لفظ چه معنی ولری هغه ته (کلمه) وییل کیږی : لفظ هغه شی له وییل کیږی چه د سړی له خولی څخه د ینا (نطق) په دول وه ووځی. په معنی د الفاظو دلالت په دوه دوله سره دی : ۱ - وضعی . لکه : ځمکه ، آسمان ، تیږه ، سړی ، آس ، او به ، بوټه ی آونور ۲ - طبیعی . لکه : ټوخی ، انسکۍ ، آو نور رنکو نه چه پر طبیعی حالا تو دلالت کوی . کلمه په دری دوله سره ده : نوم (۲) ، کړه (۳) ، تورى (۴) (۱) کلمه . (۲) اسم . (۳) فعل . (۴) حرف .

۲۹ اسم - هغه ده ی چه په زمانے پورے اړه و نه لری آو بے له دغه چه څه ورسره ملآ و ملګره ی شی خپله معنی و ښئی : آټک ، احمد ، کتاب ، هڅه ، خپله ، توره ، سپین ، ځمکه ، آو نور . فعل - هغه ده ی چه معنی ئے په زمانوا سره ولری : وه واهه ، وهی ، و به ئے وهی ، آو نور . ادات - هغه کلمه ده چه خپله کومه معنی و نه ښئی آو د اسم یا فعل په مرسته معنی ورکی : په ، کے ، چه خپله معنا وے نه لری مثلاً که ( کور ) سره راشی معنی ښئی : په کور ، کور کښے ، آو نور .

۳۰ لمری څانګه اسم اسم پر څلورو برخو بیلیږی : (مطلق اسم، صفت، کنایات، مصدر) لمړۍ څپرکی مطلق اسم مطلق اسم هغه کلمو لره وایشی چه په زمانی ځه اړه ونلری او هغه شیان چه په عقل او خیال او حس سره پیژندل کیږی که د باندی موجود وی لیانه وی سړی له وسیلی اوسره ی پری پوه کی لکه (انسان، آس، جنت، ملک، عنقا، تریخ، پوست) چه د دغونه (انسان، آس) دوغه له لامه چه د باندی موجودی حسن او عقل پیژندل کیږی او (جنت، ملک) یواځی په عقل او (عنقا) په خیال او (تریخ، پوست) حس سره پیژندل

۳۱ کیږی . که د مطلق اسم مدلول دباندے موجود وی یعنے قابل دلمس او رویت وی هغه له ( دعین اسم یا دذات اسم ) ویل کیږی . لکه : ( خاوره ، ځمکه ، تیږه ، ونه ) او که د چتړے موجود نه وی هغه له ( د معنی اسم ) ویل کیږی . لکه : (خوب ، پوهه ) . دجنس اسم ـ د علم اسم : مطلق اسم پہ دوہ ډولہ ده ی . یوہ تہ ئے ( دجنس اسم یا عام اسم ) بل تہ ئے ( د علم اسم یا خاص اسم ) ویل کیږی . دجنس اسم ـ هغه ده ی چه اطلاق ئے پہ ہریوہ دجنس کیدای شی لکه : (سړه ی ، ونه ، او نور) . چه هر سړی له بیلا بیل سړه ی او هرے ونے له بیلا بیل و نه ویل کیدای شی . په بلے عبارت سرہ ہر ہغہ اسم چه ګڼره ( عدد ) منی هغه دجنس اسم، یا خود عام اسم ده ی لکه پنځہ سړی ، څلور آسان ، اښځی . علم اسم ـ هغه ده ی چه اطلاق ئے خاص پر یوه شی وشی لکه: (یښنښند)

۳۲ چه هریوه منار له بلخ آو هریوه نهر له هلمند نه وییل کیږی . خاص اسم ګڼره (عدد) نه منی مثلا پنځه احمد ، آولس کابل نه وییل کیږی جغرافی اسما لکه (دقطعو ، مملکتو ، ښارونو ، کلو، والو ،نهرونو ، دندونو، غرونو ، ټاپوګانو ، نومونه آونور) آودانسانانو نومونه ، دستورو نومونه لکه : عطارد ، زهره ، آو نور درست دعلم اسمونه دی . که چیرے دجنس اسم پہ سر کښے (دغه ، داغه ، ہغه ، ہو غہ) راوړل شی ہغہ ہم لکه خاص اسم پر معین فرد دلالت کوی لکه : ہغہ سړی وه وییل ، دغہ آس مخلے شو. یعنے ہغہ معلوم سړی وه وییل آو دغه معلوم آس مخلے شو . داسماؤ خاصیت پہ اسماؤ کښے دوہ خاصیتو نہ دی چہ یوه تہ ئے (څنګاړی) آوبل تہ ئے (څوواړی) وییل کیږی . (۱) کیفیت . (۲) کمیت .

۳۳ څنگوالی - په پښتو کښی دنارینه دپاره بیل آو د ښځی دپاره بیل نومونه استعمالیږی. هغه نامه چه دنارینه دپاره استعمالیږی (مذکر اسم) آو هغه چه دښځی دپاره استعمالیږی (مونث اسم) وېلې کېږی. دمؤنث اسم نښی په پښتو کښی څلور دی : ۱ـ د (هـ) توری دی چه د اسم په وروسته کښی راځی لکه: ځمکه، ونه، واوره. تنبیه ـ ځینی اسمونه شته چه وروسته ی توره ی یی (هـ) وی آو وروستی نه مخکښی توری یی لی خوحکه ی ولری خومؤنث نه وی لکه: تره، زړه، لیوه، اوبه، وښته، سپږه، آونور. پرته له دغه ځینی نور مذکر اسمونه هم شته چه وروسته ی توره یی (هـ) وی آو د وروستی نه مخکښی توری یی لئی خوحکه ی هم نه لری لکه: مېلمه، کوره، خپږه، غوږه، آو نور، مګر دغه سئی اسمونه ډیر لږ دی. ۲ـ مجهوله (یې) ده چه کلماتو په وروسته کښی راځی لکه: تلوڼې، شړلې نوے آو نور.

۳۴ ۳ - تأنیثی یے ده چه پښتو ژبے لره مخصوصه ده آو په مخصوص ډول آو لهجے سره تلفظ کیږی لکه : دودی ، اوبی ، سپوږمۍ ، نری ، کوټی . ۴ ـ (الف) ده ی چه دنومونو په وروسته کښے وی لکه : ژرا ،خندا، ملا ، شا ، تا . القاب لکه : کا کا ، دادا ، ماما ، لالا ، آو نور مستثنا دی . تنبیه ـ دځینو اسما ئو په وروسته کښے ځینے نور توری لکه : و ، ځ ، ن هی آو نور لکه (پیشو ، ورځ ، بیستن ، خپلوی ) هم دی چه بغه اسما د دیما غو تورو په اعتبار مؤنث گنرل کیږی . مګر حکمونه ئے په د هرو اسما ئو شامل نه وی د دغه له لامه تقریباً دسماعی حکم لری نو ځکه دغلته ذکر نشول . مؤنث دوه رازه دی یو (حقیقی ) آو بل (غیر حقیقی ) . حقیقی مؤنث ـ بغه ده ی چه رخپله جنسه ځینے مذکر ولری لکه : ښځه، اوښه، فاطمه ، مریمه ، درخو .

۳۵ غیر حقیقی مؤنث ـ هغه مؤنث ده ی چه له خپله جنسه مذکر ونه لری لکه : ورځ ، وریج ، ږمن ، ملا . غیر حقیقی مؤنث ـ هم دوه رازه ده ی: یو لفظی مؤنث ، بل معنوی مؤنث . لفظی مؤنث ـ هغه ده ی چه په وروسته کښے دتأنیث نښه ولری لکه : دودی ، ګرمی ، واوره ، ږمن . معنوی مؤنث ـ هغه ده ی چه د تأنیث نښه و نه لری آو مؤنث وګنړل شی لکه : ورځ ، وریج ، ستن ، زانګو ، پښتو ، ږمنځ ، هیڅن . که چیرے دغه دوه توری ( ۱ ، ه ) د کلمے په وروسته کښے وی د دغه دپاره چه و پیژندل شی چه د تأنیث نښے دی که نه ، باید جمع تے ئے وکتل شی که جمع ئے پواو آو مجهولے یے یا خو د یواطے په مجهولے یے کیدله د (تأنیث نښے دی ) که دغہ سے نه کیدله نه دی . د مؤنث دساز و لو دود : په پښتو کښے یو مذکر اسم په لاند مینو دولونو سره مؤنث کیږی :

٣٦ ١ـ هر هغه مذکر ساهو اسم چه وروسته ی توره ی (ه) وی آو وروستی مخکې توره ی ئے لوړکه ی ولری تأنیث ئے په (ن، ه) سره کېږی: مذکر مؤنث مېلمہ مېلمنہ کوڼہ کوڼینہ غوږہ غوږنہ خربہ خربنہ اوښبہ اوښبنہ آسبہ آسبنہ تنبیه ـ د مذکر اسم وروسته ی توره ی چه (ه) ده دو پیلو آو لیکلو د آسانیتیا د پاره لرے شوے . ۲ـ هر هغه مذکر اسم چه په وروسته کښے ئے (ی) وی آو د وروستی نہ مخکې توره ی ئے لوړکه ی لیدا دلوړکی پر ځای (ه، لیا الف) ولری آو نږے

۳۷ هم پر همدغه وروستی نہ مخکې توری باندے وی، وروسته ی توره ی ئے پہ تا نیثی یے ونجیږی آو د وروستی نہ مخکې توری لوس کہ ی په خوټکی باندے ونجیږی آو که د (ه) یا (الف) توره ی وی لرې کېږی: مذکر مؤنث ګلګه ی ګلګۍ لېونه ی لېونۍ لاله ی لالۍ وسرکه ی وسرکۍ ۳ - که چېرے د یوه اسم وروستی توره ی (ی) آو د هغہ نہ مخکې توره ی لورکې ی یا دلوس کې پرځای (ه یا الف) ولری مګر غږ پر همدغه وروستی مخکې توری باندے نه وی آو همد غہ سے کہ فاعل یا مفعول د یوه اسم مذکر وی آو وغوښت شی چې مؤنث شی نو تانیث ئے په مجهولے یے سره کېږی :

۳۸ مذکر مؤنث نوه ی نوے ملګره ی ملګرے تلونکه ی تلونکے پاڅیدونکه ی پاڅیدونکے شړونکه ی شړونکے شړله ی شړلے وهله ی وهلے ۴ ـ هر هغه مذکر ساهو اسم چه په وروسته کښے ئے نسبی یے یا نسبی واو وی تانیث ئے په تأنیثی یے سره کیږی : مذکر مؤنث شرابی شرابی دولی دولی

۳۹ خپو خپى داسرو داسرى مګر د هری وخت یعنے پښتانه تانیث د بغه اسما ئو چه په وروسته کښے ئے نسبی واو وی په دغه شان نه کوی بلکه په تأنیث کښے ئے د (ور) والا منسوب اسم مؤنث استعمالوی : مثلاً دو ګیډ و مؤنث ته (ګیډوره) آو د خپئو مؤنث ته (خپئوره) وائی. ۵ – هر هغه اسم چه تأنیث ئے په پاسنیو طور و قاعو و سره ممکن نشی په وروسته کښے ئے د (ه) توره ی زیا تیږی آو که د اسم د وروستی نه مخکے توره ی (و) و چه فهیږی . مذکر مؤنث کودګر کودګره مل مله اوښ اوښه

۴۰ پښتون پښتنه سپین سپینه سور سره تنبیه ـ د خوږ، تود، زرغون، په اسمانو کښې د پاسنی اصول په څرنگ سره دواړه توری نه حذفیږی. او هم دغه سی په ځینو اسمانو کښې که د اسم د وروستی نه مخکښې توری (ی) وی کله کله حذفیږی لکه: شین چه (شنه) او (تریو) چه (تروه) کېږی. تنبیه ـ هغه ذکر اسمونه چه په وروسته کښې ئې الف وی نه مؤنث کېږی بلکه په مذکر او مؤنث دواړو کښې یو شان استعمالیږی لکه: چاړه اره ی، چاړه ښځه. څو والی ـ دا اسم مفرد او جمع ته وئیل کېږی. که یو جنس اسم دیوه شی بیان وکی هغه ته (مفرد) او که دډېرو شیانو بیان وکی هغه ته (جمع) وئیل کېږی.

۴۱ مفرد اسم پہ مختلفو اصولو سره جمع کیږی : الف ـ د مذکر جمع : د پښتو د نارینه د جمعی قواعد ځینی یواځی ساهو آو ځینی یواځی بی ساه آو ځینی د واړو پوری اړه لری . هغه قواعد چه ساهو اسمانو پوری اړه لری دغه دی : ۱/۱ ـ که چیری وروستی توری دیوه مذکر اسم ( الف ) وی په ( ی ، ا ، ن ) سره جمع کیږی : مفرد جمع چارا چارایان بیرا بیرایان میرزا میرزایان مولا مولایان ۱/۲ ـ هر هغه مذکر ساهو اسمونه چه وروستی توری ئی ( هـ ) وی آو

۴۲ د وروستی نه مخکے توره ی ائے لور که ی ولری دجمع په وخت کښے ائے وروستنی توره ی په (الف) ونچيږی آو (ن ، ه) پرے زیاتیږی : مفرد جمع مښکه مښکمانه کوربه کوربانه غو به غوبانه اوسبه اوسبانه ۳ - هر هغه مذکر ساهو اسمونه چه وروستی توری ائے (ون) وی یا د فاعل اسم مخفف دجمع په وخت کښے ائے (واو) په (الف) ونچيږی آو د (ه) توره ی پرے زیاتیږی : مفرد جمع پښتون پښتانه شپون شپانه

۴۳ اوښبون اوښبانه خربيون خربانه ۴- هغه مذکر ساہو اسمونه چه وروسته ی توره یے (ی) وی آو د ہغه نه مخکۓ توره یے کوزکه ی دلری لیا خو د په بل عبارت سره هره هغه کلمه چه په وروسته کښے یے نسبی (ی) وی په (ان) سره جمع کېږی : مفرد جمع نشیٔ نشیان چرسی چرسیان شرابی شرابیان دولی دولیان ۵- هغه ذکر القاب چه د مذکر اسم قائمقام وی آو وروسته ی توره یے (الف) وی بیا ہغہ مذکرلق ب آو ځینی صفات چه وروسته ی

۴۴ توره یے (ه) وی په گان سره جمع کېږی : مفرد کاکا ماما دادا صاحبزاده ساده جمع کاکاگان ماماگان داداگان صاحبزاده گان ساده گان پـ ٦ - هغه منسوب ساهو مذکر اسمون چه وروسته ی توری ئے (واو) وی په (وان) سره جمع کېږی : مفرد گډو ښو جمع گډووان ښووان پـ ٧ - هغه ساهو مذکر اسمونه چه په پاستیو شپږو اصولو سره ئے جمع مکنه

۴۵ نشی یعنے ہغہ ننے چہ پہ پاسنیو قواعدو کښے ذکر شوے پہ کښے نہ وی پہ (ان) سرہ جمع کېږی : مفرد جمع خان خانان چرگ چرگان لرم لرمان منگور منگوران اوښ اوښان آس آسان تنبیہ — د آس جمع چہ ځینے ئے د (آسونہ) پہ دول کوی د قاعدے سرہ پیوند وہ . تنبیہ — د (پسه ، وراره ، تره ، نیکه ، ورور ، پلار، میړه ، توربور) اسمونہ کہ څہ ہم اسمونہ دی مگر د دغے قاعدے نہ وتلی دی .

٤٦ * - پښتو کښي ځيني مذکر اسمونه شته چه د جمع په وخت کښي ئې د وروستی نه مخکی توری لوس کی ی په څولکی باندی ونښلیږی چه دغه هم په آورهیدو پوري اسره لری آ و که ښه غور وشی کیدای شی چه کومه قاعده هم ورته مینده شی : مفرد مخ نارینه کودگر جمع مځ نارینه کودگر هغه قاعدي چه په ساهو آو بې ساهو اسمونو دواړو پوري اثر لری : - که چيري د مذکر آو روستنی توری (ی) وی آو د هغه نه مخکی توری لوس کی ی ولری لیا د ( ه ) لیا د ( الف ) توری وی چه هغه هم د لوس کی اظهار خدمت کوی دغه سی اسمونه په معروفی یی سره جمع کیږی آو د مخکینی توری لوس کی ی په کونکی باندی ونښلیږی ، که د وروستی نه مخکی توری

۴۷ (الف) یا (ه) وی لری کیږی : مفرد جمع سره ی سړی کره ی ګړی کټوره ی کټوری غویی غویی پیاوړی پیاوړی – هغه مذکر صفت اسمونه چه وروستی نه مخکی توره ی ئے (واو) وی په جمع کښی ئے (واو) په (الف) ونجیږی آو دا اسم په وروسته کی (ه) توره ی راوړل کیږی : مفرد جمع سپوره سپاره زوره زاړه

۴۸ کوڼه کاڼه ووس واسه تنبیه - ځینی لونیه صفات چه جمع ولری ددغی قاعدی نه وتلی دی او په لاندینی ډول سره جمع کیږی لکه: سور، زرغون . تنبیه - د خوږ او تود په جمع کښی د تلفظ د سہولت د پاره د پاسنی اصول په ہیندی سره د (واو) توری په (الف) نه اوړی بلکه واو پخپل ځای وی او الف د واو دتوری نه مخکی یا وروسته راوړل کیږی لکه : خواره، تاووده. ٣ - په پښتو کښی ځینی مذکر اسمونه شته چه دجمع په وخت کښی ئے د وروستی توری صحیح واکه ی په خوله کی باندی اوړی او د اسم په وروسته کښی د (ه) توری راوړل کیږی چه دغه په اوریدو پوری اسره لری آو که وروسته ښه غور وشی کیدایشی چه کومه قاعده هم ورته میندہ شی . مفرد جمع زرغون زرغونه

۴۹ سور سر شین (۱) شنه غر غره غل غله مل مله ۱۲ ـ ہرکله چه دیوه مذکر اسم په وروسته کښے د (واو) توره ی وی د اسم په وروسته کښے (گان) راوړل کیږی : مفرد جمع ناپو ناپوگان بارخو بارخوگان مانړ و مانړ وگان ہغه قاعده چه یواځے بے ساہو اسمونو پورے اړه لری دغه ده : (۱) دلته (ی) توره یی پیسته کیږی .

۵۰ ۱۳/۴ - که د مذکر بے ساه اسمونو دجمع په پاسنیو قاعدو سره مکند نشی یعنے هغه بیان شوی نښے په کښے نه وی آو د وروستی نه مخکے توره ی لَے خوڅه که ی ولری لیا ( الف ) لیا ( ی ) لیا ( واو ) وی (۱) لیا لوسرکه ی ولری (۲) لیا ویچ وی نو دوغہ سے اسمونوجمع په ( ون ه ) سره کېږی: داهغو اسمونو مثال چه و روستی مخکې توره ی ښځه کلکه ی ولری مفرد زمره ورسک مٹ مخ جمع زمرونه ورسکونه مټونه مخونه (۱) هغه صفتونه چه وروستی نه مخکے توره ی لئے ( واو ) وی ددغے قاعدے نه وتلی دی لکه : زرغون ،نسور آونور . (۲) هغه اسمونه چه وروستی نه مخکے توره ی لئے لوسرکه ی ولری د بے ساه آوساہو په منځ کښے مشترک وی چه هول لئے په آو رېږو پورے اړه لری لکه : سره ی ،کشوره ی . همد غہ سے دځینو نباتاتو نومونو لکه : (توت ،بنوون ، اغز . آونور ) که څه هم بے ساه نومونه دی مگر ددغے قاعدے په موجب نه جمع کېږی بلکه هغه په پخے قاعدے سره جمع کېږی لکه : توتان، اغز ان ،بنو وناں .

۵۱ مفرد جمع در بحر اسمونه چه بآخره کی ئي تکی توری وی الف وه وی گام گامونه لاس لاسونه ښار ښارونه دیوال دیوالونه در بحر اسمونه چه باخره کی ئي تکی توری وی (ی) وه نیک نیکونه پیچ پیچونه درمیز درمیزونه خیر خیرونه در بحر اسمونه چه باخره کی ئي تکی توری وی (و) وه وی کور کورونه ور ورونه غوږ غوږونه نوم نومونه

۵۲ مفرد توپک کوتک تلتک غر پند دند چرت سروند دپخواعموموشال چه وروستی خخه توری یی (او ـ ګی) ولری جمع توپکونه کوتکونه تلتکونه غرونه پندونه دندونه چرتونه سروندونه دپخواعموموشال چه وروستی خخه توری یی (وی) اوی ب ـ دمونث جمع : دمونث دجمع قاعدی هم لکه د مذکر ځینی یواځی ساهواو ځینی یواځی بی ساه آو ځینی دوار وپوری اسره لری .

۵۳ دمؤنث ہغہ قاعدہ چہ یواځی ساہو انو پوری اسرہ لری : ١/۴ ـ ہغہ مؤنث ساہو اسم چہ وروستی توری یی (ور) وی د وروستی د وہ تو رو تر حذف وروستہ (میندے) پرے زیا تیږی. مفرد جمع مور میندے ندور ندریندے ترور تریندے نږور نږمیندے تنبیہ ـ دخور پر جمع کښی کہ څہ ہم باید د (و) توره ی لرے شی اما د تلفظ د سہوت دپاره یی نہ لرے کوی . تنبیہ ـ د (لور ، یور) اسمونہ دپاسنی اصول پہ ہیندے سرہ د (ر) ترلری کولو وروستہ پښتو نون (ڼ) آو مچھول یی جمع کیږی لکہ : ( لوڼے ، یو ڼے) .

۵۴ د مونث دجمع هغه قاعدی چه یواځی بی‌ساهو پوری اړه لری : ۱۵ - که یواسم معنوی مونث وی یعنے دتانیث علامه آونښه ونه لری آومونث وګڼرل شی هغه اسم په مجهولے یے سره جمع کیږی : مفرد ورخ وربښځ میستن جمع ورخے وربځے میستنے ۱۶ - هرهغه غیرحقیقی مونث اسم چه وروستۍ توره یی یےمعروفه یے وی آو مونث وګڼرل شی یا نسبی یی وی یا دنسبت دغه سی ادات وی چه وروستی توره یی یےمعروفه یے وی دجمع په وخت کښے یے وروستۍ توره یی په تانیثی یے واوړی : مفرد بیاتی جمع بیاتۍ

۵۵ مفرد جمع خپلوی خپلوی ورورگلوی ورورگلوی غلیمی غلیمی دمؤنث د جمع ہغہ قاعدے چہ ساہو آو بے ساہ دواڑو پورے اڑہ لری : ۱/۱۷ - ہر ہغہ مؤنث اسم چہ پہ وروستہ کښے ئے د(ھ) تورہ ی چہ د تانیث نښہ دہ وی آو مؤنث اعتبار شی ہغہ اسم پہ مجہولے یے سرہ جمع کیږی : مفرد جمع ښځہ ښځے سترگہ سترگے ونہ ونے ښگہ ښگے تنبیہ ۔ ځنے اسمونہ شتہ چہ وروستہ ی تورہ ی ئے (ھ) وی اما

۵٦ مؤنث نه گنرل کیږی لکه: (تره، زره، پوه، اوسه، وږسته، سپږه، آونور) هغه په دغه ډول نه جمع کیږی. ۲/۱۸ - هر هغه مؤنث اسم چه وروسته ی توری ئے الف آو مو آدی هغه د واو آو مجهولی یی (وی) په تور و جمع کیږی : مفرد دوا ژړا غوا بلا جمع دواوی ژړاوی غواوی بلاوی ۳/۱۹ - هر هغه مؤنث اسم چه وروسته ی توره ی ئے (و) وی په (گانی) سره جمع کیږی : مفرد پیشو جمع پیشوگانے

۵۷ بیزو بیزوګانی ښارو ښاروګانی ټانګو ټانګوګانی تنبیه- د (اوے) اسم که څه هم په وروسته کښے دواو توری لری مګر په (ګانی) سره جمع کیږی. پ- هرهغه مفرد مؤنث اسم چه وروستۍ توره ی ئـے مجهولے یے وی د جمع په وقت کښی ئـے وروستۍ توره ی په مجهولے یے (ی) واوړی(۱) مفرد جمع نوے نوی تکونځے تکونځی ښځے ښځی ویلې ویلی تنبیه- هرهغه اسم چه وروستۍ توره ی ئـے (تأنیثی) یے وی هغه (۱) یعنے په معروفے (یے) واړی.

۵۸ نه جمع کیږی لکه : دودی، بګړی، کوچنی، مرغۍ، کوکی دوغه سه اسمونو په وروسته کښے د جمع دپاره د (ګانی) د کلمی راوړل غلط دهی باید تنے ډډه وشی . ځینی اسمونه خلاف دقیاس جمع کیږی خو دغه سه اسمونه ډیر نه دی چه د هغوی دپاره دقاعدے بیان وشی لکه د (خوی، سکور، ورور) جمع چه (خامن، سکاره، وړونړه) کیږی. تنبیه - د اجنبی اسمونو جمع (چه پښتو کښے توتلی دی) د پښتو په دود کیږی لکه : پروګرامونه، ماشینونه . د جمع اسما - په پښتو کښے ځینے اسمونه دی چه د جمع علامه آونښه نه لری اما جمع ګنړل کیږی لکه : اوبه، اوره، غنم، بژدن، آونور. د نومونو آووښته : د پښتو ځینی اسمونه پځینو ځایو کښے په ویلو کښے آوړی : ۱ - هغه مفرد اسمونه چه د جمع په (۲، ۳، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۵، ۱۶، ۱۷) قاعدو

۵۹ کښی ذکر شوی دجمع پہ دول استعمالیږی خومراد تنی مفردوی . ۲ ـ دجمع اسم پہ وروستہ کښی د(و) تورہ ی راوړل کیږی ،کہ داسم وروستنی تورہ ی (هـ)لیا (ی) وی (پرتہ دتأنیثی یی ) د (و) تورې داسم ددغہ وروستی توری پرځای راځی آوکہ نہ د (و) تورہ ی داسم پہ وروستـہ کښی زیاتیږی آو دہغہ جمع اسمونو څخہ چہ دجمع پہ (۲ ، ۳ ، ۱۰) قاعدی کښی بیان شوی الف لری کیږی . تبصره ـ کلہ کلہ کہ دجمع اسم پہ وروستہ کښی معروفہ (ی) وی ہم ځنیو نہ خوہ نہ حذفېږی بلکہ ہغہ معروفہ (ی) دتأنیثی (ی) پہ دول تلفظ کوی آو پہ وروستہ کښی ئی (و) زیاتوی لکہ : پیګریوکښی او پښتہ .نظردغے قاعدی تہ باید وہ ویل شی چہ پیګروکښی او پښتہ اما ځینی خلک ئی ہمہـہسیم وائی. تنبيه ـ کلہ کلہ دہغہ دول اسمونو څخہ چہ پہ (ونہ) سرہ جمع کیږی وروستی دوه توری (نہ) حذفیږی آو پاتی ئی پہ ہمدغہ موقع کښی پہ ہمدغہ معنی سرہ

۶۰ استعمالیږی لکه : ( کورونه ) نظر دغے قاعدے تہ باید وہ وہیل شی چہ ( پہ کورونو کښے دی ) مګر ځینی خلک دغہ سے ہم وائی چہ ( پہ کو رو کښے دی ) . دآو وښتنوځایونہ : الف ـ ہرکلہ چہ یو اسم مضاف الیہ واقع شی : دلمړی ډول یعنے دمفرد ددوہ یم ډول یعنے د جنس اسم مثال جمع جنس اسم مثال ۱ : . دمیرزایانو ۲ : دمسلمانه دمسلمانو ۳ : دپښتانۀ دپښتنو ۴ : . دپشیانو ۵ : . دکاکاګانو ۶ : . دګیدړوانو ۷ : . داوښانو

۶۱ ۸ : دلخ ملخو ۹ : دسری دسرو ۱۰ : دسپاره دسپرو ۱۱ : د زرغونه د زرغونو ۱۲ : " دټا پوګانو ۱۳ : " دزسونو ۱۴ : " دمیږه ۱۵ : دپوښتنے دپوښتنو ۱۶ : دپیلوی دپیلویو ۱۷ : د ښځے د ښځو ۱۸ : " دوواوو ۱۹ : " دپښوګانو ۲۰ : " دڼو و

٦٢ ب - که دیوه جنس اسم سره د مفعول ادات (د مفعول به د پاره چه په پښتو کښی معین ادات نه لری آو تعریف ئی د اسماؤ په احوال کښی ذکر شوه ی) راشی : د لمړی ډول یعنے د مفرد جنس اسم مثال ۱ : ۲ : مسلمانه ته ۳ : پښتانه ته ۴ : ۵ : ٦ : ۷ : ۸ : ملخ لره ۹ : مړی لره د دوه یم ډول یعنے د جمع جنس اسم مثال میرزایانو ته مسلمانو ته پښتنو ته ښځیانو ته کاکا ګانو ته ګډو وانو لره خانا نو لره ملخو لره مړو لره BEST COPY(S) AVAILABLE

۶۳ ۱۰ سپاره ځینی سپروځینی ۱۱ زرغونه سره زرغونوسره ۱۲ " ټاپوکانوځینی ۱۳ " زردو نوځینی ۱۴ " میندولره ۱۵ برستنی کښی برستنوکښی ۱۶ خپلوی کښی خپلویو کښی ۱۷ ښځی کښی ښځوکښی ۱۸ " دوووکښی ۱۹ " پښوکانوته ۲۰ " نووته ج - که دیوه جنس اسم سره آتروونکی توری آوکلمات ( څه ، ځینی ، لاندی، باندی ، پر ، پوری ، سره ، غوندی ، پڅیر ، په شان ، شانته ، په راز ،

۶۴ په دول (په دود ، تر) راشی: د لمړی دول یعنی د دوه یم دول یعنی د مفرد جنس اسم مثال د جمع جنس اسم مثال ۱ : ۰ میرزایانو څخه ۲ : مسلمانه څخه مسلمنو څخه ۳ : پښتانه څخه پښتنو څخه ۴ : ۰ ښځیانو لاندی ۵ : ۰ کاکاگانو باندی ۶ : ۰ پرکیدووانو ۷ : ۰ پراوسبانو ۸ : ملخ سره ملخو سره ۹ : سړی پوری سړو پوری ۱۰ : سپاره غوندی سپرو غوندی

۶۵ ۱۱ : ۱۲ : ۱۳ : ۱۴ : ۱۵ : ۱۶ : ۱۷ : ۱۸ : ۱۹ : ۲۰ : زرغو نہ کښے زرغونو کښے ټاپوګانو کښے زړونو کښے میندو سره ورځے پڅہر ورځو پخپهر خپلوی نہ خپلویو نه سترګے پورے سترګو پورے دواو سره پشو ګانو غوندے نوو غوندے د ـ ہرکله چه یو جنس اسم د ماضی صیغے د متعدی فعل فاعل واقع شی :

۶۶ دلمری دول یعنے د دوه یم دول یعنے د مفرد جنس هم مثال د جمع جنس هم مثال ۱ : . میرزایانو وهلم ۲ : مېلمانہ وربې ولم مېلمنو وربې ولم ۳ : پښتانۀ وربې ولم پښتنو وربې ولم ۴ : . پشیانو وهلم ۵ : . کاکاګانو وهلم ۶ : . ګډه وانو وهلم ۷ : . اوښانو و هلم ۸ : مخ دٍ چیچلم مخو دٍ چیچلم ۹ : سری وهلم سرو وهلم ۱۰ : سپاره وهلم سپرو وهلم ۱۱ : غلوہ شکو لم غلو وشکوملم

۲۷ ۱۳ : · مانسہ وگانو پورې وېستم ۱۳ : · زړونو وغوښتل ۱۴ : · میند و وژړل ۱۵ : ستنی سوره ی کر ستنو سوره ی کر ۱۶ : ترګمنی سترہ ی کر ترګینو سترہ ی کر ۱۷ : ښځې وسکونده ښځو وسکونده ۱۸ : · بلاوو وډراوہ ۱۹ : · پيشوګانو وشکاوه ۲۰ : · تلو نکو و وېلم ھ – ہر کلہ چہ یو جنس اسم دماضی صیغے د مخصوص لازمی ( ل ) والا مصادرو فاعل واقع شی :

۶۸ د لمړی دول یعنے د دوه یم دول یعنے د مفرد جنس اسم مثال د جمع جنس اسم مثال ۱ : طایانووژړل ۲ : مسلمانه وخندل مسلمنو وخندل ۳ : پښتانه وخندل پښتنو وخندل ۴ : ښځیانو ودانگل ۵ : کا کا گانو وژړل ۶ : گنډووانو ودانگل ۷ : اوښانو ودانگل ۸ : ملخ ودانگل ملخو ودانگل ۹ : مړی وخندل مړو وخندل ۱۰ : سپاره ودانگل سپرو ودانگل ۱۱ : غله ودانگل غلو ودانگل

۶۹ ۱۲ : . . ماشروکانو وژرل ۱۳ : . . ۱۴ : . . میند و وژرل ۱۵ : . . ۱۶ : . . ۱۷ : بنحے وخندل . بنحو وخندل ۱۸ : . . غواوو ودائگل ۱۹ : . . پیشوکانو پخ وهل ۲۰ : . . تلونكو و نوصل تنبیه – دجمع د (۱۳، آو ۱۵، آو ۱۶) قاعدی مثالونه د وغه له لا مله چه دغه دول اسماء دخپل بے ساه والی پہ نسبت د لازمی فعل فاعل واقع كيدای آو په دغه موقع کښے استعمالیدای نه شی نه دی لیکل شوی . و — هر كله چه یو جنس اسم مستثنا واقع شی :

۷۰ دوهیم دول یعنے و جمع اسم مثال بے میر زایانو بے مسلمنو بے پښتنو بے ښځیانو بے کا کا گانو بے گیدړوانو بے اوښانو بے طخو بے سرو بے سپرو بے زرغونو ولمری دول یعنے و مفرد جنس هم مثال ۱ : . ۲ : بے مسلمانه ۳ : بے پښتانه ۴ : . ۵ : . ۶ : . ۷ : . ۸ : بے طخ ۹ : بے سری ۱۰ : بے سپاره ۱۱ : بے زرغونه

۷۱ ۱۲ : بے ناپوگانو ۱۳ : بے زرونو ۱۴ : بے میند و ۱۵ : پرته له ښځی پرته له ښځو ۱۶ : پرته له خپلی پرته خپلو یو ۱۷ : پرته له ښیخی پرته له ښخو ۱۸ : پرته له دواوو ۱۹ : پرته له پیشوګانو ۲۰ : پرته له وړو نکو تنبیه ـ د (بی) د نفی ادات هم ده ی نو هر کله چه د نفی په مقصد دغه توره ی د یوه مفرد لیا جمع اسم سره راشی هغله هم هغه اسم سم له پاسنی اصول سره تغیر میده کوی . ز ـ هر کله چه یو جنس اسم منادا واقع شی په دوه یم دول سره آوری .

۷۲ ۱ : بے میر زایانو ۲ : بے میلمنو ۳ : بے پښتنو ۴ : بے نښیانو ۵ : بے کاکاکانو ۶ : بے گیدړوانو ۷ : بے خانانو ۸ : بے کو دگرو ۹ : بے سرو ۱۰ : بے سپرو ۱۱ : بے غلو ۱۲ : بے مائنز وگانو ۱۳ : بے زرونو

۷۳ ۱۴ : یے میند و ۱۵ : . . ۱۶ : . . ۱۷ : یے ښځو ۱۸ : یے بلاوو ۱۹ : یے ښاروګانو ۲۰ : یے شړلو تنبیہ — جمع د (۱۵، آو ۱۶) قاعدی مثالونه دوغه له لامله نه دی لیکل شوی چه دغه دول اسما، بے ساه دی منادا نہ شی واقع کیدای. تنبیہ — ښځہ، پښتنه ، آونورکه میندہ شی دغہ سے اسمونہ د ندا پہ وقت کښے نہ آوری بلکہ د ندا ادات چہ مجہولہ یے دہ پہ وروستہ کښے ئے راځی آو دتلفظ د سہولت د پارہ د اسم وروسته ی توره ی چه (ه) ده غورځول کیږی مثلاً ویل کیږی چہ (یے ښځے ، یے پښتنې) دلتہ دغہ ګومان چہ د آو ښتو قانون

۷۳ په موجب دغه سے شوه ی وی سمه ده ی . تنبیه ـ ځنے اسمونه چه ذات پورے اړه ولری یعنے صفت نه وی آو وروسّتی نه مخکے توره ی ئے (واو) وی هرکله چه مضاف الیه یا مفعول (پرته د مفعول ته) واقع شی یا آس دو نکو تورو آو کلماتو سره راشی روستی نه مخکے توره ی ئے پهښت وکښیږی آو په وروسته کښے ئے د(ه) ټوټه ی زیاتیږی لکه : (رنگون) چه (رنگانه) آو (لرمون) چه (لرمانه) آو (ور) چه (وره) آو (پور) چه (پوره) کښیږی آو نور . تنبیه ـ هغه دول جمع اسمونه چه مفرد ونلری آو د اداتو په زیاتولو سره جمع شوی نه وی مگر جمع گنړل کیږی (لکه : اوبه ، غنم ، ږدن ، آونور) هغه هم په پاسنو حالاتو کښے په پاسنی اصول سره تغیرمیند ه کوی . د اسمانو احوال د اسمانو اته حاله وی :

۷۵ ۱ - مجرد ، ۲ - مفعول به ، ۳ - مفعول الیه ، ۴ - مفعول فیه ، ۵ - مفعول منه ، ۶ - مفعول له ، ۷ - مفعول معه ، ۸ - مضاف الیه . ۱ - مجرد : بغه اسم ده ی چه څه پرے زیات شوی نه وی لکه : کور ، کوټه ، انګړ ، ټوپک . ۲ - مفعول به : مفعول به پښتو کښے ادات نه لری . ۳ - مفعول الیه : بغه اسم ده ی چه د اسم په وروسته کښے د ( ته ) ادات زیات شوه ی وی لکه : چاته ، ماته ، آس ته ، کور ته ، کوټی ته . ۴ - مفعول فیه : هغه ده ی چه د اسم په سر کښے د ( په ) یا ئی په وروسته کښے ( کښے ) یا دواړه چه ( په ) ئی په سرآو ( کښے ) ئی په وروسته کښے راځی لکه : په کور ، کور کښے ، په کور کښے . تفصیلات دے په نحو کښے وکتل شی. ۵ - مفعول منه ـ هغه ده ی چه د اسم په سر کښے د ( د ) یا ( له ) آو په وروسته کښے ئی ( نه ) یا ( ځیني ) یا په سر کښے دلري د وونه یو آو په وروسته کښے دوستی دوه وونه یو راځی لکه : د کوره ، له کوره ، کور نه ، کور ځیني ، د کور نه ، د کور ځیني.

٧٦ له کور نه ، له کو ریښنے. ٦ - مفعول له : هغه ده ی چه د اسم په وروسته کښے د (دپاره) یا (لره) ادات زیات شوه ی وی لکه : ستا دپاره ، کاله د پاره ، ٹخکلو د پاره ، مالره ، آسانو لره . ۷ - مفعول معه : هغه ده ی چه د اسم په وروسته کښے (سره) یا (باندے) ادات زیات شوه ی وی لکه : ماسره ، کالوسره ، آسانو سره ، تفصیلات دے په نحوی کښے وکتل شی . ۸ - مضاف الیه : هغه اسم ده ی چه په سرکے ئے د (د) توره ی زیات شوه ی وی لکه : دکونی ، دکلی . دزمان اسم د زمانے آ و دخت نومونو ته د زمان اسم وئیل کیږی . په پښتو کښے د زمان اسم کومه معینه قاعده نه لری بلکه سماعی دی لکه : پہږی کال ، سږ کال ، پرتوګ کال (پریږ کال) ، ورم کال ، لا ورم کال ، پسره ی ، او ږه ی (دو به ی) ، منی،

۷۷ ژمی، میاشت، تل، کله، کله کله، کله نه کله، هوس، پخوا، بیا، وروسته، پسنه، دوخته، ناوخته، نن، پرون، ورمه ورځ، لاورمه ورځ، ګینز، بل ګینز، خرګینز، رونرګینز، لمړنیک، تنګی برېزر، برېزر، تنکی غرمه، لوره غرمه، نيمه غرمه، لويه غرمه، تکنده غرمه، او وستې غرمه، ماپښین، مازدیګر، شپه، نن شپه، برائی، (پرون شپه، تېره شپه)، ماښام، ماسخفتن، لمړی شومه، دوه یمه شومه، درېیمه شومه، نیمه شپه، لمړه‌ی چرګ بانګ، دوه‌یم چرګ بانګ دریېم چرګ بانګ آو نور. د مکان اسم دځای نومونو ته دمکان اسم و یل کېږی: پښتو کښې د مکان اسم دپښته هغه چې شته دوه رازه دی یو قیاسی بل سمائی قیاسی دمکان اسم - هغه ده ی چې دځینو اسمالو په وروسته کښې ځينې ادات زیاتېږی هغه هم درې قاعدې لری: ۱- په وروسته کښې دځینو جنس اسمونو په وروسته کښې د (نزه ی) ادات

۷۸ راوړل کېږی لکه : او به ښره ی ، پوکښره ی ، امیره ښره ی ، او ره ښره ی ، توکښره ی . ۲ ــ د ځینو جنسو اسمونو په وروسته کښې (یا مږه) راوړل کېږی لکه : وسپیا مږه ، آغړیا مږه ، زوزیا مږه ، کوکیا مږه . ۳ ــ د ځینو اسمونو په وروسته کښې (ځی) راوړل کېږی لکه : بټوځی ، سماعی د مکان اسم ــ هغه ده ی چې آو رېدو پورې اسره لری ځکه چې کومه قاعده نه لری هغه هم دغه دی : پورته ، ښکته ، (کښته) مخکې ، وروسته ، خوا ، ښی خوا، کیڼړه خوا ، لوړ ، پلو ، لمر خاته ، لمر پرېواته ، (لمر لوېده) سړو خوا ، (شمال) پښو خوا ، (جنوب) د ننه ، د باندې ، شا و خوا ، لرې ، نږدې ، آو نور . د تصغیر اسم تصغیر ورکوټه ی کولو ته وائی : که چېرې یوه اسم سره دغه سې ادات زیات شو چې د هغې ادات په واسطه سره ورکوټی توب د هغه اسم څرګند په ه نو هغه ته د تصغیر اسم وئیل کېږی

۷۹ پہ پښتو کښے تصغیر کلہ دینے آو احترام آوکلہ دتحقیر آو توبیخ آو تشویق دپارہ استعمالیږی. پہ پښتو کښے ہر اسم نہ تصغیر جوړی. د تصغیر اسمونہ دوہ رازہ دی یو د مذکر اسم آو بل مونث اسم. د مذکر اسم تصغیر دغہ سے کیږی : ١ـ د خاص اسم یا القابو پہ وروستہ کښے یو کاپ زیاتیږی لکہ : تورک، نورک، لالک، دوک، مامک، بابک. ٢ـ د صفت اسمونو پہ وروستہ کښے (ہ کہ ی) راوړل کیږی لکہ : و وړہ کہ ی، غټہ کہ ی، مینہ کہ ی، تورہ کہ ی، سپینہ کہ ی (١) شنہ کہ ی. ٣ـ وٹہ ی : منگلوټہ ی، ورکوټہ ی (٢) کوچنوټہ ی. ٤ـ ونکہ ی : منگلونکہ ی، ورکونکہ ی، کوچنونکہ ی. ٥ـ کہ ی : خټ کہ ی، پتنوس کہ ی. (١) ځینے خلک پہ محاورے کښے (سپینکہ کہ ی) وائی. (٢) پہ اصل کښے (و وړکوټہ ی) وہ.

۸۰ ۶ـ کاکو ، جانو . د مؤنث اسم تصغیر دغه سی کیږی : ۱ـ کی : خورکی ، مورکی ، اوښکی . ۲ـ که : خورکه ، مورکه . ۳ـ ه کی : د صفت اسمونو په وروسته کښی : غټه کی ، ټیټه کی . ۴ـ وڼی : ورکوڼی ، کوچنوڼی . ۵ـ ګی : بستره ګی ، کوټګی ، ایندار ګی . تنبیه ـ د ځینو اسمانو په وروسته کښی ځینی نور ادوات (ره ی ، ري ، او نور لکه : چرګوړی ، ګدوره ی ، او نور ) هم راځی چه هغه اسمونه تصغیروی خو حکمونه ئی په ډیرو اسمانو شامل نه دی د دغه نه لامله تقریبا د سماعی حکم لری نو ځکه دغلته ذکر نشول . د آلی اسم د آلی اسم هغه شی دی چه د فعل د صدور واسطه وی .

۸۱ پښتو کښے د آلی اسمونہ دوہ رازہ دی یو سماعی بل قیاسی : قیاسی دآلے اسم ۔ ھغہ اسمونہ دی چہ پہ وروستہ کښے ئے (ه ی) راځی آو کلہ کلہ دتلفظ د سہولت دپارہ ځینئے توری د دغہ دوو تورو نہ مخکے زیاتیږی لکہ : اور لړوندی ۔ ھغہ لرګہ ی لیاښکتہ چہ اور پرے لیړل کیږی . نوسہ ی ۔ ھغہ شہی دہ ی چہ یوشہ ی ور باندے نیول کیږی لکہ : ویښتہ ، یا نور . اوبہ ورکہ ی ۔ ھغہ ټوکہ ی دہ ی چہ پو وندہ یعنے کوچیان دا وبو ژہ ی پہ کښے تری آو دیوہ ځائی نہ ئے بل ځای تہ وړی آو پہ ځینو ځایو کښے د استعمال دکثرت لہ لاملہ پہ غلط دول سرہ (اوبہ ورکہ ی) شوہ ی . تودندی ۔ ھغہ آلہ دہ چہ کوټہ پرے تو دہ وی آو پہ پارسو(بخاری) ورتہ وائی . تپندہ ی ۔ د بنائی دآلاتو دجملے ځینئے یوہ آلہ دہ آو پہ پارسو (دسپناه)

۸۲ ورته وائی . خټ موښندی ـ دخټو دموښلو آله ده چه په پارسو (گل ماله) ورته وائی غوڅندەی ـ دغوڅولو آله ده چه دترکانری آلاتو دجملے څخه ده آو په پارسو (اره) ورته وائی . پړووندی ـ د پړولو آله ده چه د جراحی آلاتو د جملے څخه ده آو په پارسو (نشتر ورته وائی . رنړووندی ـ درنړولو آله ده چه معدنی شے ی لکه : وسپنه یا دزر وښی پری رنړوی آو په پارسو ( اسپا صیقل ) ورته وائی چه د عربی ځینے اخیستل شوۀ ی . شیندوبەی ـ د اوبو دشیندلو آله ده چه په پارسو (آ بپاش) ورته وائی مچواژەی ـ د مچانو دوژلو آله ده . سماعی وآلے اسم ـ په پښتو کښے ځینے وآلے اسمونه سماعی هم دی لکه : مچښر ( دمچ د شړلو آله ) ، لور ، تخرز ، .

۸۳ منسوب اسم منسوب اسم ہغہ دہ ی چہ بل اسم تہ ئے نسبت وشی . د منسوب اسم د جوړولود ول پہ قیاسیہ صفاتو کښے تر دغہ عنوان لاندے (قیاسیہ صفات چہ د اسم نہ جوړیږی) ښکل شوه ی . د صوت اسم د صوت اسم ہغہ اسم دہ ی چہ د ننگ تقلید آ و تصویر کوی . دغہ سے اسمونہ پہ پښتو کښے ډیړدی : شرپ ، کرنگ ، خړپ ، نس ، دنگ آو نور .

۸۴ دوه‌یم څپرکی صفت هغه کلمی که چه دیوه اسم حال آو شان بیانوی (صفت) آو هغه اسم له چه حال آو شان یی بیانېږی (موصوف) وییل کېږی. لکه د (لوی غره سپینه کوټه) په کلمو کښی چه لوی آو سپین صفت ، غر آو کوټه موصوف دی . صفت دوه رازه دهی: یو(سماعی) بل (قیاسی). سماعی صفت ـ هغه صفتونه دی چه په آوریدو سره څرګندیږی آو په کومی قاعدی سره نه کېږی یعني مستقله قاعده نلری، دغه هم په دوه ډوله سره دی: ملا (وصفیه الفاظ) بل (داعدادو اسمونه دی). وصفیه الفاظ: هغه لفظونه دی چه خپله وصفی معنی ولری دغسی الفاظو ته (اصلی صفت) هم وییل کېږی . لکه : سپین، تور، لوی، کوچنی، ښه ،

۸۵ بد ، ښکولی ( ښائسته ) چټل ، اوږد ، لنډ ، تارت ، تنګ ، آو نور. په پښتو کښی صفت مخکی آو موصوف وروسته راځی ، که موصوف مذکر وی صفت د مذکر په ډول ذکر کیږی لکه : پوه سړی ، لوی آس ، جګ غر ، خوږ خټکی . وی که موصوف مؤنث صفت دمونث په ډول ذکر کیږی لکه : پوهه ښځه ، لویه اسپه ،جګه ونه ،خوږه هندواڼه . که موصوف مذکروی آو صفت جمع و نه لری (۱) په مفرد آو جمع کښی صفت یو شان وی لکه : مفرد جمع ښه سړی ښه سړی لوی سړی لوی سړی ټیټ سړی ټیټ سړی سپین آس سپین آسان (۱) بعضی صفتونه جمع نلری آو جمع کول یی د پښتو ژبی د قاعدی سره هغنده وی هغواړه اعتبار نشته لکه چه جګ د (جګان) آولوی د (لویان) په ډول جمع کوی ، د دغو صفاتو جمع غلط ده باید تنی څنګ آو اجتناب وشی .

٨٦ که موصوف د هروی آو صفت جمع ولری صفت هم د جمع په دول استعمالیږی: مفرد جمع وروکی هلک وروکی هلکان واړه چرګ واړه چرګان خوږه خټکی خوږه خټکی شین ښر شنه ښرونه که موصوف مونث آو د هروی صفت تل دجمع په دول استعمالیږی: مفرد جمع ښه ښځه ښې ښځې وړه آسپه وړې آسپې سپینه کوټه سپینې کوټې جګه ونه جګې ونې که موصوف د هرا و صفت د موصوف پر د هر و افراد و شامل وی آواستثناء

۸۷ د اعتبار په نظر و نه نیول شی صفت هماغه سی چه پاس بیان شو ذکر کیږی اما که صفت د موصوف پر هر فرد شامل وی یعنی د موصوف افراد ډیر او د هماغه صفت خاوند وی آو استثنا و نه لری با لته صفت تکرار ذکر کیږی : ښه ښه سړی، واړه واړه هلکان، جګے جګے ونے . د اعداد و اسمونه ـ هغه اسمونه دی چه عدد ښئی ، لکه چه صفت دیوه اسم حال آو شان ښئی هم غه سی عدد د اسم کمیت یعنی ګنړه څرګند وی چه دغه هم دصفت دیوه څانګه دهی . د اعداد واسمونه پنځه رازه دی : (اصلیه، کسریه، ترتیبیه، توزیعیه، متعاقبه) بی له اصلیه آوکسریه اعداد و نور قیاسی دی چه د هغو بیان به د (وصفیه اعداد) په نامه د قیاسیه صفاتو په بحث کښی وشی . اصلیه اعداد ـ دغه هم دوی برخے دی : یوی ته بسیط وئیل کیږی چه دیوه نه تر نهو پوری دی : یو ، دوه ، دری ، څلور ، پنځه ، شپږ ، اووه ، اته ، نه ، بلی ته مرکب وائی

۸۸ چه نھو نه پورته نور درست اعداد دوی : لس ، یوولس ، دوولس ، دیارلس ، څوارلس ، پنځه لس ، شپږلس ، اوه لس ، اته لس ، نولس ، شل ، یو ویشت ، دوه ویشت ، در ویشت ، څلور ویشت ..الخ. دیرش ، یو دیرش ، دوه دیرش ، دری دیرش ، څلور دیرش .... څلویښت، یو څلویښت ، دوه څلویښت ، دری څلویښت .... پنځوس ، یو پنځوس ، دوه پنځوس دری پنځوس ، څلور پنځوس ..... شپېته ، یو شپېته ، دوه شپېته ، دری شپېته ، څلور شپېته ..... اویا ، یو اویا ، دوه اویا ، دری اویا ، څلور اویا . .... اتیا ، یو اتیا ، دوه اتیا ، دری اتیا ، څلور اتیا ..... نوی یو نوی ، دو نوی ، دری نوی ، څلور نوی ..... سل ، دوه سوه ........ زره ، دوه زره ....... کنډي یا زره (۱) دوه کنډي یا زره ....... الخ . دغو ته عدد آو هغه شی ته چه گنل کېږی معدود وائی مثلاً : پنځه مڼی ، نه څنگی، د غلته پنځه نه آو نه عدد ، مڼی آو څنگی معدود دی . بسیط اعداد په لاندینو ځايو کښی تغير میندہ کوی : (۱) طیون ، (لس لکه) .

۸۹ یو – چه دلس سره راشی په وروسته کښے ئے یو واو زیات شی: یوولس . دوه – چه دلس، دپږش، څلوېښت، پنځوس، شپېته، اویا، اتیا، نوی، سره راشی وروسته ی توره ی ئے لرے کېږی : دولس، دو دپږش دوڅلوېښت، دو پنځوس، دو شپېته، دو اویا، دو اتیا، دو نوی . درے – چه د (لس) سره راشی وروستی دوه توری ئے سره ونښږی آو دواسو په منځ کښے یو الف زیا تېږی: دیارلس، چه د شل سره راشی وروسته ی توره ی ئے لرے کېږی : در ویشت، چه د دپږش، څلوېښت، پنځوس ، شپېته، اویا، اتیا، نوی سره راشی وروسته ی توره ی ئے چه مجهوله یئے په معرو فے یے ونښیږی : دری دپږش، دری څلوېښت، دری پنځوس، دری شپېته، دری اویا، دری اتیا، دری نوی . څلور – چه د (لس) سره راشی د (ل) توره ی تننے لرے کېږی آو د (و) د توری نه وروسته یو (الف) راوړل کېږی : څوارلس، آو که د (شل) سره راشی د واو توره ی ئے په دی، ونښیږی : څلیرېشت .

۹۰ شپږ - چه د لس سره راشی د (ږ) توره یی په الف ونچیږی مګر د غه ځای کښی د (لس) لام هم په (س) ونچیږی : شپاړس . نه - چه د (لس) سره راشی وروستی توره یی لی په واو ونچیږی : نولس . شل - هر کله چه بسیط اعداد پرے زیات شی دویشت په ډول تلفظ کیږی : یو ویشت ، دوه ویشت ، در ویشت ...... الخ . هر کله چه شلونه مراد وی د (شل) په وروسته کښی مجهول یے زیاتیږی : دوه شلے روپی ، دری شلے ٹوپک ..... الخ . سل - هر کله چه سلونه مراد وی د (سوه) په ډول تلفظ کیږی : دوه سوه، دری سوه ..... الخ . په پښتو کښی د و وه ی چه عدد مخکښی آو معد و د وروسته ویل کیږی لکه: یو سړی ، یو آس ، یوښځه یی ، یوکټ . بی له (یو) نور عددونه هر کله چه د معدود سره راشی معدود باید دجمع په ډول

۹۱ ذکر شی لکه : درے سری، پنځه اسان، درے ښځی، دوه کټونه. که عدد (یو) آو معدود مذکر وی نو عدد چه (یو) دهی د مذکر په ډول ذکر کېږی لکه چه مثال ئی پاس تېر شو. که عدد (یو) یا (دوه) آومعدود مؤنث وی نو عدد د مؤنث په ډول ذکر کېږی لکه: یوه ښځه، یوه اسپه، دوے هندوانی، دوے تېرې. عدد چه د هروی په مذکر آو مؤنث کښے د مذکر په ډول ذکر کېږی (اما عدد چه دهروی معدود دجمع په ډول ذکر کېږی لکه چه پاس وویل شو) : دوه سری، درے ښځے ، څلور آسان ، پنځه آسپی. که عدد یو آو معدود د (کس) یا د (تن) لفظ وی عدد د مذکر په ډول ذکر کېږی لکه : یوکس، یوتن. که عدد ډېر آو معدود د (کس) یا د (تن) لفظ وی نو په دغه حال کښے د مذکورو الفاظو په وروسته کښے د (ه) توره ی راوړل کېږی لکه : دوه کسه، درے تنه.

۹۲ کسریه اعداد ـ هغه اسمونه دی چه داصلیه اعدادو جزو آو نوی ښئی: نیمائی ، دریمه ، څلورمه ، پنځمه . . . . . . الخ . قیاسی صفت ـ هغه صفتونه دی چه په قا عدی سره کیږی هغه هم دصیغو څخه عبارت دهی ( فاعل اسم ، مفعول اسم ، مشبه صفت ، د مبالغی صفت) . د دغه لامله چه د فعل څخه اشتقاق یږی ( د فعل فرع ) هم ورته ویل کیږی آو دا فعالو په بحث کښی به ئی بیان راشی . بل بښه د ول صفتونه دی چه داسم بیا سماعی صفاتو سره ځینی ادات بالخاصه ( و صفیه الفا ظ ) زیات شوی وی . قیاسی صفات چه داسم نه جوړ یږی قیاسی صفات د خپل منسوب په اعتبار په دوه رازه دی . یو مذکر بل مونث . که دیوه اسم منسوب مذکروی قیاسیه صفات ئی په لاندینی ډول سره جوړ یږی : (۱) دغه قیاسی صفات منسوب اسم ګڼل کیږی .

۹۳ ١- دیوه اسم په وروسته کښے (ه ی) راوړل کیږی لکه: پرونئی، کابلئی. ۲- دیوه اسم په وروسته کښے (ن ی) راوړل کیږی: کلنئی، منننئی. ٣- دیوه اسم په وروسته کښے (ین ی) راوړل کیږی : میاشتینئی، ورځینئی. ۴- دیوه اسم په وروسته کښے (ن) راوړل کیږی : خیرن، اوبن (چه وروسته او برن شوه ی) ژاولن. ۵- دیوه اسم په وروسته کښے (ین) راوړل کیږی : وړنیَمین، دبرین. ۶- دیوه اسم په وروسته کښے (من) راوړل کیږی : خوب من، غیرت من. ۷- دیوه اسم په وروسته کښے (جن) راوړل کیږی : مانند جن، غمجین.

۹۴ ۸ - دیوه اسم په وروسته کښے (ور) راوړل کیږی : زورور ، ښپږور . ۹ - دیوه اسم په وروسته کښے (وال) راوړل کیږی : چوپه وال ، بنګړیوال . ۱۰ - دیوه اسم په وروسته کښے (یالی) راوړل کیږی : توریالی . ننګیالی . ۱۱ - دیوه اسم په وروسته کښے (و) راوړل کیږی : دارو ، خټبو ، ګیدو . ۱۲ - دیوه اسم په وروسته کښے (والا) راوړل کیږی : آس والا ، څښے والا . په ځینو ځایو کښے چه داسمه سره والا یوځای شی معنی دنسبتے په یویے چار پورے بښی لکه : سا به والا (یعنی هغه سړی چه سابه پلوری) کنړی والا (یعنی هغه سړی چه کنړی چاره وی آو و بدل کوی) . که دیوه اسم منسوب مؤنث وی قیاسی صفات ئے په لاندینی دول سره جوړیږی .

۹۵ ۱ - دیوہ اسم پہ وروستہ کښے تانیثی (ی) راوړل کېږی : کابلی، کنداری. ۲- دیوہ اسم پہ وروستہ کښے (نی) راوړل کېږی : کلنی ، ښتنی. ۳- دیوہ اسم پہ وروستہ کښے (ینی) راوړل کېږی : میاشتینی، ورمینی. ۴- دیوہ اسم پہ وروستہ کښے (یالی) راوړل کېږی : توریالی ، ننگیالی . ۵ - دیوہ اسم پہ وروستہ کښے (گنی) راوړل کېږی : پلارگنی ، خسرگنی . ۶ - دیوہ اسم پہ وروستہ کښے (نہ) راوړل کېږی : خپرنہ ، اوبنہ، ژاولہ . ۷- دیوہ اسم پہ وروستہ کښے (ینہ) راوړل کېږی : دہرینہ ، وربشینہ. ۸ - دیوہ اسم پہ وروستہ کښے (منہ) راوړل کېږی : خوږمنہ، غیرتمہ. ۹- دیوہ اسم پہ وروستہ کښے (جنه) راوړل کېږی : مانزجنه ، غمجنه. ۱۰- دیوہ اسم پہ وروستہ کښے (ورہ) راوړل کېږی : ضټورہ ، ژبہ ورہ. کېداوره. ۱۱- دیوہ اسم پہ وروستہ کښے (والہ) راوړل کېږی : بنگړیوالہ ، چوپہ والہ.

۹۶ قیاسی صفات چه د اصلی صفاتو څخه جوړیږی د اصلیه صفاتو څخه قیاساً جوړ شوی صفتونه هغه دی چه د وصفی معنی (تصغیر، تاکید، تفریط وښئی . د صفت تصغیر : د وصفی معنی د تقلیل د لونیه صفاتو نه وروسته (چک یا وږه ) راوړل کیږی لکه : سپین چک ، تور چک ، زیړ چک ، زرغون چک ، شین وږه او نور . یعنے لږ سپین ، لږ تور ، لږ زیړ ، لږ زرغون ، لږ شین . کله د هغه صفت نه وروسته چه ټکے پورې اړه لری (بڅوند) راوړل کیږی لکه : خوږ بڅوند ، تریخ بڅوند او نور . د وروستی استعمال په لری معنی سره غلط دهی . د صفت تاکید : د صفت د افادے د بشپړ والی د پاره د لونیه صفتونه مخکے (تک) راوړل

۹۷ کېږی چه دغه سی صفاتونه (مؤکده صفات) و پېل کېږی لکه : تک تور، تک شین، تک ژېړ، تک سور. په پښتو کښی دغه سی تاکیدات ډېر دی لکه : جک جوړ، رک روغ، روغ رمټ، دډ بډ.... الخ. چه آورېد وپوری اړه لری. و صفت مبالغه : که چېری د صفت د معنا مبالغه لازمه شی د صفت په سر کښی د (ډېر) کلمه راوړل کېږی : ډېر ښه، ډېر سپین، ډېر خوږ. که وغوښتل شی چه مبالغه لا زیاته شی د (خښت (١)، خورا، بېکوره) کلمی استعمالېږی: خښت سپین، خښت خوږ، خښت تریخ، خورا ښه، بېکوره خیرن. که وغوښتل شی چه مبالغه د دغه نه هم پسی ډېره شی نو د (خښت، خورا، بېکوره) سره د (ډېر) کلمه یو ځای استعمالېږی: خښت ډېر سری، خورا ډېر غټ. (١) په مؤنث کښی (خښته) استعمالېږی

۹۸ ځو را دہر نا ولای ما هرکوره دہر ښکوله ی . وصفیه اعداد ـ د (توزیعیه اعداد) آو ( ترتیبیه اعداد) آو (متقابله اعداد) څخه عبارت دهی . توزیعیه اعداد ـ هغه ګڼری دی چه دیوشی مساوی ټوټی ښئی . پہ پښتو کښی توزیعیه اعداد په لاندینی دول سره کیږی : ۱ـ دټوټو عدد تکرار ویل کیږی لکه : یو یو ، دوه ، دوه ، لس لس ،سل سل ،زره زره ۲ـ کله دوغہ دپاره چه دتوزیعی عدد مساوات ښئی دګڼرے نه وروسته (یز) راوړل کیږی لکه : پنځه سیز روپی ئے ورکړے ،اته ویشتیز باندئے ویشے کړے . کله کله (یز) خاص نسبت بیا نوی لکه : یوولس ئیز ټوپک ، پنځه ئیزه تو مانچه، شؤنډکیز چرګ . ۳ـ کله دتوزیعی عدد دمساوات دښودلو دپاره دعدد په وروستہ کښی (ګونے) راوړل کیږی : په پنځه لس ګونے ئے وا خیستے ، په شلګونے ئے

۹۹ خرثے کړی. کله کله (گونے) نسبت بیانوی لکه : شل گونے ، پنځہ گونے (۱) رتبیہ اعداد : ہغہ گڼے دی چہ دیوہ شی درجہ آومرتبہ ښئی . ددغہ دپارہ داصلیہ اعدادونہ وروستہ (م) راوړل کېږی : څلورم، پنځم (چہ داستعمال دکثرت آودتلفظ دسہولت لہ لامله د (ه) تورہ ی حذف شوہ ی) شپږم،لسم، سلم ، زرم . کہ چېرے داصلی عدد وروستەی تورہ ی د (الف) یا (ه) یا (ی) وی (یم) راوړل کېږی لکه : دوہ یم، درے یم، او یا یم . متقابلہ اعداد : ہغہ گڼے دی چہ سرہ مخی (متقابلہ) وی پہ پښتو کښے ددغہ دپاره دوه واس و متقابلو اعدادو پہ منځ کښے ( پہ ) راوړل کېږی . مثلاً : دوه پہ دوه، پنځہ پہ پنځہ،لس پہ لس،سل پہ سل،زر پہ زر . یو پہ درے ، څلور پہ نه،اتہ پہ شپېتہ، (۱)۔ پخواد افغانستان پہ مسکوکاتو کښے یومسکوک وو چہ پہ پنځہ روپئ بہ چلېده آوہغہ تہ پښتنو (پنځہ گونے) ویلہ ہوس ہم دغہ مسکوک کاغذو نوتہ جاری دی ، پنځہ گونہ ی ، شل گونہ ی آو نور ویل کېږی .

۱۰۰ څلوېښت په اوه سوه ..... الخ. فائده ـ ددغه دپاره چه وپېژندل شی چه یوه کلمه صفت ده ی ، که نه ، نو د هغې کلمې په وروسته کښې دې (شی) راوړل شی که معنی سمه وخته خو صفت ده ی او سمه و نه خته صفت نه ده ی. مثلاً (ښه ، نابود ، سپین ، خوږ) صفت دی ولې چه که ښه شی ، نابود شی ، سپین شی ، خوږ شی وویل شی سمه ده خو د (آس ، خت) کلمې صفت نه دی ځکه چه ، آس شی ، خت شی نه وییل کېږی او که و وییل شی معنی ترې نه حاصلېږی. د صفاتو و تلفظ او وښته په پښتو کښې صفات هم د اسماؤ په څېر په دوه ډوله سره په لاندېنو ځایو کښې آوړی: تنبیه ـ که صفت او موصوف دواړه په یوی جملې کښې ذکر شی صفت تل په دغه لاندېنو ځایو کښې آوړی مگر موصوف که د هغه ډول اسماؤ څخه ده چه د نومونو د اوو د قاعدې په موجب سره آووښتۀ د قواعد و په موجب دغلته هم آوړی که د ناغه ډول سمانو څخه نه وه نه آوړی.

۱۰۱ گڼه صفت د او د سیتو په وخت کښې د موصوف تابع نه دهی . ۱ ـــ که صفات جمع ولری آ و د جمع د ( ۲ ، ۳ ، ۸ ، ۱۰ ، ۱۱ ، ۱۳ ، ۱۴ ، ۱۵ ، ۱۶ ) قاعدی په موجب سره جمع شی د دغه ډول صفاتو مفرد د جمع په ډول ذکر کېږی آ د جمع ئے په وروسته کښے (و) میندہ کوی : د کوچنی کتاب خاوند ، دواره هلک معلم ، د زرغونے ونے پاڼرے ، د غلیمی خبرے ، د کوچنو کتابو خاوند، دوړو هلکانو معلم ، د زرغونو ونو پاڼی ، د غلیمیو خبرے . ۲ ـــ هغہ صفت اسمونه چه جمع و نہ لری آ و یائے ولری مګر د جمع د پاسنیو قواعدو په موجب سره ئے جمع ممکنه نشی د دغه ډول صفاتو مفرد پخپل حال پاتے کېږی آ د جمع ئے په وروسته کښے (و) میندہ کوی : ښه سړی ته ، بڼو سړو ته ، لوی غره ته ، لویو غرونه . هغه ځایونه چه صفات په کے آ وری دغه دی : الف ـــ هر کله چه موصوف صفت مضاف الیہ واقع شی :

۱۰۳ المری دول مثال یعنے ہغہ چہ مفرد ئے و جمع پہ دول استعمالیږی آ و جمع ئے پہ وروستہ کښے (و) میندہ کوی : مفرد جمع د زاړہ سړی د زړو سړو د شنډاگ د شنډاگو د ووہ یم د ول مثال یعنے ہغہ چہ مفرد ئے نہ آو سړی آو جمع ئے پہ وروستے کښے (و) میندہ کوی : مفرد جمع د ښہ سړی د ښو سړو د کر غیړن سړی د کر غیړ نو سړو ب ۔ کہ د دغہ سے صفاتو د موصوف سرہ د مفعول (پرتہ د مفعول بہ) ادات راشی :

۱۰۳ د لمړی دول مثال : مفرد جمع ښارنده سړی ته ښارندو سړو ته زرغونه کالی ته زرغونو کالو ته د دوه یم دول مثال : مفرد جمع تور سړی ته تورو سړو ته خیرن لوښی ته خیرنو لوښو ته ج ـ که د دغسې دول صفتونو د موصوف سره آخره ووټکی توری آو کلمات راشی: د لمړی دول مثال مفرد جمع کاږه لرگی باندی کاږو لرگو باندی سره کور باندی سرو کورو باندی

۱۰۴ د دوه یم د ول مثال : مفرد جمع پر سپین مخ پر سپینو مخونو پر خیرن مخ پر خیرنو مخونو د ــ که د دغه د ول صفتونو موصوف د متعدی فعل د ماضی صیغی فاعل واقع شی : د لمری د ول مثال : مفرد جمع ژیڑہ سری د وا هہ ژیز و سڑ و وواہہ د سر کی لرم و چیچمہ د سر کولر بانو وچیچمہ د دوه یم د ول مثال : مفرد جمع سپین منکور و چیچمہ سپینو منگورانو و چیچمہ

۱۰۵ تورغوندل و چیچه تورو غوندلانو و چیچه هـ – که دو غه د ول صفتونو موصوف د مخصوص لازمی (ل) والا مصادرو د ماضی صیغی فاعل واقع شی . دلمری ډول مثال : مفرد جمع سپین ږیری سړی وژړل سپین ږیرو سړو وژړل کوچنی هلک وخندل کوچنو هلکانو وخندل د دوه یم ډول مثال : مفرد جمع لوی سپی و هنګول لویو سپو وهنګول توره خره و دانګل توروخرو و دانګل و – هر کله چه د دغه ډول صفتونو موصوف مستثناء واقع شی : دلمری ډول مثال :

١٠٦ مفرد جمع بے سپینے روپی بے سپینو روپیو پرته له سپینے روپی پرته له سپینو روپیو دووه‌یم دول مثال : مفرد جمع بے لوی سری بے لویو سریو پرته له لوی سری پرته له لویو سریو تبصره ـ د (بے) ادات دنفی ادات هم ده ی نو هر کله چه دغه توره ی دنفی دپاره دیوه صفت سره راشی هغلتہ هم هغه صفت سم له پاسنی اصول سره تغیرمیندہ کوی زـ هرکله چه دوغه د ول صفاتو موصوف منادا واقع شی : دلمری دول مثال : مفرد جمع بے سرو پیرنگو

۱۰۷ د دوه یم دول مثال : مفرد جمع یی سپینو پښتو تبصره – مفرد صفت که منادا واقع شی نه آوسری نو ځکه د غلته د مفرد په ځای کښی څه لیکل شوی نه دی . داعداد و اسمونه هم په همدغه پاسنی حالاتو کښی هر کله چه معدود یی آو وسبتندی وی آوسری یعنے داعداد و د اسمونو په وروسته کښی هم (و) زیاتیږی لکه : دووسر و دوهلم ، څلوروسر و تے وویل

١٠٨ درے یم څپرکه ی کنایات کنایی درے دی: ضمیر، اشارے اسم، مبهمات. ضمیر ضمیر هغه کلمه ده چه د اسم ځای نیسی یعنے د اسم قائمقام وی چه هماغه اسم ته ضمیرئے پرځای راځی (مرجع) وئیل کېږی. مثلاً ددغے پښتنے پځواب چه (آتک کله کابل ته ځی؟) که دوئیل شی چه (هغه اخره پوره دپل شو) دلته (هغه) چه دآتک د نامه پرځای راغلے دی ضمیر آ و (آتک) ئے مرجع ده ی. ضمائر درے رازه دی: ۱- شخصی ضمیرونه شخصی ضمیرونه هغه ضمیرونه دی چه معین شخص ښئی هغه هم درے دی:

۱۰۹ متکلم (۱) مخاطب ، غائب : مفرد جمع متکلم : حه (ما) مږ مخاطب : ته (تا) تاسے (تاسو) غائب : مغه هغوی هر کله چه مفرد متکلم آو مفرد مخاطب دشخصیه ضمیرونو د ماضی د متعدی فعل فاعل یا مفعول (۲) (پرتہ دمفعول به) لیا مستثنارلیا مضاف الیه واقع شی لیاد آبروونکو تورو آوکلماتو سره (څخه، لڅیخے، لاندے، باندے، پر ، پورے، سره، غوندے، په شان، شانته، په راز، په دول، په دود، تر، په څیر) راشی د (حه) پر ځای (ما) آو د (ته) پر ځای (تا) استعمالیږی. (۱) متکلم : دخبرے ویونکۍ، مخاطب : دخبرے آوریدونکۍ، غائب، هغه ده ی چه حاضر نه وی آو خبرہ ئے کیږی. (۲) ۱- مفعول الیه چه ادات ئے (ته) ده ی ، ۲- مفعول فیه چه ادات ئے (په) ده ی، ۳- مفعول منه چه ادات ئے ( له ) ده ی ، ۴- مفعول له چه ادات ئے (دپاره) ده ی ، ۵- مفعول معه چه ادات ئے (سره) ده ی چه واسمانو په احوال آو حکم کښے ئے تفصیلات راغلی.

۱۱۰ د مخاطب دجمع ضمیرونه که څه هم دوه دی خو د استعمال په موقع کښے فرق نلری یعنے ددواړو استعمال په هره موقع کښے جائز دهی . آودمتکلم په ذوق پورے اره لری . دشخصی ضمیرونو د مفعول کيدلو ډول شخصی ضمیرونوسره که دمفعول ادات راشی مفعول کيږی : شخصی ضمیرونه مفعول به مفعول الیه مفعول فيه مفعول منه مفعول له مفعول معه ځه (ما) ځے ماته په ما له ما مادپاره ماسره ته (تا) تے تاته په تا له تا تادپاره تاسره هغه (ه) ہغے ہغہ تہ پہ ہغہ لہ ہغہ ہغہ دپارہ ہغہ سرہ میږ (مو) میږے میږتہ پہ میږ لہ میږ میږ دپارہ میږسرہ تاسی (تاسو) تاسے تاسی تہ پہ تاسی لہ تاسی تاسی دپارہ تاسی سرہ ہغوی ہغوی ئے ہغوی تہ پہ ہغوی لہ ہغوی ہغوی دپاره ہغوی سره

١١١ د شخصی ضمیرونو اضافی حالت شخصی ضمیرونه کله کله چه د طینو اسمونو او فعلونو سره یو ځای شی مضاف الیه شی په دغه سے حال کښے د ضمیرنه مخکښے د (د) توری چه د اضافت ادات ده یی راځی لکه د ما آس د تا آس د هغہ آس د مږ آس د تاسو آس د هغوی آس د ما چاره د تا چاره د هغہ چاره د مږ چاره د تاسو چاره د هغوی چاره تنبیہ ـــ کہ څہ هم اصلی قاعدے د اضافی حالت د شخصی ضمیرونو پاسننی صول ده ی آو بعضی پښتانہ ئے هم پہ ھمد غہ ډول سرہ لئے وائی مګر ہوس علی العموم د (د ما) پرځای (ځما) آو د (د تا) پرځای (ستا) آو د (مږ) پرځای (ځمږ) آو د (تاسو) پرځای (ستاسو) استعما لوي .

۱۱۲ ۲- نسبی ضمیرونه نسبی ضمیرونه هغه ضمیرونه دی چه نسبت بیانه وی هغه هم دوه رازه دی، یود ماضی دپاره، بل دحال او استقبال دپاره: هغه نسبی ضمیرونه هغه نسبی ضمیرونه چه د ماضی دپاره استعمالیږی چه دحال د پاره استعمالیږی مفرد متکلم : وم یم مفرد مخاطب : وی یے مفرد غائب : {وُه (د مذکر دپاره) وه ی (د مذکر دپاره) {وه (د مؤنث دپاره) وه (د مؤنث دپاره) جمع متکلم : وو یو جمع مخاطب : وی یئی (یاست) جمع غائب : {وه (د مذکر دپاره) دی {وی (د مؤنث دپاره)

۱۱۳ دغه ضمیرونه منصوب الیه نه وروسته راځی : لمړی ډول مثال دوه یم ډول مثال عالم وم پوه یم عالم وی پوه یی عالم ده پوه ده ی عالمده پوهه ده عالمان وو پوه یو عالمان یئ پوه یئ عالمان وو پوه دی عالمانے دی پوهے دی دغه ضمیرونه په افعالوکښے په بعیدے ماضی، احتمالی ماضی ، آو نقلی ماضی کښے آو دتنبیه په اشاروکښے هم استعمالیږی په عین حال کښے دربط ادات هم دی تبصره - دغه ضمیرونه کله د فعل پر ځای هم استعمالیږی لکه په دغو جملوکښے چه ( ترڅو دهی راته خه مغلتہ وم ، ترڅوخہ راځم ته به همه غلته یے ) فعلونه دی . په دغه ځای کښے باید د ( ول ) آو د ( یل ) څخہ چه غیرمستعمل مصدرونه دی

۱۱۴ اشتقاق شوی دی چه دا شتقاق په قواعد و واقف لری، اما دومره خبره ده چه غیر مستعمل مصدر ناقص وی آو برغیر مستعمل مصدر نه مستعمل مصدر په کاروه ی دغلة کيدای شی چه وه وا یو چه دغه دوه د (هوسیدل) مستعمل مصدر غیر مستعمل مصدرونه دی، لکن دوغه له لامه چه د (هوسیدل) مصدر تام ده ی هغه له غیر مستعمل مصدر په کار نه ده ی ځکه چه غیر مستعمل مصدر د ناقص مستعمل مصدر متمم دی آو دغه د هغی کلمی سره پینځه ده ، اما کيدای شی چه مستثنائے وگڼر و. هردول چه وی مقصد دغه ده ی چه دغه ضمیره نه په ځینو ځا یو کښی فعل هم وی. که څوک وه وائی چه یو شی هم ضمیر آو هم فعل څنگه کيدای شی؟ دغه به د پښتو خصوصیت وی. تقریبا په عربی کښی ئے هم نظیر شته مثلا په عربي کښی د (علی ، عدا ، حاشا) توری په عین حال کښی افعال هم دی هم ئیښے اسماء افعال لکه ( آ، حی، آمین) چه لره ی د ( نئيت یعنے راشه په معنی آودوییم و(اجب دعائی یعنے دعامے قبوله که) په معنی ده ی با اسمونه دی اما دفعل معنی ور کوی چه باته توری آو اسمونه فعل کيدای شی نو په پښتو کښی هم چه ضمیر فعل شی

۱۱۵ څه عیب لری؟ دغه په وژبے خصوصیت وی . ۳- فعلی ضمیرونه فعلی ضمیرونه هغه ضمیرونه دی چه په افعالو آوصیغو کښے استعمالیږی هغہ ہم دوہ رازه دی: یو (بسیط فعلی ضمیرونه) بل (مرکب فعلی ضمیرونه) . الف ـ بسیط فعلی ضمیرونه هغہ دی چه اضافی حالت نہ لری آویواځے پہ افعالو کښے استعمالیږی هغہ ہم دغہ دی : مفرد جمع متکلم : م و مخاطب : ے ی ه (دمذکر دپاره ) ل ( دمذکر دپاره ) غائب : لہ (دمؤنث دپاره ) لے (دمؤنث دپاره) ی ( مشترک ) ی ( مشترک ) پاسنی دوه دغائب مفرد آ و جمع ضمیرونه یواځے پہ ماضی صیغو کښے استعمالیږی (پرتہ د احتمالی ماضی ) آو درے یم ضمیر پہ احتمالی ماضی ، حال ، استقبال ، التزامی،

١١٦ اخباری ۔ اقتداری ، امر، نهی ټولو کښی استعمالیږی ، د غایب مفرد ضمیر چه مذکر دپاره ده ی په لاندینو مصادرو کښی استعمالیږی. ١ـ په ځینو متعدی (ل) والا مصادرو کښی چه داستعمال موقع ئی په آوریدو پوری اړه لری. ٢ـ په درست (ب) دول (ول) والا مصادرو کښی یعنے هغو مصادرو کښی چه دفعل ماده ئے صفت، یا مفعول اسم مخفف ، یا منسوب اسم نه وی . ٣ـ په درست (ب) دول (ېدل) والا مصادرو کښی یعنے بڅه چه دفعل ماده ئے صفت یا مفعول اسم مخفف ، یا منسوب اسم نه وی . په نورو درستو صیغو کښی لری کیږی . دمؤنث مفرد غائب ضمیر هم په ټولو مصادرو کښی استعمالیږی خو کله کله په هغو مصادرو کښی چه د غائب مفرد مذکر ضمیر لرے کیږی دمؤنث دضمیر نہ یواځے د(ل) توری لری کیږی. پینځموی دول سره دنه ضمیرونه (بسیط فعلی ضمیرونه ) په لاندینو صیغو کښی استعمالیږی : ١ـ د ماضی په درستو صیغو کښی ( دتمنائی ماضی ) نه پرته دمتعدی فعل په مفعولی حالت کښی

۱۱۷ (هر کله چه ضمیر مفعول واقع شی) مثالونه دے په افعالو کښے وکتل شی . ٢- د ټولو لازمی آو متعدی فعل حال ، التزامی ، اقتداری ، اجباری ، استقبال ، امر، نهی په صیغو کښے هر کله چه ضمیر فاعل یائب نائب د فاعل واقع شی . ٣- د غیر مخصوص لازمی (ل) والا مصادرو د ماضی په ټولو صیغو کښے د (تمنائی ماضی) نه پر ته . ب - مرکب فصلی (۱) ضمیرونه هغه دی چه فصلی آو اضافی حالت دواړه ولری آو هغه هم دغه دی : مفرد جمع متکلم : مے مو مخاطب : دے مو غائب : ئے ئے د فعلی ضمیرونو فصلی حالت : (۱) مرکب ځکه ویل شوی چه دوه ضمیرونو توری دیوه نه ډیر دی .

۱۱۸ د فعلی ضمیرونو فعلی حالت هغه حالت دهی چه ضمیر د فعله سره راشی ؛ د غه ضمیرونه پہ فعلی حالت کښے پہ لاند ینو صیغو کښے پہ لاندینی دول سره استعما لیږی : ۱ ـ د ماضی په درستو صیغو د متعدی فعل پہ فاعلی حالت کښے ( هرکله چه ضمیر فاعل واقع شی ) مثالونه دے پہ ا فعالو کښے وکتل شی . ۲ ـ د حال ، التزامی ، اجباری ، اقتداری ، امر ، نهی ، استقبال ، د صیغو پہ مفعولی حالت کښے (هر کله چه ضمیر مفعول واقع شی) مثالونه دے پہ افعالوکښے وکتل شی . ۳ ـ د مخصوص لازمی (ل) والا مصاور و د ماضی په ټولو صیغو کښے مثالونه دے پہ افعا لو کښے وکتل شی . د فعلی ضمیرونو اضافی حالت هغه حالت دهی چه ضمیر د اسم سره راشی . هر کله چه د یوی خصوصی (۱) معنی د افادی دپاره دوہ اسم یو ځای شی هغه ته اضافت وئیل کیږی چه د ہغو نه یو مضاف بل مضاف الیہ دی . (۱) د خصوصی معنی نه تملک ، اختصاص ، نوعیت ، اصلیت ، تشبیہ ، مراد دہ ی .

۱۱۹ پښتو کښے مضاف الیہ مخکے آو مضاف وروستہ راځی پہ پښتو کښے ئے نښہ (د) دہ ی چہ مضاف الیہ نہ مخکے راځی لکہ : د پښتو ژبہ ، د کالہ کالی . کہ مضاف الیہ شخص وی نو د مضاف نہ وروستہ د مضاف الیہ پر ځای د مرکب ضغلی ضمیرو نو نہ یو را وڑل کیږی : لمړہ ی مثال دوه یم مثال کتاب مے وظیفہ مے کتاب دے وظیفہ دے کتاب ئے وظیفہ ئے کتاب مو وظیفہ مو کتاب مو وظیفہ مو کتاب ئے وظیفہ ئے

۱۳۰ د اشاری اسم د اشاری اسمونه هغه لفظونه دی چه په هغه سره معین سړی یاشی ته اشاره کیږی . هغه سړی یا شی ته چه هغه نه اشاره کیږی مشارالیه وئیل کیږی مثلا : په ( دغه کور ، هغه سړی ) کښے ( دغه ، هغه ) اشارت آو (کور، سړی ) مشارالیه دی . د اشاری اسمونه دمشارالیه په نسبت پنځه رازه دی : د ذات ، د تمثیل ، د مکان ، د تنبیه ، و مقدار اشاره . د ذات اشاره : الف – ده : لمره یی توره ی خو ځکه یی لری د مذکر ذوی العقولو اشاری د پاره ده ی چه نږدے وی . په لاند ینو ځایو کښے استعما لیږی : ۱ – هر کله چه مشارالیه فاعل د هغه ماضی فعل چه د مخصوص لازمی لام والا مصادرو څخه اشتقاق شوہ ی وی . دہ وژړل ، ده وخندل ، دہ ودانګل .

۱۲۱ ۲ - د ماضی په هغه متعدی افعالو کښے استعمالیږی چه مشارالیه فاعل واقع شی : ده وواهه ، ده پرےکړ، ده وربهاوه . ۳ - هرکله چه مشارالیه مفعول (پرته د مفعول به) واقع شی : ده ته، په ده، له ده، ده دپاره ، ده سره . ۴ - هرکله چه آبرو نکو تورو آوکلماتو سره راشی : ده شخنه، ده ځينے، ده لاندے، ده باندے ، پرده، ده پورے، ده غوندے، ده په څير، ده په شان، ده شانته، ده په راز ، ده په دول ، ده په دود ، ترده . ۵ - هرکله چه مشارالیه مضاف الیه واقع شی : ده ده کتاب، ده ده کور، په بل عبارت سره آلے استعمالیږی چه د (چا) دپوښتنے په ځواب واقع شی . ۶ - هرکله چه مشارالیه مستثنی واقع شی : بے ده ، پرته له ده . ب ـ دوی : پاسنی په څير د مذکر ذوی العقولو اشارے دپاره ده ی چه ډډه وی آو په لاندينو ځايو کښے استعمالیږی : ۱ - هرکله چه مشارالیه د غير مخصوص لازمی لام والا مصاورو د ماضی صيغے فاعل واقع

۱۲۲ شوه ی وی : ده ی کهناست ، ده ی ظلا ست . ۲ - په حال ، استقبال ، اقتداری ، التزامی ، اجباری ، امر، نهی ، (که مشارالیه فاعل بیا مفعول ، آ وفعل لازم بیا متعدی وی، ) ټولو کښی استعمالیږی لکه : ده ی راځی ، ده ی به وخاندی ، ده ی پری کوی ، ده ی به وه وهی . ۳ - دمتعدی افعالو په ماضی صیغو کښی چه مشار الیه مفعول واقع شی استعمالیږی: ده ی لئی وه واهه . په بلی عباری سره مالی استعمالیږی چه په هغه ځای کښی (ده) استعمال نشی بیاد (څوک) دپښتنی په ځواب واقع شی . ج - دی د (ده) مقابل آو دمونث ذوی العقولو اشاری دپاره ده ی چه نیږدی وی په هغوځایو کښی استعمالیږی چه هغه استعمالیده . د - دا : د ده ی مقابل آو د مونث ذوی العقولو اشاری دپاره ده ی چه نیږدی وی په هغوځایو کښی استعمالیږی چه هغه استعمالیده . ه - دوی : بی له کوم قید آو شرطه دډیرو ذوی العقولو اشاری دپاره چه

۱۲۳ نږدی وی ( مذکر او مؤنث دواړو دپاره) استعمالیږی لکه : دوی وښړل، دوی پری وتل ، دوی پریوتل، دوی ژاړی ، دوی پاڅیږی ، دوی وهی، دوی وهل کیږی ، دوی به و خاندی ، دوی به شمی ، دوی به مات کی ، دوی به ورسږی . تنبیہ — د غیر ذوی العقولو اشاری اسمونه جمع نه لری . و— دغه : د مذکر ذغیر ذوی العقولو د پاره چه نږدی وی ہر کله استعمالیږی. د مؤنث غیر ذوی العقولو د پاره په لاندینو ځایو کښی استعمالیږی . ۱— د ماضی صیغو په سېغه لازمی افعالو کښی استعمالیږی چه مشار الیہ د سه فعل فاعل وی چه د غیر مخصوص لازمی لام والا مصادرو څخه اشتقاق شوہ وی : دغہ پرېوتہ، دغه ځغلاستہ . ۲— پہ حال ، استقبال ، اقتداری ، التزامی ، اجباری ، ( که مشارالیه فاعل بیا مفعول آو فعل لازمی بیا متعدی وی ) ټولو کښی استعمالیږی : دغہ دانګی ، دغہ شمی ، دغہ وهی ، دغہ لې وہي ، دغه به ئی وہ وهی . ۳— د ماضی پہ صیغہ متعدی افعالو کښی استعمالیږی چه مشارالیه مفعول واقع شی :

۱۳۴ دغی وه واهه ، دغی یی وشړله ، دغه یی ماته کړہ ، دغه یی پری کړه. د ذوی العقولو دپاره هاله استعمالیږی چه عام یا خاص اسم ورسره ذکرشی؛ دغه سړی وژړل ، دغه سړی وه واهه ، دغه آخک وخندل ، دغه وټک وربړوه. بی له ذکر د عام آو خاص اسم څخه د ذوی العقولو دپاره هاله استعمالیږی چه تحقیر آو استخفاف مراد وی. تنبیه ـ د دغی اشاری مخفف کول د (دا) په ډول دژبی دآساس آو دو وسره پښنده ده. ز ـ دغی : د مونث ذوی العقولو دپاره چه نژدی وی په لاندینو ځایو کښی استعمالیږی. ۱ ـ هرکله چه مشارالیه د بڼه لازمی فعل د ماضی صیغی فاعل واقع شی چه د لازمی لام و الامصادر دڅخه اشتقاق شوی وی: دغی اسپی وځغښل ، دغی اسپی وډانګل . ۲ ـ د ماضی په بڼه متعدی افعالو کښی استعمالیږی چه مشارالیه فاعل واقع

۱۲۵ شی : دغه کښے وه واهه ، دغے مېزے پښو لاندے کړ . ۳ – هر کله چه مشارالیه مفعول ( پرته د مفعول به ) واقع شی : دغے ته ، په دغے ، له دغے ، دغے د پاره ، دغے سره . ۴ – هر کله چه د آسر دونکوتورو آو کلماتو سره راشی : دغے څخه ، دغے ځينے، دغے لاندے ، دغے باندے ، پر دغے ، دغے پورے ، دغے غونڈے، دغے په څېر ، دغے په شان ، دغے شانته دغے په راژ ، دغے په ډول ، دغے په دود ، تر دغے . ۵ – هر کله چه مشارالیه مضاف الیه واقع شی : د دغے لاس ، د دغے کوټے ور، ۶ – هر کله چه مشارالیه مستثنیٰ ، واقع شی : بے دغے ، پر ته له دغے . تنبیه – د دغے اشارے مخففه کول د ( دے ) په ډول د ژبے د اساس آو د ود سره ښنده ده . ح – بغه : د ذوی العقولو آو غیر ذوی العقولو اشارے د پاره چه لېر ے وی په هغو ځایو کښے چه ( دغه ) استعمالېده استعمالېږی آو درست احکام آو

١٢٦ شرایط چه مذکوری اشاری باندی جاری آو په هغی کښی ملحوظ دی پردی باندی هم جاری آو ملحوظ دی. ط - هغی : دمونث ذوی العقولو آو غیر ذوی العقولو اشاری دپاره په لیری وی په هغو ځایو کښی چه (دعی) استعمالیږه استعمالیږی ، آو درست احکام آو شرایط چه مذکوری اشاری باندی جاری آو په هغی کښی ملحوظ وه پر دغی باندی هم جاری آو ملحوظ دی . ی - ئاغه : دذوی العقولو آو غیر ذوی العقولو اشاری د پاره چه لیری وی په هغو ځایو کښی چه (دغه) استعمالیږه استعمالیږی آو درست احکام آو شرایط چه مذکوری اشاری باندی جاری آو ملحوظ وه پر دغی هم جاری آو ملحوظ دی. ك - هاغی : دمونث ذوی العقولو آو غیر ذوی العقولو اشاری دپاره چه لیری وی په هغو ځایو کښی چه (دغی) استعمالیږه ، استعمالیږی ، آو درست احکام آو شرایط چه مذکوری اشاری باندی جاری آو په هغی کښی ملحوظ وه ، دغی باندی هم جاری آو ملحوظ دی .

۱۲۷ ل ـ هُوغَه : د ذوی العقولو او غیر ذوی العقولو اشاری دپاره چه د پرکی دی په هغو ځایو کښی چه (دغَه) استعمالیږی او درست احکام او شرایط چه مذکوری اشاری باندی جاری او په هغی کښی ملحوظ وه پر دغی باندی هم جاری او ملحوظ دی . هـ ـ هُوغَی : د مونث ذوی العقولو او غیر ذوی العقولو اشاری دپاره چه دپری دی په هغو ځایو کښی چه (دغَی) استعمالیږی او درست احکام او شرایط چه مذکوری اشاری باندی جاری او په هغی کښی ملحوظ وه پر دغی باندی هم جاری او ملحوظ دی . د ذات د اشاری د تلفظ اووښتنه که مشارالیه د ذات د اشاری د یوه نه ډیر وی په لاندینو ځایو کښی د اشاری د وروستی توری پر ځای د (واو) توری راوړل کیږی : ۱ ـ هر کله چه مشارالیه مفعول (پری د مفعول به) واقع شی : د غوته، هغوته، ناغوته، هوغوته .

۱۲۸ ۲ – هرکله چه مشارالیه مضاف الیه واقع شی : د دغو ، د هغو ، د هغو ، د هوغو. ۳ – هرکله چه آمر د ولنکو تورو آ و کلماتو سره راشی : دغوڅخه ، دغوڅنی ، د غو لاندی ، دغو باندی ، دغوپوری ، پر دغو ، د غوغوندی ، دغوپښیر ، دغو په شان ، دغوشانته ، د غوپه راز ، دغو په د ول ، دغو په دود ، تر دغو . ۴ – هرکله چه د مخصوص لازمی لام والا مصادرو د ماضی صیغی فاعل واقع شی : دغو وژړل ، هغو وژړل ، هغو وژړل ، هوغو وژړل . ۵ – هرکله چه دمتعدی افعالو د ماضی صیغی فاعل واقع شی : دغو وه و هلم ، هغو وه وهلم ، هغو وه وهلم ، هوغو وه وهلم . ۶ – هرکله چه مشارالیه مستثنا ر واقع شی : بی دغو ، بی هغو ، پرته له هغو ، پرته له هوغو . د تمثیل اشاره : الف – دغه سی : د نژدی اشاری دپاره استعمالیږی : دغه سی هلک ، دغه سی پلن غوږه ی ، دغه سی ښه .

۱۲۹ دغه اشاره داستعمال دکثرت آ و دتلفظ دسهولت له لامله په ځينو ځايو کښی ( داسے ) شوے مثلاً وائی : داسے مالک ، داسے پلن غوږه ی ، داسے ښه ب ــ هغه‌سے : دلږلرے اشارې دپاره استعماليږی : هغه‌سے مالک ، هغه‌سے پلن غوږه ی ، هغه‌سے ښه . دغه اشارت داستعمال دکثرت آ و دتلفظ دسهولت له لامله په ځينو ځايو کښی ( هسې ) شوے مثلاً وائی هسے مالک ، هسے پلن غوږه ی ، هسے ښه . ج ــ ناغه‌سې : دلرې داشارې دپاره استعماليږی : ناغه‌سې ، مالک ، ناغه‌سې پلن غوږه ی ، ناغه‌سې ښه . دغه اشاره داستعمال دکثرت آو دتلفظ دسهولت له لامله په ځينوځايو کښی ( ناسې ) شوې مثلاً وائی : ناسې مالک ، ناسې پلن غوږه ی ، ناسې ښه د ــ هوغه‌سې : د ډيرے لرې اشارې دپاره استعماليږی : هوغه‌سې مالک ، هوغه‌سې پلن غوږه ی ، هوغه‌سې ښه .

۱۳۰ د مکان اشاره : الف - دغلته : د نژدے اشارے د پاره استعمالیږی : دغلته کښنه، دغلته ده . په ځینو ځایو آو قبائلو کښے د دغے اشارے پر ځای (دلے) استعمالیږی. ب ـ هلته : د لرې اشارے د پاره استعمالیږی : هلته کښنه ، هلته ده . دغه اشاره د استعمال د کثرت آو د تلفظ د سهولت له لاملہ په ځینو ځایو کښے (هلته) شوے آو په ځینو ځایو آو قبائلو کښے د دغے اشارے پر ځای (ہلے) استعمالیږی . ج ـ اغلته : د لرې اشارے د پاره استعمالیږی : اغلته کښنه ، اغلته وه. دغه اشاره د استعمال د کثرت آو د تلفظ د سهولت له لاملہ په ځینو ځایو کښے (الته) شوے. په ځینو ځایو آو قبائلو کښے د دغے اشارے پر ځای (الے) استعمالیږی.

۱۳۱ د - ہو غلته : ددپرے لرے اشارے دپارہ استعمالیږی : ہو غلته کښه ، ہو غلته ده . دغه اشاره د استعمال دکثرت آو د تلفظ د سہولت لہ لاملہ پہ ځینو ځایو کښے (ہولته) شوے . پہ ځینو ځایو آو قبائلو کښے ددغے اشارے پر ځای (ہولے) استعمالیږی چہ وروسته د استعمال دکثرت آو د تلفظ د سہولت لہ لاملہ پہ ځینو ځایو کښے بیا (ہورے) شوے . دتنبیه اشاره : الف - دغہ ده ی : د نیژ دے اشارے دپارہ استعمالیږی ددغے اشار محققه ول د (دادەی) پہ دول د ژبے دآساس آو دو دسره ہنده ده . ب - ہغہ ده ی : دلیر لرے اشارے دپارہ استعمالیږی . ج - اغه ده ی : دلرے اشارے دپارہ استعمالیږی . د - ہوغہ دہ ی : ددہرے لرے اشارے دپارہ استعمالیږی .

۱۳۲ و مقدار اشاره : الف ـ دغومره : دنژدی اشاری دپاره استعمالیږی د استعمال د کثرت آو د تلفظ دسهولت له لامله په ځینو ځايو کښی ( دومره ) ليا ( دونه ) شوی . ب ـ هغومره : دلږ لری اشاری دپاره استعمالیږی د استعمال دکثرت آو د تلفظ د سهولت له لامله په ځینو ځايو کښی ( هومره ) شوی . ج ـ ناغومره : دلری اشاری دپاره استعمالیږی . د ـ هوغومره : د ډيری لری اشاری دپاره استعمالیږی .

۱۳۳ مبهمات مبهمات : هغه خبری دی چه یو سره ی لیا یو شه ی سستی اما جو ته وی لئی نه. مبهمات درے دی : ( مجرد اسم ، استفهامیه کلمات ، موصول اسم ) . مجرد اسم — خیل ، آوخیده ، آو پخپله ده ی مثلاً : خپله لیکلای یعنے بل چا لیکلای نه ده ی خپل کورئ ده ی یعنے د ده کور ده ی دبل چانه ده ی ، خپله ویلی یعنے دہ ویلی بل چا و نه ویلے . دغو کلماتو سره کله کله شخصیه ضمیرونه هم یو ځای کیږی : ځه خپله، لیا ځه پخپله ، ته خپله، لیا ته پخپله ، هغه خپله ، لیا هغه پخپله ، میږ خپله لیا میږ پخپله ، تا سے خپله لیا تا سے پخپله ، هغوی خپله ، لیا هغوی پخپله . استفهامیه کلمات ـ څوک ، چا ، څہ ، کوم ، کومہ ، کومی ، څو ، څومره، کله ، چیرته ، چیرے ، ولـے ، څه دپاره ، لیا ځہ له ، څنګه دی . چا ، څوک : د ذوی العقولو د پښتنی دپاره دی . چا : په لاندینو حالاتو کښے استعمالیږی :

۱۳۴ ۱- چه مستفهم عنه مضاف الیه واقع وی لکه : دچا کور . ۲- چه مستفهم عنه مفعول (پرته د مفعول به) واقع شی مثلاً : چاته ، په چا، له چا، چا د پاره ، چاسره . ۳- چه مستفهم عنه سره آدرو ونکی توری آوکلمات راشی لکه : چاڅخه ، چا ځینی، چا لاندی ، چا با ندی ، پرچا ، چاپوری ، چاغوندی ، چاپڅیر، چا پہ شان ، چاشتہ ، چاپه راز، چاپه دول ، چاپه دود، ترچا . ۴- چه مستفهم عنه دمتعدی فعل د ماضی فاعل واقع شی مثلاً : چا و واهه ، چا ورپراوه . ۵- چه مستفهم عنه دمخصوص لازمی (ل) والا مصادرو د ماضی فعل فاعل واقع شی : چا وژړل ، چا وخندل ، چا و دانګل . ۶- هر کله چه مستفهم عنه مستثناً واقع شی : بی له چا ، پرته له چا . څوک : پرته د پاسنوحالاتو نور په درستو احوالو کښی استعمالیږی . څه : دغیر ذوی العقولو د پوښتنی دپاره استعمالیږی : څه وه ، څه دی وویل.

۱۳۵ که د ذوی العقولو د پښتنی دپاره استعمال شی مدعا تحقیر آو استخفاف وی په دغه عباری سره یی د ذوی العقولو د ډلی څخه باسی . مثلاً هغه څه سړی دی . کوم : د سوال په موقع کښی د هغه ساهو یا اشیانو د پښتنی د پاره استعمالیږی چه مذکر وی مثلاً ؛ کوم سړی ، کوم کتاب ، کله کله د ( یو ) کلمه هم ورسره یو ځای کیږی ؛ کوم یو سړی ، کوم یو نفر ، کوم یو ښځی . کومه : د هغه مفرد ساهو یا اشیانو د پښتنی د پاره استعمالیږی چه مؤنث وی ؛ کومه ښځه ، کومه و نه . کومی : د هغی جمع ساهو یا اشیانو د پښتنی د پاره استعمالیږی چه مؤنث وی ؛ کومی ښځی ، کومی ونی . څو : د کمیت ( گڼره آو عدو ) د پښتنی د پاره دی ؛ څو روپی ؟ څومره : د مقدار د پښتنی د پاره دی ؛ څومره غنم دی ، د پاره د پښتنی که د عد د راشی د پښتنی څه مراد د پر والی دی . په ځینو ځایو کښی د استعمال د کثرت د لامله بیا هر څه چه وی ( څونه ) شوه ی .

۱۳۶ کله : دوخت دپښتنی دپاره استعمالیږی : کلیځی . چیرته : دځای دپښتنی دپاره استعمالیږی : چیرته دی . چیری : دغه هم دځای دپښتنی دپاره استعمالیږی . ولی : دسبب دپښتنی دپاره استعمالیږی . څنګه : دحال او کیفیت دپښتنی دپاره استعمالیږی . څله : دغه هم دسبب دپښتنی دپاره استعمالیږی . د استفهامیود کلماتو دتلفظ آو وسته : د استفهامیوکلماتو د جملی څه یواځی (کوم ، کومه ، کومی) هر کله چی مستقیم عنه لئی دیوه نه د یروی دتلفظ په وخت کښی په لاندینیو ځایونو کښی لمړۍ آو ورستیم په وسته کښی (و) آو دوهم په ورسته کښی (ی) میندوکوی. ۱ـ هر کله چی مستقیم عنه مضاف الیه واقع شی : دکوموښځو ، دکومی ښځی،دکوموسړو. ۲ـ هر کله چی مستقیم عنه مفعول (پرته د مفعول به) واقع شی : کو موښځا ته ، کومی ښځی ته ،کومو سړوته .... الخ.

۱۳۷ ۳- هرکله چه مستفهم عنه سره آسر وویلکی توری آو کلمات راشی !کوموسروڅخه ، کومی آسی ضنی، کوموپیژولاندی،کومی کونی باندی ...الخ. ۴- هرکله چہ مستفهم عنه دمتعدی فعل د ماضی صیغے فاعل واقع شی! کوموسروپری کۂ کومی آسی وه غوړخاوه !کومونځواوه وهل .... الخ . ۵- هرکله چه مستفهم عنه دمخصوص لازمی (ل) والا مصادرود ماضی صیغے فاعل واقع شی !کومو الکانو وژړل ،کومی جلی وخندل ! کومونځو وخندل . ۶- هرکله چه مستفهم عنه مستثنا واقع شی !بی کومو الکانو، بی کومی جلی ، پرتہ لہ کو مونځو . موصولا سهم - دغی اشاری اسمونوضینے عبارت ده ی چه مشارآلیه مبهم وی دوغہ دپاره چه دمشارالیه دوغہ اشاراتو ابهام لری کرشی ترمشارالیه وروستہ یوه خبریہ جملہ راوړلہ کېږی چه دغہ تہ (صلہ) وائی دوغہ دپاره چہ مشارآ وصلی سره ربط مینده کی دمشارالیه آوصلی تر منځ د (چه) لفظ استعما لېږی چه دغہ تہ ( وصلی ادات) وائی . مثلاً پہ دغے جملی کښی : بئغہ کتاب چه تاتہ

۳۸ مے درکړ : (هغه) موصول اسم ، (کتاب) مشارالیه (چه) وصلے توره ی (تاته مے درکړ ) صله ده . لنډه دا دغه وصلے حرف چه په پښتو کښے (چه) ده ی دیوه عبارت دووو برخو دربط دپاره راځی . *

۱۳۹ څلورم څپرکی څېړنده څېړنده (مصدر) هغه کلمه ده چه بے له ملاحظے د ذات آو زمان پر یوه شی دلالت وکی ، مصدر د در ستوافعالو څېړنده ده پښتښتو کښے نښے که څه هم یواځے (ل) ده ی خو تر دغه لاندے درے نښے لری: (ل ، ول ، ېدل) مگر د اشتقاقا تو په ملاحظه ټول مصادر پر څلبرخو بېلپېږی ، ۱ - هغه چه په دروسته کښے ئې یواځے (ل) وی؛ لکه : وهل ، تلل، ژړل، دغه ډول مصادر تل معلوم وی آو پر دوو برخو بېلپېږی. ا - متعدی : لکه : وهل ، کول نجل. ب - لازمی : چه دغه هم پخپل کور کښے دوه رازه وی : ۱ - مخصوص ؛ چه بېغہ د دو غوڅو مصادرو ( ژړل ، خندل ، دانګل ، غپِل، . . . . . . آونور، ) څخه عبارت ده ی.

۱۴۰ ۲- غیرمخصوص : چه هغۀ د دغو پاستو مصادر وڅخه پرته نور ټول دی لکه : تلل ، کښناستل، ختل. ۲- هغه چه په وروسته کښے ئے (ول) وی لکه : رهرول، سپيول، دغۀ د ول مصادر تل معلوم متعدی وی. ۳- هغه چه په وروسته کښے ئے (يدل) وی لکه : بريښيدل، سپينيدل، دغه د ول مصادر پر دوو برخو بيليږی : ا - لازمی، لکه : بريښيدل، ښوه ئيدل. ب - مجهول متعدی، لکه : سپينيدل، جوه تيدل. دغه د ول مصادر یا لازم وی یا مجهول متعدی، (چه بيلول ئے په معنے پورے اړه لری ) په دغه د ول مصادرو کښے معلوم متعدی نشته. ۴- هغه چه په وروسته کښے ئے (کول) وی : دغۀ د ول مصادر تل معلوم متعدی وی آو د فعل د مادے وروستۀ یی تورۀ یی ئے (الف) یا

١٣١ (ه) لیا (یے) لیا (و) وی لکه : هوسا کول، ربهه کول، پرے کول، لامبو کول . ۵ - هغه چه په وروسته کښے ئے (کېدل) وی : دغه ډول مصادر د دفعلو، د سے وروستنی توری (الف) لیا (ه) لیا (یے) لیا (و) وی لکه : هوسا کېدل، جرګه کېدل، پرے کېدل ، دغه ډول مصادر هم لکه (لپدل) والا دوه رازه وی : ١ - لازمی لکه : ہو سا کېدل . ب - مجهول متعدی لکه : پرے کېدل . دغه ډول مصادر به لازمی وی که لازمی نه وه نو به ضرور مجهول متعدی وی په دغه ډول مصادرو کښی معلوم متعدی نشته . د پښتو مصادر د نوع په اعتبار پر څلورو رازو وېشلی شی : ١- اصلی مصدر ، ٢ - جعلی مصدر ، ٣ - نوعی مصدر ، ۴- مزید فیه مصدر .

۱۳۲ اصلی مصدر : بغہ مصدر دهی چه په اصل کښے مصدر وی آو د پښتو مصادرو دنښو څه یوه ولری یعنے د اسم څه سازشوهی بیا خود و تورو په زیات والی جور شوهی نه وی لکه : آو وربستل ، لگول ، پاڅیدل. جعلی مصدر : بغه مصدر دهی چه د اسم نه ساز شوهی وی لکه : سمول ، پاکول ، سپینول. نوعی مصدر : بغه مصدر دهی چه دیوه اسم په وروسته کښے د ( تو ب ، تیا ، والی ) الفاظ چه په پښتو کښے د مصدریت ادات دی راشی لکه: سړیتوب ، زړور تیا ، سپین والی . دغہ سے مصادر که څه هم د مصدریت معنی لری ، اشتقاق تنے نہ کیږی . مزید فیه مصدر : بغه دهی چه دتورو په زیات والی دیوه مصدر ه سره بل مصدر ساز شوهی وی یا دځینو تورو په زیاتولو دیوه لفظ سره مصدر جور شوهی وی چه د غه ہم په پښتو کښے دیو تورو (را ، در ، ور) په راوړلو جوړ هیږی لکه : رایبول ، را کاږل ، درکول ، دروښتل ، ورکول ، ورتل .

۱۴۳ نام مصدر او ناقص مصدر : پښتو کښی ځینی مصادر دی چه د هغو مصادرو څخه درست افعال او درستو زمانو اشتقاق کیږی (۱) دغه سی مصادرو ته ( تام مصدر ) ویل کیږی لکه : کول ، وهل ، شیندل ، ساتل . او نور . ځینی مصادر دی چه د هغو مصادرو نه ټول افعال او درستو زمانو نه اشتقاق کیږی مثلاً د یوی زمانی یا دوو زمانو ځینی اشتقاق کیږی اما د نورو زمانو افعال ددغه مصدر څخه نه کیږی بلکه د بل مصدر نه اشتقاق کیږی . په دغه حال کښی که څه هم معنوی مناسبت موجود وی مګر لفظی مناسبت نه حاصل کیږی نو دغه سی مصادرو ته ( ناقص مصدر ) ویل کیږی لکه : تلل ، کتل ، ویستل . مستعمل مصدر او غیر مستعمل مصدر : د پښتو مصادر د شهرت په اعتبار دوه رازه دی : یو مستعمل مصدر او بل غیر مستعمل مصدر . مستعمل مصدر هغه مصدر ده ی چه استعمال ئی کیږی او شهرت لری او دیوی (۱) چه لفظاً او معناً مناسبت سره ولری .

۱۴۳ لیا دوو یا درېتو زمانو افعال ترے اشتقاقېږی لکه : کتل ، خوړنډکول ، ليکل . . . . آونور . مستعمل مصدر یا تام وی یا ناقص چه بیان ئې وشو . غیر مستعمل مصدر هغه مصدر دہ ی چه شهرت نه لری اما اشتقاق دیوے یا دوو زمانو ترے کېږی لکه : ځل ، لاسرل ، چنلړی نه دحال آو دوہ ییم نه د ماضی آو استقبال صیغی اشتقاقېږی . په عمومی ډول سرہ غیر مستعمل مصادر ناقص دی یعنے درېتو زمانو درست افعال نه ترے اشتقاقېږی آو دمستعمل مصدر متمم وی . کله کله دیوه مستعمل مصدر متمم دوه غیر مستعمل مصدرونه وی لکه : چه ( د تلل ) متمم (لاسول) آو (ځل) دی. دڅېړندے دتلفظ آو وېښته : دمصدر تلفظ په لاندېنیو ځایو کښے آوسری : ۱- هر کله چه دمصدره سره د ( د ) توره ی چه لیاقت آو لزوم ادات ده ی راشی : د وهلو سړہ ی ، د وهیلو خبرہ . ۲- هر کله چه د مفعول ادات ورسره راشی : وهلو ته ، په وهلو ، له وهلو ، وهلو دپاره .

۱۴۵ د پلو سره . ۳ – هر کله چه اس د وینکو تور و او کلماتو سره راشی : د پلو څحه ، د پلو باندی ، د پلو لاندی، د پلو کښے ، تللو پورے ، لوستلو ځینے ، د پوهغوند، د پلو پخښیر . ۴ – هر کله چه د (بے) آو (پرتہ) سرہ (چه د استثناء توری دی) راشی : بے د پلو ، پرته له وژلو . حاصل مصدر یا اسم مصدر هغه حال آو کیفیت ښئی چه دفعل دحدوث نہ متولد وی یا خو د پبلے عبارے سرہ د مصدر د معنی حاصل بیانه وی . حاصل مصدر پہ پښتو کښے مختلف اصول آوښیے لری . مثلاً : ۱ – (آوہ) دہ چه د فعل د مادی پہ وروستہ کښے راځی لکہ : نگاه وہ . د باوہ ، کاوہ ، آونور . ۲ – (نہ) ده چه د فعل د مادی پہ وروستہ کښے راځی لکہ : و ہنہ ، ښندنہ

١٣٦ کرنه، پښتنه، او نور. ۳ - (ه ) ده چه د فعل د مادی په وروسته کښے راځی لکه: لیده، کاته، ناپده، خلاسته، آخیسته، روغه، پښنه، او نور. ۴ - (نک) ده ی چه د فعل د مادی په وروسته کښے راځی لکه: تانک، کونک، پوسیدنگ، آخیستنک، او نور. ۵ - (ون) ده ی چه د فعل د مادی په وروسته کښے راځی لکه: ګندون، لمسون، پری کون، لټون، او نور. ٦ - (ښت) ده چه د فعل د مادی په وروسته کښے راځی لکه: سپارښت، جوړښت، زریښت، او نور. ۷ - (ا) ده ی چه د فعل د مادی په وروسته کښے راځی لکه: ژړا، ہنګولا، بریښنا، رنرا، او نور. نور ہم لکه: پاسوب، پخلی، چلند، سؤه ی، او نور د پږدی چه په اورېدو پوری اسره لری.

۱۳۷ دوه یمه څانگه کړۀ لمړۍ څپرکۍ خپله کړۀ هغی کلمی ته چه دیوی چاری وقوع لیانه وقوع دښئی فعل وایی کیږی په دغه شرط چه پر ذات آوزمان (١) دلالت وکی لکه : ( وئی لیکه ، لیکی ، وبه لیکی) چه په دغو کښی لمړی چاره پخوا شوه ، دوه یمه چاره هوس کیږی ، درے یمه چاره به وروسته وشی . ځینی صفتونه نه فعل څخه هم ساږهیږی چه پر زمانه دلالت نه کوی آیو اځی پیوی (١) زمانے چه فعل پری دلالت کوی دری دی : ١ - ماضی یعنے پخوا ، ٢ - حال یعنے هوس ، ٣ - استقبال یعنے وروسته .

۱۴۸ پارے باندے متصف یو ذات سبنطی چه دغه ته ( دفعل فرع ) وائی آو بیان به ئے وروسته راشی . فعل ماده – له مصدر نه چه د مصدرادات بشپهر بیا ځنے تو ري لرے کړل شی پاتے دفعل ماده ده : اصل مصدر فعل ماده ژړل ژړ څکاستل څکاست وهل وه خندول خند غورزول غورزار رېږدېدل رېږد سپینېدل سپین مړکول مړ پرې کېدل پرې

۱۳۹ مثبت ، منفی : مثبت ـ هغه ده ی چه دیوی چاری وقوع و ښئی لکه : ځی ، ویی . منفی ـ هغه ده ی چه دیوی چاری نه وقوع وښئی لکه : نه ځی ، نه ویی . په پښتو کښی دنفی ادات ( نه ) ده ی . لازم آو متعدی : لازم ـ هغه فعل ده ی چه معنائی د فاعل (۱) پر حال آو شان منحصره وی یعنی هغه فعل ده ی چه بی له فاعله په بل سړی یا بل شی کښی ئی آغیزه جوته نشی مثلاً : خاندم ، ژاړم . د غلته هغه معنا چه دفعل ئی بیانه وی د ویونکی حال آو شان څه عبارت ده ی چه په خارج کښی ئی اثرونه ښود آو معنا ئی تمامه شوه . متعدی ـ هغه فعل ده ی چه معنی ئی د فاعل پر حال آو شان منحصره نه وی آو آغیز په بل سړی یا بل شی کښی ولیده شی لکه : لسبته پری که ، تیږه ماته که ، پښتانه سره مینه وکه . (۱) فاعل : د یواشوی چاری کوونکی ته وییل کیږی .

۱۵۰ چه دلته معنی د (پرے که ، ماته که ، مینه و که ) افعالو پر مخاطب باندی منحصره پاتی نشوه بلکه په (لښته ، تیږه ، پښتانه ) کښی ئے آغیزه جوته شوه چه وروستیو ته مفعول ویل کېږی . فائده ـ په تېرو مثالو کښی که یواځی (پرے که ، ماته که ، مینه و که ) وه و ایو آو خبره پری کو ، خبره نه بشپړېږی ځکه چه مخاطب پوښتنه و کی چه : څه شی پرے کم ، څه شی ماته کم ، چاسره مینه و کم. دلته نو مږ اړ ېږو چه (لښته، تیږه ، پښتانه ) وه وایو نو په دغه حال کښی خبره بشپړه آو مخاطب غدی شی . نو دیوه فعل د پېژندلو د پاره چه لازمی ده ی که متعدی باید د مذکوری پښتنی په ځواب وه و یل شی چه (یوسړہ ی ، یوشه ی ) که معنی سمه و نه خته فعل لازمی ده ی آو که و خته متعدی ده ی . دلازمی فعل څخه متعدی فعل سازول : دلازمی فعل نه متعدی فعل په لاندینو د ولو نو سره سازېږی : ۱ـ که مصدر (ل ) والا وی دلام نه مخکښی د ( و ) توره ی را وړل کېږی : BEST COPY(S) AVAILABLE

۱۵۱ لازمی ژرل خندل وہل متعدی ژول خندول وہول ۲—که مصدر (ہدل) والاوی (ہدل) یعنے رے کر کہیڑی آو په عوض ئے (ول) راوړل کېږی: لازمی برېښېدل جوټېدل متعدی برېښول جوټول ۳—که مصدر (کېدل) والا وی (کېدل) تنے رے کر کېږی په عوض ئے (کول) راوړل: لازمی ہوسا کېدل متعدی ہوساکول

۱۵۲ پخلا کیدل پخلا کول د ځینو لازمی افعالو متعدی خلاف القیاس دی مثلا (تلل) د فعل متعدی (بیول) ده ی . معلوم ، مجهول : متعدی فعل بیا معلوم وی یا مجهول : معلوم – هغه فعل ده ی چه فاعل ئے ذکر شوه ی وی لکه په دغے جملے کښے چه (آٹک دتک ئے وه واهه) د (وہ واہہ) فعل معلوم ده ی ځکه چه فاعل یعنے آٹک چه دتک ئے وهه ی په عبارے کښے ذکر شوه ی. مجهول – هغه فعل ده ی چه فاعل ئے ذکر شوه ی نه وی او مفعول د فاعل ځای نیوله ی وی لکه په دغے جملے کښے چه (دتک وه وهل شو) د (وه وهل شو) فعل مجهول ده ی ولے چه فاعل یعنے آٹک چه دوتک و هونکه ی ده ی ذکر نشو، دتک چه مفعول ده ی په ترکیب کښے د فاعل پر ځای راغله ی آو په همدغه مناسبت سره (نائب فاعل) ورته ویل کیږی، چه د نحوے په برخه کښے به ئے بیان (۱) د لازمی فعل تل معلوم وی نه مجهولیږی.

۱۵۳ راشی. د معلوم نہ مجهول سازول : د معلوم نه مجهول په لاندنیو دوو لونو سره سا زیږی : ۱ ـ که مصدر (ل) والا وی د مصدر نه وروسته (کیدل) راوړل کیږی : معلوم مجهول وهل وهل کیدل کتل کتل کیدل کونل کونل کیدل ۲ ـ که مصدر (ول) والا وی مجهول یی پر دوه ډوله سره ساز یږی : الف ـ د مصدریت نښه لری کیږی په ځاى یې (ېدل) راوړل کیږی : معلوم مجهول خندول خندېدل رېږ ول رېږ ېدل

۱۵۴ ب ـ د مصدریت نښه په ځای وی آو په وروسته کښې ئې (کېدل) راوړل کېږی: معلوم مجهول ژړول ژړول کېدل رېږول رېږول کېدل ۳ ـ کله مصدر (کول) والا وی د مصدریت نښه ړے کېږی په ځای ئې (کېدل) راوړل کېږی: معلوم مجهول جګړه کول جګړه کېدل ږغیره کول ږغیره کېدل ځینې لازمی افعال که وغوښت شی چه مجهول شی باید لمرۍ ی متعدی، بیا مجهول شی مثلاً (نښتل) باید لمړه ی (نښول) بیا (نښول کېدل) شی. د ماضی فعل په پښتو کښې د ماضی زمانه د افعالو په اعتبار آو د ول د اشتقاق ئې په لاندینیو

۱۵۵ برخو بیاپيږی : شهودی ماضی (مطلقه ماضی) ، بعیده ماضی ، نقلی ماضی (قريبه ماضی) ، استمراری ماضی ، احتمالی ماضی (شکیه ماضی) ، تمنائی ماضی آو شرطيه ماضی . شهودی ماضی یا مطلقه ماضی : شهودی ماضی هغه صيغه ده چه يوه چاره مخکې واقع شوی وی آو متکلم کيدی وی بيا دیدلی په خبرور ته معلومه وی ، اشتقاق ئی دمصدر دڅخه دپندی مصادرو په اعتبار په لاندينی ډول سره کېږی : ۱ ـ د (ل) والا مصدرو څخه : الف ـ دمخصوص لازمی (ل) والا مصادرو (ژړل ، خندل ، دانګل، لابَل نښتل ، نوتل ، غپل ، آونور) نه مخکې په اثبات کښې مرکب فصلی ضمائر آو دهغو نه مخکې (و) راوړل کېږی په نفی کښې ترضمیر وروسته دنفی ادات (نه) هم راوړل کېږی :

۱۵۶ مثبت منفی و می ژړل و می نه ژړل و دی ژړل و دی نه ژړل و ئی ژړل و ئی نه ژړل و موژړل و مو نه ژړل و موژړل و مو نه ژړل و ئی ژړل و ئی نه ژړل ب ـ د غیر مخصوص لازمی (ل) والا مصادرو نه د شہودی ماضی اشتقاق پہ دوہ ډولہ سرہ کیږی : ۱ـ دطینو مصادرو نه چه د مصدریت نښه لرے شی دفعل د مادے پہ سر کښے د (و) توره ی زیا تیږی آو پہ وروستہ کښے بسیط فعلی ضمیرونه را وړل کیږی پہ نفی کښے د (و) دتوری نه وروستہ د نفی ادات د نه ) ہم زیا تیږی لکه :

۱۵۷ مثبت منفی ورغښتم ونه رغښتم ورغښتې ونه رغښتې ورغښت ونه رغښت ورغښتو ونه رغښتو ورغښتی ونه رغښتی ورغښتل ونه رغښتل تبصره ـ په هغه ډول مصادرو کښی چه لمړنی توری یی (الف) وی د نفی ادات د (الف) نه وروسته راوړل کیږی : وانښتم ، وانه نښتم . ۲ـ د ځینو مصدرو نه صرف د مصدریت نښه لری کړی کیږی و پاتی په وروسته کښی بسیط فعلی ضمیرونه راوړل کیږی په نفی کښی د نفی ادات (نه) د فعل د مادی په منځ کښی نه ووځی لکه :

۱۵۸ مثبت منفی کہناستم کہنیہ نناستم کہناستی کہنیہ نناستی کہناست کہنیہ نناست کہناستو کہنیہ نناستو کہناستی کہنیہ نناستی کہناستل کہنیہ نناستل ج . - د متعدی (ل ) والا مصادرو نہ : د متعدی (ل ) والا مصادرو نہ هم د مطلقی ماضی اشتقاق پہ دوہ د ولہ سرہ کیږی : ۱ - د ځینو مصادرو نہ هر کلہ چہ د مصدریت نښہ لرې کړه شی نو د فعل د مادې پہ سر کښې د فاعل د تعیین دپارہ مرکب فعلی ضمیرونه آ و د مفعول د تعیین دپارہ پہ وروسته کښی بسیط فعلی ضمیرونه آو د ټولو پہ سر کښې د (و) تورہ ی راوړل

۱۵۹ کبږی : په نفی کښی تر مرکب فعلی ضمیروروسته دنفی ادات ( نه ) هم راوړل کیږی : مثبت منفی — — وی وُمبه وی نه وُمبه ووی وُمبه ووی نه وُمبه وئ وُمبه وئ نه وُمبه ومو وُ مبه ومو نه وُ مبه ومو وُ مبه ومونه وُمبه وئی وُمبه وئی نه وُمبه تبصره ـ د ( کښل، آغوښتل، وهل، آخیستل، در لودل ) نه دمطلقی ماضی اشتقاق خلاف القیاسه ده لکه : وی کښ، وای خیست ، وای غوست، درلودے، یوے ووړ . ۲ـ د ځینو مصا درو په سرکښی ، د (و) توری پسی د فاعل د تعیین دپاره

۱٦٠ مرکب فعلی ضمیرونه ورپسے دمصدر دلمری یا دوه یم توری نه وروسته دالف توری وروسته دمصدرنه دمصدر یت نښه لرے کیږی آو دپاتے پہ وروسته کښے د مفعول دلتعین دپاره بسیط فعلی ضمیرونه راوړل کیږی پہ نقی کښے تر مرکب فعلی ضمیر وروسته دنقی ادات نہ ہم راوړل کیږی ، لکہ : مثبت منفی — — دے پلا نه دے نه پلا نه دوه پلانه ووه نه پلا نه دئے پلا نه دئے نه پلا نه دمو پلا نه دمو نه پلا نه دمو پلانه دمو نه پلا نه دئے پلانه دئے نه پلا نه تبصره - دکښل آو لړل نہ مطلقہ ماضی خلاف قیاسہ دہ لکه : ومے کوښ لاړه مے.

۱۶۱ ۲- (ول) والا مصادر و تحه: الف : د بغه دول (ول) والا مصادر و تحه (چه و فعل ماده ۓ صفت یا مخفف د مفعول اسم یا منسوب اسم وی) د شهودی ماضی اشتقاق دغه سے کیږی چه د مصدر نه د مصدریت نښه (ل) کمه له کیږی دپاتے په وروسته کښے د فاعل د تعین د پاره (مرکب فعلی ضمیرونه) پسے د (کړ) لفظ و ر پسے د مفعول د تعین دپاره (بسیط فعلی ضمیرونه) راوړل کیږی . په نفی کښے د (کړ) لفظ نه مخکښے د نفی ادات (نه) هم راوړل کیږی : مثبت منفی غوزار مے کړ غوزار مے نه کړ غوزار دے کړ غوزار دے نه کړ غوزار ۓ کړ غوزار ۓ نه کړ غوزار مو کړ غوزار مو نه کړ غوزار مو کړ غوزار مو نه کړ

١٦٢ غوزارے کے کر غوزارے ئے کر پہ پاسنی مثال کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوہ ی کہ مفعول بل څوک وی ہغہ ضمیر راوړل کیږی چہ د ہماغہ مفعول قائمقام وی : مفرد جمع متکلم : غوزار دے کړم غوزار دے کړو مخاطب : غوزارے کړے غوزارے کړۍ غائب : غوزارے کړ غوزارے کړل کہ دوغہ سے مصادر و وفعل مادہ جمع ولری دجمع وصیغو پہ اشتقاقا تو کښے د فعل مادہ دجمع پہ ډول ذکر کیږی : لکہ : تو دے کړ ، تا ودہ مے کړل . کہ مفعول مؤنث وی دفعل د مادے پہ وروستہ کښے د مفرد د پارہ د تانیث ادات (ہ) آو دجمع د پارہ مجہولہ (یے) ہم راوړلہ کیږی :

۱۶۳ مفرد متکلم : غوزارہ دے کرم مخاطب : غوزارے کرہے غائب : غوزارئے کر لہ جمع غوزارے دے کړو غوزارے دے کړی غو زارئے کر لے ب - دنورو (ول) والا مصادروڅخہ یعنے ہغہ چہ د فعل ماده ئے صفت یا ہغہ نور نہ وی د شہود ماضی اشتقاق دغہ سے کیږی لکہ چہ د (ل) والا مصادرو د (خ) پہ ماده کښے ئے بیان و شو . مګریواځے پہ غائب مفرد کښے دتلفظ د سہولت یا فصاحت دپاره ہر څہ چہ وی د فعل د مادے پہ وروستہ کښے ( الف ) ہم زیا تیږی : مثبت وے خند اوه و وے خند اوه وئے خند اوه منفی وے نہ خند اوه و وے نہ خند اوه وئے نہ خند اوه

۱۶۴ و مونحند اوه و مونہ خند اوه وئے نہ خند اوه و مولخند اوه و سو خند اوه ولے خند اوه پاسنی مثال کښے مفعول غائب مفرد ده ی که مفعول بل څوک وی معه ضمیر راوړل کیږی چه د هماغه مفعول قائمقام وی : مفرد متکلم : و دے خند ولم مخاطب : و دے خند ولے غائب : و مے خند اوه جمع و دے خند ولو و مے خند و لی و مے خند ول ۳ - د ( بدل ) والا مصادر و څخہ : الف : د بغہ د ول ( بدل ) والا مصادر و څخہ ( چه د فعل مادہ ئ صفت لیا مخفف و مفعول اسم لیا منسوب اسم وی ) د شهودی ماضی اشتقاق دغہ سے کیږی چه د مصدر نہ د مصدریت نبئہ لرے کیږی د پاتے پہ وروستہ کښے

۱۶۵ د اثبات دپاره د (شو) لفظ آو پسی (بسیط فعلی ضمیرونه) راوړل کیږی په نفی کښی د (شو) نه مخکی دنفی ادات (نه) هم راوړل کیږی : مثبت غوزار شوم غوزار شوی غوزار شو غوزار شوو غوزار شوی غوزار شول منفی غوزار نه شوم غوزار نه شوی غوزار نه شو غوزار نه شوو غوزار نه شوی غوزار نه شول که دوغی مصادرو دفعل ماده جمع ولری دجمع دصیغو په اشتقاقا تو کښی دفعل ماده دجمع په ډول استعمالیږی . لکه : تو د شوم ، تاووه شوو . که مفعول مؤنث وی دفعل دمادی په وروسته کښی دمفرد د پاره دتانیث

١٦٦ ادات (ه) آو د جمع دپاره مجهوله (یے) راوړله کیږی: مفرد جمع غوزاړه شوم غوزاړے شوو غوزاړه شوے غوزاړے شوئ غوزاړه شوله غوزاړے شولے ب: دنورو (بلل) والامصادرو څخہ یعنے چه د فعل ماده ئے صفت لیا ہغہ نور نہ وی، دشہودی ماضی اشتقاق دغہ سے کیږی چه یوائے د مصدر (ل) لرے کیږی د پاتے پہ دروستہ کښے (بسیط فعلی ضمیرونه) آو دټولو پہ سر کښے د (و) توره ی راوړل کیږی. پہ نفی کښے دفعل د مادی نہ مخکښے د نفی ادات (نہ) هم راوړل کیږی: مثبت منفی وږہیدم ونہ ږہیدم وږہیدے و نہ ږہیدے

١٦٧ و رہی پَؤ و نہ رہی پؤ و رہی پڑو و نہ رہی پڑو و رہی پَدی و نہ رہی پدی و رہی پَڈل و نہ رہی پڑل ۴- د (کول) والا مصادر و تحه: د (کول) والا مصادرونہ دشهودی ماضی اشتقاق پپدو دغه سی کیږی لکه چه د (ول) والا مصادر و د (الف) په ماده کښی لئی بیان وشو : مثبت منفی مړمی کړ مړمی نه کړ مړدی کړ مړدی نه کړ مړئی کړ مړنی نه کړ مړمو کړ مړمونه کړ مړمو کړ مړمو نه کړ

۱۲۸ مہرئے کئ مہرئے نہ کئ په پاسنی مثال کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوہ ی که مفعول بل څوک وی هغه ضمیر راوړل کیږی چه د ہماغه مفعول قائمقام وی: مفرد جمع متکلم : مر وے کړم مر وے کړو مخاطب : مر مے کړے مر مے کڑی غائب : مہرئے کئ مہرئے کړل که د فعل ماده جمع ولری د جمع د صیغو په اشتقاقا تو کښے د فعل ماده د جمع په دول استعالیږی لکه چه د جمع په پاسنی مثال کښے (مر) د (مره) په دول چه جمع دہ ی ذکر شوہ ی. که مفعول مؤنث وی د فعل د مادے په وروسته کښے د مفرد دپارہ د تأنیث ادات (ه) آو د جمع د پاره مجهوله (یے) راوړله کیږی :

۱۶۹ مفرد مړه دے کړم مړه مے کړے مړه ئې کړله جمع مړے دے کړو مړے مے کړۍ مړے ئې کړلې ۵- د (کېدل) والا مصادر وتخه: د (کېدل) والا مصادر وتخۂ دشهودی ماضی اشتقاق پہد ودغہ سے کېږی لکہ چہ (بېدل) والا مصادر و د (الف) پہ ماده کښے ئے بیان آو ذکر وشو : مثبت ورک شوم ورک شوے ورک شو ورک شوو ورک شوی منفی ورک نہ شوم ورک نہ شوے ورک نہ شو ورک نہ شوو ورک نہ شوی

۱۷۰ ورک شول ورک نه شول که د فعل ماده جمع ولری د جمع د صیغو په اشتقاقاتو کښې د فعل ماده د جمع په ډول استعمالیږی. لکه : مړه شوم ، مړه شوو. که مفعول مؤنث وی د فعل د مادې په وروسته کښې د مفرد دپاره د تانیث ادات (ه) او د جمع دپاره مجهوله (یے) راوړله کیږی : مفرد جمع ورکړ شوم ورکړ شوے ورکړ شوے ورکړ شوی ورکړ شوله ورکړ شولے بعیده ماضی بعیده ماضی هغه ده چه یوه چاره چه دیره مخکښې واقع شوې وی ښئی ددغې

۱۷۱ زمانے صیغے مکمینی لرے افعالو پورے اسرہ لری، اشتقاقات ئے دپښتو مصادرو پہ اعتبار پہ لاندینی ډول سره کیږی : ۱- د (ل ) والا مصادرو څخہ : الف : دمخصوص لازمی (ل) والا مصادرو څخہ وروستہ پہ اثبات کښے (معرفہ یے ) آو تر مغہ وروستہ ( مرکب فعلی ضمیرونہ ) آو تر ضمیر وروستہ (وہ) راوړل کیږی پہ نفی کښے دضمیرنہ وروستہ (نہ ) ہم راوړل کیږی : مثبت منفی ژړلی مے وہ ژړلی مے نہ وہ (۱) ژړلی دے وہ ژړلی دے نہ وہ ژړلی ئے وہ ژړلی ئے نہ وہ ژړلی مو وہ ژړلی مو نہ وہ (۱) ځینے خلک پہ نفی کښے لمره ی دنفی ادات (نہ) پسے (مرکب فعلی ضمیرونہ) او پسے (وہ) وروستہ (صیغہ) راوړی ، مثلاً وائی : نہ مے وہ ژړلی . BEST COPY(S) AVAILABLE

۱۷۲ ژرلی مو وه ژرلی مو نه وه ژرلی ئے وه ژرلی ئے نه وه ب : دپاسنو مصادروڅخه پرته دنورو لازمی (ل) والا مصادرو په وروسته کښے د مفرد مذکر دپاره (ه ی) آو د مفرد مؤنث دپاره (مجهوله یے) آو دجمع دپاره که مذکر وی یا مؤنث (معروفه یے) پسے د (و) توری ورپسے (بسیط فعلی ضمیرونه) راوړل کېږی . په نفی کښے د (و) دتوری نه مخکښے دنفی ادات (نه) هم را وړل کېږی : مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی کہناستله ی وم کہناستله ی نه وم کہناستلے وم کہناستلے نه وم کہناستله ی وے کہناستله ی نه وے کہناستلے وے کہناستلے نه وے کہناستله ی وه کہناستله ی نه وه کہناستلے وه کہناستلے نه وه کہناستلی وو کہناستلی نه وو کہناستلے وو کہناستلے نه وو

۱۷۳ کښاستلی دی کښاستلی نه دی کښاستے دی کښاستے نه دی کښاستلی وه کښاستلی نه وه کښاستے دے کښاستے نه دے ج : د نورو متعدی (ل) والا مصادرو په وروسته کښے کہ مفعول مذکر مفرد وی (ه ی) آو که مؤنث مفرد وی مجهوله (یے ) آو که جمع مذکرلیا مؤنث وی (معروفه یے) پسے د فاعل دتعین دپاره ( مرکب فعلی ضمیرونه ) ورپسی و ( و ) توره ی وروسته ترواد د مفعول دتعین دپاره (بسیط فعلی ضمیرونه ) راوړل کیږی . په نقی کښے دواو توری نه مخکښے دنقی ادات ( نه ) هم راوړل کیږی : مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی وهله ی مے وه وهله ی مے نه وه وهلے مے وه وهلے مے نه وه وهله ی دے وه وهله ی دے نه وه وهلے دے وه وهلے دے نه وه وهله ی ئې وه وهله ی ئې نه وه وهلے ئې وه وهلے ئې نه وه وهله ی مووه وهله ی مو نه وه وهلے مو وه وهلے مو نه وه

۱۷۴ وہلی مو دہ وہلی مونہ وہ وہلے مو دہ وہلے مونہ وہ وہلی ئے دہ وہلی ئے نہ وہ وہلے ئے دہ وہلے ئے نہ وہ په پامنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی که مفعول بل څوک دی هغه ضمیر را وړل کیږی چه د ہماغه مفعول قائمقام دی : مذکر مونث مفرد جمع مفرد جمع متکلم{ وہلی دے وم وہلی دے وو وہلے دے وم وہلے دے وو مخاطب{ وہلی دے وے وہلی دے وی وہلے دے وے وہلے دے وی غائب{ وہلی دے وہ وہلی دے وہ وہلے دے وہ وہلے دے وے ۲- (ول) والا مصادر و شخه : الف : د هغه ډول (ول) والا مصادر و شخه (چه د فعل ماده ئے صفت یا د مفعول اسم مخفف یا منسوب اسم دی ) د بیدے ماضی اشتقاق دغہ سے کېږی چہ د مصدر شخه د مصدریت نښه لرے کېږی د پاتے په ور وسته کښے کہ مفعول مذکر مفرد وی (کره ی) آو که مونث مفرد وی (کړے) آو که جمع مذکر یا مونث وی (کړی)

۱۷۵ پسے د فاعل و تعین دپارہ (مرکب فعلی ضمیرونه) ورپسی د (و) توری وروسته تروا و د مفعول و تعین دپارہ (بسیط فعلی ضمیرونه) راوړل کېږی په نفی کښې د (و) نه مخکې دنفی ادات (نه) هم راوړل کېږی ، که مفعول مؤنث وی د فعل د مادې په وروسته کښې د مفرد دپاره (ه ) او د جمع دپاره مجهوله (یے) چه دتأنيث نښے دی هم راوړل کېږی : مذکر مثبت منفی غوزار کړہ ی مے وہ غوزار کړہ ی مے نه وہ غوزار کړہ ی دے وہ غوزار کړہ ی دے نه وہ غوزار کړہ ی ئې وہ غوزار کړہ ی ئې نه وہ غوزار کړہ ی مو وہ غوزار کړہ ی مو نه وہ غوزار کړہ ی مو وہ غوزار کړہ ی مو نه وہ غوزار کړہ ی ئې وہ غوزار کړہ ی ئې نه وہ

۱۷۶ مؤنث مثبت منفی غوزاره کڑے مے وه غوزاره کڑے مے نه وه غوزاره کڑے دے وه غوزاره کڑے دے نه وه غوزاره کڑے ئے وه غوزاره کڑے ئے نه وه غوزاره کڑے مو وه غوزاره کڑے مو نه وه غوزاره کڑے مو وه غوزاره کڑے مو نه وه غوزاره کڑے ئے وه غوزاره کڑے ئے نه وه په پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی که مفعول بل څوک وی هغه ضمیر را وړل کېږی چه د هغه مفعول قائمقام وی : مذکر مفرد جمع غوزار کړہ ی دے وم غوزار کړی دے و و

۱۷۷ غوزار کړی یی دی غوزار کړی یی دی غوزار کړی یی وه غوزار کړی یی وه مونث مفرد جمع غوزاره کړی دی یم غوزاری کړی دی یو غوزاره کړی یی دی غوزاری کړی یی دی غوزاره کړی یی وه غوزاری کړی یی وی ب : دنورو (ول) والا مصادر و یعنې هغوڅخه چه د فعل ماده ئے صفت بیا هغہ نور نہ وی دبعیدے ماضی اشتقاق دغه سے کېږی لکه چه د (ل) والا مصادر و د (ج) په مادے کښے ئے بیان وشو : مذکر مثبت منفی رېږدی یی دی وہ رېږدلی یی نه وه

۱۷۸ رہی وله یی دے وه رہی وله یی دے نه وه رہی وله یی ئې وه رہی وله یی ئې نه وه رہی وله یی مو وه رہی وله یی مو نه وه رہی وله یی مو وه رہی وله یی مو نه وه رہی وله یی ئې وه رہی وله یی ئې نه وه مؤنث مثبت منفی رہی ولې مے وه رہی ولې مے نه وه رہی ولې دے وه رہی ولې دے نه وه رہی ولې ئې وه رہی ولې ئې نه وه رہی ولې مو وه رہی ولې مو نه وه رہی ولې مو وه رہی ولې مو نه وه رہی ولې ئې وه رہی ولې ئې نه وه

۱۷۹ په پاسنو مثالو کښی مفعول غائب مفرد ذکر شوی که مفعول بل څوک وی هغه ضمیر راوړل کېږی چه د هماغه مفعول قائمقام وی : مذکر مفرد وهلی دی ده م وهلی دی ده وی وهلی دی ده وه جمع وهلی دی دوو وهلی دی دوی وهلی دی دوه مونث مفرد وهلی دی دم وهلی دی دوی وهلی دی دوه جمع وهلی دی دوو وهلی دی دوی وهلی دی دوه ۳ـ : (بېدل) والا مصادر و تحفه :

۱۸۰ الف : دهغه دول ( بدل ) والا مصادر و تحخه (چه د فعل ماده یی صفت یا د مفعول اسم مخفف ، یا منسوب اسم وی ) دبعیدی ماضی اشتقاق دغه سی کیږی چه د مصدر نه د مصدریت نښه لری کیږی د پاتی په وروسته کښی د مذکر مفرد د پاره ( شوی ) او د مؤنث مفرد د پاره ( شوه ) د جمع د پاره که مذکر وی یا مؤنث (شوی) ، پسے د (و) توری ورپسی ( بسيط فعلی ضمیرونه ) راوړل کیږی په نفی کښی د (و ) دتوری مخکښی دنفی ادات (نه) هم راوړل کیږی . که مفعول مؤنث وی دمفرد دپاره دفعل دمادی په وروسته کښی (ه) او دجمع دپاره مجهوله (یے ) چه دتانیث نښی دی هم راوړله کیږی : مذکر مثبت منفي غوزار شوی وم غوزار شوی نه وم غوزار شوی وی غوزار شوی نه وی غوزار شوی وه غوزار شوی نه وه

۱۸۱ غوزار شوی وو غور زار شوی نه وو غوزار شوی وی غوزار شوی نه وی غوزار شوی وه غوزار شوی نه وه مونث مثبت منفی غوزاره شوی وم غوزاره شوی نه وم غوزاره شوی وی غوزاره شوی نه وی غوزاره شوی وه غوزاره شوی نه وه غوزاری شوی وو غوزاری شوی نه وو غوزاری شوی وی غوزاری شوی نه وی غوزاری شوی وی غوزاری شوی نه وی ب : د پنځه دول ( بدل ) والا مصادر و سخه ( چه د فعل ماده ئی صفت یا صیغه نوی نه وی ) دبیدی ماضی اشتقاق دغه سی کیږی چه د مصدر په وروسته کښی

۱۸۴ د مذکر مفرد د پاره (ه ی) آو د مؤنث مفرد دپاره مجهوله (یے) آو د مذکر یا مؤنث د جمع د پاره معروفه (ی) ، پسے د (و) توره ی ، ور پسے (بسیط فعلی ضمیرونه) راوړل کېږی په نفی کښے د (و) د توری نه مخکښے دنفی ادات (نه) هم راوړل کېږی : مذکر مثبت منفی رېږ دېد لۀ ی وم رېږ دېد لۀ ی نه وم رېږ دېد لۀ ی وے رېږ دېد لۀ ی نه وے رېږ دېد لۀ ی وه رېږ دېد لۀ ی نه وه رېږ دېد لی وو رېږ دېد لی نه وو رېږ دېد لی وۍ رېږ دېد لی نه وۍ رېږ دېد لی وه رېږ دېد لی نه وه

۱۸۳ مؤنث مثبت منفی — — رہی ہلے وم رہی ہلے نہ وم رہی ہلے وے رہی ہلے نہ وے رہی ہلے وہ رہی ہلے نہ وہ رہی ہلے وو رہی ہلے نہ وو رہی ہلے وی رہی ہلے نہ وی رہی ہلے وے رہی ہلے نہ وے ۴۔ د (کول) والا مصادر و شخہ : د (کول) والا مصادر و شخہ د بعیدے ماضی اشتقاق دغہ سے کیږی لکہ چہ د (ول) والا مصادرو د (الف) پہ مادے کښے ئے بیان وشو : مذکر مثبت منفی — — پرے کړی ے وہ پرے کړی ے نہ وہ

۱۸۴ پری کړه ی دے وه پری کړه ی دے نه وه پری کړه ی ئے وه پری کړه ی ئے نه وه پری کړه ی مو وه پری کړه ی مو نه وه پری کړه ی مو وه پری کړه ی مو نه وه پری کړه ی ئے وه پری کړه ی ئے نه وه مؤنث مثبت منفی پری کړے دے وه پری کړے دے نه وه پری کړے ئے وه پری کړے ئے نه وه پری کړے ئے وه پری کړے ئے نه وه پری کړے مو وه پری کړے مو نه وه پری کړے مو وه پری کړے مو نه وه پری کړے ئے وه پری کړے ئے نه وه

۱۸۵ پہ پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوہ ی کہ مفعول بل څوک وی ہغہ ضمیر راوړل کیږی چہ د ہما غہ مفعول قائمقام وی : مذکر مفرد جمع پږے کړہ ی مے دے پږے کړہ ی مے دی پږے کړہ ی دے وم پږے کړی دے وو پږے کړہ ی مے وہ پږے کړی مے وہ مؤنث مفرد جمع پږے کړے مے دے پږے کړے مے دی پږے کړے دے وم پږے کړے وو پږے کړے مے وہ پږے کړے مے دے ۵-و (کېدل) والا مصادر و تحمہ :

١٨٦ د (کہدل) والا مصادرو څخه د بعیدے ماضی اشتقاق دغہ سے کیږی لکہ چہ د (پدل) والا مصادرو د (الف) پہ مادے کہنے نے بیان و شو : مذکر مثبت منفی ہوساشوه ی وم هوسا شوه ی نه وم ہو سا شوه ی وے ہو سا شوه ی نہ وے ہوسا شوه ی وه هوسا شوه ی نه وه ہوساشوی وو هوساشوی نہ وو ہوسا شوی وی ہوساشوی نہ وی ہوساشوی وه ہوساشوی نہ وه مؤنث مثبت منفی ہو سا شوے وم ہو سا شوے نہ وم

۱۸۷ ہوساشوے دے ہوساشوے نہ دے ہوساشوے وہ ہوساشوے نہ وہ ہوساشوے وو ہوساشوے نہ وو ہوساشوے وی ہوساشوے نہ وی ہوساشو کے ہوساشو نہ وے نقلی ماضی لیا قریبہ ماضی نقلی ماضی ہغہ صیغہ دہ چہ یوہ چارہ پہ نژدے زمانے کښے پښہ شوے دی آومسکلم آورېدلے وی آو خبرے ئے کوی، پہ لاندینی ډول سرہ ئے اشتقاق کېږی : ۱ ـ د (ل) والا مصادر وڅخہ : الف : دمخصوص لازمی (ل) والا مصادرو پہ وروستہ کښے د (ی) تورہ یی ورستہ تر ہغہ (مرکب فعلی ضمیرونہ) آو تر ہغہ وروستہ (دی) راوسړل کېږی . پہ نفی کښے

۱۸۸ ضمیرنه وروسته (نه) هم راوړل کیږی: مثبت منفی ژړلی می دی ژړلی می نه دی ژړلی دی دی ژړلی دی نه دی ژړلی ئی دی ژړلی ئی نه دی ژړلی مو دی ژړلی مو نه دی ژړلی مودی ژړلی مو نه دی ژړلی ئی دی ژړلی ئی نه دی ب : دوغوپاسنو مصادر وڅخه پرته دنورو لازمی (ل) والا مصادرو په وروسته کښی د مذکر مفرد د پاره (ه ی) آو دمونث دمفرد د پاره مجهوله (یے) آو د جمع د پاره که مذکر وی یا مؤنث معروفه (ی) پسی نسبی ضمیرونه راوړل کیږی. په نفی کښی د نسبی ضمیرو نه مخکی دنفی ادات (نه) هم راوړل کیږی:

۱۸۹ مذکر مونث مثبت منفی مثبت منفی کہناستلدی یم کہناستلدی نہ یم کیناستلی یم کہناستلی نہ یم کہناستلدی ئے کہناستلدی نہ ئے کہناستلی ئے کہناستلی نہ ئے کہناستلدی دی کناستلدی نہ دی کیناستلی دہ کیناستلی نہ دہ کہناستلی یو کہناستلی نہ یو کیناستلی یو کہناستلی نہ یو کہناستلی یی (یاست) کہناستلی نیی (یاست) کیناستلی یی (یاست) کیناستلی نیی (یاست) کہناستلی دی کیناستلی نہ دی کیناستلی دی کہناستلی نہ دی ج : دلورو متعدی (ل) والا مصادرو پہ وروستہ کښے کہ مفعول مذکر مفردوی (ہ ی) آو کہ مونث مفرد وی مجہولہ (یے) آو کہ جمع مذکر کیا مونث وی معروفہ (ی) ، پسے د فاعل د تعیین دپارہ (مرکب فصلی ضمیرونہ) ، ورپسے د مفعول د تعیین دپارہ نسبی ضمیرونہ را وړل کیږی . پہ نفی کښے د نسبی ضمیرونو نہ مخکښے د نفی ادات (نہ) ہم را وړل کیږی :

۱۹۰ مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی وهلی می ده ی وهلی می نه دی وهلی می ده وهلی می نه ده وهلی دی ده ی وهلی دی نه ده ی وهلی دی ده وهلی دی نه ده وهلی ئی ده ی وهلی ئی نه ده ی وهلی ئی ده وهلی ئی نه ده وهلی مو ده ی وهلی مو نه ده ی وهلی موده وهلی مونه ده وهلی مو ده ی وهلی مو نه ده ی وهلی موده وهلی مونه ده وهلی ئی ده ی وهلی ئی نه ده ی وهلی ئی ده وهلی ئی نه ده په پاسنو مثالو کښی مفعول مفرد غائب ذکرشوه ی که مفعول بل څوک وی صیغه ضمیر اورل کیږی چه د هغه مفعول قائمقام دی : مذکر مؤنث مفرد جمع مفرد جمع وهلی می ئی وهلی می یی وهلی می ئی وهلی می یی

۱۹۱ وہلی دے یم وہلی دے یو وہلے دے یم وہلی دے یو وہلی مے دہ ی وہلی مے دی وہلے مے دہ وہلی مے دی ۲- د (ول) د الا مصادر و خخه : الف : د ہغہ د ول (ول) والا مصادر و خخه (چہ د فعل ماده ئے صفت یا د مفعول اسم مخفف یا منسوب اسم وی) د مصدر یت نبنہ لرے کہیږی دپاتے پہ وروستو کښے کہ مفعول مذکر مفردوی (کړہ ی) آو کہ مؤنث مفرد وی (کړے) آو کہ جمع مذکر یا مؤنث وی (کړی) ، پسے د فاعل د تعین دپارہ (مرکب فصلی ضمیرونہ) ورپسے د مفعول د تعین د پارہ نسبی ضمیرونہ را وړل کېږی . پہ نفی کښے د نسبی ضمیرونو نہ مخکے د نفی ادات (نہ) ہم را وړل کېږی . کہ مفعول مؤنث وی لمره ی د فعل د مادے پہ وروستہ کښے د مفرد د پارہ (ه) آو د جمع دپارہ مجہول (یے) چہ دتأنیث نبنے دی را وړل کېږی :

۱۹۲ مذکر مثبت منفی غوزار کړی مے ده ی غوزار کړی مے نه ده ی غوزار کړی دے ده ی غوزار کړی دے نه ده ی غوزار کړی ئے ده ی غوزار کړی ئے نه ده ی غوزار کړی مو ده ی غوزار کړی مو نه ده ی غوزار کړی مو ده ی غوزار کړی مو نه ده ی غوزار کړی ئے ده ی غوزار کړی ئے نه ده ی مونث مثبت منفی غوزاره کړے مے ده غوزاره کړے مے نه ده غوزاره کړے دے ده غوزاره کړے دے نه ده غوزاره کړے ئے ده غوزاره کړے ئے نه ده

۱۹۳ غورزاره کړی موده غورزاره کړی مږنده غورزاره کړی موده غورزاره کړی مونږده غورزاره کړی ئې ده غورزاره کړی ئې نده په پاسنو مثالو کښې مفعول مفرد غائب ذکرشوه یعنې که مفعول بل څوک وی صیغه ضمیر راوړل کېږی چه دهمانه مفعول قائمقام وی : مذکر مفرد جمع غورزارکړی مې یے غوزارکړی مې یی غوزارکړی دے یم غوزارکړی دے یو غوزارکړی ئې دی غوزارکړی مے دی مؤنث مفرد جمع غوزاره کړی مے یے غوزاری کړی مې یی

۱۹۴ غوزاره کړے دے یم غوزارے کړی دی یو غوزاره کړے دے ده غوزارے کړی دی دی ب : د نورو (ول) والا مصادر و څه یعنے ہغہ چہ د فعل ماده ئے صفت یا ہغہ نور نه وی ) د قریبے ماضی اشتقاق دغہ سے کیږی لکہ چہ د (ل) والا مصادرو د ( ج ) پہ مادے کښے ئے بیان وشو : مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی ڕہولے ی مے ده ی رہولے ی مے نه ده ی رہولے مے ده رہولے مے نه ده ڕہولے ی دے ده ی رہولے ی دے نه ده ی رہولے دے ده رہولے دے نه ده ڕہولے ی ئے ده ی رہولے ی ئے نه ده ی رہولے ئے ده رہولے ئے نه ده ڕہولے ی موده ی رہولے ی مو نه ده ی رہولے مو ده رہولے مو نه ده ڕہولے ی موده ی رہولے ی مو نده ی رہولے مو ده رہولے مو نه ده ڕہولے ی ئے ده ی رہولے ی ئے نه ده ی رہولے ئے ده رہولے ئے نه ده

۱۹۵ پہ پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوہ ی که مفعول بل څوک وی ہغہ ضمیر راوړل کېږی چہ د ہماغہ مفعول قایمقام وی : مذکر مونث مفرد جمع مفرد جمع ږہوولی دے یم ږہوولی دے یو ږہوولے دے یم ږہو ولی دے یو ږہوولی دے یے ږہوولی دے یئ ږہوولے دے یے ږہوولی دے یئ ږہوولی دے دہ ی ږہوولی دے دی ږہوولے دے دہ ږہوولی دے دی ۳ - د (کېدل) والا مصادر وڅخہ : الف : د ہغہ ډول (کېدل) والا مصادرو څخہ (چہ د فعل ماده صفت لیا د مفعول اسم مخفف لیا منسوب اسم وی) د مصدر نښہ لرے کېږی دپاتے پہ وروستہ کښے د مذکر مفرد دپارہ (شوه ی) آو د مؤنث مفرد دپارہ (شوے) آو د جمع دپارہ که مذکر وی لیا مؤنث (شوی) پسے نسبی ضمیرونہ راوړل کېږی . پہ نفی کښے د نسبی ضمیرونو نہ مخکښے دنفی ادات (نہ) ہم راوړل کېږی. دمؤنث دپارہ لمړه ی

١٩٦ د فعل دمادی په وروسته کښے دمفرد دپاره (ه) آو دجمع دپاره مجهوله (ی) چه دتأنیث نښے دی هم راوړل کیږی : مذکر مثبت منفی غوزار شوی یم غوزار شوی نه یم غوزار شوی یئے غوزار شوی نه یئے غوزار شوی ده ی غوزار شوی نه ده ی غوزار شوی یو غوزار شوی نه یو غوزار شوی یئ غوزار شوی نه یئ غوزار شوی دی غوزار شوی نه دی مؤنث مثبت منفی غوزاره شوی یم غوزاره شوی نه یم

۱۹۷ غوزاره شویے غوزاره شویے نه یے غوزاره شویے ده غوزاره شویے نه ده غوزارے شوی یو غوزارے شوی نه یو غوزارے شوی یئ غوزارے شوی نه یئ غوزارے شوی دی غوزارے شوی نه دی ب: د نورو (پدل) والا مصادروڅخه یعنے هغه چه د فعل ماده ئے صفت یا ستا نور نه وی نقلی ماضی اشتقاق پہ دوغہ سے کیږی لکه چه د (ل) والا مصادرو د (ب) په مادے کښے ئے بیان وشو : مذکر مثبت منفی مؤنث مثبت منفی رپہیدلی یم رپہیدلی نہ یم رپییدلے یم رپییدلے نہ یم رپہیدلی یی رپہیدلی نہ یے رپییدلے یے رپییدلے نہ یے رپہیدلی دی رپہیدلی نه دی رپییدلے ده رپییدلے نه ده

۱۹۸ ر ہا ہلی یم رہا ہلی نیم رہا ہلی یو رہا ہلی نیو ر ہا ہلی یی رہا ہلی نیی رہا ہلی یی رہا ہلی نیی ر ہا ہلی دی رہا ہلی ندی رہا ہلی دی رہا ہلی ندی ۴ - د (کول) والا مصادر و شخه : د (کول) والا مصادر و شخه د نقلی ماضی اشتقاق دغہ سے کیږی لکہ چہ د (ل) والا مصاورو د (الف) پہ مادی کښے لۓ بیان وشو : مذکر مثبت منفی پرے کرہ ی مے دہ ی پرے کرہ ی مے نہ دہ ی پرے کرہ ی دے دہ ی پرے کرہ ی دے نہ دہ ی پرے کرہ ی ئے دہ ی پرے کرہ ی ئے نہ دہ ی پرے کرہ ی مودہ ی پرے کرہ ی مونہ دہ ی پرے کرہ ی مودہ ی پرے کرہ ی مونہ دہ ی BEST COPY(S) AVAILABLE

۱۹۹ پرے کړی ئے ده ی پرےکړه ی ئے نه ده ی مؤنث مثبت منفی پرے کړے مے ده پرے کړے مے نه ده پرے کړے دے ده پرے کړے دے نه ده پرے کړے ئے ده پرے کړے ئے نه ده پرے کړے مو ده پرے کړے مو نه ده پرے کړے مو ده پرے کړے مو نه ده پرے کړے ئے ده پرے کړے ئے نه ده پہ پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوہ ی کہ مفعول بل څوک وی هغه ضمیر را وړل کیږی چہ د ہغہ مفعول قائمقام وی:

٢٠٠ مذکر مفرد جمع پرے کړە ی دے یم پرے کړی دے یو پرے کړه ی دے یے پرے کړی دے یئ پرے کړه ی دے دی پرے کړی دے دی مؤنث مفرد جمع پرے کړے دے یم پرے کړی دے یو پرے کړے دے یے پرے کړی دے یئ پرے کړے دے دہ پرے کړی دے دی ۵ ـ د (کېدل) والا مصادر وڅخه : د (کېدل) والا مصادروڅخه دنقلی ماضی اشتقاق پہ دوہ غسې کېږی لکہ چہ د (ېدل) والا مصادرو د (الف) پہ مادے کښے لۓ بیان وشو :

۲۰۱ مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی ہوسا شوه ی یم ہوسا شوه ی نه یم ہوسا شوه ی یم ہوسا شوه ی نه یم ہوسا شوه ی یئے ہوسا شوه ی نه یئے ہوسا شوه ی یے ہوسا شوه ی نه یے ہوسا شوه ی ده ی ہوسا شوه ی نه ده ی ہوسا شوه ی ده ہوسا شوه ی نه ده ہوسا شوی یو ہوسا شوی نه یو ہوسا شوی یو ہوسا شوی نه یو ہوسا شوی یی ہوسا شوی نه یی ہوسا شوی یی ہوسا شوی نه یی ہوسا شوی دی ہوسا شوی نه دی ہوسا شوی دی ہوسا شوی نه دی استمراری ماضی استمراری ماضی هغه صیغه ده چه تل واله ی (ہمیشہ توب) یا دیوے چارے تکرار په تیرے زمانے کښے ښئی په بل عبارت سره د فعل دوام بیانه وی . اشتقاق ئي د پښتو مصادرو په اعتبار په لاندینی ډول سره کیږی :

۲۰۲ ۱— د (ل) والا مصادر و شخه : الف : دمخصوص لازمی (ل) والا مصادرو په وروسته کښی (مرکب فعلی ضمیرونه) راوړل کېږی. په نفی کښی دمصدر نه مخکی (مرکب فعلی ضمیرونه) آو د هغہ نہ مخکی دنفی ادات (نہ) ہم راوړل کېږی: مثلاً د (ژړل) مصدر نہ : مثبت منفی ژړل می نہ می ژړل ژړل دی نہ دی ژړل ژړل ئی نہ ئی ژړل ژړل مو نه موژړل ژړل مو نه موژړل ژړل ئی نہ ئی ژړل ب : دپاسنو مصادرونه پرته دنورولازمی (ل) والامصادرونه دمصدرِت نښه رے کېږی آ و دپاتی په وروسته کښے (بسیط فعلی ضمیرونه) راوړل کېږی

۲۰۳ پہ نفی کښے صیغے پہ سر کښے دنفی ادات (نہ) ہم زیاتیږی : مثبت منفی خلاستم نہ خلاستم خلاستی نہ خلاستی خلاست (خلاستہ) نہ خلاست (نہ خلاستہ) خلاستو نہ خلاستو خلاستی نہ خلاستی خلاسل (خلاستی) نہ خلاسل (نہ خلاستی) ج : د متعدی (ل) والا مصادرو نہ د استمراری ماضی اشتقاق پہ دوہ دولہ سرہ کیږی : ۱ ـ دځینو مصادرو نہ د مصدریت نښہ لرے کیږی پہ وروستہ کښے ئے د مفعول دتعین دپارہ (بسیط فعلی ضمیرونہ) دپسے د فاعل دتعین دپارہ (مرکب فعلی ضمیرونہ) راوړل کیږی : پہ نفی کښے لمره ی د نفی ادات (نہ) پسے مرکب فعلی ضمیرونہ ورپسے پاتے

۲۰۴ صیغه راوړله کیږی : مُثبت منفی پلوره مے نه مے پلوره پلوره دے نه دے پلوره پلوره یے نه یے پلوره پلوره مو نه مو پلوره پلوره مو نه مو پلوره پلوره یئے نه یئے پلوره ۲ - د ځینو مصادرو د لمړی توری ( آو که لمړی توره ی وچ وی د دوه یم توری ) وروسته (الف) زیاتیږی، پسی د مصدر نه د مصدریت نښه لرے کیږی آ و د پاتی په وروسته کښی د مفعول د تعین د پاره ( بسیط فعلی ضمیرونه ) پسی د فاعل د تعین د پاره ( مرکب فعلی ضمیرونه ) راوړل کیږی . په نفی کښی لمړی د نفی ادات (نه) پسی مرکب فعلی ضمیرونه ور پسی پاتی صیغه راوړله کیږی :

۲۰۵ مثبت منفی پلا نہ مے نہ مے پلا نہ پلا نہ دے نہ دے پلا نہ پلا نہ دئے نہ دئے پلا نہ پلا نہ مو نہ مو پلا نہ پلا نہ مو نہ مو پلا نہ پلا نہ دئے نہ دئے پلا نہ تبصره : د (کتل) نہ استمراری ماضی خلاف القیاس راځی لکه : کوت مے . ۲- د (ول) والا مصادر و څخه : د دوار ود ولو (ول) والا مصادر و څخه (یعنے هغه دول چه د فعل ماده ئے صفت یا د مفعول اسم مخفف بیا د منسوب اسم وی آو بفه دول چه د فعل ماده ئے صفت یا دغه نور نہ وی ) د استمراری ماضی اشتقاق په دوغه سه

۲۰۶ کېږی چه د (ل) والا مصادرو د (ج) په ماده کښې ئې بیان وشو. خودته یواځی په مذکر غائب مفرد کښې دفعل د مادی نه وروسته (الف) زیاتیږی: مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی غورزاوه مې نه مې غورزاوه غورزوله مې نه مې غورزوله غورزاوه دے نه دے غورزاوه غورزوله دے نه دے غورزوله غورزاوه ئې نه ئې غورزاوه غورزوله ئې نه ئې غورزوله رېږداوه مو نه مو رېږداوه رېږدوله مو نه مو رېږدوله رېږداوه مو نه مو رېږداوه رېږدوله مو نه مو رېږدوله راېږداوه ئې نه ئې رېږداوه رېږدوله ئې نه ئې رېږدوله په پورتنو مثالو کښې مفعول غائب مفرد ذکر شوی که مفعول بل څوک وی هغه ضمیر راوړل کېږی چه د هماغه مفعول قائمقام وی:

۲۰۷ مفرد جمع غوزاره ولم دے غوزارولو دے غوزارولے مے غوزارولی مے غوزاراوہ مے غوزارول مے ۳۔ د (ہدل ) وا لا مصادر و مخہ : دو واسو د ولو (ہدل) والا مصدر ومخہ (یعنے ہغہ ڈول چہ د فعل مادہ ئے صفت یا د مفعول اسم مخفف یا منسوب اسم وی آو ہغہ چہ د فعل مادہ ئے صفت یا دغہ نور نہ وی) داستمرازی ماضی اشتقاق دغہ سے کیږی چہ یواځے د مصدر(ل) لرے کیږی نور اشتقاقات ئے بیدو ہغہ سے دی چہ د (ل) والا مصادرو د (پ) پہ مادے کښے ئے بیان وشو : مثبت منفی رہا یدم نہ رہا یدم رہا یدے نہ رہا یدے

٢٠٨ رہا پده (رہا پدلہ) نه رہا پده (نه رہا پدلہ) رہا پدو نه رہا پدو رہا پدئ نه رہا پدئ رہا پدل (رہا پدلے) نه رہا پدل (نه رہا پدلے) ۴- د (کول) والا مصادر و تحه: د (کول) والا مصادر و شخه د استمراری ماضی اشتقاق دغه سے کیږی لکه د(ول) والا مصادر وشخه خو دومره فرق لری چه تا لته په غائب مذکر مفرد کښے الف د فعل د مادے نه وروسته آو دلته د مصدر دکاف نه وروسته راځی: مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی پرے کاوہ مے نه مے پرے کاوہ پرے کوله مے نه مے پرے کوله پرے کاوہ دے نه دے پرے کاوہ پرے کوله دے نه دے پرے کوله پرے کاوہ ئے نه ئے پرے کاوہ پرے کولہ ئے نه ئے پرے کوله

۲۰۹ پری کاوه مو نہ مو پری کاوه پری کولہ مو نہ مو پری کولہ پری کاوه مو نہ مو پری کاوه پری کولہ مو نہ مو پری کولہ پری کاوه ئے نہ ئے پری کاوه پری کولہ ئے نہ ئے پری کولہ پہ پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی کہ مفعول بل څوک وی ہغہ ضمیر راوړل کیږی چہ دہمغہ مفعول قائمقام وی: مفرد جمع پری کولم دے پری کولو دے پری کولے مے پری کولی مے پری کاوه (کوله) مے پری کول (کولے) مے ۵ - د (کېدل) والا مصادروڅخہ : د (کېدل) والا مصادر و څخہ داستمراری ماضی د (ېدل) والا مصادرو پہ دوہ ساز یږی :

۲۱۰ مثبت منفی هوسا کدم نه هوسا کدم هوسا کدے نه هوسا کدے هوسا کده (هوسا کدله) نه هوسا کده (نه هوسا کدله) هوسا کدو نه هوسا کدو هوسا کدی نه هوسا کدی هوسا کدل (هوسا کدلے) نه هوسا کدل (نه هوسا کدلے) احتمالی یا شکیه ماضی احتمالی یا شکیه ماضی هغه صیغه ده چه په تیره زمانے کښے دیوے چارے پر کولو یا نه کولو آو شبهه پوه شوے وی ، اشتقاق ئے دغه سے کیږی چه د بعیدے ماضی په صیغے کښے د (به) ادات زیاتیږی دغه (به) د (ه) یا (هی) یا هغه نورو تورو نه چه د بعیدے ماضی په اشتقاق کښے د مصدر په وروسته کښے زیاتیږی ،

۲۱۱ وروسته راوړل کېږی : په غائبو صیغو کښې بسیط فعلی ضمیر چه په بعیدې ماضی کښې د مفرد دپاره (ه) آو د جمع دپاره (ل) راوړل کېده دلته د هغوی په عوض کښې (ی) راوړله کېږی نور تفاوت نه لری . ۱ـ د مخصوص لازمی لام والا مصادرو څخه : مثبت منفی ژړلی به مې وی ژړلی به مې نه وی ژړلی به دې وی ژړلی به دې نه وی ژړلی به ئې وی ژړلی به ئې نه وی ژړلی به موی ژړلی به مو نه وی ژړلی به مو وی ژړلی به مو نه وی ژړلی به ئې وی ژړلی به ئې نه وی

۲۱۳ ب : دنورولازمی (ل) والامصادر و مخه : مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی کښناستلی یوم کښناستلی به نه یم کښناستلی یوم کښناستلی به نه یم کښناستلی یوی کښناستلی به نه یی کښناستلی یوی کښناستلی به نه یی کښناستلی یوی کښناستلی به نه وی کښناستلی یوی کښناستلی به نه وی کښناستلی یوو کښناستلی به نه وو کښناستلی یوو کښناستلی به نه وی کښناستلی یوی کښناستلی به نه وی کښناستلی یوی کښناستلی به نه وی کښناستلی یوی کښناستلی به نه وی کښناستلی یوی کښناستلی به نه وی ج : دنور ومتعدی (ل) والامصادر ومخه : مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی وهلی یی دی وهلی یی نه وی وهلی یی دی وهلی یی نه وی

۲۱۳ وہلی به دے وی وہلی به دے نه وی ولے به دے وی ولے به دے نه وی وہلی به ئے وی وہلی به ئے نه وی ولے به ئے به وی ولے به ئے نه وی وہلی به مو وی وہلی به مو نه وی ولے به مو وی ولے به مو نه وی وہلی به مو وی وہلی به مو نه وی ولے به مو وی ولے به مو نه وی وہلی به ئے وی وہلی به ئے نه وی ولے به ئے وی ولے به ئے نه وی په پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی که مفعول بل څوک وی صیغه ضمیر را وسول کېږی چه د هغه مفعول قائمقام وی: مذکر مونث مفرد جمع مفرد جمع وہلی به دے وم وہلی به دے وو ولے به دے وم وہلی به دے وو وہلی به دے وے وہلی به دے وی ولے به دے وے وہلی به دے وی وہلی به دے وی وہلی به دے وی ولے به دے وی وہلی به دے وی ۲ - د ( ول ) والا مصادر و شخه :

۲۱۳ الف : دهغه ډول ( ول ) والا مصادرو څخه چه د فعل ماده ئے صفت یا د مفعول اسم مخفف یا منسوب اسم وی : مذکر مثبت منفی غوزار کړی یے وی غوزار کړی یے نه وی غوزار کړی یے دے وی غوزار کړی یے دے نه وی غوزار کړی یے ئے وی غوزار کړی یے ئے نه وی غوزار کړی یے مو وی غوزار کړی یے مو نه وی غوزار کړی یے مو وی غوزار کړی یے مو نه وی غوزار کړی یے ئے وی غوزار کړی یے ئے نه وی مؤنث مثبت منفی غوزاره کړے یے وی غوزاره کړے یے نه وی

۲۱۵ غوزاره کړے به دے وی غوزاره کړے به د دے نه وی غوزاره کړے به ئې وی غوزاره کړے به ئې نه وی غوزاره کړے به مووی غوزاره کړے به مو نه وی غوزاره کړے به مووی غوزاره کړے به مو وئی غوزاره کړے به ئې به وی غوزاره کړے به ئې نه وی په پاسنو مثالو کښی مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی که مفعول بل څوک وی هغه ضمیر راوړل کېږی چه د هغه مفعول قائمقام وی : مذکر مفرد جمع غوزار کړہ ی به دے وم غوزار کړی به دے وو غوزار کړی به دے وے غوزار کړی به مے وی غوزار کړہ ی به مے وی غوزار کړی به مے وی

٢١٦ مؤنث مفرد جمع غوزاره کړے به دے وم غوزارے کړی به دے وو غوزاره کړے به مے وے غوزارے کړی به مے وی غوزاره کړے به مے وی غوزارے کړی به مے وی ب : دهغه ډول (ول) والا مصادر و څخه چه د فعل ماده ئے صفت بیا هغه نور نه وی : مذکر مثبت منفی ږهیدلے یی به مے وی ږهیدلے یی به مے نه وی ږهیدلے یی به دے وی ږهیدلے یی به دے نه وی ږهیدلے یی به ئے وی ږهیدلے یی به ئے نه وی ږهیدلے یی به مو وی ږهیدلے یی به مو نه وی

۲۱۷ وهلی به مو وی وهلی به مو نه وی وهلی به ئے وی وهلی به ئے نه وی مونث مثبت منفی وهلی به مے وی وهلی به مے نه وی وهلی به دے وی وهلی به دے نه وی وهلی به ئے وی وهلی به ئے نه وی وهلی به مو وی وهلی به مو نه وی وهلی به مو وی وهلی به مو نه وی وهلی به ئے وی وهلی به ئے نه وی په پاسنو مثالو کښی مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی که مفعول بل څوک وی هغه ضمیر راوړل کیږی چه د هماغه مفعول قائمقام وی :

۲۱۸ مذکر مفرد جمع رېږدلی یم دے وم رېږدلی یم دے وو رېږدلی یے دے رېږدلی یے وی رېږدلی یے وی رېږدلی یے ندوی مؤنث مفرد جمع رېږدلے یم دے وم رېږدلی یم دے وو رېږدلے یے دے رېږدلی یے وی رېږدلے یے وی رېږدلی یے وی ۳- د (ېدل) والا مصادروڅخه : الف : ددغه دول (ېدل) والا مصادروڅخه چه د فعل ماده ئے صفت یا د مفعول مخفف یا منسوب اسم وی :

۲۱۹ مذکر مثبت منفی غوزار شوی به وم غوزار شوی به نه وم غوزار شوی به وے غوزار شوی به نه وے غوزار شوی به وی غوزار شوی به نه وی غوزار شوی به وو غوزار شوی به نه وو غوزار شوی به وی غوزار شوی به نه وی غوزار شوی به وی غوزار شوی به نه وی مؤنث مثبت منفی غوزاره شوے به وم غوزاره شوے به نه وم غوزاره شوے به وے غوزاره شوے به نه وے غوزاره شوے به وی غوزاره شوے به نه وی

۲۲۰ غوزاری شوی به وو غوزاری شوی به نه وو غوزاری شوی به وی غوزاری شوی به نه وی غوزاری شوی به وی غوزاری شوی به نه وی ب : د ہغہ ډ ول ( بدل ) والا مصادرونه چه دفعل ماده ئی صفت یا هغہ نورنہ وی : مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی رہیږ بدلیدی به وم رہیږ بدلیدی به نه وم رہیږ بدلی به وم رہیږ بدلی به نه وم رہیږ بدلیدی به وی رہیږ بدلیدی به نه وی رہیږ بدلی به وی رہیږ بدلی به نه وی رہیږ بدلیدی به وی رہیږ بدلیدی به نه وی رہیږ بدلی به وی رہیږ بدلی به نه وی رہیږ بدلی به وو رہیږ بدلی به نه وو رہیږ بدلی به وو رہیږ بدلی به نه وو رہیږ بدلی به وی رہیږ بدلی به نه وی رہیږ بدلی به وی رہیږ بدلی به نه وی رہیږ بدلی به وی رہیږ بدلی به نه وی رہیږ بدلی به وی رہیږ بدلی به نه وی

۲۲۱ ۴ ـ د (کول) والا مصادرو څخه : مذکر مثبت منفی پرے کره ی به مے وی پرے کره ی به مے نه وی پرے کره ی به دے وی پرے کره ی به دے نه وی پرے کره ی به ئے وی پرے کره ی به ئے نه وی پرے کره ی به مو وی پرے کره ی به مو نه وی پرے کره ی به مو وی پرے کره ی به مو نه وی پرے کره ی به ئے وی پرے کره ی به ئے نه وی مؤنث مثبت منفی پرے کړے به مے وی پرے کړے به مے نه وی پرے کړے به دے وی پرے کړے به دے نه وی

۲۲۲ پرې کړې به ئے وی پرې کړې به ئے نه وی پرې کړې به مو وی پرې کړې به مو نه وی پرې کړې به مو وی پرې کړې به مو نه وی پرې کړې به ئے وی پرې کړې به ئے نه وی په پاسنو مثالو کښې مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی که مفعول بل څوک وی هغه ضمیر راوړل کېږی چه د هماغه مفعول قائمقام وی : مذکر مفرد جمع پرې کړۀ ی به دے وم پرې کړی به دے وو پرې کړۀ ی به مې وې پرې کړی به مې وئ پرې کړۀ ی به مې وی پرې کړی به مې وی

۲۲۳ مؤنث مفرد جمع پرے کړے به دے وم پرے کړی به دے وو پرے کړے به دے وے پرے کړی به دے وی پرے کړے به دے وی پرے کړی به دے وی ۵ - د ( کبدل ) والا مصادر وخحه : مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی هوساشوه ی به وم هوساشوه ی به نه وم هوساشوے به وم هوساشوے به نه وم هوساشوه ی به وے هوساشوه ی به نه وے هوساشوے به وے هوساشوے به نه وے هوساشوه ی به وی هوساشوه ی به نه وی هوساشوے به وی هوساشوے به نه وی هوساشوی به وو هوساشوی به نه وو هوساشوی به وو هوساشوی به نه وو هوساشوی به وی هوساشوی به نه وی هوساشوی به وی هوساشوی به نه وی هوساشوی به وی هوساشوی به نه وی هوساشوی به وی هوساشوی به نه وی

۲۲۴ تمنائی لیا شرطیه ماضی تمنائی لیا شرطیه ماضی هغه ماضی ده چه دیوی چاری غوښتنه (۱) بیا شرط په تیری زمانی کښی ښئی اشتقاق ئی نور و صیغو غوندی د مصادرو په اعتبار په لاندینیو ډولونو سره کیږی : ۱ - د (ل) والا مصادرو څخه : الف : دمخصوص لازمی (ل) والا مصادر و په وروسته کښی معروفه (ی)، ورپسی (مرکب فعلی ضمیرونه ) ، ورپسی (وای) راوړل کیږی ، په نفی کښی د (وای) نه مخکی د نفی ادات (نه) هم راوړل کیږی : مثبت منفی ژړلی می وای ژړلی می نه وای ژړلی دی وای ژړلی دی نه وای (۱) آرزو ، تمنا .

۲۲۵ ژر لی لئی وای ژر لی لئی نه وای ژر لی مو وای ژر لی مو نه وای ژر لی مو وای ژر لی مو نه وای ژر لی لئی وای ژر لی لئی نه وای ب : دنورو لازمی ( ل ) والامصـادرو په وروسته کښے دمفرد مذکر د پاره (هی) آو دمفرد مؤنث د پاره مجهوله (یی) آو دجمع د پاره که مذکر وی یامؤنث معروفه ( ی ) ، پسے ( وای ) راوړل کېږی آو د فاعل د تعین د پاره د صیغے په سر کښے شخصیه ضمیرونه راوړل کېږی، په نفی کښے د ( وای ) نه مخکښے دنفی ادات ( نه ) هم راوړل کېږی : مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی ځه تللے ی وای ځه تللی ی نه وای ځه تللی وای ځه تللی نه وای ته تللی ی وای ته تللی ی نه وای ته تللی وای ته تللی نه وای

٢٢٦ هغه تللی وای هغه تللی نه وای هغه‌تللی وای هغه‌تللی نه وای موږ تللی وای موږ تللی نه وای موږ تللی وای موږ تللی نه وای تاسو تللی وای تاسو تللی نه وای تاسو تللی وای تاسو تللی نه وای هغوی تللی وای هغوی تللی نه وای هغوی تللی وای هغوی تللی نه وای ج : د متعدی (ل) والا مصادرو څخه د تمنائی یا شرطیه ماضی اشتقاق دغه سی کیږی چه لمره ی د صیغی په سر کښی د مفعول د تعین د پاره (شخصیه ضمیرونه) پسی د فاعل د تعین د پاره (مرکب فعلی ضمیرونه) و رپسی د مصدر په وروسته کښی که مفعول مذکر مفرد وی (ه ی) آو که مونث مفرد وی مجهوله (یے) آو که جمع مذکر یا مونث وی معروفه (ی) ورپسی (وای) راوړل کیږی. په نفی کښی د (وای) نه مخکښی د نفی ادات (نه) هم را وړل کیږی : مذکر مثبت منفی هغه وهلی وای هغه وهلی نه وای

۲۲۷ هغه دی وهلی وای هغه دی وهلی نه وای هغه‌ئی وهلی وای هغه‌ئی وهلی نه وای هغه مو وهلی وای هغه مو وهلی نه وای هغه مو وهلی وای هغه مو وهلی نه وای هغه‌ئی وهلی وای هغه‌ئی وهلی نه وای مؤنث مثبت منفی هغی وهلی وای هغی وهلی نه وای هغه دی وهلی وای هغه دی وهلی نه وای هغه‌ئی وهلی وای هغه‌ئی وهلی نه وای هغه مو وهلی وای هغه مو وهلی نه وای هغه مو وهلی وای هغه مو وهلی نه وای هغه‌ئی وهلی وای هغه‌ئی وهلی نه وای

۲۲۸ پہ پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوہ ی کہ مفعول بل څوک وی ہغہ ضمیر راوړل کېږی چہ د ہماغہ مفعول قائمقام وی : مذکر مؤنث مفرد جمع مفرد جمع ځہ ئے وہلی وای مږئے وہلی وای ځہ ئے وہلی وای مږئے وہلی وای تہ ئے وہلی وای تاسوئے وہلی وای تہ ئے وہلی وای تاسوئے وہلی وای ہغہ ئے وہلی وای ہغوی ئے وہلی وای ہغہ ئے وہلی وای ہغوی ئے وہلی وای ۲ ـ د (ول) والا مصادر و څخہ : الف : وہغہ د ول (ول) والا مصادر و څخہ (چہ د فعل مادہ ئے صفت یا د مفعول اسم مخفف یا منسوب اسم وی) د تمنائی ماضی اشتقاق دغہ سے کېږی چہ لمرہ ی د صیغے پہ سر کښے د مفعول د تعین د پارہ (شخصی ضمیرونہ) ، پسے د فاعل د تعین د پارہ (مرکب فعلی ضمیرونہ)، ورپسے د مصدر نہ د مصدریت نښہ لرے کېږی آو پاتے پہ وروستہ کښے کہ مفعول مذکر مفرد وی (کړہ ی) آ وکہ

۲۳۹ مونث مفرد وی (کری) آو که جمع مذکر وی بیا مونث (کړی) وروسته (وای) راوړل کیږی ، په نفی کښی د (وای) نه مخکی د نفی ادات (نه) هم راوړل کیږی آو که مفعول مونث وی د فعل د مادی په وروسته کښی د مفرد دپاره (ه) آو د جمع دپاره مجهوله (یی) چه دپښتو د تأنیث نښی دی راوړله کیږی : مذکر مثبت منفی هغی غوزار کړی وای هغی غوزار کړی نه وای هغه دی غوزار کړی وای هغه دی غوزار کړی نه وای هغی غوزار کړی وای هغی غوزار کړی نه وای هغه مو غوزار کړی وای هغه مو غوزار کړی نه وای هغه مو غوزار کړی وای هغه مو غوزار کړی نه وای هغی غوزار کړی وای هغی غوزار کړی نه وای

۲۳۰ مونث مثبت منفی هغه می غوزاره کړی وای هغه می غوزاره کړی نه وای هغه دی غوزاره کړی وای هغه دی غوزاره کړی نه وای هغه ئی غوزاره کړی وای هغه ئی غوزاره کړی نه وای هغه مو غوزاره کړی وای هغه موغوزاره کړی نه وای هغه مو غوزاره کړی وای هغه موغوزاره کړی نه وای هغه ئی غوزاره کړی وای هغه ئی غوزاره کړی نه وای پہ پاسنو مثالو کښی مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی کہ مفعول بل څوک وی هغه ضمیر راوړل کیږی چه د هغه مفعول قائمقام وی: مذکر مفرد جمع څه وی غوزار کړی وای میږ دی غوزار کړی وای

۲۳۱ ته می‌غوزار کړی وای تاسو می‌غوزار کړی وای هغه می‌غوزار کړی وای هغوی می‌غوزار کړی وای مونث مفرد جمع زه دی غوزاره کړی وای موږ دی غوزاری کړی وای ته می‌غوزاره کړی وای تاسو می‌غوزاری کړی وای هغه می‌غوزاره کړی وای هغوی می‌غوزاری کړی وای ب : دنورو (ول) والا مصادر و څه یعنی د هغو څه چه فعل ماده ئې صفت یا هغه نور نه وی د تمنائی ماضی اشتقاق دغه سی کېږی لکه چه د (ل) والا مصادرو د (ج) په ماده کښی ئې بیان وشو : مذکر مثبت منفی هغه می‌وھلی وای هغه می‌وھلی نه وای

۲۳۲ هغه دے رہی ولے ی وای هغه دے رہی ولے ی نه وای هغوی رہی ولے ی وای هغوی رہی ولے ی نه وای هغه موږ رہی ولے ی وای هغه موږ رہی ولے ی نه وای هغه موږ رہی ولے ی وای هغه موږ رہی ولے ی نه وای هغوی رہی ولے ی وای هغوی رہی ولے ی نه وای مؤنث مثبت منفی هغی رہی ولے وای هغه می رہی ولے نه وای هغه دی رہی ولے وای هغه دے رہی ولے نه وای هغوی رہی ولے وای هغوی رہی ولے نه وای هغه موږ رہی ولے وای هغه موږ رہی ولے نه وای هغه موږ رہی ولے وای هغه موږ رہی ولے نه وای هغوی رہی ولے وای هغوی رہی ولے نه وای

۲۳۳ په پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی که مفعول بل څوک وی هغہ ضمیر راوړل کېږی چه د هماغہ مفعول قائمقام وی : مذکر مفرد ځہ دے رېږولے ی وای تہ دے رېږولے ی وای ہغہ دے رېږولے ی وای جمع مږ دے رېږولی وای تاسو دے رېږولی وای ہغوی دے رېږولی وای مؤنث مفرد ځہ دے رېږولے وای تہ دے رېږولے وای ہغہ دے رېږولے وای جمع مږ دے رېږولی وای تاسو دے رېږولی وای ہغوی دے رېږولی وای ۳- د (ہېدل) دا لا مصادرو څخہ :

۲۳۳ الف : د هغه د ول ( بدل ) والا مصادر و سخه ( چه د فعل ماده ئے صفت یا د مفعول اسم مخفف یا منسوب اسم وی ) د تمنائی ماضی اشتقاق دغه سے کیږی چه لری صیغی په سر کښے د فاعل د تعین د پاره ( شخصیہ ضمیرونه ) راوړل کیږی ، پسے د مصدر نه د مصدریت نښه لرے کیږی آو د پاتے په وروسته کښے د مذکر مفرد د پاره (شوه ی ) آو د مؤنث مفرد د پاره ( شوه ) آو د جمع د پاره که مذکر وی یا مؤنث (شوی) ، ور پسے (وای ) را وړل کیږی، په نفی کښے د ( وای ) نه مخکښے د نفی آوات ( نه ) هم را وړل کیږی ، آو په مؤنث کښے د فعل د مادی په وروسته کښے د مفرد د پاره ( ه ) آو د جمع د پاره مجهوله ( یے ) چه د پښتو د تانیث نښے دی هم زیا تیږی : مذکر مثبت منفی ځه غوزار شوه ی وای ځه غوزار شوه ی نه وای ته غوزار شوه ی وای ته غوزار شوه ی نه وای هغه غوزار شوه ی وای هغه غوزار شوه ی نه وای

۲۳۵ میږ غوزار شوی وای میږ غوزار شوی نه وای تاسو غوزار شوی وای تاسو غوزار شوی نه وای هغوی غوزار شوی وای هغوی غوزار شوی نه وای مونث مثبت منفی زه غوزاره شوی وای زه غوزاره شوی نه وای ته غوزاره شوی وای ته غوزاره شوی نه وای هغه غوزاره شوی وای هغه غوزاره شوی نه وای میږ غوزاری شوی وای میږ غوزاری شوی نه وای تاسو غوزاری شوی وای تاسو غوزاری شوی نه وای هغوی غوزاری شوی وای هغوی غوزاری شوی نه وای ب : ونورو (بدل) والا مصادرو څخه یعنی هغه چه د فعل ماده ئی صفت یا صیغه نور نه وی د تمنائی ماضی اشتقاق دغد سی کیږی لکه چه د (ل) والا مصادرو و (ب)

۲۳۲ په ماده کښی ئی بیان وشو : مذکر مونث مثبت منفی مثبت منفی ځه ربهیډلی وای ځه ربهیډلی نه وای ځه ربهیډلی وای ځه ربهیډلی نه وای ته ربهیډلی وای ته ربهیډلی نه وای ته ربهیډلی وای ته ربهیډلی نه وای هغه ربهیډلی وای هغه ربهیډلی نه وای هغه ربهیډلی وای هغه ربهیډلی نه وای موږ ربهیډلی وای موږ ربهیډلی نه وای موږ ربهیډلی وای موږ ربهیډلی نه وای تاسو ربهیډلی وای تاسو ربهیډلی نه وای تاسو ربهیډلی وای تاسو ربهیډلی نه وای هغوی ربهیډلی وای هغوی ربهیډلی نه وای هغوی ربهیډلی وای هغوی ربهیډلی نه وای ۴ – د ( کول ) والا مصادر وڅخه : د ( کول ) والا مصادر وڅخه دتمنائی ماضی اشتقاق دغه سی کیږی لکه چه د ( ول ) والا مصادرو د ( الف ) په ماده کښی ئی بیان وشو :

۲۳۷ مذکر مثبت منفی ہغہ مے پرے کړہ ی وای ہغہ مے پرے کړہ ی نہ وای ہغہ دے پرے کړہ ی وای ہغہ دے پرے کړہ ی نہ وای ہغہ ئے پرے کړہ ی وای ہغہ ئے پرے کړہ ی نہ وای ہغہ مو پرے کړہ ی وای ہغہ مو پرے کړہ ی نہ وای ہغہ مو پرے کړہ ی وای ہغہ مو پرے کړہ ی نہ وای ہغہ ئے پرے کړہ ی وای ہغہ ئے پرے کړہ ی نہ وای مؤنث مثبت منفی ہغہ مے پرے کړے وای ہغہ مے پرے کړے نہ وای ہغہ دے پرے کړے وای ہغہ دے پرے کړے نہ وای ہغہ ئے پرے کړے وای ہغہ ئے پرے کړے نہ وای

۲۳۸ ہغہ مو پرے کړے وای ہغہ مو پرے کړے نہ وای ہغہ مو پرے کړے وای ہغہ مو پرے کړے نہ وای ہغہ ئے پرے کړے وای ہغہ ئے پرے کړے نہ وای پہ پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوہ ی کہ مفعول بل څوک وی ہغہ ضمیر راوړل کېږی چہ د ہما غہ مفعول قائمقام وی : مذکر مفرد جمع ځہ دے پرے کړہ ی وای مږ دے پرے کړی وای تہ مے پرے کړہ ی وای تاسو مے پرے کړی وای ہغہ مے پرے کړہ ی وای ہغوی مے پرے کړی وای مؤنث مفرد جمع ځہ دے پرے کړے وای مږ دے پرے کړی وای

۲۳۹ تہ مے پرے کړے وای تاسو مے پرے کړی وای هغه مے پرے کړے وای هغوی مے پرے کړی وای ۵ ـ د ( کېدل ) والا مصادر وڅخه : د (کېدل) والا مصادرو څخه د تمنائی ماضی اشتقاق دغہ سے کېږی لکه چه د (ېدل) والا مصادرو د ( الف ) په ماده کښے ئے بیان وشو : مذکر مثبت منفی ځہ هوسا شوه ی وای ځه هوسا شوه ی نہ وای تہ هوسا شوه ی وای تہ ہوسا شوه ی نه وای ہغہ ہوسا شوه ی وای هغہ ہوسا شوه ی نہ وای مږ هوسا شوی وای مږ هوسا شوی نہ وای تاسو هوسا شوی وای تاسو هوسا شوی نہ وای هغوی ہوسا شوی وای هغوی هوسا شوی نہ وای

۲۴۰ مونث مثبت منفی زه هوسا شوے وای زه هوسا شوے نه وای ته هوسا شوے وای ته هوسا شوے نه وای هغه هوسا شوے وای هغه هوسا شوے نه وای مږ هوسا شوی وای مږ هوسا شوی نه وای تاسو هوسا شوی وای تاسو هوسا شوی نه وای هغوی هوسا شوی وای هغوی هوسا شوی نه وای د حال فعل د حال فعل هغه دی چه دیوے چارے وقوع یا نه وقوع په اوسنی زمانے کښے ښئی ، اشتقاق ئے د مصادرو په اعتبار په لاندینی ډول سره کیږی :

۲۴۱ ۱ - د (ل ) والا مصادر شخه : الف : دمخصوص لازمی (ل) والا مصادر د شخه دمصدریت نښه لرے کیږی پہ اثبات کښے د فعل دمادے نہ وروستہ (بسیط فعلی ضمیرونہ) راوړل کیږی آو دکلمے د لمړی توړی نہ وروستہ (الف) ہم زیا تیږی ، پہ نفی کښے د کلمے پہ سر کښے دنفی ادات (نہ) ہم راوړل کیږی : ثبت ژاړم ژاڑے ژاړی ژاړو ژاړی ژاړی منفی نہ ژاړم نہ ژاڑے نہ ژاړی نہ ژاړو نہ ژاړی نہ ژاړی ب : پرتہ لہ پاسنو لازمی (ل) والا مصادرو د نورو لازمی لام والا مصادرو

۲۴۲ د حال فعل اشتقاق د غیر مستعمل مصدر څخه لکه کیږی چه ددغو مصادر و غیر مستعمل مصادر په لاندینی جدول کښی د مثال په ډول ذکر شوی : مستعمل غیر مستعمل تلل ضل کښناستل کښنل شُملاستل شُملیل پرے وتل پرے وضل ختل خنجل ننو تل ننو ضل نو ددغو غیر مستعمل مصادرو څخه د حال د فعل اشتقاق دغہ سے کیږی چه د مصدر څخه د مصدریت نښه لرے کیږی د پاتے په وروسته کښے (بسیط فعلی ضمیر ونه) را وصل کیږی ، په نفی کښے د فعل په سر کښے د نفی ادات ( نه ) هم را وصل کیږی :

۲۴۳ مثبت منفی ځم نه ځم ځی نه ځی ځو نه ځو ځی نه ځی ځی نه ځی ج . د متعدی (ل ) والا مصادرو نه هم د مصدریت نښه لری کېږی آو د پآ پہ وروسته کښے د فاعل د تعین دپارہ (بسیط فعلی ضمیرونه ) آو پسے د مفعول د تعین د پارہ ( مرکب فعلی ضمیرونه ) راوړل کېږی ، په نفی کښے د ټولو نه مخکښے د نفی ادات ( نه ) ، پسے (مرکب فعلی ضمیرونه ) ، ورپسے پاتے صیغہ راوړل کېږی : مثبت منفی و ہم ئے نه ئے وہم

۲۴۴ دہ ئے وہی ئے وہوئے وہی ئے وہی ئے نہ ئے وہے نہ ئے وہی نہ ئے وہو نہ ئے وہی نہ ئے وہی پہ پاستومشالو کښی مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی که مفعول بل څوک وی ہغہ ضمیر راوړل کېږی چہ دہغہ مفعول قائمقام وی: مفرد وہم دے وہے مے وہم ئے جمع وہم مو وہے مو وہم ئے ۲ـ د (ول) والا مصادر وڅخه : د دغو (ول) والا مصادر وڅخه د حال دصیغے اشتقاق دغہ سے کېږی لکه چہ

۲۴۵ د (ل) والا مصادر و د ( ج ) په مادے کښے لئے ذکر و شو : مثبت منفی غوزارم یئے نه ئے غوزاروم غوزار دے ئے نه ئے غوزار دے غوزار وی ئے نه ئے غوزار وی غوزار و و ئے نه ئے غوزار و و غوزار وی ئے نه ئے غوزار وی غوزار وی ئے نه ئے غوزار وی په پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوہ ی که مفعول بل څوک وی هغه ضمیر را وسرل کیږی چه د ہماغہ مفعول قائمقام وی : مفرد جمع غوزار دے مے غوزار دے مو غوزاروم دے غوزاروم مو

٢۴٦ غوزارومئے غوزارومئے ٣ – د (بدل) والا مصادر وڅخه : د دواړو ډولو (بدل) والا مصادرو څخه د مصدریت نښه لرې کیږی د پاتے په وروسته کښے (پېژ)، ورپسی (بسیط فعلی ضمیرونه) راوړل کیږی ، په نفی کښے د صیغے په سر کښے دنفی ادات (نه) هم راوړل کیږی : مثبت منفی در پېژم نه در پېژم در پېژے نه در پېژے در پېژی نه در پېژی در پېژو نه در پېژو در پېژۍ نه در پېژۍ در پېژی نه در پېژی ۴ – د (کول) والا مصادر وڅخه :

۲۴۷ د (کول) والا مصادر د مخہ د مصدر ښه لری کیږی آ و د پاتے په وروستہ کښی د فاعل د تعیین دپاره ( بسیط فعلی ضمیرونه ) ، پسے د مفعول د تعیین د پاره (مرکب فعلی ضمیرونه ) راوړل کیږی ، په نقی کښے د کلمے په سر کښے د نقی ادات نہ ) پسے ( مرکب فعلی ضمیرونہ ) ور پسے ئے پاتے صیغہ راوړل کیږی : مثبت منفی پرئے کوم ئے نہ ئے پرے کوم پرے کوے ئے نہ ئے پرے کوے پرے کوی ئے نہ ئے پرے کوی پرے کووئے نہ ئے پرے کوو پرے کوی ئے نہ ئے پرے کوی پرے کوی ئے نہ ئے پرے کوی په پاسنو مثالو کښی مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی کہ مفعول بل څوک وی ہغہ ضمیر راوړل کیږی چہ د هماغه مفعول قائمقام وی :

۲۴۸ مفرد جمع پرے کوے مے پرے کوے مو پرے کوم دے پرے کوم مو پرے کوے ئے پرے کوم ئے ۵ـ د (کیدل) والامصادر وڅخه : د (کیدل) والامصادر وڅخه د مصدریت نښه لرے کیږی او د پاتے په وروسته کښے (کیږ) ، پسے (بسیط فاعلی ضمیرونه ) راوړل کیږی . په نفی کښے دکلمے په سرکښے دنفی ادات (نه) هم زیاتیږی: مثبت منفی هوسا کیږم نه هوسا کیږم هوسا کیږے نه هوسا کیږے هوسا کیږی نه هوسا کیږی هوسا کیږو نه هوسا کیږو

۲۴۹ ہوسا کیږی نه هوسا کیږی ہوسا کیږی نه هوسا کیږی اجباری فعل اجباری فعل هغہ فعل دہ ی چہ دیوے چارے کول لیانہ کول دا ستیطینے وی یعنی بے لہ کو لولیانہ کولوے بلہ لارہ آو چارہ نہ وی اشتقاق ئے دغہ سے کیږی چہ فقط د حال پہ صیغے کښے پہ اثبات کښے د (بسیط فعلی ضمیر پوز) وروستہ آو پہ نفی کښے د نفی د ادات (نه) شحنہ وروستہ و (بہ) لفظ را وړل کیږی : مثبت منفی ژارام بہ نه بژارام کینم بہ نه بہ کینم وہم بوئے نہ بوئے وہم ور ہیزم بہ نہ بہ ور ہیزم

۲۵۰ رہی وم ہویٔے نہ ہویٔے رہی وم پری کوم ہویٔے نہ ہویٔے پری کوم ہو سا کیږم بہ نہ بہ ہو سا کیږم التزامی فعل التزامی فعل ہغہ فعل دہ چی چہ دیوی چاری کول د متکلم پر مطلوب دلالت وکی اشتقاق ییٔ د مصادرو پہ اعتبار پہ لاندینی ډول سرہ کیږی : ۱- د (ل) والا مصادر وڅخہ : الف : د مخصوص لازمی (ل) والا مصادرو څخہ د التزامی فعل اشتقاق دغسی کیږی چہ دحال دفعل پہ سرکښی د (و) تورہ یی زیا تیږی : متکلم : مثبت منفی وژاړم و نہ ژاړم مخاطب : وخاندی و نہ خاندی غایب : ولابی و نہ لابی

۲۵۱ ب : د نورو لازمی (ل) والا مصادرو څخه د التزامی فعل اشتقاق دغه سی کیږی چه د ځینو مصادرو د حال د فعل پہ سر کښے پاسنی اصول سرہ د (و) تورہ ی زیاتیږی؛ مثبت منفی متکلم : وځغلم و نه ځغلم مخاطب : والوزی و نه لوزی غائب : وځغلی و نه ځغلی او د ځینو مصادرو څخه التزامی فعل دغه سی جوړیږی چه د حال د فعل د لمړی توری آو که لمړہ ی تورہ ی ساکن وی د دوه یم توری حرکه پہ شدت سرہ لوستله کیږی ، اما پہ نفی کښی د نفی ادات (نہ) د فعل د پاسے پہ منځ کښی ننوځی : مثبت منفی کښینم کښی نہ نم کښینی کښی نہ نی ننوځی ننه نہ ووځی

۲۵۲ ج : دمتعدی (دل) والا مصادر و څخه دالتزامی فعل اشتقاق دغه ډول کېږی چه دحال د صیغے په سر کښے د (و) توری زیاتیږی خو دومره فرق لری چه (مرکب فعلی ضمیرونه) چه دحال دصیغے په اثبات کښے د صیغے په وروسته کښے آو په نفی کښے د نفی ادات (نه) څخه وروسته راوړل کېدل ، دلته د (و) توری نه وروسته راوړل کېږی : مثبت منفی ولے وهم ولے نه وهم ولے و ہے ولے نه و ہے ولے و یی ولے نه و یی ولے و ہو ولے نه و ہو ولے و یئ ولے نه و یئ ولے و یی ولے نه و یی ۲ ــ د ( ول ) والا مصادر و څخه :

۲۵۳ الف : د ہغہ د ول (ول) والامصادر وڅخه (چہ د فعل ماده ئے صفت لیا د مفعول اسم مخفف لیا منسوب اسم وی ) د التزامی فعل اشتقاق دغہ سے کیږی چہ د مصدریت نښہ لرے کیږی آو د پاتے پہ وروستہ کښے د مفعول د تعین دپارہ (مرکب فعلی ضمیرونہ )، پسے د (ک) تورہ ی ورپسے د فاعل د تعین دپارہ (بسیط فعلی ضمیرونہ ) راوړل کیږی پہ نفی کښے ، (ک) د توری نہ مخکښے د نفی ادات (نہ) ہم راوړل کیږی کہ مفعول مؤنث وی د فعل د مادے پہ وروستہ کښے د مفرد دپارہ (ہ) آو د جمع دپارہ مجہولہ (یے) ہم راوړلے کیږی : مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی سپین ئے کم سپین ئے نہ کم سپینۂ ئے کم سپینۂ ئے نہ کم سپین ئے کے سپین ئے نہ کے سپینۂ ئے کے سپینۂ ئے نہ کے سپین ئے کی سپین ئے نہ کی سپینۂ ئے کی سپینۂ ئے نہ کی سپین ئے کو سپین ئے نہ کو سپینۂ ئے کو سپینۂ ئے نہ کو

۲۵۴ سپین ئے کی سپین ئے نہ کی سپینے ئے کی سپینے ئے نہ کی سپین ئے کی سپین ئے نہ کی سپینے ئے کی سپینے ئے نہ کی پہ پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شو ه ی کہ مفعول بل څوک وی هغه ضمیر راوړل کیږی چه د هغه مفعول قا ئمقام وی : مذکر مؤنث مفرد جمع مفرد جمع سپین مے کے سپین مو کے سپینے مے کے سپینے مو کے سپین دے کړم سپین مو کړم سپینے دے کړم سپینے مو کړم سپین ئے کړم سپین ئے کړم سپینے ئے کړم سپینے ئے کړم ب : دنورو ( ول ) والا مصادروڅخه ( یعنی هغه چه د فعل ماده ئے صفت یا هغه نور نه وی ) دالتزامی فعل اشتقاق په دوغه سی کیږی لکه چه د ( ل ) والا مصادرو د ( ج ) په مادے کښے ئے بیان وشو :

۲۵۵ مثبت منفی وئے رہی وم ولئے نہ رہی وم وئے رہی وے ولئے نہ رہی وے وئے رہی وی وئے نہ رہی وی وئے رہی وو وئے نہ رہی وو وئے رہی وی وئے نہ رہی وی وئے رہی وی وئے نہ رہی وی په پاستو مثالو کښی مفعول غائب مفرد ذکر شوی که مفعول بل څوک وی هغه ضمیر راوړل کېږی چه د هماغه مفعول قائمقام وی : مفرد جمع وئے رہی وے ومو رہی وے وئے رہی وم ومو رہی وم وئے رہی وم وئے رہی وم

۲۵۶ ۳ - د (بدل) والا مصادر و سخه : الف : د سغمه د ول (بدل) والا مصادر و سخه (چه د فعل ماده ئے صفت یا د مفعول اسم مخفف یا منسوب اسم وی ) د التزامی فعل اشتقاق دغه سے کیږی چه د مصدریت نښه ئے کیږی د پانے په وروسته کښے د (ش) توره ی پسی (بسیط فعلی ضمیرونه) راوړل کیږی ، په نفی کښے د (ش) د توری نه مخکښے د نفی ادات (نه) هم راوړل کیږی آو د مؤنث دپاره د فعل د مادی په وروسته کښی د مفرد دپاره (ه) آو د جمع دپاره مجهوله (یے) راوړل کیږی : مذکر مؤنث مثبت منفی مثبت منفی غوزار شم غوزار نه شم غوزاره شم غوزاره نه شم غوزار شے غوزار نه شے غوزاره شے غوزاره نه شے غوزار شی غوزار نه شی غوزاره شی غوزاره شی غوزار شو غوزار نه شو غوزارے شو غوزارے نه شو

۲۵۷ غوزارشی غوزار نه شی غوزارے شی غوزارے نہ شی غوزارشی غوزار نه شی غوزارے شی غوزارے نہ شی ب : د نورو (بدل) والا مصادر و څخه (یعنی هغه چه د فعل ماده ئے صفت لیا یغہ نور نه وی) د التزامی فعل اشتقاق دغه ډول کیږی چه د حال د صیغے پہ سرکښے د (و) توری زیاتیږی : مثبت منفی ودریږم ونه دریږم ودریږے ونه دریږے ودریږی ونه دریږی ودریږو ونه دریږو ودریږی ونه دریږی ودریږی ونه دریږی ۴ - د (کول) والا مصادر و څخه :

۲۵۸ الف : د بغه دول (كول) والا مصادر و شخه (چه د فعل ماده ئے صفت بیا د مفعول اسم مخفف بیا منسوب اسم وی د انتزاعی فعل اشتقاق ہغہ دول کیبزی لکه چه د (ول) والا مصادر و د (الف) په ماده کښے ئے بیان وشو: مثبت منفی پرے ئے کم پرے ئے نه کم پرے ئے کے پرے ئے نہ کے پرے ئے کی پرے ئے نہ کی پرے ئے کو پرے ئے نه کو پرے ئے کئ پرے ئے نہ کئ پرے ئے کی پرے ئے نه کی په پاسنو مثالو کښے مفعول غائب مفرد ذکر شوه ی که مفعول بل څوک وی ہغہ ضمیر راوړل کیبزی چه د ہغہ مفعول قائمقام وی :

۲۵۹ مفرد جمع پرے کعے پرے مو کعے پرے دے کم پرے مو کم پرے ئے کم پرے ئے کم ب: دبیغہ ډول (کول) والا مصادروڅخه (چه د فعل ماده ئے صفت بیا هغه نورنه وی) دمصدریت نښه لرے کیږی دپاتے په وروسته کښے د (و) توری پسے د (ک) توره ی، ورپسے (بسط فعلی ضمیرونه) راوړل کیږی، په نفی کښے د (و) د توری نه وروسته دنفی ادات (نه) هم راوړل کیږی : مثبت منفی تیتے و کم تیتے ونه کم تیتے و کعے تیتے و نه کعے تیتے وکی تیتے و نه کی تیتے وکو تیتے و نه کو

۲۶۰ اتیتے وکی اتیتے و نه کی اتیتے وکی اتیتے و نه کی ۵ - د ( کېدل) والا مصادر و سخه : الف : د ہغہ ډول (کېدل ) والا مصادرو سخه (چہ د فعل ماده ئے صفت یا د مفعول اسم مخفف یا منسوب اسم وی ) د التزامی فعل اشتقاق ہغہ ډول کېږی لکہ چہ د (ہېدل ) والا مصادرو و د ( الف ) پہ مادے کښے ئے بیان وشو : مثبت منفی ہوساشم ہوسا نہ شم ہوساشے ہوسا نہ شے ہوساشی ہوسا نہ شی ہوساشو ہوسا نہ شو ہوساشئ ہوسا نہ شئ ہوساشی ہوسا نہ شی

٢٦١ ب : دنورو (کېدل) د الا مصادر وڅخه (یعنې هغہ چہ دفعل ماده ئې صفت یا هغہ نور نہ وی) د مصدریت نښہ لرې کېږی دپاتے پہ ورستہ کېنئے د (و) توره ی پسے د (ش) توره ی ور پسے (بسیط فعلی ضمیرونہ) راوړل کېږی پہ نفی کېنے د (و) دتوری نہ ورستہ د نفی ادات (نہ) ہم راوړل کېږی خو دغہ راز افعالو دمتکلم آو مخاطب صیغے نہ استعمالېږی : مثبت مفرد غائب : جړ گہ وشی جمع د غائب : جړگے وشی منفی جړ گہ و نہ شی جړگے و نہ شی ہر کلکہ چہ دشرط ادات (کہ) آو نور ددغے صیغے (التزامی صیغے) پہ سر کېنے راوړل شی دغہ صیغہ د شرطیت پہ ځای کېنے ہم استعمالېږی : کہ ئے دوہم څوک ئے پښتنہ ہم نہ کوی . آو ہمدغہ رنگہ دغہ التزامی صیغہ د استفہام دپاره ہم وئیلہ کېږی آو پہ څنگ آو لہجے سره بېلېږی : وئے وہم .

٢٦٣ د استقبال فعل استقبال هغه وی چه دیوی چاری وقوع یا نه وقوع په راتلونکی زمانی کښی وښئی اشتقاق ئی دغہ سی کیږی چه په التزامی فعل کښی د (بہ) ادات زیاتیږی: ١ - کہ دالتزامی فعل لمړی توری (و) وی دغه ادات د (و) د توری نه وروسته راځی : مثبت و بہ ژارم و بہ ژاړو وبه ئی و یی وبه یی ویی و به ئی و پوئی و به یی و پوئی (و به پوژم) منفی و به نه ژاړم و به نه ژاړو وبه ئی نه ویی وبه یی نه ویی و به ئی نه ږ پوئی و به یی نه ږ پوئی (و به نه وپوژم)

۲۹۳ ۲ـ که دالتزامی فعل لمړه‌ی توره ی (و) نه وی آو د فعل ماده ئې معناوره کلمه وی د استقبال ادات د هغې کلمې نه وروسته راوړل کېږی: مثبت منفی سپین به ئې کړم سپین به ئې نه کړم نیټ به مې کړی نیټ به مې نه کړی غوزار به شم غوزار به نه شم پرې به ئې کړم پرې به ئې نه کړم پرې به مې کړی پرې به مې نه کړی ایښې به وکړم ایښې به ونه کړم هوسا به شم هوسا به نه شم جرګه به وشې جرګه به ونه شې ۳ـ په هغه دوں (ل) والا مصادرو کښې چې په التزامی فعل کښې د صیغې لمړه‌ی توره ی (و) نه وی آو د فعل ماده ئې هم معناوره کلمه نه وی د استقبال ادات

۲۶۴ د فعل د مادی پہ منځ کښے نہ و وځی چہ پہ آورید و پورے اسرہ لری : مثبت کے پرنم کے پرنے کے پرنی کے پرنو کے پرنی کے پرنی منفی کے پر نہ نم کے پر نہ نے کے پر نہ نی کے پر نہ نو کے پر نہ نی کے پر نہ نی اقتداری فعل اقتداری فعل ہغہ دہ ی چہ دیوے چارے کول یا نہ کول د فاعل پہ واک کښے وی اما فعل تمنے صادر شوه ی نہ وی. دغہ فعل ہم درے زمانے (مطلقه ماضی، حال، استقبال) لری ، اشتقاق ئے د ٹولو مستعملو مصادر و څخہ د مصادر و

۲۶۵ دا نوعو په اعتبار په لاندینی ډول سره کېږی : ۱ - ماضی صیغه : الف : د (مخصوص لازمی دل) والا، او (متعدی دل) والا) مصادرو آو د (ول) آو (کول) والا مصادرو په وروسته کښے (ای) زیاتیږی، پسے د فاعل د تعین د پاره (مرکب فعلی ضمیرونه) او ورپسے (شو (۱)) وروسته د مفعول د تعین د پاره که ( فعل مفعول ولری) (بسیط فعلی ضمیرونه) راوړل کېږی، په نقی (۲) کښے لمړی د نقی ادات (نه)، پسے (مرکب فعلی ضمیرونه) ورپسے (شو) وروسته (بسیط فعلی ضمیرونه) تننے وروسته پاتې صیغه را وړل کېږی : مثبت خند ولای مے شو وهلای دے شو منفی نه مے شو خند ولای نه دے شو وهلای (۱) ځینې پښتانه (شوای) راوړی. (۲) ځینې پښتانه په نقی کښے (نه مے) وائی چه : (نه لای مے شو).

٢٦٦ رہی ولای نے شو نہ ئے شو رہی ولای پرے کولای نے شو نہ ئے شو پرے کولای ب : دنورولازمی (ل) والا مصادرو آو (پدل) آو (کپدل) والا مصادرو په وروسته کښې (ای)، پسې (شو)، ورپسې د فاعل د تعیین دپاره (بسیط فعلی ضمیرونه) راوړل کېږی، په نفی (١) کښې د (شو) نه مخکې دنفی ادات (نه) هم راوړل کېږی : مثبت منفی کښناستلای شوم کښناستلای نه شوم درپدلای شوې درپدلای نه شوې پرې کېدلای شو پرې کېدلای نه شو ٢- دحال صیغه : د ورستو مصادرو څخه داقتداری فعل دحال صیغه دغه سې جوړېږی چه دمصدر (١) یعنې پښتانه په نفی کښې دغه سې وائی چه (نه شوم کښناستلای) .

٢٦٧ په وروسته کښے (دی) پسے د مفعول دتعین دپاره (مرکب فعلی ضمیرونه) ورپسے (ش) وروسته (بسیط فعلی ضمیرونه) راوړل کیږی ؛ په نفی کښے لره یی دنفی ادات (نه) پسے (مرکب فعلی ضمیرونه) ، ورپسے (ش) وروسته (بسیط فعلی ضمیرونه) ،غقنے وروسته اصیغه راوړله کیږی ؛ مثبت منفی خندلای شم نه شم خندلای و هلای ئے شئے نه ئے شئے وهلای رہی ولای دے شی نه دے شی رہی ولای کہناستلای شو نه شو کہناستلای درہدلای شئی نه شئی در هدلای پرے کولای ئے شئی نه ئے شئی پرے کولای هوسا کید لای شو نه شو هوسا کیدلای

٢٦٨ ٣ - داستقبال صیغه: داقتداری فعل واستقبال صیغه پدو داقتداری فعل دحال دصیغے پڅیر ده یواځی واستقبال ادات (به) په کښی زیاتیږی چه دغه ادات هم په اثبات کښی د (ای) ، آو په نفی کښی دنفی ادات (نه) څه وروسته راوړل کیږی: مثبت منفی خندلای بشم نه به شم خندلای وهلای بئے شے نه بئے شے وهلای رہړ ولای به ئے شی نه به ئے شی رہړ ولای کښناستلای به شو نه به شو کښنا ستلای در بدلای به شی نه به شی در بدلای پرے کولای به دے شی نه به دے شی پرے کولای ہو سا کید لای به شی نه به شی ہوسا کید لای

۲۶۹ امر صیغه ده ی چه دیوے چارے پر کولو حکم کوی، په پښتو کښے امر د اشتقاق د ډول په نسبت دوه رازه ده ی : ۱- معهود امر : ۲- غیر معهود امر : ۱- معهود امر : صیغه ده ی چه دیوے معهودے چارے پرکولو حکم کوی لکه : لاړ شه ، چه په دغه امر کښے دتک ځای محلے دآمر آو مامور په منځ کښے مذاکره آو معین شوه ی چه دواسره په خپلو ذهنو کښے پرے پو هیږی ددغه ډول امر اشتقاق دغسـے کیږی چه په مفرد حاضر امر کښے د التزامی فعل د مخاطبے صیغے روسته ی توره ی په (ه) و نجپړی په جمع کښے د حاضر امر آو په مفرد آو جمع کښے د غائب امر همامُه التزامی صیغے د امر پرځای هم استعمالیږی مگر په غائب امر کښے د (دے) لفظ هم زیا تیږی ، که د التزامی فعل لمړه‌ی توره ی (و) وی د (دے) لفظ دلمړی توری نه وروسته راځی آو که لمړه ی توره ی (و) نه وی

۲۷۰ آ و د فعل ماده معناوره کلمہ دی دہغے نہ وروستہ راځی آو کہ دوے دوو نہ یو ہم نہ وی نو د ( دے ) لفظ د فعل د مادی پہ منځ کښے نہ ووځی : دحاضر امر مثال التزامی فعل معهود امر مفرد جمع مفرد جمع وخاندے وخاندی وخانده وخاندی کښنے کښنی کښنہ کښنی وخنجے وخنجی وخنجہ وخنجی ولے وہے ولے وہی ولے وہہ ولے وہی ولے رہبر دے ولے رہبر وی ولے رہبر دہ ولے رہبر وی غوزارئے کے غوزارئے کی غوزارئے کہ غوزارئے کی و درہیزے و درہیزی و درہیزہ و در ہیزی غوزار شے غوزار شی غوزار شہ غوزار شی

۲۷۱ پرے ئے کے پرے ئے کی پرے ئے کہ پرے ئے کی کاروکے کاروکی کاروکہ کاروکی ہوساٹے ہوساشی ہوساشہ ہوساشی د غائب امر مثال التزامی فعل معهود امر مفرد جمع مفرد جمع وخاندی وخاندی ووی خاندی ووی خاندی کہنی کہنی کے دی نی کے دی نی وخنجی وخنجی ووی خنجی ووی خنجی وئے وہی وئے وہی ووی وہی ووی وہی وئے رہی وی وئے رہی وی ووی رہی وی ووی رہی وی غوزارئے کی غوزارئے کی غوزار دی کی غوزار دی کی و درہيری ودرہيری ووی درہيری ووی درہيری

۲۷۲ سپین شی سپین شی سپین دے شی سپین دے شی پری ئے کی پری ئے کی پری دے کی پری دے کی کارو کی کارو کی کار دے وکی کار دے وکی ہوساشی ہوساشی ہوسا دے شی ہوسا دے شی دہغہ سری بیاشی د تعیین د پارہ چہ امر پری اجراکیږی پہ متعدی امر کښے ورستہ تر (و) چہ د کلمے پہ سر کښے وی بیا دفعل د مادی تر معناوری کلمے وروستہ آو کہ دوه دووند یو هم نه وی دفعل د مادی پہ منځ کښے (مرکب فعلی ضمیرونہ) راوړل کیږی : مفرد جمع دے ووهہ ومووهہ غوزارئےکہ غوزارئے کہ کے ئے نږوه کے ئے نږوه ۲ - غیر معهود امر : غیر معهود امر صیغہ ده ی چہ دیوے نامعهودے چارے پہ کولو حکم کوی لکہ : (خہ) چہ پہ دغہ امر کښے دتګ ځای و آمرد نامعهود پہ منځ کښے مذاکره آو

۲۷۳ معین شوهی نه وی ، دغه دول امر د عتاب په وخت کښی د تنبیه په صورت د پیل کیږی کله کله داستمرار معنی هم په کښے وی اشتقاق ئے دغہ سے کیږی چه د حال صیغے وروسته ی توره ی په مفرد حاضر امر کښے پہ (ه ) واوځیږی د حاضر امر په جمع کښے آو د غائب امر په مفرد آو جمع کښے هماغه د حال صیغه داستمراری امر پر ځای ہم استمالیږی مگر د غائبے صیغے په وروسته کښے د (دے) لفظ هم زیا تیږی : د حال فعل غیر معهود امر مفرد جمع مفرد جمع خاندے خاندی خاندہ خاندی کښے کښنی کښہ کښنی ځیږے ځیږی ځیږہ ځیږی ویئے وی ئے ویئے وی ئے ړہ وی ئے ړہ وی ئے ړہ وی ئے ړہ وی ئے

۲۷۴ در پہیزی در پہیزہ در پہیږی در پہیږی غوزار پہیزی غوزار پہیزہ غوزار پہیږی غوزار پہیږی پری کوی ئی پری کوہ ئی پری کوی ئی پری کوی ئی ہوسا کیږی ہوسا کیږہ ہوسا کیږی ہوسا کیږی دغائب استمراری امر مثال د حال فعل غیر معہود امر مفرد جمع مفرد جمع خاندی خاندی خاندی دی خاندی دی کښی کښی کښی دی کښی دی دہغہ سړی لیاشی د تعین دپارہ چہ امر پری اجرا کیږی پہ متعدی امر کښی د امر د صیغی پہ وروستہ کښی ( مرکب فعلی ضمیرونہ ) راوړل کیږی : مفرد جمع وہہ ئی وہہ مو

۲۷۵ پری کو ه ئی پری کوه ئی نہی نہی هغہ ده چه دیوی چاری پر نہ کولو حکم کوی، پہ پښتو کښے ددواړو امرو پہ مقابل کښی یواز نہی ده هغه هم دغہ سے اشتقاقيږی چہ دغير معهود امر پہ سرکښی د مخاطب دپاره (مہ) آو د غائب د پاره (نہ) راوړل کیږی، مګر پہ غائب کښی د (دی) لفظ چہ د امر د صیغے پہ وروستہ کښی راتہ پہ نہی کښی د نہی ادات (نہ) څخہ وروستہ راځی : مه خانده ، مہ کہنہ، مہ لے و ہہ ، نہ دے خاندی ، نہ دے کښی ، نہ دے وهی . تنبيه - د مركب فعلی ضمیرونو ځای د افعالوں پہ اشتقاق کښی پاس د ښودل شوخو هر کلہ چہ د افعالوں سره نورے کلمے ګډے شی مرکب فعلی ضمیرونه خپل ځای د ښی آو د جملے د ړومبنی کلمے نہ وروستہ راځی : پرون مے وه واہہ، ملک مے پرون وہلے .

٢٧٦ دکره فرع دکره فرع لکه چه وصفت په څپړنی کښی بیان شو دقیاسیه صفاتو یعنے کنول کیږی آود (فاعل اسم، مفعول اسم، مشبه صفت، دفاعل مبالغه) څخه عبارت ده ی ددغه له لامله چه دکره (فعل) څخه جوړیږی نو ځکه هریوه ته یے دکره فرع وییل شوے. فاعل اسم فاعل اسم ہغہ کلمہ دہ چہ د فعل کو ونکے ی ښئی دغہ ہم دغہ سے جوړیږی چہ دمصدر وروستے ی توره ی چه (ل) ده ی لرے کیږی دپاتے په وروسته کښے چه دفعل ماده ده دمذکر دپاره (ونکے ی) آودمؤنث دپاره (ونکے) راوړل کیږی: مــــــصـــــدر دہل تلل دفعل ماده وه تل مفرد فاعل اسم وہونکے ی تلونکے ی

۲۷۷ وتل وت وتونکنکی بکول بکو بکونکنکی ریردل ریر ریرونکنکی رژول رژو رژوونکئے خوندی کول خوندی کو خوندی کوونکئے کهدل کهد کهدونکئے ریړدل ریرړ ریرړونکئے مفعول اسم مفعول اسم هغه اسم دهی چه فعل پر هغه واقع شوی وی په لاندینو ډولونو سره جوړهیږی : ۱ - دمتعدی (ل) والا مصادر و آو د بعض د ول (ول) والا آو (پدل) والا مصادر و نه چه دفعل ماده ئے صفت یا د مفعول اسم مخفف یا منسوب اسم

۲۷۸ نه وی د مفعول اسم اشتقاق دغه سی کیږی چه د مصدر په وروسته کښی (ه ی) راوړل کیږی : مصدر مفعول اسم وهل وهلی کښول کښولی رپډل رپډلی کله کله (شوی) هم د دغه ډول مفعول اسم په وروسته کښی راوړل کیږی : وهلی شوی، کښولی شوی . ۲- د هغه ډول (ول) والا او (ېدل) والا مصادر و څخه چه د فعل ماده ئی صفت یا د مفعول اسم مخفف یا منسوب اسم وی او هم د (کول) او (کیدل) والا مصادرو نه د مفعول اسم اشتقاق دغه سی کیږی چه د مصدر نه د مصدریت نښه لیری کیږی د پاتی په وروسته کښی (شوی) راوړل کیږی :

۲۷۹ مصدر غونزارول غونزاریدل پرے کول پرے کیدل مفعول غوزار شوی غوزار شوی پرے شوی پرے شوی د فاعل مبالغہ د فاعل مبالغہ ہغہ صیغہ دہ چہ دیوے چارے دظہور زیاتوالی د فاعل شخہ ښئی دغہ صیغہ پہ لاندینو ڈولو نوسرہ جوړیږی : ۱— د فعل د مادی پہ وروستہ کښے د مذکر دپارہ ( ندوکی ) آو د مونث دپارہ ( ندوکے ) راوړل کیږی ؛ ژر ندوکی ، ډپرندوکی ، کرپندوکی . ۲— د فعل د مادی پہ وروستہ کښے د مذکر دپارہ ( ند ) آو د مؤنث دپارہ ( نده ) راوړل کیږی : گر بند ، تڑبند ، بھندھ .

۲۸۰ ۳ ـ د فعل دمادے لہا دیوہ اسم پہ وروستہ کښے (اوو) راوړل کېږی : غوښاوو ، پخلاوو. مشبه صفت مشبه صفت هغه صیغه ده چه د فاعل تل والی (مداومت) پر یوه چارے باندے ښئی ، مشبہ صفت په لاندینی ډول سره جوړېږی : ۱ـ دیوه اسم په وروستہ کښے (مار) راوړل کېږی لکه : جګړه مار ، دودی مار. ۲ ـ دیوہ صفت اسم په وروستہ کښے (ن) راوړل کېږی : ډارن ، ځاپوړن(۱). ۳ ـ دیوه صفت اسم په وروسته کښے (ګر) راوړل کېږی : لوبګر ، کودګر. ۴ ـ دیوہ اسم لہا د مصدر اسم په وروستہ کښے (زن) راوړل کېږی : توزن ، لامبوزن . (۱) د (ن) تورہ ی منسوب اسم نښہ هم ده لکه : ژرون ، مګر د معنی غصے بېله ای شی : که دیوے کلمے په وروستہ کښے د(ن) وہ آو د فاعلیت معنی ورسره وه هغه کلمہ مشبهہ صفت ده ی کہ د فاعلیت معنی ورسره نه وه هغه کلمه منسوب اسم ده ی .

۲۸۱ ۵ – د فعل د مادے پہ وروستہ کښے ( ندوی ) راوړل کیږی : ساتندوی ، ګنندوی. کہ ددغہ پاسنی صفت موصوف مؤنث وی د پاسنونبو پہ وروستہ کښے (ہ) ہم زیاتیږی : جګړه ماره ، ډارنه ، لو بګره ، لامبوزنه ، ګنندویہ .

۲۸۲ درے یمہ څانګہ ادوات یا توری د آلے تورہ ی ہ ی آلہ ھغہ شی دہ ی چہ دیوے چارے د اجرا د واسطہ وی. ہر کلہ چہ دځینو اسماؤ پہ وروستہ کښے دغہ تورہ ی راشی ھغہ اسم د آلے اسم ګرځی لکہ چہ تفصیلات ئے دلمړی څانګے پہ لمړی څپرکی کښے بیان شوی.

٢٨٣ د احتمال توری کوندے، لکه چه هر کله چه دا حتمال بیان مدعا وی دغه توره یی استعمالیږی؛ کوندے کاله ته تلله یی وی، لکه چه دغه کورنه ښیری چه تر هوسه رانه غدی. د استتحات توری تر استتحات د تحت و طلب په معنی آ و استعلا مقابل ده یی: تر میز لاندے، تیږ لاندے، په هغه نسبت کښے چه د استعلا په کښے نه وی هم استعمالیږی: تر تیغه ته را ته ئیزه دے ئے. په دغسې نسبت کښے د (پر) د توری استعمال د فصاحت مخالف بلکه غلط ده یی. (پر) چه د استعلا توری کښے ئے بیان شو ه یی.

۲۸۴ په هغه نسبت کښی استعمالیږی چه استعلا په کښی مقصودوی: پر تا جلګ ده ی. داستدراګ ادات خو ، مګر، اما ، لیکن لمړنی یی پښتو دوه یم پارسو آو وروستی دوه عربی دی. ټول داستدراک ادات دی: دیرا نده یی کښی وکر خوموفق نشو. وروستی دری هم په هغۀ معنی آو په هغۀ ځای کښی استعمالیږی خو چه لمړی یی وی وروستو درو ته دومره ضرورت نشته. استدراک داوراک وطلب په معنا ده ی دغه ادات ددوه یمی جملی په سرکښی چيلمړی جملی و هم لری کوی؛ راځی. ځکه چه دنفی آو اثبات له لامله ددوغودوجمو په منځ کښی اختلاف آو مغایرت وی مثلاً په پاسنی مثال کښی متکلم مدعا ددغی خبر پوهول ده ی چه غائب موفق نشو. خو لمړی سرکښی هرکله چه جمله د (دپرکوشش یی وکر) ایرا دوی مخاطب کمان ګوی چه موفق شو ځکه چه کوشش کوونکی ډیری وخت

۷۸۵ موفق کیږی نو ځکه په دغه ځای کښے متکلم وائی چه (خوموفق نشو) ترڅو چه دافادی نقصان اکمال شی. (خو) کله دتہدید ادات ہم وی لکه : ته خو لاړشه! ته خو زده کړه مه کوه! کله د تنبیه ادات شی: خولارشه! خو وه وایه! خو نو ولی نه کښے! کله کله دحصر آو قصرادات وی . حصر دیوه حکم انحصارده ی په یوه شی پوری لکه : ستأظیفه خودپښتوخدمت ده ی ! یعنے بل څه نه ده ی چه په دغه کښے خدمت پښتو پورے حصرشوه ی . دقصرادات د ہرے کلمے نه چه وروسته راشی هغه کلمه (مقصور) آو بلی ئے (مقصورعلیه) شی لکه چه پاسنی مثال کښے وظیفه مقصور آو پښتو خدمت مقصورعلیه ده ی. کله کله د دغه پرځای د (یو اځے) یا (ځانته) یا (ځانله ) کلمے استعما لیږی : مثلاً با لته خو یواځے تلے ی وم . چه په دغه کښے تگ متکلم پورے حصر شوه ی.

٢٨٦ داستثنا توری بے ، پرته (بے) داستثنا ادات ده ی دمستثنا نه مخکے راځی ؛ ټول راغلل بے أټک. مګر داستثنا دپاره یواسطے ده پرلپزه استعمالیږی د هری وخت (دله) لیا (د) سره یوځای استعمالیږی: ټول را غل بے له آټک ، نو لو د ویل بے دوټک. هرکله چه د جنس اسما ئو سره راشی د نفی معنا ښئی : بے کوره ، بے ښځے. (پرته) دغه هم دپاسنی پڅیر داستثنا دد پاره په همانه معنی آو موقع کښے استعمالیږی؛ پرته له تور که نور ټول هلکان زده کړه کوی. ټول راغله پرته دآټک. که دپښیات آوخوښے د بیلو په معنی استعمال شی تالته ادات نه ده ی. د استعلا توری پر، باندے لمره ی داسم نه مخکے آو دوه یم د اسم نه وروسته راځی : پرآس ، کتاب باندے.

۲۸۷ کله د واسره یوځای استعمالیږی : پر کتاب باندے . کله کله د (تفصیل ادات) شی لکه : پر ما عالم ده ی، پرمغہ باندے غښتله ی ده ی. داستفہام توری چا ، څوک ، څه ، کوم ، کومه ، کومے ، څومره ، کله ، چیرته ، چیرے ، ولے ، څه دپاره ، څه له ، څنګه . تفصیلات ئے دلری ځانګے پہ درے یم ټوکی کښے بیان شوی. داستکراہ توری اوف داستکراہ په وخت کښے یواځے یا د جملے پہ سر کښے استعمالیږی : اوف ، اوف څومره ناو له ی ده ی .

۲۸۸ د اضافت ادات د که په اضافی جملو کښې د مضاف اليه نه مخکښې راشی د اضافت ادات شی: دکونے ور، د پښتون ژبه . د بيان توری چه (چه) داسمانو آو افعالو نه وروسته د بيان د پاره راځی : آهنگ چه کابل ته تلله ی بیائے احوال بېرته نه ده ی راغلی، تا چه وه ویل خه پرې پوه شوم . کله د تشبيه آو تمثيل ادات وی: چه د بل عزت کوئی خپل عزت کوی. کله د مفاجات ادات شی : خبرے مے کولے چه درغلم . د پلوتوری را ، در ، ور پلو : سمت آو جهت ته وائی ، هر کله چه دغه توری دځينو مصادروا وافعالوسره راشی

۲۸۹ د خوا آو پلو معنا ښئی : ( را ) د فعل مخ آو جبهہ متکلم خواتہ سپئی : راځی ، را سپږی ، را کاږی . ( در ) د فعل مخ آو استقامت د مخاطب خواتہ ښئی : درځی ، در سپږی ، در کاږی . ( ور ) د فعل مخ ، غائب خواتہ سپئی : ورځی ، ورسپږی ، ورکاږی . کله چه د غینو الفاظو آو مصادرو سره یو ځای شی ځینی مصادر تشکيلوی چه دغو مصادرو ته ( مزيد فيه ) وییل شوهی : راغلل ، درغلل ، ورغلل ، را پسپږه کول ، درکول ، وركول . د تأثرتوری اخ ، وخ ، ويش ، اوف ، وی ، وی وی تأثر : دیوه شی تر تأثیر لاندی هوسیدل آو تاثیری حس کول ، مکدر کیدل آو حزن آو کدر حس کول ده ی نو هر کله چه چاته کوم مادی یا معنوی خوږ ورسپیږی دخپل تاثر آو تا لم دښوولو دپاره په سئو تورو ندیو بواسطے ہیا، کومے جلے آو عبارے په سر کښے ذکر کوی : اخ لاس مے خوږ شو ؟ وخ زسره مے له ديره غمہ و چاود .

۲۹۰ ولیش پنبدی ژوبلۂ شوه ! اوف له دپره غمه مرشوم ! وی خدایه دغه څه حال ده ی ، وئ وی علامی ماته شوه . دتاکید توره ی خود دعربی (البته) مقابل ده ی چه د (مطلقاً) په معناده ی آودتاکید دپاره راځی ؛څوک چه مسلمان وی خود به غزا کوی !څوک چه بدګرځی خود بد به پرځی . دتانیث توری ه ، ی ، ا دلس ی ځائی په لمړی څپرکی کښے ئے بیان شوه ی . دتحسین توری آپرین ، واه ، واه واه دغه تول ہر کله چه تحسین آو تقدیر مدعاوی دجملی په سر کښے استعمالیږی؛آپرین ښه کار دے وکر ، واه څه ښه شعر دے ویله ی ، واه واه څه ښه ہنر ده ی .

۲۹۱ د تحسر توری هی، هی هی، هی هی هی، هر گوره، ارماند تحسر مخه ده ی چه یوشی ی دسری زړه و غواصی لاس ته ورنشی آوزړه ئے ورپسے مین مین شی بیا دیوه شی پہ فوت آو ورکید لوسره ی تاسف آو تلهف وکی . په دغه سے حال کښے پاسنو تورو نه یو یواسطے بیا دیوے جملے آو عبارے پہ سر کښے ویل کیږی : هی څه ښے شپے آو وریځے وے! هی هی څه ښه سره ی وه مرشو؟ هی هی هی څه ښه مانړۍ وه خوشے ئے ورانه کړه ! هر گوره چه په لاس را نه غله ی ! ارماند چه ښے مے گودے وی . د تحفظ توری یون، به، ښه ، وار تحفظ ساتنے تہ وائی هر کله چه دیوه شی ساتنه چا پورے اسره ویسی دغه توری استعمالیږی : (یون) د ځینو حیواناتو آومواشیو د اسمانو په وروسته کښے راځی آو مذکر محافظ

۲۹۲ آوساتون سئى لکه : شپربون ، آسبون . ( به ) دځينوحيو انا تو آومواشيو داسمانو په وروسته کښے راځی آو مذکر محافظ آو ساتون سئى لکه : آسبه ، خربه . کله کله دبی ساهو جنس اسمانونه وروسته هم راځی لکه : خښبه ، رکبه . (بنه) دځينوحيوانا تو آومواشيو داسمانو په وروسته کښے راځی آومؤنث ساتون سئى لکه : غوبنه ، خربنه . (دار) دپارسوڅخه ماخو ذده ی آوداسمانو په وروسته کښے راځی؛ پهره دار ، تهانه دار. د تشبیه توری سے ، لکه ، پُخپّره غوندے،ګنړه ،کیښے ،ګوا ،ګواکی (۱) دغه ټول دتشبیه ادات دی چه د تمثیل ادات هم ورته ویل کیدای شی . تشبیه ورته کول دیوشی دبل شی ته ده ی نو ځکه دغه توری دیوه شی و ورته کونی په وخت د بل ته با استعمالیږی . (۱) د (پہ شان ، شانه ، په ډول ، پر راز ) کلمات هم دتشبیه دپاره راځی .

۲۹۳ (سے) هر کله چه داشاری اسمونو سره راشی تشبیه آو تمثیل بیا نوی: دغه سی، هغہ سی، ہغہ سی، ہوند سی. (لکه) د تشبیه په وخت کښی دمسبه به مخکښی راځی : لکه کوکی . (پَچِّر) د تشبیه په وخت کښی مشبه به نه وروسته راځی : تیږی پچیر. (غوندی) دغه هم د تشبیه په وخت کښی مشبه به نه وروسته راځی : نغږی غوندی. کله دوه یم (لکه) د دری یم آو څلورم سره یوځای راځی : لکه سپوږمی پچیر لکه نمر غوندی . (ګنړه) په دی غور هډله یی ګنړه ډاګ په سره کالینو فرش شوه یی . کله د تعریض په مقام کښی استعمالیږی چه په دغه حال کښی (تعریضی تشبیه) ورته وائی : یو اڅی پښتونے چه زده کړہ ګنړه ده یی هم پښتون شو، ګنړه شاعر شوه یی . (ګینې) په هماغه معنا آو مقام چه پاسند یی استعمالیده استعمالیږی: واښه شند شوی وه ګینی ډاګ په زرغونو بخملو فرش شوه یی وہ، ګینی تندر ووری.

۲۹۴ (گوا) و (گویا) خینچے چہ پار سو دهی ماخوذ دهی په هغه معنا آو مقام چه پاسنی دوه استعمالیدل، استعمالیږی : وغہ سے تیاره ده گواشپه شوه ،گوا ما کرموی. (گواکی) و (گویا، آو (کہ) خینے چہ پار سودی مرکب دهی په ہماغه معنا آو مقام چه پاسنی ورے استعمالیدل دغه هم استعالپږی : برښناوی وګیږ خښته د پره رنراشوه. گواکی ورځ شوه . گواکی دهی هم پښتون دهی . وتصدیق توری هو ، ہوکی ، یے تصدیق : دیوے خبرے یا دیوے چارے دسم والی آورښتیوالی منل آو بیان دهی . هر کله چہ دیوے خبری یا کره تصدیق مدعا وی یوله دغو ادا تو ځینے استعمالپږی. ناکله دو یوونۍ خوښے پورے اره لری : مثلاً کہ څوک چانه پوښتنه وکی چہ پښتو ز به رسمی شوه؟ مخاطب د تصدیق دپاره وائی (ہو) یا (ہو کے) یا (یے) . وتصغیر توری ک ، ه کدی ، ونه ی ، و نه که ی، گی، که ،کی ، ه گی ، ونے ، گی .

٢٩٥ دلمری ځانګی په لمری څپرکی کښی بیان شوی . د تعجب توری په ، په هه ، په هه هه ، په هآ ، په هآ هآ ، پوهو ، پوهو هو ، اوهو ، اوهو هو ، ا هے هے ، ا هے هے هے ، څہ ، څنګه ، څومرہ ، هـــــا . ( په ) د تعجب او استغراب ادات ده ی : په ! څومره د هر ځ دی ! په ! تماشه خبرے کوی . ( په هـهـ ) هم د تعجب آو استغراب ادات ده ی : په هه دغه سړی په دے کونی کښے ځائیږی . ( په هـهـ هـهـ ) د تعجب د مبالغے د پارہ استعمالیږی : په هه هه څومره د هـر ځک غوند شوی . ( په هآ ) دو غه آو د ( په هه ) د استعمال محل یو ده ی . ( په هآ هآ ) دو غه آو د ( په هه هه ) د استعمال محل یو ده ی . ( پوهو ) دو غه آو د ( په هه ) د استعمال محل یو ده ی .

٢٩٦ (پوهوهو) دوغه آو د (پہ پّه پّه) داستعمال محل یوه دی. (اوهو) دوغه آو د (پّه پّه) داستعمال محل یوه دی. (اوهوهو) دوغه آو د (پہ پّه پّه) داستعمال محل یوه دی. (اہے هے) دوغه آو د (پّه پّه) داستعمال محل یوه دی. (اہے هے هے) دوغه آو د (پّه پّه پّه) داستعمال محل یوه دی. (څه) دیوه کیفیت دتعجب دپاره استعمالیږی: څه ښه لیک یے لیکلی. (څنگه) دغه هم دیوه کیفیت دتعجب دپاره استعمالیږی: څنګه چنګ چنګ ځی. (څومره) د مقدار دتعجب دپاره دی: څومره ډیر ملخ دی. (ها) دتعجب ادات ده ی: ہا ته لا مکتب ته نه ځے. کله کله د تحضیض معنی ښیی: ہا ہا ته لا ناست ئے، ہا ہا ته لا ورته گورے. کله کله د تنبیه معنا هم ښیی: ہا! پام کوی. دتعلیل توری ځکه ، ولے چه ، چه ، له لامله

۲۹۷ دغه درست د تعلیل توری دی آو په هنو جملو کښې چه د یوه حکم علت آو سبب بیانه وی داخلېږی. (ځکه) په هغو جملو کښې را و سال کېږی چه د یوه حکم علت آو لامل بیانه وی ښودنه سره کوو ځکه چه پښتانه آو سره عزیزان یو. (ولی چه) پاسنی پښېر په هماغه موقع آو معنا استعمالېږی پښتانه سړی له ښائی چه پښتو وه وائی آو پښتو وکی ولی چه پښتون په پښتو سره پښتون ده ی. (چه) پاسنو پشېر د یوه حکم علت بیانه وی د روغ مه وایه چه بیا به جزا وه وینی (له لامله) که څه هم ځینی خلک دغه ادات بولی، خو ادات نه ده ی ځکه (له) آو (لامل) څخه مرکب ده ی چه لمړی یی مفعول منه ادات ده ی آو دوه یم د سبب معنا ده ی اماد دوه یم د نه استعمال علت په نورو ځایو آو مواقعو کښی د (سبب) د لغت رواج آو عمومیت میندل ددی چه سېره هم د عربی ژبی د نفوذ اثر ده ی ښائی چه وروسته تر دغه ځپل معنا استعمال شی آو ادیبان بڼه علمی ئی ژوندی کی.

۲۹۸ د تعمیم توری هر، هره ، واړه تعمیم د یو شی خصوصیت نه ویستل او عمومیت ته شاملول دهی. (هر) د مذکر مفرد سره راځی : هر سړی ، هرڅوک ، هرچا ، هر یو تن . (هره) د مونث مفرد سره راځی : هره ښځه ، هره ورځ ، هره خوا . (واړه) د جمع سره راځی : واړه خلک ، واړه چارے . د وانقے و تقلیل توره ی بڅوند د لمری څانګی په دوه یم څپر کی کښے بیان شوه ی . د لون د تقلیل توری چک ، وبر د لمری څانګی په دوه یم څپر کی کښے بیان شوه ی .

۲۹۹ د تکثیر توری څو ، څومره (څو) که څه هم مقدار بیانیوی خو کله کله د تکثیر ادات هم ګرځی لکه : څو واری می وښاوه پنده می نه کړه. کله کله د تأکید دپاره مکرر استعمالیږی : په څو څو وارو می ورته وویل . کله کله د تقلیل ادات هم کیدای شی مګر هر کله چه تقلیل مدعادی باید ټالته د(یو) کلمه ورسره ذکر شی . مثلاً که وویل شی چه : لکه چه د یری روپۍ لری ؟ دغلته که مخاطب مدعا د قلت بیان وی وائی : نه یوڅو روپۍ دی . (څومره) دغه هم دپاسنی پشپر کله کله د تکثیر ادات کرځی لکه : خدای څومره بره ی ورکه د تمنی ادات کشکی د کلام په سر کښی ذکر کیږی : کشکی تلله ی وای ! کشکی پښتو با ندی دوخته پوه شوه ی وای! کشکی بیدای وای آو د یری روپۍ می در لودای .

٣٠٠ د تنبیه او تحضیض توری کنه ، بله ، ہلی ، مکر، نا (کنه) ترکیباتو سره چه راشی د تنبیه او تحضیض ادات شی لکه : وه وایه کنه ولے غلی یئے ! لارشه کنه ولے خوشے ناست یئے ! علم زده که کنه ولے خوشے گرزئے . کله کله د تصدیق و تأکید ادات شی : ہو کنه خپله چاره موده . ( بله ) بله ژرشه ، بله مندے . ( ہلی ) دغه آو پاسنے ی دو اسره یوه معنا یعنے خو دغومره ده چه سغه د مفرد آو دغه د جمع دپاره استعمالیږی : ہلی ژرشی ، ہلی مندے . ( مکر ) مکر ما نه پپژنے . ( نا ) د تنبیه آو تهدید د پاره راځی : نا ! پام کوہ چه و به دے وهم . کله کله د قبول ادات هم شی لکه چه د قبول په ادواتو کښے ئے هم ذکر شوه ی . (۱) تحضیض یعنے گرندی کول .

٣٠١ د جزا توری نو د جزائی جملے نہ مخکے راځی : که تہ راغلے نو ځه به هم درشم . تفصیلات دے په نحو کښے وکتل شی . د حاصل مصدر توری آوه ، نه ، ه ، نګ ، ون، ښت ، الف دلمړی څانګے په څلورم څپرکی کښے ئے بیان راغلے دی . د شرط توری که ، چه ، که ځه هم ، ترڅو ، ترڅو چه (که ) یو حکم بیا یو فعل بل پورے مشروط آو مقید کوی آو د مشروط علیہ نہ مخکے راځی: کہ تہ راغلے ځه هم درشم ، که دے مانری سازه کړه ښخہ ئے ہم ساز و سی . (چه ) دغه هم دپاسنی پخیر یو حکم یا فعل بل پورے مربوط آو مقید کوی آو دمشروط علیه نه مخکې یا وروسته راځی : چه ځه راغلم بیا تہ لاړ شه ، تہ چہ راشے ځه بہ لاړشم .

٣٠٢ (کہ څه هم) : کہ څه هم ماته تاوان راورسید خو وسپین ږیري ولاړی مې ځمکې و نه کس. (ترڅو) یو حکم بیا یو فعل بل پورې مشروط او مقید کوی او د مشروط علیه نه مخکې راځی آو په عین حال کښې د وخت استفهام بیانه وی : ترڅو ته رانه شې ده ی نه راځی ، ترڅو ته راځې څه به هم د غله یم. کله د وخت د استفهام کوی : ترڅو پورې به ووزگار ناست یو؟ (ترڅوچه) په هماغه موقع آو معنا چه پاسنۍ تورې استعمالېږه : دغه هم استعمالېږی. د صلې توری چه تفصیلات ئې دلمرۍ څانگې په درې یم څپرکی کښې راغلی. د مکان د ظرف توری ښره ی ، یا شره د لمرۍ څانگې په لمرۍ څپرکی کښې ئې بیان شوی.

٣٠٣ د عطف توری آو ، ، هم ، چه ، که ، یا ، لا ، بلکه (آو) دوه کلمی یا دوه جملی سره نښلوی (مربوطوی) لکه : آټک آو ټک راغل، پښتو ژوندی شوه آو پښتانه سرلوسی شول . (هم) هغه شی سره غوند وی چه اشتراک په کښی نه وی : لکه چه دغه ئی پوه وه هغه بل ئی هم نه سی ناپوه وه . دوه شیه‌ په یوه حکم کښی یا دوه حکمه په یوه شی کښی سره غوندوی : هم ټک وویل هم وټک ! آټک هم ولوست هم ئی ولیکه . کله د اقتران ادات شی لکه : هم غاسه . کله کله دتشریک ادات شی لکه : هم نومی ، هم سبق . (چه) دغه هم دوه شی په یوه حکم کښی غوندوی : یواطی تاوانی نه چه سپک هم شو . (که) دوه شیه په یوه حکم کښی غوندوی آو دطلب و تعیین دپاره راځی : وګوری چه آټک راځی که وټک ؟

۳۰۴ کله دشرط ادات وی لکه چه دشرط په تورو کښی هم ذکر شوی . (لیا) پاسنی پڅیر دغه هم د وه شیـه په یوه حکم کښی غوند وی آو یوغواسی : آس لیا وتک را و سپږه . (لا) د تنبیهی عطف ادات دهی : خُطے را نکړه لالے خُطے راشحه واخسته . (بلکه) دغه هم پاسنی پخیر دويشیه په يوه حكم کښی غوند وی : يو اځے روپئی نه ګنلے بلکه عزت ئے هم دګاه . د قبول توری هو ، هوکی ،ایے ، با ، بلیہ (هو) هر کله چه یوه خبره لیا یوه چاره و منله شی آو په منلو آ و اجر ا کښی ئے ځه تردد آو شبهه نه وی په دغه حال کښی دغه توری یواځے لیا د یعنے جملے په سر کښی چه په هغه سره د قبول اظهار کیږی استعمالیږی مثلاً که آس پروټک باندی ټوپک خرڅوی آو د ټوپک بیع معین آو د وارو په منځ کښی موافقت راشی آو څوک دآس نه پښتنه وکی چه تا خیل ټوپک په زر روپی پروټک باندی خرڅ کر هغه د خپلى قبول د اظهار د پاره

۲۰۵ وائی (هو) لیا دوتک نہ پښتنه وشی چه تا دآتک دغه ټوپک په زر روپی واخیست هغه هم د خپل قبول داظهار دپاره وائی (هو) لیا که څوک دچانه پښتنه وکی چه بازار ته تللی وی وے؟ وائی (هو تللی ی وم) آو که پښتنه وکی چه بازار ته ځے؟ وائی (هوحم) لیا که وه وائی چه کیږه جرگے ته لار شے وائی (ہولار پیشم) ، گڼره هر کله چه په قبول آو اجرا کښے قطعیت وی آو تر ددآ و شبهه نه وی (هو) استعمالیږی . په ماضی کښے قطعیت وی ځکه چه تیره شوے وی په حال کښے ہم دغہ سے قطعیت وی اما په هغه حال کښے چه د مضارع په ډول استعمال شی یعنی قبول آو اجرا کښے استقبالہ پورے اسره ونیسی آو ہم استقبال د دے د دے لری لیا په هغه کښے ہم د تصمیم په حیث قطعیت وی لیا شبهه آو تردد په کښے وی نو که قطعیت ئے لاره په هغه کښے ہم دغہ توره ی استعمالیږی مثلاً کہ څوک چانه پښتنه وکی چه جرگے ته ځے؟ کہ عزم ئے راسخ وی وائی (هو) همدغہ سے کہ چا ته وہ وئیل شی چه ګاډه ی به واخلی؟ کہ دڅخا عزم کلک وه وائی ہو وا بہ ئے خلم . اما که قبول کښے قطعیت نه وی (چه هغه حکم په مضارع آو استقبال پورے اسره

۳۰۶ نیسی آو ماضی کښی نه وی ) نو نالته (سبیہ) استعما لیږی . د تصدیق دپارہ ہم استعمالیږی لکه چه د تصدیق ترعنوان لاندی پــل ذکرشوی . (ہو کے) د غه آو پاسنی توره ی د استعمال په محل آو په معنی کښی څه فرق نہ لری د بغه لیا دو غه انتخاب د ویونکی خوښے پوری اسره لری مؤلف د غه پر لری بانــدی ښه آو مرجع کڼری . د غه هم پاسنی په څیر د تصدیق دپارہ استعمالیږی لکه چه د تصدیق تر عنوان لاندی پـل هم ذکر شوی . (یلے ) په صیغه معنا آو محل کښی چه لمړینی دوہ اسـتعمالیدل استعما لیږی انتخاب د هغو دو ولیا دو غه ، د ویونکی خوښی پوری اسـره لری . پاسنود وو څیر د تصدیق تورہ ی هم دہ ی لکه چه پل د تصدیق تر عنوان لاندی پـل هم ذکر شوہ ی . ( نا ) د هری وخت د ندا په خواب کښی استعمالیږی په نورو ځایو کښی چه په لمړی توری کښی بیان وشو که څه ہم ځینی کسان ئے استعمالوی مګر د پړ لږ آو نادر دہ ی . کله د تنبیه آو تهدید ادات شی لکه چه د تنبیه په تو ر و کښی ئے ہم ذکرشوہ ی .

٣٠٧ (سنیه) دلسرینی دوو تورو سهم دهی پہ سغہ قبول کښے استعمالیږی چہ قطعیت پہ کښے نہ وی لکہ: سنبثہ حلم، سنبثہ لاسہ پہ شم. کلہ کلہ دتأکید دپاره مکرر استعمالیږی. دستماع پہ موقع کښے دکومے خبرے د آوریدو و انتظار آو و حاضری د اظهار دپاره ہم استعمالیږی مثلاً دوہ کسہ چہ غواہدی پہ کومے موضوع کښے خبرے وکی ہغہ سړی چہ غواسری دبل خبرے و اوری اودغہ دپاره چہ ہغہ بل پوه شی چہ ده ی شما دخبرو دآوریدو تہ تیار ده ی وائی (سنبیه) یعنی طہ آوریدو تہ حاضریم ده وایه. ہرکلہ چہ دچا فکر پہ یوے چارے کښے متردد وی دیوے استفہامیے لیا بیانیے جملے پہ سرکښے راوړل کیږی ترڅوچہ مخاطب پخپل تائید یا تردید سره دمشتکلم تردد سر کری، سنبیه گئز بنځ تہ ځوکہ نہ ؟ سنبیه ماپښین ہداگ تہ ووځو و جاج وہلو آوفکر کولو پہ وخت دیوے خبرے دوبیلولیا دیوے چارے دکولو دپاره ویونکە ی دوه وارے پہ اوږده غک سره (سنبیہ) وائی وروستہ پہ جاج وہلو آو فکر کولو پښہ کوی. د اعتراض آو تعجب پہ موقع کښے ہم استعمالیږی: سنبیہ تہ ولے ولاڑے ! سنبیہ دغہ خبرہ ماکړے! سنبیه ده ی ہم پښتون شو.

۳۰۸ د تأکید دپاره هم ترامر یا التزامی فعل وروسته راوړل کېږی: دآڅک پښتنی ته یوهل لارشه ! ښیه ! خا خبرے ورته و وا یے ! ښیه ؛ دامربیا التزامی فعل نه وروسته دخپلے پوهنے د اظهار آو دمتکلم دتطمین دپاره هم استعما لېږی مثلا هرکله چه ویل چا ته وویل چه (دآڅک د پښتنی ته لارشه ) مخاطب وائی : ښیه ، آ و که یے وویل چه (خا خبرے ورته و وا یے ) مخاطب وائی :ښیه ! قسم توری پ ، گو (پ) د مقدسو اسماؤ نه لیا ښه شی نه چه پرے لوړل کېږی مخکښے راځی : په خدای . (گو) دمقدسو اسماؤلیا ښه شی نه چه پرے لوړل کېږی وروسته راځی : خدای گو . د لونیه صفاتو دتا کید توره ی ټک تفصیلات ئے دلمری څانګی په دوه یم څپر کی کښے راغلی .

۳۰۹ دلیاقت توری د دغه توری لکه چه داضافت توری دی همدغه سی د لیا قت آ و لزوم تو ره ی هم ده ی ، دوړلو ده ی ، دوړلوسره ی دهی ، د مشر توب وړ نه ده ی . دمصدرتوری ل ، ول ، پل د لمری ځانگی په څلورم څپر کی کښے ئے بیان راغله ی. دمفعول توری ته ، تر ، پورے ، پر ، کښے ، د ، له ، نه ، ځنی ، څخہ، تنی ، تری ، دپاره ، لره ، له ـ سره ، باندی تفصیلات ئے د لمری ځانگی په لمری څپر کی کښے بیان شوی . د ( پورے ) ادات د زمان آو مکان انتہا ښئی . ہر کله چه دزمان انتہا وښئی ناته د (توقیت) ادات شی لکه :ګهیځه پورے یم،

۳۱۰ تر ہو سہ پورے خبرے کوی . کله کله دصرآ و قصر ادات شی لکه : تا پورے مے کار دهی یعنی بل چا پورے مے نه ده ی. د مقدارتوری مره ، ونه هر کله چه دغه اداتونه د (ثو) آو د (اشارے اسما ء ) سره راشی مقدار بیا نوی نوځکه د مقدار ادات دی : څومره ، څونه ، دغومره ، دغونه ، هغومره ، هغونه ، تاغومره ، تاغونه ، هوغومره ، هوغونه . دندا توری ه ، یے ، وه ، و ، ے (ه ) د اسما ئو آو ہغو جملو په وروسته کښے چه د اسم حکم ولری راځی آو مذکر مفرد د پاره استعما لیږی : ومکه ! وروره ! طما د زمرګی سره ! (یے ) د اسما ئو آو دہغو جملو په سر کښے چه د اسم حکم ولری راځی .

۳۱۱ مفرد ، جمع ، مذکر آو مونث ٹولو دپارہ استعمالیږی : یے کا کا ! یے ورورہ ! یے طما د زړگی سرہ ! کلہ د لمری یعنی ( ھ ) سرہ یو ځای استعمالیږی : یے آٹھ ! یے ورورہ ! یے طما د زړگی سرہ . ( وہ ) دغہ ہم دپاسنی پخپر د اسمانو آو پغوجکو پہ سر کښے چہ د اسم حکم ولری راځی آو مفرد جمع ، مذکر آو مونث ٹولو دپارہ استعمالیږی : وہ وٹکہ ! وہ دادا ! وہ اوے ! وہ ځما د زړگی سرہ ! کلہ دلمرنی ( ھ ) سرہ یوځای استعمالیږی : وہ آٹھ ! وہ ورورہ ! وہ ځما دزړگی سرہ ! ( و ) ہر کلہ چہ دځینو جمع اسمانو پہ وروستہ کښے راشی د ندا ادات شی : خامشوآولے مکتب تہ نہ ځی ۔ ہلکانو ! پښتو و وایی آو پښتو وکی حکہ چہ د پښتانہ امتیاز ، شرف ، عزت آو د دوار و سر یوسعادت پہ پښتو کښے دہ ی . یخنے وخت د تصغیر ادات شی آو د تحقیر لیا د مینے آو احترام دپارہ استعمالیږی

۳۱۲ چه په صرف کښی دتصغیر په بیان کښی ئے ذکر شوه دی . کله دنسبت ادات شی چه په صرف کښی ذکر شوه دی . (۷) دځینو مونثو اسمانونه وروسته چه راشی د ندا ادات شی : موری! څه وائی؟ خوری ! پښتنی ځامن پښتنه کوی ، کله د (وه) یا د (یے) سره یوځای استعمالیږی وه خوری! واوره ــ یے موری ! وګوره . د پارسود ندا ادواتو استعمال پښتو کښی سره جائز نه ده دی . د نسبت توری هی ، نه ی ، یئہ ی ، ن ، ین ، من جن ، ور ، وال ، یاله ی ، و ، والا، ی ، ئی ، یئی ، یالی ، ګنی ، نه ، یئہ ، منه ، جنه ، وره ، واله ، ذکر ئے دلمړی څانګی په لمړی څپرکی کښی آو تفصیلات ئے د مذکوری څانګی په دوه یم څپرکی کښی بیان شوی . د نوعی مصدرتوری تو ب ، تیا ، والہ ی

۳۱۳ دلمری څانګی په څلورم څپرکی کښی ئی بیان راغلی دی. د نفی توری نه، نا ،بی ، یه (نه) په افعالو کښی استعمالیږی چه داستعمال محل ئی په صرف کښی دافعالو په بحث کښی مفصل بیان شوی دی (نه وم تلی دی) او هدی می نه ده ی. هرکله چه د شرط ادات (که) ورسره یوځای شی د منفی شرط ادات ګرځی لکه: آښک دی راشی که نه مال ئی ور کښیږی. کله کله (نه) زائد هم وی لکه: چرته لندن چرته چترال دی ی ډبی تلی زور شوه پرنګیان چترال ته ځی نه . (نا) دبعضی صفت اسماؤپه سرکښی راځی او وصفت سلب کوی: لکه ناپوه ، ناپام. (بی) دنه هم دبعضی صفت اسماؤپه سرکښی راځی او وصفت سلب کوی لکه بی خونده ، بی دوله . کله چه دبعضی جنس اسماؤپه سرکښی راشی نسبت سلب کوی :بی کوره ، بی

۳۱۳ خاونده . ( یه ) د ایجاب وسلب ادات ده ی : مثلاً که د چا پوښتنه وشی چه کابل تـه ځـی ! وائی : یه نه ځم . د نفی آو تصدیق توره ی هم ده ی مثلاً : که څوک چا ته وه وائی چه آشک کتب ته تللی ی نه ده ی ؟ د تصدیق د پاره وائی : یه . د نهی توری مه ، مـ دووه یی ځانګی په لمری څپرکی کښی ذکر شوی . د نهی آو د نفی د تأکید توری هیڅ ، هیڅکله ، سره ، دسره ، نه سره ، کورت دغه ټول د نهی آو د نفی تأکید کوی آو د نهی آو نفی د اداتو نه مخکی ذکر کیږی . لمړنی کلمه د ( لاشی ) په معنا استعمالیږی آو د ( ګڼرل ) د مصدر سره ذکر کیږی : په دغه صورت ادات نه ، بلکه اسم ده ی : تییلی هیچ وګڼره ، هیڅ ده ی .

۳۱۵ (سره) د لهجی په تغیر سره دمفعول معه ، تمیز او اقتران ادات هم کیدای شی .

دوه يمه برخه نحو

۳۱۶ دوہیمہ برخہ نخوہ دنخوی علم، د خبری (کلام) ترکیب آو تالیف آو دکلمو د استعمال موقع بیانوی . کلام : ہغہ نطق آو عباری تہ وایہ شی چہ د مقصد د بیان دپارہ ویل کیږی . ترکیب : د خبرو ښیئیت (ډلګی) تہ ویل کیږی چہ د دوو یا د ډیرو کلموڅخہ حاصل شوه ی وی . ترکیب دوه رازه ده ی یو (نیمګړہ ی ترکیب) بل (بشپړ ترکیب) . نیمګړہ ی ترکیب ہغہ ده ی چہ یو خبر آوریدونکی تہ بشپړ افادہ کولای نشی . تام ترکیب ہغہ ده ی چہ یو خبر آوریدونکی تہ پورہ افادہ کوی . مثلاً پہ دغہ ترکیبونو کښی : (د خان کور) ، (ہوا بنده دہ) لمړی ناقص دوہیم تام ده ی ولی کہ وویل شی

۳۱۷ چه (دخان کور) جو ته نشوه چه دخان کو رڅنګه ده ی نو په دغه حال کښے ځینو پښتنو ته اسی پښيږی چه آیا دخان کور لوی ده ی، کوچنه ی ده ی، جگ ده ی، ٹيټ ده ی، څنګه ده ی، معنا تامه نشوه نو ځکه دغه ترکیب نيمګړه ی ده ی، آو که و ویل شي چه ( هواښه ده ) آورېدونکے ی پوښتنے تہ نہ اړ کېږی، نو ځکه معنا بشپړه ده. نيمګړی ترکیبونه ۱– مزجی ترکیب : يوه دله اسمونه دی چه بـے له دے چه په منځ کښے ئے عطف، اسناد، اضافت، وصيفت وی څنگ پڅنگ راځی. دو غه له لامله چه ډيری ئے علم اسمو – دی سماعی دی آو کومه قاعده نه لری لکه: آسمان کوټ، بنی کوټ. ۲– اتباعی ترکیب : دوه دو جزئونه مرکب وی د دغو دوو نه ديوه ئے ځانته معنا نه وی آو بل د بل په متابعت ذکر کېږی. لکه: تک تور، تک سپين، روغ رمټ، کری ورځ. کله کله د دواړو ځانته معنا نه وی لکه: کچ مچ، ډانګے ډانګے، دوغه له لامله چه د تأكيد معنا سلمی ترڅو چه مبالغه مدعا نه وی نه استعمالیږی.

۳۱۸ ۳ - تضمنی ترکیب : هغه ترکیب ده ی چه دڅو معنا ور وحروفو یا الفاظو متضمن وی لکه : کیژ ماښام ، راکړه ورکړه ، لاندی باندی ، چیت پیټ ، درکړ ، وسرکړ ۴ - اضافی ترکیب : اضافت هغه ده ی چه دیوی خصوصی معنا دپاره یو اسم بل پوری ربط کړ شی چه د دغو نه یوه ته (مضاف الیه) او بل ته (مضاف) آو دواره و ته غونډ (اضافی ترکیب) و ویل کیږی هر کله چه ده غونښت شی یو اسم بل پوری اضافت کړشی د هغه اسم نه مخکی چه مضاف الیه کیږی د(د) توره ی راوړل کیږی. لکه د وتک کتاب ، داټک دپره ، دکاله کالی ، دکوټی ور ، دښکر مارګنی . قاعده - په پښتو کښی مضاف الیه تل دمضاف نه مخکی راځی، د بلی ژبی اضافی ترکیب که دپښتو په ډول وشی هغه هم تر دغی قاعدی لاندی ده ی . قاعده - که مضاف الیه شخصی ضمیر وی هغه شخصی ضمیرونه استعما لیږی چه اضافی حالت ولری لکه چه په صرف کښی بیان شوه ی . اضافت دری رازه ده ی : لامیه اضافت ، بیانیه اضافت ، تشبیهه اضافت .

۳۱۹ لامیه اضافت معنا د تملک آو اختصاص معنی ښیی لکه : د بارک کور ، د کونی ور . چه په دغښی کښی لمړی تملک آو دوه یم اختصاص بیانی . بیانیه اضافت دیوه شی اصل ونوع ښئی چه یعنی دڅه شی نه سازشوه ی . په دغسی اضافتو کښی مضاف الیه تل د مضاف اصل آو نوع ښئی لکه : نوعی دولی ونه ، د اغزو بوټی . اصلی د زرو وښی ، د ورښمو پګړی ، د مزرو چپلۍ . په بیانیه اضافت کښی کله کله د اضافت ادات چه ( د ) ده ی نه ذکر کیږی . لکه : نوعی کوکی لښته یا خودګل لښته ، ورښم چنجه ی . اصلی زر لښته . تشبیهیه اضافت هغه ده ی چه مضاف الیه مضاف ته ورته کوی (۱) چه دغه هم د بیانیه اضافت له ډوله ځینی ده ی لکه : د اجل توره ، د غیرت غوندی ، د ایمان غرګهی . (۱) هغه ته چه یوشی ی هغه ته ورته کول کیږی ( مشبه به ) آو هغه شی ته چه بل شی ته ورته کول کیږی ( مشبه ) ویل کیږی چه په دغه طریق کښی د هغه اسم چه مشبه به ده ی په هغه اسم چه مشبه ده ی اضافه کیږی .

۳۲۰ ۵ - توصیفی ترکیب : ہغہ ہیئت لہ چہ دیوہ صفت آدیوہ موصوف ځنی مرکب وی دتوصیفی ترکیب و یل کېږی . صفت خلقا آو خُلقا دیوشی نښے آو علائم بیانول دی چہ دغہ تہ وصف ہم ویل کېږی . صفت لیا وصف پہ اصل کې مصدر وہ ی وروستہ د اسم پہ ډول استعمال شوه ی . ہغہ اسم تہ چہ خلق آو خلق دیوشی بیانوی ( صفت ) آو (وصف) آو ہغہ اسم تہ چہ وصف بیان ئے کېږی ( موصوف ) آو ہغہ ہیئت لہ چہ د صفت آو موصوف ځنی عبارت وی ( توصیفی ترکیب ) لیا (وصفی ترکیب) ویل کېږی . د پښتو پہ توصیفی ترکیب کې صفت مخکې آو موصوف وروستہ راځی لکہ : لوی کور ، سپین غړہ چہ پہ دغہ کې ـ لوی آو سپین صفت آو کور آو غړموصوف ده ی . ترکیبی وصف دغسې ترکیب ده ی چہ دیوہ صفت آو دیوہ اسم نہ مرکب وی آو د واړہ لکہ یو بسیط صفت دبل اسم صفت کېږی چہ د پړی وخت د منسوب اسم ، د فاعل اسم ، د مفعول اسم ، دشبہ صفت معنی پہ کې میندہ کېږی :

۳۲۱ سپین ډیره ی اوږد ډیره ی } سره ی ٦ ـ تعدادی ترکیب : هغه هیئت له چه اعداد و له یو ځای کیدلو نه حاصلسږی تعدادی ترکیب ویل کیږی لکه : پنځه لس ، اتہ لس ، دا اعدادو هریوه ته ټکے عدد آو هغه شی له چه گڼل لے کیږی معدود ویل کیږی لکه : چه په صرف کښی ئے بیان شوه ی . په پښتو کښی تل عد دمخکښی آو معدود وروسته راځی لکه : اتہ روپۍ څلور مڼی . په پښتو کښی هر کله چه عدد ویوه ندی هر شی معدود دجمع په شان استعما لیږی لکه پاس لے ذکر وشو . عدد صفت گڼل کیږی نو ځکه هر کله چه معدود و سره یوځای شی توصیفی ترکیب حاصلسږی. بشپر ترکیب بشپړ ترکیبو نہ ہغہ ترکیبو نہ دی چه اسناد ولری آو آوړیدونکی سره ی داستفادی دپاره بلی کلمی له و نہ گوری .

۳۲۲ اسناد دیوه شی نسبت کول بل شی ته ده ی چه دغه نسبت هم بشپړ بیانګړۀ ی دی. نیم ګړۀ ی نسبت هغۀ ده ی چه مضاف مضاف الیه ـ صفت موصوف ته نسبت کړشی آو پاس ذکر شو چه دغه سے ترکیبونه نیمګړی ترکیبونه وییل کېږی آو مخاطب لره بشپړه فائده نه ورکوی . بشپړ نسبت ـ د خبر نسبت مبتدا ته ، د فعل فاعل ته یا نائب د فاعل ته ده ی چه دغه سے ترکیبونو ته (بشپړ ترکیبونه) یا (کلام آو جمله) هم ورته وییل کېږی . هغه نسبت ته چه د مبتدا آو خبر په منځ کښے ، د فاعل آو مفعول په منځ کښے وی هغۀ ته (اسناد)، مبتدا آو فاعل ته (مسندالیه) آو خبر آو فعل ته (مسند) وییل کېږی . جمله دوه رازه ده یوی ته (اسمیه جمله) آو بلی ته (فعلیه جمله) وییله کېږی . اسمیه جمله ـ هغه جمله ده چه د مبتدا آو خبر نه مرکبه وی چه د خبر په وروسته کښے نسبی ضمیرونه (یم، یے ، ده ی ، یو، یئ ، یا یاست ، دی) راوړل کېږی چه دغو ضمیرونو ته د خبر ادات هم وییل کېږی لکه: لمر ختند ده ی، ته کاتب یے ، ځۀ عالم یم ، دلته لمر ، ته ، ځۀ ، (مبتدا) ، ختند ، کاتب ، عالم (خبر) آو (ده ی ، یے ، یم) د خبر

۳۲۳ ادات وی . مبتدا ــ ہغہ کلمہ دہ چہ پہ ہغے سرہ پہ جملے باندے پیپنہ کیږی ، کہ کوم سبب نہ وی مبتدا مخکښے، خبر وروستہ راځی. مبتدا باید معرفہ وی یعنے دغہ سے شہ شی وی چہ د متکلم آو مخاطب پہ منځ کښے و پیژندل شی ، کہ دغہ سے نہ وی مخاطب تہ بشپړہ فائده نہ ورکوی نو ځکہ بشپړ ترکیب نشی کېدلای ، کہ نکره (۱) وی آو مخاطب تہ مفید و فائده وی ، مبتدا کېده ی شی لکہ دغہ چہ : یو عالم د زر و جاہلونو ښہ دہ ی . کہ د فائدے مفید نہ وی مبتدا کېده ی نشی لکښو سرہ ی عالم دہ ی . مبتدا اسم بیا صفت وی بیا د ہغو مصادر و آو کنایا تو څخہ وی چہ د صفت بیا اسم حکم لری لکہ : خدایگوہ دہ ی ، ځہ عالم یم ، لوستل ښہ دی ، دا تېرہ وه . مبتدا کلہ دیوہ نہ ډېروی پہ دغہ سے حال کښے د لمړی نہ وروستہ د نورو مبتداوو پہ سر کښے (آو) راوړل کېږی لکہ : ځمکہ آو اسمان د ځښتن پریووالی شاہدان دی . د پږی ټال دغہ (آو) حذفېږی آو پر ځای یے عاطفہ (،) ایښودلہ کېږی لکہ : (۱) نکرہ ہغے کلمے تہ وئیلہ کېږی چہ غیر معین شی تہ وضع کړے شوے وی .

۲۳۴ لمر، ستوری ٹول د آسمان بناست دی. مبتد اعربی لیا فارسی لیا بل لفظ ہم کیده ی شی لکه : دنیا فانی ده . مبتد ابے له مفرد څخه مرکب هم کیده ی شی لکه : د خان کور جک ده ی ، سکانر آں بنده ده ی . خبر ـ په ترکیب کښے خبر د مبتدا نه وروسته راځی د هری وخت صفت یا اسم وی لیا دغہ سے کلمه وی چه د اسم حکم ولری لکه : آسمان جک ده ی، لوستل کمال ده ی ، دو غه سبب بغه ده ی . خبر هم لکه مبتدا غوندے کله کله دیوه نه د ہروی په دغه سے احوالو کښے په منځ کښے د هم ، راوړل کیږی لکه : وتک هم پوه ده ی، آوہم زیار کاږه ی ده ی . آٹک ہم عالم ده ی آو هم تور یاله ی ده ی. فعلیہ جمله ـ ہغہ جملہ دہ چہ دفعل آو فاعل لیا نائب فاعل نه مرکبه وی لکه : منڈی راغه ی، پاڼهے تویے شوے، پسر له ی را غه ی، کوکی شنے شوے ، چه په دغو کښے (راغه ی، تویے شوے، شنے شوے ) فعل ، (منڈی، پسر لہ ی ) فاعل ، (پاڼهے، کوکی ) نائب فاعل ده ی .

۳۲۵ د دغو مثالو نه جوته شوه چه د فعلیے جملیے اصلیه ارکان (فعل ، فاعل ، نائب فاعل ) دی چه د هریوه بیان لاندے کیږی : فعل ـ هغه فعله نه چه د جملیے اصلیه اجزا دی خاص هغه فعلو نه دی چه په زمانیے اسره لری چه په صرف کښے ئے بیان شوه ی . فاعل ـ هر فعل باید یو فاعل ولری . فاعل صیغہ تہ وائی چه حقیقتاً یا حکماً یو فعل ئے کړه‌ ی وی لکه : لمر وخوت ، آټک راغی ، چه په دغو کښے (لمر ، آټک) هر یو فاعل ده ی . فاعل واسم بیا د ھغہ کلماتو نه چه د اسم حکم ولری جوړیږی آ وتل د فعل نه مخکښے راځی : تہ میږ تہ نہ راځے ، ہغہ میږ تہ راځی ، ورور مئے رانغدی ، لالا مے کوټے تہ لاړ ، دونگ ٹوی و تښتید ،

٣٢٦ د هری وخت فاعل آونائب فاعل فعلی ضمیرونه وی لکه : ځم ، ځو ، وهی وهیل ، وهی لوست ، ووهل شوم ، کله کله فاعل آونائب فاعل که ضمیر وی نه ذکر کېږی لکه دافعالو غایبے صیغے : راغی ، لاس ، هوساشو ، چه یعنے هغه راغی ، هغه لاس ، هغه هوساشو یا حاضر امر لکه : ولوله ، ولیکه ، چه یعنے ته ولوله ، ته ولیکه . نائب فاعل – هغه مفعول دهی چه په جملے کښے فاعل ذکر شوی نه وی آو دغه د فاعل قائممقام وی لکه : ونه پرے شوه ، دلته ونه نائب فاعل ده ی ولې چه اصله جمله ( وهنک و نه پرے کړے ) وه وهنک چه د ونې پرے کوونکړی وه په کار نه وه ځکه حذف شوی آو د ( ونه ) لفظ د فاعل پرځای راغله ی آو فعل هم مجهول شوه ی آو جمله په دغه شال چه ( ونه پرے شوه ) ایراده شوې ده . په بل عبارت سره دمجهول فعل مفعول نائب فاعل ده ی . دجملے متممات – د جملے متممات دمفعولونو ، حال آو تمیز ، څخه عبارت ده ی . په پښتو کښے مفعولونه شپږدی : ( مفعول به ، مفعول الیه ، مفعول فیه ، مفعول منه ، مفعول له ، مفعول معه ) .

۳۲۷ مفعول به - هغه شه ی ده ی چه د فاعل کړہ (فعل) په هغه با ندی واقع شوہ ی وی لکه چه په صرف کښے بیان وشو ، مفعول به په پښتو کښے کومہ نښه آو ادات نه لری لکه : وٹک کتاب ولوست، دلته وٹک فاعل، کتاب مفعول به ده ی . که د فاعل اسم پر ځای ضمیر استعمال شی آو مفعول به معهود نه وی شخصی ضمیرونه استعمالیږی آو که مفعول به معهود وی فعلیه ضمیرو نه استعمالیږی لکه : تا کتاب ولوست، کتاب دی وکوت، په لمړی مثال کښے مفعول به غیر معهود آو د وه یم مثال کښے مفعول به معهود آو معلوم ده ی . مفعولو نه هم کله کله مرکب وی لکه : د خان آس می ولید ، لویه ښه می خوښه کړه، د شرکت رئیس می ولید . د دغه د پارہ چه و پیژاندل شی چه یوه کلمہ مفعول به دہ کہ نہ دہ باید د ( څوک، څه، څه شه ی ) استفهام وشی ، که د دغو درونه دیوہ په ځواب سمہ وہ خو مفعول به دہ کہ نہ وہ نہ دہ . مفعول الیه - هغه لفظ ده ی چه د چارے وروسته (آخر) سخنی آو لکه چه په ثمرت

۳۳۸ کښی بیان وشو مجرد اسم په وروسته کښی (ته) راوړل کیږی او په ترکیب کښی د مفعول به نه وروسته راځی لکه: وټک کتاب ښوونځی ته ورکړه. که دیوه مجرد اسم په سر کښی (تر) لیا وروسته کښی (پوری) راشی هغه هم مفعول الیه کیدای شی لکه: تر کابلہ تللی یوم، بلخه پوری تللی وم، کله کله دواړه استعمالیږی لکه: تر پیښوره پوری لاړم. د دغه دپاره چې وپیژندل شی چی یوه کلمه مفعول الیه ده که نه ده باید پوښتنه وشی چې (چاته څه شی ته، چیرته) که ددغو درو پوښتنو دیوه ځواب شو خو مفعول الیه ده که نه، نه ده. مفعول فیه ـ هغه لفظ ده ی چې دفعل ځای او وخت ښئی، چی یعنے په کوم ځای کښی او په کوم وخت کښی واقع شوی، په سر کښی ئې (په) لیا په وروسته کښی ئې (کښی) لیا دواړه راوړل کیږی لکه: د دغی پوښتنی په ځواب چې وټک چیرته ده ی وئیل کیدای شی چې په کور ده ی لیا کور کښی ده ی، په هفته کښی څو واری اداری ته ځی. په کور کښی چاسره کښنی، په دغو جملو کښی (په هفته، په کور) هر یو مفعول فیه ده ی.

۳۲۹ که و زمان استیعاب آو استغراق د عادی نو ئالته هم (په ) بیا (کښی) بیا دواړه راوړل کیږی لکه : دغه کتاب می په یوه شپه ولیکه ، غزنی ته یوی ورځی کښی لاړم ، دغه چاره می پیوی ورځی کښی تمامه کړه . په دغه کښی معلومیږی چه (په) آو (کښی) د ظرفیت ادات دی . ظرف بښنه لوښی له وییل کیږی چه یوشی یی استیعابوی نو ځکه هر زمان آو هرمکان ته که ظرف و وییل شی سمه ده په دغه صورت کښی ظرف دوه رازه ده یی یو ( د زمان ظرف ) بل ( د مکان ظرف ) . که یو اسم د ظرف په دول استعمال شی د ظرف ادات ورته په کار ده ی. په پښتو کښی دظرف ادات د (په) آو (کښی) لفظونه دی چه (په) د اسم نه مخکی آو (کښی) د اسم نه وروسته راځی کله یوا و کله دواړه استعمالیږی مثلاً : په کور ده ی، په ګیڼی لاسو، کونی کښی ناست ده ی ، هفتی کښی یوه ځله ورځی، په کور کښی ده ی . په کال کښی دوه واری راځی . دغلته په لمړ و دو مثالو کښی یواځی (په) په دوه یومشالو کښی یواځی (کښی)

۳۲۰ په درے یمو دوومثالوکښے (په) آو (کښے) دواړه استعمال شوی. دغه اداتو ته حقیقتاً یا حُکماً د حُکم ظرفیت بیانیږی. په دغه حال کښے ظرف (حقیقی ظرف) یا (حُکمی) یا (مجازی) په برخو بلیږی. لکه مکتب کښے مے ولوست . ہفتے کښے دوه ظلے ځم ، چه هریو زمان یا مکان ده ی نو ځکه حقیقتاً ظرف ده ی. لکن که وویل شو چه ( په علم کښے بل شرف ده ی) په دغه کښے علم نه زمان ده ی آو نه مکان ده ی، په دغه مناسبت چه دظرف ادات ته مقرون آو نږدے ده ی حکماً ظرف ده ی یعنے د ظرف حکم ورته کیږی. کله کله (په) آو (کښے) یواځے یا دواړه حذفیږی. مثلاً : کور ده ی، کور ناست ده ی، ګنیز وب هیرم ، چه لمړی مثال کښے (په) آو په دوه یم مثال کښے (کښے) آو په درے یم مثال کښے دواړه حذف شوی. د زمان وظرف ادات کله کله حذفیږی آو کله کله نه حذفیږی دغه حذف آو اثبات دژبے شوه تعینوی. مثلاً نن غمجَن یم ، په دغه ځای کښے (په نن غمجَن یم)، یا نن کښے غم جن یم، یا په نن کښے غم جن یم ) نه ویل کیږی، ماکه وویل شی چه

۳۳۱ (پہ دنہ سے ورمحکبنے فرصت لہ لاسہ ورکول ښہ نہ دهی) پہ دغہ ځای کښے دظرف ادات حذف سرہ جائیز نہ دهی. پہ دغہ ځای کښے د ژبے د ښوے سرہ د پرموافق دهی. پہ پښتو کښے د ( کښے ) لفظ ہر کلہ چہ مصادر وسرہ ونښلی لکہ چہ ظرفیت بیانوی ہمدغہ سے داستمرار معناہم افادہ کوی مثلا : لیکلو آ و لوستلو کښے دپری ګئے دی. مفعول منہ یا مفعول عنہ - ہغہ لفظ دهی چہ دفعل ابتدا ښئی چہ سر کښے یے ( د کلہ شځہ راغلم ) ( د ) یا ( لہ ) یا پہ وروستہ کښے (نہ) یا ( ځینے ) یا ( ځخہ ) یا پہ سر کښے یے ( کلہ نہ راغلم ) دلمری دوہ نہ یواو پہ وروستہ کښے یے د وروستی درونہ یوراوسل کیږی. ( د کلہ ځینے راغلم ) مثلا: (دکلہ راغلم) یاخود ( لہ کلہ راغلم ) یا ( کلہ نہ راغلم ) یا ( کلہ ځینے راغلم ) یا ( دکالہ راغلم ) یا ( کلہ ځخہ راغلم ) یا ( د کلہ نہ راغلم ) یا ( د کلہ ځخہ راغلم ) یا ( د کلہ ځینے راغلم ) . چہ پہ دغو جملو کښے ( دکلہ ، لہ کلہ ، کلہ نہ ، کلہ ځینے ، کلہ ځخہ ، دکلہ نہ ، دکلہ ځینے ، دکلہ ځخہ ، لہ کلہ نہ ، لہ کلہ یښتنے ، لہ کلہ ځخہ ) مفعول منہ دی.

۳۳۲ هر کله چه مفعول ذکر نه شی د فعل نه مخکښے د (تنے) یا (ترے) یا (ځینئے) ادات راوړل کېږی . لکه : تنے واځله ، ترے بوځه ، ځینے پرے ږده . مفعول له ــ هغه لفظ دهی چه د فعل سبب آو علت ښئی آو په وروسته کښے ئے (د پاره) راوړل کېږی مثلاً : دغه کتاب مے د هلکانو د پاره واخیست . په دے جملے کښے ( د هلکانو د پاره) مفعول له ده ی . په پښتو کښے (لره) هم مفعول له ادات دهی : هلکانو لره مے خوږه واخیسته ، د استعمال د کثرت له لامله ځینے خلک (لره) د (له ) په ډول مخفف استعمالوی اما د قاعدے سره پښتنه آو د فصاحت محل ده ی . د دغه د پاره چه و پېژندل شی چه یوه کلمه مفعول له ده که نه؟ باید د (چاد پاره ، چا لره ، څه د پاره ، څه لره ، څه شی د پاره ، څه شی لره) پوښتنے وشی که کلمه د دغو پښتنو ځواب شوه مفعول له ده که نه ، نه ده . مفعول معه ــ هغه لفظ ده ی چه د فعل اجرا ښئی چه چا سره یا د څه شی سره اجرا شو ی په وروسته کښے ئے (سره) راوړل کېږی مثلاً قلم سره مے ولیکه ، د تګ سره

۳۳۳ وگر چیدم ، پہ دغو جملو کښے ( قلم سرہ ، وتک سرہ ) ہر یو مفعول معہ دہ ی . دسرہ لفظ د مقارنت ، مصاحبت ، استعانت ، معنا بیا نو ی . که آلت آو وساطت دښئی یعنی که دیوہ شی دپاره بل شه ی واسطہ کی د استعانت ادات کیږی لکه چه په پاسنو مثالو کښے ذکر شو . که دیوه مجرد اسم په سر کښے (په) لیا په وروسته کښے ئے (باندے) راوړل شی ہغہ ہم ( مفعول معه) کيدای شی ( پہ چوسرکی مے غوڅ کړ ) ليا (چوسرکی باندے مے غوڅ کړ ) کله کله دواړه استعما ليږی : په چوسرکی باندے مے غوڅ کړ . حال حال هغه لفظ ده ی چه د فاعل آو مفعول حال آو هیئت د فعل د اجرا په وخت کښے ښئی چه هغہ فاعلآ و مفعول لره چه حال آو شان ئے بیا نيږی (ذی الحال) ویل کیږی . په پښتو کښے د حال خدمت د ( په ) لفظ اجرا کوی چه د اہم ليا ځینو افعالو نه مخکې راځی لکه : په خندا راغلی ، په خند الاس، په تښتې کښے مے ولید ، په لوپو کښے وہ

۳۳۴ چه طه ورغلم . کله کله په حال کښی استمرار مدعا وی اسم تکرار کیږی لکه په خنداخندالاسه . کله کله د استمرار د پاره اسم او فعل یو ځای شی لکه : په ثر سا ثراسی . کله کله د حال ادات حذ فکیږی لکه سپور راغلم ، پله ی لارم ، غم جن راغدی ، خوسپس لارم . تمیز هغه اسم له تمیز ویل کېږی چه دیوه مبهم شی ابهامیت لرے آود یوه حکم لوره ی بیان کی . تمیز بیا نسبت بیا د مقداروی . که تمیزه نسبت وی د تمیز تشکیل دپاره داسم یا صفت یا مصدر نه محکی (په) راوړل کیږی . آتک په توره کښی پر ټولو ملګرو باندی ده ی ، ډیک په عمر کشردهی مومند لوستلو کښی غنبتله ی ده ی . (۱) «په» دحال آو (مفعول فیه) ادات هم ده ی ددغه دپاره چه د پیژندل شی چه دحال یامفعول فیه ادات ده ی که د تمیز ادات باید په عوض دئے ( په سبب ، لیا په واسطه د ) وویل شی که معنا تغیر میند ه نکړه د تمیز ادات ده ی آوکه معنا تغیرمینده کړه نه ده ی .

۳۳۵ کله کله د اسم لیا د مصدر نه وروسته (سره) راوړل کیږی لکه: آہنګ دوټک نه په عمر کشر، په عقل سره مشر دهی ، مومند په توره سره پر ټولو ملګرو باندی دهی، یو ملت په علم سره لوس پیړی . اصلیه جمله - فرعیه جمله هغه جملی چه په یوی ترکیب کښی ذکر شوی وکیفیت په اعتبار دوی برخی کیږی چه یوی ته ( اصلیه جمله ) اوبلی ته (فرعیه جمله ) وئیل کیږی . اصلیه جمله پر مرام آو مقصود شامله جمله ده چه د ( ابتدائیه، جزائیه ) په نامه په دوه برخو بیلیږی . ابتدائیه جمله - هغه جمله ده چه د لفظ لیا د معنا د مخی وروستنی نوی (جزا) سره ارتباط ونه لری چه د ا جمله تل دکلام په سر کښی وی : علم یو جوهر ده چه قیمت ئے څوک تعینولای نه شی. جزائیه جمله - هغه جمله ده چه د مضمون وقوع ئے دبلی جملی د مضمون په وقوع مشروط وی چه ہغی جملی له دوغی جملی د مضمون وقوع پری مشروطیږی ( شرطیه جمله ) وئیله

٣٣٦ کېږی . پہ دغہ جملے کښے چہ (کہ سعی وکړے مطلب تہ رسېږے ) ، (کہ سعی وکړے) شرطیہ جملہ آو (مطلب تہ رسېږے) جزائیہ جملہ دہ آو دمطلب د رسېدلو دپارہ سعیہ شرط شوے . جزائیے جملے د شرطیہ جملو سرہ پرلہ پسے راځی آو د شرطیے جملے شرط دغہ دہ ی چہ د شرط ادات پہ کښے وی . دشرط ادات پہ صرف کښے بیان شوی . فرعیہ جملہ فرعیہ جملہ هغہ جملہ دہ چہ خپلہ معنی اصلیے جملے اجزا آو ارکانو پورے مشروطہ آو مقیدہ کی چہ دغہ ہم د شرطیے جملے سرہ پہ شپږو برخو بېلیږی ( وصفیہ ، استینافیہ ، تفصیلیہ تمثیلیہ . معترضہ ) آو تل د ربط د اداتو واسطہ دا اصلیے جملے سرہ مربوطے وی . وصفیہ جملہ ـ هغہ جملہ دہ چہ د اصلیے جملے لہ ارکانو یا اجزانو ځخہ یو توصیفوی آو د صفت پرځای استعمالېږی : یو سړی چہ رښتیا وائی پہ دواړو نړیو کښے نجات مومی لمړی جملہ یعنے

۲۳۷ (یوسره ی چه بستیا وائی) وصفیه جمله آووروستی جمله اصلیه ده. استینافیه جمله ـ ہغہ جملہ دہ چہ مخکینی جملہ نہ متولد مقدر سوال لہ جواب وی. مثلاً : (حضرت پیغمبر فرمائی دخانګو نه ترلحده پورسے علم وغواسری). (ہرڅوک چه علم ادب آوحیانه لری ہرچاڅخه ذلیل کېږی ، ولی چه دسړی شرف په علم آو ادب آو ہنر آوحیا سره ده ی) په اولہ فقرہ کښے وویل شوچه (حضرت پیغمبر فرمائی) دغته سوال واردپېږی چه (څه فرمائی) نو دوہ یمه جمله چه (دځانګو نه . . . . الخ) دہغہ خواب دہ ی، ہمد غہ سے پہ دوہ یمہ فقرہ کښے دغہ پښتنه وارد پېږی آو دلیل غښتہ کېږی چه (ولے ذلیلېږی) نو دغتہ ہم (ولے چه شرف . . . الخ) دہغہ سوال جواب آواستدلال دپارہ راوړل شوه ی . تفصیلیه جمله ـ ہغہ جملہ دہ چہ داصلیے جملے لہ ارکانو آواجزانوڅخه یوتفصیلوی مثلاً: المرتودوښه ہرچیرته یوشان نہ وی ملکه چه ہرڅومره سره ی استوایکے خواته لاړ شی تو دوښه د پړ پېږی آوہرڅومره چه استوایکے نہ لرے شی لږپېږی. تمثیلیه جمله ـ ہغہ جملہ دہ چہ داصلیے جملے لہ ارکانو آواجزانوڅخہ یوه تمثیل آوتشبیہ

BEST COPY(S) AVAILABLE ۳۳۸ پہ دول ایضاح وی، مثلاً : انسان دغہ لہ لاملہ چہ د عقل او تدبیر خاوند دے دی دہ ہر ولو یو چارو د عہدے څخہ وتلی شی ، مثلاً : دیو میاشتنی مسافہ د طیارے د ایجاد و پہ واسطہ پہ یوہ ورځ قطع کوی او دو میاشتنی لارے څخہ پہ څو ثانیو کښے خبرے آوری. معترضہ جملہ ۔ ہغہ دہ چہ دیوے جملے دا جزا ئو لیا د دو جملو پہ منځ کښے راځی پہ کہ لرے کړہ شی د جملو ارتباط تہ خلل نہ رسیږی، مثلاً : وزیر اکبرخان ۔ چہ د غازیتو ب عنوان لری ۔ پہ بلخ کښے وفات شوہ ی او ہما غلتہ ښخ دے. معترضہ جملہ لیا د دوہ لیند کو پہ منځ کښے ( ) لیا د دوہ کیرښکو پہ منځ کښے ۔ ۔ ښودل کیږی. مطلقہ جملہ ۔ مقیدہ جملہ جملے د معنا پہ اعتبار ہم دوہ رازہ دی یوے تہ ( مطلقہ جملہ ) بلے تہ ( مقیدہ جملہ ) ویلہ کیږی. مطلقہ جملہ ۔ ہغہ جملہ دہ چہ یواځے پہ خپلو اصلی ارکانو سرہ مرام او مقصد افادہ کوی ، لکہ : ڈیرہ کلکہ دہ، تہ عالم یئے، آټک را غدی.

۳۳۹ مقیده جمله - هغه جمله ده چه پر اصلی ارکانو دځینو (۱) قید و نو په علاوه کولو مدعا افاده کوی ، لکه : د ولاس سیند او به تر خی دی ، کتاب مې داحمد نه وا خېست . (۱) دجملې متممات أوقيود ، اضافيه ، وصفيه ، كمیه ، ظرفیه غوندې .

دریمه برخه مصادر

پښتو مصادر: مخصوص لازمی د(ل) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادر چه د مستعمل مصدر دی داشتقاق تفصیلات ۱ اوسیهل . م . ۲ پوچل . م . ۳ جرل . م . ۴ دانګل . م . ۵ درومل . م . ۶ خندل . م . ۷ رنځل . . . ۸ ژرل . م . ۹ غپل . م . ۱۰ لامبل . م .

پښتو مصادر: مخصوص لازمی دل) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چنه اصل مصدر شیم دی د اشتقاق تفصیلات ۱۱ لورل . . م. ۱۲ نخل . . . ۱۳ نینگل م. . . ۱۴ هنگول م. . . غیر مخصوص لازمی (ل) والا مصادر ۱۵ آلوتل آتوزل م. . د دغه غیر مستعمل مصدر نه پرته د ماضی نورے ټولے صیغی اشتقاقیږی . ۱۶ پوټکول پوټکر م. . " " " ۱۷ پری وتل پریوزل م . " " " ۱۸ تړیلودل تړیل . . " " " ۱۹ تلل لاسول اصل X د ولاسول ، نه مطلق ماضی، استقبال، التزامی فعل، هو مهوی امر، و دلیل ، نه حال ، اخباری، نهی، غیر صیغو امر، او د (تلل) یا نے سینے اشتقاقیږی .

غیر مخصوص لازمی (ل) والا پستو مصادر: شماره مصدر غیر مستعمل مصادر چې دپاس مصدر متمم دی م اشتقاق تفصیلات ۲۰ څملاسل څمل م . ددغه غیر مستعمل مصدر نه ، پرته د ماضی نورې ټولی صیغی اشتقاقیږی. ۲۱ ځغاستل ځغل م . " " " ۲۲ ختل خجل م . " " " ۲۴ رغښل رغرل م . " " " ۲۵ کښیوتل کښیول م . " " " ۲۶ کښاستل کښ م . " " " ۲۷ نښتل نښل م . " " " ۲۸ وتل وتل م . " " " ۲۹ آونښتل آونل م . " " "

پښتو مصادر : متعدی (ل) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادر پښتو اصیل مصدر متهم وی داشتقاق تفصیلات متعدی (ل) والا ۳۰ آخښل . . . ۳۱ آخیستل آخښل م. . د دغه غیر مستعمل مصدر نه پرته دماضی نورے ټولے صیغے اشتقاقیکی . ۳۲ آزمایل . م. . ۳۳ آزميیل . م. . ۳۴ آغږول . م . ۳۵ آغوستل آغوښل م. . " " " ۳۶ اودل اوبل . . " " " ۳۷ اودل . . . ۳۸ بلل . م. .

پښتو مصادر : متعدی (ل) لا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه اصل مصدر شمیر دی داشتقاق تفصیلات ۴۰ بولل . . . ۴۱ بیول بوثل بیایی بوځل د(بیول) پـرته د مطلق ماضی توری ټولی صیغی د(بوثل) نه دی آوو(بوځل) نه استقبال التزامی، معموله واسم اشتقاق کښی دی پـاتی مطلقه ماضی و د بیا یل) نه حال اخباری دی ۴۲ پالل . . . ۴۳ پراښیتل پراښمل . . ددغه غیر مستعمل مصد رنه پر ته دماضی نوری ټولی صیغی اشتقاقیږی. ۴۴ پرښل . . . ۴۵ پریښودل پریښول . . " " " ۴۶ پری مینځل . . . ۴۷ پښتل . . . ۴۸ پلیل . . . ۴۹ * . . . دی دی اسما، صوت ضمیر ،پیشوند

متعدی (ل) والا پښتو مصادر : شماره اسم مصور غیر مستعمل مصادرچہ متمم مستعمل مصدری داشتقاق تفصیلات ۵۰ پلول ۵۱ پورے وہتل پورے ویستل دوغہ غیر مستعمل مصدر نہ پر تہ د ماضی نورے ټولی صیغے اشتقاق کیږی . ۵۲ پورے وهل ۵۳ پوزل ۵۴ پوول پیول دوغہ غیر مستعمل مصدر نہ پر تہ د ماضی نورے ټولی صیغے جوړ یږی . ۵۵ پہرل ۵۶ پیژاندل پیژل دوغہ غیر مستعمل مصدر نہ پر تہ د ماضی نورے ټولی صیغے اشتقاق کیږی . ۵۷ پییل ۵۸ پوکل ۵۹ تبل

پښتو مصادر : متعدی (ل) والا شماره صیغه مصادر غیر مستقل مصدروی مستقل مصدروی اشتقاق تفصیلات ٦٠ تپّل م . . ٦١ ترټل م . . ٦٢ تړل م . . ٦٣ تَلل . . . ٦٤ توږل م . . ٦٥ تَهّیّل . . . ٦٦ ټاپل م . . ٦٧ ټا کل م . . ٦٨ ټو کل . . . ٦٩ ټو کوهّل . . .

۷ پښتو مصادر : متعدی (ل) والا شماره اسم مصادر مستعمل غیر مستعمل مصادر چه بمستعمل مصدر وی داشتقاق تفصیلات ۷۰ نومبل . . . ۷۱ نونږییل . . . ۷۲ چاول . . . دغه مصدر نہ یوازے د ماضی صیغے اشتقاقہږی نورے ٹولے صیغے (چول) نہ ۷۳ چول . . . ۷۴ چنرل . . . ۷۵ چیچل . . . ۷۶ څټل . . . ۷۷ څکل . . . ۷۸ خندل . . . ۷۹ څوکوییل . . .

پښتو مصادر: مستعدی دل) والا شماره اسم مصدر صیغہ مستعمل مصادرچہ صيغه مستعمل مصدروی شتقاق تفصیلات ۸۰ ځیرل . . . ۸۱ ځهرل . . . ۸۲ ځانگل . . . ۸۳ ځبل . . . ۸۴ ځپښل . . . ۸۵ ځغمل . . . ۸۶ ځيځہرل . . . ۸۷ څپښځل . . . ۸۸ خرل . . . ۸۹ خریپل . . .

۹ پښتو مصادر : متعدی ( ل ) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر چه مستعمل مصادر وی اشتقاق تفصیلات ۹۰ خوړل ٠ ٠ ۹۱ رابښکل را کاږل ٠ دوغه غیر مستعمل مصدر نه پرته ، ماضی نورے ټولی صیغے اشتقاق کیږی . ۹۲ راوړل ٠ ٠ ٠ ۹۳ راوستل راول ٠ دوغه غیر مستعمل مصدر نه پرته، ماضی نورے ټولی صیغے اشتقاق کیږی . ۹۴ رټل ٠ ٠ ٠ ۹۵ رودل ٠ ٠ ٠ ۹۶ روزل ٠ ٠ ٠ ۹۷ رېبل ٠ ٠ ٠ ۹۸ زبل ٠ ٠ ٠ ۹۹ زدوېل ٠ ٠ ٠

۱۰ پښتو مصادر : متعدی (ل) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر چه در مستعمل مصدرسم اوی دا شقاق تفصیلات ١٠٠ زول ٠ ٠ ٠ ۱۰۱ ژغورل ٠ ٠ ٠ ١٠٢ ساتل ٠ ٠ ٠ ١٠٣ سپارل ٠ ٠ ٠ ١٠٤ سپرل ٠ ٠ ٠ ١٠٥ ستايل ٠ ٠ ٠ ١٠٦ سكنزل ٠ ٠ ٠ ١٠٧ سیزل ٠ ٠ ٠ ١٠٨ سوزل ٠ ٠ ٠ ١٠٩ سهل ٠ ٠ ٠

۱۱ پښتو مصادر : متعدی (ل) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چدو مستعمل مصادر راوی د اشتقاق تفصیلات ۱۱۰ سیل " " " ۱۱۱ سیخل " " " ۱۱۲ شاربل " " " ۱۱۳ شپیلل " " " ۱۱۴ شول " " " ۱۱۵ شمهول " " " ۱۱۶ شنل " " " ۱۱۷ شومل " " " ۱۱۸ شیندل " " " ۱۱۹ ښنکل کابل " دغه غیر مستعمل مصد ر نه پرته د ماضی نورے ټولی صیغی اشتقاق کیږی.

پښتو مصاور: متعدی (ل) والا شماره مستعمل مصادر غیر مستعمل مصاور چه د مستعمل مصادر متمم دی د اشتقاق تفصیلات ۱۲۰ ښودل ښیل " د دغه غیر مستعمل مصدر نه پرته د ماضی نورے ټولے صیغے اشتقاق کیږی. ۱۲۱ ښکنجل " " ۱۲۲ ښندل " " ۱۲۳ ښهل " " ۱۲۴ غوول غیل " د دغه غیر مستعمل مصدر نه پرته د ماضی نورے ټولے صیغے اشتقاق کیږی. ۱۲۵ غرل " " ۱۲۶ غوښتل غوړل " د دغه غیر مستعمل مصدر نه پرته د ماضی نورے ټولے صیغے اشتقاق کیږی. ۱۲۷ کتل کول " " " " " ۱۲۸ کنبل کاږل " " " " " ۱۲۹ کنبیکښل کنبیکږل " " " " "

۱۳ پښتو مصادر : متعدی (ل) والا شماره | اسم مصدر | غیر مستعمل | مستعمل مصدر چہ | مستعمل مصدر پری | اشتقاق تفصیلات ۱۳۰ | کښیوتل | کښیوتل | . | . | اوغہ غیر مستعمل مصدر نہ پرتہ د ماضی نورے ٹولے صیغے اشتقاقيږی . ۱۳۱ | کښیل | | . | . | . ۱۳۲ | کول | | . | . | . ۱۳۳ | کږل | | . | . | . ۱۳۴ | کږول | | . | . | . ۱۳۵ | کڼل | | . | . | . ۱۳۶ | کنل | | . | . | . ۱۳۷ | کونل | | . | . | . ۱۳۸ | کے ایستل | کے ویستل | . | . | اوغہ غیر مستعمل مصدر نہ پرتہ د ماضی نورے ٹولے صیغے اشتقاقيږی . ۱۳۹ | کښے ایستل | کښے ویستل | . | . | " " " "

پښتو مصادر : ۱۴ متعدی (ل) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه د مستعمل مصدر خم دی داشتقاق تفصیلات ۱۴۰ کښینول کینول و دکښینول ) نه ماضی صیغے و (کیمزول ) نه استمراری مضارع استقبال، معہود امر، آو و (بدول ) نه حال و اجباری ۱۴۱ کښندل · · فعل ، غیر معہود امر، نہی ، اشتقاقیږی . ۱۴۲ کښوتل کښل " دغیر مستعمل مصدر نہ پرته دماضی نورے ٹولے صیغے اشتقاقیږی . ۱۴۳ ګالل · · ۱۴۴ ګنل · · ۱۴۵ ګوپل · · ۱۴۶ ګوډل · · ۱۴۷ ګومل · · ۱۴۸ ګندل · · ۱۴۹ ګنډل · ·

۱۵ پښتو مصادر : متعدی (ل) والا شماره اسم مصدر مستعمل غیر مستعمل مصدر مستعمل مصادر چه متمم وی داشتقاق تفصیلات ۱۵۰ لښل . . . ۱۵۱ لول . . . ۱۵۲ لړل . . . ۱۵۳ لوستل لويل . دغه غیر مستعمل مصدر نه پرته د ماضی نوری ټولی صیغی اشتقاق کیږی . ۱۵۴ لیدل وینل . " " " " ۱۵۵ لوښل . . . ۱۵۶ لوغل . . . ۱۵۷ لېږل . . . ۱۵۸ ليګل . . . ۱۵۹ مروړل . . .

۱۶ پښتو مصادر : متعدی (ل) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چې بجای مصدر متعدی مستعمل داشتقاق تفصیلات ۱۶۰ ملل . . . ۱۶۱ مندل . . . ۱۶۲ منل . . . ۱۶۳ مورل . . . ۱۶۴ موښل . . . ۱۶۵ موږل . . . ۱۶۶ مومل . . . ۱۶۷ موندل . . . ۱۶۸ مینځل . . . ۱۶۹ نښپېول . . .

۱۷ پښتو مصادر : متعدی (ل) والا شماره | مصادر | صیغۀ امر | صیغۀ نهی | اسم فاعل | غیر مستعمل مصادر چه ډل | مستعمل دی | د اشتقاق تفصیلات ۱۷۰ | نغارل | " | " | " | " ۱۷۱ | نغرل | " | " | " | " ۱۷۲ | ویل | " | " | " | " ۱۷۳ | وجل | وژنی | " | " | د دغه غیر مستعمل مصدر نه پرته د ماضی نورے ټولی صیغے اشتقاق کیږی . ۱۷۴ | ورزل | " | " | " | " ۱۷۵ | نیول | نیسی | " | " | د دغه غیر مستعمل مصدر نه پرته د ماضی آو اقتداری فعل نورے ټولی صیغے اشتقاق کیږی . ۱۷۶ | ورل | " | " | " | " ۱۷۷ | ورل | یوسی | " | " | د دغه غیر مستعمل مصدر نه ابتدائی فعل مستقبل آو مجهول امر، اشتقاق کیږی ۱۷۸ | وژل | وژنی | " | " | د دغه غیر مستعمل مصدر نه پرته د ماضی نورے ټولی صیغے اشتقاق کیږی ۱۷۹ | و ويدل | " | " | " | " | " | " | "

۱۸ پښتو مصادر : متعدی (ل) والا شماره اسم مصدر مستعمل غیر مستعمل مصدر چہ د مصدر وی داشتقاق تفصیلات ۱۸۰ وهل . . . ۱۸۱ ویښتل بښل . . د دغه غیر مستعمل مصدر نه پرته د ماضی نورے ټولی صیغے اشتقاقیږی ۱۸۲ ویښل . . . ۱۸۳ ویشتل . . . ۱۸۴ ونځل . . . ۱۸۵ وہیـل . . . {ول) والا مصادر : هغه دوال چه د فعل ماده ئے صفت} {یا مخفف د مفعول اسم یا منسوب اسم و ی} ۱۸۶ آځہرول . . . ۱۸۷ آغزنول . . .

۱۹ پښتو مصادر (دول) والا مصادر ہندول چہ فعل مادہ ئے صفت یا مخفف مفعول ہم یا منسوب اسم وی. شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر چہ د بل مصدر حکم وی د اشتقاق تفصیلات ۱۸۸ آسانول . . . ۱۸۹ آغږول . . . ۱۹۰ اجوتول . . . ۱۹۱ ارزانول . . . ۱۹۲ انگارول . . . ۱۹۳ استادول . . . ۱۹۴ اوږنول . . . ۱۹۵ اوچتول . . . ۱۹۶ اوزگارول . . . ۱۹۷ اوږدول . . .

۲۰ پښتو مصادر: (ول) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چې په مستعمل مصدر کې دي د اشتقاق تفصیلات ۱۹۸ ایسارول . . . ۱۹۹ اېلول . . . ۲۰۰ بدورول . . . ۲۰۱ برېندول . . . ۲۰۲ برسېرول . . . ۲۰۳ برګول . . . ۲۰۴ بشپړول . . . ۲۰۵ بلول . . . ۲۰۶ بلمنکول . . . ۲۰۷ بوبول . . .

۲۱ پښتو مصادر : (ول) والا شماره اسم مصدر نیستعمل مصادر چنه ول مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۲۰۸ بختول . . . ۲۰۹ پټول . . . ۲۱۰ پخول . . . ۲۱۱ پخول . . . ۲۱۲ پرېږدول . . . ۲۱۳ پستول . . . ۲۱۴ پښیمانول . . . ۲۰۵ پنډول . . . ۲۰۶ پوخول . . . ۲۰۷ پوستول . . .

۲۲ (ول) والا پښتو مصادر : شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه و مل مصدر مهم دی داشتقاق تفصیلات ۲۰۸ پہ ځنګول * * ۲۰۹ پہ ریګول * * * ۲۱۰ پہ یادول * * * ۲۱۱ تاوول * * * ۲۱۲ ترورول * * * ۲۱۳ تونیخول * * * ۲۱۴ تریوول * * * ۲۱۵ تودول * * * ۲۱۶ تورول * * * ۲۱۷ تولول * * *

۲۳ پښتو مصادر: (ول) والا شماره اسم مصد غیر مستعمل مصادر مستعمل مصادر حصه دوم مصدر حکمی اشتقاق تفصیلات ۲۱۸ تو یول ۲۱۹ تهر ول ۲۲۰ ټکورول ۲۲۱ ټولول ۲۲۲ ټيئول ۲۲۳ ټينگول ۲۲۴ جارول ۲۲۵ بختول ۲۲۶ جگول ۲۲۷ جوتول

۲۴ پښتو مصادر : (ول) والا شماره اسم مصادر مستعمل غیر مستعمل مصدر چه متمم دی متمم داشتقاق تفصیلات ۲۲۸ جوړول . . . ۲۲۹ چاپهرول . . . ۲۳۰ چاودول . . . ۲۳۱ چپول . . . ۲۳۲ چنلول . . . ۲۳۳ څپیتول . . . ۲۳۴ چیتول . . . ۲۳۵ چیحتارول . . . ۲۳۶ چنکول . . . ۲۳۷ څرګندول . . .

۲۵ پښتو مصادر : (ول) والا شماره | اسم مصدر | غیر مستعمل مصادر چه در | مستعمل مصدری | د اشتقاق تفصیلات ۲۳۸ | څورول | . | . | ۲۳۹ | څورندول | . | . | ۲۴۰ | ځانول | . | . | ۲۴۱ | خپلول | . | . | ۲۴۲ | خپورول | . | . | ۲۴۳ | خرڅول | . | . | ۲۴۴ | خروبول | . | . | ۲۴۵ | خرول | . | . | ۲۴۶ | خنبول | . | . | ۲۴۷ | خوړول | . | . |

٢٦ پښتو مصادر : (ول) والا شماره قسم مصادر مستعمل غیر مستعمل مصادر چه در مستعمل مصدر کردی داشتقاق تفصیلات ٢٤٨ خوريول . . . ٢٤٩ خوزول . . . ٢٥٠ خوږول . . . ٢٥١ خوښول . . . ٢٥٢ خیرنول . . . ٢٥٣ خيشتول . . . ٢٥٤ خينگول . . . ٢٥٥ ددول . . . ٢٥٦ دروندول . . . ٢٥٧ دندول . . .

۲۷ پښتو مصادر: (ول) والا شماره اسم مصدرا غیر مستعمل مصادر چه مستعمل مصدر گوی داشتقاق تفصیلات ٢٥٨ دکول ٢٥٩ دوبول ٢٦٠ دہرول ٢٦١ رائولول ٢٦٢ راستونول ٢٦٣ روږدول ٢٦۴ روغول ٢٦٥ روڼول ٢٦٦ زرغونول ٢٦٧ زورول

۲۸ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره اسم مصادر غیر مستقل مصادر چه ول مصدر هم دی د اشتقاق تفصیلات ٢٦٨ زهيرول . . . ٢٦٩ زبهرول . . . ۲۷۰ زږول . . . ۲۷۱ رنګول . . . ۲۷۲ روندول . . . ۲۷۳ ژوبلول . . . ۲۷۴ سازول . . . ۲۷۵ سپکول . . . ٢٧٦ سپورول . . . ۲۷۷ سپینول . . .

۲۹ پښتو مصادر : (ول) والا شماره اسم مصدر پښتو مصادر چیدل غیر مستعمل دی مصدر متعدی اشتقاق تفصیلات ۲۷۸ ستومانول . . . ۲۷۹ ستونول . . . ۲۸۰ سئول . . . ۲۸۱ سختارول . . . ۲۸۲ سمبالول . . . ۲۸۳ سمول . . . ۲۸۴ سورول . . . ۲۸۵ سهرول . . . ۲۸۶ سینگارول . . . ۲۸۷ ښکارول . . .

٣٠ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره سم مصادر مستعمل مصادر چه خپل غیر مصدر تهم دی داشتقاق تفصیلات ٢٨٨ بنویول . . . ٢٨٩ غبرګول . . . ٢٩٠ غوپلول . . . ٢٩١ غورول . . . ٢٩٢ غوندول . . . ٢٩٣ کوږهول . . . ٢٩٤ کوکڼول . . . ٢٩٥ کرمول . . . ٢٩٦ کرونول . . . ٢٩٧ کبزول . . .

۳۱ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره اسم مصادر مستعمل غیر مستعمل مصادر حصه دوم متعدی لازمی اشتقاق تفصیلات ۲۹۸ ککرول . . ۲۹۹ کلپول . . ۳۰۰ کندوول . . ۳۰۱ کونرول . . ۳۰۲ گامول . . ۳۰۳ گدول . . ۳۰۴ گرانول . . ۳۰۵ گرمول . . ۳۰۶ گرول . . ۳۰۷ گودول . .

۳۲ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره اسم مصدر مستعمل مصادر چه و مستعمل مصدر دی داشتقاق تفصیلات ٣٠٨ ګوګول " " " ٣٠٩ لاندول " " " ٣١٠ لتارول " " " ٣١١ لږول " " " ٣١٢ لغړول " " " ٣١٣ لنډول " " " ٣١٤ لنډول " " " ٣١٥ لورول " " " ٣١٦ لويول " " " ٣١٧ ماتول " " "

۳۳ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره اسم مصادر مستعمل غیر مستعمل متعدی مصادر چیه داشتقاق تفصیلات ۳۱۸ مالگول * * * ۳۱۹ مخامخول * * * ۳۲۰ مرول * * * ۳۲۱ مسکول * * * ۳۲۲ مورول * * * ۳۲۳ نابودول * * * ۳۲۴ نسکورول * * * ۳۲۵ وچول * * * ۳۲۶ ودانول * * * ۳۲۷ ورانول * * *

۳۴ پښتو مصادر: (ول) والا شماره اسم مصدر مستعمل غیر مستعمل صادر چه قسم مصدر متعدی دی داشتقاق تفصیلات ۳۲۸ | ورپیادول | . | . | . | ۳۲۹ | ورکول | . | . | . | ۳۳۰ | ورکول | . | . | . | ۳۳۱ | وروستول | . | . | . | ۳۳۲ | وریږول | . | . | . | ۳۳۳ | ولارول | . | . | . | ۳۳۴ | وورول | . | . | . | ۳۳۵ | ویجارول | . | . | . | ۳۳۶ | وینښول | . | . | . | ۳۳۷ | هارتول | . | . | . |

۳۵ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره اسم مصدر مستعمل مصدرچه غیر مستعمل مصدر دی د اشتقاق تفصیلات ۳۳۸ هسکول . . . ۳۳۹ هیرول . . . ۳۴۰ یادول . . . (ول) والا : هغه دول چه د فعل ماده ئے صفت یا مخفف د مفعول اسم یا منسوب اسم نه وی ۳۴۱ آرتول . . . ۳۴۲ آرول . . . ۳۴۳ آستول . . . ۳۴۴ آلوزول . . . ۳۴۵ آرول . . .

٣٦ پښتو مصادرۀ دول، والا مېڅه ول چه د فعل ناده صفت يا مخفف د مفعول اسم يا منسوب اسم نه وی شمېره | مصادر | غير مستعمل مصادر چه مستعمل مصدر ئې هم دی | مشتقاق تفصيلات --- | --- | --- | --- ٣۴٦ | اوبول | . | . | . ٣۴٧ | اچول | . | . | . ٣۴٨ | بائول | . | . | . ٣۴٩ | برېښول | . | . | . ٣۵٠ | بړچول | . | . | . ٣۵١ | بغول | . | . | . ٣۵٢ | بمول | . | . | . ٣۵٣ | بنګول | . | . | . ٣۵۴ | بنړول | . | . | . ٣۵۵ | بّھول | . | . | .

۳۷ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره مصدر مستعمل غیر مستعمل متعدی مجهول مصدر اشتقاق تفصیلات ۳۵۶ پاڅول ۳۵۷ پارول ۳۵۸ پرخول ۳۵۹ پرزول ۳۶۰ پرسول ۳۶۱ پزول ۳۶۲ پسولول ۳۶۳ پشول ۳۶۴ پسرول ۳۶۵ پونبول

۳۸ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه در متصل مصدر مستعمل وی اشتقاق تفصیلات ۳۶۶ پونر ول ۳۶۷ پوهول ۳۶۸ تحول ۳۶۹ تخنول ۳۷۰ تروینول ۳۷۱ تروهول ۳۷۲ ترممول ۳۷۳ ټالول ۳۷۴ ټپول ۳۷۵ ټغول

۳۹ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره اسم مصدر مستعمل مصدر غیر مستعمل مجهول متعدی لازم اشتقاق تفصیلات ۳۷۶ ټکرول * * * ۳۷۷ ټکول * * * ۳۷۸ ټنګول * * * ۳۷۹ ټوخول * * * ۳۸۰ جزول * * * ۳۸۱ جوتول * * * ۳۸۲ چړپول * * * ۳۸۳ چړونګول * * * ۳۸۴ چغول * * * ۳۸۵ چلول * * *

پښتو مصادر : ۴۰ ( ول ) والا شماره اسم مصادر مستعمل غیر مصادر په ول متعدی مصدری داشتقاق تفصیلات ۳۸۶ چنرول . . . ۳۸۷ چوخول . . . ۳۸۸ چورلول . . . ۳۸۹ چول . . . ۳۹۰ چونرول . . . ۳۹۱ څڅول . . . ۳۹۲ څخول . . . ۳۹۳ څرخول . . . ۳۹۴ څښول . . . ۳۹۵ څملول . . .

۴۱ پښتو مصادر: (ول) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه مستعمل مصدر م دی اشتقاق تفصیلات ۳۹۶ ځورنګول . . . ۳۹۷ ځورول . . . ۳۹۸ ځغلول . . . ۳۹۹ خندول . . . ۴۰۰ خنګول . . . ۴۰۱ خورول . . . ۴۰۲ خیرول . . . ۴۰۳ دانګول . . . ۴۰۴ دربول . . . ۴۰۵ درزول . . .

۴۲ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر بچه دول مستعمل مصدروى داشتقاق تفصیلات ۴۰۶ در مبول ۴۰۷ در یگول ۴۰۸ درنول ۴۰۹ درول ۴۱۰ دروهول ۴۱۱ دریگول ۴۱۲ دلول ۴۱۳ دنگول ۴۱۴ دورول ۴۱۵ خیرول

۴۳ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره اسم مصدر غیرمستعمل مصادر چه‌ول مصدر متهم دی داشتقاق تفصیلات ۴۱۶ خپرول . . . ۴۱۷ خپرے لگول . . . ۴۱۸ خرچول . . . ۴۱۹ خرسول . . . ۴۲۰ خرول . . . ۴۲۱ خندول . . . ۴۲۲ خوابدول . . . ۴۲۳ خواشینول . . . ۴۲۴ خوښول . . . ۴۲۵ خوځول . . .

۴۴ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر چه و / مستعمل مصادر دی اشتقاق تفصیلات ۴۲۶ خجول . . . ۴۲۷ خپړول . . . ۴۲۸ دارول . . . ۴۲۹ دبول . . . ۴۳۰ دتول . . . ۴۳۱ دزول . . . ۴۳۲ دنگول . . . ۴۳۳ راستول . . . ۴۳۴ ربرول . . . ۴۳۵ رپول . . .

۴۵ دپښتو مصادر: (ول) والا شماره اسم مصد غیر مستعمل مصادر چه در پښتو مصدریتم دی داشتقاق تفصیلات ۴۳۶ رنول ۴۳۷ رژول ۴۳۸ رسول ۴۳۹ رغول ۴۵۰ رغرول ۴۵۱ رپږدول ۴۵۲ زارول ۴۵۳ زيرول ۴۵۴ برغول ۴۵۵ ژرول

۴۶ پښتو مصادر: (ول) والا شماره اسم مصادر غیر مستقل مصادر چه درول مصدر ختم دی داشتقاق تفصیلات ۴۵۶ سازول ۴۵۷ سپرخول ۴۵۸ سپمول ۴۵۹ سترول ۴۶۰ ستنول ۴۶۱ ستومانول ۴۶۲ ستونزول ۴۶۳ سربدالول ۴۶۴ سرببره ول ۴۶۵ سوخول

۴۷ پښتو مصادر : (ول) والا شماره اسم مصدر مستعمل غیر مستعمل مصادر چه در اصل مصدر مهم وی داشتقاق تفصیلات ۴۶۶ سورول . . ۴۶۷ سوزول . . ۴۶۸ سوغول . . ۴۶۹ سولول . . ۴۷۰ سونرول . . ۴۷۱ سینخول . . ۴۷۲ شپپلول . . ۴۷۳ شرمول . . ۴۷۴ شرنګول . . ۴۷۵ شرتول . .

۴۸ پښتو مصادر: (ول) والا شماره اسم مصدر صیغه امر مصدر متعدی مصدر لازم اشتقاق تفصیلات ۴۷۶ شکول " " " ۴۷۷ شلول " " " ۴۷۸ شوکول " " " ۴۷۹ شومول " " " ۴۸۰ ښکارول " " " ۴۸۱ ښورول " " " ۴۸۲ ښویول " " " ۴۸۳ غاوول " " " ۴۸۴ غپول " " " ۴۸۵ غنول " " "

۴۹ پښتو مصادر (ول) والا شماره اسم مصادر صیغه مستعمل مصادر پښتو در مستعمل غیر مستعمل مصدر اسم وی اشتقاق تفصیلات ۴۸۶ غځول * * * ۴۸۷ غړبول * * * ۴۸۸ غړپول * * * ۴۸۹ غرول * * * ۴۹۰ غگول * * * ۴۹۱ غوپول * * * ۴۹۲ غونول * * * ۴۹۳ غورځول * * * ۴۹۴ غورول * * * ۴۹۵ غوبزول * * *

۵۰ پښتو مصادر : (ول) والا شماره اسم مصد غیر مستعمل مصادر پښتو متعمل مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۴۹۶ غولول . . . ۴۹۷ کبلول . . . ۴۹۸ کټول . . . ۴۹۹ کړپول . . . ۵۰۰ کرول . . . ۵۰۱ کنجول . . . ۵۰۲ کولول . . . ۵۰۳ کهنول . . . ۵۰۴ کوفول . . . ۵۰۵ کنگلول . . .

۵۱ پښتو مصادر : (ول) والا شماره اسم مصدر غیر متعدی مستعمل مصادر چټول داشتقاق تفصیلات ۵۰٦ ګوځول ۰ ۰ ۰ ۵۰۷ ګرول ۰ ۰ ۰ ۵۰۸ ګروهول ۰ ۰ ۰ ۵۰۹ ګرېول ۰ ۰ ۰ ۵۱۰ ګرزول ۰ ۰ ۰ ۵۱۱ ګړول ۰ ۰ ۰ ۵۱۲ ګلول ۰ ۰ ۰ ۵۱۳ ګواښول ۰ ۰ ۰ ۵۱۴ ګونول ۰ ۰ ۰ ۵۱۵ لئول ۰ ۰ ۰

۵۲ پښتو مصادر : ( ول ) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادر چه وښ مصدر متهم دی د اشتقاق تفصیلات ۵۱۶ لالهاندول ۵۱۷ لټ پېلئول ۵۱۸ لگول ۵۱۹ للونول ۵۲۰ لمسول ۵۲۱ لمبول ۵۲۲ لمونځول ۵۲۳ لنگول ۵۲۴ لوبول ۵۲۵ لورول

۵۳ پښتو مصادر : (ول) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادر په ول غیر مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۵۲۶ مرول . . . ۵۲۷ مړه ول . . . ۵۲۸ مشرول . . . ۵۲۹ نخول . . . ۵۳۰ نښلول . . . ۵۳۱ ودول . . . ۵۳۲ ورول . . . ۵۳۳ وریتول . . . ۵۳۴ ورول . . . ۵۳۵ ویړمول . . .

۵۴ پښتو مصادر : (ول) والا شماره صيغه ها مستعمل مصادر چہ ول مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۵۳۶ ونجول . . . ۵۳۷ ويلرول . . . ۵۳۸ ویدول . . . ۵۳۹ وہرول . . . ۵۴۰ ویلول . . . ۵۴۱ ویول . . . ۵۴۲ هنگولول . . . ۵۴۳ هيشول . . . { کول والا مصادر }

۵۵ پښتو مصادر: (کول) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه اصل مصدر هم دی د اشتقاق تفصیلات ۵۴۴ اخ کول ۵۴۵ اذان کول ۵۴۶ استازه یی کول ۵۴۷ اغپزه کول ۵۴۸ اکاری کول ۵۴۹ اباکول ۵۵۰ الجی کول ۵۵۱ اندکول ۵۵۲ اندکول ۵۵۳ اتیتی کول

٥٦ پښتو مصادر : ( کول ) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادرپښتوول مصد ر متعدی غیر داشتقاق تفصیلات ۵۴۴ اټبران کول * * * ۵۴۵ اټپرلای کول * * * ۵۴۶ اجوڼ کول * * * ۵۴۷ اځه کول * * * ۵۴۸ اخے کول * * * ۵۴۹ ادا کول * * * ۵۵۰ ادکه کول * * * ۵۵۱ ادو بدو کول * * * ۵۵۲ ارغشری کول * * * ۵۵۳ ارغونجدی کول * * *

۵۷ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر په کول مصد متعددی داشتقاق تفصیلات ۵۵۴ اوږه کول ۵۵۵ ازانگه کول ۵۵۶ استاکول ۵۵۷ اکوک کول ۵۵۸ اندازه کول ۵۵۹ اندیښه ی کول ۵۶۰ اندی کول ۵۶۱ اوږه کول ۵۶۲ اوږه لوه ی کول ۵۶۳ اوده کول

۵۸ پښتو مصادر: (کول) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادر چه غیر مستعمل مصادر مستعمل مصادر دی داشتقاق تفصیلات ۵۶۲ اورته کول ۵۶۵ اوربړه کول ۵۶۶ اور کول ۵۶۷ اورلږوندی کول ۵۶۸ اوروږی کول ۵۶۹ اوره کول ۵۷۰ اوښکی کول ۵۷۱ اوشے کول ۵۷۲ اوښید کول ۵۷۳ آسبه کول

۵۹ پشتو مصادر : ( کول ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه و مل مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۵۷۴ او ښکے کول . . . ۵۷۵ او ګره کول . . . ۵۷۶ اوږه کول . . . ۵۷۷ اوږه سوه ئی کول . . . ۵۷۸ اوهوکول . . . ۵۷۹ ئیره کول . . . ۵۸۰ اینده کول . . . ۵۸۱ بابک کول . . . ۵۸۲ باره کول . . . ۵۸۳ باړه کول . . .

پښتو مصادر: (کول) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه د مستعمل مصدر متمم دی داشتقاق تفصیلات ۵۸۴ باندے کول ۵۸۵ بجی کول ۵۸۶ برار کول ۵۸۷ براودے کول ۵۸۸ برکول ۵۸۹ بوید کول ۵۹۰ بهیا کول ۵۹۱ بزوکدی کول ۵۹۲ بغارے کول ۵۹۳ بگورے کول

پښتو مصادر : (کول) والا شماره قسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه اصل مصدر هم دی مستعمل داشتقاق تفصیلات ۵۹۴ بلکه کول ۵۹۵ بندار کول ۵۹۶ بوره کول ۵۹۷ بوره کول ۵۹۸ بهرته کول ۵۹۹ بیره کول ۶۰۰ پاتی کول ۶۰۱ پالنه کول ۶۰۲ پام کول ۶۰۳ پاندی کول

پښتو مصادر : (کول) والا شماره قسم مصادر غیرمستعمل مصادر چه اصل مصدر متمم دی استقاق تفصیلات ۶۰۴ پټوه کول ۶۰۵ پټندی کول ۶۰۶ پخلا کول ۶۰۷ پدل کول ۶۰۸ پر تله کول ۶۰۹ پرهار زه کول ۶۱۰ پرے کول ۶۱۱ پسپس کول ۶۱۲ پسهره کول ۶۱۳ پشے کول

۶۳ پښتو مصادر : د (کول) والا شماره صیغه مصادر غیر مستعمل مصادر چه د مستعمل مصدر دی د اشتقاق تفصیلات ۶۱۴ پښتنه کول . . . ۶۱۵ پګړه کول . . . ۶۱۶ پلمه کول . . . ۶۱۷ پندوس کول . . . ۶۱۸ پندوسکی کول . . . ۶۱۹ پوجی کول . . . ۶۲۰ پوټی کول . . . ۶۲۱ پورې کول . . . ۶۲۲ پوکول . . . ۶۲۳ پوه کول . . .

۶۵ پښتو مصادر: (کول) والا شماره صحیحه غیر مستعمل مصادر چه مستعمل مصادر متهم دی داشتقاق تفصیلات ۶۳۴ تپاندہ کول . . . ۶۳۵ تاو کول . . . ۶۳۶ تویګنی کول . . . ۶۳۷ ترپکې کول . . . ۶۳۸ ترسره کول . . . ۶۳۹ تړلہ کول . . . ۶۴۰ ترغارۀ کول . . . ۶۴۱ ترور کول . . . ۶۴۲ ترونۀ کول . . . ۶۴۳ تروې کول . . .

۶۶ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه اصل مصدر شمیر دی داشتقاق تفصیلات ۶۴۴ توه کول ۶۴۵ توھه کول ۶۴۶ تره کول ۶۴۷ ترانګ برا نګے کول ۶۴۸ ترهہ کول ۶۴۹ تبزه ی کول ۶۵۰ ترون کول ۶۵۱ تم کول ۶۵۲ تنزاکول ۶۵۳ تورتیے کول

۲۷ پښتو مصادر: (کول) والا شماره اسم مصدر غیرمستعمل مصادرچه اصل مصدر متهم دی داشتقاق تفصیلات ۶۵۴ توری کول ۶۵۵ توکول ۶۵۶ تیاره کول ۶۵۷ تپړوره ی کول ۶۵۸ تپړه کول ۶۵۹ تپړه‌ی کول ۶۶۰ تپښته کول ۶۶۱ تپلوکول ۶۶۲ ټپي کول ۶۶۳ ټس کول

۶۸ پښتو مصادر : ( کول ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چہ ول مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۶۶۴ ټک کول . . . ۶۶۵ ټکنډی کول . . . ۶۶۶ ټکورټکورکول . . . ۶۶۷ ټګی کول . . . ۶۶۸ ټوپ کول . . . ۶۶۹ ټونګ کول . . . ۶۷۰ ټوټےټوټےکول . . . ۶۷۱ ټوکے کول . . . ۶۷۲ ټولہ کول . . . ۶۷۳ ټيټ کول . . .

۶۹ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصدر مستعمل غیرمستعمل متعدی داشتقاق تفصیلات ۶۷۴ ټک کول ۶۷۵ جرګه کول ۶۷۶ جړهاړی کول ۶۷۷ جواری کول ۶۷۸ جوبه کول ۶۷۹ جوټه کول ۶۸۰ جوجوره کول ۶۸۱ جوره کول ۶۸۲ چاره کول ۶۸۳ چخړبه کول

۷۰ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادر چہ در اصل غیر متعدی داشتقاق تفصیلات ۶۸۴ چخنہ یا کول ۶۸۵ چړ آو پر کول ۶۸۶ چړتی کول ۶۸۷ چوھار کول ۶۸۸ چہ پچے کول ۶۸۹ چرونگھار کول ۶۹۰ چریتیوب کول ۶۹۱ چړی کول ۶۹۲ چکی کول ۶۹۳ چلا و کول

۷۱ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مستعمل مصادر پښتو متعدی لازم اشتقاق تفصیلات ۶۹۴ چل کول . . . ۶۹۵ چوغله کول . . . ۶۹۶ چونډی کول . . . ۶۹۷ چیغ کول . . . ۶۹۸ څارا کول . . . ۶۹۹ څار کول . . . ۷۰۰ څانګ کول . . . ۷۰۱ څپڅپانډی کول . . . ۷۰۲ څرک کول . . . ۷۰۳ څرکول . . .

پښتو مصادر : ۷۲ ( کول ) والا شماره اسم مصادر مستعمل غیر مستعمل پښتو مصادر چه د عمل مستم دی اشتقاق تفصیلات ۷۰۴ خُرمہ کول " " " ۷۰۵ ځریکے کول " " " ۷۰۶ ځبننده ی کول " " " ۷۰۷ ځک کول " " " ۷۰۸ ځکه کول " " " ۷۰۹ ځنگ کول " " " ۷۱۰ څو کہ کول " " " ۷۱۱ څہره کول " " " ۷۱۲ ځیرے کول " " " ۷۱۳ ځالہ کول " " "

۷۳ پښتو مصادر: (کول) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادر چه د مستعمل مصدریم دی مشتقاق تفصیلات ۷۱۴ ځاځولی کول " " " ۷۱۵ ځبگروهی کول " " " ۷۱۶ ځک کول " " " ۷۱۷ خلمهی کول " " " ۷۱۸ خوکول " " " ۷۱۹ داروکول " " " ۷۲۰ دارے کول " " " ۷۲۱ داره کول " " " ۷۲۲ دپنو لاندے کول " " " ۷۲۳ دپلکوکول " " "

۷۴ پښتو مصادر : (کول) والا شماره قسم مصادر مستعمل مصادر چوپه غیر مستعمل مستعمل مصادر هروی داشتقاق تفصیلات ۷۲۴ ډپو نکی کول ۷۲۵ در بدی کول ۷۲۶ درنگ کول ۷۲۷ درکے کول ۷۲۸ ډګروے کول ۷۲۹ دلاسه کول ۷۳۰ دلی کول ۷۳۱ دوره کول ۷۳۲ دورے کول ۷۳۳ خاپوړے کول

۷۵ پښتو مصاور : (کول ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه دبل مصدر سهم دی داشتقاق تفصیلات ۷۳۴ خانګرے کول . . . ۷۳۵ خبره کول . . . ۷۳۶ خپګان کول . . . ۷۳۸ خپے سره ورکول . . . ۷۳۸ خپلوی کول . . . ۷۴۹ خپہ کول . . ۷۴۰ خٹے کول . . ۷۴۱ خدای پامانی کو . ۷۴۲ خرپه ی کول . . ۷۴۳ خرخشه ی کول . . .

٧٦ پښتو مصادر: (کول) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادر چي دګول مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ٧٤٤ خرچ کول . . . ٧٤٥ خروبدی کول . . . ٧٤٦ خوابدوالدی کول . . . ٧٤٧ خوابده یی کول . . . ٧٤٨ خوابدی کول . . . ٧٤٩ خواتوره یی کول . . . ٧٥٠ خواتولدی کول . . . ٧٥١ خواره کول . . . ٧٥٢ خواره واره کول . . . ٧٥٣ خواشندی کول . . .

۷۷ پښتو مصادر: (کول) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه در مستعمل مصدر هم وی اشتقاق تفصیلات ۷۵۴ خواله کول ۷۵۵ خوب کول ۷۵۶ خوساکول ۷۵۷ خوسدی کول ۷۵۸ خوشی کول ۷۵۹ خوندکول ۷۶۰ خوندی کول ۷۶۱ خیدک کول ۷۶۲ داد ورکول ۷۶۳ داده کول

۷۸ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصد صيغه امر مستعمل مستعمل غير مستعمل مصا در چه د مصدری داشتقاق تفصیلات ۷۶۴ دادګیرنه کول * * * ۷۶۵ درۍ کول * * * ۷۶۶ دزے کول * * * ۷۶۷ دودی کول * * * ۷۶۸ دوره کول * * * ۷۶۹ دہړی کول * * * ۷۷۰ رابنکول کول * * * ۷۷۱ رخہ کول * * * ۷۷۲ رنګړی کول * * * ۷۷۳ روغبر کول * * *

۷۹ پښتو مصادر : د کول ) والا شماره اسم مصدر قسمتین مصادر چہ در عمل مصدر متعددی داشتقاق تفصیلات ۷۷۴ روغہ کول . . . ۷۷۵ زدہ کول . . . ۷۷۶ زرغی کول . . . ۷۷۷ زرہ کول . . . ۷۷۸ زندی کول . . . ۷۷۹ زورلہ کول . . . ۷۸۰ زوبر کول . . . ۷۸۱ زوے کول . . . ۷۸۲ زیارے کول . . . ۷۸۳ زہرمہ کول . . .

پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر چیده مستعمل مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۷۸۴ زیره ی کول ۷۸۵ ژبه کول ۷۸۶ ژبه کول ۷۸۷ ژبه ورکول ۷۸۸ ژوند کول ۷۸۹ ژوندون کول ۷۹۰ ژونده ی کول ۷۹۱ ساز کول ۷۹۲ سپتاند کول ۷۹۳ سپیره کول

۸۱ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر چه اصل مصدر متمم دی اشتقاق تفصیلات ۷۹۴ ستره ی کول . . . ۷۹۵ ست کول . . . ۷۹۶ ستومانه کول . . . ۷۹۷ سر بداله ی کول . . . ۷۹۸ سر ښیه ی کول . . . ۷۹۹ سر خوره ی کول . . . ۸۰۰ سر ځوره ی کول . . . ۸۰۱ سر ښکته کول . . . ۸۰۲ سولوی والدی کول . . . ۸۰۳ سولور والدی کول . . .

۸۲ پښتو مصادر : (کول) والا شماره | اسم مصادر | غیر مستعمل مصادر چه در | مستعمل مصدر ضم دی | اشتقاق تفصیلات ۸۰۴ | سره کول | . | . | . ۸۰۵ | سږه کول | . | . | . ۸۰۶ | سکښټ کول | . | . | . ۸۰۷ | سورکول | . | . | . ۸۰۸ | سورۀ ی کول | . | . | . ۸۰۹ | سوکی پر نوکی کول | . | . | . ۸۱۰ | سونږ کول | . | . | . ۸۱۱ | سوه ی کول | . | . | . ۸۱۲ | سیاله کول | . | . | . ۸۱۳ | سیری کول | . | . | .

۸۳ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصدر مستعمل غیر مستعمل مصادر چوه مستعمل مصدر م دی داشتقاق تفصیلات ۸۱۴ سید کول . . . ۸۱۵ شور کول . . . ۸۱۶ شو کارے کول . . . ۸۱۷ شومدی کول . . . ۸۱۸ ښائسته کول . . . ۸۱۹ ښکار کول . . . ۸۲۰ ښکته کول . . . ۸۲۱ ښه راغلی کول . . . ۸۲۲ ښه کول . . . ۸۲۳ ښهرا کول . . .

۸۴ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصدر صیغه مستقبل مصدد متعدی داشتقاق تفصیلات ۸۲۴ ښګنږه کول ۸۲۵ غارې کول ۸۲۶ غابن چیچی کول ۸۲۷ غالی کول ۸۲۸ غاو کول ۸۲۹ غدی کول ۸۳۰ غرغره کول ۸۳۱ غنګ کول ۸۳۲ غلا کول ۸۳۳ غلدی کول

۸۵ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصد غیر متعدی مستعمل مصادر چه و متعدی مستعمل مصدر دی داشتقاق تفصیلات ۸۳۴ غوبل کول . . . ۸۳۵ غونډ کول . . . ۸۳۶ غونټه کول . . . ۸۳۷ غوئی کول . . . ۸۳۸ غوره کول . . . ۸۳۹ غورے کول . . . ۸۴۰ غورځی کول . . . ۸۴۱ غوبړنیوه ی کول . . . ۸۴۲ غومبوره ی کول . . . ۸۴۳ غونډاره ی کول . . .

۸۶ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه در مستعمل مصادر ادی داشتقاق تفصیلات ۸۴۴ کار کول ٠ ٠ ٠ ۸۴۵ کالی کول ٠ ٠ ٠ ۸۴۶ کانګی کول ٠ ٠ ٠ ۸۴۷ کاه کول ٠ ٠ ٠ ۸۴۸ کده کول ٠ ٠ ٠ ۸۴۹ کوکه کول ٠ ٠ ٠ ۸۵۰ کویږه کول ٠ ٠ ٠ ۸۵۱ کویغه کول ٠ ٠ ٠ ۸۵۲ کرس کول ٠ ٠ ٠ ۸۵۳ کرکه کول ٠ ٠ ٠

۸۷ پښتو مصادر : ( کول ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چې مستعمل مصادر دی داشتقاق تفصیلات ۸۵۴ کرپې کول . . ۸۵۵ کښته کول . . ۸۵۶ کنج کول . . . ۸۵۷ کنځا کول . . . ۸۵۸ کنځاوې کول . . . ۸۵۹ کنځله کول . . . ۸۶۰ کنځلی کول . . . ۸۶۱ کندا وکپرکول . . . ۸۶۲ کنگر کول . . . ۸۶۳ کنگل کول . . .

پښتو مصادر: (کول) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادر چودل مصد متهم دی داشتقاق تفصیلات ۸۶۴ کودے کول ۸۶۵ کوربلے کول ۸۶۶ کورے کول ۸۶۷ کوژده کول ۸۶۸ کوکه کول ۸۶۹ کوکے کول ۸۷۰ کول ۸۷۱ کوڼه کول ۸۷۲ کيازه کول ۸۷۳ ګانړه کول

۸۹ پښتو مصادر: (کول) والا شماره اسم مصادر مستعمل غیر متعدی مصادر پشتو متعدی اشتقاق تفصیلات ۸۷۴ گانړه کول . . . ۸۷۵ گڼه کول . . . ۸۷۶ گردنی کول . . . ۸۷۷ گواښ کول . . . ۸۷۸ گوټ کول . . . ۸۷۹ گوری کول . . . ۸۸۰ لاندی کول . . . ۸۸۱ لاندی باندی کول . . . ۸۸۲ لاهو کول . . . ۸۸۳ لټ پټ کول . . .

۹۰ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصادر غیر متعدی متعدی مستعمل مصادر چه دیل مصدر متمم دی داشتقاق تفصیلات ۸۸۴ لوئے کول * * * ۸۸۵ لښکر کول * * * ۸۸۶ لگیا کول * * * ۸۸۷ لوبه کول * * * ۸۸۸ لوٹ پوٹ کول * * * ۸۸۹ لوکول * * * ۸۹۰ لوگړی کول * * * ۸۹۱ لولپه کول * * * ۸۹۲ لہ سہہ کول * * * ۸۹۳ لہ منځہ کول * * *

۹۱ پښتو مصادر: (کول) والا شماره قسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه در محل مصدر مستعمل دی د اشتقاق تفصیلات ۸۹۴ لیکه کول ۸۹۵ لېونډی کول ۸۹۶ ما ینده کول ۸۹۷ متیازی کول ۸۹۸ مرکه کول ۸۹۹ مخ کول ۹۰۰ مخکی کول ۹۰۱ مرسته کول ۹۰۲ مراوه ی کول ۹۰۳ مرکول

۹۲ پښتو مصادر : (کول) والا شماره مهم مصادر غیر مستعمل مصادر چه اصل مصدر متمم دی د اشتقاق تفصیلات ۹۰۴ مزدی کول . . ۹۰۵ مسکدی کول . . ۹۰۶ ملګره یی کول . . ۹۰۷ منځ ته کول . . ۹۰۸ منډ و وکول . . ۹۰۹ منډه کول . . ۹۱۰ منګارے کول . . ۹۱۱ موک ورکول . . ۹۱۲ مهره کول . . ۹۱۳ مهلټ کول . .

۹۳ پښتو مصادر : ( کول ) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادر چي د مستعمل مصدر م دی داشتقاق تفصیلات ۹۱۴ میناده کول . . . ۹۱۵ نا پوهی کول . . . ۹۱۶ ناست و ولاره کول . . . ۹۱۷ ناغیړی کول . . . ۹۱۸ ناوړای کول . . . ۹۱۹ نږدئ کول . . . ۹۲۰ نژدی کول . . . ۹۲۱ نری کول . . . ۹۲۲ نښه کول . . . ۹۲۳ نمری کول . . .

۹۴ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه اصل مصدر متوهم دی اشتقاق تفصیلات ۹۲۴ ننداره کول ۹۲۵ نوکاری کول ۹۲۶ نوهی کول ۹۲۷ نیمائی کول ۹۲۸ نینی کول ۹۲۹ واخ کول ۹۳۰ واده کول ۹۳۱ واښه کول ۹۳۲ و چموره ی کول ۹۳۳ وچی کانګی کول

۹۵ پښتو مصادر: (کول) والا شماره صيغه مصادر غير مستعمل مصادر چه در مل مصدر متتم دی داشتقاق تفصیلات ۹۳۴ وده کول . . . ۹۳۵ وراشه کول . . . ۹۳۶ وراندی کول . . . ۹۳۷ ور په زره کول . . . ۹۳۸ ورغومدی کول . . . ۹۳۹ ورکول . . . ۹۴۰ وروسته کول . . . ۹۴۱ وروکول . . . ۹۴۲ وریته کول . . . ۹۴۳ وړاندے کول . . .

٩٦ پښتو مصادر: (کول) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر چه در مل مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ٩٤٤ وزر کول . . . ٩٤٥ وستدکول . . . ٩٤٦ وږدی کول . . . ٩٤٧ وندی کول . . . ٩٤٨ وهارکول . . . ٩٤٩ ویده کول . . . ٩٥٠ وېره کول . . . ٩٥١ ویلی کول . . . ٩٥٢ وینا کول . . . ٩٥٣ هستوګنه کول . . .

۹۷ پښتو مصادر : (کول) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه پس مصدرستعم دی د اشتقاق تفصیلات ۹۵۴ هنگولا کول ۹۵۵ هوکره کول ۹۵۶ یواځی کول ۹۵۷ پوستوه ی کول ۹۵۸ یوکول ۹۵۹ ییوه کول «کېدل» والا مصادر : هغـ ډول چـ دفعل ماده ئې صفت لیا مخفف مفعول سړلیا منسوب اسم وی ۹۶۰ آبلـوکېدل ۹۶۱ آخړ کېدل

۹۸ پښتو مصادر : (بدل) والا ہغه ڈول چه د فعل مادہ ئے صفت ، یا مخفف دمفعول سم نیا فیست واسم وی شماره مصادر مستعمل غیر مستعمل مصادر چه مستعمل دی داشتقاق تفصیلات ۹۶۲ آسانیدل . . ۹۶۳ آسبو نیدل . . ۹۶۴ آغږیدل . . ۹۶۵ اجوتیدل . . ۹۶۶ ارزانیدل . . ۹۶۷ اسیدل . . ۹۶۸ اریدل . . ۹۶۹ استادیدل . . ۹۷۰ انگاریدل . . ۹۷۱ اوبږیدل . .

۹۹ پښتو مصادر : (بدل ) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر چه مستعمل مصدر ضمیم دی اشتقاق تفصیلات ۹۷۲ اوبهدل . . . ۹۷۳ اوچتیدل . . . ۹۷۴ اوزگاریدل . . . ۹۷۵ اوبږدیدل . . . ۹۷۶ ایساریدل . . . ۹۷۷ ایلیدل . . . ۹۷۸ بختیدل . . . ۹۷۹ بدویږیدل . . . ۹۸۰ بېدار یدل . . . ۹۸۱ بربندیدل . . .

۱۰۰ پښتو مصادر : ( بدل ) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر پښتو مستعمل مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۹۸۲ برسپرېدل . . . ۹۸۳ بښپرېدل . . . ۹۸۴ بلارېدل . . . ۹۸۵ بلېدل . . . ۹۸۶ بلمنګېدل . . . ۹۸۷ بوهېدل . . . ۹۸۸ پېلېدل . . . ۹۸۹ بوګېدل . . . ۹۹۰ پاتېدل . . . ۹۹۱ پڼېدل . . .

١٠١ پښتو مصادر : ( ېدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چی پبل مصدر متهم دی مستعمل داشتقاق تفصیلات ٩٩٢ پڅېدل " " " ٩٩٣ پخېدل " " " ٩٩٤ پرېږېدل " " " ٩٩٥ پستېدل " " " ٩٩٦ پښپرېدل " " " ٩٩٧ پښېمانېدل " " " ٩٩٨ پندېدل " " " ٩٩٩ پوخېدل " " " ١٠٠٠ پوستېدل " " " ١٠٠١ پړخاښېدل " " "

۱۰۲ پښتو مصادر : (پدل) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چقول مصدر متعدی مشتقات تفصیلات ۱۰۰۲ په کاربدل . . . ۱۰۰۳ په یادېدل . . . ۱۰۰۴ ټکورېدل . . . ۱۰۰۵ ټولېدل . . . ۱۰۰۶ ټپېدل . . . ۱۰۰۷ ټینګېدل . . . ۱۰۰۸ جارېدل . . . ۱۰۰۹ بختېدل . . . ۱۰۱۰ جزېدل . . . ۱۰۱۱ جګېدل . . .

١٠٣ پښتو مصادر: (کېدل) والا شماره اسم مصدر مستعمل مصادر چي مستعمل غیر مصدر متمم دی اشتقاق تفصیلاً ١٠١٢ جوتېدل ، ، ، ١٠١٣ جوړېدل ، ، ، ١٠١٤ جينګېدل ، ، ، ١٠١٥ چاپېرېدل ، ، ، ١٠١٦ چښليدل ، ، ، ١٠١٧ چيچېتېدل ، ، ، ١٠١٨ چخروښېدل ، ، ، ١٠١٩ چنډېدل ، ، ، ١٠٢٠ چيتېدل ، ، ، ١٠٢١ چختارېدل ، ، ،

۱۰۴ پښتو مصادر: ( ېدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه اصل مصدر متمم دی د اشتقاق تفصیلات ۱۰۲۲ څپېدل . . . ۱۰۲۳ څرګندېدل . . . ۱۰۲۴ څورېدل . . . ۱۰۲۵ څیرېدل . . . ۱۰۲۶ څوربندېدل . . . ۱۰۲۷ څیڅهرېدل . . . ۱۰۲۸ ځانېدل . . . ۱۰۲۹ خبرېدل . . . ۱۰۳۰ خپرېدل . . . ۱۰۳۱ خپلېدل . . .

۱۰۵ پښتو مصادر : ( ېدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چې تول مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۱۰۳۲ خپورېدل * * * ۱۰۳۳ خوژېدل * * * ۱۰۳۴ خروېدل * * * ۱۰۳۵ خړېدل * * * ۱۰۳۶ خښېدل * * * ۱۰۳۷ خورینپدل * * * ۱۰۳۸ خوږېدل * * * ۱۰۳۹ خوږېدل * * * ۱۰۴۰ خوښېدل * * * ۱۰۴۱ خیرنېدل * * *

۱۰۶ پښتو مصادر: ( بدل ) والا شماره مصدری غیر مستعمل مصادر چودمل مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۱۰۴۲ خیشتېدل ۱۰۴۳ خینګېدل ۱۰۴۴ درنېدل ۱۰۴۵ دروندېدل ۱۰۴۶ ددېدل ۱۰۴۷ دکېدل ۱۰۴۸ دندېدل ۱۰۴۹ دنګېدل ۱۰۵۰ دوبېدل ۱۰۵۱ ډېرېدل

۱۰۷ پښتو مصادر : (کېدل) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر چې په ول مصدر متمم دی داشتقاق تفصیلات ۱۰۵۲ رانولېدل . . . ۱۰۵۳ راستونېدل . . . ۱۰۵۴ رژېدل . . . ۱۰۵۵ رغړېدل . . . ۱۰۵۶ روږدېدل . . . ۱۰۵۷ زرغونېدل . . . ۱۰۵۸ زوړېدل . . . ۱۰۵۹ زهیرېدل . . . ۱۰۶۰ زېرېدل . . . ۱۰۶۱ زبېښېدل . . .

پښتو مصادر : ( ېدل ) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر متعدی چی حاصل مصدر هم دی داشتقاق تفصیلات ١٠٦٢ رندېدل . . . ١٠٦٣ رنګېدل . . . ١٠٦٤ روندېدل . . . ١٠٦٥ ژوبلېدل . . . ١٠٦٦ سازېدل . . . ١٠٦٧ سپکېدل . . . ١٠٦٨ سپورېدل . . . ١٠٦٩ سپینېدل . . . ١٠٧٠ ستنېدل . . . ١٠٧١ ستومانېدل . . .

۱۰۸ پښتو مصادر : ( یدل ) والا شماره مصادر غیر مستعمل مصادر چه فقط مصدر متمم دی اشتقاق تفصیلات ۱۰۷۲ ستونیدل . . . ۱۰۷۳ سئیدل . . . ۱۰۷۴ سختاریدل . . . ۱۰۷۵ سرینبیدل . . . ۱۰۷۶ سمبالیدل . . . ۱۰۷۷ سمیدل . . . ۱۰۷۸ سوریدل . . . ۱۰۷۹ سورپیدل . . . ۱۰۸۰ سینگاریدل . . . ۱۰۸۱ ښځیدل . . .

۱۰۹ پښتو مصادر ( پدل ) والا شماره مستعمل مصادر غیر مستعمل مصادر چه د فعل مصدر متمم دی د اشتقاق تفصیلات ۱۰۸۲ شلپدل . . . ۱۰۸۳ شرمپدل . . . ۱۰۸۴ ښکارپدل . . . ۱۰۸۵ ښویپدل . . . ۱۰۸۶ غارپوچنپدل . . . ۱۰۸۷ غبرګپدل . . . ۱۰۸۸ غځپدل . . . ۱۰۸۹ غوبلپدل . . . ۱۰۹۰ غوپپدل . . . ۱۰۹۱ غوڅپدل . . .

١١٠ پښتو مصادر: (پدل) والا شماره اسم مصدر مستعمل غیر مستعمل مصدر متم دی مصادر چه دپل داشتقاق تفصیلات ١٠٩٢ غورپدل " " " ١٠٩٣ غوند پدل " " " ١٠٩۴ کوغړ پدل " " " ١٠٩۵ کوکند پدل " " " ١٠٩٦ کړمپدل " " " ١٠٩٧ کروپدل " " " ١٠٩٨ کږ پدل " " " ١٠٩٩ گگړپدل " " " ١١٠٠ کلپدل " " " ١١٠١ کندو پدل " " "

۱۱۱ پښتو مصادر : ( بدل ) والا شماره اسم مصدر مستعمل غیر مستعمل مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۱۱۰۲ کوزیدل * * * ۱۱۰۳ کوبیدل * * * ۱۱۰۴ کونږیدل * * * ۱۱۰۵ کامیدل * * * ۱۱۰۶ ګدیدل * * * ۱۱۰۷ ګوانیدل * * * ۱۱۰۸ ګومیدل * * * ۱۱۰۹ ګودیدل * * * ۱۱۱۰ ګوګیدل * * * ۱۱۱۱ لالهانیدل * * *

۱۱۲ پښتو مصادر : ( ېدل ) والا شماره مصدر متعدی غیر مستعمل مصادر چہ د ول مصدر متمم دی مستعمل متمم دی مستعمل داشتقاق تفصیلات ۱۱۱۲ لتارېدل . . . ۱۱۱۳ لږ ېدل . . . ۱۱۱۴ لغړېدل . . . ۱۱۱۵ لګېدل . . . ۱۱۱۶ للو نېدل . . . ۱۱۱۷ لندېدل . . . ۱۱۱۸ لنګېدل . . . ۱۱۱۹ لونېدل . . . ۱۱۲۰ لوندېدل . . . ۱۱۲۱ ماتېدل . . .

١١٣ پښتو مصادر: ( پدل ) والا شماره اسم مصادر مستعمل غیر مستعمل مصادر چه اصل مصدر هم دی اشتقاق تفصیلات ١١٢٢ مخامخپدل . . . ١١٢٣ مسکپدل . . . ١١٢٤ منجپدل . . . ١١٢٥ مورپدل . . . ١١٢٦ مینپدل . . . ١١٢٧ نابودپدل . . . ١١٢٨ نسکورپدل . . . ١١٢٩ وچپدل . . . ١١٣٠ ودانپدل . . . ١١٣١ ورانپدل . . .

۱۱۴ پښتو مصادر: (پدل) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چې متصل مصدر متحتم دی اشتقاق تفصیلات ۱۱۳۲ وروستېدل " " " ۱۱۳۳ ورکېدل " " " ۱۱۳۴ وریتېدل " " " ۱۱۳۵ ولارېدل " " " ۱۱۳۶ وورېدل " " " ۱۱۳۷ ویجارېدل " " " ۱۱۳۸ ویدېدل " " " ۱۱۳۹ وښنېدل " " " ۱۱۴۰ ویلېدل " " " ۱۱۴۱ هارتېدل " " "

۱۱۵ (پدل) والا پښتو مصادر : شماره مصیغۀ مصادر غیر مستعمل مصدر مصادر چہ متصل بمیم وی اشتقاق تفصیلاً ۱۱۴۲ میرېدل ۱۱۴۳ هسکېدل ( «پدل» والا مصادر : صیغۀ اول چه د فعل ماده ئے صفت یا مخفف مفعول اسم یا منسوب اسم نه وی ۱۱۴۴ اورېدل ۱۱۴۵ برېښېدل ۱۱۴۶ برچېدل ۱۱۴۷ برېدل ۱۱۴۸ بغېدل ۱۱۴۹ بنگېدل

١١٦ پښتو مصادر : ( ېدل ) والا شماره مستعمل مصادر غير مستعمل مصادر چې په ول مصدر ختم وی اشتقاق تفصیلات ١١٥٠ ښرېدل ١١٥١ بوزېدل ١١٥٢ بوشېدل ١١٥٣ بڅېدل ١١٥٤ پاڅېدل ١١٥٥ پدلېدل ١١٥٦ پرزېدل ١١٥٧ پرسېدل ١١٥٨ پزېدل ١١٥٩ پسېدل

۱۱۷ پښتو مصادر : ( ېدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر مستعمل مصدری چه خپل متمم دی داشتقاق تفصیلات ۱۱۶۰ پسولېدل " " " ۱۱۶۱ پشېدل " " " ۱۱۶۲ پونهېدل " " " ۱۱۶۳ پوهېدل " " " ۱۱۶۴ پویېدل " " " ۱۱۶۵ ټالېدل " " " ۱۱۶۶ ټپرېدل " " " ۱۱۶۷ ټرېدل " " " ۱۱۶۸ ټغبېدل " " " ۱۱۶۹ ټکېدل " " "

۱۱۸ پشتو مصادر: (ېدل) والا شماره اسم مصادر مستعمل مستعمل مصادر چید متعدی داشتقاق تفصیلات ۱۱۷۰ ټنګېدل ۱۱۷۱ ټنګېدل ۱۱۷۲ ټوخېدل ۱۱۷۳ چاودېدل ۱۱۷۴ چربېدل ۱۱۷۵ چرپېدل ۱۱۷۶ چرونګېدل ۱۱۷۷ چغېدل ۱۱۷۸ چلپېدل ۱۱۷۹ چنږېدل

۱۱۹ پښتو مصادر: (پدل) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چہ دپل مصدر متهم دی داشتقاق تفصیلات ۱۱۸۰ چوخېدل ۱۱۸۱ چورلېدل ۱۱۸۲ چوښېدل ۱۱۸۳ چویېدل ۱۱۸۴ څڅېدل ۱۱۸۵ څخېدل ۱۱۸۶ څرخېدل ۱۱۸۷ څنښېدل ۱۱۸۸ څکېدل ۱۱۸۹ څریېدل

۱۲۰ پښتو مصادر ( ېدل ) والا شماره اسم مصادر مستعمل مصادر چتومل غیر مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۱۱۹۰ ځغلېدل " " " ۱۱۹۱ څلېدل " " " ۱۱۹۲ خندېدل " " " ۱۱۹۳ څنګېدل " " " ۱۱۹۴ خورېدل " " " ۱۱۹۵ خوږېدل " " " ۱۱۹۶ درزېدل " " " ۱۱۹۷ درمبېدل " " " ۱۱۹۸ درنګېدل " " " ۱۱۹۹ درېدل " " "

۱۴۱ پښتو مصادر : ( پدل ) والا شماره نفس مصادر غیر مستعمل مصادر پښتو مصل مصدر متعدی اشتقاق تفصیلات ۱۲۰۰ درینگیدل ۰ ۰ ۰ ۱۲۰۱ دنګیدل ۰ ۰ ۰ ۱۲۰۲ دونږیدل ۰ ۰ ۰ ۱۲۰۳ خر پیدل ۰ ۰ ۰ ۱۲۰۴ خرسیدل ۰ ۰ ۰ ۱۲۰۵ خوښیدل ۰ ۰ ۰ ۱۲۰۶ خوځیدل ۰ ۰ ۰ ۱۲۰۷ دار یدل ۰ ۰ ۰ ۱۲۰۸ دبیدل ۰ ۰ ۰ ۱۲۰۹ دټیدل ۰ ۰ ۰

۱۲۲ پښتو مصادر: (پدل) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر پښتو مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۱۲۱۰ درپدل ۱۲۱۱ دنگپدل ۱۲۱۲ ربر پدل ۱۲۱۳ رپپدل ۱۲۱۴ رټپدل ۱۲۱۵ رژپدل ۱۲۱۶ رسپدل ۱۲۱۷ رغر پدل ۱۲۱۸ رغپدل ۱۲۱۹ رنړپدل

۱۲۳ پښتو مصادر : ( ېدل ) والا شماره قسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه در اصل مصدر متوهم وی اشتقاق تفصیلات ۱۲۳۰ رېږدېدل . . . ۱۲۳۱ ژرېدل . . . ۱۲۳۲ بزغېدل . . . ۱۲۳۳ ستمېدل . . . ۱۲۳۴ سرېدل . . . ۱۲۳۵ سولېدل . . . ۱۲۳۶ سیخېدل . . . ۱۲۳۷ شرمېدل . . . ۱۲۳۸ شرنگېدل . . . ۱۲۳۹ شړتېدل . . .

١٢۴ پښتو مصادر : ( ېدل ) والا شماره اسم مصدر مستعمل مصادر چې فعل غیر متعدی داشتقاق تفصیلات ۱۲۳۰ شلېدل . . . ١٢٣١ شنزېدل . . . ۱۲۳۲ شورېدل . . . ۱۲۳۳ شښېدل . . . ١٢٣۴ ښائېدل . . . ١٢٣٥ ښورېدل . . . ١٢٣٦ ښویېدل . . . ۱۲۳۷ غپېدل . . . ١٢٣٨ غنېدل . . . ١٢٣٩ غچېدل . . .

۱۲۵ پښتو مصادر : ( بدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه درل مصدر متهم دی اشتقاق تفصیلات ۱۲۴۰ غړ بېدل . . . ۱۲۴۱ غړېدل . . . ۱۲۴۲ غرمبېدل . . . ۱۲۴۳ غرېدل . . . ۱۲۴۴ غګېدل . . . ۱۲۴۵ غېبدل . . . ۱۲۴۶ غورېدل . . ۱۲۴۷ غوربېدل . . . ۱۲۴۸ غولېدل . . . ۱۲۴۹ کنېدل . . .

١٢٦ پښتو مصادر : ( پدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه فعل متعدی داشتقاق تفصیلات ١٢٥٠ کوپېدل . . . ١٢٥١ کرپدل . . . ١٢٥٢ کغپدل . . . ١٢٥٣ کولپدل . . . ١٢٥٤ کوهپدل . . . ١٢٥٥ گواځپدل . . . ١٢٥٦ گړپدل . . . ١٢٥٧ گروهپدل . . . ١٢٥٨ گږپدل . . . ١٢٥٩ لټپدل . . .

۱۲۷ پښتو مصادر : ( ېدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر پښتو مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ١٢٦٠ لگېدل . . . ١٢٦١ للوښېدل . . . ١٢٦٢ لورېدل . . . ١٢٦٣ لوړېدل . . . ١٢٦٤ لوېدل . . . ١٢٦٥ نخښېدل . . . ١٢٦٦ ننگوښېدل . . . ١٢٦٧ وارېدل . . . ١٢٦٨ وړېدل . . . ١٢٦٩ وزه زېدل . . .

۱۴۸ پشتو مصادر : ( بدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر بچه متصل مصدر متعددی داشتقاق تفصیلات ۱۲۷۰ وبو مبدل . . . ۱۲۷۱ ونجیدل . . . ۱۲۷۲ ووسیدل . . . ۱۲۷۳ ویر بدل . . . ۱۲۷۴ هنگولیدل . . . ۱۲۷۵ هنگیدل . . . ۱۲۷۶ هو سیدل . . . ۱۲۷۷ هیشیدل . . .

۱۲۹ پښتو مصادر : (کېدل) والا شماره اسم مصدر مستعمل مصادر چہ فعل مصدری هم دی غیر مستعمل مشتقاق تفصیلات ۱۲۷۸ آس کېدل . . . ۱۲۷۹ آزان کېدل . . . ۱۲۸۰ آسبہ کېدل . . . ۱۲۸۱ آستازه ی کېدل . . . ۱۲۸۲ آسهہ کېدل . . . ۱۲۸۳ آغږ لمی کېدل . . . ۱۲۸۴ اکابری کېدل . . . ۱۲۸۵ ابا کېدل . . . ۱۲۸۶ ابی کېدل . . . ۱۲۸۷ اتہ کېدل . . .

۱۳۰ پښتو مصادر : (کیدل) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چی پدل مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۱۲۸۸ اټېر لای کیدل ۱۲۸۹ اټه کیدل ۱۲۹۰ ادا کیدل ۱۲۹۱ اډو بډ و کیدل ۱۲۹۲ اډی کیدل ۱۲۹۳ ارغوندی کیدل ۱۲۹۴ اروره کیدل ۱۲۹۵ ازانگه کیدل ۱۲۹۶ استاکیدل ۱۲۹۷ اسوه کیدل

۱۳۱ پښتو مصادر : ( کېدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چي دل مصدر تتمه دی داشتقاق تفصیلات ۱۲۹۸اندی کېدل" " " ۱۲۹۹اوبہ کېدل" " " ۱۳۰۰اوبہ لوږی کېدل" " " ۱۳۰۱اوچوږی کېدل" " " ۱۳۰۲اور کېدل" " " ۱۳۰۳اودل کېدل" " " ۱۳۰۴اورتہ کېدل" " " ۱۳۰۵اوربږہ کېدل" " " ۱۳۰۶اور کېدل" " " ۱۳۰۷اورلرونی کېدل" " "

۱۳۲ پښتو مصادر : (کېدل) والا شماره صیغه مستعمل مصادر چدول غیر مستعمل متعدی لازمی استثنا داشتقاق تفصیلات ۱۳۰۸ اور ورتہ کېدل * * * ۱۳۰۹ او روږدې کېدل * * * ۱۳۱۰ او ښہ کېدل * * * ۱۳۱۱ او ښہمہ کېدل * * * ۱۳۱۲ اوگره کېدل * * * ۱۳۱۳ او مړې کېدل * * * ۱۳۱۴ او مرسوه ی کېدل * * * ۱۳۱۵ اینده کېدل * * * ۱۳۱۶ بابک کېدل * * * ۱۳۱۷ باره کېدل * * *

۱۳۳ پښتو مصادر : (کېدل) والا شماره اسم مصد غیر مستعمل مصادر چې په دی مصدر متعدی داشتقاق تفصیلات ۱۳۱۸ باره کېدل ۱۳۱۹ باندې کېدل ۱۳۲۰ بېل کېدل ۱۳۲۱ برسېره کېدل ۱۳۲۲ برېد کېدل ۱۳۲۳ بریا کېدل ۱۳۲۴ بزډکدی کېدل ۱۳۲۵ بلکه کېدل ۱۳۲۶ بوځ بوځ کېدل ۱۳۲۷ بوڅه بوڅه کېدل

۱۳۴ پښتو مصادر: (کېدل) والا شماره | اسم مصادر | غیر مستعمل | مصادر مستعمل | چه ول متعدی | اشتقاق تفصیلات ۱۳۲۸ | بوره ی کېدل | . | . | . | ۱۳۲۹ | بوزه کېدل | . | . | . | ۱۳۳۰ | بیده کېدل | . | . | . | ۱۳۳۱ | بیره کېدل | . | . | . | ۱۳۳۲ | بیول کېدل | . | . | . | ۱۳۳۳ | پاتی کېدل | . | . | . | ۱۳۳۴ | پټوه کېدل | . | . | . | ۱۳۳۵ | پټی کېدل | . | . | . | ۱۳۳۶ | پخلا کېدل | . | . | . | ۱۳۳۷ | پر تله کېدل | . | . | . |

۱۳۵ پښتو مصادر: (کیدل) والا شماره اسم مصادر صیغه مستعمل مصادر چی فاعل مفعول دی د اشتقاق تفصیلات ۱۳۳۸ پرھارزہ کیدل . . . ۱۳۳۹ پری کیدل . . . ۱۳۴۰ پری مینځل کیدل . . . ۱۳۴۱ پړا کیدل . . . ۱۳۴۲ پړ کیدل . . . ۱۳۴۳ پسی کیدل . . . ۱۳۴۴ پښتنہ کیدل . . . ۱۳۴۵ پش کیدل . . . ۱۳۴۶ پلورل کیدل . . . ۱۳۴۷ پونی کیدل . . .

١٣٦ پښتو مصادر: (کیدل) والا شماره مصیادر غیر مستعمل مصادر چې پہ اصل مصدر ختم وی د اشتقاق تفصیلات ١٣٤٨ پوجی کیدل ١٣٤٩ پوری کیدل ١٣٥٠ پوری وھل کیدل ١٣٥١ پوبنل کیدل ١٣٥٢ پوکل کیدل ١٣٥٣ پہ بند کیدل ١٣٥٤ پہ څنگ کیدل ١٣٥٥ پہ ځای کیدل ١٣٥٦ پہ زړه کیدل ١٣٥٧ پہ مالگہ کول

۱۳۷ پښتو مصادر : ( کیدل ) والا شماره | اسم مصدر | غیر مستعمل مصادر چه ول | مصدر متعدی | د اشتقاق تفصیلات ۱۳۵۸ | پیژندل کیدل | . | . | . ۱۳۵۹ | پییل کیدل | . | . | . ۱۳۶۰ | پټی کیدل | . | . | . ۱۳۶۱ | ټک کیدل | . | . | . ۱۳۶۲ | ټکندی کیدل | . | . | . ۱۳۶۳ | ټکور ټکور کیدل | . | . | . ۱۳۶۴ | ټکول کیدل | . | . | . ۱۳۶۵ | ټک وهل کیدل | . | . | . ۱۳۶۶ | ټونډ کیدل | . | . | . ۱۳۶۷ | ټوټی ټوټی کیدل | . | . | .

۱۳۸ پښتو مصادر: (کېدل) والا شماره اسم مصادر غیر مستقل مصادر متعدی مستعمل چېونل داشتقاق تفصیلات ۱۳۶۸ ټومبل کېدل • • • ۱۳۶۹ ټونگرېیل کېدل • • • ۱۳۷۰ ټپل وهل کېدل • • • ۱۳۷۱ جاج وهل کېدل • • • ۱۳۷۲ جال اچول کېدل • • • ۱۳۷۳ جرگه کېدل • • • ۱۳۷۴ جرکېدل • • • ۱۳۷۵ جلبَل کېدل • • • ۱۳۷۶ جوړه کېدل • • • ۱۳۷۷ چاره کېدل • • •

۱۳۹ پښتو مصادر : (کېدل) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصدر مستعمل څخه مستعدی داشتقاق تفصیلات ۱۳۷۸ چخزید کېدل • • • ۱۳۷۹ چخوینا کېدل • • • ۱۳۸۰ چړق کېدل • • • ۱۳۸۱ چړچه کېدل • • • ۱۳۸۲ چکی کېدل • • • ۱۳۸۳ چلاو کېدل • • • ۱۳۸۴ چل کېدل • • • ۱۳۸۵ څارا کېدل • • • ۱۳۸۶ څڅپاندی کېدل • • • ۱۳۸۷ څپولی کېدل • • •

۱۴۰ پښتو مصادر : ( کېدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چې پدی مصدر متهم دی اشتقاق تفصیلات ۱۳۸۸ څل کېدل ۱۳۸۹ څومه کېدل ۱۳۹۰ څریکے کېدل ۱۳۹۱ څکل کېدل ۱۳۹۲ څندل کېدل ۱۳۹۳ څوکول کېدل ۱۳۹۴ څهړيا کېدل ۱۳۹۵ ځبل کېدل ۱۳۹۶ ځلمدی کېدل ۱۳۹۷ ځو کېدل

۱۴۱ پښتو مصادر : دکېدل) والا شماره اسم مصادر مستعمل غیر مستعمل مصادر چې دبل مصدر متمم وی د اشتقاق تفصیلات ۱۳۹۸ داره کېدل " " " ۱۳۹۹ دادا کېدل " " " ۱۴۰۰ ډپلو کېدل " " " ۱۴۰۱ دربه ی کېدل " " " ۱۴۰۲ درول کېدل " " ۱۴۰۳ دروول کېدل " " " ۱۴۰۴ دلی کېدل " " " ۱۴۰۵ ډېره کېدل " " " ۱۴۰۶ خبره کېدل " " " ۱۴۰۷ خپه کېدل " " "

۱۴۲ پښتو مصادر: ( کېدل ) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر چه در اصل مصدر متوهم دی د اشتقاق تفصیلات ۱۴۰۸ خځې کېدل . . . ۱۴۰۹ خوږمه کېدل . . . ۱۴۱۰ خربیل کېدل . . . ۱۴۱۱ خوابدۍ کېدل . . . ۱۴۱۲ خواتوږۍ کېدل . . . ۱۴۱۳ خوانولۍ کېدل . . . ۱۴۱۴ خواره کېدل . . . ۱۴۱۵ خواره واړه کېدل . . . ۱۴۱۶ خواشینۍ کېدل . . . ۱۴۱۷ خوړل کېدل . . .

۱۴۲ پښتو مصادر: (کیدل) والا شماره اسم مصادر مستعمل غیر مستعمل متعدی مصادر چه در عمل داشتقاق تفصیلات ۱۴۱۸ خوشے کیدل * * * ۱۴۱۹ خوندی کیدل * * * ۱۴۲۰ خیدک کیدل * * * ۱۴۲۱ داده کیدل * * * ۱۴۲۲ دبول کیدل * * * ۱۴۲۳ دوره کیدل * * * ۱۴۲۴ دوکه کیدل * * * ۱۴۲۵ ډیری کیدل * * * ۱۴۲۶ راستول کیدل * * * ۱۴۲۷ رابنکل کیدل * * *

۱۴۳ پښتو مصادر: (کېدل) والا شماره اسم مصد غير مستعمل مصادر چې دپیل مصدر قسم دی اشتقاق تفصیلات ۱۴۲۸ راوړل کېدل . . . ۱۴۲۹ رټل کېدل . . . ۱۴۳۰ رغړول کېدل . . . ۱۴۳۱ رنگړی کېدل . . . ۱۴۳۲ زده کېدل . . . ۱۴۳۳ زدويل کېدل . . . ۱۴۳۴ ژرغوندی کېدل . . . ۱۴۳۵ ژوندی کېدل . . . ۱۴۳۶ ژوول کېدل . . . ۱۴۳۷ سپارل کېدل . . .

۱۴۴ پښتو مصادر: (کېدل) والا شماره مستعمل مصادر غیر مستعمل مصادر چې فعل متعدی د اشتقاق تفصیلات ۱۴۳۸ سېږه کېدل ۱۴۳۹ سېږه کېدل ۱۴۴۰ ستائل کېدل ۱۴۴۱ سترۀ ی کېدل ۱۴۴۲ سږبدلۍ کېدل ۱۴۴۳ سرېږۀ کېدل ۱۴۴۴ سرشېږی کېدل ۱۴۴۵ سږ خوره ی کېدل ۱۴۴۶ سږ لورۀ ی کېدل ۱۴۴۷ سرۀ کېدل

۱۴۵ پښتو مصادر: (کېدل) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چې د فعل مصدر متعددی داشتقاق تفصیلات ۱۴۴۸ سړی کېدل . . . ۱۴۴۹ سکونډل کېدل . . . ۱۴۵۰ سوځری پوځری کېدل . . . ۱۴۵۱ سوره ی کېدل . . . ۱۴۵۲ سپږی کېدل . . . ۱۴۵۳ شپېلول کېدل . . . ۱۴۵۴ شړل کېدل . . . ۱۴۵۵ شرم کېدل . . . ۱۴۵۶ شنه کېدل . . . ۱۴۵۷ شو کېدل . . .

۱۴۶ پښتو مصادر: (کېدل) والا شمېره اسم مصادر سیستم مصادر چه فعل غیر متعدي مصدر متعدي اشتقاق تفصیلاً ۱۴۵۸ شومل کېدل . . . ۱۴۵۹ شوکاري کېدل . . . ۱۴۶۰ شیندل کېدل . . . ۱۴۶۱ شین کېدل . . . ۱۴۶۲ شینګه کېدل . . . ۱۴۶۳ ښایسته کېدل . . . ۱۴۶۴ ښکاره کېدل . . . ۱۴۶۵ ښکار کېدل . . . ۱۴۶۶ ښکته کېدل . . . ۱۴۶۷ ښودل کېدل . . .

۱۴۷ پښتو مصادر: (کېدل) والا شماره اسم مصدر غیر مستعمل مصادر چې دتګل مصدر متعددی داشتقاق تفصیلات ۱۴۶۸ بښوه ی کېدل ۱۴۶۹ بښه کېدل ۱۴۷۰ بښهل کېدل ۱۴۷۱ غارۀ غرۍ کېدل ۱۴۷۲ غزل کېدل ۱۴۷۳ غلا کېدل ۱۴۷۴ غدی کېدل ۱۴۷۵ غوایمه کېدل ۱۴۷۶ غوبن کېدل ۱۴۷۷ غوثه کېدل

۱۴۸ پشتو مصادر : ( کېدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چه درحل مصدر مستعمل دی داشتقاق تفصیلات ۱۴۷۸ غوره کېدل . . . ۱۴۷۹ غوښتۀ کېدل . . . ۱۴۸۰ غوول کېدل . . . ۱۴۸۱ کول کېدل . . . ۱۴۸۲ کښته کېدل . . . ۱۴۸۳ کند و کپرکېدل . . . ۱۴۸۴ کنگل کېدل . . . ۱۴۸۵ کنل کېدل . . . ۱۴۸۶ کوټل کېدل . . . ۱۴۸۷ کورے کېدل . . .

۱۴۹ پښتو مصادر : ( كېدل ) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چې د مستعمل مصدر متهم دی داشتقاق تفصیلات ۱۴۸۸ کونده ی كېدل . . . ۱۴۸۹ کوهند كېدل . . . ۱۴۹۰ كېدل . . . ۱۴۹۱ كېمندل . . . ۱۴۹۲ ګوډول كېدل . . . ۱۴۹۳ ګرول كېدل . . . ۱۴۹۴ ګندل كېدل . . . ۱۴۹۵ ګنرل كېدل . . . ۱۴۹۶ ګونګوړه‌كېدل . . . ۱۴۹۷ لاس وهل كېدل . . .

۱۵۰ پښتو مصادر : (کېدل) والا شماره صمـ صـار غیر مستعمل مصادر چه در عمل مصدر متهم دی اشتقاق تفصیلات ۱۴۹۸ لاندے کېدل . . ۱۴۹۹ لاهو کېدل . . . ۱۵۰۰ لټ پړلټ کېدل . . . ۱۵۰۱ لوئے کېدل . . . ۱۵۰۲ لرل کېدل . . . ۱۵۰۳ لرمی کېدل . . . ۱۵۰۴ لګیا کېدل . . . ۱۵۰۵ لمسول کېدل . . . ۱۵۰۶ لنګ کېدل . . . ۱۵۰۷ لوستل کېدل . . .

۱۵۱ پښتو مصادر : (کیدل) والا شماره اسم مصدر مستعمل مصادر کیدل غیر متعدی مصدر متعدی اشتقاق تفصیلات ۱۵۰۸ لوشل کیدل . . ۱۵۰۹ لولپه کیدل . . ۱۵۱۰ لمنځه کیدل . . ۱۵۱۱ لیدل کیدل . . ۱۵۱۲ لیکل کیدل . . ۱۵۱۳ لیکه کیدل . . ۱۵۱۴ لیونی کیدل . . ۱۵۱۵ متیزه کیدل . . ۱۵۱۶ مراوه ی کیدل . . ۱۵۱۷ مرغونچی کیدل . .

۱۵۲ پښتو مصادر: (کیدل) والا شماره اسم مصادر غیر مستعمل مصادر چې د مستعمل مصدرحکم دی مستعمل داشتقاق تفصیلات ۱۵۱۸ مرکېدل . . . ۱۵۱۹ مېږمه کېدل . . . ۱۵۲۰ مسکری کېدل . . . ۱۵۲۱ مشرکېدل . . . ۱۵۲۲ مل کېدل . . . ۱۵۲۳ ملګره ی کېدل . . . ۱۵۲۴ مخ ته کېدل . . . ۱۵۲۵ مندل کېدل . . . ۱۵۲۶ مونبل کېدل . . . ۱۵۲۷ مېږه ی مېږه ی . . .