# Mukhtaṣar-i jughrāfiyā-yi ʻumūmī Maḥmūd Ṭarzī مختصر جغرافياى عمومى Sirāj al-Akhbār Afghāniyah
# adl0263
# Kābul, Maṭbaʻah-ʼi Tīpūgrāfī, 1333 [1915] کابل :مطبعۀ تيپوگرافى،, . ١٣٣٣.
# Transcribed by gemini-3.1-pro-preview, 2026-08-09.
# Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.
# Text: CC0. Images: New York University Libraries, public domain.


--- page 1 ---

[BLANK PAGE]

--- page 2 ---

[BLANK PAGE]

--- page 3 ---

[BLANK PAGE]

--- page 4 ---

Mahmud Tarzi
Mokhtasar-e joghrafyā-ye ʿomumi
1333 / 1915

--- page 5 ---

[BLANK PAGE]

--- page 6 ---

هدیه
سراج الاخبار افغانیه
سال 4 شماره 24
مختصر جغرافیای عمومی
« تألیف »
محمود طرزی
از درسهایکه در سال اول تشکیل مکتب فیض مکسب حربیه سراجیه
برای شاگردان سنه اول و دوم تقریر نموده ام تحریر و ترتیب یافته است
در مطبعه ټیپو گرافی دارالسلطنه کابل زیور طبع آراسته گردید
سنه 1333

--- page 7 ---

شرایط خریداری
دارالسلطنه ولایت داخل افغانستان
قیمت سالیانه هشت روپیه کابلی سالیانه چارده روپیه کابلی
قیمت ششماهه پنج روپیه کابلی ششماهه هشت روپیه کابلی
در خارج افغانستان
هر جائیکه باشد با اجرت پوست
قیمت سالیانه ده روپیه انگریزی قیمت ششماهه شش روپیه انگریزی
سه ماهه اشتراك قبول نمیشود
يك طلای پوند انگریزی پانزده روپیه کلدار است . از همین
قرار حساب کنند

--- page 8 ---

هديه
سراج الاخبار افغانيه
سال ٤ شماره ٢٤
مختصر جغرافیای عمومی
« تألیف »
محمود طرزی
از درسهایکه در سال اول تشکیل مکتب فیض مکتب حربية سراجيه
برای شاگردان سنة اول ودوم تقریر نموده‌ام تحریر و ترتیب یافته است
در مطبعه تیپوگرافی دارالسلطنه کابل زیور طبع آراسته گردید .
سنه ١٣٣٣

--- page 9 ---

بسم الله الرحمن الرحیم

یكدو کلمه عرض

ذات پاك حضرت کبریا جل وعلی را ثنا میگوئیم، وبر روان پاك حضرت محمد مصطفی و آل و اصحابش درود و تحایا میفرستیم . پادشاه بزرگ ما اعلیحضرت (سراج المله والدين) را دعا میکنیم، وطن وملت خود را از شر دشمنانش محفوظ میخواهیم . بعد از ان بمقصد پرداخته عرض میکنیم که سال چارم جريدة عاجزانه ما به اتمام رسید . بموجب وعده که از آغاز انتشار آن با قاریئن كرام خود نموده ایم ، هدیه امساله خود را با يك اثر بسیار مختصر فن نافع و مفيد جغرافيا بنظر قارئین کرام خود تقدیم نمودیم .
اگر چه این محاربه عمومی موجوده بر تقسیمات فن جغرافیا تغییرات و تبدیلات بسياری وارد آورده، و تقدیم نمودن جغرافيا را باينكه بعضی ارباب دانش يك چيز نابهنگامی پنداشته خورده گیری نمایند، ولی ما را بر تقديم نمودن این هدیه دو چیز مجبور نمود: - یکی اینکه بعضی از مشتر کین كرام ما به تحریرات متواتره خودشان از ما خواهش کردند که از اصطلاحات و تقسیمات اساسی این فن تا یکدرجه آگاه شان گردانیم . دوم اینکه چون این اثر عاجزانه ما معلومات بسیار وجيزه ومختصره فن جغرافیا را بصورت ابتدایی و آسان وساده خواننده اش نشان میدهد ، از انرو برای تدریس وتعليم اطفال مکاتب ابتدائیه وطن عزیز خود طبع ونشر آنرا از فائده خالی نیافتیم . - ذاتا اساس ترتیب و تحریر این اثر برای اولا

--- page 10 ---

(۳)
ابتدائی بنا یافته است ـ بلی ، اگرچه «مکتب حربیه» از مکاتب عالیه درجه منتهی
شمرده میشود ولی چون در اول تأسیس و تشکیل آن شاگردان سال اول و دوم آن
تحصیل مکاتب ابتدائیه و رشدیه و اعدادیه را ندیده بودند، و سر راست از خانه‌های
خودشان به آن مکتب گرفته شده بودند بازهم از درجه ابتدائی شمرده میشدند
که اگر ازین رهگذر برما اعتراضی وارد آید که «آیا برای يك مكتب عالی مانند
(مکتب حربیه) چسان به اینقدر معلومات جزوی و مختصرا اکتفا ورزیده
شده ؟» عذر ما معقول شمرده خواهد شد !
بعضی از مشترکین کرام ، نیز این اثر ما را بدرجه دفع احتیاج خود شان
غیر کافی خواهند یافت . ولی ما قاعده «الحکم للاکثر» را پیش گرفتیم ، زیرا
در صدی هشتاد از مشترکین کرام ما هنوز از مبادی فن عالی جغرافیا باخبر نیستند
که برای آنها اول از مبادی آغاز کردن را اولیتر شمردیم . امید میکنیم که این
هدیه عاجزانه (سراج الاخبار افغانیه) مظهر حسن قبول گردد، و قصور و نواقصات
آنرا بنظر خطاپوش خودشان بپوشند . ومن الله التوفيق امضا
محمود طرزی

--- page 11 ---

(٤)

درس روز اول
آغاز بمقصد
ای اولاد های هوسکار علم وفن، ای نونهالان چمنستان وطن!
پادشاه معظم محبوب القلوب معارفپرور، اب اشفق ارحم لطف كسترما اعليحضرت (سراج الملة والدين) محض برای اكتساب علم ودانش شما مكتب فيوضات مكسب (حربيه سراجيه) را بنا فرمود. برای امر اداره و حسن تعلیم شما معلمان فضیلت مند را از جاهای دور طلب فرمود.
این بناء واین تأسیس در وطن مقدس مايك اختراع وایجاد نوی شمرده میشود که تاحال دیگر پادشاهان سابقه را میسر و نصیب نشده بود این پادشاه بادانش ودین مقدس ما براین تأسیس نافعه موفق و کامیاب آمدند.
اولادها! قدر این نعمت را بشناسید، در راه این پادشاه مقدس محبوب القلوب خودجان فدا کردن را شرف عظیم بشمارید. در راه تحصیل علم و عرفان کوشش ورزید. زیرا علم و عرفانست که انسان را انسان میسازد و از حیوان و جماد تفریق میدهد.
کوشش ورزید، مكتسبات علمیه وفنیه خود را بیفزائید که وطن ازشما مستفید شود. پادشاه از شما راضی گردد، ملت از شما برخورد.
این عاجز که بشرف معلمی جغرافیا، و تاریخ و انشاو کتابت شما مفتخر میباشم چون امسال اول دخول شما درین مکتب فیض مکسب است، ازانرو در تعلیم شما يك راه بسیار کوتاه و آسانی در پیش گرفته ام تادهن و فکر شما مانده نشود، وزودتر بمنزل مقصود ـ که دانستن و باخبر شدن از چگونگی فن جغرافیاست ـ واصل شوید.
بسیار اطفالی در شما خواهد بود که تاحال نام جغرافیا را هم نشنیده اند، حالآنکه جغرافیا بسیار علم نافع ومفیدیست که تحصیل آن برای انسانها از لواز ضروریه دیده میشود جغرافیا از احوال زمین بشما آگاهی می بخشد، حضرت

--- page 12 ---

( ٥ )

حق سبحانه تعالی زمین را خانه و مسکن زنده کانی ما مقرر فرموده پس هرگاه از علم
جغرافیہ بیخبر باشید حال شما بحال يك نابینائی میماند كه از جہت شرقی و غربی و شمالی
و جنوبی خانۀ نشیمن خود بیخبر باشد .
اولادھا ! خود شما تصور بکنید ، که هرگاه از جار جهت خانۀ نشیمن
گاه خود بیخبر باشید ، و او تاق خوابگاه، و دالان نشیمن و زینہ و کفشکن ،
و دھلیز و مطبخ و تحویلخانه و صندوقخانه خانۀ خود نا ندانید و نشناسید آیا معیشت
و زندگانی شما در انخانہ چقدر دشوار خواہد شد ؟ و ہمچنان اگر از احوال همسایگان
چار طرف و اخلاق و اطوار انها بیخبر باشید گذران شما با آنہا چقدر مشکل خواہد
بود ؟ اینست که نا واقف ماندن از علم جغرافیا عیناً ہمچنیست که انسان در خانه
نشیمن خود بیخبر باشد .
درین سال فرخنده فال که اول شروع درسهای ماست برای شما ازین علم
گرانبها خیلی مختصر معلومات اجمالی بیان میکنیم انشاء الله بسایه ترقیاتوا یہ پادشاه
معارف خواه معظم مقدس ما این مکتب فیض مکسب روز بروز ترقی میکند ، افکار
و اذھان شما سال بسال کشایش پیدا میکند . بیانات ما معلمان عاجز نیز نسبت
به استعداد و قابلیت ذہنیه شما افزونی میگیرد .
اولا دها ! کوشش کنید جہد ورزید ایام شباب خود را که بهترین ایام
حیاتست برایگان و بیہوده صرف نکنید ، با هم دیگر محبت ، بمدیر و استادان خود
اطاعت ورزید که مسعود شوید .
ومن الله التوفيق

--- page 13 ---

( ٩ )

بسم الله الرحمن الرحيم

مختصر جغرافیای عمومی

همین خاکیکه بران زندگانی و سکونت داریم با همه کوهها و بحرها و شهرها و نهرها و تالابها و دره ها و تپه های آن جمله ( زمین ) گفته میشود ، و علمیکه از احوال زمین بیان میکند آنرا ( جغرافیا ) میگویند .
شکل زمین کروی الشکل یعنی کرد و کلوله مانندهندوانه یا نارنج میباشد . این زمین کره وی یعنی کلوله بهیچ طرف بسته نیست ، و برهیچ چیزی تکیه ندارد . بلکه مانند يك طوپ بابکی در میان هوا معلق دور میکند .
سه حصهٔ کرهٔ زمین آب ، و يك حصهٔ آن خشکه است که انرا ربع مسکون میگویند .
( کرهٔ مجسمه ) چیزیستکه برای نشاندادن شکل زمین از کاغذهای کلفت بشکل کرهٔ زمین انرا میسازند ، و بر روی آن قطعات و بحرها و همه متعلقات زمین را رسم و نقش میکنند .

--- page 14 ---

( ٧ )

﴿ کرۀ مجسمه ﴾

--- page 15 ---

(۸)
(كره مسطحه) چیزیستکه شکل زمین را بر روی کاغذ بشكل دو دایره نشان میدهد و قطعات و بحرها و همه متعلقات روی زمین را بران رسم و نقش میکنند .

نصف كره غربی
كره مسطحه
نصف كره شرقى

--- page 16 ---

(٩)

(خريطه) :- چيزيستكه يك قطعه زمين . ويايك ملك يك دولترا بر آن رسم و نقش
ميكنند . وآنرا ( نقشه ) نيز ميكويند .
(قطعات خمسه):- همان يك حصه خشكه روی زمين كه انرا ربع مسكون كفتيم
برپنج قطعه منقسم است که انها را (آسيا) يا (ايشيا)(اوروپا) يا (يورپ)(افريقه)يا
(افريقا) (امريكه)يا(امريكا) (اوستراليا) يا(آستريليا) ميكويند. هريك ازين قطعه ها
بر جدا جدا خريطه ها نشان داده شده است. (جهات اصليه ) يا (حدود اربعه):-
برای شناخته شدن سمت و طرف يك جای زمين ، چهار (جهت) يعنی چهار طرف
موجود ست كه آنها را (شرق ، غرب ، شمال ، جنوب) ميكويند .
شرق . آن جهت است كه آفتاب ازان طرف ميبرآيد . غرب. آن جهت است
كه آفتاب در آنطرف غايب ميشود . وقتيكه روی بجهت غرب و پشت بجهت شرق
ايستاده شويم طرف دست راست ما شمال ، و طرف دست چپ ما جنوب كفته
ميشود.
اما در خريطه ها طرف بالای خريطه شمال ، طرف زير آن جنوب ،
طرف راست شرق ، طرف چپ غرب اعتبار شده است .

احوال خشكه
همين خاكيكه آنرا خشكه ميكوئيم ، و برروی آن كردش و سكونت داريم
نظر بشكل و وضعيت آن نامهای مختلف دارد كه درينجا برای نونايكان يكان
بيان ميكنيم :
(جزيره) :- يك پارچه زمينست كه هر طرف آنرا آب فرا كرفته باشد ،
وبدون كشتی به آن رفته نشود .
(جزيره نما - يا شبه جزيره ) :- زمينست كه تنها ازيك طرف به خشكه وازديكر
طرفها با آب احاطه شده باشد .
(برزخ) :- يا خاكنا، زمين تنگيست كه جزيره نارا بخشكه چسپانيده باشد
(دماغه) :- يارأس خشكه های سرتيز برآمده ايستكه از خشكه بسوی بحر دراز
شده برآمده باشد .

--- page 17 ---

(صحرا) : - که بفارسی دشت میگویند . زمینهای صاف فراخ و همواریست که
جنگل در آن نیست
(جنگل) : - زمینها ئیست که بادرختان بسیار و انبوه مستور شده باشد .
(چول) : - زمینهای بی گیاه وبی علف است .
( جبل ) : - که بفارسی کوه میگویند برآمده گیهای بلند و پرسنک
زمین است.
( جبال متسلسله ) : - کوههای باهمد یگر مربوطیکه مانند زنجیر باهمدیگر پیوسته
شده تابسیار جاها درازشده رفته باشند .
(کوه آتشفشان ) : - بعضی کوهها ئیست که از تالاق آن آتش و دود میبرآید .
( دربند – یادره ) : - گذر گاه های تنگیست که در مابین دو کوه واقع
شد باشد .
(ساحل ) : - زمینها ئیست که با کنار دریا متصل باشد .
( احوال آبها )
(بحر) : - آب شور یکسه حصه کره زمین را فرا گرفته آنرا (بحر) میگویند .
بحر بر دو قسم میباشد که یکیرا (بحر خارجی) یعنی بحر بیرونی دیگریرا (بحرد اخلی)
یعنی بحر درونی میگویند بحر خارجی يك آب بسیار بزز کیست که همه اطراف
زمین را احاطه کرده است و آنرا محیط نیز میگویند و بر پنج قسم تقسیم شد است :
اول بحر (محیط غربی) (۱) یا بحر اوقیانوس. دوم (بحر محیط كبير) یا بحر الكاهل.
سوم (بحر محيط هندی). چهارم (بحر منجمد شمالی). پنجم بحر (منجمد جنوبی)
( بحرهای داخلی ) : - آبهاییست که از بحرهای محیط پنجکانه جداشده در میان
خشکها در آمده است . و آنرا بحیره نیز میگویند .
( خلیج ) : - آبهای بحر است که سه طرف آنرا خشکه فرا گرفته باشد و از یکطرف
بأبحر بزرك متصل باشد .
(لیمان) یا (حوضه) خلیجهای کوچکیست که در زمانهای بادهای تند و طوفان
کشتیها در آنجا محفوظ میمانند. هر گاه بواسطه صنعت دست انسان ساخته شده باشد انرا
(۱) بحر محیط غربی را ( بحر محیط اطلسی ) يا (اتلانتيك) نيز ميكويند .

--- page 18 ---

( ۱۱ )
(لیمان صنعی) ، واگر قدرتی باشد آنرا ( لیمان طبیعی ) میگویند .
( آبنا ) : ـ دره‌های تنک دریائیست که آبهای بحر از میان دو کوه یادو
جزیره یادو خشکه گذشته باهمدیگر بیامیزد .
( نهر ) :ـجویهای بزرك آب شیرینست که یکسر به بحر يابك تالاب بزرك
بیامیزد. ( منبع ) جای برآمدن ؛ و ( مصب ) جای آبریزش آن به بحر است .
( جوی ) :ـچیز یستکه برای آبیاری زمین ها و آوردن آبها بدست انسان
کنده شده است .
(کانال ) :ـجویهای بزرك کنده شدگی دست انسانهاست که برای آمیختن
آب يك بحررا بدیگربحر،یاآب يك نهررا بدیگر نهر کنده میشود .
( تالاب یا کول ):ـآبهای ایستاده ایست که از هرطرف باخشکه احاطه شده باشد .
تالاب آب شیرین و آب شور هر دو رقم موجود میباشد .
( حوض ):ـچیزیست که برای ساختن و تعمیر کردن کشتیها در لیمانها کنده
و باآب پرمیشود .
سوالهای امتحان
جغرافیا از چه بیان میکند . شکل زمین چسانست ـ سطح زمین عبارت ازچیست.
کره مجسمه چیست ـ کره مسطحه چیست. خریطه چه چیز است ـ زمین برچند قطعه
تقسیم شده است ـ جهات اصلیه چند است. نامهای شان چیست ـ در خریطه‌ها چسان
نشان داده شده است ـ جزیره و جزیره نما چیست ـ دماغه چگونه است . کوه
و کوههای متسلسل چیست . برزخ و در بند چیست . بحر چیست ـ بحر خارجی
برچند قسم تقسیم شده است ـ نامهای شان چیست . بحرداخلی چگونه است ـ خلیج
ولیمان چیست ـ آبنای ونهر و کانال چیست .

--- page 19 ---

( ۱۲ )
بیان قطعه اروپا

( حدود اربعه )
جهت شمال قطعه (اروپا) (بحر منجمد شمالی) و جهت جنوب آن (بحر سفید)، یا بحیره روم و جهت غرب آن (بحر محیط غربی) که آنرا (بحر محیط اطلسی) نیز میگویند. و جهت شرق آن با کوههای (اورال) محدود است
قطعه اروپا نسبت بقطعه های دیگر اگرچه کوچکتر است اما بسبب لطافت آب و هوا، و خوبی و برکت خاك و مهارت و دانائی مردم آن در علم و هنر از همه دیگر قطعات بیشتر معمور و آبادو توانگر است.
در ینقطعه از هر قسم غله و هر نوع میوه، و هرگونه معادن یعنی کانها پیدا میشود مثلا کانهای طلا، ونقره وسرب، وقلعی، آهن، مس، زغال سنك وغیره موجود است.
نفوس واهالی اینقطعه بقدرسه صد و نود و نه ملیون و کسور است که بقدرده ملیون آن مسلم و باقی ان غیر مسلم است. (يك مليون برابربه ۱۰ لك میشود)
قطعه اروپا برنوزده حکومتهای كوچك وبزرك تقسيم شده است. اول ازین نوزده حکومتها ممالك (اروپای عثمانی) است که آنرا (روم ایلی) میگویند دولت علیه عثمانی در اروپا و آسیا و افریقانیز ممالك را مالك است که از دیگر مملکتهای آن در تعریف دیگر قطعه ها بیان میشود.
( اول )
( روم ایلی عثمانی ) است روم ایلی عثمانی زیاده از هشت ملیون نفوس دارد که بقدر چهار ملیون و کسور آن مسلم وباقی آن غیر مسلم است پایتخت دولت عثمانی شهر شهیر (استانبول) میباشد که در روم ایلی واقع شده است
( ادرنه ) یا « ادریانویل » (سلانيك) «یا سالونیکا » (يانيه) (اشقودره)

--- page 20 ---

( ۱۳ )
« باسقوطری » ( مناستر ) ( قوصوه ) از شهرهای مشهور آنست (۱)
( دوم )
دولت یونان است که بقدر دو ملیون وکسور نفوس دارد . مرکز حکومت آن شهر ( آتینه ) یا « ایتنهز » است . ( پتره ) یا« پاترس » ( دلفی )( زیتون ) ( اغرپبوز ) از شهرهای مشهور آنست .
( سوم )
دولت ایتالیاست که بقدر سی و سه ملیون وکسور نفوس دارد . مرکز حکومت آن شهر ( روما ) ست که در کنار نهر( تیبر ) واقعست ( ونديك ) یا« وینس » ( تورن ) ( میلان ) ( فلورانسه ) یا « فلورنس » ( ناپولی ) یا ( نپلژ ) ازشهرهای مشهورآنست
( چهارم )
ممالك دولت اسپانیاست که بقدر هژده ملیون وكسور نفوس دارد. وپایتخت (آن شهر ( مادرید )یا « میدرد » است .( سویل )برسلون یامبارسلونا«(والدنس) (غرناطه) یا « گرنادا »(قرطبه)یا«کاردووا » ازشهرهای معمور و مشهور آنست.
( پنجم )
ممالك دولت پور تکیز یا « پرتكال » است که پنج ملیون وکسور نفوس دارد و پایتخت آن شهر ( لیزبون ) یا « لزین » است که در کنار نهر( تاچه ) یا « تکس » واقع میباشد.(اپورطو) (براء،)(فارو) ازشهر های مشهورآنست .
( ششم )
ممالك دولت فرانسه است که بقدرسی وهشت ملیون وكسور نفوس دارد و پایتخت آن شهر شهیر ( پاریس ) یا « پیرس » است که در کنارنهر ( سن ) یا « سین » واقع میباشد . ( لیون ) یا« ليونز» ( بوردو ) ( مار سیایا ) یا « مارسلز » ( لیل ) ( کیلی ) ( ریمز ) از شهر های مشهور آنست .
(۱) هزار افسوس که در جنك اخيربالقان ولایتهای سلانيك ، اشقودره، مناستر قوصوه از دست عثمانی برآمده است .

--- page 21 ---

( ١٤ )
( هفتم )
ممالک دولت انگلیس است که چهل و يك ملیون و کسور نفوس دارد
و پایتخت آن شهر شهیر (لندن ) است که در کنار نهر (تائمس) یا « تيمز » واقع
میباشد. ( ليورپول ) ( اديمبو رغ )یا « اديمبرك » ( دوبلن )یا« دبلن » دوور
( شغيلد ) ( مانچستر ) از شهرهای مشهور آنست
( هشتم )
ممالک دولت بلژيك يا « بلجیم » است که بقدر شش ملیون و کسور نفوس
دارد و پایتخت آن شهر ( برو کسل )یا «برسلز» است . (انورس )يا« انتورپ )
( نامور ) ( لييژ ) (لووين ) ( گهنت ) « برو کس » « اوستند » از شهرهای
مشهور آنست . (۱)
( نهم )
ممالك دولت هولاند يا « هاليند » است که آنرا (فلمنك ) نیز میگویند .
پنج مليون وکسور نفوس دارد و مقر حکومتش شهر ( لاهى )يا« هيك» میباشد
که در کنار نهر ( رن ) واقعست ( ليدن ) امستردام يا « امستردم » .
روتردام یا «راتردم» . لو كسمبورغ یا « لكسمبرك » نیز از شهرهای مشهور آنست.
( دهم )
ممالک دولت ( دانيمارك)يا« دنمارك » است که دو ملیون و کسور نفوس دارد.
مرکز حکومتش شهر ( كوپنهالك ) يا« کوپن هیکن» میباشد که در جزیره ( سیلاند )
یا « زيليند » واقعست. البورغ يا( البرك ) . ودي بورغ يا « ديبرك » ( السييوز )
نیز از شهرهای مشهور آنست .
( یازدهم )
ممالک دولت (اسوج.نورج ) ياسوبدن و ناروی است که شش هفت ملیون
و کسور نفوس دارد و مقر حکومتش شهر (ستوقهولم) یا «ستا کهالم» است که در
کنار تالاب (مولار) «یامیلیر» واقعه شده است. «قرسيتانيا»يا«کرسچیانا». غودنبورغ
(۱) درین جنگ موجوده همه ممالك بلجيم را دولت المان ضبط کرده است .

--- page 22 ---

( 15 )

یا « كود نبرك » نیز از شهرهای مشهور آنست. درین دوسه سال اخیر این دو
دولت از هم جداشده هريك مستقل دولت گردیده است
( دواز دهم )
ممالك دولت اروپای ( روس ) است كه يكصدو پنج ملیون و كسر نفوس
دارد . كه چهار ملیون آن مسلم وباقی آن غیر مسلم ست . پایتخت حكومتش شهر
( پترسبورك ) نام جدید آن پیترو كراد است كه در كنار نهر ( نوا )
واقعست . « موسكوا » یا « ماسكو » ، و ( وارشاو ) ( هوجه بك ) . قازان
« كراكو »« سباستو پول »« كیلس»«لبلن»« لودز» از شهرهای مشهور آنست
« سیز دهم »
ممالك دولت « استریا » است كه چهل وپنج ملیون و كسر نفوس دارد .
مقر حكومتش شهر « ویانه » یا « واینا » است كه در كنار نهر « طونه »
یادینوب» واقعشده است . «تریسته»یا « تریست » . «پشته»یا « بوداپوست » .
«پراغه»یا « پريك » « لمبرك » « بزریمل » بودین نیز ازشهرهای مشهور آنست.
« چهار دهم »
ممالك دولت « رومانیا » است كه شش ملیون و كسر نفوس دارد.
مركز حكومتش شهر « بكرش » یابخارست میباشد یاش . قلاص یا « كلقس »
بزائیل پركوگرد نیز از شهرهای مشهور آنست .
« پانزدهم »
ممالك حكومت « صربستان »یا « سرویا » است كه بقدر دو ملیون وكسور
نفوس دارد . مركز حكومتش شهر « بلغراد » یا « بلكرید » میباشد .
( نش ) سمندره . الاجه حصار . پوزارویغه نیز از شهرهای مشهور انست .
( شانزد هم )
ممالك حكومت ( قره طاغ )ما نتیگرو است كه دوصدو بیست و هفت هزار و كسر
نفوس دارد . مركز اداره اش قصبۀ ( چتینه )یا « شتنجی » است .

--- page 23 ---

( 16 )

[این دو حکومت یعنی صربستان ، وقره طاغ ، با ( بلغارستان ) یابلگپریا از اجزای ممالك دولت علیه عثمانیه بودند و در محاربهٔ اخیری که با دولت روس وقوع یافت بموجب ( معاهده ، برلین ) جدا جدا حكومتها شدند ولی بلغارستان تابه اینوقتها يك ایالت ممتازهٔ عثمانی شمرده میشد . دو سال پیش ازین آنهم حکومت مستقله شد . و در حرب اخیر بالقان دیگر بعضی شهر های عثمانی را هم گرفته امروزيك دولت قوی گردیده است] شهر های مشهور آن صوفیه وارنا میباشد. بلغارستان بیشتر از دو ملیون نفوس دارد .

( هفدهم و هجدهم )

دولت «پروسیا» یا «پرشیا» و دولت «المانیا» یا «جرمن» است که هر دوی اینها با بیست و هفت حکومتهای خرد و کلان بيك اتحاد يك وجود گرديده يك دولت ایمپراطوری معظمه بوجود آورده است. مؤسس این اتحاد ويك وجودی پرنس «بیسمارك» مشهور شده است . تقریباً شصت ملیون نفوس دارد . پایتخت کل، شهر شهیر «برلین» یا «برلن» میباشد . « هامبورغ » یا « همبمرك »، «مونيخ» یا « ميونك » « درسد » « فرانقفورت » یا « فرنكفورت » و بسی شهر های دیگر بسیار مشهور را مالك است .
در وقت حاضر دولت المان یا جرمن از جهت قوت عظیمهٔ عسكريه ، وفنون عجيبهٔ حرییه ، و اختراعات محیر العقول ناريه و علوم وفنون يك دولت غالب و مظفر و بسیار قوی دنیا شمرده میشود .

( نوزدهم )

ممالك دولت ( اسویجره ) یا « سویتررلیند » است که سه ملیون و کسور نفوس دارد . مرکز اداره اش شهر « برن » است .
«جنوء» ، «نوفشاتل» یا « نیوچیتل » ، «زوریخ» یا « زیورج » ، لوزان . از شهر های مشهور آنست . طرز حکومتش جمهوری ، و مملکتش کوهستان و از عجایبات طبیعیه مملو میباشد .

--- page 24 ---

(۱۷)
غیرازین نوزده حکومتهای که مذکور گردید چهار پنج حکومتهای کوچکی
دیگر نیز در اوروپا موجود است که با وجود کوچکی باز هم حکومتهای جدا گانه
شمره میشوند :
اول : - ( حکومت آندورا ) میباشد که بر کوههای ( پیره نه ) واقع ،
و در زیر حمایه دولت اسپانیا میباشد . پنجهزار و کسور نفوس دارد . مرکز
حکومتش قصبه ( آندورا ) ست .
دوم : - ( حکومت سان مارینو ) ست که در نیم جزیره ایتالیا واقع ،
و نه هزار و کسور نفوس دارد . مرکز حکومتش شهر ( سن مارین ) میباشد
که دريك كوهستان لطيف المنظر کائست .
سوم : - ( حکومت لوكسمبرگ ) است که در مابين ممالك بلجيم والمانيايك
حکومت مستقله کوچکی میباشد. دوصد هزار و کسور نفوس دارد . مرکز
حکومتش شهر ( لو کسمبرك ) است . [ درین حرب حاضر اگرچه بیطرفی
خودرا اعلان نمود ، ولی المانها به آن گوش ننهاده سوقيات عسکری خود را
از انراه بر بلجیم اجرا نمودند ] .
جارم : - ( حکومت لینختنشتاین ) میباشد که در مابین سوتیزرلند و استریا
واقع و نه هزار و کسور نفوس دارد . مرکز حکومتش قصبة (وادوز) است.
پنجم : - ( حکومت مونا كو ) ست که بر ساحل بحر سفید، در داخل ملك
فرانس و سرحد ايتاليا واقعست . سه هزار و کسور نفوس، و تنها نود نفر عسکر
ژاندار مه را مالك میباشد. مرکز حکومتش شهر (مانا کو) ست که در کوهستان
( کارلو ) كأنيست .

--- page 25 ---

( ۱۸ )
( بحرهای مشهوریکه در قطعه اوروپاست )

نامهای شان | کیفیت های شان
بحر منجمد شمالی | طرف شمالی اوروپا را احاطه کرده است بحر خارجیست
بحر ابیض | از بحر منجمد شمالی پیدا شده است بحر داخلیست
بحر محیط غربی | طرف غرب اوروپا را احاطه کرده است بحر خارجیست
بحر شمال | از بحر محیط غربی جدا شده است . داخلیست
بحر بالتيك | از بحر شمال جدا شده است . داخلیست
بحر سفید یا بحر | طرف جنوب اوروپا را احاطه کرده است از بحر محیط غربی
متوسط | پیدا شده است داخلیست .
بحر سیاه یا اسود | از بحر سفید یا متوسط جدا شده است . داخلیست .
بحر آزاق | از بحر سیاه پیدا شده است .
بحر خزر | با هیچ بحر تعلق ندارد . از نوع کول است

( آبناهای مشهوریکه در اوروپاست )

نامهای شان | کیفیت های شان
سونده یاسوند | در مابین دانمارك و اسوج يا سويدن واقعست
پادیکال | در مابین فرانس و انگلستان واقعست
سپته یا طارق | در مابین اسپانیا و افریقا واقعست
بونيقا جيو | در مابین جزیره قورسیقه و جزیره ساردینا واقعست
مسیند یا مسینا | در مابین جزیره سیچليا و ايتاليا واقعست
دار دئیل یا چناق | در مابین بحر مرمره یا مارمورا و بحر جزیره ها یا ایجه واقعست
قلعه
بوسفور | در مابین بحر مارمورا و بحر سیاه واقعست
یا استانبول
ینگی قلعه | در مابین بحر سیاه و بحر آزاقست

--- page 26 ---

( ۱۹ )
( خلیجهای مشهوریکه در اروپاست )

نامهای شان کیفیت های شان

بوتی یا باتهنیا } هر دو در بحر بالتيك واقعست
فنلاند }

غاسقونیا یا بسکی در بحر محیط غربی واقعست

ونديك يا و ينس }
سلانيك يا سالو } هر دو در بحر سفید واقعست
نيك }

جزیره های مشهوریکه در او روپاست

نامهای شان کیفیت های شان

سیلاند یا سیتلند }
اسلانده یا } هر دو در بحر محیط غربی واقع و به دانمارك تابعست
آیس لیند }

بریتانیا . ایر }
لاند یا آیرلیند } هرسه در بحر محیط غربی واقع و بدولت انگلیس تابعست
شتلاند }
یا شتلند }

مینورقه یا منار }
کا مازوقه یا } هر دو در بحر سفید واقع و بدولت اسپانیا تابعست
مجاز کا }

ساردنیا . سیچ } هر دو در بحر سفید واقع و بدولت ایتالیا تابعست
لیا یاسیسل }

مالطه یامالتا در بحر سفید واقع ، و بدولت انگلیز تابعست

--- page 27 ---

( ۲۰ )
جزایر سبعه یا مجمع الجزایر | در بحر سفید واقع ، وبدولت یونان تابعست
کرید | در بحر سفید واقع ، وبدولت علیه عثمانی تابع بود و حال بیونان تابعست
( کوه های متسلسل مشهوریکه در قطعه اورو پاست
نامهای شان | کیفیت های شان
اوارال یا اورال | درمابین قطعه اسیا و اوروپا واقعست
قفقاز یا کاکپشیا | درمابین بحر سیاه و بحر خزر واقعست
بالقان | از روم ایلی گذشته به بحر سیاه منتهی شده است.
قاريات یا کار پى تهین | درمابین رومانیا و اوستریا وروس است
هلنیقه | از روم ایلی گذشته به بحر سفید منتهی شده است
آلپ یا اپیلیس | درمابین فرانسه و ایتالیاست
آپه نین یا اپی نین | از ایتالیا گذشته به بحر سفید نهایت یافته است
پیره نه یا پیرنیز | در ما بین فرانسه و اسپانیا واقعست
اییه ری | در مملکت اسپانیاست
اسقاندنیاو - یاسکندی نیوا | درمابین مملکت اسوج یاسویدن و مملکت نوروج یا ناروی واقعست
قره اورمان | در مملکت المانیا است
سون یا سیون | در مملکت فرانسه است
کوه های آتشفشان مشهوریکه در او روپاست
نامهای شان | کیفیت های شان
وه زویاسویس | در ممالک ایتالیا میباشد
آتنا – اتنا | در جزیره سیچلیا میباشد
هقلا — هکلا | در جزیره ایسلاند میباشد

--- page 28 ---

( ۲۱ )
نهر های مشهو ریکه در اورو پاست
نامهای شان | کیفیت های شان
مریچ از کوه های بالقان میبراید به بحر سفید میریزد
طونه یا دانیوب از المانیا میبراید به بحر سیاه میریزد
طوله از کوهای قارپات برامده به بحرسیاه می آمیزد
دسچولا از ممالك پولیند گذشته در بحر بالتيك میریزد
اوزی از ممالك روس میگذرد به بحر سیاه می آمیزد
تن - دان از ممالک روس میبراید به بحر ازاق میریزد
اورال از کوه های اورال میبراید به بحرخزر می آمیزد
نوا از تالاب لادوغه میبراید به بحر بالتيك میریزد
وولغا - والکا از ممالك روس میگذرد به بحر خزر می آمیزد
پروت از کوه های قارپات برآمده با نهر طونه می آمیزد
پو از کوه های آلپ بر آمده به خلیج ونديك می آمیزد
الب از وسط جرمن جدا شده در بحر شمال میریزد
تیبر از روما میگذرد به بحر سفید میریزد
رون یا دروین از ممالك اسویچره یا سویتززلند میبراید به بحر سفید میریزد
تاژ - یا تیکس از کوهای ایبه ری برامده بحر محیط غربی میریزد
غارویاکارون هر دواز کوه های پیره نه میبراید به بحر محیط غربی میریزد
* راین *
سن یا سین از پاریس میگذرد به بحر مانش میریزد
تائمس - تمیز از لندن میگذرد به بحر شمال می آمیزد
دنیستر از کوههای قارپات برامده به بحر سیاه می آمیزد

--- page 29 ---

( ۲۲ )

کول های مشهوریکه در اوروپا است

نامهای شان
سایمه یا سایما
لادوغه یا د لا
دوکا اونه غه یا
« اوبنگا
اونه ریاوینر
وتر
مولار یا ملر
قونستانس -- یا
كانسقنس جنوه
زانطه

کیفیت های شان
هر سه در ممالک روس واقعست
هر سه درممالک اسوج واقعست
هر دو در ممالک اسویجره یاسویزیرلند واقعست
درولایت اشقودره یاسقوطری واقعست

( سوالهای امتحان )

در اوروپا چند دولت موجود است
پایتختها و مقدار نفوس شانرابیان کن
بحر های مشهور اوروپا کدام است
بحر سفید در کدام طرف اوروپا است
جزیره شتلاند در کجا و تابع کیست
خلیج بوتی در کدام بحر است جزیره
مالطه در کجاست

بحر بالتيك از کدام بحر پیدا شده است
کوه های بالقان در کدام مملکت است
نهرطونه از کجا میبراید و بکجا میرود
ابنائیکه در مابین اسپانیا و افریقا واقعست
چه نام دارد
کوه آتشفشان هقلا درکجاست
بحر خزر چیان بحر است
از استانبول که بلندن بروی از کدام
ابنا ها میگذری

--- page 30 ---

( ۲۳ )
نقشه قطعه اروپا
اوروپا
روسيه
المان
فرانسه
ايطاليا
هسپانيا
بحر محيط اطلس
بحر شمال
بريتانيا
انكلتره

--- page 31 ---

( ٢٤ )

قطعهٔ آسیا

قطعهٔ آسیا ــ یا ایشیا از جهت شمال بابحر ( منجمد شمالی ) از جهت جنوب با بحر ( محیط هندی ) از جهت شرق با بحر ( محیط کبیر ) از جهت غرب با ( بحر احمر یا ، بحیرهٔ قلزم ، ) و کانال ( سویس ) و ( بحر سفید ) و آبنای استانبول ) و ( بحر سیاه ) و کوه های ( اورال ) محدود شده است [ در خریطهٔ آسیا نظر کنید ، حدود اسیا را بخود معلوم کنید ] قطعهٔ آسیا بزر گترین همه قطعات خمسه است . و بعد از اوروپا از دیگر قطعه ها معمور تر است . درین قطعه از هر قسم غله و میوه حاصل میشود ، و بسی مساله های خوشبو و نباتات گران بهانیز پیدا میشود .
غیر از هر گونه کانها مانند ( طلا و نقره ، و آهن ، و مس و قلائی وغیره ) بسی کانهای سنگهای قیمتدار الماس ، و یاقوت ، و زمرد و غیره نیز پیدا میشود . درین قطعه نزدیک به هشتصد ملیون نفوس موجود است ، که نزدیک به دوصد ملیون آن مسلم و باقی آن غیر مسلم است . قطعهٔ آسیا بریازده مملکت تقسیم شده است .

( اول )
مملکت دولت علیهٔ عثمانیست که آنرا ( اناطول ) یا ، ایشیای كوچك ، یا ایشیائی روم ، میگویند . از طرف شمال با ( بحر سیاه ) و از جهت جنوب با ( عربستان ) از طرف شرق با ( ایران ) . از طرف غرب با ( بحر سفید ) و ( اوروپا ) محدود است ( اناطول ) غیر از عربستان شانزده ملیون نفوس دارد که بقدر یازده ملیون آن مسلم است و باقی آن غیر مسلم میباشد . قسم کلی نفوس ترک و باقی آن از عرب ، و كرد ، و لاژ و چركس ، و روم ، و ارمنی مر كب است كه همة شان عثمانی گفته میشوند .
( اناطول ) از روی اصول اداره بر بیست ولایت والی نشین و پنج لوای مستقل متصرف نشین که از طرف پایتخت یعنی ( استانبول ) یکسر اداره میشود و يك (بیگی) که بعنوان (بیك) حاکم دران مینشیند تقسیم شده است .

--- page 32 ---

( ٢٥ )
شهرهای مشهور اناطول اینها است که ازروی مرکز ولایتهای والی نشین درینجا قید و ثبت مینمائیم :
(بروسه) ، (ازمیر) یا (سمرنا) ، (قونیه) ، (اطنه) ، (انقره)
(سیواس) ، (قسطمونی) ، (طربزون) ، (رودوس) ، (ارضروم)،
(وان) ، (بتلیس) ، (دیار بکر) ، (خرپوط) ، (حلب) ، (دمشق الشام)
(بیروت) ، (موصل) ، (بغداد) ، (بصره)
هر يك ازين مرکز ولایتها شهرهای متصرف نشین دیگر نیز در زیر حکم خود دارد .
لواءهای متصرف نشین مستقل که زیر حکم ولایتهای والی نشین نیست اینهاست :
( قلعه سلطانیه ) ، ( دیر ) ، ( جبل لبنان ) ، ( بیت المقدس ) - ( بنام دیگر - قدس شریف ) یا « یروشلیم »
( یکی ) بيك نشين عبارت از جزیرهٔ ( سیسام ) است که بصورت ایالت ممتازه از طرف پایتخت اداره میشود .
﴿ دوم ﴾
جزیره نمای ( عربستان ) است که انرا « جزیرة العرب » نیز میگویند . عربستان در جهت جنوب غربی قطعهٔ اسیا واقع شده است . از طرف شمال با « اناطول » ، از طرف شرق با « خلیج بصره » و « بحر عمان » ، از طرف جنوب، با « بحر محیط هندی » ، و« خلیج عدن » ، واز جهت غرب با«ابنای باب المندب » ، و « بحر احمر » ، و « کانال سویس » محدود است
در طرفهای شرق و جنوب عربستان اگرچه بعضی جاها تابع بعضی حاکمهای مستقل بعنوان « شیخ وامام » میباشد اما طرفهای غرب وغرب شمال آن در زیر ادارهٔ حکومت دولت علیه عثمانیست که بردو ولایت والی نشین تقسیم شده است.
( اول ) -- ولایت ( حجاز ) است. مرکز این ولایت شهر مبارك ومقدس

--- page 33 ---

( ٢٦ )
(مکه مکرمه) است که منشاء دین مبین و ولادت گاه سید المرسلین، وقبله مومنین
میباشد نفس شهر مکه هشتاد هزار نفوس دارد .
شهر (مدینه منوره) که روضه مطهره مقدسه حضرت فخر کائنات نبی کریم
الصفات ماعلیه افضل الصلواة در انست . و (طایف شریف) . و (جده)
(وینبوع) نیز از شهرهای متصرف و قایم مقام نشین اینولایت مجاز میباشد .
(دوم) — ولایت (یمن) است که مرکز این ولایت شهر صنعا) میباشد.
(حدیده) و (عسیر) و (نفر) نیز از شهرهای متصرف نشین اینولایت است.
در جهت شرق جنوبی (عربستان مملکت (عمان) و در جهت شرقی آن
(الحسا) و در وسط آن مملکت (نجد) . و در جهت جنوبی آن مملکت)
حضرموت) واقعه شده است .
همه نفوس عربستان سیزده میلون نفوس است

سوم

ممالك دولت خداداد افغانستان است که دولت متبوعه معظمه، و وطن مقدسه
عزیز خود ماست .
مملکت افغانستان از جهت شمال با نهر (جیحون) یا دریای «آمو» از ترکستان
اسیای روسی و از جهت شرق با دره (خیبر) از هندستان ، نیز از جهت
شرق و شمال شرقی با کوههای (پامیر) و (چترار) ، و (کافرستان) از اراضی
غربی (چین) و اراضی جنوب (روس) ، و اراضی غربی و شمالی (هندستان)
و از جهت جنوب با کوه (كوژك) از (بلوچستان) ،و نیز از جهت جنوب
غربی با اراضی (سیستان) از خاك (ایران) و از جهت غرب از ایران جدا
و محدود شده است .
اراضی افغانستان اکثر کوهستانست که در بیدها و دره های آن نیز خیلی کم است
، و ازین سبب هیئت عمومیه آن حکم يك استحکام متین طبیعی را دارد .
این مملکت حاصل خیز ،میوه دار، و اکثر جاهای آن پر آب است و معادن یعنی
کانهای بسیار ذیقیمت و توانگری دارد مقدار نفوس این خاك پاك از قراریکه
تخمین شده است تا ده ملیون است ، ولی چون از طرف خود دولت
به اصول وقاعده فن سجل نفوس هنوز تحریر نفوس عمومی اجرا نشده

--- page 34 ---

( ۲۷ )
است این مقدار تخمینی ، و تقدیری شمرده میشود. اکثر مردم افغانستان از جنس افغان
و مسلمان و سنی المذهب میباشند تاجيك و شیعی و هندو نیز دار دعیسوی و موسوی ندارد
مگر در جهات غربی و شمالی کثری یهود موجود است . که همگی از حیثیت
تابعیت دولت افغانستان « ملت افغان » گفته میشوند . تشکیل ولایات دولت
علیۀ خدا داد افغانستان در وقت حاضر عبارتست از چهار ( سمت ) که
در هر سمت بعنوان ( نائب الحكومه ) يكيك والى مقرر است ، و غیر ازین
بعنوان ( حاکم ) بسی حاکم نشینها دارد .
اول – مرکزحكومت ، و مقر سلطنت شهر شهیر (کابل) است که پایتخت
دولت خداداد افغانستانست . این شهر بردو کنار (نهر کابل) مبنى و تقريباًيك لك
نفوس دارد ، این شهر اگرچه کوچه ها و بازارها و خلها یش تنك و به اصول
قدیمه ساخته شده است ولی عمارتها و بنا های حکومتی ، وارك مبارك كه
نشیمنگاه ذات اعلیحضرت بادشاهیست ( وشهر آرا ) و (بابر ) ، و ( زين
العماره ) ، و ( قصر چهلستون ) و « دلكشا » وغيره عمارات حکومتی خیلی
بناهای عالی و دلنشین این شهر شمرده میشود .علی الخصوص جاده ها و سر
کهایکه در شهر و اطراف شهر کشیده شده است خیلی فراخ و منتظم و سایه دار
است . حوضۀ ( چاردهی ) کابل نیز از موضعا تیست که در بسیار جاها
مثال آن دیده نشده است .
دار السلطنه کابل باجميع ولایات افغانستان باراه های شوسه
یعنی سرکها مربوط میباشد . يك فابريك بسيار مكمل ومنتظمی در دارالسلطنه
کابل موجود است که هر نوع سلاح ، وهر گونه آلات واشیاء نفیسه از ان بعمل
میاید . وغیر از ان فابريك ( چرم گری ) و «پشم بافی » ، وفابريك ( اسپريت
کشتی ) و يك ( ما كينه الكتريك ) که در راه تنویرات ( ارك مبارك ) و
( تلفون ) خدمت میکنند نیز موجود است . همۀ دوایر حکومتی با تلفون
بهمدیگر مخابره میتواند .
در کابل يك باب مكتب ملكيه بنام ( مدرسۀ حبیبیه ) چند سال پیش ازین و يك
باب مکتب بسیار عالی برای تحصیل علوم و فنون عسكريه بنام (مكتب حربیه سراجیه)
دوسه سال پیش ازین از فیوضات اعلیحضرت پادشاه ترقی پرور معارف گستر

--- page 35 ---

( ٢٨ )

محبوب القلوب ما اعلیحضرت ( سراج الملة و الدین امیر حبیب الله خان ) بنا و تاسیس
یافته است . مکتبهای ابتدائیه محله ها نیز بایکدرجه افزون و اصلاح شده است .

دوم — ولایت نائب الحکومه نشین ( قندهار ) است که در سمت جنوبی
افغانستان واقعشده است . مرکز نائب الحکومه نشین این ولایت خود شهر
( قندهار ) است که ( ٣٠٠٠٠ ) نفوس را مالك ، و بشرافت موجود بودن خرقه
مبارك حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و اله و سلم شرف عظیمی حاصل کرده است .
شهر مذکور دورادور با يك قلعه منظم اصول قدیمه محاطست و چاربازار
واسع و مستقیمی دارد که در وسط آن ( چارسو ) واقعشده است دو جوی بزرك
در نفس شهر جاریست که شهر را ابیاری میکند وادی ( ارغنداب ) که نهر
بزرگیست خیلی میوه خیز و بالطلاقت يك وادی ایست . ( شهر کهنه ) نام خرابه
زاری در نزديك قندهار است که از آثار عتیقه مشهوری شمرده میشود .
معدن طلای بسیار مشهوری نیز در قندهار موجود است که خیلی طلای
اعلی و وافری ازان میبراید .

سوم — ولایت نائب الحکومه نشین ( هرات ) است که در سمت غربی
افغانستان و قریب حدود ایران واقعشده است . شهر ( هرات ) در کنار نهر
( هری رود ) با يك قلعه بسیار متین و محکمی بناشده است . این شهر بسیار قدیم
يك شهر یست . اثار عتیقه بسیاری درینشهر موجود است نفوس موجوده
شهر هرات ( ٥٠٠٠٠٠ ) است .
اینشهر از نقطه نظر عسکری بسیار مهمست . قالین و كرك و نمد های خوب
دران ساخته میشود ، و الحاصل هرات يك شهر تجارتی و عسکری میباشد .

چارم — ولایت ( ترکستان افغانی ) است که در سمت شمالی افغانستان
و قریب حدود ( ترکستان روسی ) واقعست مرکز این ولایت ( مزار شریف )
است که در کنار خرابه زار ( بلخ نام شهر بسیار قدیم افتاده است زمینهای
اینولایت حاصلخیز ، و اکثر آن دشت است . نهر ( جیحون ) اینولایت را از
( ترکستان روسی ) تفریق داده است .

--- page 36 ---

( ٢٩ )
پنجم ــ ولایت ( جلال آباد ) است که در سمت شرقی افغانستان واقع
و مرکز آن خود شهر ( جلال آباد ) میباشد . این شهر برکنار نهر ( کابل )
که به اصطلاح مردم انجا ( سین ) میگویند و در نزدیکیهای ( پشاور ) بانهر
اتك ) امیخته از حوضه سند به بحر می آمیزد واقعشده است .
پارسال از فیض همت جہانقیمت اعلیحضرت متبوع مقدس معظم ما برین
نهر يك پل اهنین بسیار متین مکملی در حد ( درونته ) بسته شده ولایت مذکور
را با اراضی حاکم ( نشین ( لغمان ) ربط داده است ، اینولایت را درهٔ ( خیبر )
از هندستان جدا کرده است .
هوای جلال آباد گرم است ، نارنج ، و پورتغال ، و نیشکر در دیگر هیچ
طرف افغانستان بجز اینولایت بهم نمیرسد . موسم شتارا ذات اعلیحضرت
پادشاهی درینشهر میگذرانند .
غیر از مرکز و این چار سمتیکه مذکور گردید دیگر حاکم نشینیهای معتنابهر
در دولت علیه افغانستان موجود است که مشهور ترین آنها را درینجا بیان میکنم :
حاکم ) نشینی ( کلمان ) است که در جہت شرق واقع و مرکز ادارهٔ (کافرستان )
میباشد ، ایالت کافرستان کوهستان بسیار سخت و بی مرور یست که در زمان
سلطنت خاقان مغفور جنت مکین ( ضیاﺀ الملة والدين ) فتح گردیده ضمیمهٔ
دولت علیهٔ افغانستان شده است . نام کافرستان به ( نورستان ) ، و نام مردم
آن که به ( کافری ) معروف بود به ( جديد الاسلام ) تبدیل یافت
حاکم نشینی ( غزنه ) است که در جهت غربی کابل واقعست این شهر
از شهر های مشهور تاریخیست ، و بسی اثار عتیقه دارد . تربهٔ سلطان
( محمود غزنوی و ، سبکتگین ، و مزار حکیم ( سنائی ) و ( بهلول دانا ) ،
و ( علی لا لا ) و دیگر اولیا دران موجود ست .
بامیان نام شهر عتیقیست که به اثار عتیقه مشهور افاق میباشد .
حاکم نشینی ( بدخشان است که مرکز حاکم نشینی آن شهر(فیض آباد) است .
حاکم نشینی ( میمنه )است که در مابین هرات و ترکستان افغانی واقعست .
حاکم نشینی ( قطغن ) است که مرکز ادارهٔ آن ( خان آباد )ست .
حاکم نشینی ( هزاره ) است که در وسط افغانستان واقع و کوهستان سرد

--- page 37 ---

(۳۰)

وسختیست . مردم آن به (هزاره) موسومست که از جنس (موغول، و تاتار)
میباشد . بشکل وقیافه به (ژاپانها) مشابهت تمام میرساند و خیلی کاریگر
وتوانا مردمانی هستند .
گرشك، پشت رود، سیستان، فراه نیز از حاکم نشینها یست که در سمت غربی،
وخوست، وزیری، لهوگرد وچرح در جهت جنوبی واقعست حاكم نشينی
(كوهستان) ياانكه (كوهدامن) وحاكم نشينى (پنجشير) نيز از حاکم نشينهای
بسیار معتنا و خیلی خوش آب وهوای شهر کابل شمرده میشود .

چهارم

ممالك آسيای رويست که برسه قسم منقسمست :
اول - (سيبريا) یاه سانی بریاست که پنج ونیم مليون نفوس دارد وجهت
شمالی قطعه آسیاز اتشكيل میدهد خیلی سرد و خنك يك مملكتيست زمستان
آن نه ماه دوام میورزد . مساحه سطحيه آن نسبت بمقدار نفوس آن خیلی افزونتر
است . مرکز اداره آن شهر (طو بولسق) یا « تو بالسك » است . « او
مسق، طومسق» «اومسك» «تومسك» نيز از شهرهای مشهور آنست .
دوم - (ترکستان روسی) است که آنرا (تاتارستان) بنام دیگر
(آسیای وسطی) نیز میگویند . بقدر هفت مليون نفوس دارد که جمله آن
اسلامست . مرکز اداره آن شهر (طاشكند) است (سمرقند، وخوقند)
نیز از شهرهای مشهور آنست .
(بخارا)، و (خيوه) دو حکومت (خانی) مستقلیست که در زبر حمايت
روس میباشد . خانی بخارا يك مليون و دوصد هزار نفوس، وخانی خيوه
هشتصد هزار نفوس دارد . این هردو حکومت اسلام است
سوم - مملکت (قافقاسيا) ياه كا كيشيا، است که بقدر نه مليون نفوس
دارد . و اكثر آن مسلمانست . مركزاداره آن شهر تفلیس میباشد .

(پنجم)

ممالك عجمستان بنام ديكردولت علیه (ایران) است كه يك حكومت (شاهی)
مستقلی اسلام میباشد . اگرچه در کتابهای جغرافیا نفوس ایران رادر مابین ده
ودوازده ملیون نفوس مینویسند ولی چون تحریر نفوس اجرا نشده این مقدار
تخمینی شمرده میشود .

--- page 38 ---

( ۳۱ )

مرکز حکومت آن شهر ( طهران ) است . ( تبریز ، همدان شیراز اصفهان مشهد ) از شهر های مشهور آنست

( ششم )
ممالك ( بلوچستان ) است که بقدر پنجصد هزار نفوس دارد ، و يك حكومت اسلامی ایست که در زیر ادارهٔ حکومت ( انگلیز ) میباشد . مرکز حکومت آن شهر ( کلات ) است غندابه، کچه یاه کیج ،) از شهرهای مشهور انست .

( هفتم )
ممالك ( هندستان ) است که دو صد نود و چار نیم ملیون نفوس دارد . شصت ملیون آن مسلم ، و دو صد هزار آن ( انگلیز ) و باقی بیشتر از دوصد ملیون آن مذهب مختلفه هندو میباشند .
قسم اعظم هندستان در زیر حکم و تابعیت ، و بعضی محلات آن حکومتهای مستقل است، و بعضی حکومتهائی میباشد که در زیر حمایهٔ انگلیز یعنی نیم مستقل است یکمقدار کمی دولت ( فرانس ) و يك كمى دولت ( پورتکیز ) نیز در هندستان مستملکات دارند .
مرکز ادارهٔ هندوستان انگلیزی در ینوقت شهر ( دهلی ) میباشد (بمبئی، مدراس بنارس کلکته ، آگره ، احمد آباد ، اله آباد لاهور ، امرتسر انباله ، منداله کراچی رنگون ملتان ) و غیره از شهرهای مشهور آنست . ممالکى كه در زیر حمايه انگلیز است عبارت از راجائى ( كشمير ) وراجائى ( راجپو تانه ) ، نوابی ( نظام حیدر آباد)، و(ميسور ) وراجئی ( قوشين راوانقور) ، و جزایر ( مالدیو ) میباشد . اهالی جزایر مالدیو عموماً مسلمان اند.
حكومتهای مستقل اول عبارت از حکومت ، (نیپال) است که مرکز حکومت آن شهر ( كاطماندو ) یا « کهمندو » میباشد . دوم حکومت ( بوتان ) است که مرکز حکومت آن شهر( تا-سی سیدون ) است .
مستملكه ( فرانس ) در هندستان عبارت از پنج شهر است که در سمت های (پوندیشه ری) یاه پاندیجری» ، ( و پاتائون) بنون»، و ( کاریکال ) « كاريكل» و در جهت شمالی کلکته شهر( شاندر نا کر ) «سندرنگر» ، و در ساحل مالابار شهر ( ماهه ) یا« مئی » موجود است .

--- page 39 ---

( ۳۲ )
مستملكه ( پورتكيز ) عبارت از سه شهر است كه يكى شهر ( گوآ ) در ساحل مالا بار ، ودوم وسوم شهر های ( ديو ) ،و( دامان ) ياه دمن ، كه در ساحل كجرات ميباشند .

( هشتم )
جزيره نماى (هند چينى) ميباشد كه برسه حصه تقسيم شده است و چهل وسه مليون نفوس دارد ، وا كثر ان بمذهب ( بودا ) ميباشند . تنها در طرف های جنوب، نيم جزيره ( مالاقه يا ه ملكا ه) دين مبين اسلام منتشر شده است .
حصه اول !حكومت مستقله (سيام است كه شش مليون نفوس دارد .ومركز حكومت آن شهر بانقو ياه بنكاله است. در شبه جزيره مالاقه نيزا كر چه حكومت ( جوهور ) مستقل بود ولی در اخرها در زير حمايه انكليز در آمده است .
حصه دوم ! ممالك ( برما )وجزيره ( سينكاپور) واراضى (وولسله ى )، و( تولو ساغارا )، وجزيره هاى( نيقوباره نكوباره)، و( اندامان )وا كثرنيم جزيره (مالاقه ياه ملكاه ) است كه بقدر يازده مليون نفوس دارد و همكى اين حصه در زير حكم وتابعين دولت انكليز است . در جزيره سينكاپور ومالاقه بقدر سه صد هزار نفوس اسلام موجوداست ، باقى همه بمذهب بودا ميباشند .
حصه سوم! ممالك(اننام ياه انام ه )، و( قوشنشين ياه كوچين چينا ه ) ، و ( قامبوج ياه كمبود يا ه ) است كه از مستملكات دولت ( فرانس ) ميباشد . بعضى ازانها يكسر در زير حكم وتابعيت وبعضى ازانها درزير حمايت دولت مشاراليها است ( توكين ) ه تانكن ه ، ( هوئه ) ه لاهيو ه ، ( بتوم بن ) از شهرهاى مشهور انست .

( نهم )
ممالك ( چين ) است كه بقدر سه صدوسى مليون نفوس دارد ، وپرنفوس ترين همه دنيا شمرده ميشود . بقدر پنجاه مليون نفوس آن مسلم وباقى آن غير مسلم است .
چين ، يك دولت ايمپراطور يست كه برپنج حصه جدا شده است اول نفس ( چين ، دوم( مانچورى ياه منچوريا ه )، سوم( مغولستان ياه منگوليا ه)، و چارم ( تركستان چينى )، پنجم ه تيبت ه ميباشد

--- page 40 ---

« ٣٣ »
پایتخت دولت چین شهر ( پکین ) ـ یا ـ «پیکن» است . ( نانکینگ ) یا «نان کن» قاطون ، یا «کانتن» ، موکدن ، تیه ن چین ، فورچه ئو ـ یا ـ «فوشو» لاسا هان كه ئو ، یا هانكو ، كاشغر و ( شانغهای ) یا «سنگهائی» نیز از شهر های مشهور آنست
از ممالک چین جزیرهٔ ( ماقائو ـ یا ـ «مکوآ» ) را دولت ( پورتکیز ) ، جزیرهٔ ( هونغ قونغ ) ـ یا ـ «هانک کانك» ، وبندر وایهایوای را دولت (انكلیز) ، و لیان یعنی بندر (قو آن جه ئو) ـ یا ـ «کوانجو» را دولت (فرانس) ، ولیان ( کیا ئو چائو ) یا «کیاو چاو» را دولت المان ضبط کرده اند لیان (پورار تور) را اگرچه دولت ( روس ) ضبط کرده بود ولی در محاربهٔ اخیر روس و ژاپان ایمان مذکور بدست دولت ژاپان در آمد .
( دهم )
مملکت نیم جزیرهٔ ( قوریا ) یا «كوریا» است که یازده ملیون نفوس دارد و يك حکومت قرالی مستقل میبا شد پایتخت ( قوریا ) شهر ( شه ئول ) یا «سیول» است . [ این ملك هم حالا تابع دولت ژاپان است ]
( یاز دهم )
مملکت دولت ( ژاپونیا ) است که از جزیرهای متعددی مرکب و در آخر شرقی قطعهٔ آسیا واقعست . دولت ( ژاپونیا ) ایمپراطوریست که ایمپراطور های شان عنوان ( میکادو ) دارد . بقدر چهل و نه ملیون و كسور نفوس دارد . مقر حکومت آن شهر ( طوكيو ) بنام دیگر ( یدو ) میباشد
( میاقو ، ناغازاکی ، هیوکا ساکی » ، اوزاقا ) یا «اوساکا» از شهرهای مشهور آنست .
دولت ژاپونیا برای مایان يك درس عبرت و سر مشق غیرت بسیار خوبی شمرده میشود زیرا این ملت به بسیار کم وقت از حد زیاده ترقی کرده است در حالیکه پیش از چهل سال هیچ چیزی از اسباب ترقی و تمدن نداشتند دفعةً از خواب غفلت بیدار و هوشیار شده در علم و صنعت ، و هنر کوشش ورزیدند تابدرحه رسیدند که دوسه سال پیش ازین مانند دولت روس يك دولت غالبهٔ

--- page 41 ---

( ٣٤ )
معظمه را مغلوب کردند ونام خودرا بشرف وشان درهمۀ عالم بلند کردند .
و این نبود مگر بسایه سعی وکوشش درراه علم وهنر ، ومحبت به پادشاه
و وطن ومحافظۀ شرف مایت شان .
( بحرهای مشهوریکه در قطعۀ آسیاست )
نامهای شان | کیفیت های شان
بحر منجمد شمالی | همه جهت شمالی آسیا را احاطه کرده است
بحر محیط هندی | جهت جنوبی آسیا را احاطه کرده است
بحر محیط كبيرـ يا ـ الكاهل | جهت شرقی اسیا را در بر گرفته است
بحر سفيدـ يا ـ متوسط | در جهت غرب اسیاست
بحر احمر ـ یا ـ قلزم | از بحر محیط هندی پیدا شده ودر جهت غرب اسیاست
بحر سیاه ـ یا ـ اسود | از بحر سفید پیدا شده ودر جهت غرب اسیاست
بحر بهرنك ـ يا ـ بير
نك و بحر اقوچقه
یا ـ « او کوتسك » | از بحر محیط کبیر پیدا شده اند و در جهت شرق اسیا میباشد
و بحر زاپان وبحر
اصفر بحیرۀ زرد
بحر خزر ـ یا ـ
بحیره کسپین
| از هیچ دریا پیدا نشده ودر جهت غربی اسیاست
( آبناها یعنی دره های بحری مشهوریکه در قطعۀ اسیاست )
نامهای شان | کیفیت های شان
آبنای استانبول
ـ یا ـ بوسقور |
آبنای چناق قلعه | در جهت غربی اسیا را از اوروپا جدا کرده
ـ یا ـ دارد نیلز |

--- page 42 ---

( ۳۵ )
ابنای باب المندب
از جهت جنوب غربی اسیا را از افریقا جدا کرده
آبنای هرمز
در مابین عربستان و ایران واقع شده
آبنای مالا قه
یا — ملکا
در مابین جزیرۀ سوماطره و نیم جزیرۀ مالاقه واقع شده است
آبنای قوره
یا — کوریا
در جهت شرق مابین ژاپونیا و چین واقع شده
آبنای تارانای
یا — تاتار
در جهت شرق شمالی جزیره ساخالین را از مانچوری جدا کرده است
آبنای بهرنك يا بيرنك
از جهت شمال اسیا را از امریکا جدا کرده

( خلیجهای مشهوریکه در آسیا موجود است )
نامهای شان
کیفیت های شان
خلیج اوبی
در جهت شمالی آسیا در سیبریا واقعست و از بحر منجمد شمالی پیدا شده
خلیج بصره — یا —
« خلیج فارس »
در جهت غرب جنوبی اسیا واقع و از بحر عمان حاصل شده
خلیج بنگاله
در جهت جنوبی اسیا واقع و از بحر محیط هندی پیدا شده
خلیج سیام
هر دو در جهت شرقی آسیا واقع و از بحر چین حاصل شده
و خلیج تونکن
خلیج پچیلی
در جهت شرق واقع و از بحر اصغر پیدا شده

( جزیرهای مشهوریکه در قطعه آسیا است )
نامهای شان
کیفیت های شان
قبرس ؛ رودوس
میسام ، ساقز ،
همه در بحر سفید واقعست وازممالک دولت علیه عثمانیست
مدلی ؛ استا
نکوی
بحرین
در خلیج بصره واقعست

--- page 43 ---

( ٣٦ )

سیلان بنام دیگر |
سراندیب ـ یا ـ «لنکا» |
لا قدیو ـ یا ـ لکادیو | همگی در بحر محیط هندی واقع و تابع دولت انگلیز است
مالدیو نیقوبار ـ یا ـ |
نیکو بار اندامان |
ـ یا ـ اندیمان

لیاخوف ـ یا ـ لیاکو | در بحر منجمد شمالی واقعست

هانان ـ یا ـ هینن
هونغ قونغ ـ یا ـ | در بحر چین واقعست و بدولت انگلیز تابع
«هانك كانك»

فورموز ـ یا ـ فار |
موزا، لیوکیو ـ یا ـ |
لیوکو، یدو، نیپون | این همه جزیره هائیست که در بحر محیط کبیر واقع
ـ یا ـ نیفن، سیقو ـ یا ـ | و دولت ژاپونیا را تشکیل داده است
«سيكاك»، كیوشیو |
ساخالین ـ یا ـ |
سنگالین، قوریل |

( کوههای متسلسله مشهوره که در آسیا است )

نامهای شان | کیفیت های شان

قافقاس ـ یا ـ كاکیشیا | در مابین بحر خزر و بحر سیاه افتاده است
اورال | در مابین آسیای روسی و اوروپای روسی میباشد
التای | در مابین چین و سیبریا و ترکستان روسی واقعست
پامور | در مابین چین و ترکستان واقعست
چنیغ لؤن ـ یا ـ خنکان | در چین واقعست
هندوکش | در افغانستان واقعست
همالایا ـ یا ـ همالیه | در مابین هندوستان و چین واقعست
الوند | در مابین آسیای عثمانی و عجمستان واقعست

--- page 44 ---

( ٣٧ )
طوروس
لبنان
در اناطول عثمانی واقعست
در مابین شام و بیروت واقعست
غات ـــ یا ـــ « گهات در هندوستان است
استانوی
زابلو نوی
کوه نور
نامهای شان
لوط
هر دو در سیبریا موجود است
در مابین اراضی کاشغر و تبت واقعست
کولهای مشهوریکه در اسیا است
کیفیت های شان
در بر الشام واقعست
روان ـــ یا ـــ «ارال» در جهت شرق بحر خزر واقعست
ارومیه
خوارزم ، بلخش
ـــ یا ـــ « بالکش »
در عجمستان واقعست
در ترکستان روسی واقعست
باقال ـــ یا ـــ « بیکال » در سیبریا واقعست
نهر های مشهوریکه در اسیا است
نامهای شان
اوبی ، ينیسه
ـــياـــ« ینسی »
کیفیت های شان
از کوه های التای میبراید به بحر منجمد شمالی میریزد
لینا ـــياـــ « لينا » از کول با يقال برامده به بحر منجمد شمالی میریزد
سیحون
جیحون
از کوه های بلاو بر برامده به تالاب خوارزم میریزد
آمور
از کوه های التای برامده به بحر اوقوچقه میریزد
گنگ ـــ یا ـــ«گنگا» از کوه های همالایا برامده بخليج بنگاله میریزد

--- page 45 ---

( ۳۸ )

سند ـ يا ـ
اتك از کوه های همالیا برامده به بحر عمان میریزد
هیرمند در سمت جنوبی غربی افغا نستانست
دجله 
فرات هردو از کوه های طوروس میبراید درپایا نهای
بغداد با هم اميخته به خلیج بصره میریزد
قزل ایرمق
يشيل ايرمق هردواز کوه های طوروس برامده به بحر سیاه میریزد
اورال از کوه های اورال بر آمده به بحر ازاق میریزد

( سوالهای امتحان )
حدود اربعه اسیا چسانست ؟
آسیا برچند مملکت تقسیم شده است ؟
قطعه اسیا چقدر نفوس دارد ؟
نامهای مملکت هارا بیان کنید
انا طول چند ولایت والی نشین دارد ؟
شهرهای مشهور آن چه نام دارد ؟
عربستان چقدر نفوس دارد ؟
مکه مکرمه در کدام جاست و چقدر نفوس دارد؟
مرکز ادارۀ ولایت یمن چه نام دارد ؟
حدود اربعه افغانستانرا بیان کنید ؟
افغانستان چقدر نفوس دارد ؟
تشکیل ولایات افغانستان چسانست ؟
خرقه مبارك در کدام شهر است ؟
شهر هرات بر کنار کدام نهر واقعست ؟
ولایت ترکستان افغانی در کدام سمت است ؟
ولایت جلال آباد در کدام سمت است ؟
غيرازين ولایتها دیگر حاکم نشینها در افغانستان هست یانی ؟

--- page 46 ---

( 39 )

اسپای روسی برچند قسم منقسم ست ؟
بخارا وخیوه چگونه حکومتهاست ؟
قافقاسیا چقدر نفوس دارد ؟
پایتخت ایران چه نام دارد ؟
مقدار نفوس وشهر های مشهور ایرانرا بیان کنید ؟
نفوس بلوچستان چقدر ومرکز حکومت آن چه نام دارد ؟
هندستان چقدر نفوس دارد ؟
در هندستان غیراز حکومت انکلیز آیا دیگر دولتها ملک دارد ؟
مرکز حکومت هندستان انکلیزی چه نام دارد ؟
شهر های مشهور هندستان کدام است ؟
پودنچه ری درزیر حکم کدام دولت است ؟
هندچینی برچند حصه تقسیم شده است ؟
سیام چسان حکومتست ؟
آنام در زیر تابعیت کدام دولتست ؟
ممالك چین چقدر نفوس دارد ؟
پایتخت وشهرهای مشهورانرا بیان کنید .
ژاپان در کدام جهت قطعه اسیاست ؟
چقدر نفوس دارد وشهرهای مشهوران کدام است ؟
سبب ترقی دولت ژاپان ازچه بود ؟
بحرهای مشهور اسیارا بیان کنید .
ابنایهای مشهور اسیارا بیان کنید .
اسنای باب المندب در کجاست ؟
خلیجهای مشهور آسیارا بگوئید .
جبال متسلسله آسیارا بگوئید .
تالابهای مشهور آسیا کدام است .
نهرهای مشور آسیارا بیان کنید .

--- page 47 ---

( ٤٠ )

نقشه قطعه آسیا

--- page 48 ---

(٤١)
قطعهٔ افریقا
قطعهٔ (افریقا) ازجهت شمال بابحر سفید وابنای (سبته) یا« سیوتا »
وازجهت شرق با کانال (سویس) ، وبحر (احمر) وبحر محیط (هندی) ،
وازجهت جنوب بابحر (محیط کبیر) ، وازجهت غرب بابحر (محیط غربی
محدود میباشد . کانال سویس قطعهٔ افریقا را ازقطعهٔ اسیا جدا کرده بحال یك
جزیرهٔ بزرگی تحویل داده است .
نفوس افریقا بقدر (دوصد و پنج ملیون) است . که اکثر انها وحشی
ورنگهای شان سیاهست . سمتهای داخلی افریقا عبارت از بعضی چولهای
بی آب وریگزار است ولی اطراف سواحل آن کهسار وجنگلزار ، وپراب
و بزراعت مستعد میباشد این قطعه بمعدنهای طلا ازدیگر قطعات بیشتر توانگر
است . بزرگترین درختها که (باعوباب) نام دارد درینقطعه فراوانست .
درقطعه (افریقا) بیست و يك مملکت موجود است .
اول
مملکت خدیویت (مصر) است که یك ایالت ممتازهٔ دولت علیه عثمانیه
میباشد ودرین حرب موجوده دولت انگلیز الحاق آنرا اعلان کرده است
نادیده شود که چه میشود ! بقدر ده ملیون نفوس دارد که نه ملیون ان مسلم
است والی مصر (خدیو) عنوان دارد وایالت را (خدیویت مصریه) میگویند .
خدیویت مصریه، برسه قسم بزرك منقسمست که آنهارانفس مصر ، نوبه ، سودان
مصری مینامند. مرکز ادارهٔ آن شهر(مصر) یا (قاهره) نام دارد. اسکندریه،
دمیاط ، رشید ، پور تسعید ، سواکن، خرطوم ازشهرهای مشهور انست .
دوم
ولایت (طرابلس غرب است) که بقدر يك ملیون نفوس دارد وازولایتهای دولت
علیهٔ عثمانیست. متصرف نشینی های بنغازی ، خمس، وجبل غربيه ، وفیزان ازشهرها
وقصبه های مشهور انست . [سه سال پیش ازین دولت ایتالیا بران متصرف گردید . ]

--- page 49 ---

( ٤٢ )
سوم
ایالت ( تونس ) است كه يك ایالت ممتازه دولت علیه عثمانیه بود و بعد در زیر
حمایه فرانس شده. بقدر يك ملیون و هشتصد هزار نفوس دارد. مرکز ایالت شهر
(تونس) است . حمامه، سوسه ، اسفاقس، قابس از شهرهای مشهور انست .
( چهارم )
مملکت (جزایر) یا «الجیریا» است که بقدر چار ملیون و هفتصد هزار نفوس دارد ،
و بسیاری آن مسلم است و در زیر اداره حکومت ( فرانس ) میباشد مرکز
اداره آن شهر ( جزایر ) است ( اوران ) یا « هرون » و( قسنطنتین ) نیز
از شهرهای مشهور آنست .
( پنجم )
حکومت ( فاس ) یا « مراکو » است که انرا ( مغرب اقصی) نیز میگویند .
فاس يك حكومت مستقله اسلاميست . بقدرده ملیون نفوس دارد . مرکز
حکومت آن شهر ( مراکش ) بنام دیگر (مراکو) میباشد . فاس ، طنجه ،
موغادور،یا مکادور، از شهرهای مشهور آنست. [مراکو را نیزفرانس بلعیده است]
طرابلس غرب ، جزایر ، تونس فاس این چار مملکت را ( بربرستان )
بنام دیگر ( بلاد بربریه ) میگویند که در جهت شمال قطعه افریقا واقعست .
و افریقای شمالی گفته میشود .
( ششم )
ممالک ( صحرای کبیر ) است که فراختر و بزرگترین دشتهای کره زمین
میباشد . هوای این دشت بریگزار صاف وهموار بی کوه و بی گیاه کم آب
درموسم تابستان خیلی گرم بی طاقت ست. حالانکه در شبها يك شب باده بسیار
سرد و خنکی دارد . حتی در موسم زمستان شبها بدرجه سرد میشود که آب
یخ می بندد . طوفانهای ريك این صحرا برای کار وانها وقافله ها خیلی مهلك
ومدهش است . صحرای کبیر بقدر سه ملیون نفوس دارد که بر قبیله های مختلف
تقسیم شده ، و يك حکومت مستقله ندارند مشهور ترین قبیله های آن در طرف
شرق قبیله ( تیبو ) و در وسط قبیله ( تواریخ ) و در طرف غرب قبیله
( مور ) میباشند .

--- page 50 ---

( ٤٣ )
( هفتم )
ممالک ( سودان ) است که بر سه قسم تقسیم شده است سودان شرقی ، 
سودان وسطی . سودان غربی .
در سودان وسطی یکچند حکومت های اسلامی خود آن مردم موجود
است که مشهور ترین آنها (وادای) ، یا « وادی » ( بورنو ) ( سوقو طو ) یا
« سکوتو » ( ادامای ) یا « ادامو » می باشند . ( چاد ) نام تالاب مشهور
در سودان وسطیست .
( سودان شرقی ) عبارت از ( سودان مصری ) است که قبل ازین مذکور
گردید ( سودان غربی ) عبارتست از سواحل ( سنه غامبیا ) یا « سنی گمبیا »
یا ( گینۀ شمالی ) که قبیله‌های مشهور آن ( ماندنیقو ) ( اشانتی ) ( داهومی)
( « دهولی » نام دارند . در سودان غربی دولتهای ( فرانس ) ، وانگلیز ،)
و پورتگیز ) مستملکات را مالک میباشند .
( هشتم )
مملکت ( سنۀ غامبیا ) است که شهر ( سن لوئی ) یا« سنت لوئس » مرکز
اداره مستملکۀ ( فرانس ) ، و شهر ( باتور ) یا « باترست » مرکز ادارۀ
مستملکۀ ( انگلیز ) ، وشهر ( بولام ) که در حوضۀ (بیساغوس ) یا « بیسز »
واقعست مرکز ادارۀ مستملکۀ ( پور تگیز ) درین مملکت شمرده میشود .
( نهم )
مملکت ( گینۀ ) یا« کنی ،شمالی ) ست که دولتهای ( انگلیز )و (فرانس)
دران مستملکات را مالک میباشندکه اراضی (قوماسی)یا« کماسی » از انگلیزها
و (ابومی) ازفرانسویها میباشد . اراضی( لاغوس ) « لا گوس » وحکومت
( اشانتی ) رانیز که در گینۀ شما لیست انگلیزها بدست آورده اند . حکومت
( قونغ )دزگانک که در زیر حمایۀ ( فرانس ) است از مستملکات فرانس
شمرده میشود .
( دهم )
حکومت ( لیبریا ) یا « لائی بیریا » ست ( که مون رودیا ) یا«مان رودیا»
مرکز ادارۀ آنست

--- page 51 ---

( ٤٤ )
صحرای كبير ، وسودان ، وسنيه غامبيا ، و كينه شمالى وليبريا وسودان مصری افریقای وسطی گفته میشوند .

( یازدهم )

مملکت ( قمارون ) یا « كمرون » است كه از مستملکات دولت ( المانيا ) است . المانها سواحل این مملکت را ضبط کرده یکسر بسوی تالاب ( خاد ) که در سودان وسطیست پیشرفته اند .

( دوازدهم )

مملکت ( فرانسه ویل ) است که از مستملکات فرانسه میباشد مرکز اداره آن شهر ( ليبره ويل ) است . این اراضی را ( قونغو ـ یا کانکوی فرانسه وی ) نیز میگویند .

( سیزدهم )

حکومت مستقله ( قونغوی ) یا « كانكو » ست که مرکز اداره آن شهر ( بوما ) میباشد . این حکومت مستقله در زیر اداره دولت ( بلژيك ) است در جهت ساحل غربی این مملکت اراضی ( قابيندا ) موجود است که مستملکه دولت پورتکیز است .
این سه مملکت ( افریقای استوایی ) گفته میشود زیرا در برابری خط استوا واقعشده است .

( چهاردهم )

مملکت ( آنغولا) یا « انگولا » ست که در جنوب غربی افریقا واقعشده است . واز مستملکات دولت (پورتکیز) میباشد . مرکز اداره آن شهر ( لواندا ) یا « سينت پاولدی » است .

( پانزدهم )

مملکت ( دامارا ) یا « دمارا لبند » ست که از مستملکات دولت المانيا ) است این اراضی واسع از نهر ( قوننه ) يا « كنيق » تا به نهر ( اور انژ « اورنج » ) امتداد مییابد .

--- page 52 ---

( ٤٥ )
( شانزدهم )
مملکت ( قاب ) یا « كپ كولونی » است که از مستملکات دولت ( انکليز ) و در منتهای جنوبی افریقا واقعست . به این اراضی مملکتهای ( ترانسوال ) و ( اورانژ ) « اورينج » نيز بسالها ملحق شده يك مملكت بزرگی تشكيل داده است. مرکز ادارۀ همۀ این مستملکات شهر ( قاب ) « كپ تون » است که در دماغه ( اميد ) واقعست . ( يوجانسبورغ « جانسبرك » ) لیمان ( نوناتال ) « نثال » . ( بلومفانتاين « بلوم فونتين » ) نيز از شهر های مشهور انست
اين سه مملکت ( افریقای جنوبی ) گفته میشود .
هفدهم
مملکت ( موزامبيك « موزمبيق » ) است که بقدر دو ملیون نفوس دارد . و تابع دولت ( پور تکيز ) است . مرکز ادارۀ آن شهر ( موزامبيك ) است .
هجدهم
مملکت ( زنكبار ) است که يك قسم آن در زیر ادارۀ دولت ( المانيا ) ميباشد . و مرکز ادارۀ آن در ساحل بحر محیط هندی شهر ( دارالسلام ) است. ديگر يك قسم آن حکومت مستقلۀ اسلاميه ( زنكبار ) است که مركب از خود زنگبار و يكچند جزیرۀ كوچك ميباشد .
( نوزدهم )
جزيره ( ماداعشفار « مدغاسكر » ) است که در زیر تصرف دولت ( فرانس ) است. مرکز ادارۀ آن شهر ( تانانار يو ) ميباشد . این جزیره بزر كترين جزير های بحر محيط هنديست .
( بيستم )
مملکت ( صومال ) « سمالی لیند » است که در نهایت شرقی قطعۀ افريقا با دماغۀ ( غادافولی ) « کاردافولی » نهایت یافته است . اهالی آن جملته عرب . و مسلمانست . عدل . زيلع، زيلا، بربره تاجوره از شهرهای مهم ساحل انست يك قسم آن در زیر حکومت مصريه وطرفهای داخلی آن بخوبی معلوم نیست .
( بيست و يكم )
مملکت ( حبشستان ) است که حکومت قرالى مستقلى ميباشد . حکمداران حبشستان عنوان ( نجاشی ) دارند اکثر اهالی آن نصارا . و سه يك آن

--- page 53 ---

( ٤٦ )
اسلام است همه نفوس آن بقدر چار ملیون است . مرکز حکومت حبشستان
( ادیس ابابا ) « ادس ابیبه » نام دارد .

( بحرهای مشهور یکه در افریقا است )
« نامهای شان » | کیفیت های شان
بحر سفید | جهت شمال قطعه افریقارا احاطه کرده است
بحر محیط غربی | جهت غرب قطعه افریقارا احاطه کرده است
بحر محیط کبیر | جهت جنوب افریقارا فرا گرفته است
بحر محیط هندی | جهت شرق افریقارا فرا گرفته است
بحر احمر | از جهت شرقشمالی عربستان را ازافریقا جدا کرده است

( خلیجهای مشهور یکه در افریقا است )
نامهای شان | کیفیت های شان
سدرا ــ یا ــ سدره | از بحر سفید پیدا شده
غابس |
کینه ــ یا ــ « کنی » | از بحر محیط اطلسی پیدا شده
عدل | در مدخل آبنای باب المندب واقعشده

( جزیر های مشهور یکه در افریقاست )
نامهای شان | کیفیت های شان
« جزایر آزور » |
یا ـ ازورز جزایر | در بحر محیط غربی واقع و بدولت پورتکیز تابعست
مادر ــ یا ــ مدیرا » |
جزایر قناریه ــ یا ــ | در بحر محیط غربی واقع و بدولت اسپانیا تابعست این جزیرها را قدما جزایر ( خالدات ) میگفتند
« کنیری » | ومبداء طول را ازانجا میگرفتند . ازنجزیرها جزیره ( ته نه ریف ) بکوه آتشفشان آن مشهور است

--- page 54 ---

( ٤٧ )
جزایر سبز دماغه | در بحر محیط غربی واقع و بدولت پور تگيز تابعست
سنت هان ـ يا ـ
« سنت هلينا »
اسانسيون ـ يا ـ | در بحر محيط غربي واقع وبدولت انكليز تابعست
« اسن شن » |
ماد اغسقار ـ يا ـ مدغاسكر| در بحر محیط هندی واقع وبدولت فرانسه تابعست
جزایر ماسقارین | در بحر محیط هندی واقع و بدولتهای فرانسه و انگلیز تابعست
جزایر سیشل | در بحر محیط هندی واقع و بدولت انگلیز تابعست
( جبال متسلسله که در افریقاست )
نامهای شان | کیفیتهای شان
اطلس | در شمال افریقا و در ممالک فاس میباشد
فونغو« کانکو » | در ممالک گینه شمالی واقعشده است
لوباتاه « لوباتا » | در ممالک مو زامبيك واقعشده است
قمر « ابی سینیا » | در ممالک حبشستان واقعشده است
( تالابهای مشهوریکه در افریقاست )
نامهای شان | کیفیتهای شان
چاد | در سودان شمالی واقعشده است
دمبئه آ « دمبيا» | در مملکت حبشستان واقعست
ويقتور نيانزا ـ يا ـ |
ویکتور یانینز | در سودان جنوبی در زیر خط استوا میباشند که هنوز
البرنیانزاـ يا ـ البرت | اطراف آن بخوبی کشف نشده
نیز طانفانیقا تانگانيکا |
نياسي « نیاسا » | در مو زا مبيك واقعست

--- page 55 ---

( ٤٨ )
( نهرهای مشهوريكه در افريقاست )
نامهای شان | كیفیت های شان
نیل | از ممالك مصر گذشته به بحر سفید میریزد
سنگال (سنی گال
غامبيا ( گمبيا )
نيژر ( نائيجر ) | از کوهای فولغومیبرآیند در بحر محیط اطلسی میریزند
زائیر
اورانژ ( اورنج
زامبر ( زيمرى ) | از موزا مبيك گذشته به بحر محيط هندى می آمیزد
( سوالهای امتحان )
حدود قطعهٔ افریقا را بیان کنید
افریقا برچند مملکت تقسیم شده است
مقدار نفوس افریقا چقدر است
کدام مملكتها تابع دولت علیه عثمانیست
بر برستان کدام ممالك را میگویند و در کدام جهت افریقاست
ممالك صحرای کبیر چسائست
کدام مملكتها را افريقای استوایی میگویند
در افریقای شرقی کدام مملکتها میباشد
بحرهای مشهوری افریقا کدام هاست
جزایر آسور در کدام بحر است
جزایر قناریه را قدما چه نام میدادند .
ماد اغشکار تابع کدام دولتست
دماغهٔ امید در کدام جهت افریقاست
نهر نیل در کدام دریا میریزد
تالاب نیازا درکجاست
کوهای اطلس در کدام مملکت است

--- page 56 ---

( ٤٩ )

نقشه قطعه افریقا

--- page 57 ---

( ٥٠ )

قطعة امريکا

قطعة اروپا، آسیا، افریقارا ( دنیای قدیم ) وقطعة امريکا واوسترالیارا
(دنیای جدید) میگویند قطعه امریکا بشرطیکه جزیره های آن حساب نشود بعد از
قطعة آسیا ازهمه قطعات دنیا بزرگتر است ولی اگر جزیره های انهم با آن حساب شود
ازقطعة آسیاهم بزرگتر است
قطعةامريكارا در سنه (١٤٩٢) ميلادى اولبار (قريستوف قولومب) نام يك
شخصی بنام دولت اسپانیا کشف کرده است. ولی او چنان گمان نکرده بود كه اين يك
قطعةجدا گانه باشد بلكه او چنان گمان كرده بود كه اين قطعة ( هندوستان ) است
بعد ازچندسال (امريکو ویسپوچی) نام يك کپتان فرانسوى به آنطرفهارفتة قطعة
مذکوره را پیدا کرده، و آنرابنام خود نسبت داده ( امریکا ) نام نهاده است .
قطعة امريکا فوق العاده منبت ومحصولدار يك زمینیست که قوت و برکت
نباتات آن انسانرا حيرت ميدهد . درین قطعه ازهركونه محصولات ، وحبوبات
بسر میرسد ، وازهرکونه کانها پیدا میشود . نهرهای بسیار بزرك ، شلاله یعنی
آبشارهای بسیار جسیم ولطیف ، تالابهای بسیارواسع وفراخ، جبال متسلسلة
بسیار دراز، کوه های آتشفشان بسیار مدهش جنگلهای بیپایان عظیم خیلی وافر است.
حدود اربعه ـ قطعة امریکا در مابین بحر محیط اظلمی و بحر محیط كبير
ازجهت شمال بسوی جنوب دراز شده رفته است از جهت شمال بابحر ( محیط
منجمدةشمالى ) ، ازجهت شرق با( بحرمحيط اطلسى)،وازجهت غرب ، وجنوب
بابحر( محيطكبير ) محاط ومحدود ميباشد .
در امريکا بقدر يكصد و چهل وهفت ملیون و كسور نفوس موجود است.
که نسبت بوسعت اراضی خیلی کم شمرده میشود .
قطعة امريکا دراول امر بردو قسم بزرك جدا شده است كه يك قسم آنرا
( امريكای شمالی )، ودیگر آنرا ( آمریکای جنوبی ) میگویند این دوقسم را
باهمدیگر ( برزخپاناما ) كه ( ٤٥ ) كيلومتروپهنائی داردربط داده است . و حالا

--- page 58 ---

( 51 )
برزخ پانامارا به کانال تبدیل داده اند
قطعه امریکا بر نوزده مملکت تقسیم شده است که هفت آن در امریکای شمالی
و دوازده آن در امریکای جنوبی میباشد از هفت مملکتی که در امریکای شمالیست :
( اول )
مملکت (غرو نلاند )یا« گرین لیند » است که در جهت منتهای شمالی امریکا واقع
و اکثر جاهای آن در زیر یخهای دایمی مستور است ، طرفهای شمال این مملکت
هنوز کشف نشده است این مملکت در زیر ادارهٔ دولت (دانمارك ) یا « دينمارك»
است و بقدر ده هزار نفوس دارد . ( اوپه رين ويق )يا« اپرينوك » ( قريسقيا
(نهاب)يا « کرسچن هوپ » ( غودهاور )یا« کداور »ازشهرهای مشهور انست
( دوم )
مملکت ( الاسقا )يا « ایلاسکا» است که در جهت منتهای غرب شمالی امریکا
واقع ، و بدولت ( جماهير متفقه ) تابعست ، بقدر شصت هزار نفوس دارد
( الكساندر ) يا « الكزيندر » (ارقانزل ) ، نيوار كنجل » ارشهر های
مشهور انست .
( سوم )
مملکت ( کانادا )یا « کنیدا » بنام دیگر ( بریتانیای جدید )است که بدولت
(انكليز ) تابع ، و بقدر بیست و دو ملیون نفوس دارد . ( كه بعك )یا«كيوبك »،
« مونتره آل»يا « مانتريال » )ازشهر های مشهور انست .
( چارم )
مملکت ( جماهیر متفقه ) است که از چهل و پنج حکومت های جمهوری
تشکل کرده ، و يك حکومت جمهوری گفته میشود . بقدر هفتاد وشش
ملیون وسه صد هزار نفوس دارد . مرکز حکومت آن شهر ( واشنیغتون )
است. (نيورك) يا «نيويارك » ( بوستون ) يا « بوستن » ( فیلادلفیا ) یا «فلاد
« لفياء » ( بالتيمور ) اورله آن ) يا « اورليون » ( شيكاغو ) يا « شکاگو »
و(سانفرانسکو) از شهرهای مشهور انست.

--- page 59 ---

( ٥٢ )
( پنجم )
مملکت ( مکسیقا ) یا «مکسیکو» است که از بیست و هفت حکومتهای كوچك
تشکل كرده يك حكومت جمهوری شده است . بقدر سیزده ملیون نفوس دارد
مرکز حکومت آن شهر ( مكسیقو ) است ( پوئيلا ) ( تامپقو ) ( مريدا )
از شهرهای مشهور انست .
( ششم )
مملکت ( آمریکای وسطیست ) که شش حکومتهای كوچك دران موجود است
( ١ ) حکومت ( غوا ته مالا ) یا «نیو گواتی مالا» است . (٢) حکومت ( سان
سالوادور ) يا « سان سالویدور» است ( ٣ ) حکومت (هوندراس) یا «هاندوراس»
است که مرکز حکومت آن شهر ( ته کوسیغالپا ) یا « تیگو کی گالپا» میباشد .
(٤) حكومت ( نیقا راغوا ) یا « نگرا گوا » است که مرکز حکومت آن شهر
( مانا غوا ) یا «مانا گوا» میباشد . (٥) حکومت ( قوستا ريقا ) یا « كاستريكا»ست
که مرکز حکومت آن شهر ( سن ژوزه ) یا « سنت جوس » میباشد .
(٦) ( هوندراس انکلیزی ) است كه يك مستعلكه كوچك دولت ( انکليز )
است و مرکز اداره آن شهر ( به ليز ) يا « بلز » میباشد .
( هفتم )
مملکت ( جزاير انتیل ) است که از جزیره های كوچك وبزرك بسيارى
تشکیل یافته است و در مابین دولتهای اوروپا و آمریکا تقسیم شده است . تنها
در جزیره ( هایتی ) یا « هیتی » دو حکومت مستقله موجود است كه يكي حكومت
( هايتی) میباشد که مرکز اداره آن شهر ( پور تو پرنس) میباشد . دوم حکومت
( دومينيك يا دومنكو ) است که مرکز حکومت آن شهر (سن دومينيك) « سينت
دومنگو » میباشد .
از دوازده مملکتی که در آمریکای جنوبی میباشد :
( اول )
مملکت ( قولومبيا ) يا « كولمبيا ) ست که از یکچند حکومت تشکل کرده
همه گی يك حکومت جمهوری شمرده میشود . بقدر چار ملیون نفوس دارد .

--- page 60 ---

( ٥٣ )
مرکز حکومت آن شهر ( بوغوتا ) یا « بگوتا » ست . ( مه دان ، یا « مادلن »
قولون ، قارتاژه ن ) یا « کار تجناز » نیز از شهرهای مشهور انست .
( دوم )
مملکت (وه نه زولا «وینزویلا» ) است که بقدر دو نیم ملیون نفوس دارد. مرکز ادارهٔ
آن شهر ( قاراقاس ) « کارا کاس » است ( غو آیر، یا« لاگویرا » الانسا ،مارا
قایبو ) یا « ماراکیبو ) از شهر های مشهور آنست .
( سوم )
مملکت ( ئه ئوقو آئور ) است که بقدر یکنیم ملیون نفوس دارد . مرکز ادارهٔ
ان شهر [ کیتو ] و شهرهای مشهور آن [ غوایا کیل ] یا « گویا کیل » است
جزیره های [ غالاپاغو ]یا« گالا پا گو » نیز به این مملکت تعلق دارد .
[ چارم ]
مملکت [ په رو ] یا « پیرو » ست که چار و نیم ملیون نفوس دارد . مرکز ادارهٔ
آن شهر [ لیما ] . [ قالاعو ، یا « کیلاو » کوزقو ، یا « کز کو » اراکیپا ] یا « اری کیوپا »
نیز ازشهر های مشهور آنست .
[ پنجم ]
مملکت [ بولیویا ] است که دو ملیون نفوس دارد مرکز اداره آن شهر
[ شو کیزاقا ] و [ لا پاز ، پو توزی ] یا « پتو زی » از شهر های
مشهور انست .
[ ششم ]
مملکت [ شیلی ]یا « چلی» است که بقدر سه ملیون نفوس دارد . مرکز ادارهٔ
آن شهر [ سانتیا غو یا « سنت یا گو » ] ، و [ والپاره زو ، یا « الپریزو »
و [ قونسه پسیون ، یا « کانسیپشن » ] . [ ایکیک ] ازشهرهای مشهور انست.
[ هفتم ]
مملکت [ارژانتین ،یا« ارجن تاین »] است که پنج ملیون نفوس دارد . مرکز
ادارهٔ آن شهر [ بونه ئوس آیرس یا «بیونسیرز » ] ، و [قوردووایا « کاردو وا »] ،

--- page 61 ---

( ٥٤ )

و [ روزايو روزاريو ] نيز از شهرهای مشهور آنست .

( هشتم )
مملکت [ پاتاغونیا ، پتیگونیا ، ] است که اهالی آن وحشیست و در مابین
حکومت شیلی ، و ارژانتین تقسیم شده است .

[ نهم ]
مملکت [ اورا غوای ، یوروگوئی ، ] است که بقدر يك مليون نفوس
دارد . مرکز اداره آن شهر ( مونته ویدو ، مانتی ویدو ، ) است .

( دهم )
مملکت [ پاراگوای ] یا پیرا گوئی ، است که بقدر ششصد و سی و پنجهزار
نفوس دارد . مرکز اداره آن شهر [ اسانسیون ] یا « اسن شن » است .

[ یازدهم ]
مملکت [ بره زیلیا ] « برازیل » است . که بزرگترین حکومتهای آمریکاست بقدر
پانزده ملیون نفوس دارد . مرکز اداره آن شهر [ رییوژانه رو ] « رایودی
جِنیرو » ست که بهترین بندرگاههای دنیا شمرده میشود . [ سن لوز ، برنامبوقو ،
پرنمبوقو ، باهیا ، پارا ، ماراقابا ] « مار کایا » نیز از شهر های مشهور آنست .

[ دوازدهم ]
مملکت [ کویان ] « کی آنا » است که در مابین دولتهای انگلیز و فرانس
و فلمنك تقسیم شده است . مرکز اداره کویان انگلیزی شهر [ ژورژ طون ]
« جارج طون » . و مرکز اداره کویان فرانسوی شهر [ قاین ] « کیان » .
و مرکز اداره کویان فلمنکی شهر [ پاراماریبو ] « پیری میری بو » میباشد .

--- page 62 ---

( ٥٥ )
( بحر های مشهوریکه در امریکاست )
نامهای شان کیفیت های شان
بحر منجمد شمالی جهت شمالی امریکا را احاطه کرده است
بحر بافن «بیفین» در جهت شمال شرقی امریکاست
بحر هودسون « هدسن » از بحر بافن پیدا شده است
بحر بيرنك در جهت غرب شمالی امریکاست
بحر محیط اطلسی جهت شرقی امریکا را احاطه کرده است
بحر انتیل در جهت شرق و از بحر محیط اطلسی پیدا شده است
بحر محیط کبیر جهت غرب و جنوب امریکا را احاطه کرده است
( ابناهای مشهوریکه در امریکاست )
نامهای شان کیفیت های شان
ابنای بهرنك در مابین قطعه اسیا وقطعه امریکا واقعست
ابنای هودسون 
ابنای داویس «با- در جهت شمالی بریتانیای جدیدست
« ديوس » 
ماجلان «مجان»ولومر در جنوب پاتاغونیاست
( خلیجهای مشهوریکه در امریکاست )
هودسون « هدسن » در جهت شمالی امریکاست
سن لوران « سنت لورنس » در جهت شرقی بریتانیای جدید است
مكسيقا « مكسيكو »
هوند راس « هاندو از دریای انتیل حاصلشده است
راس» 
قالیفورنیا « کپی فورنیا» از بحر محیط کبیر حاصلشده است
توله سن در جهت جنوب بره زیلیا است

--- page 63 ---

( ٥٦ )
( جزیره های مشهوریکه در امریکاست )
نامهای شان کیفیت های شان
گروتلاند « گرین لیند» در بهر منجمد شمالی واقع و بدولت دانيمرك تابعست
کوبا « کیوبا »
جامایق « جمیکا »
هایتی « هیتی » در بحر انتیل واقعست
دومينيك « دومنكو»
رن شار لوت « كوين 
شارلات »
شیلوه در بحر محیط کبیر واقعست
ماجلان « مجلان »
جزاير آتش « تريدل فاكو »

( کوه های مشهوریکه در امریکاست )
نامهای شان کیفیت های شان
جبال متسلسله روشو 
« راکی » از متحده امریکا میگذرد و شعبه های متعدد دارد
آند قورديایه «انديز» در جهت غرب امریکای جنوبی از شمال بسوی جنوب دراز شده رفته است
پوپو قاته ت « پوپو 
کتی پیتل » کوه اتشفشانیست که در مکسیقا واقعست
قو تو پاقسی «کوتوپیکسی» کوه اتشفشانیست که در کولومبیا واقعست
آره کیپا «ارکیوپا» کوه اتشفشانیست که در مملکت پرو واقعست

( کولهای مشهوریکه در امریکا ست )
نامهای شان کیفیت های شان
دب كبير « كريت بير »
اسلاو « صليو» در بریتانیای جدید است
وينييغ « ويني پك »

--- page 64 ---

(٥٧)

سوبه ريو«سوپيرير»
ميشيغان «مشنكن» در متحده امریکاست
اونتاريو «انتريو»

نيقار اغوا«نكر اگوا» در امریکای وسطیست
تيستيقا «تتكا» درمابین پدرو لولیو یاست
لوس پاتوس «پاتوس» در جنوب بره زیلیاست

نهر های مشهوریکه در امریکاست

نامهای شان  کیفیت های شان
یوقون «يوكان» به بحر بهرنك ميريزد
ما کنزی«میکتزی» به بحر منجمد شمالی میریزد
نلسون «نیلسن» به خلیج هو دسون ميريزد
سن لوران «سنت لارنس» به بحر محیط اطلسی میریزد
میسیسی «مسسپی»
رییو غران به خلیج مکسیقا میریزد
قولورادو«کولوریدو» در خلیج قالیفور نیا میریزد
اوره نوق«اوری نوکو» در بحر انتل میریزد
آمازون «امیزن» 
توقانتن«توکتنس» در بحر محیط اطلسی میریزد
لاپلاتا

(سوالهای امتحان)
امریکا چسان قطعه است در مملکت گویان چند حکومتیست
حدود امریکارا بیان کنید ابنای بهرنك كدام طرفست
در امریکای شمالی چند مملکت است نهر امازون درکجا میریزد
در امریکای جنوبی چند مملکت است ابنای ماجلان کجاست
مقدار نفوس وشهرهای مشهورانهارا بیانکن خلیج هود سون در کدام طرفست

--- page 65 ---

( ٥٨ )

افریقا
بحر محیط اطلانتی
وسطی امریکا
شمالی امریکا
بحر محیط کبیر
جنوبی امریکا
اوزیلیا
ارژانتین
چیلی
اوقیانوسیا

نقشهٔ قطعهٔ امریکا

--- page 66 ---

( ٥٩ )

قطعة اوستراليا

بنام دیگر
اوقیا نوسیاه اوشی نیا ،

قطعه ( اوستر الیا ) بنام دیگر ( اوقیا نوسیا ) در جهت جنوب شرق
( قطعه آسیا ) ، و در جهت غربی ( قطعه امریکا ) و در مابین بحر محیط کبیر
و بحر محیط هندی مرکب از بسیار جزیره های كوچك و بزرگ میباشد .
یعنی اینقطعه عبارت ازيك پاره خشكه بزرکی نیست بلکه از جزیره های كوچك
و بزرك بسیاری جمع آمده که همه انرا قطعه ( اوسترالیا) میگویند .
این قطعه بر چهار قسم جدا شده است که انهارا ( مالیزیا ) «ملیشیاء، (مالائیزیا)
« ملنشیا » ) ، ( پولینزیا « پولن ايشيا » ) ، ( میقرونزیا « مكرو نيشيا » )
میکویند که مقدار نفوس همه این اقسام بقدر چهل و پنج ملیون نفوس می آید.
( قسم اول )
جزیره های ( مالیزیا ) ست که اکثر انها کوهستان بسیار بلند و کوهای
اتشفشان انها از همة دنیا افزونتر است جزیره های مالیزیا در مابین بحر محیط کبیر
و بحر محیط هندی واقع ، و مرکب از جزایر مجتمعه یعنی چند جزیره های بهم
نزديك ( صوند « سندا » ) و ( مولوك « ملا کا » ) و ( فلپیین « فلپـاین » )
و جزیره ( بورنه ئو « بورنيو » ) و ( ساله پ « سیلیبیز » ) میباشند . مشهور
ترین جزایر مجتمعه ( صوند ) عبارتست از جزیره ( ( سوماترا « سماترا » ) ،
( بانفا ) ، ( بيلتون ) ، ( جاوا ) ، ( صو مباوا « مبـاوا ) ، ( تيمور ) .
بجز جهت شرقی جزیرة تیمور که مال دولت ( پورتکیز ) ست ديگر همة جزاير
مجتمعه صوند زير ادارة دولت (فلمنك) یعنی هالند میباشد در جهت ضرب شمالی
جزيره ( سوما ترا ) يك حکومت اسلامی نیز موجود است که انرا حکومت
( آچه ) میگویند . اهالی جزیرة جاوا نیز همه کی اسلامست

--- page 67 ---

( ٦٠ )
جزایر مجتمعة ( مولوك ) نيز سراسر مال دولت فلمنك است . و جزیره
های(فلیپین) درزیر ادارهٔ دولت متحده امریکا میباشد .
جزیرۀ ( بورنه ئو ) خیلی بزرك يك جزیره ایست که اهالی آن همه کی
بدین مبین اسلام مشرف میباشند ، قسم اعظم این جزیره درزیر ادارهٔ دولت
فلمنك است .
جزیرۀ ( ساهب ) نيز يك جزیرۀ بزرك سه شاخه ایست که این جزیره
نیز کاملاً درزیر ادارهٔ دولت فلمنك ميباشد .
( قسم دوم )
جزیره های ( مالانیزیا ) است . مشهور ترین جزیره های مالانیزیا جزیرۀ
( اوسترالیا ) میباشد که بسبب بزرکی که دارد تمام این قطعه بنام آن جزیره
یاد میشود. جزیرۀ اوسترالیا را ( فلمنك جديد ) نیز میگویند. بزرکی جزیرۀ
اوسترالیا نزديك به بزرکی قطعۀ ( اوروپا ) می آید . این جزیره درزیر ادارهٔ
دولت انگلیز است که مرکز ادارهٔ آن شهر ( سیدنه‌ى « سدنی » ) میباشد .
ملبورن ، « ایدلد » ادۀ لاید نیز از شهرهای مشهور انست .
( تاسمانیا « تسمانيا » ) ، ( زهلاند جدید « نیوزیلیند ») ، ( كينۀ جدید
« نیو گنی » ) ، ( بسمارق ) ، ( سالامون « سلومن » ، ( قاله دونیای جدید
« نیو کیلی دونیا » ) ، ( فیجی « فجی » ) ، ( هبريد جديد « نيوهبريدز» )
نیز از جزیره های مشهور قسم مالا نیزیاست که تاسمانیا ، وزه لاند جدید ،
وفیجی نیز در زیر ادارهٔ انگلیز ، وجزیره های سالامون ، وبسمارق درزیر
ادارهٔ دولت ( المان ) ، وقاله دونیای جدید درزیر ادارهٔ دولت ( فرانس )
میباشد جزیرۀ کینۀ جدید که بعد از اوسترالیا بزرگترین جزیره هاست در مابین
دولت های انگلیز ، والمان ، وفلمنك تقسیم شده ، جزیره های هبريد جديد
بدست مردمان وحشی خود انهاست
( قسم سوم)
جزیره های ( میقرو نزیا « مائى كرويشيا » ) ست که مشهور ترین انها
( ماریان « میرین » ) ، ( پاللااو « پیلو » ) ، ( قارولین ) ، ( مارشال ) ،
( ژيلبرت « کلبرت » ) میباشند . بجز جزیره های ژیلبرت که مال دولت انگلیز
است دیگر همۀ جزایر این قسم از دولت المانیا است

--- page 68 ---

( ٦١ )
( قسم چارم )
جزیره های ( پولینزیا « پولن ایشیا » ) است که مرکب از جزیره های
( ساندو ویچ « سندویچ » ) ، ( اسپوراد « سپردس» ) ، ( فونیکس« فلیکس»)
( تو که لاو ) ، ( سامو آ « سموا » ) ، ( سوسیه ته « سوسایتی» ) ، ( مارکیز
« مارکی دی ساس » ) ، ( توموتو ) ، ( قوق « كوك » ) ، ( توبو آی ) ،
( كرما دك « كرماندك » ) ميباشند .
جزیره های ساندوویچ در زیر اداره دولت امریکا وجزیره های اسپوراد
،( قوق ، كرمادك ، فونيكس ، تو كه لاو در زیر تصرف دولت انكليز . و
جزیره های سامو آ در زیر تصرف امريكا ، والمانيا ، وجزیره های سوسیه ته،
مارکیز ، توموتو ، توبوآی مال دولت فرانس است .

سوالهای امتحان
قطعه اوسترالیا در کدام سمت کره زمینست
برچند قسم منقسمست .
جزیره اوسترالیا در کدام قسمست
جزیره های صوند مال کدام دولتست
حکومت اسلامی آچه در کدام جزیره است
کوهای اتشفشان در کدام جایبشتر است
مرکز حکومت جزیره اوسترالیا چه نام دارد
جزایر هبرید جدید بدست کیست
جزایر قسم ميقرو نزیا در زیر اداره کدام دولتست

--- page 69 ---

( ٦٢ )

نقشه استراليا

--- page 70 ---

(٦٣)

جلد اول جهان نما

اثر

محمود طرزی

فى دار السلطنة كابل

( بمنه الكريم )

بسايه ترقیاتوايه اعليحضرت پادشاه معارف ايكتناه معظم ، شهريار
محبوب القلوب مكرم متبوع مقدس بادانش و دين ( سراج الملة والدين ) برای
تدريس علم جغرافیای شاگردان سال اول مکتب فیوضات مکسب (حربيه سراجيه)
يك اثر ناچيزانه را بنام ( مختصر جغرافيا ) ترتيب و تاليف كرده كسب فخر
وشرف نمودم . بعدازان برای ترئید و تسهیل معلومات اولادوطن این اثر مختصر
ديگر را بنام ( جدول جهان نما ) بران ضم و علاوه كرده عرض خدمت ميورزم :

--- page 71 ---

( 64 )
متره ، کیلومتره ،
( کیلومتر مربع )
( متر ) عبارت از گز فرانسویست که اکثر دولتها بغیر از دولت انگلیز انرا در حساب پیمایشهای مساحۀ سطح ها استعمال مینمایند. يك متره برده (دیسیمتره) و هرد سیمتره برده ( سانتیمتره ) . و هر سانتیمتره برده ( ملیمتره ) تقسیم شده است هزار (متره) رايك ( کیلومتره ) اعتبار کرده اند . . ( کیلومتر مربع ) انست که چار طرف داشته باشد . و از هر طرف هزار هزار متره باشد .
ذات مراحم صفات اعلیحضرت شهریاری مقیاس پیمایش دولت علیه خداداد افغانستان را نیز بنفس نفیس شاهانۀ خود شان اصلاح و تقریباً به متر فرانسوی ( گزشاه ) ایجاد فرموده اند كه يك گز برده ( مت ) ، و هرمت برده ( گت ) و هر گت برده ( نك ) تقسیم شده است .
انشاءالله قريباً این اختراع برگزیدۀ شاهانه رسماً بموقع تداول پیمایشها گذاشته خواهد شد .

--- page 72 ---

( ٦٥ )
جدول عمومی قطعات خمسه

نامهای
قطعه ها
مساحه سطحیه یعنی
پیمایش فراخی هر قطعه
به حساب کیلو متر مربع
مقدار نفوس شان
بر هر کیلو متر
مربع چند
نفر میرسد

اوروپا ٩،٩١٣،٤٠٠ ٣٩٨،٥٠٦،٠٠٠ ٤٠
آسیا ٤٤،٣٠٩،٨٠٠ ٨١٩،٥٥٦،٠٠٠ ١٨
افریقا ٢٩،٨٢٠،٢٠٠ ١٤٠،٧٠٠،٠٠٠ ٥
امریکا ٤٢،١٠٦،٠٠٠ ١٤٤،٢٠٩،٠٠٠ ٣
اوسترالیا ٨،٩٥٨،٠٠٠ ٤٥،٠٠٠،٠٠٠ از ١ کمتر

جمع همه ١٣٥،١٠٧،٤٠٠ ١٥٤٧٩٧١٠٠٠
سرجمع برهمه قطعات زمین بر هر کیلو متر مربع از (١١) نفر چیزی بیشتر میرسد

(جدول تقسیم نفوس روی زمین برادیان)

ادیان | نفوس

دین مبین محمدی صلی الله علیه وسلم ٣١٠،٠٠٠،٠٠٠

|کاتوليك ٢٦٠،٠٠٠،٠٠٠
عیسوی | پرو تستان ١٨٥،٠٠٠،٠٠٠
| اورتودوقس ١٢٥،٠٠٠،٠٠٠

موسوی – یعنی یهودی ١٠،٠٠٠،٠٠٠

| هندو ٣٢٠،٠٠٠،٠٠٠
مشرك | بودا و شینتو است وغیره ٣٠٩،٠٠٠،٠٠٠
| مجوسی ٩٠،٠٠٠،٠٠٠

جمع همه ١،٥٠٩،٠٠٠،٠٠٠

--- page 73 ---

( ٦٦ )

جدول مساحه سطحيه ، ومقدار نفوس ، و نام پایتختها ،

ومقدار نفوس پایتخت های دولتهای اوروپا

| نامهای حکومت ها | مساحه سطحیه | ملك شان بحساب کیلومتر مربع | مقدار نفوس | نامهای پایتخت های شان | نفوس پایتختها |
|---|---|---|---|---|---|
| دولت علیه عثمانیه | ۷۷١٦٨٣٠ | ٤٨٨٠٦٤٠٠ | استانبول | ١٢٢٥٠٠٠ |
| قرالی یونانستان | ٢٤٦٧٩ | ٢٥٠٠٩٠٠ | آتنه | ١١١٤٨٠ |
| پرنسی قره طاغ | ٩٠٨٠ | ٣٣٠٠٠٠ | چتینه | ٤٠٠٠ |
| قرالی صربستان | ٤٨٣٠٣ | ٢٣١٤٠٠٠ | بلغراد | ٩٠٠٠٠ |
| رومانیا | ١٣١٠٢٠ | ٥٤٠٠٠٠٠ | بكرش | ٢٨٠٠٠٠ |
| ایتالیا | ٢٨٦٦٨٣ | ٣٢٤٧٥٢٠٠ | روما | ٥١٢٠٠٠ |
| اسپانیا | ٤٩٧٢٤٤ | ١٧٧٤٤٠٠٠ | مادرید | ٥٠٠٠٠٠ |
| قرالی پور تکیز | ٩٢٦٠٠ | ٥٠٠٠٠٠٠ | لیزبون | ٣٠٨٠٠٠ |
| دولت جمهوری فرانس | ٥٣٦٤٠٨ | ٣٨٥١٧٩٠٠ | پاریس | ٢٧١٤٠٠٠ |
| جمهوری اسویچره | ٤١٢٤٦ | ٣١١٩٠٠٠ | برن | ٦٦٢٨٠ |
| قرالی بلژيك | ٢٩٤٥٦ | ٦٧٤٤٥٠٠ | برو كسل | ٥٧٠٠٠٠ |
| فلامنك | ٣٣٠٠٠ | ٥١٣٩٥٠٠ | آمستردام | ٥٣٠٠٠٠ |
| | | | | | شهر لاهی نیز بنظر پایتخت دیده میشود |
| امپراطوری المانیا | ٦٢٤٥٠٠ | ٤٤٣٦٧٠٠٠ | برلین | ١٩٠٠٠٠٠ |
| امپراطوری استریا | ٦٢٥٥٠٠ | ٤٤٧٤٤٦٠٠ | ویانه | ١٦٧٤٩٠٠ |
| قرالی انگلتر | ٣١٤٣٣٩ | ٤٠٩١٩٠٠٠ | لندن | ٤٥٣٦٠٠٠ |
| قرالی دانيمارك | ٣٩٨٦٥ | ٢٤٦٠٠٠٠ | قوپنهانغ | ٤٨٠٠٠٠ |
| قرالی اسوج نوروج | ٧٧٦٠٠٠ | ٧٢١٩٨٠٠ | استخو هولم | ٣٠٣٠٣٠٠ |
| امپراطوری روس | ٥٠٥١٥٠٥٧ | ١١٠٨٩٨٠٠ | سن پترسبورك | ١٤٣٠٩٣٠ |

--- page 74 ---

( ٦٧ )
جدول مساحه سطحيه و مقدار نفوس ، و نام پایتخت های
دولتهای مستقل قطعه آسیا ، ممالکیکه سراسر در زیر تصرف دولتهای اوروپا
در اسيا ست داخل این جدول نیست
نامهای حکومتها | مساحه سطحيه بكتاب كیلومتر مربع | مقدار نفوس | نام پایتختها | مقدار نفوس
افغانستان (١) | ٥٥٨١٠٠٠ | ٥١٥٠٠١٠٠٠ | کابل | ٨٠١٠٠٠
ایران | ١٤٦٤٥١٠٠٠ | ٩١٠٠٠١٠٠٠ | طهران | ٢٥٠١٠٠٠
بلوچستان | ٣١٥١٠٠٠ | ٥٠٠١٠٠٠ | کلات | ١٣٠٠٠٠
بخارا | ٢٠٥١٠٠٠ | ١١٢٥٠١٠٠٠ | بخارا | ٧٠٠١٠٠٠
خیوه | ٦٠١٠٠٠ | ٦٧٠٠١٠٠٠ | خیوه | ٣٠١٠٠٠
نیپال | ١٥٤١٠٠٠ | ٣١٠٠٠١٠٠٠ | قاتماندو | ٥٠١٠٠٠
بوتان | ٣٤١٠٠٠ | ٢٠٠١٠٠٠ | تاسی سیدون | نامعلوم
مالاقه | ٩٠١٠٠٠ | ١١٢٥٠١٠٠٠ | سینکاپور | ١٨٠١٠٠٠
قامبوج | ١٠٥١٠٠٠ | ١٠٠٠١٠٠٠ | پنوم پن | ٣٥٠٠٠٠
انام | ٤٣٠١٨٨٠ | ٦١٠٠٠١٠٠٠ | هویه | ٣٠١٠٠٠
سیام | ٦٧٧١٠٠٠ | ٦١٢٣٠١٠٠٠ | بانقونق | ٦٠٠١٠٠٠
چین | ١١١١٢٦١٠٠٠ | ٣٣٣١٣٣٠١٠٠٠ | پکین | ١٦٥٠١٠٠٠
قوره | ٢٢٠١٠٠٠ | ٧١٥٠٠١٠٠٠ | سه ئول | ٢٠٠٠٠٠٠
ژاپونیا | ٤١٧١٤٠٠ | ٤٦١٥٢٠١٠٠٠ | توكيو | ١٤٤٤١٠٠٠
(۱) از کتابی که ما اقتباس کرده ایم مساحه سطحیه و مقدار نفوس افغانستان را
همینقدر نوشته اند . ولی حقیقت اصلی آن معلوم نیست .

--- page 75 ---

( ٦٨ )

جدول مساحه سطحيه ، ومقدار نفوس ، و نامهای پایتختها ،
و مقدار نفوس پایتختهای قطعه افریقا

اسامی حكومتها مساحه سطحيه مقدار نفوس مقر حكومت مقدار نفوس 
عمومی پایتخت

فاس ٨١٢٠٠٠ ١٠٠٠٠٠٠٠ مراكو ١٥٠٠٠٠
لیبریا ٨٥٠٣٥٠ ١٠٤١٨٠٠٠ مون رودیا ٥٠٠٠٠
اشانتی ١٨٧٠٩٠٠ ٢٠٥٠٠٠٠٠ قوماسی ٧٠٠٠٠
داهومه ١٥٧٠٠٠٠ ١٠٠٠٠٠٠٠ ابومی ٢٣٠٠٠
ماسينا ١٣٥٠٠٠٠ ١٠٠٠٠٠٠٠ طومبوقدو ٢٠٠٠٠
بامارا ٢٨٠٠٠٠٠ ١٠٠٠٠٠٠٠ سغو ٣٠٠٠٠
سوقوطو ٤٤٠٠٠٠٠ ٤٠٠٠٠٠٠٠ سوقوطو ٢٥٠٠٠
بورنو ١٤٠٠٠٠٠ ٥٠٠٠٠٠٠٠ قوقا ٦٠٠٠٠
وادای ٤٤٤٠٠٠ ٢٠٦٠٠٠٠٠ ابشا ٣٠٠٠٠
باغیرمی ١٤٠٠٠٠٠٠ ٢٠٢٥٢٠٧٨٠ ماسانیه نامعلوم
قونغو ٢٠٧٠٥٠٠ ١٣١٠٠٧٠ بوما ٣٠١٠٠
اورانژ ٨٦٧٠٥٠٠ ٣٠٨٠٥٦٠ بلو مفونتن ٨٠٠٠
ترانسوال ٣٠٠٠٠٠٠ ٢٣٠٢٦٠ پره توریا ١٠٠٠٠٠٠
زنگبار ٥٤٠٠٠٠ ٤٠٠٠٠٠٠٥٠٠ زنگبار ٨٠٠٠٠
حبشتان آدیس آبابا

--- page 76 ---

( ٦٩ )
جدول مساحه سطحیه و مقدار نفوس ، و نامهای مرکزهای حکومت
و نفوس مرکزهای حکومت قطعه امریکا
مساحه سطحیه
نامهای حکومتها بحساب کیلومتر مربع | مقدار نفوس عمومی | پایتخت ها | مقدار نفوس پایتختها
متحدهٔ امریکا | ۹،۲۱۲،۳۰۰ | ٧٦،٣٠٠،٠٠٠ | واشنغتون | ٢٧٠،٠٠٠
مکسیکا | ١،٩٤٦،٥٠٠ | ١٣،٥٠٠،٠٠٠ | مکسیقو | ٣٥٠،٠٠٠
غواته مالا | ١٢٥،١٠٠ | ١،٣٦٠،٠٠٠ | غواته مالا | ٧٠،٠٠٠
سان سالوادور | ٢١،٠٧٠ | ٨٠٠،٠٠٠ | سان سالوادور | ٥٠،٠٠٠
هوندوراس | ١١٢،١٢٠ | ٤٠٠،٠٠٠ | ته کوسیغالپا | ١٤،٠٠٠
نیقاراغوا | ١٢٣،٩٥٠ | ٥٥٠،٠٠٠ | ماناغوا | ٤٥،٠٠٠
قوستاریقا | ٦٠،٠٠٠ | ٢٦٠،٠٠٠ | سن ژوزه | ٢٥،٠٠٠
قولومبیا | ١،٣٣٠،٠٠٠ | ٣،٨٨٠،٠٠٠ | بوغاتا | ٩٦،٠٠٠
وه نه زوللا | ١،٠٤٤،٠٠٠ | ٢،٣٢٣،٠٠٠ | قاراقاس | ٧٢،٠٠٠
ئه قو آتور | ٣٠٧،٢٤٣ | ١،٥٠٠،٠٠٠ | کیتو | ٨٠،٠٠٠
په رو | ١،٠١٣،٧٠٠ | ٤،٣٠٠،٠٠٠ | لیما | ١٠٢،٠٠٠
بره زیلیا | ٨،٣٣٧،٢٠٠ | ١٥،٠٠٠،٠٠٠ | ریودوژانیرو | ٥٢٠،٠٠٠
بولیویا | ١،٣٣٠،٠٠٠ | ٢،٢٧٠،٠٠٠ | شوکیزاغا | ٢٤،٠٠٠
شیلی | ٧٥٣،٠٠٠ | ٣،٤٣٠،٠٠٠ | اسانتاغو | ٢٠،٠٠٠
پاراگوای | ٢٥٣،٠٠٠ | ٥٣٠،٠٠٠ | سونسپون | ٤٥،٠٠٠
اوراگوای | ١٨٦،٩٢٨ | ٨٢٥،٠٠٠ | مونته ویدو | ١٧٥،٠٠٠
ارژانتین | ٢،٨٧٧،٤٠٠ | ٥،٠٠٠،٠٠٠ | بونوس آیرس | ٧٠٠،٠٠٠
هایتی | ٢٨،٦٧٦ | ٩٦٠،٠٠٠ | پورتو پرنس | ٦٠،٠٠٠
سن دومینیک | ٤٨،٥٧٧ | ٢٧٠،٠٠٠ | سن دومینیک | ٢٠،٠٠٠
جدول مساحهٔ سطحیه ، و مقدار نفوس و مقر حکومتها، و مقدار نفوس حکومتهائیکه در اوسترا لباست
نامهای حکومتها | مساحهٔ سطحیه بحساب کیلومتر مربع | مقدار نفوس | شهرها | مقدار نفوس
اچه | ٥٣،٢٢٢ | ٥٢٩،٠٠٠ | اچه | ٣٥،٠٠٠
بورنه ئو | ٢١٠،٠٠٠ | ٦٠٠،٠٠٠ | برونی | ٣٠،٠٠٠
طونقا | ٩٩٧ | ٢١،٠٠٠ | نوقو الوفا | نامعلوم

--- page 77 ---

(۷۰)
جدول ممالک اروپا که در هر ملک برهر کیلومتر مربع چند نفر میرسد
نامهای ممالک
مساحه سطحیه
برهر کیلومتر مربع چند نفر میرسد
اوروپای عثمانی
۲۶۶،۰۳۷
٣٦
یونانستان
٦٤،٦٧٩
۲۷
قره طاغ
۹،۰۷۰
٢٥
صربستان
٤٨،٣٠٣
٥٢
رومانیا
١٣١،٠٢٩
٤٥
ایتالیا
٢٨٦،٦٨٣
۱۱۳
اسپانیا
٤٩٧،٢٤٤
٣٦
پورتکیز
٩٢،٦٠٠
٦١
فرانس
٥٣٦ ، ٤٠٨
٧٤
اسویجره
٤١ ، ٢٤٦
٨٥
بلژیک
٢٩ ، ٤٥٦
٢١٢
فلعنك
٣٣،٠٠٠
١٥٨
المانيا
٥٤٠ ، ٧٠٠
١٠٤
اوستریا
٦٢٥ ، ٥٠٠
۷۲
انكليز
٣١٤، ٣٣٩
١٣١
دانمارک
٣٩ ، ٦٦٥
٢٦
اسوج نوروج
٧٧٦ ، ٠٠٠
۸
روس
٥ ، ٥١٥ ، ٠٥٧
۲۱
جدول شهرهای بزرگ روی زمین که نفوس شان از پنجصد هزار بیشتر است
نام شهر
موقع آن
مقدار نفوس
لندن
در انگلستان
٤ ، ٧٠٥ ، ٧٣١
ينورك
در متحده امریکا
٢ ، ٧١٦ ، ١٣٦
پاریس
در فرانس
٢ ، ٧١٣ ، ٠٦٨
قانطون
در چین
٢ ، ٥٠٠ ، ٠٠٠

--- page 78 ---

( ٧١ )

برلین در المانیا ۲۰٤٠٠٠٠٠
شیکاغو در متحده امریکا ١٠٨٧٢٠٨٨٠
ویانه در اوستریا ١٠٨١٦٠٣٠٣
پکین در چین ١٠٦٥٠٠٠٠
توکیو در ژاپن ١٠٤٤٠٠١٢١
پترسبورغ در روس ١٠٣٣٩٠٣٧٥
فیلادلفیا در متحدهٔ امریکا ١٠٣٦٧٠٧١٦
استانبول در دولت علیه عثمانیه ١٠٢٢٥٠٠٠
موسقوا در روس ١٠٠٣٨٠٥٩١
سیانقشان در چین ١٠٠٠٠٠٠٠
چانچاو در چین ١٠٠٠٠٠٠٠
سینغان در چین ١٠٠٠٠٠٠٠
تیه‌ن‌جین در چین ١٠٠٠٠٠٠٠
بوشوس آیرس در آرژانتین امریکا ٩٠٨٠٤٩٢
هانقاو در چین ٨٧٠٠٠٠
کلکته در هندوستان ٨٤٧٠٧٩٦
اوزاق در ژاپن ٨٢١٠٢٣٥
بمبئی در هندستان ٧٧٦٠٠٠٦
هامبورغ در المانیا ٧٧٢٠٨٥٢
غلاسقوو در انگلستان ٧٦٠٠٤٢٣
بوداپشت در مجارستان ٧٣٢٠٠٠٠
لیوه ریول در انگلستان ٧١٦٠٨١٠
ریودوژانیرو در بره‌ژیلیا ٧٠٠٠٠٠٠
هانغ چاو در چین ٨٥٠٠٠٠
قوچاو در چین ٦٥٠٠٠٠
وارشاو در روس ٦٣٨٠٢٠٨
شانقهای در چین ٦٢٠٠٠٠
سن لویی در متحده امریکا ٦١٢٠١٧٩
بانقوق در صیام ٦٠٠٠٠٠٠

--- page 79 ---

( ۷۲ )
بوستون در متحدة امريكا ٦١٨ ، ٥٩٤
بروكسل در بلژيك ٥٨٠٠٠٠٠
قاهرة مصر در دولت عليه عثمانيه ١٨١ ، ٥٦٥
ناپولی در ايتاليا ٥٤٠ ، ٥٦٣
مونيخ در المانيا ٥٦٢٠٠٠٠
مانچستر در انگلستان ٤٨٦ ، ٥٠٣
امستردام در فلامنك ٥٣٤ ، ٥٤٦
مادريد در اسپانيا ٥٨٥ ، ٥٣٩
بيرمنغام در انگلستان ٢٩ ، ٥٣٣
درسد در المان ٥٣٣٠٠٠٠
مارسلونا در اسپانيا ٥٣٣٠٠٠٠
بالتيمور در متحدة امريكا ٣١٣ ، ٥٣١
مكسيقو در مكسيقا ٧٢٣ ، ٥٣٠
مادراس در هندستان ٣٤٦ ، ٥٠٩
سيدنهی اوستراليا ٦١٠ ، ٥٠٨
مالبورن اوستراليا ١١٠ ، ٥٠٢
سوچاو در چين ٥٠٠٠٠٠٠
نانكينغ در چين ٥٠٠٠٠٠٠

خاتمه واعتذار

جدول جهان نما را انشاء الله در ثانی بیشتر ازين وسعت داده خيلی مكمل يك اثری بوجود آورده خواهد شد. درينوقت برای نمونه واتخاذ مسلك بهمين قدر اكتفا ورزيديم .
چون فن جليل جغرافيا را اين مولف عاجز در ممالك عثمانی تحصيل كرده ام از انسب اصطلاحات جغرافيا و اسامی شهر ها را بهمان اصول وقاعدة متداولة مكتبهای همانجا نوشته ام. حال آنكه در ( مكتب مباركة حبيبيه ) شاگردان وطن عزيز ما جغرافيا را به اصول متداولة مكتبهای هند تحصيل ميكنند لهذا برای آنكه اشتباه حاصل نشود اكثر اسامی را بواسطه محررين اداره ارجمندان عبدالهادی خان و عبدالرحمن خان كه از تحصيل يافتگان مكتب حبيبيه ميباشند تا بدرجة ممكن به اصول متداولة مطبوعه تطبيق داديم. و هر دو اصطلاح اسامی را نوشتيم. نقشة قطعات پنجگانه زمين وكرة مجسمه وكره مسطحه را نيز بمعرفت چيره دستی میرزا محمد جعفر خان قندهاری كه سررشته كارهای اخير اما در مطبعه میباشند ساختیم. اميد است كه اين هدیه ناچيزانه سراج الاخبار افغانيه موجب استفادة ابتدائی قارئين كرام گردد . واگر قصور و نقصانی بینند نظر خطاپوش ارباب عرفان آنرا عفو فرمايند ( محمود طرزی )

--- page 80 ---

اعلان

از اداره

کتاب سال اول سراج الاخبار افغانیه مجلد
کتاب سال دوم « « « مصور مجلد
کتاب سال سوم « « « مصور مجلد
کتاب سال چهارم مصور مجلد
علم و اسلامیت
آیا چه باید کرد؟
ادب در فن
توحید
مختصر جغرافیای عمومی
این کتابهای فوق در اداره موجود است . هر کس به آرزوی
خریداری آنرا داشته باشد به اداره مراجعت کند .

--- page 81 ---

اعلان
از مطبعه عنایت
قیمت روپیه کابلی
سیاحت در دورا دورزمین بهشتاد روز مجلد ۲
سیاحت در جو هوا مجلد ۲
سیاحت در زیر بحر مصور مجلد ٤
از هردهن سخنی و از هر چمن سمنی مجلد ۲
روضه حکم مجلد ۲
پرا کنده مصور مجلد ۲
جزیره پنهان مصور مجلد ٦
هر کس که آرزوی خریداری این کتابهای مافوق را
داشته باشد از خود مطبعه عنایت در ده افغانان از نزد
عبد الرءوف سرمرتب و از دکان یار محمد کتابفروش
در بازار ارك و از دکان حاجی غلام محمد خان تاجر کتب متصل
مدرسه شاهی بقیمتهای معنیش خریداری کرده میتوانند.
و اگر از خارج افغانستان آرزوی خریداری کتابهای
مافوق را بکنند با مدیر سراج الاخبار افغانیه مخابره کنند.

--- page 82 ---

[BLANK PAGE]

--- page 83 ---

[BLANK PAGE]

--- page 84 ---

[BLANK PAGE]

--- page 85 ---

[BLANK PAGE]