Niẓāmnāmah-ʾi furūsh-i amlāk-i sarkārī ‏نظامنامۀ فروش املاك سركارى‏

۱ نظامنامه فروش املاک سرکاری فصل اول قواعد فروش ارضی سرکاری ۱ : — املاک سرکاری که قطعه قطعه از یک جریب الی پنج جریب متفرق باشد بتوسط علاقه دار و قریه دار و مجلس علاقه داری بقسم لیلام بوجه نقد فروخته شود . ۲ : — املاک سرکاری که اضافه از پنج جریب بتصرف دولت باشد باستثنای اراضی متصرفه مهاجرین و دیگر املاکی که بعهدهٔ عمری بدیگر اشخاص داده شده یا بموجب رقم و فرمان

۲ پادشاهی اعطا گردیده بقرار منصفی پنجنفر اشخاص با دیانت اهل قریه و قریه وار بحضور علاقه دار منصفانه جریب و قیمت میشود و سیاهه آن بمهر و امضای ممیزان مذکور و مدیر ثبت یا ماموریت مالیه قید و ضبط میشود. ۳ :- اعلان فروش املاک مذکور با تعیین قیمت و جریبی از طرف مدیر یا مامور مالیه محلی باجازه حاکم همان محل بذریعه علاقه دار که اراضی سرکاری بعلاقه او باشد برای اهالی همان قریه و دیگر قرا نشر و توزیع میشود که هر شخصی خواهش خریداری املاک مذکور را داشته باشد باداره مالیه محلی مراجعت نموده موافق قواعد آتیه خریداری املاک مذکور را نماید ٤ :- اشخاصیکه خواهش خریداری املاک سرکاری را بوجه نقد یا چیزی نقده و چیزی نسیه قرار تفصیل ذیل نمایند از قرار قیمت ممیزان در قیمت تخفیف داده میشود. الف اگر وجه قیمت آن را تماماً نقد تادیه نمایند ده یکه قیمت آن کمتر گرفته میشود. ب اگر مناصفه مبلغ قیمت آن را نقد و مناصفه بیکسال وعده برسانند بیست یکه قیمت کمتر گرفته میشود

۳ ج اگر ثلث وجه قیمت آنرا نقد بدهند و دو ثلث آن را بقسط دو سال تادیه کنند سمی یکه قیمت آن تخفیف داده میشود . ۵ - : اراضی که بقرار قاعده ( ۴ ) کسی خریدار آن نباشد بقسط پنجسال الی ده سال بقراریکه حاکم و مدیر مالیه محلیه لازم بدانند بفروش رسانیده حجت شرعی بگیرند . ۶ - : اولاً املاک سرکاری بر اهالی همان قریه فروخته میشود هرگاه اهالی قریه خواهش خریداری نداشته باشند و یا دیگری در قیمت اقساط مقرره آن داوطلبی و اضافه نمایند و اهالی قریه واگذار شوند بدیگر اشخاص فروخته میشود . ۷ - : هرگاه شخصی کدام اراضی را بوجه نقد یا قدری نقد و قدری نسیه خواهش خریداری نماید و دیگری بهمان قسم اضافه نماید در صورت قبولی حق خریدار اول است و در حال گذاری بخریدار ثانی داده میشود و اگر در یک اراضی که بطور نقد شخصی خریدار باشد و دیگری بقسم نسیه داوطلبی نماید مطلقا او نایی

٤ خریدار سنجیده نشود و نخست باشخاصیکه بطور نقده و اقساط اندک خریداری نمایند فروخته شود . ۸ : - یک قطعه ملک سرکاری را چند نفر متفقاً خریداری میتوانند . ۹ : - شخصیکه یک قطعه ملک را خواهش خریداری نماید و در موضع حکومتی و اداره مالیه همان علاقه آمده قرار داد کند- از طرف حاکم و مدیر مالیه نام خریدار و قیمت ملکی صیغه خرید آن بذریعه قریه دار اعلان شود تا مدت یکماه اگر دیگری دو طلبی کند خریدار اول قبولاً ۔ و یا واگذا میشود اگر بموعد مذکور متصلاً دیگر خریدار پیدا نشود بعد ازان بقدر مبلغ که دیگری خواهش خریداری همان زمین انماید برایش داده نمیشود و از طرف حاکم و مدیر مالیه خط تصرف برایش داده ملک بتصرف او میشود . ۱۰ : - برای فروش املاک سرکاری ولایات و حکومتی ها نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی و حاکم های کلان از طرف قرین الشرف شاهانه وکیل بالتوکیل میباشند و انها از جانب خودشان وکیل گرفته قباله شرعی برای

۵ خریداران املاک سرکاری میدهند. حاکم و مدریه مالیه سیاهه جریبی و قیمت املاک سرکاری را که بذریعه میزان قیمت میشود کاملا بعد اتمام ممیزی و هر قدر املا که بفروش میرسد بتفصیل صورت فروش و نام خریدارن علی التواتر بادارۀ مستوفی ولایت یا حکومتی اعلی که بدا مربوطند فرستاده و همچنان مستوفیها و سررشته داران اعلی راپورت انرا بوزارت مالیه میفرستند. ۱۱ :- خریداران املاک سرکاری زمینهای خریدگی خود را بشرایط ذیل هر زمان بخواهند فروخته میتوانند و انچه منفعت کنند حق خودشان است الف اگر بقسم نقد بفروش برسانند وجه سرکاری را یکجا نقد تادیه کنند . ب اگر بقسط بفروش برسانند وجه سرکاری را ضامن بدهند. ج اگر ضامن داده نتوانند بقدر رسانیدگی وجه خود بفروش رسانیده باقی انرا تا رسیدن وجه سرکاری بفروش رسانیده نمیتوانند.

فصل دوم دربارۀ املاک تصرفی مهاجرین و غیره ۱۲: - املاک سرکاریکه برای مهاجرین و ناقلین داده شده و یا داده شود موافق پلوان شریک مالیه از آنها گرفته شود. ۱۳: - املاک که برای مهاجرین داده شده و میشود بقسم ملکیت است که اگر شخصی از آنها فوت کرد و املاک مذکور بورثۀ آن انتقال می یابد و هرگاه تا بیست سال متواتر بخاک افغانستان ساکن باشند املاک تصرفی خود را فروخته میتوانند. ۱۴: - اشخاص مهاجرین و ناقلین که فرار شوند اراضی که بآنها داده شده واپس بتصرف دولت می آید و دیگر مهاجرین آنرا تصرف شده نمیتواند. ۱۵: - اراضی که بقرار رقم و فرامین سلاطین ماضیه براشخاص بقسم بخشش و ملکیت داده شده و بتصرف شان است واپس گرفته نمیشود از قید دفتر خالصه و ضبطی مخرج شود اما مالیه آن را مطابق پلوانشریک باداره مالیه بدولت تادیه نمایند. ۱۶: - برای نفری که اراضی طوگانه زمین بخششی مرحمت شده مالک

خودشان است اینچنین املاک از قید دفتر خالصه ضبطی کشیده مالیه آنرا با اداره مالیه اوخال بازیافت دارند . ۱۷:- املاکی را که اهالی یک قریه و یا اشخاص منفرد اً بطریق عمری از دولت گرفته باشند از تصرف آنها کشیده نمیشود ، اما جمع آن بمالیه پلوانشریک نسبت داده شود، اگر جمع فائده دولت باشد از روی جمع والا از قرار مالیه پلوانشریک محصول آن بمقرر داخل گرفته شود . ۱۸:- املاک خرابه و لا مزروع را که بعضی اشخاص آباد کرده باشند و یا آباد نمایند مالیات آنرا انچه سابق بست شده باشد بهمان قرار و انچه جدید آباد کنند موافق گنجایش حاصل هر قدر حاکم وقت بست نماید بعد تصویب مجلس مشوره محلی تادیه کنند اینچنین املاک واپس گرفته نمیشود املاک مذکور را اباد نموده حق ملکیت دارند ۱۹:- املاک خالصه رعیتی که در بین اهالی خرید و فروش داشته باشد. و قباله داشته باشند بجمله املاک سرکاری شمرده نمیشود و داخل فروش نمی آید . ۲۰:- اشخاصیکه بنا بر یک مجرمیت از طرف حکومت فرار بود میشوند اگر در حین فراریت زمین شان قید ضبط آمده باشد.

۸ ضبطی آنها از سبب باقی ديهی ثابت نباشد از یک جریب تا هفت جریب زمینی که بضبط رفته بموجب حکم نامه نائب الحکومه ها و حکام اعلی برای شان واپس داده و از قید ضبطی کشیده مالیات آنرا بدفتر ادخال دارند. ۲۱:— املاک از جمله اراضی سرکاری که بعهده عمری گرفته بودند تباه شد و یا بسبب باقیات ديهی و خیانت ضبط دولت نگردیده باشـ[ـد] و بقرار دیگر مواد نظامنامه فروش اراضی آنچنان املاک در جمله اراضی فروشی نیاید و در همین دو سه سنه عهد سلطنت اعلیحضرت اشرف ملوکانه از تصرف مالک آن کشیده شده و بفروش رسیده و یا بکسی بخش شده باشد عوض آن از دیگر اراضی سرکاری قـ[ـر]ار همان زمین برای شان داده شود. در اجرای احکام مواد این نظامنامه وزارت مالیه مسئول و مکلف است.