تالیفات محمود طرزی چغتائیان جزو (۳) تاریخ ملل [ILL] طبع اول [ILL] رجسٹری شده است نشریات شیر محمد افغان چینیان جزء ( ٣ ) تاریخ ملل (در عهد سلطنت اعلیحضرت امیر امان الله خان غازی) (خلد الله ملکه و سلطنته) طبع اول جمله حقوق طبع محفوظ است مترجم سید رضا علی زاده ( ١٣٠۴ ) ( ١٣۴۴ ) در مطبع مفید عام لاهور طبع شد ١٩٢۶ میلادی تعداد یک ہزار [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] رجستری شده است نشریات شیر محمد افغان چینیان جزء (۳) تاریخ ملل در عهد سلطنت اعلیحضرت امیر امان الله خان غازی (خَلَّدَ اللهُ مُلکَهُ وَسَلطَنَتَهُ) طبع اوّل جمله حقوق طبع محفوظ است- مترجم سید رضا علی زاده ١٣٠٤ ——————— ١٣٤٤ در مطبع سفید عام لاہور طبع شد ۱۹۲۶ میلادی تعداد یک ہزار [BLANK PAGE] بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ مقدّمة ناشر چون ما بخواهیم، سبب ترقی و آبادی، عزّت و سعادت و برعکس علّت انحطاط و خرابی، بدبختی و پریشانی هر مملکت و ملّت را بدانیم و از آنها عبرت گرفته، بآن اسباب ترقّی و اقبال متوسّل و ازین علل انحطاط و ادبار متنفّر گردیم مطلقا باید تاریخ همان ملّت و مملکت را مطالعه نمائیم. اینک چون این (۴-۵) جزو «تاریخ ملل» را بدقّت مطالعه نمایم برای مان آشکارا و هویدا خواهد شد که هر ملتی از ملل و مملکتی از ممالک دنیا برشتهٔ محکم اتّفاق و اتّحاد مربوط شده و بروشنائی درخشان علم و معارف روشن گردیده است روزتا روز ترقی نموده و قوّت گرفته، شهرها و ولایش آباد و معمور گردیده وسائل مدنیت از قبیل راه‌های آهن و تراموای خطوط تلغراف و تلفون، چراغ‌های برق، طیاره های هوا پیما، جهازات دریا نورد فابریک و کارخانه‌های صناعت خود را افزوده در سایهٔ اینها دامنهٔ تجارت و صناعت خویش را بسط داده، در نتیجه فرمانروای دیگران گردیده است. ولی برعکس این، هر ملّت و مملکتی که بشومی نفاق خانمان سوز و اختلاف خانه بر انداز دچار گردیده از پرتو علم و معارف خفّاش وار چشم خود را پوشیده مداخل مملکت خویش را بجای تاسیس مدارس و مکاتب مختلفه و تنویر افکار ملّت، بازدیا و نزاع‌های داخلی و توسعهٔ ظلم و فساد صرف نموده است، ساعت بساعت بچاه ذلّت فروتر رفته بورطهٔ انقراض نزدیکتر شده در آخر عزّت و سعادت قدیمه خود را پدر ود نموده، استقلال و موجودیت خویش را از دست داده، زیر دست و فرمانبردار اجانب گردیده است. ۲ گذشته از اینکه انسان از مطالعۀ تواریخ زیاده عبرت و پند حاصل می نماید، بقدر تحصیل در یک مدرسۀ منتظمی کسب اطلاع و وقوف هم میکند. همچون سیّاحان و جهان گردان صاحب معرفت و کمال میگردد. با تجربه ثابت است که بسا اشخاص که از شهر خود قدمی دورتر برنداشته اند، با مطالعۀ تواریخ بیش از سیّاحان و جهان گردان از احوال ممالک و ملل دنیا، از طرز معیشت و زندگانی، از اصول اداره و قواعد مملکت داریِ آنها آگاهی دارند. اینک بقصد آگاه و مطلع ساختن هموطنان گرامی امان را از احوال ممالک و ملل مختلفۀ عالم این (۴۵) رساله را که هر یکی مخصوص باحوال جغرافی، تاریخی، سیاسی، اقتصادی، ادبی و اخلاقی، ملّتی و مملکتی است از زبان روسی بفارسی ترجمه گردانید. در آخر هر یک، بعنوان ((علاوۀ ناشر)) بعض وقایع مهمّه ئی که پس از نشر و طبع این رساله بوقوع آمده است از طرف خود علاوه کردیم. امیدوارم که درین زمان با سعادت اعلیحضرت معارف پرور هموطنان گرامی مان این رساله ها را مطالعه نموده و فرزندان وطن مقدس مان آنها را در مکاتب قرائت کرده، مستفید و بهره ور گردند. و چنانکه عرض نمودم، از مطالعه و خواندن این رساله ها از اسباب ترقّی و عزّت و علل انحطاط و ذلّت ممالک و ملل مختلفۀ عالم مطلع شد بآنها متوسل و از این ها متنفر گردند. تا اینکه امتثال و اعتبار نمودن بآن همۀ وسائل ترقّی و تمدن و اسباب عزّت و سعادت که عمده ترین آنها اتفاق، علم و صنعت است و دین مبین اسلام هم بیش از همه بدین سه چیز تأکید و توصیه می فرماید. ملّت ننجیبۀ ما افغانیان و وطن مقدّس مان افغانستان در اندک زمان شاهد اصلاحات و ترقّی را در آغوش گیرد. انشاء الله تعالی جهل ستم خواب جهالت ستم نتیجه زین دو ستم خانۀ مان است خراب چینیان ۳ چینیان چینیان در آسیای شرقی سکونت نموده، مملکت خود را دولت وسطی مینامند. در واقع چین تقریباً در وسط زمین - درمیانه امریکا و اوروپا واقع است این مملکت از هر طرف با کوههای بلند و تپه های مرتفع احاطه شده، گویا که دنیای جداگانه ئی را تشکیل می دهند. چین به مساحه سطحیّه و مقدار نفوس با یک قطعهٔ دنیا اوروپا برابر بوده، از چندین ولایات بزرگ متشکّل است این ولایات چین هر یک همچون سلطنت مستقلی بوده، طبیعت و اهالی علٰحده ئی دارد. چین اصلی فقط سه یک حصّه این مملکت را اشغال چینیان ۴ می نماید. باقی آن را ممالک گرد و پیش تشکیل می دهند. که تابع این مملکت می باشند. چنانکه در شمال - منچوریا، در غرب، مغولستان، ترکستان چینی و تبت از ممالک زیر دست چین هستند. اگر چه اهالی چین از چندین ملتهای مختلفه مرکب اند. ولی این ملتها عصر های متعدده با یک دیگر زندگانی نموده، فرق و تفاوت بین آنها در سایه زندگانی بالاتفاق شان ناپدید گردیده است. چین قسماً از ممالک کوهستانی مرتفعه و قسماً از زمین های پست و نشیب عبارت می باشد. در میانه رود های پر شمارهٔ آنجا رود زرد و کبود موقع نخستین را اشغال می نماید. این رود ها خیلی سیر آب بوده، به درازی از بزرگترین رود های دنیا می باشند و مهم ترین راههای تجارتی را تشکیل میدهند. بسوای رودها، چین با راه های سائره هم دولتمند است. در هر طرف این مملکت، چینیان ۵ قنالهای بیشمار و بیست هزار ورست راههای امپرا- طوری کشیده شده است. چینیان بقوم مغول منسوب هستند . کلیتۀ چینیان میانه قد، زیاده خوش اندام و محکم بوده، رنگ پوست شان زرد، سرشان دراز رویشان گرد، استخوانهای رخساره اشان خیلی برجسته، بینی اشان پهن و فراخ، چشمانشان کوچک ، تنگ وکج، ریش شان کوسه موهای شان درشت و سیاه می باشد ، زنان چینی کوچک، باریک وحتی آنهائی که خوراک خود را بزحمات و مشقات تحصیل می نمایند خوش ترکیب بوده، در حرکات شان چالاک، چست و سبک می باشند. چین پرنعمت ترین ممالک روی زمین است. این مملکت بفراوانی آبیاری شده، هوای گرم و نرمی دارد. خاکش خیلی زرخیز بوده، از جهت نباتات زیاده دولتمند است. در تمام دنیا چنین مملکت بزرگی نیت که خاکش چینیان ۶ سر تاسر حاصل خیز باشد. خاک چین زرد رنگ بوده، برای نشو و نمای هرگونه گیاهی مستعد می باشد. چینیان زحمتکش که درین خاک با برکت سکونت می نمایند، زحمت و زور خود را دریغ نداشته، هر آن چیزی که ممکن باشد، ازین خاک حاصل برمیدارند و در عین زمان برای پُر زوری آن بکمال جدیت کوشیده، خاک آن را از قوهٔ افتادن محافظ می نمایند. زمین های چین بملکداران کوچک متعلق می باشد. ولی بسا می شود که اهل یک خانواده، حتی اهالی یک دهکده قطعه زمین را صاحب می باشند که آن را بدون تقسیم، کشت و کار می کنند. هر آنکسی که بقدر امکان از زمین حاصل نگرفته، زمین را خالی بگذارد. بعقیدهٔ چینیان، آن کس بملت خود خیانت کرده است. ازین رو، هرگاه زمین سه سال پی در پی خالی و بی کشت و کار بماند، آن را از دست صاحبش گرفته بشخص دیگری میسپارند. اگر زمین بخوبی و بدقت زراعت چینیان نشود، صاحب زمین بجزای بدنی گرفتار میشود که بزیر پای او چوب با مبوق تا صد چوب میزنند. چینیان زارعین ماهری هستند آنها از یک مزرعه در یک سال دو درو حاصل برمیدارند. یکی حبوبات، دیگری بقولات این قسماً از حاصل خیزی طبیعی زمین آنهاست. ولی سبب عمده این، بدقت شیار کردن و همواره پر زور ساختن زمین میباشد. در سایۀ این شیار خوب و پرورش نیکو حاصل خیزی زمین های چین، در مدت هزار سال نه اینکه کم شده، بلکه فوق العاده ترقّی کرده است. باوجود زیادی نفوس، مملکت چین اهالی خود را با آذوقۀ خودش پروا می نماید. حتّی آذوقه اش از احتیاج اهالی فزونی هم میکند که او را بخارجه می فروشند. در سایۀ تجربۀ هزار سالۀ اسلاف شان، چینیان در کار زراعت چنان مهارت پیدا کرده اند که همه گونه زمین را بخوبی میشناسند زمین را چقدر و با چه پُرزور نمایند، چگونه چینیان ۸ شیار و آبیاری کنند، در وی چه و کی بکارند، بخوبی می دانند. آلات و افزار های دهقانی، چینیان ساده است. ولی نواقص آنها را با مهارت و تجربهٔ خود میتوانند تکمیل کرد. چینیان با دست و پای با انگشتان فوق العاده متحرک خویش هر لوندهٔ خاک را ریزه کرده از درون وی هر خس و خاشاکی را بدقت برمی چینند. چینیان باشیار و تقویهٔ زمین اکتفا نمی کنند زیرا آنها میدانند که هرگاه خشک سالی پدید آید، همهٔ زحمات و تخم های آنها بر باد میرود. ازین جهت، پس از کاشتن زمین دست خود را روی همه گذاشته، غفلت نمیورزند بلکه بقدر امکان زمین های کاشته شده را آبیاری و پرستا ری میکنند. برای آبیاری زمین ها در چین هزاران و وسائل مختلفه موجود است - خیلی اسبابهای ساده، ماشین و آلت های کاری حاضر میباشد. ولیکن غالباً زمین ها چینیان ۹ را بطرز ساده و دستی، چنانکه ما گلزار ها و بوستان های را آبیاری میکنیم، آبیاری مینمایند . زراعت و دهقانی در چین احترام بزرگی دارد. خود امپراطور اولین دهقان شمرده میشود، بموجب عادت قدیمه هر سال یکبار در بهار امپراطور لباس دهقانی را پوشیده، زمین میکارد . در مزرعه ئی که برای امپراطور حاضر کرده اند، سه بار به پیش سه بار به عقب زمین را با قلبه شخم می کند . امپراطور را امتثال نموده، خویشاوندان، اعضای خانواده سلطنتی، سپس منصب داران بزرگ دولتی و در آخر پیران محترم که بدین مراسم دعوت شده اند، همین کار را تکرار میکند. در همین روز این مراسم زمین کاری را والیان هر ولایت در محل حکومت خود، اجرا میدارند. از مهم ترین محصولات چین، جو، ارزان، گندم، برنج، نیشکر، تمباکو، فلفل، شاه دانه، پنبه، درخت چای، درخت توت، درخت موم و لاک میباشد . چنانکه در روسیه چینیان ۱۰ گندم خوراک عمده است، همین طور در چین برنج خوراک عمومی می باشد. برنج در چین موقع نخستین را اشتغال میکند که بیش ترین زمین های کارم بدین غله مشغول است. بسوی گیاهان دشتی چینیان سبزه جات، میوه و بقولات مختلفه را نیز بسیار کشت و کار می نمایند، در چین بسوای همه گونه میوه و بقولات ما، یک قسم سبزیات و فاکهات دیگر هم هست که بما معلوم نمی باشد. از درختان میوه دار عمده لیمو، پرتقال، شفتالو در اینجا تربیه می شود. باغهای چین عادتاً کوچک، ولی چنان ساخته می شوند که خیلی بزرگ می نمایند. درین باغ ها خیابانهای تنگ، تپه های کوچک، چرتنگ، حوض جویهای متعدده موجود و در بالای جویها، مثل اینکه برای بازیچه ساخته باشند، پلهای کوچک کشیده شده است همچنین گلهای گوناگون بوته های پست، درختان کوچک که همه گونه میوه ها میآورند پیدا می باشد، چینیان این گونه نه یعنے سائبان چینیان ۱۱ درختان را خیلی دوست داشته، در تربیۀ آنها مهارت تامه ئی دارند. از آنجائی که درختان وحشی جای خیلی بسیاری را اشغال می نمایند، ازین جهت جنگل و بیشه های چین کم کم بمزرعه های سبز و خرم تبدیل یافته. فقط بیشه های بامبوق، در حدود قطعه های زمین در اطراف قبرستانها و معبد ها بعضی درختان بزرگ باقی مانده اند. بامبوق همچون برنج، شایع ترین و ضرور ترین گیاهان چین می باشد. این درخت چند نوع بوده هیچ گونه پرورش و پرستاری را نمی خواهد بلکه بسر خود بسرعت روئیده، گاها تا ۱۵ ساژین بلند میشود. قسم بزرگ خانه های چین از بامبوق ساخته شده، و بیش ترین خانه ها، بجای بام، با برگ های بامبوق پوشیده است. میوۀ جوان بامبوق خوراک لذیذ چینیان میباشد. از بامبوقها بر اطراف خانه ها دیوار برپا میکنند، موبل همه ۱ هر سرژین سه ارچین میباشد. چینیان ۱۲ گونه اسبابهای خانگی و افزار های دهقانی میسازند. همچنان اسبابهای ماهی گیری، آلت های موسیقی، سبدها، پیاله ها، چنگال و قاشوقها، بادبیزک کلاه، باران پوش، چپق، کاغذ و قلم درست میکنند. برنج و بامبوق، برای چینیان دو چیز اوّل درجه میباشند. زیرا اینها چینیان را سیر میکنند، میپوشانند و برای عمارت و اسباب خانه های شان مواد لازمه را میدهند. بجای هیزم از جهت سوخت و سوز، در چین کاه، خس، علف ریشه و برگهای خشک، و مثل این ها باقی مانده نباتات دیگر را بکار می برند. همه اینها را چینیان با صرفه جوئی تمام استعمال کرده روزی بیش از چند مشت، صرف نمی نمایند. هنگام زمستان آتش کردن بخاری های خانه، در چین رسم نیست، بلکه در وقت سردئی هوا چینیان پوستین و شلوار چرمی و یا چند جامه های پنبه دار می پوشند. اگر چه چین از جهت ذغال سنگ خیلی دولتمند ۱۳ چینیان است، ولی ذغال سنگ را درین مملکت هنوز خیلی کم استخراج میکنند که آن هم بقدیم ترین اسلوب و اسباب بعمل میآید. چمن زار در چین خیلی کم است. زیرا در چین زمین را زیاده گرامی و با قدر میدارند. آنها میگویند که زمینی که که برای، حیوانات علف کاشته شود، در صورت، غلّه و سبزه کاشتن بهای آن ده مقابل خواهد افزود. ازین رو چینیان حیوانات خانگی بزرگ را بمثل اسب، گاو، گاو میش خیلی کم آن را هم فقط برای کشاندن بار ها و سواری نگاه میدارند. چینیان این حیوانات را در کار های زراعت یار و معین خویش می شمارند. ازین جهت گوشت آنها را گاهی نمیخورند و بدقت پرستاری آنان را می نمایند. هنگام سرما بر آنها جل می پیچند و در راه های بد بپای آنها کفشهای خسی میپوشانند، چینیان در طعام دقت کار نیستند. ولی خیلی تمیز، چینیان ۱۴ با اندازه پاکیزه و مقتصد میباشند. ایشان میتوانند از پس مانده های مختلفه که بیرون میاندازیم، غذاهای لذیذی حاضر نمایند. خوراک مردمان ساده عمدهً برنج جوشانیده است که قدری نمک زده، بی هیچ خورشی می خورند برین. گاها پارچه ماهی نمکین و یا گوشت می افزایند. چینیان از لحومات گوشت خوک و مرغان خانگی را استعمال میکنند. خوک در اینجا بمقدار کلی تربیه میشود. مرغابیان خانگی در هر جا چندین. هزاران میتوان دید. اینها عادتاً در تحت نظارت بچگان کوچک در رودها و حوض ها شنا میکنند. گاه بجای بچگان رمه مرغابیان را خروسی در کنار آب ایستاده، محافظه میکند. خروس همین که دید مرغابیان زیاده از هم متفرق و پراگنده شدند، بنای داد فریاد کردن و بال پر زدن را میگذارد. تا آنکه مرغابیان دوباره در نزدیکی ساحل گرد ۱۵ چینیان آیند. بسوای خوکان و مرغان خانگی، چینیان گوشت سگ، گربه، موش، کله موش، قورباقه، ملخ، کرم پیله را نیز میخورند در دکانهای گوشت فروشی چین گوشت سُرخ و روغنی کلّه موشها و شدهٔ قورباقه های پروائی آویزان میباشد. گوشت گربگان سیاه ولانهٔ پرستوکان، طعام لذیذ مردمان توانگر میباشد. اما لانه های پرستوک که بخوراک ها بکار میبرند. مثل لانه های پرستوک ما نیست، پرستو- کان آنجا لانه های خود را از شیره گیاهان دریائی میسازند و چنانکه چینیان میگویند، این لانه ها خیلی لذیذ و مغذّی میباشند چینیان جمیع خوراکهای خود را سخت بریان کرده، برای خروش آنها سیر و قارچ همراه می نمایند. بجای چنگال آنها پاره های خوراک را از خود دوری با چوبهای مخصوص با مبوق میگیرد. چینیان نه اینکه تنها میتوانند سالی دو درو محصول بردارند. بلکه در پختن له مرغ ابابیل را گویند- که سماروق چینیان ۱۶ طعام های گوناگون از گوشت حیوانات نیز خیلی ماهر می باشند. آنها واسطهٔ افزودن نسل مرغان خانگی را خوب میدانند. چنانکه بطریق صنعی میتوانند جوجه مرغان و و جنس های مختلفهٔ ماهیان را به عمل آورد اینها ماهیان را نه تنها در حوض ها بلکه در خندق هائیکه از باران حاصل میشود. تربیه می نمایند. برای این آنها از جنس مخصوصی ماهیائیکه بسرعت فوق العاده، میرویند استفاده میکنند. چینیان، چه در خوراک و چه در آشامیدنی خیلی معتدل و با قناعت هستند. اگرچه ایشان از برنج عرق ساخته مینوشند، ولیکن مستی و عربده را هیچ نمیدانند. اما در عوض این، درمیان ایشان عادت مهلکی زیاده، شیوع یافته است که کشیدن افیون میباشد. افیون شیره غلیظ خشخاش است که در ممالک گرم، خصوصاً در هندوستان کاشته میشود. این شیره را در ترکیه، همچون حب لونده نموده، فرو میبرند. قیام شیرهٔ خشخاش را «تریاک» مینامند که چینیان ۱۷ در چین بچپق گذاشته ، میکشند ، افیون را در صورتی که همچون تنباکو، از روی اعتدال استعمال نمایند، چندان مضّریست، لیکن به این کیف انسان بزودی حرص پیدا کرده، در استعمال آن همه گونه تدبیر را بکار می برد. آنگاه افیون برای انسان زیاده مهلک میگردد، استعمال کنندگان آن، نابهنگام لاغر و ناتوان شده، عقل و فهم خود را گم میکنند. در آخر همچون مردگان، یکپارچه استخوان خشک شده، زندگی را پدرود می نمایند. با این زهر مهلک چینیان درین زمانهای نزدیک آشنا شده بودند، ولی استعمال آن، با وجود سخت ترین تدبیر های حکومت، در اندک زمان، در تمام مملکت چین انتشار گردید. اکنون تقریباً چهار یک اهالی چین باستعمال این گیاه گرفتار هستند. افیون را قسماً در خود چین بعمل میاورند و قسماً انگلیسیها بعنوان تجارت از هندوستان بد انجا نقل می نمایند. چینیان ١٨ چین - وطن درخت چای است، که هزار و پنج صد سال باز در آنجا کشت و کار می شود درخت چای خصوصاً بالای کوه ها میروید چای را یا از تخم و یا اینکه از نهال کشت و کار می نمایند . پس از کاشتن درخت چای، در سال چهارم بچیدن برگها آن شروع میکنند، ولی بعد از دوازده سال، درخت چای خشکیده، نابود می شود. چینیان از درخت چای برگها را چیده، آنها را بآب میاندازند که پژمرده نشود. نخستین و بهترین مطابق حمل محصولات چای را در آخر /مارث/ می چینند. با همراهی برگهای چای، عادتاً نوده های جوان چای را هم می چینند، این نوده ها با پتهای سیمین پوشیده، محصول آنها «چای شگوفه» نامیده میشود. برگهای چای چیده شده را اولاً قدری در آفتاب خشکانیده، سپس در دیگهای چودان با آتش پستی اندکی تف میدهند که رطوبت آنها تماماً بیرون شود. بعد روی میز ها پهن کرده، با دست چینیان ۱۹ اندکی می مالند. این وقت برگها بقیه رطوبت خود را هم بیرون کرده، پیچیده میشوند. بعد ازین باز یکبار آنها را در آفتاب و یا در باد خشکانیده جمع می نمایند. کلیةً پرورش درختان چای، چیدن برگها و خشکانیدن آنها وقت و صبر، زحمت و مهارت بسیاری میخواهند. اگر اندکی غفلت ورزیده شود، چای یا سوخته، نابود میشود، یا خشک نشده، میپوسد. بهترین چای را دولتمندان خود چین استعمال مینمایند. بروسیه نیز چای خوب و ۶ بین میآید. از چین همه ساله بممالک مختلفه مقدار بزرگ چای نقل میگردد. ولی در داخله مملکت نیز خیلی زیاد میماند. اگرچه در خود چین چای خالص را همگی نمینوشند. بلکه آدمان نادار بجای گیاهان دیگر را آمیخته، استعمال می نمایند. بسا میشود که آدمان فقیر، بجای چای، برگهای خشکیده بهی را میآشامند. خانه های چینیان در بنا و ساختن تقریباً همگی بر یک چینیان ۲۰ طرز بوده، فقط در بزرگی، آرایش بیرونی و جہازات اندرونی اشان از ہمدیگر فرق و امتیاز مییابند. خانه های آنها عادتاً با حیاطی احاطه شده سپس به چند صحن های کوچک دیگر تقسیم میشود جہازات اندرونی خانه ها خیلی ساده است. دیوار و سقف آنها را کاغذ چسپانیده زمین آنها را غالباً سنگ فرش می نمایند. در پنجره های خانه، بجای شیشه کاغذ های نازک ابریشمین را می چسپانند. موبل /میز، کرسی و تخت/ در خانه های آنجا خیلی کم است و اگر باشد هم، به موبل روسیه کمتر شباهت دارد. خانه های شهری را چینیان از چوب و از خشت می سازند ولی خانه های دهاتی آنها از شاخه های بافته است که روی آن را بالای و گل میمالند. همه مردان چین موی سر و ریش خود را میتراشند. ولی در تپۀ سرشان یک بوته موی گذاشته، آن را بشکل گیسو میبافند. پوشاک آنها عبارت است از پیراهن ۲۱ چینیان رنگۀ فراخی و تنبان وسیعی که آستین پیراهن شان هم خیلی کشاد میباشد. هنگام سرما از بالای پیراهن جامه ئی و از بالای آن نیم تنۀ پنبہ داری میپوشند. آدمان توانگر ہمۀ این لباس را از پارچه های ابریشمی و فقیران از پارچه های نخی میدوزند. ولیکن لباس هر دو صنف هم ساده میباشد چینیان بسر خود کلاه پن خسی و یا عرقچین، و بپاهای شان کفشهای پاشنه کلفت می پوشند. لباس زنانه از مردانه چندان تفاوت ندارد ـ زنان چین در خانه های شان کمزول و یا جامۀ درازی میپوشند. اما در جثن وعید ها لباس دراز ابریشمین در بر میکنند. زنان چین بروهای خود سفیدی . بر خساره های شان سُرخی مالیده ابرو های شان را بواسطۀ وسمه سیاه مینمایند. در بین چینیان عادت کُهنه ئی موجود است که پا های زنان را بواسطۀ فشار خُرد میکنند کعب های دختران را از پنج - شش سالگی بقالب انداخته، سخت چینیان ۲۲ می بندند. ازین جهت کعب پای آنها نروئیده، تمام عمر مثل پای بچگان در حالت کوچکی میماند. با این گونه پایا زنان را بر داشتن بار و دویدن خیلی دشوار میشود. هنگام راه رفتن بایستی قدمهای میده برداشته دست ها را قدری کشاده داشته، بدن خود را تکان بدهند. تقریباً همه زنان - خواه نخواه - این عادت را پیروی مینمایند. وگرنه تمام عمر بی شوهر خواهند ماند. این عادت غریبۀ فشردن پای در زمان خیلی قدیم در چین پیدا شده بود، ولیکن تاکنون نه اینکه کاسته میشود. بلکه تا رفته افزون میگردد. در چین همۀ مردان در جوانی خانه دار میشوند. همچنین، دختران هم در خرد سالی بشوهر میروند. بی زنا شوئی را قانون چین قدغن کرده، سخت تعقیب می نماید. هرگاه مردی بسی سال رسیده زن نگرفته باشد، او را برای این کار مجبور میکنند. چینیان هنگام عروسی، بموجب عادت دیرینۀ الشان به منجمین مراجعت کرده از طالع زن و شوهر چینیان ۲۳ استفسار مینمایند که آیا آنها خوشبخت شده یک دیگرشان را دوست خواهند داشت یا نه ؟ منجمین بستارگان نگاه کرده بعضی حسابها را بعمل آورده، جواب «بلی» و یا «نه» را میدهند. عروسی آدمان توانگر باشکوه تشریفات مختلف اجرا میگردد. ولی عروسی آدمان بیچاره منحصر بهمین است که جوانان را در محمل های عروسی نشانیده، با ساز و نواز کوچه های شهر را میگردانند. چون عروس را بخانۀ داماد آورند. در پیش آستانه خانه آتشی افروخته، عروس را یکدم در بالای آتش نگاه میدارند. که با عروس ارواح خبیثه. / دیو و پری/ داخل خانه نشوند. زنان چین آزاد نبوده، حقوق ملکیته ندارند. اینها یا در اختیار پدر و یا شوهر بوده، بی اجازۀ آنها حتی نمیتوانند از خانه بیرون شوند. زنان مردمان عوام که مجبور بتحصیل آذوقۀ خود هستند، بیش تر آزادی دارند. اینها بسوای ادارۀ کار های خانگی، بار میبرند، کرمکان پیله را تربیه چینیان ۲۴ می نمایند. بچیدن برگهای چای می پردازند و با شوهران خود هرگونه کار های صحرائی را اجرا مینمایند. زنان دولت مند در خانه های خود، بسوای سواد، نواختن عود و طنبور را آموخته تالیفات ادبای وطن را مطالعه می کنند. شغل نخستین آنها - ادارهٔ خانه است، بزرگترین هنر زنان تجملات و آرایش بدن میباشد. تا اینکه مقبول شوهران خود گردند. ازین جهت آنها بیش ترین قسمت روز را بآرایش سروخط و خال روی شان میگذرانند دریکی از شعر ها، زن چینی دربارهٔ وظائف خود نسبت بشوهرش چنین میگوید ، «اگر من زن مرغی باشم، بایستی از دنبال او پرواز نمایم. اگر شوهرم سگ باشد، باید که از عقب او هرجا بروم، اگر مرا با کلوخی تزویج نمایند، مرا لازم است که در پهلوی او نشسته، بمحافظه و نگهبانی اش پردازم» به عقیدهٔ چینیان زن، بایستی فقط سایهٔ شوهر، عکس صدای زوج خود باشد. شوهر اختیار دارد ۲۵ چینیان که بهرسببی، حتی بسبب پر حرفی او، زنش را طلاق داده، او را بخانه پدر و مادرش بفرستد، حتی زنش را بشخص دیگر بمثل کنیز بفروشد. در واقعات معلومه شوهر اختیار دارد که زنش را بقتل رساند یا زنده بگذارد. با وجود اینکه قانون مملکت زن را بشوهرش تابع میگرداند، چینیان نه تنها حقوق خود را سوء استعمال نمیکنند، ازین حقوق واسعه خویش هم چندان استفاده نمی نمایند. بر عکس بسا میشود که زن جمیع کار ها اداره میکند و شوهر تماماً مطیع زن بوده، هر چه او بخواهد، همان را بجا میآورد. تقریباً هیچ گاه اتفاق نمیافتد که شوهر زن خود را بزند. وضعیت و احوال زنان چین، در واقع، از وضعیت زنان ما/روسیه/بد تر نیست و آنها از زنان ما بیش تر خدمت نمیکنند. حاکمیت پدر و مادران در چین غیر محدود است. آنها بر حیات و ممات فرزندان خویش اختیار دارند. چینیان ۲۶ بچگان بایستی مطلقاً مطیع و فرمانبردار والدین شان باشند. یک ضرب ستی که فرزند بپدر و مادرش بزند با کشتن آنها برابر شمرده شده، بجزای قتل گرفتار میگردد. در وفات پدر و فرزندان باید که سه سال ماتم دار بوده لباس سیاه بپوشند و درین مدت آنان را خوردن شراب و گوشت رفتن بمجالس عمومی ممکن نیست . در چین مذاهب مختلفه موجود است نصارا در چین خیلی کم بوده ، همه اش تقریباً یک میلیون می باشد ولی مسلمان خیلی زیاده بوده ، متجاوز به شصت ملیون است باقی همه اهالی چین - مجوس و مشرک بوده پیرو سه مذهب می باشند، از آنها بود دایی ، یعنی دین بود- آبیش از همه انتشار یافته است . چینیان یادگاریهای گذشتگان خود را و همه آثار ایشان را زیاده احترام می نمایند. پیره مردان چین چینیان ۲۷ هم مورد احترام بزرگی هستند و هر قدر که پیرتر باشند، همانقدر احترام شان هم فزون تر میباشد. زائیده شدن پسر در هر عایلهٔ چینی، با شادی و سرور فوق العاده استقبال میشود. اگر چه زائیده شدن دختر را هم چینیان اسباب بدبختی نمی شمارند شادی فوق العادهٔ چینیان، هنگام زائیده شدن پسر، از آن جهت است که پسر بموجب عادت مملکت همیشه در خانهٔ پدر مانده، والدین خود را هنگام پیری یاری و معاونت می نماید. حال آنکه دختر همین که بشوهر رفت، خانهٔ پدر را ترک کرده، از عائله والدین همیشگی جدا میگردد. همه شهرها و همه دهکده های چین باید مکتب داشته و پدر و مادران بایستی فرزندان خود را بخوانانند بچگانی که برای تحصیل معیشت مشغول اند، باید که شبها در مکتب بخوانند. چینیان همچون ما الفبا ندارند. بلکه برای هر چیز ایشان را حرف مخصوصی، علامت چینیان ۲۸ جداگانه ئی موجود است. مقدار اشیا هر قدر باشد، مقدار حروف هم همان قدر است. از همین جهت است که سواد اهل چین خیلی دشوار می باشد. ولی بچگان چین چنان هوشیار، با صبر و کوشان اند که چند صد حروف را که برای زندگی انسان ضرور است یاد کرده، خواندن و نوشتن آنها را بزودی میآموزند مردم عوام الناس چین بسواد میل و محبت بزرگی دارند. آنها کلام مختلفهٔ آدمیان خویش را با احترام حفظ نموده، خانه ها و عمارات عمومیه را با آنها آرایش میدهند. در چین مرد بیسواد را نمیتوان پیدا کرد. در آنجا فقیرترین کارگران تاریخ وطن خود را و کارهای گذشتگان مشهور خویش را میدانند. بچگان چین از از شش تا ده سالگی عادتاً در خانه خود تحصیل علم می نماینداشیاهی مرئیهٔ محیط خود را میآموزند. بحساب ۲۹ چینیان و قوانین آداب قدری آشنا می شوند . از ده سالگی شروع بمكتب رفتن را نموده ، در آن جا نوشتن خواندن ، حساب ، تاریخ وطن ، موسیقی و سرود را یاد میگیرند . چینیان کوچک که عمومیتاً شوخ و شاد هستند، در مکتب خیلی آرام، با تمکین و خیلی جدی میباشند . این ها در هیچ صورت نظامات مکتبی را خراب نکرده ، در سهای خود را دایم بدقت تمام حاضر می نمایند . خیلی زیرک و هوشیا، بی اندازه زحمت کش و فرمانبردار هستند . اینها هیچ گاه در مکتب بآواز بلند خنده نمی کنند ، شوخی نمی نمایند، با همدیگر نزاع و بد گویی نمیورزند و رفیق خود را بخشم و قهر نمی آورند. هرگاه جوانان چین تحصیل مکتب را تمام کردند ، والدین شان بشرف آنها، طوی و جشن بر پا نموده بصاحب طوی با شکوه و طنطنه کلاهی می بخشند که علامت بالغ چینیان ۳۰ گر دیدن جوان است ، پس ازین جوان حق خواهد داشت که خود را بالغ شمارد. چینیان در امانتداری ممتاز بوده، خیلی خوش التفات پرهیزگار و خیر خواه می باشند هیچ اتفاقی نیفتاده که چینیان پول امانت کسی را تلف نموده، و یا تک زده باشند . مسافری که اندک زبان چینی را بداند، بآزادی و آسودگی میتواند بهر نقطۀ چین مسافرت کند. سیاحانی که در چین گشت و گذار نموده اند، در هیچ جای از اہالی چین درشتی و حقارت ندیده اند . ادب لطف خوش در چین، چه در میان توانگران و عرفا و چه در بین فقیران و عوام، زیادہ انتشار یافتہ است. ادب صفت مخصوصی چینیان می باشند. اگر بخانہ چینیان داخل شوید، تا شما ننشینید صاحب خانہ نخواهد نشست . هرگاه شما بر خیزید، صاحب خانه هم در حال برمی خیز دو ما دامی که شما ایستاده باشید، او نیز خواهد چینیان ۳۱ ایستاد . چینیانیکه بهمدیگر تماماً بیگانه هستند ، همین که بکاری گذاشته شدند ، بزودی بهمدیگر خوگرفته ، همچون برادران، یکدیگر را یاری میدهند . استهزا ، ریشخند ، جنگ ، نزاع، فحش، دشنام گاهی در میان ایشان شنیده نخواهد شد. مسافری که شاهد واقعه بوده ، نقل می نماید که در کوچهٔ تنگی بیکبار عرابه های بسیاری که همگی بار داشتند ، در یکجا توده شدند . بسبب تنگی راه از پهلوی یکدیگر رد شدن آنها خیلی دشوار بود . مسافر یقین داشته که در اینجا کار بدون داد و فریاد، فحش و دشنام، حتّی بی زد و خورد بانجام نخواهد رسید . حال آنکه عرابه کشان بکمال ادب با یکدیگر بتمام مهربانی و دارغ نموده ، رد شدند ادب و تمکین را چینیان منبع جمیع فضائل میشمارند در چین از برای زندگی هر کس روشن ترین و مفصل ترین قانونها موجود است که آنها را همهٔ اهالی بسختی تمام مراعات چینیان ۳۲ می نمایند. هر چینی معین میداند که خود را چگونه اداره نماید، در خانه، در مهمانی، در کوچه، در معبر، در مجالس عمومی چه بکند و چه بگوید. هنگام ملاقات ها که چند بار تعظیم باید کرد، سر خود را چطور خم باید نمود حتی چگونه تبسم باید کرد. چینیان همه این آداب را از خورد سالی در خانه و در دبستان / مکتب/ میآموزند. سوداگران چین خود را در نهایت درجه جدی و با وقار میدارند آنها لیاقت و شان خود را بخوبی نگاه داشته، گاهی خریداران را نزد خود نمیخوانند. و از دنبال آنها نمیگردند. هرگاه شما بدکانی داخل بشوید. صاحب دکان خود را چنان و امینماید که ملتفت نیست و بشما هیچ گونه التفاتی نکرده، بی پروا با باد بیزک خود را با وزده، کتاب میخواند. شما میتوانید در دکان گردش کرده، مالها را تماشا نمائید. صاحب دکان بشما کاری ندارد. ولی همین که شما چیزی را بدست گرفتید، او چینیان ۳۳ بکمال دقت بشما نگاه میکند. در آخر شما بهای آن چیز را می پرسید آنگاه او از جای خود برخواسته ، بآرامی و و استغنا میآید و بکمال ادب و نزاکت بشما جواب می دهد. لیکن گاهی مال خود را تعریف و مدح نمی کند و برای خریدن شما تشویق و تحریص نمی نماید. یکی از بزرگترین منابع ثروت ملیه در چین ، استحصال ابریشم خام میباشد. پرورش کرمکان پیله و پیشۀ تحصیل ابریشم، از زمان خیلی قدیم در چین موجود است. چینیان نقل می نمایند که پرورش کرمکان پیله را چندین هزار سال پیش یکی از ملکه های چین اختراع نموده ، بملت خویش آموخته بود این ملکه را هنوز اهالی چین یاد آوری نموده ، بنام او معبد ها ساخته اند که در آنها قربانی اجرا میکنند. چنانکه پادشاه چین از جهت تشویق دهقانی ، هر سال در بهاره مراسم زمین کاری را اجرا میدارد ، همان طور چینیان ۳۴ هم ملکه حامی ابریشم کاری شمرده شده ، هر سال در جشن ابریشم اشتراک میکند.... در روز معهود، ملکه بکمال جلال بیاد مخترعه ابریشم کاری قربانی جرا نموده، سپس محض تشویق اهالی، بدست خود از درخت توت برگی چند کنده آنها را بکرمکان پیله میخوراند. اگر چه کرمک داری دیر باز است که از مملکت چین بممالک مختلفه بسیاری منتشر شده است ، ولی ابریشم همچون چای، تاکنون بچین منحصر بوده ، مهم ترین مال تجارت چین را تشکیل میدهد. چینیان فوق العاده زحمت کش و خوش ذهن، هنوز چند هزار سال پیش، در هنر و صنعت های مختلفه نهایت کمال را رسیده بودند. در بیش ترین مصنوعات چینیان هنوز هم میتوانند با تفوق خود بر آور و پائیان تفاخر نمایند. مثلاً در مصنوعات چینی و برنجی، در هنر رنگسازی و رنگ ریزی، در اعمال پارچه های ابریشمی چینیان ۳۵ در تهیه گلهای مصنوعی بر همه آور و پایان برتری دارند. توش / مرکب خشک / خطاطی و مصنوعات لاکی چینی - در همه دنیا بهتر شمرده میشود. صانعان چینی همچنین در کنده کاری و حکاکی روی چوبها، سنگها و خصوصاً روی استخوان فیل خیلی مهارت دارند. پولاد چین از پولاد انگلیس بهتر شمرده میشود. چینیان همچنین میتوانند بهتر از همه از فلزات، چیزهای مختلفه بریزند و آنها را بواسطه آمیختن مواد گوناگون، بهر آوازی که بخواهند، دارا نمایند. اختراع کاغذهای تحریر و قطب نما نیز مخصوص و متخلق باهل چین است. چاپ کردن کتاب را پیش از آور و پایان بچند صد سال، در چین کشف نموده، تطبیق بکار کردن بودند. در میان مصنوعات مختلفه چین، بوریا بافی زیاده شهرت و شیوع دارد که از نیهای فراوان آنجا می بافند، برای بوریا بافی هزاران کارگر مشغول بوده، چینیان ۳۶ این صنعت مهم ترین مایۀ صناعات چین را تشکیل میدهد. برای حمل و نقل آدمان و بارها در شهرهای چین، محمل های موجود است که همچون عرابه و فایطونهای ما، در همه کوچه های شهر ایستاده اند. این محملها فوق العاده تمیز و پاکیزه بوده، آنها را همه کس میتواند بمزداندکی کرایه نماید. هر آدم توانگر چین محملهای خصوصی و چند نفر نوکر دارد که آقای خود را در آن ها سوار کرده، بهر طرف میبرند. ولی از برای تشریفات عروسی محملهای مخصوصی موجود است که تماماً زرکاری بوده با پرده های ابریشمین آرایش یافته است. محمل را عادتاً دو نفر حمل میکنند که هر دوی اینها برابر دویده محمل را بدون تکان دادن و آرامی میبرند. چون بدرون ازدحام خلق رسیدند، صدای (خبردار!) را بلند کرده، برای خود راه میکشایند و هیچ گاه بسرعت و تندی خود تغیر ۳۷ چینیان تمید ہند. بزرگترین تماشاگاہ عمومی چینیان تیاتر می باشد تیاتر در میان چینیان چنان شیوع اہمیت پیدا کردہ کہ در جرگۂ ضروریات در آمدہ است ، در شہر چین حکماً چندین تیاتر بودہ ، ہمہ آنان ہنگام تماشا از آدم پر میباشد. در دور ترین و کم آدم ترین دہکدہ ہا ، پس از انجام یافتن کار ہای صحرابی ، تماشائی تیاتر بر پا شدہ ، دروی وسنۂ ، سیار " اکتوران " بازی مینمایند / اکتور مشخص و مقلد تیاتر را میگویند ./ تیاتر ہای دہاتی عادتاً در ہوای کشادہ روی بلندی اجرا میگردد. گروہ مردم ، تپہ را احاطہ نمودہ ، جمیع گفتار و حرکات اکتوران را بدقت تمام تعقیب مینمایند و گاہ از اندوہ آہ میکشند ، گاہ از شادی قاہ - قاہ میخندند ، گاہ از شادی و شگفت فریاد میکنند . تماشا عادتاً چند روز پی در پی دوام میکند و ہموارہ ساز و نواز موسیقی چینیان ۳۸ بلند است. بسوای بازی و تماشاهای تیاتر چینیان را تماشاهای چندی، بمثل بزم، رقص، موسیقی شعبده و دار بازی موجود است که همه اینها را بکمال میل و هوس تماشا مینمایند. چینیانی که فوق العاده زحمتکش بوده، بیکاری را هیچ نمیدانند، هنگام این تماشا نمیتوانند خودداری نمایند و برای تماشای مذکور ساعتهای تمام حاضر هستند. لشکر چین از دو گروه علیحده ئی عبارت است. یکی لشکر منچوریا و دیگری لشکر چین، لشکر اولی فقط از اهالی منچوریا که دیر باز چینیان استیلا نموده اند، تشکیل مییابد. بر تخت منچوریا چینیان یک نفر از خود شان را نشانیده بودند که مؤسس خانواده سلطنت کنونی چین گردید. ازین جهت است که لشکر منچوریا قوه عمده جنگی شمرده شده، شهرها و همه استحکامات و قلعه های مهمه را اشغال مینماید قسم دوئم لشکر از خود چینیان متشکل بوده، شماره اینها بقدر ششصد هزار چینیان ۳۹ میباشد این لشکر در تمام چین پراگنده بوده، در خانه های خصوصی خود زندگی نموده، معیشت شان را خود شان تحصیل میکنند. چه این و چه آن لشکر، یراق خوب ندارد، مشق عسکری را خوب نمیدانند و میتوان گفت که برای جنگ کار آمد نیستند. چنانکه این حال، در جنگ چین و ژاپون ثابت گردیده بود که لشکریان ژاپون که بطرز آور و پائی آموخته و مسلّح میباشند، در کمترین زمان تقریباً تمام چین را استیلا نمودند. حال آنکه در تمام این جنگ تلفات ژاپونیان بدو هزار نرسیده بود. چین پر نفوس ترین دولتهای دنیاست. شمارهٔ اهالی چین بقدر چهار صد ملیون میباشد. سیاحانی که نقاط بعیدهٔ چین را سیر نموده اند، از سیر آدمی این مملکت همگی مبهوت اند، ازدحام جمعیت در چین همچون گروه بیشمار مورچگان است که در لانهٔ بزرگی چینیان ۴۰ گرد آمده باشند. قطعه های مختلفه چین در میان خود تجارت عمه ئی دارند. در راه های پرشماره این مملکت همواره قافله مالهای سوداگری آمد و شد مینمایند. در نهر و قنالها هزاران کشتیهای مختلفه در کشت و گذار اند که اینها یا آدم میبرند و یا مال های مختلفه نقل میکنند و در یکجا کشتیها را بار کرده و در جای دیگر آنها را خالی می نمایند. کارگران چین که در ظاهر ناتوان و بی غیرت مینمایند. در قوّت چالاکی، غیرت از مردمان ما (روسیه) کمتر نیستند. اینها نه تنها بار های سنگین را میتوانند بآسانی بردارند. بلکه بارهای خیلی سنگین را بر پشت خود گرفته، از کوههای بلند عبور میکنند و صد ها ورست می پیمایند. عمده تجارت چینیان با ملتهای دیگر عبارت از چای و ابریشم میباشد. مناسبات روسیه با چین دو صد سال پیش شروع شده، بتدریج محکم تر چینیان ۴۱ میگردد. معاملات چینیان نسبت بروسها خیلی دوستانه بوده، ولی بملتهای دیگر آور وپا بچشم دشمنی و نا باوری مینگرند. حدود حاضره روسیه با چین، بمسافت هفت هزار و پانصد ورست امتداد مییابد. در چین شهرهای بسیاری موجود بوده، درمیان آنها شهرهای مهم هم بسیار است. ولی همه این شهر ها بهمدیگر زیاده مانند میباشند. درمیان شهرهای چین موقع نخستین را پیکیین میگیرد. این شهر پای تخت دولت چین بوده، بقدر یک ملیون اهالی دارد. شهر های دیگر آن: نانگین، کانتون، خانکائو میباشد که از جهت فزونی نفوس و زیادی تجارتش اهمیت بزرگی دارد بسوای چین اصلی هیئت امپراطوری آن مملکت های ذیل هم داخل میباشد مانچوریا- در شمال چین، در حدود روسیه واقع بوده، مملکت کوهسار و جنگل زاری میباشد. جنگلهای چینیان ۴۲ مانچوریا از همه گونه جانواران درنده ، بمثل خرس ، گرگ گراز ، روباه ، گوزن ، ببر ، پلنگ ، یوز وغیره پر است . نفوس مانچوریا بقدر دوازده ملیون بوده بقوم مغول منسوب اند . اهالی این مملکت در زمان قدیم فقط با شکار و پرورش حیوانات مشغول بودند . ولی پس از ملحق شدن مانچوریا بچین ، چینیان بسیاری بدین مملکت مهاجرت نموده ، اهالی آن را بزراعت و دهقانی آموختند اکنون تقریباً همه مانچوریان بطرز حضری زندگانی نموده عمدهً بزراعت حبوبات اشتغال میورزند . مغولستان - در غرب مانچوریا واقع بوده ، این هم مملکت کوهساری میباشد ، ولی درین مملکت اهالی بالنسبه کمتر است قسمت غربی این مملکت /جونگاریا/ نامیده میشود مغولستان بچندین امارات کوچک تقسیم گردیده ، بدست خانها /امیر ها/ ی خود اداره میشود که اینها خراج معینی /با حیوانات خانگی و وحشی/ بدولت ۴۳ چینیان چین میپردازند. اهالی مغولستان تقریباً سه ملیون بوده از نسل مغول اند که زمانی فاتحین مدہش آسیا و اورو پای شرقی بوده اند. مغولیان بطرز بدویت زندگی نموده در چادر های نمدین گذران میکنند شغل اینها عمدهً چوپانی و چار پا داری بوده، رمه های گوسفند گاو، اسپ، شتر را تربیه مینمایند. خوراک مغولیان از گوشتهای حیوانات عبارت بوده، نه زراعت و نه صناعت را هیچ نمیدانند. ضرور ترین اشیا و اسباب زندگی را از چینیان و روسها بطریق مبادله بدست میآورند. در مغولستان شهر خیلی کم است. مشهور ترین شهر های این مملکت اورغا که پای تخت مغولستان و مابما چین که در مقابل شهر «کاختاری روس واقع شده، با روسیه تجارت مینماید. راه تجارتی روسیه با چین بواسطه مغولستان است که با این راه بروسیه چای و از روسیه بچین مصنوعات مختلفه حمل و نقل میشود. چینیان ۴۴ ترکستان شرقی- در غرب جنوبی مغلستان واقع بوده قسم بزرگ این مملکت از بیابانهای سنگلاخ و ریگ زار عبارت است. فقط سواحل رود ، سرتاسر، زمین های حاصلخیز است که از رود بواسطهٔ قنال و جویها آبیاری شده ، بخوبی کشت و کار میشود اهالی ترکستان چینی که در سواحل رود سکونت مینمایند منسوب بقبیلهٔ ترک هستند. اینها بطرز مدنیت زندگی نموده با زراعت ، تربیهٔ حیوانات ، صناعت و تجارت اشتغال مینمایند. بسوای حبوبات در اینجا ابریشم و پنبه نیز استحصال میشود که با بعضی مصنوعات ، بمثل قالی و پوست چینی از جهت تجارت یار کند و کاشغر میباشد تیت - این مملکت تقریباً در عین مرکز آسیا واقع بوده ، از وادیهای مرتفعه متشکل است که اطراف آنها را بلند ترین کوهها احاطه مینماید. اهالی تیبت بقدر پنج ملیون بوده ، بقوم مغول منسوب اند، شغل عمدهٔ اهالی ۴۵ چینیان تیبت چاروا داری و پرورش حیوانات می باشد. زراعت این مملکت خیلی است بوده، فقط در وادی های خیلی گود بعمل میآید. بسبب فراوانی، حیوانات خانگی و وحشی، درین مملکت بمقدار کلی پوستنهای نیکو و نغز حاصل میشود که یک قسم اینها بممالک سائره نقل میگردد. ولی قسم بزرگ آنها برای اعمال ماهوت بکار میرود که درین کار اهالی تیبت خیلی ماهر هستند. تیبت - مملکت مقدس بود دائیان شمرده میشود درین مملکت چندین هزار معابد و کاهنان بود دائی موجود اند. کاهن عالی/ رئیس روحانی / اثناء دالای - لاما، میباشد که / در تحت نظارت حاکمان چین / همه مملکت را اداره میکند. برای آن حتی مقام الوهیت را هم میدهند. شهر عمده تیبت / لاسا / است که اقامتگاه دالای - لاما میباشد. چینیان ۴۶ علاوه ناشر مملکت چین از فراخ ترین و پر نفوس ترین کشور های دنیا ست چنانکه مساحه سطحیه اش ده و نیم ملیون کیلومتر مربع بوده ، چهار صد و شصت ملیون نفوس دارد. نظر به این حساب ، وسعت زمین چین از قطعه تمام اوروپا زیاده تر میباشد. از جهت موقع جغرافی ، سیاسی و اقتصادی مملکت چین موقع بسی مهمی را دار است. ولی افسوس که این مملکت بزرگ و قدیم که زمانی گهواره مدنیت وصناعت و منبع تجارت و زراعت بوده است. در زمان حاضر بسبب های چندی دو چار چنان ضعف شده است که نمیتواند خود را از هجوم و تجاوز بیگانگان مدافعه نماید. سبب عمده این انحطاط و ضعف چین ، همانا چینیان ۴۷ عدم روح جنگاوری و جهاد در ملت این کشور است که این هم ناشی از تعلیمات دین و آئین ایشان میباشد. زیرا مذهب بودا که اغلب ملت چین پیروی آن را دارند، بخلاف دین مبین اسلام، مساعد جهاد و جنگ نیست. این مطلب مسلم و معلوم صاحبان دانش و بینش است که هر قومی که دست از جهاد کشیده، تن پروری و تنبلی ورزید، اسیر و زبون دیگران شد و بر عکس هر ملتی که جهاد و جنگا- وری را پیشه خود ساخت، فرمانروا و حاکم مطلق دیگران گردید. اینک ملت چین در سایهٔ این تن پروری، نه تنها روح جنگاوری را از دست داده، بلکه از مدنیت و فنون حاضره هم فرسخها دور افتاده و در کارهای صناعتی و زراعتی بهمان آلات و ادوات چند هزار ساله قناعت می نماید. سبب دویم ضعف و انحطاط چین کشمکش و نزاع ۴۸ چینیان های خانگی است که همواره در بین رؤسا و امرا سیاسیون حکومت چین برای تغییر اصول اداره و یا ضبط حاکمیت بوقوع میآید. اینک عمده ترین این کشمکس های سیاسی را مختصر ذکر مینمائیم: در چین سه هزار سال باز آورده مطلقه دوام کرده در وی ۲۵۰ سال باز از پادشا- هان سلالۀ مانجوری که خود را «بوغدیخان» یعنی پسر آسمان مینامیدند. حکمرانی داشتند و ایالات مختلفۀ چین در دست خانها و امیران متعدد بود که هر یک در ایالت خود حاکم مطلق بودند. سال ۱۹۱۱ میلادی ملیتون و آزادیخواهان چین برای رهائی خود از فشار حاکمان ظالم و برهم زدن ادارۀ مطلقه بریاست و رهبری رئیس انقلابی (سون یا تسین) شورش نموده، در نتیجۀ مبارزه های شدید امپراطور را مغلوب و بنیاد حکومت مطلقه را خراب کردند و در چین ادارۀ ۴۹ چینیان جمهوری تاسیس نموده، بریاست آن ”یوان شیقائی“ را که از اعیان و رجال حکومت قدیمه بوده، باسون یاتسین برای پدید آوردن انقلاب متفقاً حرکت مینمود انتخاب کردند. ولی ملوک الطوایف های متعدد که در نتیجهٔ انقلاب خود را بدون رئیس و ایمپراطور دیدند، برای محافظت نفوذ خود شروع بقیام و شورش نمودند، از طرف دیگر سون یاتسین هم از وضعیت حکومت جمهوری ناراضی شده، بیاری فرقهٔ ”گامیندان در شهر کانتون بنام ”جمهوریت جنوبی“ حکومتی تشکیل داد با حکومت مرکزی بنای مبارزه را گذاشت خلاصه در نتیجهٔ کشمکش های زیاد چین بسه قسمت عمده، یعنی بقسمت مرکزی، شمالی و جنوبی تقسیم شده، در قسمت شمالی و مرکزی دوباره حکومت بدست ملوک الطوایف سابق افتاد. قسمت شمالی چین که یک حصهٔ آن از مانچوریا عبارت چینیان ۵۰ بوده، پیش از بیست سال حکومت روس و ژاپون در آنجا دخالت کرده است، بدست جنرال (جان زولین) مانده این قطعه دارای معدن ذغال سنگ و منبع زراعت بوده، حاصل گندم آن بیش از سائر نقاط است. قسمت مرکزی که از سائر قسمت ها غنی تر و دارای معدن ذغال سنگ و حاصل پنبه، برنج، ابریشم و چای است و نفوذ آمریکا و انگلیس در آنجا جاری شده است. بدست جنرال (اوپی فو) گذشت. قسمت جنوبی چین که دارای سی ملیون نفوس و از سائر قسمت ها فقیرتر، ولی انقلابی تر است و دولت های خارجه نتوانسته اند. در اینجا نفود خود را جاری سازند بدست سون یاتسین ماند این شخص در آوروپا و آمریکا تحصیل کرده، دوکتور و رئیس فرقه ملی و انقلابی، گومندان بود که درین اواخر در پیکین وفات یافت. سون یاتسین به پشت گرمی فرقه «گومندان» با ۵۱ چینیان مرام و شعارهای اتحاد چین تشکیل جمهوریت دیموکراسی اخراج سرمایه داران خارجی ، لغو معاهدات قدیمه با دول ایمپریا لیزم ، عقد معاهدات جدید و تشکیل اتفاقهای صنفی (کسبه) مبارزه مینمود. در اواخر سال ۱۹۲۴ میلادی جنرال (اوپیفو) و (جان - زولین) بمقابل حکومت مرکزی ، یعنی جمهوریت چین برای محو جمهوریت و اعاده حکومت مطلقه لشکر کشی نموده ، پنج - شش ماه جنگیدند. درین میانه یکی از سرداران اوپی فو، با لشکر خود از اوپی فو روگردان شده، به پیکین در آمد و بفایدهٔ حکومت مرکزی بعضی تبدلات بوقوع آورد . بعد ازین اوپی فو از طرف حکومت مرکزی شکست فاحشی خورده فرار کرد و جان - زولین هم مغلوباً رجعت نمود. این گاه حکومت مرکزی بوعده اجرا نمودن طلبات سون یات سین، او را برای مذاکره به پیکین طلبید ولی چینیان ۵۲ سون یا تسین پس از رفتن به پيکین، در بعضی مسائل با حکومت موافقت نکرد و ازین رو برای مذاکره حاضر نشد. در همین بین هم سال ۱۹۲۵ ماه آپریل مشارٌ الیه وفات کرد که بجنازۀ او حکومت احترامات فوق العاده اظهار نمود. اگر چه عجالتاً فرقۀ «گومندان» مبارزۀ خود را با حکومت مرکزی موقوف نموده است، ولی شبهه ئی نیست که بمحض فراهم آمدن فرصت در حال مبارزۀ خود را تجدید خواهد کرد. مگر که حکومت مرکزی پکین طلبات فرقۀ مذکوره را قبول نموده، دست تجاوز و مداخلۀ اجنبیان را از چین کوتاه نماید. برای ضعف و انحطاط چین سبب سومی هم هست که آن شیوع استعمال تریاک است. این زهر قاتل چنان ریشۀ محکمی در چین گذاشته است که حکومت با وجود اتخاذ نمودن تدابیر شدیده، نمیتواند بر منع ۵۳ چینیان استعمال آن نائل گردد. استعمال تریاک به تناسل اهالی چین خیلی تأثیر بدی کرده است. چنانکه جغرافین نفوس چین را پنجاه سال پیش چهار صد و شصت ملیون مینوشتند - حالا هم همین قدر تعیین می نمایند حال آنکه باید در مدت این پنجاه سال نفوس چین اقلابه ششصد ملیون بالغ میگردید. امّا این را هم نباید فراموش کرد که دیر یا زود برای پدید آمدن روح جهاد در ملت چین وسیله ئی پیدا خواهد شد که آنگاه ملت چین یکباره از خواب غفلت بیدار شده، بسرعت تمام پای بدائره ترقی قدم خواهد گذاشت آنگاه است که دولت های خارجه که چین را آلت استثمار خود گردانیده اند، از خوف انتقام آن آسوده نخواهند خوابیده، خصوصاً انتشار دین مبین اسلام که همواره در ازدیار است و در عرض این صد سال آخره چند ملیون چینی دین اسلام را پذیرفته اند، برای چینیان ۵۴ تولید روح جهاد چینیان وسیله بزرگی میباشد در زمان حاضر در چین بقدر هشتاد بلیون اسلام موجود است. شکی نیست که در آینده چین یکی از مرکز های مهمه اسلام گردیده . در عالم اسلام خدمت های. بسی درخشانی را ایفا نماید. شیر محمد جمعیت بادیا اسلام الدین الا افغان نشر عرفان در سراجیت افغان مجریه [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] [BLANK PAGE] چهل و پنج جزء تاریخ ملل ۱ ژاپونیان ۲ کوره یائیان ۳ چینیان ۴ فرانسویان ۵ المانیان ۶ انگلیسان ۷ ایتالیان ۸ خیوه و بخارا ۹ افغانستان ۱۰ یهودیان ۱۱ اسپانیان ۱۲ تاتاران ۱۳ عربها ۱۴ امریکائیان شمالی ۱۵ ترکان عثمانی ۱۶ لهیان (لهستان) ۱۷ ایرانیان ۱۸ زنگیان ۱۹ فینیان ۲۰ بلغاریان ۲۱ یونانیان ۲۲ مصریان ۲۳ مجاریان - و اوستریا ۲۴ سوئسیان (اسویچره) ۲۵ اسقاند نیادیان ۲۶ چه - موراوانان ۲۷ حبشیان ۲۸ ہوللندیان ۲۹ سامیان ۳۰ رومانیان ۳۱ ساموییدان ۳۲ امریکائیان جنوبی ۳۳ سیگان ها (جوگیان) ۳۴ هندوستان ۳۵ خورواتیان ۳۶ صربیان ۳۷ قره طاغیان ۳۸ مالایان ۳۹ روسینان ۴۰ هندیان امریکائی ۴۱ اوسترالیان ۴۲ قرغزان ۴۳ باشقروان ۴۴ ارمینیان ۴۵ گرجیان