Afghanistan Digital Library
adl0062
http://hdl.handle.net/2333.1/w6m905z6
This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan
Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about
this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser.
When referring to or citing this item please use the "handle" URL
and not this document or the URL from which you downloaded it.
All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless
otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely
reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.
NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu
نظامنامه
مکاتب خانگی
« در مطبع دائره تحریرات مجلس عالی وزرا طبع گردید »
۹ میزان - سنه ۱۳۰۲
تعداد طبع ثانی ....... (۱۰۰۰) جلد
نظامنامه
مکاتب ابتدائیه
[ILL]
[ILL]
[ILL]
بسم الله الرحمن الرحیم
نظامنامه مکاتب خانگی
از انجا که تمامت ترقیات دنیویه و سعادات اخرویه عالم
بشریت مربوط بعلم و دانش است، و جمیع افراد بنی نوع
انسان دانا باشند یا جاهل عالم باشند یا امی معترفند
به اینکه شناختن خدا و ترقیات دین و دنیا و نیل مقاصد
اخروی بدون کسب علم و فن بکی میسر نگردد، بمضمون
(مَن لا مَعَاشَ لَهُ لا مَعَادَ لَهُ از نداشتن علم و فن
دو چار ذلت روزگار گشته بر ذواتیکه علم و معرفت ندارند
تحصیل اسباب زندگانی صعب و دشوار، و اوشان
نظامنامه مکاتب خانگی
به ذلت ونکبت و خواری گرفتار میگردند لا جرم بچه اشخاص
از حصول سعادات اخروی محروم مانده العیاذ بالله خسر الدنیا
والآخرة میشوند.
بمصداق این مقال حضرت مقتدای ما حبیب قادر
متعال جلت حکمته نیز در بسیاری جاها امت ناجیه
خود شانرا بتحصیل علم وفن ہدایت و ارشاد و همه شانرا
در استحصال معارف علیه تحریص و احکام نموده اند.
ازین است که حضور شاهانه ما بغرض فراهم
نمودن اسباب ترقی دین و دولت و تأمین معاملات و
سعادات دنیوی و اخروی ملت نجیبه خودمان بیشتر و اولتر
از همه تأمین مکاتب و مدارس را بصورت منتظم تصمیم نمود؟
اطفال وطن عزیز ما نرا بدون امتیاز حیثیت و رتبه حسب
و نسب با دخال مکاتب مجبور گردانیدیم، حتی با قتضای
اشد ضرورت و احتیاج عده از اطفال وطن را جهته کسب
و جلب صنایع و حِرَف و علوم وفنون جدیده که یگانه مایه ترقی
امروزه عالم بشریت است بخارج اعزام فرمودیم.
اما از انجا که در تعمیم علم و معرفت و وسعت دائره آن
نظامنامه مکاتب خانگی
شوق و شغفی بکمال داشته تصمیم کرده ایم که باید کافه افراد
تبعه افغانستان از زن و مرد و که و مه صاحب سواد و مالک
قابلیت نوشت و خوان بوده از خیر کثیر علم بی بهره نمانند
این است که تنها بوجود مکاتب رسمی اکتفا ننموده و مکاتب
رسمی را بصورت فوری برای تعلیم عموم اطفال وطن کافی
ندانسته تأمین مکاتب خانگی را نیز امر و احکام فرمودیم، و وزارة
جلیله معارف را مأمور داشتیم بر اینکه امر تعلیمات را بد و قسمت
منقسم سازد :-
قسمتی همان است که اطفال قاعدةً بقرار قوانین نظامنامه
وزارة معارف جبراً برای استیفای دوره های ابتدائیه
تعلیمیه در مکاتب رسمی داخل شد تحصیل میگرایند.
قسمتی دیگر اطفالیکه در مکاتب رسمی از طرف مدیر معارف
بنا بر بعض معاذیر از قبیل داشتن کدام مرض متعدی یا کلانی سن
قبول نمیشوند، و یا شمولیت شان در مکاتب رسمی مهلتی میخواهد
در هر محله و گذر هر قریه و قصبه بنزد دانشمندان محلی بتحصیل
و تعلیم مشغول گردند تا هم کافه اطفال از سعادت علم و معرفت
بی بهره نمانند و هم زمانیکه در مکاتب رسمی ادخال کرده
٤
میشوند سهولتی در طی مراحل تعلیمات شان دست دهد.
برای اجرای اعمال این اراده مواد ذیل را
قید فرمودیم .
( ۱ ) :- از انجا که مقصد غائی اجازه فرمودن این طور تعلیمات خانگی بعبارت دیگر اجازه فرمودن تأسیس مکاتب خانگی همین است که بهر وسیله از وسائل ممکنه باید قاطبه افراد ملت نجیبه افغان از خورد تا کلان همین قدر خواننده و نویسنده گردند که بتوانند جرائد وطنیه و اشتهارات و اعلانات معتاده را خوانده از مفاد آنها مسبوق شوند ، و در تحریر یک رقعه یا یک مکتوب از احتیاج شخص دیگر برایند ، بناء علیه پروگرام تعلیم خانگی صرف بسه مضمون : دینیات ، فارسی ، تحریر ، انحصار یافت .
( ۲ ) :-- فی الواقع باید همون کتب دینیات و فارسی تدریس
شود که در مکاتب سائرہ رسمیہ از طرف
وزارة جلیلهٔ معارف احکام فرموده شده است
هرگاه از کتب مزبور بدست نیاید جائز است
که از کتب فارسی : قاعدهٔ بغدادی ، پنج کتاب
بدون محمود نامه، گلستان ، بوستان ، اخلاق
محسنی، انوار سهیلی، جرائد وطنیه، اشتهارات
عامه تدریس شود ، کتب مزبور نه تنها لفظاً
تعلیم شود بلکه باید از مدعا ومقصود بیانات آنها نیز
متعلمین محظوظ گردند .
( ٣ ) :— تحریر فارسی یعنی حسن خط و املا باید توأم باقرائت
کتب آغاز شود .
( ٤ ) :— در دینیات باید احکام ومسائل ارکان خمسهٔ اسلام
از توحید ، و نماز ، و روزه ، و زکوٰة ، و حج از فرائض
و واجبات و سنن و آداب و مکروهات و مفسدات
بقدریکه برای یک فرزند مسلمان لازم است ،
علماً و عملاً یاد داده شود .
( ٥ ) :— حدّ تکمیل تعلیم این مکاتب خانگی همین قدر است که اطفال
۶
برخواندن کتب متوسط و مکتوبات و جرائد و اعلانات
فارسی مقتدر گشته در تحریر مکتوبات لازمه محتاج
بغیر نباشند و در دینیات بمسائل مسلمانی علما
و عملاً بدانند.
(۶) :- تحصیل حدود مزبور در فارسی و دینیات و تحریر
جبری و لازمی است، اما متعلمین میتوانند که بعد از
اکمال حدوه مزبور بتحصیل دیگر مضامین و علوم قرار
خواهش خودشان نیز بپردازند.
(۷) :- چونکه اینطور تعلیمات در مکاتب خانگی تحت تعلیمات
ابتدائیه می آید بناءً علیه تعلیم مزبور نیز حکم اجبارا
دارد.
(۸) :- هر وقتیکه در مکاتب ابتدائی رسمی لزوم گرفتن
اطفال احساس شد از همین اطفالیکه در مکاتب خانگی
بتحصیل مصروف اند و سن شان مساعد باشد گرفته
خواهد شد، و تأسیس اینمکاتب سکته در وسعت دائره
مکاتب ابتدائی رسمی وارد نخواهد کرد.
(۹) :- ساعت تعلیم در موسم گرم از وقت طلوع آفتاب
تا دو نیزه بلند شدن آفتاب یعنی تقریباً از
شش الی ۸ ½ بجه و در موسم سرما از دوسه
نیزه بلند شدن آفتاب تا زوال یعنی تخمیناً از ۹ الی ۱۲
بجه میباشد بعبارت دیگر وقت تعلیم در تابستان
½ ۲ ساعت ، و در زمستان ۳ ساعت میباشد
باید هر قدر اطفالیکه در خانه های خود بوده در مکاتب
شمولیت ندارند در قریب ترین مساجد خودشان
در اوقات مذکوره اجتماع کرده نزد دانشمندان
همان قریه که از عهده تعلیم شان برآمده بتوانند
بتدریس پردازند .
(۱۰) :- علاقہ داران و قریه داران در قریه جات و کلانتران
در محلات شهر موظف اند که در حاضر بودن اطفال
و سرگرمی معلمها در تعلیم شان مراقبت د جمعیت
نمایند .
(۱۱): - در صورت عدم اعتنا پدران و اولیا اطفال در فرستادن
بچه های شان به تعلیم ، قریه داران بعلاقه داران
و کلانتران بقوماندانی اخبار کنند و علاقه داران
نظامنامه مکاتب خانگی
۸
وقوماندانها مبلغ یک سنار یعنی (ده پیسه) از
پدر یا والی که در فرستادن پسرش اغفال کرده
در صورت عدم عذر معقول بصورت جریمه نقدی گرفته
تحویل خزانه نموده و رسید انرا بمدیریت معارف
ولایت و حکومتی مربوطۀ خود روانه دارند ، حکم این ماده
بعد از شش ماه از تاریخ نشر اعلان هذا اجرا مییابد.
(۱۲) : اگر در بین زمانیکه وقت تعلیم مکاتب خانگی معین شده
طفلی بدون عذر در شهر بکوچه ها، و در قریه جات بسر زمینها
بیکار و عاطل دیده شد قریه داران همان قریه
مسئول میشود.
(۱۳) : مدیر معارف برای باخبری قائم داشتن تنظیمات
لازمۀ این نوع تعلیمات خانگی در اوقات ضروری در
مکاتب مزبور گردش میکند.
(١٤) : برای تفتیش مکاتب خانگی در هر سال یک هیئت
تفتیشیه از نائب الحکومه گی ها و حکومتی های اعلی
و حکومتی های کلان تعیین میشوند و در هر حکومتی حکام
و علاقہ داران همان محل نیز باین هیئت شمولیت می ورزند
نظامنامۀ مکاتب خانگی
۹
امتحان تعلیم شاگردان مکاتب هر موضع را ذیلاً میگیرند
و از نتیجه تفتیش از طرف نائب الحکومه گی یا حکومتی اعلیٰ
یا حکومتی کلان بر آنمعلمان که تعداد اکثریت عظیمه
شاگردان شان در امتحان فائق ظاهر شود از طرف
هیئت مفتشین بسه درجه : اوّل (٧٥٠) دوّم (٥٠٠)
سوم (٢٥٠) روپیه انعام نقدا عطا میشود .
اوّل :- در نائب الحکومه گی ها و حکومتی های اعلیٰ مدیراً
یا مامورین معارف دو سه نفر اشخاص عالم و
فاضل مرکزی مقرّر گردیده تفتیش مکاتب
خانگی علاقه داری و حکومتی هائی راکه بلاواسطه
مربوطیت حکومتی کلان بمرکز آن مربوط باشد
مینمایند .
دوم :- در حکومتی های کلان مامورین معارف مرکزی
و اگر ماموریت معارف تشکیل نیافته باشد
دو سه نفر اشخاص عالم و با دانش از مرکز آنجا
مکاتب علاقه داری و حکومتی های مربوطه
حکومتی کلان را تفتیش میکند از طرف هیئت
تفتیشات مکاتب خانگی
۱۰
مفتشین در تعین درجه معلمان دقت شود
که زیادی شاگردان و زحمت تعلیم یک معلم
نسبت بدیگر معلم که عده کمی را اداره میکند
ملحوظ و رعایت کرده شود .
(۱۵) :— اشخاصیکه معلمین خصوصی برای اطفال خود معین میکنند
این تعین شان صرف در صورتی جائز و ممکن است
که اطفال شان بنا بر بعضی معاذیر از قبیل داشتن کدام مرض
متعدی ، یا کلانی سن در مکاتب ابتدائی رسمی قبول
نشده باشند و یا شمولیت شان در مکاتب رسمی
مهلتی بخواهد .
(۱۶) :— مدیر معارف هر ولایت مامور است بر اینکه ملاهای
قریه جات و محلات را یعنی معلمان مکاتب خانگی را
نزد خود جمع نموده ایشان را از طرز و اسلوب تعلیم
باین نوع تفهیم کند که جمیع طلاب متعلقه خود ها را بصنوف
متعدد تقسیم نمایند یعنی بچه هائی را که در کتاب درسی
با هم معادلند یک صنف و آنانکه در دیگر کتب مساویند
بصنف دیگر تشکیل بدهند و در تعلیم املا و حسن خط
۱۱
همگان را یکجا مصروف دارند .
(۱۷):- معلمینیکه درینگونه مکاتب خانگی تعلیم میدهند از ولی
هر شاگرد خود برای اداره و معاش خویش ماهانه
یکقران نقد و یا بقیمت آن جنس گرفته میتواند
تأدیه این ماهانه مطابق برضای معلمین و اولیای
اطفال متعلق است که بصورت ماهانه و یا اقساط
سه ماهی و یا بوقت فصل پرداخته شود .
(۱۸):- کلانترها و قریه دارها و علاقه دارها در رسانیدن
وظائف مستمرهٔ مزبوره برای معلمان مکاتب خانگی
باید بکمال مراقب و مواظب باشند .
(۱۹):- علاقه دارها یا قریه دارهای متعلق خود راجع
بجمع نمودن اطفال و منتظم داشتن امورات خارجیه
این مکاتب مشاوره و مذاکره نموده صورتهاے
مفیده که لازم دانند بمدیر معارف اخبار کنند .
(۲۰):- حکام هر ولایت به تشویق و ترغیب اهالی بتأسیس
کردن مکاتب خانگی موظف بوده خودشان را
مسئول بدانند .
۱۴
(۲۱) ــ احکام این نظامنامه اوّلاً در ولایت کابل تطبیق میشود
بعد از تجربه تعمیم مکاتب خانگی این ولایت وزارت
معارف تطبیقات و اجراآت آنرا در دیگر ولایات
و حکومتی ها نیز تعمیم میکند.
(۲۲) ــ برای گذاشتن این نظامنامه بساخه اجرا
علاوه بر نظامنامه های دولت اراده میفرمائیم
و وزارت معارف مجری این نظامنامه
مامور است.
نظامنامه مکاتب خانگی