Afghanistan Digital Library adl0152 http://hdl.handle.net/2333.1/dncjsxrx This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser. When referring to or citing this item please use the "handle" URL and not this document or the URL from which you downloaded it. All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial. NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu (عدد) ۱۰ کتبخانه مطبعة عنايت (عدد) ۱۰ اطاعت اولی الامر دارالسلطنه كابل در مطبعه عنایت بزیور طبع آراسته کردید سنه ۱۳۳۴ [BLANK PAGE] ( عدد ) کتبخانه ( عدد ) ۱۰ مطبعة ۱۰ عنایت اطاعت اولی الامر دار السلطنه کابل در مطبعه عنایت بزیور طبع آراسته گردید سنه ١٣٣٤ [BLANK PAGE] (۳) بسم الله الرحمن الرحیم افاده مرام این امر از بدیهیات وغیر محتاج تفکر است که چون ارادۀ ازلی حضرت الهی جل جلاله بترقی حالت ملتی متعلق کردد جمیع ارادات افراد ملت را بیکطرف متوجه ساخته وشقاق ونفاق را از حقیقت بواطن شان مرفوع ومدفوع کردانیده همکی افراد ملت متفق اللفظ والمعنی در ترقی دین ودنیا ساعی وجاهد بوده یکی در تحصیل مقصد آندیکر کوشیده و هر فرد مقصد برادر مسلمان خود را مقصد ومراد خود دانسته تا اینکه مقاصد همکنان همان يك كرديده يك اتحاد ذاتی واتفاق حقیقی بروز میکند که درعین کثرت افراد ملت يكوحدتی ملاحظه میشود ونتیجۀ آن سعادت دارین بوده درمملکت صغير فوائد كثيرۀ مادی ومعنوی حاصل میکردد و ترقیات فوق العاده درمدت قلیل نمایان میشود که درممالك (٤) وسیمه کبیره که ازین سعادت اتحاد و اتفاق محروم باشند در مدتهای بسیار همچنان نتایج حسنه ظهور نموده نمیتواند . و این سعادت اتفاق و اتحاد از چه حاصل میشود معلوم است که علت اصلی آن ( اتحاد مقصد است ) که اگر مقصد جميع افراد ملت ترقی دین باشد دین شان ترقی میکند و اگر بترقی دنیا متفقاً متوجه کردند دنیای شان ترقی میکند و تحصیل این مطلب اعلیٰ و مقصد اقصای ( اتحاد مقصد ) که مایه سعادت دارین و ترقی کونین است در اطاعت و اتباع فرد اول ورکن اکمل دین و دولت و روح وروان رعیت که وجود باجود خلیفه زمان و سایه حضرت رحیم رحمن است انحصار دارد و بجز این امکان حصول ندارد زیرا که چون اراده ازلی برین رفته است که در هروقت و هرزمان بندگان خود را بی وجود انبیا و رسولان برحق براه راست نیاورده و هدایت و ارشاد شان را بذریعه انبیای زمان حاصل داشته و بعد از ختم نبوت خلفای راشدین را جانشین پیغمبر مقرر فرموده و همان وظیفه مقدسه هدایت و ارشاد عبادر ابردوش ایشان گذاشته و بعد از زمان خلافت راشده حقوق خلافت راشده را بر ذمه سلاطین اسلام وضع فرموده تا زمانیکه مسلمانان اطاعت و محبت خلفای اسلام را حرز جان می دانستند دین و دنیای شان ترقی و تعالی نموده سلطنت اسلامی بعلو شان و ترقی و وسعت نمایان (۵) رسید و از آن زمان باز که مطلب اعلای (اتحاد مقصد) برطرف گشته و مقاصد مسلمانان از یکدیگر متغایر گردیده واضح ولایح است که حالت اسلام و سلطنت اسلامیه نیز رو بتنزل و تسفل داشته است بناءً علی هذا ماملك افغان را که والحمدلله والمنه يك دين و يك مذهب و یک پادشاه دینپناه داریم و بحمیت ذاتی و شجاعت فطری متصف میباشیم - و مقصد پادشاه و رعیت و جمیع افراد مملکت ما يك است و از مراحم ایزدی و تفضلات صمدی برعیتی شهریار دین دار مراحم شعار (اعلیحضرت سراج الملة والدین) افتخار داریم و رضای خداوند تعالی و تقدس ـ و پیغمبر مقدس علیه الصلوة والسلام را در رضا و اطاعت پادشاه خود بحکم دین و ایمان خود منحصر میدانیم و افنای روح و روان خودها را در اطاعت اولی الامر فرض ذمت و لازم همت دانسته و میدانیم و از همین عطیهٔ کبرای الهی که (اتحاد مقصد) پادشاه و رعیت است امید وار ترقیات فوق العادهٔ دین و دنیا بوده و میباشیم . فرض ذمت ما رعایاست که شکرانهٔ این نعمت عظمی را بجا آورده و دوام این سعادت را از حضرت فیاض مطلق جل جلاله بصد نیاز مسئلت نمائیم . یارب این نعمت که ما را داده در تزاید دار تا یوم القیام (٦) و علاوه از ادای شکرانه الهی توجه تام بداریم که در باب اتحاد و اتفاق همدیگر کوشان باشیم واوامر الهیه و ارشادات نبویه را که مدار سعادت ماست در باب اتحاد و اتفاق و اطاعت و محبت خلیفه زمان و شهریار دوران همواره مدنظر خود داشته باشیم که خدای زمین و آسمان و پیغمبر انس و جان و امامان دین و ایمان و مقتدایان ما درین باب چه فرموده و برای رفتار ما مسلمانان افغان درین جزو زمان چه دستورالعمل عطا فرموده شده است درین اوراق بعض اوامر الهیه و سنن نبویه و اعمال و اقوال ائمة دین مبین را که تعلیم و تعلم آن برای اولاد وطن مقدس و باقی افراد رعایا ضروری بود تحریر شده در ( مطبعه عنایت ) که از مراحم معارف پروری همت عالی نهمت حضرت شهزاده عالی متعالی جناب معین السلطنه صاحب افخم ابقاه الله تعالی تأسیس یافته است هزاران هزار بطبع رسیده در مدارس دولت مفت و رایگان تقسیم و توزیع فرموده و میفرمایند — الله تعالى و تقدس عامة افراد افغان را توفیق عطا فرماید تا این اوامر سنیه را بگوش هوش شنیده و بر طبق آن عمل فرمایند — (انه قريب مجيب) آمین یارب العالمین (المؤلف حقير عبدالرب عفی الله عنه) [ornament] (۷) هو الله الموفق بسم الله الرحمن الرحيم اطاعت اولی الامر (۱) آیات کلام الهی - يا ايها الذين امنوا اطيعوا الله واطيعوا الرسول واولی الامر منكم فان تنازعتم في شيء فردوه الى الله والرسول ان كنتم تؤمنون بالله واليوم الاخر ذلك خير واحسن تأويلا . (سورة نسا ء پارة ه) يعنى اى صاحبان ايمان اطاعت خدا ورسول واميران خود را بر خود لازم گيريد - ودر امر يكه يكديگر نزاع وخلاف نمائيد بامر خدا ورسول مراجعه كنيد اگر ايمان بخدايتعالى وروز (۸) اخرت داشته باشید و این همه ارشاد الهی برای شما خیرو موجب انجام نيك است. (۲) احادیث نبوی عن ابي هريرة رضی الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم من اطاعنى فقد اطاع الله ومن عصانى فقد عصى الله ومن يطع الامير فقد اطاعنى ومن يعص الامير فقد عصانى وانما الامام جنة يقاتل من ورائه ويتقى به - ( صحيح بخاری وصحيح مسلم ) یعنی حضرت ابو هریره که یکی از اجله اصحاب حضرت رسالتمآب عليه الصلوة والسلام است روایت نمود که آنحضرت فرموده است كسيكه اطاعت نمود مرا اطاعت کرد خدا را وكسيكه نافرمانی نمود مرا نافرمانی کرد خدارا و شخصیکه اطاعت نماید امیر را اطاعت کرد مرا و آنکه نافرمانی ورزد امیر را عصيان ورزید مرا و پادشاه سپر است که در عقب وی کار زار کرده میشود و نگهداری نیز بوی نموده میشود - یعنی مقاتله ومغلوبتی اعدا و حفظ ونگهداری رعایا هر دو منحصر در وجود پادشاه است - ( ازین ارشاد نبوی باین نتیجه رسیدیم که مقاتله با اعدا بدون متابعت و امر پادشاه مخالف او امر پیغمبر ما است ) . (۹) (عن ام الحصین رضی الله عنها قالت قال رسول الله صلی الله علیه وسلم ان امر علیکم عبد مجدع یقودکم بکتاب الله فاسمعوا له واطیعوا . (صحیح مسلم) یعنی حضرت ام الحصین رض که یکی از زنان صحابیات حضرت رسالتمآب و راوی بسی از احادیث شریفه میباشد میفرماید که آنحضرت علیه الصلوة والسلام فرمود اگر غلام کوش و بینی بریده بر شما امیر گردد که بحکم کتاب خدایتعالی اداره امور شما را مینماید پس قبول امر او و اطاعت او بر شما لازم و واجب است . (عن انس رضی الله عنه ان رسول الله صلی الله علیه وسلم قال اسمعوا و اطیعوا وان استعمل علیکم عبد حبشی كان رأسه زبيبة : - (صحیح بخاری) یعنی حضرت انس بن مالك رض که خادم حضور حضرت رسالتمآب بوده است فرمود که حضرت رسول مقبول علیه الصلوة والسلام فرمود قبول امر و اطاعت را بر خود لازم شمارید اگرچه عامل شما غلام حبشی باشد که سر او مانند دانه مویزی بوده باشد مراد این است که عامل خلیفه مانند خود خلیفه لازم الاطاعت است و مراد از خوردی سر نقصان عقل عامل است که بقرار ارشاد حضرت خیر العباد نقصان عامل خلیفه موجب (۱۰) عدم اطاعت او نباید شد - بلکه عدم اطاعت عامل موجب عدم اطاعت خلیفه میکردد - (عن ابي هريرة رضی الله تعالى عنه قال سمعت رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم يقول ( من خرج من الطاعة فمات مات ميتة جاهلية ومن قاتل تحت راية عمية ويغضب لعصبية فقتل فقتلة جاهلية ومن خرج على امتى بسيفه يضرب برها وفاجرها ولا يتحاشى من مؤمنها ولا يفى لذي عهد عهده فليس منى ولست منهم) - ( صحیح مسلم ) یعنی حضرت ابوھریره رض فرموده است که ازان حضرت علیه الصلوة والسلام شنیدم که میفرمودند کسیکه از اطاعت پادشاه خارج گشت و دران حالت مرد مرک او مرک جاهلیت است که احکام مسلمانی بروی جاری نمیگردد و کسیکه زیر بیرق نامعلوم (یعنی بیرقی که حقیت و حقیقت آن معلوم نباشد ) مقاتله کند و برای تعصب قومی بغضب شده مقتول کردد - قتل او نیز بقسم جاهلیت است - و شخصیکه برامت من شمشیر خود را کشیده نیکو کار و بدکار آنرا یکسان بزند و از مؤمن امت من کناره جوئی ننماید و با صاحب عهدی وفای عهد ننماید پس اینچنین اشخاص نه از من اند و نه من از ایشانم - هر گاه بنظر بصیرت این اوامر سنیه و این ارشادات نافعه که درین حدیث (١١) شریف حضرت فخر النبین ورود یافته است دیده و ملاحظه شود بر ظاهر میگردد که اصول اصلاحات کلیه دران مندرج بوده اجمال اوامر آن بقرار ذیل است : - (١) مرگ اشخاص باغى مرگ جاهلیت است . (۲) كسانیکه در يك امر نامعلوم و خيال خامی باپادشاه زمان مقاتله کنند وزیر بيرق فساد وفتنه اجتماع نمایند و کشته شوند کشته آنان از جاهلیت است نه شهادت . (۳) كسانيكه بسبب تعصبات قومی و دشمنیها و کینه های داخلی بغضب آمده يكديگر خود را میکشند و برخلاف اوامر پادشاه در بین خود ها فساد و فتنه بر پا میدارند قتل آنان از جاهلیت است نه قتل شهادت - (٤) كسیكه بکشت وخون راغب ميكردد - ونيك وبد مسلمانانرا یکسان میکشد و وفای عهد نداشته باشد اینهمه امور موجب عدم رضا و بیزاری حضرت پیغمبر (ص) سید البشر ما است ـ که از حضرت فياض مطلق نجات قوم و اولاد وطن خود را از ان خواستکاریم آمین . عن عوف بن مالك (ن) الاشجعى رضى الله تعالى عنه قال خيار ائمتكم الذين تحبونهم ويحبونكم وتصلون عليهم ويصلون عليكم وشرار ائمتكم الذين تبغضونهم و يبغضونكم وتلعنونهم ويلعنونكم قال قلنا (۱۲) یا رسول الله افلا ننابذهم عند ذلك قال لاما اقاموا فيكم الصلوة ـ لاما اقاموا فيكم الصلوة الا من ولی علیه وال فرآه یأتی شيأ من معصية الله فلیكره مایاتى من معصية الله ولا ينزعن يدا من طاعة ( صحيح مسلم ) یعنی حضرت عوف بن مالك اشجعی صحابی حضرت رسول مقبول علیه الصلوة والسلام فرموده است که بهترین پادشاهان شما آنانند که شما ایشان را دوست داشته باشید وایشان شمارا دوست داشته باشند ـ وشما داعى ومادح ایشان باشید وایشان داعی ومادح شما وبدترین پادشاهان شما آنانند که شما آنانرا مبغوض بدارید ـ وآنها شمارا وشما مذمت کننده وبدکوى آنان باشید وآنها ازشما ـ حضرت عوف که راوى حديث است میگوید که مایان جماعة حاضرين اصحاب بحضور حضرت رسالت مآب معروض داشتیم که اگر پادشاهان ما از قسم دوم باشند آیا پادشاهی آنان باقی میاند و آیا مابا ایشان معارضه نمائیم واطاعت ایشان را از گردن خودها نیفكنيم آنحضرت عليه الصلوة والسلام بشدت تمام فرمود که تازمانيكه در بين شما نماز را بپادارند واز نماز انكار نکنند هرگز معارضه ایشان را روا مدارید ـ هرگز معارضه ایشان را روا مدارید وتكرار اين فقره براى تأکید است بعد ازان چنین ارشاد فرمود که آگاه باشید اى امت مرحومه باینکه ( ۱۳ ) شخصی که در تحت حکومت و ولایت والی باشد و معصیتی را از معاصی خدای تعالی از والی خود ببیند پس لازم است که همان معصیت را در دل مکروه پندارد - اما هرگز دست را از اطاعت والی باز نکشد - از مفاد سراسر سداد این حدیث مبارك ( نتایج ذیل حاصل می شود ) (۱) اینکه امیران مسلمانان نيك وبد میباشند وبهترین پادشاهان آنانند که ایشان از رعیت راضی باشند ورعیت از ایشان و بدترین پادشاهان بر عکس میباشند . (۲) اینکه اگر پادشاه مسلمانان خداناخواسته مبغوض قوم بگردد وقوم مبغوض پادشاه شود پس تاوقتیکه آثار اسلام مانند برپاداشتن نماز وغیره شعایر اسلام را ترك ننموده باشد رعایا را باوجودمبغوضیت طرفین اطاعت پادشاه لازم وواجب است و مبغوضیت وعدم رضا از پادشاه بهیچ گونه مجوز نافرمانی نیست . (۳) اینکه اگر افراد رعیه از والی و پادشاه خود ارتکاب معصیتی را از معاصی خدای تعالی معاینه دارند پس بقرار امر پیغمبر لازم است که همان معصیت را در دل مکروه پنداشته از درگاه خداوند جل شانه سوال نمایند که همان معصیت بطاعت مبدل گردد وبسبب دیدن معصیت هرگز از اطاعت دست نکشند که دیدن معصیت عذر عدم اطاعت نمیتواند شد . (١٤) ( عن عبد الله بن عمر رضی الله تعالى عنهما قال سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول من خلع يدا من طاعة لقى الله يوم القيامة ولا حجة له - ومن مات وليس في عنقه بيعة مات ميتة جاهلية ( صحيح مسلم ) یعنی حضرت عبد الله بن امیر المؤمنین عمر ابن الخطاب رض فرموده است که از آنحضرت عليه الصلوة والسلام شنیدم که میفرمودند کسیکه دست را از اطاعت و فرمان برداری کشید در روز قیامت با خدای تعالى ملاقی میشود و هیچ حجت و سند نجات برای او موجود نخواهد بود - وشخصیکه بمیرد و در گردن او بیعتی نباشد این مرك او از جاهلیت است . مفاد حديث مبارك (۱) اینکه دست کشیدن از اطاعت پادشاه زمان موجب باطل گشتن جميع دلايل نجات اخروی مؤمن است یعنی اگر دلایل بسیاری از عبادات برای نجات اخروی داشته باشد و در اطاعتش خلل راه یابد این درد بیدرمان همگی را باطل میسازد ( الله تبارك وتعالى قوم ورعیه افغانستانرا ازین مصیبت نجات بخشد ) (۲) اینکه اشخاصیکه در یاغستانات بود و باش دارند و یا پادشاه مسلمانان بیعت نکرده اند و در کردن ایشان قلاده اطاعت پادشاه مسلمان نیست مرك همکنان مرك جاهلیت است . (١٥) الحمد لله هزاران هزار شکر مرحضرت منعم حقیقی راست که ملت افغان از قوم خود پادشاه مسلمان دیندار دارند - وازمرك جاهلیت برطرف میباشند . عن عرفجة رضی الله تعالی عنه قال سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول انه ستكون هنات وهنات فمن اراد ان يفرق امر هذه الامة وهى جميع فاضر بوه بالسيف كاينا من كان - ( صحیح مسلم ) یعنی حضرت عرفجة صحابى رض میفرمايد كه از حضرت رسالت مآب عليه الصلوة والسلام شنیدم که میفرمودزوداست که فسادها وشرور زیادی واقع کردد ـ پس کسیکه اراده کند تفریق امر امت را در حالیکه امت جمع ومتفق باشد بشمشیر بزنید وبکشید آن تفریق دهنده را هر کسیکه باشد . مفاد حديث مبارك (١) معجزه طاهره آنحضرت (ص) ازين حدیث ثابت میشود که بوقوع شرور وفسادات ونزاع درامر خلافت قبل ازوقت آن خبر داده اند وهدايت اصحاب وباقی مسلمانان را فرموده اند . (۲) اینکه تفریق دهنده امرامت بعد ازانکه بر شخصی اجتماع شان حاصل کردد هر که باشد لازم القتل است - ومراد این است که اگر شخصی مدعی فضیلت باشد و باعث وموجب تحريك فتنه كرده (١٦) و در اجتماع مسلمانان خلل افگند همان شخص با وجود فضیلتش واجب القتل است زیرا که تصریحات اوامر شرعیه و هدایات نبویه مقتضی بقای امن و امان و دفع فساد و فتنه میباشد و تحريك فتنه اگر چه فرضاً برای نتیجه نيك باشد بحکم شرع انور ممنوع و محرك آن واجب القتل است . ( وعنه قال سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول من اتاكم وامرکم جمیع على رجل واحد یرید ان یشق عصا كم او یفرق جماعتكم فاقتلوه . ) ( صحيح مسلم ) یعنی و نیز حضرت عرفجه (رض) که راوی حدیث سابق است فرموده است که شنیدم از حضرت رسول مقبول عليه الصلوة والسلام که میفرمودند . چون امارت شما بر مردی قرار یافته باشد و اجتماع شمایان حاصل باشد پس هر که ارادۀ خلل اندازی در اتفاق شمایان بنماید یا تفریق دهد جماعت شما را بکشید او را . ( عن عبد الله بن عمر رضى الله تعالى عنهما قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم من بايع اماما فاعطاه صفقة يده وثمرة فؤاده فليطعه ان استطاع فان جاء آخر ينازعه فاضربوا عنق الآخر ) . ( صحیح مسلم ) یعنی حضرت عبد الله بن عمر فاروق رضى الله تعالى عنهما (۱۷) روایت نموده است که آنحضرت علیه الصلوة والسلام فرمودند کسیکه بیعت کرد بپادشاهی و پیمان دست و ثمره دل خود را بوی داد پس لازم است که تاوقت وجود قدرت واستطاعت در اطاعت او قصور نماید - واگر دیگری آمده بپادشاه موجود منازعه کند گردن آن دیگر را بزنید . (عن ابن عمر رضی الله تعالی عنهما ان النبی صلی الله تعالی علیه وسلم قال ان السلطان ظل الله فی الارض یأوی الیه کل مظلوم من عباده فاذا عدل كان له الاجر وعلى الرعية الشكر واذا جار كان عليه الاصر وعلى الرعية الصبر ) . یعنی از حضرت عبد الله بن عمر فاروق رضی الله تعالی عنهما روایت شده است که آنحضرت علیه الصلوة والسلام فرمود پادشاه سایه خدای تعالی است در زمین که هرستم دیده وظلم کشیده از بندگان او تعالی بوی رجوع میکند وبداد خواهی نزدی میرود اگر عدل کند اورا اجر ثابت وبر رعیت شکر لازم است وچون جور وستم نماید بروی بار گناه لازم و بر رعیت صبر واجب . (عن یونس بن اسحق عن ابيه قال قال رسول الله صلی الله علیه وسلم كما تكونون كذلك يؤمر عليكم ) . یعنی یونس بن اسحق تابعی از حضرت پدر بزرگوار خود که صحابی حضرت رسول مقبول علیه الصلوة والسلام است روایت (۱۸) نمود که آنحضرت (ص) فرمود چنانچه بوده باشید همچنان امیر و حاکم برشما مسلط میگردد یعنی خوبی و بدی حاکم بر وفق اعمال رعایا است و بهمین مضمون در جای دیگر ثابت شده است که اعمالکم عمالکم یعنی عملهای شما عاملان شما است و تفصیل این خطاب در حدیث آینده بخوبی مذکور است . عن ابی درداء رضی الله تعالی عنه قال قال رسول الله صلی الله تعالی علیه وسلم ان الله تعالی یقول انا الله لااله الا انا مالك الملوك وملك الملوك قلوب الملوك في يدي وان العباد اذا اطاعونى حولت قلوب ملوکهم عليهم بالرحمة والرأفة وان العباد اذا عصونى حولت قلوبهم بالسخطة والنقمة فساموهم سوءالعذاب فلا تشغلوا انفسكم بالدعاء على الملوك ولكن اشغلوا انفسكم بالذكر والتضرع كی اكفيكم ملو ككم . ( ابونعيم در كتاب حلية الاوليا ) یعنی حضرت ابو در دای صحابی رضی الله تعالی عنه روایت نموده است که آنحضرت عليه الصلوة والسلام فرمود که الله تبارك و تعالی میفرمايد منم خدای برحق که نیست هیچ معبود برحق بجز من مالك پادشاهانم و پادشاه پادشاهان دلهای پادشاهان در دست تصرف من است چون بندگان من اطاعت ورزند مرا دلهای پادشاهان شان را برایشان نرم و مهربان میگردانم - و چون بندگان (۱۹) عصیان ورزند مرا دلهای پادشاهان شان را بقهر و عذاب رسانی متبدل میسازم که ایشان را بعذاب شدید معذب دارند و چون این همه امور مخصوص اراده و فرمان من است پس هر گز خود را به بد گفتن پادشاهان خود مشغول مسازید لیکن چون از ایشان جور و ستم بینید خودها را بذکر و تضرع و زاری بدرگاه من مشغول سازید تا کفایت شما را از پادشاهان شما نمایم. این حدیث (حدیث قدسی است) که عبارت و لفظ آن از حضرت رسول مقبول و مضمون آن از حضرت الله تعالی و تقدس است و حضرت رسول مقبول حکایت آن را بزبان هدایت ترجمان خود فرموده مسلمانان کامل العقیدۀ افغانرا دستور العمل کافی و شافی است که اختیار جمیع امور از حضرت حقتعالی است خوبی و بدی بالادستان مربوط حسن عمل و سوء عمل زیردستان است الله تعالی اعمال ما را خوب و بر شریعت مطهره مطابق داشته باشد تا همواره از مراحم شهریار خود مشمول عواطف خسروانه بوده باشیم. (عن عبادة بن الصامت رضی الله تعالی عنه قال بايعنا رسول الله صلى الله عليه وسلم على السمع والطاعة في العسر واليسر والمنشط والمكره وعلى أثرة علينا وعلى ان نقول بالحق اينما كنا (٢٠) لا نخاف فى الله لومة لائم وعلى ان لا ننازع الامر اهله الا ان تروا كفراً بواحاً عندكم من الله فيه برهان – (صحیح بخاری وصحیح مسلم) یعنی حضرت عباده بن صامت صحابی (رض) فرموده است که ما باین جماعة اصحاب (رض) با حضرت رسول مقبول علیه الصلوة والسلام بر امور ذیل بیعت نموده‌ایم – قبول امر واطاعت در دشواری و آسانی وحالت نشاط وعدم نشاط – قبول برگزیدن دیگری بر ما بحکومت وغیره گفتار راست در هر جا که باشیم – و در اطاعت امر خدایتعالی از ملامت هیچ ملامت کننده خوف ننمائیم – نزاع ننمودن در امارت با اهل آن مگر اینکه کفر ظاهر که نزد خدایتعالی حجت وسند عدم اطاعت شده بتواند از وی نمایان و آشکارا دیده شود نعوذ بالله منها . این حدیث مبارک که با وجود قلت الفاظ شامل کلیات امور سیاست مدنیه و حاوی اصول حقوق پادشاه ورعیه میباشد کیفیت بیعت رعایای مسلمانان را باپادشاه مسلمان بقرار ذیل ارشاد فرموده است – (۲۱) (۱) قبول امر واطاعت در وقت دشواری و آسانی ورضا وعدم رضا یعنی رعایا در امر دشوار و آسان ومطابق خیال ومخالف آن یکسان اطاعت نمایند - (۲) اگر پادشاه بحقی از حقوق بعض افراد رعایا را مخصوص گرداند و بعض را محروم – یا بعض افراد را بر بعض دیگر حاکم وبالا دست مقرر دارد همان افراد زیر دست بقرار امر پیغمبر حق شکوه را ندارند بلکه قبول امر واطاعت برای رعایا لازم است . (۳) راست کرداری وراست گفتاری در هر جا وهر زمان لازم رعایا است که در امریکه حق خدایتعالی باشد از هیچ کس خوف نکرده وبملامت ملامت کنندگان باک نشمرده راستی را پیشه خود گیرند و حقوق پادشاه را براستی تأدیه نمایند واز کذب وفریب وحیله وغدر با پادشاه ودر بین خود اجتناب تام لازم شمارند – (٤) در امارت با اهل آن هیچ نزاع وخلاف روا ندارند وتا زمانیکه خلیفه مسلمانان مسلمان باشد وکفر صریح ظاهر که هیچ شک وشبه را دران راه نباشد از خلیفه ظاهر نگردد تا آنوقت خلیفه زمان مطاع الامر ولازم الاتباع است ونزاع کننده ومحرك فتنه لازم القتل است - و باین نکته توجه مسلمانان لازم (٢٢) است که درین حدیث مبارک که ارشاد حضرت خیر العباد (ص) وموجب اصلاح حالت جمیع افراد ورافع فتنه و فساد است در باب عدم نزاع در امارت تاکیدات زیاده ورود یافته است - وباعجاز نبوی این امر قبل از وقوع دانسته شده است که بعض افراد رعیه بتقاضای نفس با امرای زمان خود نزاع خواهند کرد و بهانه نزاع آنان نسبت کفر و ظلم وغیره خواهد بود - نی نی این بهانه موجب تحريك فساد و فتنه است - وحضرت هادی صراط مستقیم وبانی شرع قویم علیه الصلوة والتسلیم ازین گونه مفاسد افراد امت را تاقیام قیامت ممنوع فرموده وحفظ قواعد اسلام را باطاعت اولی الامر و اتفاق و اتحاد و باز و داری افراد امت مربوط گردانیده و چنین ارشاد فرموده است که تازما نیکه پادشاه مسلمانان مسلمان باشد و منکر اصول اسلام نگردد واجب الاطاعت ولازم الاتباع است مگر درصورتیکه حکومت مسلمانان بکافری تکیه کند یا حاكم مسلمانان بخذلان شيطان كفر را اختیار کند ( نعوذ بالله ) و از اصول اسلام انکار نماید وکفر او ظاهر واشکارا باشد که تاویل و بهانه وحیله را دران راه نباشد دران صورت افراد رعيه مسلمان را صبر بر اطاعت وزیر دستی کافر موجب عدم رضای حضرت پیغمبر و باعث تباهی اعمال حسنه و غیرت اسلامیست . (۲۳) سبحان الله ! ! ! چگونه پیغمبر صادق و خیر خواه موافق که ارشادات او همگی موجب سعادت دنیا و عقبای ما است از انعامات آلهی برای ما عطا واحسان شده است و بشرف امت بودن او افتخار یافته ایم وما مسلمانان بکدام حد و اندازه در ادای حقوق دینیه و عمل بمقتضیات اوامر نبویه تفریط و تقصیر نموده ایم که در خدمت دین ودولت خود بهانه جوئی میکنیم - کسانیکه مسلمان و در امت حضرت سید الانام علیه الصلوة والسلام محسوبند و از شومی اعمال وغفلت از ارشادات و هدایات حضرت رسول بركمال عليه الصلوة والسلام زیر تسلط ملت غیر درآمده ودين و ناموس شان در محل خطر است در اطاعت حکام غیر دین خود کوشش میورزند و به بهانه های نفسانی و تسویلات شیطانی اطاعت ملت غیر را برای خود موجب نجات تصور کرده اند ! ! ! وكفر حقيقی ! وشرك ظاهری ! و نصرانیت بدیهی ! حکام ایشان موجب نزاع رعبه وحکام نمیگردد ما مسلمانان افغان که بحمد الله والمنه دعوی غیرت دینی وقومى وفطری را داشته و داریم ودل داده محبت و اطاعت حضرت رسول انام عليه الصلوة والسلام و خدام و چاکران صمیمی دین متین اسلام بوده و میباشیم وزیر دستی ملت غیر را مخالف وضد ایمان و اسلام خود دانسته با نیاز قوم و ناموس خودها را از تسلط (٢٤) ملت غیر بحکم دین و ایمان بتوفیق ایزدمنان محفوظ داشته ایم - وصغیر و کبیر و برنا و پیر مابفنا نمودن روح و روان خود کفیل حفظ دین و ناموس بوده هستی خودرا با محکومیت غیرملت موجب خسران دین و دنیا و محرومیت از رضای حضرت محمد مصطفی (ص) و موجب نزول غضب الله تعالی دانسته و میداند -- پس با وجود اتصاف ما باینچنین صفات فاضله که خویش و بیگانه الحمدلله والمنه اقرار واظهار آن را کرده و میکنند - چگونه در اطاعت و محبت و خدمت پادشاه مسلمان با دیانت خود که به نیت صادق و اعتقاد موافق و عبادات لایق متصف است وجود خود ها را محو و نابود نسازیم - و رضای پادشاه خود وسعی در اطاعت و فرمان برداری او را چرا برای حصول رضای صاحب دین متین و ترقی شرع مبین و ابطال ارادهٔ باطلهٔ اعدای دین و ناکامی تدابیر مفسدین اخوان الشیاطین بالیقین حاصل نداریم - خدایا کریما کرد کارا توفیق و هدایت و ارشاد نصیب ملت و پادشاه افغان بدار تا برطبق رضایت و بروفق اوامر رسول برحق در خدمت دین و دولت صرف همت و غیرت نمایند ( این دعا از من و از فوج ملك آمین باد ) (٢٥) في بعض الكتب . ابن آدم تدعو على من ظلمك ويدعوا عليك من ظلمته فان شئت اجبناك واجبنا عليك وان شئت اخرنا الامر الى يوم القيمة فيسعكم العفو . یعنی در بعض کتب سماوی ورود یافته است که الله تعالی با انسان خطاب نموده میفرماید . ای ابن آدم دعای بد مینمائی بر آنکه بر تو ظلم نموده است و از من داد میخواهی و در همین حالت بر خودت نیز مظلوم دیگری که ستم دیدۀ تست دعای بد میکند و داد خود را از من میطلبد پس اگر خواهی دعای هردو را قبول فرموده داد او را از تو وداد ترا از ظالمت می ستانم و اگر خواهی قبول دعای هردو را بروز قیامت میگذارم تا عفو واسع من همه گانرا در بر گیرد از تحدیث قدسی واضح میگردد که هر ستم و جوری که انسان از بالا دست خود می بیند در همان حالت خودوی بزیر دست خود ظلم و ستم رواداشته عدالت آلهی موجب این میگردد که بالادست وی نیز بروی ظلم و ستم نماید . بنا بران عاقل منصف را لازم است که حقوق زیر دستان خود را (٢٦) ضایع ننموده وازستم بالا دست شکوه نکنند و علاج اصلی آنرا برضای زیردست خود بنماید -- (قال عبيدة السلماني لعلى رضى الله تعالى عنه يا امير المؤمنين مابال ابى بكر وعمر انطاع الناس لهما والدنيا عليهما اضيق من شبر فاتسعت عليهما ووليت انت وعثمان الخلافة ولم ينطاعوا لكما والدنيا قد اتسعت فصارت عليكما اضيق من شبر فقال لان رعية ابى بكر وعمر كانوا مثلى ومثل عثمان ورعيتى انا اليوم مثلك وشبهك -- !!! یعنی حضرت عبیدة سلمانی تابی از حضرت امیرالمؤمنین علی کرم الله تعالی وجهه پرسید که آیا بچه سبب مردمان اطاعت ابوبکر وعمر را قبول کردند و دنیائی که یکوجب بود وسعت یافت وچون نوبت خلافت بخودت وعثمان رسید از اطاعت شما نفرت نمودند ودنیای وسیع برشما ازوجب تنگ تر گشت حضرت امیر المؤمنین(رض) در جواب فرمودند که رعیت ابوبکر وعمر چون امثال من وعثمان بودند ازانرو درجة امرای ما نیز بهمان حد رسید ورعيت من امثال واشباه خودت میباشند پس چرا با آن حد ترقی ننمائیم -- ازین اثر مبارك باین نتیجه رسیدیم که ترقیات مادی ومعنوی امر خلافت وسلطنت تابع حالت رعیت است اگر رعایا بصفات حسنه وجوش وخروش ایمانی متصف ومتحلی باشند حالت امارت ( ۲۷ ) نیز ترقی میکند و خلیفه زمان از رعایای خود خدمات مفیده گرفته میتواند ونتایج عظیمه ترقیات دینیه ودنیویه ازمساعی رعایا حاصل میشود واکر تعصبات قومیه واغراض شخصیه مد نظر افراد رعیه بگردد حالت خلافت وسلطنت متغیر شده ودرصورت فساد اخلاق افراد رعیه توجه خلیفه زمان منتج فوائدتامه نمیگردد ازانرو هريك ازرعایا را توجه کامل باصلاح حالات شخصیه واعمال ذاتیه خود فرض عين وعين فرض است . رفتار مجتهدین دین متین حضرت سیدالمرسلین ( در باب اطاعت اولی الامر : ـ ) حضرت امام همام اعظم و مقتدای عالم امام ( ابوحنیفه کوفی رحمة الله تعالى عليه ) كه مجتهد مطلق ميباشند و مایان افغانیان تابع مذهب مهذب ومقلد احکام فقهیه شان میباشیم ولادت باسعادت شان درسنه ۸۰ هشتاد هجری ووفات حسرت آیات شان درسنه ١٥٠ یکصدو پنجاه هجری قدسی است . حضرت امام اعظم رح معاصر خلیفه ابوجعفر منصور دوانیقی ( خلیفه دوم ازخلفای عباسیه ) بوده‌اند چون علم و تقوی وزهد و فقاهت حضرت امام شهرت یافت ( خلیفه ابوجعفر منصور ) اراده نمود که منصب قضای ممالك اسلامیه رابحضرت امام مفوض دارد ازانرو حضرت امام را بحضور خود طلبیده امر نمود که (۲۸) منصب مذکور را قبول نماید حضرت امام چون از حظوظ نفسانی کاملاً در گذشته بودند واشغال ومناصب را مخل ادای عبادات وطاعات میدانستند بنابران در حضور خلیفه از منصب قضا استعفا نمودند واز مجلس خلیفه مرخص شدند چون همواره نفری زیادی برای حل مسایل دینیه بحضور امام حاضر میشدند مخالفین وحاسدین حضرت امام بسمع خلیفه رسانیدند که امام ابوحنیفه ( رحمة الله تعالى عليه ) منصب قضارا قبول نکرد واز منصب ومرحمت پادشاه ابا نمود مگر در خانه خود مردمان را باحکام ومسائل فتوی میدهد ( خلیفه ابوجعفرمنصور ) ازین امر رنجیده امر نمود که ( ابولیلی ) که عالم فقیه و معاصر حضرت امام بود بمنصب قضای ممالك مقرر گردد وحضرت امام ابوحنیفه رح بالكل از فتوی موقوف باشد حضرت امام اعظم رحمه الله تعالی بعد از صدور این امر خلیفه دررا برخود بسته ومردمان چون بدر سرای برای حل مسایل حاضر میشدند همه گانرا نزد ابولیلی که بدرجۀ تلمیذ حضرت امام بود ودرعلم وعمل باحضرت امام مساوات نداشت بسبب امر خلیفه ارسال می نمود ودرهیچ مسئله جواب نمیفرمود تااینکه شبی دختر حضرت امام که نهایت قدرمند وپسندیدۀ حضرت امام بود برای ادای نماز تهجد درنصف شب برخاسته بعد ازتکمیل وضو دندان مبارکش قدری خون شده (۲۹) چون لعاب دهن را ملاحظه نمود بسبب قلت تغير رنگ لعاب دهن در نقض وضوی خود مشتبه گردیده در همان نصف شب این بدر منير بحضور حضرت پدر بزرگوار خود حاضر شده کیفیت واقعه را معروض داشت وحل این مسئله را از حضرت امام در خواست نمود حضرت امام که درین وقت شریف بادای نمازتهجد مصروف بودند بنظر عطوفت پدرانه دختر عفیفهٔ عابدهٔ صالحهٔ خود را منظور فرموده گریهٔ زیاد نمودند واز دختر خود درحل سوال شان عذر خواستند وبرقت تمام فرمودند که جگر پارهٔ من ! خلیفهٔ زمان مرا ازفتوی منع فرموده حل سوال ترا بیان نموده نمیتوانم ازقاضی ابی لیلی که قاضی ممالک ومنصوب خلیفهٔ وقت است حل مطلب خود را نمائید، ازنجواب باصواب تحسرانتساب دختر صالحهٔ عفیفه اش نیز بگریه درافتاده درظل شب این چراغ وستارهٔ دین باهم گریهٔ زیاد نمودند حضرت امام فرمودند که چون لیاقت منصب قضارا در خود ندیدم در حضور خلیفه ازان استعفا کردم اما در نیم شب در باب حـل سوال جگرپار خود برخلاف امر خلیفه فتوی داده نمیتوانم سبحان الله !!! چگونه دین متین و چه امامان وتابعان حضرت سیدالمرسلین عليه الصلوة والسلام داریم که تقلید ومتابعت آثار مبارکهٔ شان (۳۰) موجب نجات دنیا و عقبای ما است — ای اولاد وطن دیانت مسکن مقدس رفتار و سلوك مقتدای دین ماوشما حضرت امام اعظم معظم رحمة الله تعالی علیه این بود که در نصف شب در حل مسئله دینی با دختر خود برخلاف امر خلیفه فتوی نمیداد مایان افغانان که الحمدلله والمنه تابعان حضرت امام بوده ایم درین زمان اخیر که جدائی از قوم و پادشاه خود موجب برکندن شیرازه حکومت اسلامیه میگردد چرا در اطاعت ومحبت پادشاه خود از سر قدم نسازیم ورضای اولی الامر خود را برای ترقی دین ودولت خود چرا حاصل نداریم :— (۳۱) فرمان اعلیحضرت همایونی تحریر شب دوشنبه ٢٥ ماه ربيع الاول سنه ١٣٣٤ عاليجاه فضايل همراه قاضی القضاة را واضح باد احادیث شریف و بعضی اقوال که درج این رساله میباشد بدرستی ملاحظه کرده هر گاه مطابق شرع شریف باشد تصدیق كنيد (سراج الملة والدين) بزودی ارسال حضور خواهی كرد انشاءالله تعالی (٣٢) جواب فرمان اعلیحضرت همایونی تصدق حضور انور اعلیحضرت همایون والا شوم در باب رساله اطاعت اولی الامر ارسالی حضور همایونی معروض میشود که درباب اطاعت اولی الامر هرانقدر که زیادات ودلایل دینیه تحریر شود هنوز کمتراست زیرا که اطاعت اولی الامر ثالث اطاعت حضرت خدا ورسول (ص) می باشد ودر امر مباح اطاعت امر شان واجب میگردد - وبسیار لازم است که درینباب رسایل وتواليف اجرا وطبع شود - خود اینبنده درگاه الله تعالی نیز درینباب عزم مصمم داشتم که درباب اطاعت اولی الامر دلایل دینی را تحریر دارم مگر بسبب زیادت مرض در تعویق افتاد این رساله صحیح وواجب العمل است زیاده اختیار بحضور والاست بلكه امر اولی الامر فعل مباح را واجب میگرداند فقط الهی همواره خیر دارین نصیب کناد به برکت محمد صلی الله عليه وسلم و آله الامجاد وصحبه الاوتاد الراقم سعدالدین قاضی القضاة [BLANK PAGE] [BLANK PAGE]