Niẓāmnāmah-ʼi uṣūl-i muḥākamāt-i jazāʼīyah maʼmūrīn ‏نظامنامۀ اصول محاكمات جزائيه مأمورين

هو الحکیم الخبیر نظامنامۀ اصول محاکمات جزائیۀ مامورین قاعده (1) :— ماموریکه متعلق بوظیفۀ خود مرتکب جرمی گردد : مادۀ (125) تشکیلات اساسی ، تحقیقات ابتدائیۀ بربها او اجرا یافته در مرکز وزارت مدیریت مستقلۀ اوراق تحقیقیه او را با مامور مجرم ، بمحکمۀ ابتدائی مامورین؛ و در ولایات بمجالس مشوره تقدیم میگردد، در محاکم مامورین مجالس مره محاکمۀ مامور بتفصیلات ذیل اجرا میشود:—

۳ ( ۲ ) مجرد اتهام ، مامورینیکه برایت ذمه شان از تهمت جرم مذکور معلوم یا از روی سوانح عمر شان بحسن سلوک صلاح مشهور و معروف باشند تحت توقیف آورده نمیشوند . ( ۳ ) در باره اشخاص مستور الحال در اثنا تحقیقات اگر شخص عادل و یا دو نفر مستور الحال خفا و اظهار اتهام مظنونا کرده باشند یا از رو دلائل قرائن صحیحه علم واطمینان باتهام مذکور حاصل شده باشد قسم جنحه و جنایت، مامور مظنون بزیر توقیف آورده میشود. ( ٤ ) : پس از تحقیقات حالات شخصیه مامور مظنون، و اجرات لوازم تحقیقات برای اثبات جنحه وجنایت مظنون بها در صورت برائت مظنون از توقیف رها میشود . ( ٥ ) ـ تحقیقاتیکه درباره مامور مظنون از طرف دائره متعلقه او اجرا گردید باشد، اگر تحقیقات مذکوره را مطابق اصول قواعد تحقیقیه و امارات قرائن قاطعه که در علم محاکم ظن غالب ویقین حاصل میکند ملاحظه نمایند مطابق قاعده (٢٤) در باره مامور مظنون تعیین جزا کرده میتوانند ، اگر تحقیقات جزوه اول دستور العمل اصول محاکمات جزائیه ۲۰۰۰ کاند.

مذکوره را ناقص می بینند، و یا تحقیقات ابتدائیه دوائر متعلقه مامور، با تحقیقات صحیحه محاکم تصادف کند؛ تحقیقات مصدقه محاکمه اعتبار دارد، مجالس مشاوره و یا محاکم ثلاثه شورای دولت مطابق وظائف خود شان تحقیقات مذکوره تا درجه اتمام رسانیده دلائل و قرائن جرم را ظاهر میکنند. (۶) - محاکم ثلاثه مامورین و یا مجالس مشاوره مطابق اوراق تحقیقیه برای محاکمه مذکور، یک روز مشخص کرده مامور مظنونرا، واگر مدعی داشته باشند نیز مدعی را یا وکیل همان دائره را طلب میکنند . (۷) - مامور مظنون ، ومدعی شخصی مامور مظنون، و یا وکیل همان دائره برای حاضر شدن در یوم محاکمه مجبور و مکلف هستند. (۸) - اداره و انضباط داخلیه محاکمه برئیس محکمه تعلق دارد، اگر اعضای محکمه در اثناء محاکمه چیز لازم بدانند بذریعه رئیس محکمه، و یا بعد از گرفتن اجازت آن از خود مظنون و مدعی پرسید میتوانند. (۹) - در مجالس مشاوره، یا محاکم ثلاثه مامورین، رئیس محکمه

٤ مطابق اوراق موجوده، اولاً از مدعی و یا وکیل دائره و ثانیاً از مامور مظنون ، اسم و ولد و شهرت و محل اقامت شانرا تحقیق مینماید، و کاتب محکمه مطابقت جوابهای مدعی یاد وکیل مامور مظنون را از رو اوراق موجوده شفاهاً تصدیق میکند و اگر یک مخالفت پیدا شود از طرف کاتب بر ائیس گفته میشود (١٠) ــ بعد از تحقیق شخصیت بنا بر امر رئیس، کاتب ؛ اوراق موجوده را بترتیب ذیل علناً میخواند، یعنی اولاً عرض مدعی و یا بیانات وکیل همان دائره را ، وثانیاً اوراق تحقیقیه که از دائره متعلقه مامور مظنون تنظیم یافته است . (١١) ــ پس از قرأت اوراق مذکور، رئیس محکمه بدفعه اول مدعی یاد وکیل همان دائره را اجازت کلام میدهد مدعی و یا وکیل همان دائره مطابق عرض شان دعوی خود را توضیح میکنند، رئیس محکمه اگر افاده و بیان مدعی و یا وکیل را واضح نبیند، از نزد وی ایضاحات لازمه میگیرد . (١٢) ــ بعد از توضیح و صحت دعوی، رئیس محکمه بیانات مدعی را

و یا وکیل همان دائره را خلاصه کرده از مظنون علیه استجواب بنماید. (۱۳) :— مظنون علیه سوالات رئیس محکمه را بجواب دادن مجبور است؛ اگر مظنون علیه جواب نگوید منکر شمرده میشود، و اگر از خارج سوال چیز بگوید، رئیس محکمه او را منع مینماید و بدائرهٔ محاکمه سوالات خود ارجاع میدهد و اگر مدعی و یا مدعی علیه بناً عذر معقول مهلت بخواهند باندازهٔ کار مهلت داده میشود. (١٤) :— رئیس محکمه نظر بدعوی مدعی و بیانات مامور مظنون هر قدر که لازم می بیند نوبت کلام داده و از ایشان هر چیزیکه مطابق تحقیقات لازم دیده باشد پرسید میتواند. (١٥) :— در صورت انکار، در هر موضعیکه شاهد و سند لازم باشد رئیس محکمه از مدعی علیه طلب شهود مذکوره او یا سند اثبات را کرده استماع و ملاحظه میکند. (١٦) :— تعیین شهود، یا از طرف مدعی گفته میشود، و یا از رو اوراق تحقیقاتیکه در بارهٔ مظنون اجرا کرده شده است معلوم میشود. (۱۷) :— شاهدان بحضور مدعی و مدعی علیه ، بحکمه علیحده علیحده استماع

کرده میشوند، و قبل از استماع شهود، رئیس محکمه اسم و شهرت و ولد و مساکن شهود را مطابق اوراق تحقیقیه و موافق تصریحات مدعی استفسار میدارد. (۱۸) - بعد از ختام شهادت شهود، از طرف رئیس، برای مظنون گفته میشود، که اگر اعتراض در شاهدی شاهد و یا شخص شاهد داشته باشد بیانات بدهد. (۱۹) - اگر بیانات او معقول بود مقبول، والا مسترد میگردد. (۲۰) - بعد از صورت اثبات، قبل از صدور حکم؛ اگر مظنه دسیسه یعنی گمان فریب و تزویر، نزد رئیس محکمه متیقن شود، رئیس محکمه تحقیقات کرده میتواند؛ و همچنین تعدیل شهود سراً و علناً از طرف رئیس محکمه اجرا میشود. (۲۱) - شهادتی که در حضور محکمه ادا کرده میشود از طرف کاتب محکمه عیناً ضبط و ثبت گردیده در ذیل آن شاهدان امضا میکنند. (۲۲) - اگر شخص از روی قرائن امارات معقول اثبات دعوی خویش را نتوانست، هیچه دعوی از طرف

محاکمه مامورین مسموع نمیگردد . (۲۳) :- برای اثبات جرم مظنون، و یا برای اثبات اعتراضات مامور مذکور رئیس محکمه مطابق آرای اعضای محکمه هر چیزیکه لازم و ضرور ببیند، از دفاتر و دوائر رسمیه رسماً پرسیده میتواند . (٢٤) :- در زمانیکه بحضور محکمه مطابق تفصیلات فوق، دعویٰ مذکور را بدرجۀ کفایت تحقیق کرده باشند، یا از شهادت شاهد، و شهادت خط و خاتم، و یا قرائن قاطعه و امارات و دلائل سائره که در علم محاکم ظن غالب ویقین حاصل میکند یاباوراق تحقیقیۀ موجوده، و یا دلائل و امارات مصدقۀ موصوفه اسباب حکم بوجود آمده، و دیگر هیچ چیز برای تحقیق نمانده باشد رئیس محمکه ختام محاکمه این دعویرا بطرفین میفهماند (٢٥) :- بعد از اختتام محاکمه، رئیس و اعضای محکمۀ مذاکره کیفیت آغاز میکنند، رئیس محکمه دعویٰ واقعه را وافادات و اعتراضات مظنونرا یاد و تذکار نموده و اسباب حکم را جز ۱ حصه دویم اصول محاکمات جزائیہ ۲۰۰۰ نسخه

مطابق ماده فوق که بوجود آمده است واضح میکنند، و بهمین طور ما بین اعضا و رئیس محکمه مذاکره کیفیت کرده میشود (۲۶) : رئیس علی الترتیب آراء اعضای محکمه را از نزدشان میپرسد هرا عضا مطابق جریان محکمه رای خود را بیان میدارد، و بعد ازین رئیس نیز رای خود را مشخص کرده قرار داد محاکمه را تعیین مینمایند . (۲۷) : مطابق قرارداد محاکمه ، اگر مامور مظنون تحت تهمت آورده شده باشد، باز از طرف رئیس و اعضای محکمه برای تعیین مجازات ما مور مذاکره گردیده و مطابق نتیجه مذاکرات مطابق مواد نظامنامه جزائیه ، مجازات مامور مذکور مشخص و تعیین میشود . (۲۸) : مامورینیکه از روی یک جرم تحت محاکمه گرفته شوند مطابق اختیاراتیکه در اثنای وقوع جرم در نظامنامه ها نشان داده شده است ، بازخواست کرده میشوند ، اگر از روی یک جرم قبل از نشر نظامات موجوده تحت محاکمه آمده باشند در ینصورت اختیارات سابقه شان بنظر دقت گرفته و اتهام شان مطابق اختیارات مذکوره تعیین کرده میشود و نیز مامورینیکه از یک شعبه بدیگر شعبه تبدیل و یا ترفیع میکنند هرگاه نسبت بماموریت سابقه شان تحت محاکمه پنجروزه راهم ضمیمه نمایند

۹ بیایند روئیت و دعویٰ محاکمه آنها، نظر بماموریت سابقه شان بمحاکم متعلقۀ زمان اسبق آنها اجرا میشود. (۲۹)... حقوق شخصی که در ضمن دعاوی مرجوعۀ این محاکم واقع میشود بمحاکم موصوفه فیصله گردیده دوباره بمحاکم عدلیه مراجعت کرده نمیتوانند و هر گاه مدعی از ثبوت عاجز آمده برای مدعی علیه رجوع یمین شود و مدعی طلب کند محاکم سوگند داده میتوانند . (۳۰)... نتیجه مذکره، یعنی حکم واقعه بحواله دلیل مواد قانونیه که باین حکم تعلق دارد بطور خلاصه حتی الامکان بیک کتابیکه برای ثبت قرار داد محکمه مشخص شده باشد قید و ثبت میشود . (۳۱)... در اثنای اکه از طرف کاتب محکمه یک ضبط دعوی یعنی صورت حال دعوی نوشته میشود، این رُقعه ضبط دعوی در اوراق مطبوعه، و یا بیک کتاب مخصوصه تحریر میشود، ضبط دعوی اسم رئیس و اعضای محکمه اسامی مدعی و مدعا علیه اگر از یکطرف شاهد اقامه کرده شده باشد اسامی شاهدان خلاصه اوراق مستنداتیکه

۱۰ از طرفین برای اثبات نمودن دعوی داده شده است محتوی میباشد، وهمچنین در ورقه ضبط دعوی افادات مدعی ومظنون علیه ومقرراتی که از طرف محکمه قرار داده میشود نیز درج وقید میباشد، این ورقه ضبط دعویرا بحضور رئیس واعضاء محکمه خوانده وبعد از مطابقت آن بجریان محاکمه وید از طرف رئیس واعضاء محکمه دستخط گردید اگر محاکمه بیک مجلس بختام نرسیده باشد محاکمات متعاقبه نیز بطور مسلسل درین ورقه ضبط وقید گردید بطور فوق الذکر دستخط میشود، ورقه ضبط دعوی برای تنظیم فیصله خط محکمه استناد گرفته میشود. (۳۲):- فیصله خط مطابق مندرجات ضبط نامه بر وجه ذیل تنظیم مییابد:- (الف):- اسم ونسب مدعی ومدعا علیه وشهود. (ب) خلاصه جریان محاکمه. (ج):- اثبات حکم ودلائل. (د):- صورت فیصله. (ه):- احکام نظامنامه که برای فیصله محکمه اساس گرفته شد نها شده

(و) ۱— تاریخ فیصله و تاریخ تفهیم فیصله . (۳۳) ۱— فیصله خط محکمه از طرف کاتب محکمه تحریر، و بحضور رئیس و اعضا محکمه قرأت گردیده در زمانیکه فیصله خط بضبط نامه دعوی یعنی صورتحال مطابق دیده شد پاک نویس کرده بکتاب مخصوص ثبت، و در ذیل آن فیصله خط از طرف هیئت محکمه مذکور مهر و دستخط گردیده فیصله خط بمحکوم علیه و مدعی داده از آنها رسید گرفته میشود، و همچنین مطابق فیصله خط مذکور بر اداره متعلقه همان مامور محکوم علیه ارسال میگردد. (٣٤) ١— در جرائم مشترک ، جرم مامور خرد، بجرم مامور کلان تابع شده اوراق دعوی بمحکمه مامور کلان داده میشود . (٣٥) ١— کسانیکه قرار فیصله محاکم مامورین، و مجالس مشوره محکوم بجزا میشوند، قبل از دادن فیصله و دانسته کردن محکوم را بجرمیتش ، رؤسا محاکم و مجالس مذکوره ذریعه مکتوب واگر وقت مساعد نباشد بذریعه تیلفون بقوماندنی محلی اخبار نموده قدر کفایت پولیس را جلب و مامور متهم را

بهر حال جهت توقیف سپر د پولیس کرده رسید گرفته بعد فیصله را بوزارت متعلّقه آن ارسال میداند قوماندانی نظر باطلاع تیلفونی فوری نفه فوراً ثانی از محاکم سند رسمی اطلاع میگیر ادخال و اجرای احکام این نظامنامه را در نظارت و اجرای احکام موادش را امر د اراده میکند تحریر ۱۳ حوت سال ۱۳۰۵ شمسی .