نظامنامه اساسی وزارت جلیله معارف [ILL] [ILL] هو نظامنامۀ اساسی وزارة جلیله معارف در مطبع وزارة جلیله معارف طبع شد تحریر یوم شنبه ۹ برج سنبله ۱۳۰۲ شمسی عدد طبع اول [BLANK PAGE] بسم الله الرحمن الرحیم نظامنامۀ تشکیلات وزارت معارف عمومیه احکام عمومیه مادۀ (۱) : اداره و تفتیش همۀ مؤسسات تدریسیۀ عمومی که برای تربیه و تعلیم میباشد و هم دوائر عالیه که خادم حفظ و حراست علم هستند بوزارت معارف عمومیه مفوض است باستثنای مکاتب حربیه مادۀ (۲) : خدمات اداره و تفتیشیه که در مادۀ اوّل بیان شد وزارت معارف عمومیه با مأمورینیکه از طرف وزارت تعیین میشوند یعنی در مرکز با مستشار و ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه و مفتشین عمومی ۲ بلا واسطه و در ولایات با مدیران معارف و مفتشین تدریسات ابتدائیه و با والی‌ها و با مجالس تدریسات ابتدائیه که در ولایات و حکومت‌های اعلیٰ هستند بالواسطه اجرا می نماید. ماده (٣): وزارت. خدمتِ تشکیلیهٔ معارف را با قرارهای انجمن معارف بواسطهٔ مدیران ادارهٔ مرکزیه تعمیل میکند. بَاب اَوّل تشکیلات اداریه فَصْلِ اَوَّل ادارهٔ مرکزیه - تقسیم خدمات ماده (٤): خدمات مرکزیهٔ وزارت معارف عمومیه بدو نوع منقسم است : ١ - خدمت اداره ٢ - خدمت تفتیش . ۳ ماده (٥) خدمت اداره مرکزیه به چهار دوائر و یک مأموریت محتوی است ۱- دائره تدریسات ابتدائیه و تالیه ۲- دائره تشکیلات و تنظیمات ۳- دائره تحریرات ٤- دائره محاسبه ۵- مأموریت حفريات و موزیم . ماده (٦) ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه برای اداره و نظارت همه مکاتبی که مخصوص تدریسات ابتدائیه و تالیه میباشند مأمور است و هم این دائره مکاتب و مدارس خصوصیه را که از طرف اشخاص و جمعیات و شرکت های وطنی تأسیس و اداره شوند نظارت میکند مکاتب ابتدائیه و رشدیه و هم مکاتب تالیه که در آتی تأسیس شوند و هم دارالمعلمین و دارالمعلمات تائیکه از آنجا معلمین و معلمات خارج ۴ میشوند بدائره تدریسات ابتدائیه و تالیه تعلق دارند و این دائره را یک نفر رئیس اداره مینماید . ماده (۷) ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه بسه شعبات منقسم است : نخستین شعبه مأمورین و معلمینی میباشد که مکلف است به اظهار تجویز و بیان رأی خود در باب تعیین و ترفیع و تلطیف مفتشین تدریسات ابتدائیه و مدیران و مأمورین و معلمین دارالمعلمین ، و دارالمعلمات، و مکاتب رشدیه که درجه های اولای مکاتب تالیه هستند و هم مدیران و مأمورین و معلمین مکاتب تالیه که در آتی تأسیس شوند . و نیز اجرا کردن معاملات سجل و عزل و مستمری شان . و ملاحظه نمودن امور انضباطیه و مدعیات . و تفریق کردن معلمین و معلمات مکاتب ابتدائیه و رشدیه بصنوف مختلفه از روی مشاهرات مقام پیشرفت تحریر کنند ۵ و مأموریت های شان و ایفا کردن معاملات راجع به قیودات آنها و مدیران و مأمورین و معلمین مکاتب تالیه وغیره امور و معاملاتی که به محتویات این ماده متعلق اند این شعبه را یک نفر مدیر با کاتبان خویش اداره مینماید دومین شعبه تدریسات میباشد که مکلف است به ترتیب و تعدیل کردن جداول مختصر و مفصل درسیه مکاتب ابتدائیه و تالیه و تهیه نمودن لوایحیکه متعلق است به تنظیمات درسیه و نظامنامه و دستورالعمل های داخلی مکاتب و اصول تدریس ملاحظه امور امتحانات و شهادتنامه ها پروگرام و لوائح و دیگر خصوصیاتی که درین شعبه تهیه کرده میشوند باید در انجمن معارف تدقیق و تصویب شود و درین شعبه فعلاً یک نفر کاتب کفیل است و امور و وظائف این شعبه را موقتاً خود رئیس تدریسات ابتدائیه و تالیه ایفا میکند سومین شعبه تفتیش میباشد که مکلف است: بملاحظه نمودن امور تفتیشیه تدریسات ابتدائیه و تالیه عمومی و خصوصی و نیز ملاحظه نمودن آن را پورت هائیکه از طرف مدیران معارف ولایات و مفتشین تدریسات ابتدائیه راجع به تدریسات ابتدائیه بوزارت میرسند و هم دیگر را پورت هائیکه از طرف مفتشین عمومی مذکوره ماده ۱۳ راجع به طرز و صوره جریان تدریسات در مکاتب رشدیه و دارالمعلمین و دارالمعلمات ها و دیگر مکاتب تالیه راجع به احوال مدیران و مأمورین و معلمین آن مکاتب بوزارت داده میشوند و بیان رأی درباره مکافات هائیکه برای مکاتب خصوصی مخصوص میباشند و هم اظهار رأی برای اعانت کردن اینگونه مکاتب ۷ درین شعبه یک نفر مدیر و یک نفر کاتب کفیل امور میباشند . ماده (۸): دائره تشکیلات و تنظیمات مأمور میباشد با یفا کردن امور و معاملاتی که متعلق است به احداث و انشای مکاتب ابتدائیه و رشدیه و دارالمعلمین ها و دارالمعلمات و دیگر مکاتب تالیه به تدارک کردن اثاثه مکاتب متعلقه وزارت مکتب و لوازم تدریسیه جمیع مکاتب به مسائل کتبخانه های مکاتب و کتب مکافاتیه به طبع کردن سالنامه وزارت معارف که از طرف مستشار وزاره معارف داد میشود و کتب لوائح تدریسیه که از طرف انجمن تصویب میگردد . به اداره و تفتیش کتب خانه های عمومی افغانستان به قبول اعانات . ۸ و نیز به تسلیم مؤلفاتیکه تبوعاً بوزارت داده میشود . این دائره را یک نفر مدیر با کاتبان معینش اداره میکنند ماده ٩ - دائره محاسبه بدو شعبه منقسم میباشد . شعبه اول مأمور است برای ایفای کافه امور حسابیّه که متعلق است بمعاشات و مصارفات اداره مرکزيه . و برای امر فرمودن حواله و تأدیه . و نیز برای تهیه و اعلان بودجه شعبه دوم مکلف است برای ایفای تحقق وحواله آن تخصیصاتیکه در بودجه دولت مخصوص مکاتب ابتدائیه میباشد . و برای اجرای قید و حسابیه و اصراقیه مکاتب رشدیه و دارالمعلمينها و دارالمعلمات ها و دیگر مکاتب عالیه . و برای ایفای تحقق وحواله مصارف مکاتب متذکره فوق . ۹ و برای حکم فرمودن تادیه . این دائره را یک نفر سر کاتب و کاتبان شعباتش اداره میکنند . ماده (۱۰) : دائرهٔ تحریرات مأمور است به ثبت و تحریر مخابرات و مکاتبات وزیر معارف . دائرهٔ تحریرات سالنامه های جمیع دوائر وزاره یعنی دائرهٔ تدریسات ابتدائیه و تالیه دائرهٔ تشکیلات و تنظیمات ، دائرهٔ محاسبه ، دائرهٔ تحریرات انجمن معارف ، هیئت تالیف و ترجمه ، و مرکز پشتو مأموریت حفریات و موزیم ، و جمعیت صحنهٔ تمثیل و مدیران معارف ولایات را جمع و ترتیب کرده ۱۰ بحضور مستشار وزارة تقدیم می‌نماید و مستشار همه آن سالنامه‌ها را ملاحظه و تصویب نموده بدائرهٔ تشکیلات و تنظیمات برای طبع میدهد . دائرهٔ تحریرات را یک نفر مدیر با کاتبان خود اداره میکنند . ماده (۱۱): دفتر اوراق مکلف است برای اخذ و توزیع اوراق و مرکب است از سر کاتب و دیگر کاتبان. ماده (۱۲): در وزارة از مستشار و رئیس تدریسات ابتدائیه و تالیه و مدیران و مفتشین و سرکاتبان در تحت نظارت وزیر یک مجلس انتخاب مدیران و مأمورین معارف تشکیل میشود که درین مجلس باکثریت آرا مدیران و مأمورین و سر معلمین معارف انتخاب میشوند فصل ثانی تفتیش ماده (۳۳): هفت نفر مفتشین عمومی مستقیماً تحت امر وزیر معارف برای تفتیش کردن احوال همۀ مکاتب و مدیران و مأمورین و معلمین مقرر میشوند این هفت نفر مفتشین بطوری تعیین میشوند که یکی از انها عالم علوم دینیه و یکی از ارباب علوم ریاضیه و یکی از علمای علوم طبیعیه و یکی از ارباب فن تعلیم و تربیه و یکی از متخصصین تربیۀ بدنی و یکی از علمای جغرافیه و تاریخ و یکی از واقفین السنۀ اجنبیه باشند این مفتشین عمومی مکلف هستند بمهام وظائف تفتیش مکاتب ابتدائیۀ مرکز و ولایات و علی الخصوص برای تفتیش مکاتب رشدیه و دار المعلمین و دارالمعلمات و دیگر مکاتب عالیه و رپورت مقابله شد عبد الراحم ۱۲ ہاے نشانرا بمدیریت عمومیه تدریسات ابتدائیہ و تالیه تودیع می نمایند این راپورٹ ہا در شعبۂ تفتیش آن مدیریت تدقیق میشوند وزارت تا بزمان تأسیس مکاتب رشدیه و دارالمعلمین و دارالمعلمات و دیگر مکاتب تالیه با مفتشین موجوده مرکز و ولایات اکتفا میکند و این مفتشین موجوده مرکز عجالتاً برای تفتیش تدریسات ابتدائیه موجوده اقدام می ورزند باب ثانی انجمن معارف ماده (۱۴) : انجمن معارف از مستشار و رئیس تدریسات ابتدائیه و تالیه و مفتشین عمومی معارف و رئیس و اعضای هیئت تألیف و ترجمه و مدیر معارف ولایت کابل و مدیر مکتب امانیه و هم از مدیران دیگر مکاتب تالیه که در آتی به پایتخت تأسیس می شوند بخط سید عبداللہ ۱۳ و مدیر دارالمعلمین مرکز و دو نفر از علمای دینیه که در کابل اقامت دارند تشکیل میشود و تحت ریاست وزارة معارف انعقاد می یابد و در غیاب وزیر مستشار ریاست خواهد کرد . ماده (۱۵) : انجمن معارف در باره جداول درسیه و دستور العمل ها و هر نوع لوائح نظام و قانون راجع به مکا[تب] و تدریسات را که از طرف ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه داده میشود . و نیز در خصوص انتخاب کتب درسیه اجرای مذاکرات و اتخاذ مقررات می نماید . و مدعیاتی را که راجع به امور انضباطیه و نسبت به مدیران و مأمورین و معلمین مکاتب بوقوع می ایند همین انجمن تحقیق و اتخاذ مقررات میکند هرگاه تجویزی از طرف یکی از اعضای مجلس اظهار شود و مطمحہ قبول اکثریت آرا باشد خفا یه سید عبد الله اینگونه تجویز موضوع مذاکره می تواند شد ماده (۱۶): انجمن معارف در هر پانزده روز یک دفعه و در موقع لزوم بدعوت رئیس مجلس منعقد میشود ماده (۱۷): امور تحریریۀ انجمن معارف را مدیر تحریرات اداره میکند هیئت تألیف و ترجمۀ کتب درسیه و مرکه پشتو ماده (۱۸): برای تألیف و ترجمۀ کتب درسیه راجع بمهما مکا یک هیئت تألیف و ترجمه ملحق به انجمن ما تشکیل میشود ذواتیکه این هیئت را تشکیل می کنند از کتب درسیۀ فرانسویه و ترکیه و دیگر السنه ترجمه و استنباط کرده کتب درسیه را ترتیب و تألیف می نمایند انفاً اعضای هیئت تألیف و ترجمه نظر باحتیاج موجوده تعیین و مقرر میشوند یکی ازینها رئیس این هیئت انتخاب میشود اعم از مشاهرات معینه برآی شخین موفقیاتیکه در خصوص تألیف و ترجمه از اعضا مقام عالی هند عبد الاحد ۱۵ این هیئت ظاهر شد میباشد صاحب تالیف و ترجمه کنا- مستحق مکافات میباشد ماده (۱۹) : برای ضبط و تدوین اصول و قواعد لسان پشتو و برای نقل و ترجمه کردن کتب درسیه باین زبان یک معرکه د پشتو تشکیل میشود و این مرکه د پشتو به انجمن معارف مربوط میباشد (مواد متفرقه) ماده (۲۰): یک تحویلخانه لوازم مدرسیه تأسیس کرده میشود که بدائره تشکیلات و تنظیمات مربوط میباشد . ماده (۲۱) : در وزارت معارف برای طبع کتب ولوائح و نظامنامه ها یک مطبع مربوط بدائره تشکیلات و تنظیمات میباشد که امور مطبوعه آنرا یک نفر منتظم باکاتبان خود اداره می نمایند منتظم مزبور در امور حسابیّه خود نزد دائره محاسبه وزارت معارف مسئول است . ۱۶ ماده (۲۲) حفریات و موزیم مدیریت حفریات و موزیم که مرکب است از یک نفر مدیر و یک نفر معاون و کاتبان موظف است به مواظبت و مراقبت حفریاتیکه موسیو فوشیه قرار مقاوله نامه که فی مابین دولتین عالیین افغا و فرانسه انعقاد یافته اجرا می دارد . و مأمور است بتحصیل و محافظه اشیای محفوریه قرار مقاوله نامه مزبور حق افغانستان است در مدیریت حفریات قید و ثبت میباشد همه گراف حفریاتیکه موسیو مشار الیه در افغانستان اجرامی دارد اشیائیکه بعد از حفریات حق دولت علیه افغانستان است مدیر حفریات و موزیم در موزیم خانه تودیع میکند . یا مدیر حفریات و موزیم در مرکز بوده یک هیئت سیارا معین میگردد که در آوان لزوم با موسیو مشار الیه ۱۷ سیر و حرکت کنند مدیر یا معاون حفریات و موزیم در محافظت اشیای محفوره تا رسانیدن آنها به مرکز خیلی دقت میکند برای اجرای امر یعنی محافظه اشیای مزبور باید مدیر یا معاون مدیر به حکومت محلی رجوع کرده استمداد نماید. مدیریت حفریات و موزیم مأمور است به تنظیم و پیراستگی موزیم خانه و اندیشیدن وسائل ترقیه آن و ایصال کردن فوائد از آن به عموم (۱) مدیر حفریات و موزیم در بدست آوردن اشیا عتیقیکه سزاوار موزیم باشد به انواع وسائل سعی میکند و وسائل توسعه و تزئین موزیم را تجویز و فکر نموده تقدیم وزارت میکند صفائی و نزاهت موزیم و باغ و باغچه متعلقه آنرا همیشه تحت نظر دقت می دارد. مقابله شد عبد الله ۱۸ (۲) مدیر حفریات و موزیم اگر مفید و مناسب داند میتواند با مأمورین موزیم خانۀ های دول خارجیه مراوده و تبادل یا بیع و شرای اشیای موزیم را با ونهانه رشته کرده بعد از استیذان از وزارة معارف در ساحه اجرا آرد (۳) اشیائیکه قرار معاهدهٔ دولت علیه افغانیه با دولت بهیه فرانسه راجع به حفریات حق افغانستان میشود تسلیم میشود چیز هائیکه قابل نگهداشت است در موزیم نگهدارد و چیزهائیکه قابل نگهداشت نیست بعد استیذان از وزارة ابتیاع میکند. حفریات و موزیم از طرف یک نفر مدیر اداره میشود. مادۀ ۳۲- وزارة معارف عمومیه جمعیت صحه تشکیل را که بمقصد تأمین کردن ترقیات صنعت نفیسه تشکیل تأسیس شده و موافق به نظامنامهٔ مخصوصش اداره میشود نظارت میکند. ١٩ مادهٔ (۲۴): وزارت معارف مأمور با ایفای احکام همین نظامنامه است مادهٔ (۲۵): برای گذاشتن این نظامنامه بساحه اجرا علاوه بر نظامات دولت اراده میفرمائیم آگاهی چاپخانه لیتوگرافی دارالسلطنه کابل [ILL] [ILL] [ILL] شاید شیر احمد باشه