نظامنامه تشکیلات دولت علیه افغانستان در طبعخانه مطبوعات مجلس عالی وزراء بزیور طبع یوم سه شنبه (۲) حمل ۱۳۰۲ شمسی حصه مطبع کابل قیمت ۲ عباسی

نظامنامة اساسی دولت علیه افغانستان در مطبع دائرۀ تحریرات مجلس عالی وزرا بزیور طبع مزین شد یوم سه شنبه (۲۰) حمل ۱۳۰۲ شمسی تعداد طبع اوّل ــــــ ۲۵۰۰ جلد

۲ نظامنامه اساسی دولت علیه افغانستان ۱ - دولت علیه افغانستان اداره امور داخله و خارجه خود را به استقلال تامه حایز بوده همه محلات و قطعات مملکت زیر امر و اراده سنیه ملوکانه بصورت یک وجود واحد تشکیل مییابد و بهیچ حیثیت در اجزای مملکت تفریق کرده نمیشود ۲ - دین افغانستان دین مقدس اسلامیست دیگر ادیان اهل هنود، یهودی که در افغانستان هستند بشرطیکه آسایش و آداب عمومیه را اخلال نکنند نیز در تحت تأمین میباشند ۳ - پایتخت مملکت افغانستان شهر کابل است اهالی تماماً مملکت افغانستان بالمساوات در نظر حکومت هستند که هیچ امتیازی اهالی شهر کابل نسبت بدیگر شهرها و قصبات مملکت محروسه افغانیه ندارند - . ٤ - بنا بر خدمات فوق العاده اعلیحضرت همایون که در راه ترقی و تعالی و استقلال مملکت افغانیه ابراز نموده اند ملت نجیبه افغانستان متعهد میشوند که سلطنت افغانستان به اولاد این پادشاه ترقیخواه افغانیان باصول ولادت انتخاب سلطنت اعلیحضرت پادشاهی واهالی ملت انتقال میکند و ذات ملوکانه در حین جلوس بر اریکه

بالمواجہ اشراف واہالی متعهد میشوند که مطابق شرع شریف و این نظامنامهٔ اساسی اجرای اوامر حکومت نموده ، استقلال افغانستان را حمایت و برب وطن و ملت خود صداقت نمایند ٥ ــ ذات حضرت پادشاهی خادم وحامی دین مبین اسلام و حکمدار و پادشاه عموم تبعهٔ افغانستان است ــ ٤ ٦ ــ امور مملکت بذریعهٔ وزراء دولت (که بارادهٔ سنیه انتخاب و تعین میشوند) اداره میشود، و هر کدام وزراء مسئول امور متعلقهٔ شان شناخته میشوند ازین سبب ذات همایونی غیر مسئول میباشند ــ ٧ ــ در خطبه ها ذکر نام پادشاهی ضرب سکه بنام پادشاه و تعین رتب مناصب مطابق قوانین مخصوصه واعطا نشان انتخاب و تعین صدر اعظم و دیگر هیئت وزراء و عزل و تبدیل شان وتصدیق نظامات عمومیه و اعلان مرعیت شان ، و محافظه و اجرای احکام شرعیه و نظامیه و قوماندانی عموم قوای عسکری افغانستان و اعلان حرب ، وعقد مصالحه و على العموم معاهدات وعفو وتخفيف مجازات قانونیه عموماً يا خصوصاً از حقوق جلیلهٔ پادشاهی شمرده میشوند ــ حقوق عمومیه تبعهٔ افغانستان ٨ ــ همه افرادی که در مملکت افغانستان میباشند بلاتفریق دینی مذهبی تبعهٔ افغانستان گفته میشوند صفت تابعیت افغانیه مطابق نظامنامهٔ مخصوصه استحصال با اضاعه کرده میشود

٤ ٩ - کافۂ تبعهٔ افغانستان آزادی شخصی خود را مالک بوده حریت دیگر اشخاص را اخلال وضایع نمی کنند. ١٠ - حریت شخصیه از هر گونه تعرض ومداخله مصئونست، هیچکس بدون امر شرعی ونظامات مقننه تحت توقیف گرفته ومجازات کرده نمی شوند، در افغانستان اصول اسارت بالکل موقوف است، از زن ومرد هیچکس دیگری را بطور اسارت استخدام کرده نمیتواند. ١١ - مطبوعات واخبارات داخلیه مطابق نظامنامه مخصوص آن آزاد میباشند نشر اخبار فقط از حقوق حکومت و یا اهالی تبعهٔ افغانیه است، دربارهٔ مطبوعات خارجه دولت علیهٔ افغانستان بعضی شرائط و قيود نهاده میتواند. ١٢ - تبعهٔ افغانستان مطابق نظامات موضوعه برای تجارت وصنعت و زراعت هرگونه شرکتها کرده میتوانند. ١٣ - تبعهٔ افغانستان مفرداً یا مجتمعاً اگر خلاف شریعت غرا و یا نظامات دولت از طرف مامورین یا دیگری حرکتی و رفتاری ملاحظه کنند به اداره های دولت عرض میکنند، اگر در دوائر حکومتی مرجعه اش به بازخواست و استماع عرض شان پرداخت نکنند، علی الترتیب بمافوق شان استغاثه نمایند، در صورتیکه هیچیک بازخواست نکرد، اساساً بحضور اشرف پادشاهی عرض اندوه میتوانند. ١٤ - امر تدریس بالکل آزاد است مطابق نصاب معارف عمومیه هر فرد تبعهٔ افغانستان

عموماً بطور عمومی و خصوصی براے تدریسات مأذون و مجاز میباشند، اما اشخاص اجنبی به استثناے نفرے که براے تعلیم استخدام میشوند، داخل مملکت افغانستان به افتتاح و اداره مکاتب مجاز نیستند. ١٥ـ عموم مکاتب افغانستان در زیر نظارت و تفتیش حکومت میباشند حکومت بهمه اسباب و تدابیرے که برای تربیۂ علمیه و ملیه همه تبایع افغانستان بریاتی انتظام و اتحاد میباشند نظر دقت میگیرد، اما اصول تعلیمیه که به امور اعتقادیه و مذهبیه اهل ذمه و افراد مستأمنه تعلق دارد اخلال کرده نمیشود. ١٦ـ کافۀ تبعۀ افغانستان بحضور شریعت غرا و نظامات دولت در حقوق و وظائف مملکت حق مساوات دارند. ١٧ـ عموم تبعه افغانستان به اندازه قابلیت و اهلیت شان در همه ماموریتیها به اندازه احتیاج دولت استخدام میشوند. ١٨ـ مالیات و محصولات مقرره مطابق نظامنامه هاے مخصوصه براے تبعه افغانستان به نسبت ثروت و اقتدارشان تعیین و گرفته میشوند. ١٩ـ در افغانستان هر شخص از مال و ملک خودش که در تصرف او باشد در امن میبا اگر یک ملکی به مقصد منافع عمومیه بکار دولت شو و موافق نظامنامۀ مخصوصه آن اوّلاً قیمت آنرا بصاحبش تأدیه نموده بعد ملک گرفته میتواند. ٢٠ـ مسکن و جاے ہر فرد تبعۀ افغانستان از ہر گونه تعرض مصئونست و هیچکس از طرف

۶ حکومت و سائره بدون احکام نظامات بخانه شخصی جبراً وبلا استیذان داخل شده نمیتواند . - ۰۲۱ - در محاکم عدلیه عرض و داد عمومی مطابق شریعت و اصول محاکم حقوقیه و جزائیه فیصله کرده میشود . - ۰۲۲ - مصادره و بیگار بالكل ممنوع است ، اما کار و تکالیفی که در زمان محاربه پیش شود، مطابق نظامنامه مخصوصه آن ازین قاعده مستثنی است . - ۰۲۳ - خارج نظامات دولت از هیچکس چیزی گرفته نمیشود . - ۰۲۴ - شکنجه و دیگر انواع زجر تماماً موقوف است ، و خارج نظامنامه جزای عمومیه وعسکریه برای هیچکس مجازات داده نمی شود ( وزراء ) ۰۲۵ - در افغانستان وظیفه اداره حکومت مفوض است به هیئت وزراء و اداره مستقله در حین اجتماع هیئت وزراء ریاست مجلس را ذات ملوکانه ایفا مینمایند و اگر ذات شاهانه تشریف نداشته باشند، صدراعظم بوطیفه ریاست می پردازد و اگر صدراعظم اثبات وجود نداشت از جمله وزراء وزیر وزارت اوّل وظیفه ریاست را اجرا میدارد . - ۰۲۶ - وکیل که در حال غیاب یکی از وزراء تعیین میشود عیناً اختیارات و حقوق همان وزیر را داراست . -

۲۷ - در هر سال قبل جشن عمومی استقلال بیک روز مخصوصی که از طرف ذات شاهانه معیّن فرموده میشود در زیر ریاست شهر داری یک دربار عالی انعقاد خواهد یافت ، دربار مذکور در مجعیت از رجال مأمورین دولت و اکابر و اشرافی که از طرف ذات شاهانه انتخاب شده باشند ، در مواجهه آن هر وزیر و مدیر مستقله اجراآت و خدمات یکساله خودشان را علناً بیان و ایضاح خواهد نمود ۲۸ - صدر اعظم و دیگر وزراء از طرف قرین الشرف پادشاهی انتخاب و تعیین می شوند . ۲۹ - مجلس وزراء مرجع امور مهمه داخلی و خارجی دولت است ، مذاکرات مجلس وزراء و قرار داد ہاے کہ محتاج تصدیق میشوند بعد امضاے اعلیحضرت همایونی در معرض اجرا گذاشته میشوند . ۳۰ - وزراء امورات مربوطه وزارت متعلقه خود را به اندازه که در حوصه اختیارات خودشانست اجراء مافوق آنرا آنچه راساً بحضور اشرف ملوکانه تقدیم میشود بحضور اعلیحضرت پادشاهی ، و آنچه موافق تفصیل لائحہ وظائف مجلس وزرا مواد متعلقه مجلس مذکور باشد بمجلس عالی وزراء تقدیم و القاء باید، مجلس وزرا در مواد مقدمه موافق نظامنامه مخصوصه مجلس وزراء مذاکره و مباحثه نموده حل و فصل آراء خود را امضا مینمایند . ۳۱ - هر یک از وزراء در سیاست عمومیه دولت مشترکاً و در امور موظفه وزارت متعلقه

خود خصوصاً بحضور اشرف ملوکانه مسئول شناخته میشوند ــ ۳۲ ــ دراموری که از حضور شاهانه بیکی از وزراء و یا دیگر مامورین امر شفاهی شود احکام تحریری آنرا به امضای همایونی حاصل دارند ــ ۳۳ ــ یکی از وزرای دولت اگر از روی وظیفۀ ماموریت شان تحت محاکمه گرفته شوند، محاکمه آنها بدیوان عالی عاید و راجع است، و اصول محاکمۀ شان موافق نظامنامۀ مخصوصۀ حلا فصل میگردد و دیگر دعاوی شخصیۀ وزراء که خارج وظیفۀ ماموریت شان باشد، مانند سائر رعایا به محاکم عدلیه مراجعت مینمایند ۳۴ ــ وزیری که از طرف دیوان عالی تحت اتهام می آید الی نتیجۀ محکمۀ برائت شان از وظیفۀ وزارت معطل میماند ــ ۳۵ ــ مقدار وزارت و تشکیلات دوائر و وظائف شان در نظامنامۀ تشکیلات اساسیه توضیح یافته ــ (مأمورین) ۳۶ ــ بالعموم مامورین مطابق موادی که در نظامنامه مخصوصه ایضاح گردیده بماموریتھای که الیق و مناسب باشند تعین کرده میشوند، و هیچیک مامورین تا زمانی که از وظیفۀ خود مستعفی نشوند و یا از سوء رفتارشان موجب عزل نگردند یا از طرف دولت بنابر یک امر ضروری لازم تبدیل و موقوفی نباشند اصلاً عزل و موقوف نمیشوند، و ماموریتی که حُسن سلوک و استقامت جمعیت

خود ها را از نمایند استحقاق ترقی رتبه ومأموریت مستمری راه ارند-- ۳۷-- وظایف مأمورین در نظامات مخصوصه تعین و تفریق گردیده هر مأمور موافق نظامنامه های مخصوص از وظائف موظفه اش مسئول شناخته میشود-- ۳۸-- همه مأمورین علی المراتب در اطاعت آمر مافوق شان موافق نظامات دولت مکلف و موظف هستند، واگر از طرف آمر مافوق آنها در اجرا کدام امر خلاف نظامات دولت اصرار شود، مأمورین ماتحت شان بمرکز وزارت اطلاع مینمایند و هرگاه بدون اطلاع مرکز اوامر خلاف قانون را اجرا کنند، آنها نیز مسئول شناخته میشوند-- مجالس مشوره و شورای دولت ۳۹-- در مرکز دارالسلطنه یک هیئت شورای دولت و در نائب الحکومه گی حکومتی اعلی و حکومتی های درجه اول و دوم و سوم و علاقه داری یکیک مجالس شوره موجود است-- ۴۰-- اعضای مجالس مشور وشورای دولت از اعضای طبیعی و انتخاباً منتخبه مرکب میباشند. ۴۱-- اعضای طبیعیه مجالس شوره از مأمورینی که در نظامنامه تشکیلات آیاً توضیح یافته تشکیل مییابد، و اعضای طبیعیه شورای دولت بالمساوی تعداد انتخاباً منتخبه شوره راساً از طرف قرین الشرف اعلیحضرت همایونی منتخب و تعین

گروه میشوند اعضای منتخبه تماما از طرف اهالی معین و مقرر میشوند و در باب صورت انتخاب آنها در نظامنامه تشکیلات اساسی مواد جداگانه موجود است ٤٢ -- مجالس مشوره و شورای دولت علاوه بر وظائفی که در نظامنامۀ تشکیلات اساسی نشان داده شده بوظائف ذیل موظف اند :- الف :- برای ترقی صناعات ، تجارت، زراعت، معارف همه تکالیفی که لازم می بینند بدولت عرض مینمایند -- ب :- در خصوص مالیه محصلات دولت و دیگر معاملات حکومت اگر مخالف اصول نظامات معاینه نمایند بمقصد اصلاح اینچنین امور بحکومت عرض و الحاح نمود بتوانند ج :- اگر در حقوق که موافق این نظامنامه برای اهالی داده شده از یکطرف اخلالی واضحاً ملاحظه کنند ، در نزد حکومت صلاحیت عرض و استغاثه را دارند -- ٤٣ -- فقراتی که مجالس مشورۀ ولایات و محالات بحضور نائب الحکومه ها و حکام عرض و تقدیم مینماید ، آنچه به اندازه اختیارات نائب الحکومه ها و حکام باشد خودشان اجرا و مافوق آنرا بوزارت متعلقۀ همان شعبه ارجاع میدارند از وزارت منسوبیه اش اگر لازم اجرا باشد اجرا میشود و الا بر وفق مادۀ (۳) تعمیل مینمایند واگر مسئلۀ مواد قانونته باشد بموجب قاعده (٤٦) این نظامنامه پردازند --

١١ ٤٥ - در فقراتی که از مجالس مشوره برای نائب الحکومه و حکام محلی عرض میشود، و از جانب آنها الی یک ماه نتیجه و جوابی برای شان ظاهر نشود مجالس مشوره صلاحیت دارند که بشورای دولت عرض حوائج خود را نمایند. ٤٦ - شورای دولت فقراتی که مجالس مشوره شکایتاً مینویسند، رأی خود را دران باب نوشته بوزارت متعلقه همان فقره اطلاع میدهد، اگر در اجرای آن از طرف وزارت معطلی واقع شود، شورای دولت آنفقره را تقدیم حضور همایونی میتواند. ٤٧ - نظامات دولت از طرف شورای دولت تدقیق گردیده بمجلس وزراء تقدیم میشود، و بعد تصویب مجلس وزراء و منظوری حضور شاهانه در موقع اجرا می دراید. ٤٨ - علاوه بر اعضای طبیعیه دائمی شورای دولت مأمورین ملکی از نائب الحکومه الی حکام اعلیٰ و از منصبداران عسکری تا لواء مشیر که از مأموریت سبکدوش شده باشند، به استثنای اشخاصی که در تحت محاکمه بیایند در جمله اعضای طبیعیه شورای دولت موقتاً الی تعیین مأموریت شان داخل شده می توانند. ٤٩ - بودجه سالانه را که به وزارت مالیه تنظیم و ترتیب میشود، مطابق نظامنامه بودجه عمومی بشورای دولت تدقیق مینمایند.

۱۲ ٤٩ - مقاولات و تعهدات که به اجانب میشود از طرف شورای دولت تذکره و تدقیق میگردد. (محاکم) ٥٠ - در محاکم عدلیه هر نوع محاکمات بطور علنی اجرا می شود، بعض فقراتی که در نظامنامة مخصوصة محاکم نشان داده شده، محاکمۀ آن را قاضی بطور خفیه اجرا کرده میتواند. ٥١ - در حضور محاکم هرکس برای محافظۀ حقوق خود همه وسائط مشروعه را استعمال نموده میتواند. ٥٢ - محاکم عدلیه در رؤیت و فیصلۀ دعاویئی که داخل وظیفه شان باشد تعطیل و مماطله کرده نمیتوانند. ٥٣ - همۀ محاکم از هر گونه مداخلت آزاد هستند. ٥٤ - صنوف و درجات محاکم و صلاحیت شان به نظامنامۀ تشکیلات اساسی ایضاح یافته. ٥٥ - هیچکس خارج محاکم عدلیه برای تصفیۀ بعض فقرات مخصوصه یک محکمه فوق العاده تشکیل داده نمیتواند. (دیوان عالی) ٥٦ - دیوان عالی خاص برای محاکمۀ وزرای دولت عند الاقتضاء موقتاً تشکیل میاباً

۱۳ و بعد ایفا و سر انجام نمودن کاری که باو سپرده شد فسخ میشود . ۵۷ - طرز تشکیل دیوان عالی و اصول محاکمه دران مطابق نظامنامه مخصوص ان اجرا شود امور مالیه ۵۸ - همه محصولات دولت مطابق قانون مخصوص آن اخذ کرده شود . ۵۹ - هر سال برای واردات و مصارفات دولت یک بودجه تنظیم کرده میشود و این بودجه برای واردات و مصارفات دولت اساس بوده همه واردات و مصارفات از روی آن اخذ و صرف میشود . ۶۰ - بعد از تطبیق و اجرای بودجه سالانه یک محاسبه قطعیه تنظیم کرده میشود و این محاسبه قطعی مقدار حقیقی واردات و صرفیات این سال را حاوی میباشد ۶۱ - برای تحقیق و تدقیق اینکه ( آیا واردات و مصارفات دولت حقیقتاً موافق نظامنامه بودجه ایفا گردیده است یا نه) یک دیوان سنجش تشکیل مییابد (در خصوص دیوان سنجش نظامنامه مخصوص موجود است) . ۶۲ - برای تنظیم محاسبه قطعیه و برای تنظیم بودجه و صورت تطبیق و اجرای آن نظامنامه مخصوصه موجود است . اداره ولایات ۶۳ - اصول اداره ولایات از سه قاعده اساسیه مبنی است :- توسیع قانونیت تفریق وظایف ، تعیین مسئولیت، بنابر قواعد مذکور همه وظائف مامورین ولایا

١٤ مطابق نظامات موضوعه تعیین و تفریق کرده شده است، اختیارات مأمورین نیز بر طبق نظامات مخصوصه محدود است، و هر مأمور در وظائف خود علی المراتب نزد مافوقش مسئول شناخته میشود. ٦٤ - در ولایات از هر شعبه وزارت مأمورین جداگانه مقرر هستند، افراد اهالی برای اجرای کار و انجاح حوائج خود ابتدائاً بمأمورین شعبات مراجعت نمایند. ٦٥ - اگر اجرای کار اهالی بمامورینها نشود، و یا دربارهٔ آنها مأمورین خلاف نظامات دولت رفتار نمایند، افراد اهالی از تعطیل کار و سوء رفتار آنها نزد آمر مافوقشان وعند الاقتضاء نزد نائب الحكومه، او حکام اعلی عرض و استغاثه کرده میتوانند. ٦٦ - تشکیل دوائر بلدیة و وظائف آن در نظامنامهٔ مخصوص توضیح یافته. ٦٧ - هرگاه در یک حصهٔ مملکت آثار عصیان و بغاوت که مُخِل امنیت عمومیه باشد حس کرده شود، دولت اعلان حکومت عسکریه مینماید و ادارهٔ عسکریهٔ تشکیل مییابد. مواد متفرقه ٦٨ - برای تبعهٔ افغانستان درجهٔ ابتدائیهٔ تحصیل معارف حتمی و مجبوریست درجات و تفرعات آن بیک نظامنامه مخصوص تعین یافته که بر طبق آن معمول میشود.

۱۵ ۶۹- یک ماده این نظامنامه اساسی بهیچ سبب وحیثیت تعطیل و یا حکم اجراے آن ساقط نمیشود . ۷۰- بنابر ایجاب اگر از مواد مندرجۀ این نظامنامه اساسی لزوم تغییر وتبدیل شود ، بعد آراے ثلثان اعضاے شورای دولت و تصویب مجلس عالی وزراء بحضور اشرف همایونی عرض مےشود ، بعد منظوری حضور اعلی تغییر وتبدیل آن ممکن است -- ۷۱- تشریح وتفسیر یک مادۀ این نظامنامه اساسی و دیگر نظامات دولت اگر لازم دیده شود ، بشوراے دولت حواله گردیده ، بعد تصحیح وتوضیح شورا دولت وتصویب مجلس عالی وزراء طبع ونشر میشود . ۷۲- در حین تنظیم نظامات معاملات اهالی ومقتضیات زمان مخصوصاً احکام شرعیه بنظر دقت گرفته میشود ۷۳- مصئونیت مکاتیب یکی از حقوق اهالی است ، وهمه مکاتیب ومراسلات محصولی اهالی که تودیع پوسته میشود ، تا از طرف یک محکمه جواز تجسّس نشود در هیچ پوسته خانه و دیگرجا بازکرده نمیشود همچنان سربسته بمرسل الیه سپرده مےشود . مواد این نظامنامه اساسی که به اتفاق آراء وزرای دولت و تمامی وکلای ملت در مجلس لویه جرگه سمت مشررتی براے اساس دولت علیه افغانستان

١٦ تصویب یافته وهشتصد و هفتاد و دو (٨٧٢) نفر اعیان مجلس مذکور در قسمت آن محضر و امضا کرده اند منظور است درین حال انرا در جمله نظامات دولت در اجرای احکام سوادش را امر و اراده میکنم. این ترجمه فارسی با اصل نظامنامه اساسی افغانی موافق است. * * *