Afghanistan Digital Library adl0081 http://hdl.handle.net/2333.1/dz08kpx1 حسب الارشاد جلیل القدر اعلیحضرت امیر امان الله خان بہادر امیر افغانان خلدالله ملکه الی ابد الزمان نظامنامۀ مالیات شخص گروهی در مطبعۀ ماشینخانۀ کابل بطبع رسید This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser. When referring to or citing this item please use the "handle" URL and not this document or the URL from which you downloaded it. All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial. NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu حسب الامر جلیل القدر اعلحضرت امیر (امان الله خان) ادام الله سلطنته الی مدید الزمان کتابچه نظامنامه مالیات شش کروهی در چاپخانه سنگی ماشینخانه مبارکه طبع شد بسم الله الرحمن الرحيم واطيعوا الله واطيعوا الرسول واولي الامر منكم فان تنازعتم في شيء فردوه الى الله ـ پس از اظهار محامد خداوندیكه جليل وعلی بود و در بروج ۳۳ مطہر حضرت خاتم انبیا صلی اللہ علیہ وآلہ اجمعین الی یوم الدین . این نکته نهایت واضح است که مدار جریان معاملات و اساس ترقی ہر دولت منحصر بمتانت و جامعیت اصول نظامنامه های آن بنا بر ملاحظۀ فوق چونکه در دولت مستقلهٔ ۴ شاهانه ماصورت اخذ مالیات و نظام آن یکصورت غیر منظم ناقص بود از حضور شاهانه ما بدهی مالیات نقد و صورت اخذ و تحصیل و دفتر آن تغییر اصول جدیده مقرر گردیده و برای انضباط آن نظامنامه آتیه که حالا مشتمل بر (۲۷) فقره ست از ۵ حضور شاهانه ما گذشته امضا شد لازم که مامورین و تبعه مالیات بموجب آن عملی نموده در هیچصورت از ان تخلف نکنند . فقره اوّل ملکان قریه جات را لازم است که جزو جریبی زمین مزروعی و قنوات و چشمه‌سار و باغی اسامی مالیه ده تعلق ملکی خود را کاملاً بتفصیل اسم و ولد و سا بدفتر کارگزاری قلمداد بدون کم و زیاد بدهند و بعد از دادن طومار قلمداد کتاب خط از نامبردگان گرفته شود که اگر ثانی بقلمدادی شان چیزی تفاوت ظاهر شد از تاریخی که بدفتر کارگذاری قلمداد نکرده چشم پوشی نمود ثانی جریب از مزروعی و باغی بیست روپیه از ملک چهل روپیه از صاحب زمین - واز قنوات چشمه سارا صد روپیه از ملک و دو صد روپیه از صاحب زمین بطریق جریمه بدست ملازمان کارگذاری گرفته تحویل خزانه ٨ نموده رسید آن بحضور آورده شود فقره دوم جزو املاکات مزروعی و باغی که از مالکان گرفته میشود اگر نسبت بجریبی سابق زیاد شود بلحاظ نوآباد و یا قلم اندازی کار گذار مده السنه او را بقرار مالیه پلوان شریک سنجیده ۹ بجمیع ملک بسته با سامی تکت بدهد و ملک را بسبب خدمت مومی الیه که بدولت مقدس خود مینماید یک امتیاز خصوصی از حضور برایش اعطاء میشود و از حضور شاهانه از گذشته آن صرف نظر کرده باز خواست نمی فرماید هرگاه ملک داخل طومار ۱۰ قلمدادی خود نیاورده بودند رائع دیگر بدفتر کارگذاری رسیده و تحقیق و ثبوت شد از ملک و اسامی بقرار فوق جریمه گرفته شود. و نیز مالیه آن از سال اول بست و تشریح نظاماً گرفته میشود. وملکان جزو ملکداری اسامی رعایا را در (پانزدهم) ماه جویزا بدهند ۱۱ فقره سوم ملکان که جزو ملک داری رعیتی تعلق خود را بدفتر کارگذاری سپروند کار گذار را میباید که جزو تعلقه ملکان را بسر رشته اصول دفتری داخل کتاب انوانتر املاکات نماید و از روی کتاب مذکور برای هر فرد [اصل مجری؟] ۱۲ رعیت تکت مالیه دهی آن را بکاغذ چهاپی بمهر کارگذاری بدهد که رعیت براد خود دانسته ملکان از اوشان اضافه ستانی نکند- بدون مبلغ داخله تکت ملک برعیت دیگر چیزی حق ندارد که بگیرد. ۱۳ فقره چهارم از حضور ذات شاهانه گرفتن اخذ مالیه بدو قسط مقرر گردیده که قسط اول در ماه سنبله که فصل ربیع کاملاً با تمام میرسد و قسط (دوم) بماه جدی که فصل خریف برداشته میشود هرگاه شخصی وجه مالیه سالیانه ذمه گی ۱۴ خود را بقسط اول برساند برضا و رغبت خود و از دین بیت المال خود را فارغ البال بسازد منظور است بلکه اعتبار شخصی او تا یکدرجه بنزد حکومت خواهد بود . فقره پنجم از دفتر کارگذاری برای ملکان ۱۵ کتاب رسید چاپی داده شده که ملکان ده روز قبل از رسیدن ماه قسط رعایای تعلقه خود ها را برای آماده کردن وجه قسط اطلاع بدهند بروز اول ماه قسط شروع بوجه تحصیلی مالیه کرده الی (بیست روز) کاملاً وجه مالیه قسط مقرره را تحصیلی نمایند واز ١٦ دقه کارگذاری برای مالکان کتاب رسید چهاپی داده شده که هر ورق آن سه پارچه میباشد که یکپارچه را بقط اول و پارچه دیگر را بقط دوم رسید بدهند و پارچه سوم که بکتاب باقی میماند صورت گرفت وجه را نوشته کنند که در وقت ضرورت ۱۷ بمقام شاهد و دلیل بوده ثبت رسید اساسی باشد اگر رعیت بکاغذ سفید رسید گرفته بود و در بین رعیت و ملک گفتگوی واقع شد رسید مذکور سند شمرده نمیشود بدون شاهد و اثبات در صورت ثبوت بقدر داخله تکت جرمیه از ملک گرفته شود. ١٨ فقره ششم وقتیکه ملکان وجه اقساط را بموعد آن تحصیل کردند کاملاً وجه تحصیلی خود را تحویل خزانه نموده رسید از درک ابوابجمعی خود و دفتر کارگذاری بدین جزو حاصل دارند . ١٩ فقره هفتم از دفتر کار گذاری برای مالکان تکت جزوار اسامی و جمع دہی بشان داده شده تا استحضار و دانسته گی مالک حاصل باشد که فلان اسامی در جمع من مالیه دہی داند و جمع ملکی من اینقدر وجه میشود و مناصفه ۲۰ جمع مذکور که یک قسط است یدا نقد وقتیکه مالک وجه تحصیلی خود را تحویل نمود و رسید حاصل کرد رسید را بدفتر کارگذار آورده کارگذار وظیفه و فرض منصبی خود را بقرار ذیل معمول دارد :- (اول) کارگذار تکت ابوابجمعی مالک را ۲۱ دیده مشخص کند که قسط ملک چند میشود رسید خزانه را موافق بقد را نماید اگر جو قسط پوره و کامل رسیده بود رسید خزانه را ضبط کرده نقل رسید آنرا بخرج ابوابجمعی ملک نوشته رسید کند . (دوم) اگر ملک وجه قسط ابوابجمعی خود را ۲۳ پوره تحویل خزانه نکرده بود و تمسک محاسباتی بموجب قرانطی نظامنامه نداشت درینصورت ضرور است که اسامیکه وجه قسط مالیه نداند او رانشان بدهد و یا وجه سرکار را برساند . (سوم) وقتیکه ملک قلمداد کرد که فلان شخص وجه قسط را نرسانیده ۲۳ محض بگفته او اعتبار نمیشود کتاب رسید چهاپی که نمبر بست است و براے تک داده شده فورا به نمبر اسامی مقابله شود اگر هر دو پارچه رسید چهابی اسامی مطابق نمبر موجود و سفیدا بود حرف ملک قابل اعتبار شمرده بهمراه مذکور ملازمان کارگذاری مقررن ۲۳ میشوند که اسامی را حاضر کنند. (چهارم) در حالیکه اسامی مطلوب حاضر شد سبب نرسانیدن مالیه بمواجه ملک پرسیده میشود. اگر اسامی بدون رسید ملک و یا تمسک حسابی بود و سند از کارگذاری نداشت از قرار فی تومان (پنجروپیه) ۲۵ جریمانه سنجیده بذریعه ملازمان کارگزاری بمعه مالیه قسط مذکور حصول و تحویل خزانه شود - از وجه مالیه که بذریعه ملازمان کارگزاری تحصیل شود برای ملک ملکانه داده نمیشود - هرگاه اسامی بکارگزاری حاضر گردیده بکاغذ سفید رسید ملک را حاضر کرد - در صورتیکه ٢٦ ملک قبولدار شود بدون اثبات که صحیح است فی تومان پنجروپیه جریمه بمعواصل وجه از ملک پنجروپیه کاملی از اسامی گرفته تحویل خزانه شود سببی که خلاف نظامنامه رفتار نموده رسید بکاغذ سفید گرفته و یا ملک از گرفتن وجه انکار داشته ۲۷ باشد ورسید را ساختگی میشمرد رسید مذکور که بکاغذ سفید باشد بدرجه رسید چاپی اعتبار ندارد باز هم علم آوری زیاد شود هرگاه ملک ملامت شد بقرار فقره (پنجم) جریمه گرفته شود واز اسامی جریمه آن مطابق فقره بیست لهذا سه مراتب تکرارا از ملک چنین فعل ۲۸ بظهور برسد از طرف دولت معزول شود (پنجم) چهار ماده فقره (هفتم) که ذکر شده اگر کارگزار از سرگذرانیده بازخواست نکرده وجه بیت المال را تحصیل و تحویل نکرد معلومدار غرض شخصی و مدعای نفسی او گفته میشود وجه باقی قسط عالیه بعهده جرمیه مقرره ٣١ مذکور را بدیگری گرو داده و یا بالای خود او بفروش رسانیده وجه سرکار را تحصیل نماید که بدیگر سال باقی نماند . فقره نهم اگر شخص مالیه ده قبل از بر داشتن حاصل مفرور و یا بجنایت گرفتار ۳۲ گردیده حبس شد ملک قریه را میباید که زمین مذکور را باقربای او بسپارد و بروز رفع حاصل ملک حاضر بوده مال او را سیاهه کرده تحویل اقربای او نماید مالیه سرکار را از شخصیکه حاصل تحویل او شده بگیرد ۔ ہرگاہ شخص مالیه ده بعد از برداشتن حاصل ۳۳ مفرور و یا گرفتار حبس و جنایت گردید چون وجه اقساط بیمعه جبریه گرفته میشود اگر حصول نشد مطابق حکم فقره هشتم معمول داشته شود. فقره دهم شخص زمیندار یا فرار و یا حبس گردید قوم قریب نداشت که زمین مذکور ۳۴ باو سپرده شود- هرگاه زمین مذکور زراعت شده باشد و دهقان نداشته باشد ملک سپرده دهقان نموده با خبری و هوشداری حاصلات آن وا نماید- و بدفتر کارگذاری کیفیت آن را تحریر دارد- که در وقت فصل شخصی از کارگذاری ۳۵ مقرر شود که با تفاق ملک رفع حاصلات آن را نموده جنسی آن را بفروش رسانید بدفتر کار گذاری سیاهه آن را حاضر دارند هر قدر وجه که شد مالیه زمین مذکوره بذریعه ملک تحویل خزانه شود و باقمیانده وجه آن را ملک بخزانه تحویل کرده رسید امانت گرفته بدفتر کار گذاری ۳۶ حاضر دارد که ثبت شود حینیکه اسامی صاحبش پیدا شد بکارگذاری آمده اگر جنایتی نداشت بموجب رسید امانت وجه آن بخزانه حواله داده میشود بسال دیگر زمین مذکور را بملک اجاره بدهد تا مالک زمین بیاید همه ساله وجه مالیه تحویل خزانه باقی ۳۷ آن امانت بخزانه تحویل شود . فقره یازدهم برای مزروعات و باغائیکه آفت سماوی و خشک آبی برسد فوراً رعایا و ملک بکار گذاری آمده بکاغذ رسمی درخواست نمایند کارگذار بموجب درخواست شان از دفتر ۳۸ ممیز مقرر کند که بالای زمین های افت رسیده و سوخته رفته علم آوری شد نمایند - و علم آوری مذکور به تفریق بالا (اول) زمین ها و باغاتیکه کاملاً ضرر رسیده باشد . (دوم) اینکه مناصفه را ضرر و باقی آن سالم باشد . ۳۹ (سوم) که قدری ضرر رسیده باشد ملک و ممیز تعین و تفریق نموده طومار ممیز خود را مهر کرده بکارگذاری بسپارند - کارگذار بعد از تدقیقات لازمه وظیفه فرض منصبی خود زمین مزروعی و باغی و قنوات و چشمه سار را بموجب مواد معمول دارد :- ۴۰ (ماده اول) در باب زمین مزروعی و غیره که ضرر رسیده باشد دو صور دارد- یا در فصل ربیع است- و یا در حرف (صورت اوّل) فصل ربیع سه قسم خواهد بود (قسم اوّل) اگر کاملاً ضرر رسیده بود وجه مالیه آن بقسط دویم سال آینده گرفته شود- (قسم دوم) که نصفه ۴۱ ضرر رسیده باشد بقسط اول سال آینده گرفته شود . (قسم سوم) که قدری ضرر رسیده باشد بقسط دوم سال مذکور گرفته شود (صورت دوم) در ایام و هنگام فصل خریف اگر ضرر رسید، دو قسم خواهد بود (قسم اول) ۴۲ اگر ضرر کامل رسیده باشد مالیه بقسط دوم سال آینده گرفته شود (قسم دوم) اگر مناصفه و یا قدری ضرر رسیده بود بقسط اول سال آینده گرفته شود (ماده دوم) در باب باغی و سردرختی اگر کامل ضرر رسیده باشد بقسط اول سال آینده ۔ ہرگاہ مناصفه ٤٣ ضرر رسیده بود بقسط دوم سال مذکور گرفته شود - در باب این فقره چون سرکار ملک را جمع بست نموده در سال های که زمین دار کمائی میکند و حاصل زیاده میدارد بدولت اضافه از مالیه نمیرساند دولت حق دارد که مالیه خود را بگیرد ۴۴ مگر چون رعیت و دولت یک وجود هستند باقساط رعایت آن کرده شده که در فوق ذکر است فقره دوازدهم زمین های مزروعی و یا باغ را اگر آب برد و یا قنوات مسدود و خشک و خراب شد از دو حال خالی نخواهد بود ۴۵ اگر بعد از فصل باشد مالیه آن گرفته میشود و اگر قبل از فصل باشد بعد از اخبار صاحبش و تحقیق سبب خرابی کیفیت ممیزی آن بحضور اورده بقرار حکم مجری داده میشود مگر ملک قریه را لازم است که اسامی رائیگانرا حاضر نماید که موعد آبادی آن بواضخض کند ۴۶ هرگاه اسامی مذکور صاحب استعداد نبود مميز مقرر شود که پیمایش مخارج آن را نماید و از روی طومار مميز که پیمایش را بنمود اثر مجمل آن چها ر یک حصه آن را سنجیده بقرار حجت شرعی و ضمانت بصیغه تقاوی بقرار احکام از طرف سرکار وجه داده شود ۴۷ را آباد نماید جائیکه آباد شد بقرار موعد مقرره ملک بکارگذاری اطلاع بدهد که مالیه آن بسته شود وجه تقا یوی پنجسال باقساط اخیر سال گرفته شود اگر اسامی زمین خود را آباد نمیکرد خط داده واگذار شود که بدیگری داده شود هرگاه ممکن آبادی نداشت خیر ۴۸ فقره سیزدهم اگر صاحب زمین املاک مزروعی خود را نهال غرس نموده باغ ساخت بسال اول بملک بکارگذاری خبر بدهد که ممیز مقرر شده علم آوری نماید - تا مدت پنجسال که اشجار آن مثمره نشد مالیه مزروعی گرفته شود ۴۹ بسال ششم مالیه باغی بسته و گرفته شود فقره چهاردهم شخصیکه زمین باغی داشته باشد و اشجار آن را بکشد ملک قریه را لازم است که بکار گذاری خبر بدهد که مالیه مزروعی بسته و گرفته شود. ۵۰ فقره پانزدهم قیمت زمین های مخروبه از قرار فی جریب سه روپیه - و چمن ها فی جریب ده روپیه پخته مقرر شد - اگر کسی نوآباد میکرد وجه آن را تحویل خزانه کرده باید بکار گذاری اطلاع داده قراراً موعد آبادی آن را نماید - بسالیکه ۵۱ بذر افشان نمود ملک قریه را لازم است که قبل از بذر افشانی بکارگذاری حواری بدهد جنینکه بذر نمود بعد از جریب نمودن هر قدر که مالیه پلوان شریک قریه مذکور باشد بسال [اولی] چهار یک بسال [دوم] مناصفه [بسال] سوم سه یکه بسال چهارم کامل مالیه پلوان ۵۲ شریک گرفته شود فقره شانزدهم اسامیکه سابق بلحاظ تکالیفات خود را قطعه برات کرده بودند حال از حضور تکالیفات بمراحم ملوکانه موقوف شد قطعه برات بودن موقوف است. اشخاصیکه قطعه برات بودند ۵۳ کاملاً در جمع ملک قریه بسته شوند. فقره هفدهم قریه استاد است برای هر قریه یک ملک لازم است کار گذار سعی و دقت کند که در یک قریه یک شخص ملک مقرر باشد اگر ناشده بود دو ملک یک قریه منظور است هر گاه شخصی یک سه قریه ۵۴ باشد جمیع قریه‌جات هر کدام علحده علحده بسته میشود مگر بشرطیکه کامل ملک قریه باشد . فقره هجدهم مقرری ملک بانتخاب رعیت است که در سه سال مقرر میشود لیکن رعی[ت] باید ملک شخصی را انتخاب کنند ۵۵ که صاحب هستی و جایدا د و ظاهرش بصلاح دینی و دنیوی آراسته باشد در موعد انتخاب تا جنایت و قباحت و خیانت از نامبرده بظهور نرسد معزول نمیشود. هر گاه این افعال از نامبرده بظهور رسیده موقوف و طرد گردیده دیگر ملازمت او بدولت ۵۶ ملکی آن برعیت منظور و مقبول نشود فقره نوزدهم شخصی زمیندار بعد از ٹکٹ کارگذاری اگر زمین خود را بدیگر شخص کاملاً بفروش رسانید و قبل از برداشتن حاصل بود- بایع و مشتری بدفتر حاضر شوند درینصورت اگر مشتری ۵۷ زمین دار صاحب تکت بود زمین خریداری به تکت خود او افزوده یکت اسامی بایع ضبط میشود هرگاه متری سابق زمین نداشت همان تکت باسم خود او قید میشود و اسمی ملک خط داده میشود اگر بعد از برداشتن فصل ربیع زمین خود را بفروش رسا ۵۸ بفصل خریف تکٹ تبدیل داده نمیشود مالیه قسط دوم بنام صاحب اول زمین بمعرفت خریدار ترقیم میگردد مگر ملک بجز و قلدادی خود در اخیر سال بنویسد و یا از منجمله زمین خود اسامی چیزی را بفروش رساند و چیزی باقی ماند اگر قبل ۵۹ از فصل و رسانیدن قسط باشد موضوعی شود - در صورتیکه بعد از فصل و قسط اول باشد موضوعی نمیشود مالیه را مشتری بنام بائع رسانند در سال آینده بقرار قلمداد ملک مشتری تکت داده شود . فقره بیستم کارگذار بدفتر کارگذاری حساب ملکان را علحده وحساب توابع را علحده ساخته جمیع کل علاقه کارگذاری خودراحساب بسازد که قسط ملکان و توابع وکل رسیدگی و باقی شان بیک نظر معلوم باشد و در اخیر هر قسط ۶۱ کتابچه ها را از ملاحظه حضور بگذرانند و علم حضور مبارک را بجمع کل مقسط و رسیدگی بیاورد تا استحضار صاحب دولت حاصل شود و خود ملکان را نیز بحضور حاضر دارد. فقره بیست و یکم ملکانه ملکان و تنخواه عمله بولک بدو قسط ۶۲ داده میشود ـ ملکان از وجه قسط حصولی خود ملکانه را بگردانند و عمله کارگذاری از دفتر اسمی خزانه حواله بگیرند . فقره بیست و دوم سرکار والا از روی رعیت نوازی و عدالت گستری تسعیر اجناس ۶۳ مالیهٔ تعلقهٔ شش کروهی را بقرار ذیل منظور فرموده اند که وجه نقد گرفته شود تا رعیت از سرگردانی گدام وبرات دار وغیره فارغ باشد . گندم فی روپیه را یکسیر جو فی روپیه را یکسیر یکخهارک - جواری وشالی فی روپیه را یکنیم سیر کاه سفیدی فی روپیه را ۶۴ هجده روپیه فقره بیست و سوم این تسعیر مستقل تا سه سال منظور است بعد از سه سال تجویز علحده میشود بسبب که نقصان رعیت و سرکار نشود فقره بیست و چهارم از طرف سرکار و الامالیه رعیتی ۶۵ نقدی مقرر گردیده در صورت مجاناً احیاناً اگر جنس بکار سرکار شود بوقت فصل بقرار مالیه دهی اسامی جنس گرفته میتواند مگر وجه قیمت جنسی بقرار تسعیر متوسط سه ساله مجرا داده شود و بدفتر و ٹکٹ اسامی و ملک نقد قید شود - بدون ضرورت محاربه ۶۶ سرکاربدیگر وقت جنس نمیگیرد و کار آمد خود را بنرخ روز میخرد فقره بیست و پنجم رعایای که دعوی آب بخشی و یا گفتگوی زمین داری داشته باشند باید بکار گذاری حاضر شوند که تحقیق فقره منازعه شان بقرار ۶۷ حسابی شود. هرگاه تصفیه آن بحسابی نشد البته از کارگذاری بنظارت عدلیه فرستاده میشوند . فقره بیست و ششم برای گفتگوی حسابی و حقدار شخصی که بکارگذاری خواسته میشود (اوّل) بدست مدعی جلب نامه ۶۸ داده شود اگر بواسطه جلب نامه حاضر نشد امر احضار صار بمحصل فرستاده میشود ـ در صورتیکه بامر احضار حاضر شد ده روپیه جریمه گرفته تحویل خزانه شود و رسید آن را بحضور حاضر دارند لیکن وجه جریمه بخزانه بواسطه مجرم تحویل شود . ۶۹ فقره بیست و هفتم جمیع انواع تکالیف از حضور کاملاً موقوف گردیده احدی را اجازه نیست که بالای رعیت چیزی حواله کند هر کاردار و یا ملک چیزی بتکالیف بالای رعیت حواله کرد و بحضور رسید بازخواست شدیدی میشود ۷۰ اعلان بر سایر رعایای صداقت شعار پوشیده مباد که نظامنامه هذا که مشتمل بر بیست و هفت فقره متن کتاب هذا میباشد برای رفاهیت شمایان از حضور ترتیب و تنظیم گردیده منظور شد که کارگذار و ملکان و شمایان بقرار فقرات مذکور معمولدارند ۷۱ تخلف انحراف نورزیدە کتاب هٰذا برای (مکتب مبارکه حبیبیه) داده شد فی ۲۹ ماه ثور محرم ۱۳۳۱ افغانستن سراج الاخبار ۷۲ بتاریخ یوم پنجشنبه ۱۷ ماه ذی قعدة الحرام بقلم غلام سرور کاتب تحریر شد فی سنه ۱۳۳۰ هجری م [BLANK PAGE] [BLANK PAGE]