Niẓāmnāmah-ʾi vakīl-i tijārah ‏‏نظامنامۀ وكيل تجاره

بسم الله الرحمن الرحیم نظامنامه ماموریت وکیل التجاره قاعده (1) :— وکیل التجاره در همه وقت حضرت خداوند تعالی عزاسمه را حاضر و ناظر دیده ایفای وظایف خود را بدون اغراض نفسی بکمال صداقت و دیانت نموده با جمله تجار و اشخاصیکه رفت و آمد و معاملات شان بدایره وکیل التجارت باشد بحسن سلوک و انصاف گذاره و رفتار نماید، و با مامورین ماتحت خود (وکیل التجاره)

۲ بوضع درست مناسبات آمریت خود را اجرا وارد (۲):- محصول آرت که برای دولت گرفته میشد و حصه که از ان آرتي برا خود اخذ مینمود قوانین که سابق برین بخصوص آرت جاری بو از ابتدا سال (۱۳۰۱) جملتاً لغو و منسوخ گردید . (۳):- وکیل التجاره مال تجار را انچه از افغانستان برایش روانه دارند بقیمت مناسب بفروش برساند و اجناسيکه از آنجا برای آنها میخرد ساعی باشد که مال خوب واره دار باشد و بهر پوسته قیمت خرید و فروش جميع مال تجارتی را بآنها طلا بدهد تا مستحضر باشند، بیجک وصورت حسابات شانرا دایم برای هر کدام روانه کرده حق هیچیک را از نقد و جنس نزد خود نگاه نکند . (٤):- طلب ارسال و بيع و شراي اموال تجارتی تجار مفوضى صنى و اختیار خود تا جرست که بدون توسط وكيل التجاره نيز خريدات و خواسته میتوانند فقط در باب ادخالا سند ارسالی بايد بهرجان امضا وكيل التجاره را دارا باشد والا حکم گریزی داشته بموجب نظامنامه گمرک ضبط و مصادره میشود . (٥):- تاجرانيکه بذر يعه وكيل التجاره اجرا معاملا تجارتي شان ميشود (وكيل التجاره)

۳ در باب فروش و خرید مال بذریعهٔ خط و یا پیغام تیلیفون و تلگراف به‌ای وکیل‌التجارهٔ اجازه میدهد و بموجب اجازهٔ خوصاحب طال وکیل‌التجاره خرید و فروش مال‌شان را میتواند . (۶) :- بارهای تجارتی اخراجات تاجر‌های دولت بهیه افغانستان باستثنا اجناس اشیا ممنوعه آنچه از راه سمت مشرقی پشاور بصدد که و هر قدر از راه سمت جنوبی پشاور دائرهٔ تجارتی پاره چنار تذکرهٔ آنها قید و ضبط میشود . (۷) :- وکیل‌التجاره نرخ خرید و فروخت عموم اشیاء و اجناس تجارتی با افغانستانرا پیوسته در وزارت تجارت و گمرک کابل و گمرک قندهار روانه کند . (۸) :- مال‌التجاره که بدائرهٔ وکیل‌التجاره میرسد بسته‌اروپا و بمبئی و کلکته و غیره توابع هندوستان خواه در صندوق و خواه سانچه و کره‌بند باشد از قرار بارانه داخل تذکرهٔ علم و خبر نماید حاجت تفصیل جز و مال ندارد فقط خریداری پشاور را باید بالتفصیل و مشروح جزواً داخل تذکره نماید . (۹) :- در باره مال خرید پشاور بتوسط مأمورین ماتحت وکیل‌التجاره مهر سربی زده نشود. (۱۰) :- در گذشته تذکرهٔ روانگی بارهای تجارتی را آرتی‌های سابقه در هفتهٔ دو روز میدادند در آینده وکیل‌التجاره هر روز تذکرهٔ علم و خبر را بدهد معطلی نکند . (۱۱) :- وکیل‌التجاره در تذکرهٔ علم و خبر تاجر یگه‌غیرمعرفی باشد نوشته میکند که تا دکه رفته بیجواً و در دکه مالش محصول شود و یا ضامن وجه بقد محصول مال خود بدهد و در تذکره‌اش مأمور دکه علامت ضامن گرفتگی را نشان بدهد .

٤ در باب چالان پشاور قاعده ( ۱ ) :- چون سرجماعه و نفری تعلقه اشرا دولت مواجب لازمہ میدهد آنها هیچ نوع چیزی از کسی گرفته نمیتواند . ( ۲ ) :- سرجماعه نام نویس جميع نفری کرایه کشهای داخلی را طایفه بطایفه قوم بقوم معہ جای مسکن و تعداد ورمی مال شان معین کرده و بدارندگی و گذران هر کدام علم آورده اشخاصی را که در بجادادی آنها مشتبه باشد از قبیله ارو قریه دارشان تصدیق خواسته و همہ را سیاہہ نموده نزد خود موجود داشته باشد بار سرکار و تجار را باشخاص صاحب اعتبار و اعتماد خود بکرایه بدهد . ( ۳ ) :- بار و مال سرکاری و تجار را سرجماعه اگر باشخاص بجادأ و بے اعتبار داده بود و آنها مال را تلف نمودند و هستی آنها تاوان مال را پوره نکرد سرجماعه مسئول است. ( ٤ ) :- اجرت کرایه را که از پشاور در کابل می آید در هر بدرقه بقرار مروجه روز معلوم کند و تصدیق اجرت

هر بدرقه را با مضامی وکیل التجاره گرفته نزد خود، نگهدارد و بهر پوسته اجرت کرایه را بوزارت تجارت و گمرک روانه دارد . (۵) :— کرایه کشی که مال تجار را برساند باید که از همان تاجر صاحب مال رسید مال را گرفته در بازگشت ، بسر جماعه نشان بدهد، و سرجماعه بآن کرایه کشی که رسید تاجریرا که مال او را سابق برده بود بدست نداشته باشد هرگز دیگر بار کرایه یی ندهند . (۶) :— سرجماعه را باید که تعداد بارگیر کرایی را هر وقت نزد خود داشته باشد و در وقت بار چالانی اگر مال سرکاری بود نصف بارگیر، به برداشتن مال سرکاری ونصف آن برای حمل بارتجار اشغال میشوند و در مواقع فوق العاده اگر برای دولت بارگیر زیاد بکار بود وکیل التجاره بموجب اطلاعیکه قبلاً از طرف دولت برای او رسیده باشد بسر جماعه خبر میدهد که دو ثلث بارگیر را برای مال سرکار و یک ثلث باقی را برای تجار واگذار شود .

۶ (۷):— در باب مال اخراجات که کرایه کشها بکابل از تجار بکرایه میگیرند باید تجار در سند ارسالی خود بتار بخیکه در آن بار را روانه میکند بنویسد، و کرایه کش را لازمکه برپشت همان تکت ارسالی تاجر که در دست دارد رسید نگذاشته او را حاصل داشته برسانیدن آن بتاجر مجبور است . (۸):— در باب مال سرکاری که کرایه میشود باید مطابق نرخ روز بوده کم و زیاد نشود و شخصیکه برای پارچالانی و خریداری مال از طرف دولت مقرر شده باشد مناصفهٔ کرایه را برای کرایه کش بذریعه سرچاغه‌داد؟ و باقی آنرا سند بدهد ، هنگامیکه مال را کرایه‌کش تحویل نموده باقیماندهٔ کرایهٔ آن بقرار نظامنامه از وزارت متعلقهٔ او داده شود و اگر کمبود برامد بقرار قاعدهٔ (۹ - ۱۱) تاوان از کرایه‌کش گرفته شود (۹):— اگر بار تجارتی را وکیل التجاره و کوتی دارهای پشاور کره بند و دامر و سریع وبست یورپ بگرائی بدهند و همچنان بحالت اصلی آورده بصاحب مال بسپارند

کرایه کش مسئول نیست، و اگر در بین راه شکتانه شود و مال کمبود براید ذمه دار کرایه کش است و تاوان بدهد همچنان در مال سرکاری هم اینقاعده نافذست. (١٠):- اندازه بار پخته که بكرایه می آورند بقرار ذیل است کرایه کش چون کرایه بار سر کار یرا موافق تجار میگیرد بار سرکاريرا هم باندازه بار پخته مروجی حمل و نقل نماید. رخت باب، بوره و کشمش و غیره:- اندازه بار شتر - (٤٤) سیر. بار یا بو وقاطر - (٢٤) سیر. بار مرکب - (١٢) سیر . اشیای قلیل الحجم ثقيل الوزن :- اندازه بار شتر - (٣٦) سیر. باریا بو و قاطر - (٢٠) سير . بار مرکب - (١٠) سیر . (١١) :- وكيل التجاره وکوتی دارها وتجارها ئیکه با رومالی را که سرغج و گره بند و دار نباشد بسته تسلیم کرای کش میکنند، اگر چیزی وزنی باشد وزن نمایند و اگر ( وکیل التجاره )

۸ عددی باشد بقرار عدد و بحضور کرایه کش مال را شمار و سپرد او نمایند و در خط و تکت خود نوشته نمایند که صاحب مال مال خود را پوره بگیرد و اگر کمبود برآید تاوان کمبود را کرایه کش بقرار نرخ روز بصاحب مال بدهد . (۱۲) :ـ در خصوص کرایه کش های علاقه غیر چون تذکره برایشان داده نمیشود بسر جماعه مطلق تعلق ندارد خود وکیل التجاره تسلی خود را از کلان شوندگان آنجا حاصل نموده بقرار قواعد فوق اجرا دارد . (۱۳) :ـ تجار و آرتهیا اگر بدون ذریعه وکیل التجاره و سر جماعه مال تجارتی خود را بوساطت کرایه کش روانه دارند و مال شان تلف شود وکیل التجاره سرجماعه مسئول نیست همچنین تلفات را دولت بازخواست نمیکند . (١٤) :ـ در اجرا مال سرکاری وکیل التجاره آمرست بر سر جماعه و کرایه کشها که موافق قواعد مذکوره معمول دارد . موازی یازده فقره نظامنامه وظایف شخصی و چهارده فقره در باب اجراتی برای وکیل التجاره بقرار فوق منظور است که بموجب آن امور محوله خود را بتعمیل و اجرا دارد . (وکیل التجاره)