Niẓāmnāmah-ʾi Vizārat-i Jalīlah-ʾi Muʻārif ‏نظامنامۀ وزارة جليلۀ معارف

بسم الله الرحمن الرحیم (نظامنامۀ تشکیلات وزارت معارف عمومیه) احکام عمومیه مادۀ (۱) اداره و تفتیش همۀ مؤسسات تدریسیۀ عمومی که برای تربیه و تعلیم میباشند و هم دوائر عالیه که بمقام حفظ و حراست علم هستند بوزارت معارف عمومیه مفوض است باستثنای مکاتب حربیه. مادۀ (۲) خدمات اداره و تفتیشیه که در مادۀ اوّل بیان شد وزارت معارف عمومیه با مامورینیکه از طرف وزارت تعیین میشوند یعنی در مرکز با مستشار و ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه و مفتشین عمومی بلاواسطه و در ولایات با مدیران معارف و مفتشین

۲ تدریسات ابتدائیہ و یا دالیها و با مجالس تدریسا ابتدائیہ که در ولایات و حکومت های اعلی ہستند بالواسطہ اجرای نماید. ماده (۳): وزارت خدمت تشکیلیه معارف را با قرار انجمن معارف و بواسطۀ مدیران اداره مرکزیه تعمیل میکند.

۳ باب اوّل تشکیلات اداریّه فصل اوّل ---*--- ادارۀ مرکزیّه - تقسیم خدمات مادۀ (٤): خدمات مرکزیۀ وزارت معارف عمومیه بدو نوع منقسم است: ۱- خدمت اداره. ۲- خدمت تفتیش. مادۀ (٥): خدمت ادارۀ مرکزیّه بر چهار دائره یک ماموریت محتوی است: ۱- دائرۀ تدریسات ابتدائیه و تالیه. ۲- دائرۀ تشکیلات و تنظیّرات. ۳- دائرۀ تجهیزات. ٤- دائرۀ محاسبه.

٤ هـ ماموریت حفریات و موزیم. مادة (٦): ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه برائے ادارة و نظارت همه مکاتبی که مخصوص تدریسات ابتدائیه و تالیه میباشند مامور است و هم این دایره مکاتب و مدارس خصوصیه را که از طرف اشخاص و جمعیات و شرکت های وطنی تأسیس و اداره شوند نظارت میکند مکاتب ابتدائیه و رشدیه و هم مکاتب تالیه که در آتی تأسیس شوند و هم دارالمعلمین ها و دارالمعلمات ہا ئیکه از انجا معلمین و معلمات خارج میشوند بدائره تدریسات ابتدائیه و تالیه تعلق دارند و این دائره را یک نفر رئیس اداره می نماید. مادة (٧): ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه بسه شعبات منقسم است: نخستین شعبه مامورین و معلمینی میباشد که مکلفات به اظهار تجویز و بیان رأی خود جناب تعیین و ترفیع و تلطیف مفتشین تدریسات ابتدائیه و مدیران و مامورین و معلمین دارالمعلمین ها و دارالمعلمات ہا و مکاتب

رشد یه که دوره های اولی مکاتب تالیه هستند و هم مدیران و مأمورین و معلمین مکاتب تالیه که در آتی تأسیس شوند. ونیز اجرا کردن معاملات سجل وعزل ومستمری شان و ملاحظه نمودن امور انضباطیه و رسمیات. و تفریق کردن معلمین و معلمات مکاتب ابتداً و رشدیه بصفوف مختلفه از روی مشاهرات و مأموریت های شان و ایفا کردن معاملات راجع به قیودات آنها و مدیران و مأمورین ومعلمین مکاتب تالیه وغیره امور و معاملاتی که به محتویات این ماده متعلق اند. این شعبه را یک نفر مدیر با کاتبان خویش اداره مینماید دومین شعبه تدریسات میباشد که مکلف است به ترتیب و تعدیل کردن جداول مختصر و مفصل درسیه مکاتب ابتدائیه و تالیه و تهیه نمودن لوایحی که متعلق است به تنظیمات درسیه و نظامنامه و دستورالعمل های داخلی مکاتب و اصول

تدریس ملاحظه امور امتحانات و شهادتنامه‌ها. پروغرام و لوائح و دیگر خصوصیاتی‌که درین شعبه تهیه کرده میشوند باید در انجمن معارف تدقیق و تصویب شود و درین شعبه فعلاً یک نفر کاتب کفیل است و امور و وظائف این شعبه را موقتاً خود رئیس تدریسات ابتدائیه و تالیه ایفا میکند. سومین شعبه تفتیش میباشد که مکلف است: بملاحظه نمودن امور تفتیشیه تدریسات ابتدائیه و تالیه عمومی و خصوصی و نیز ملاحظه نمودن آن راپورتهائیکه از طرف مدیران معارف ولایات و مفتشین تدریسات ابتدائیه راجع به تدریسات ابتدائیه بوزارت میرسند و هم دیگر راپورتهائیکه از طرف مفتشین عمومی مذکوره ماده ۱۳ راجع به طرز و صورت جریان تدریسات در مکاتب رشدیه و دارالمعلمین و و دارالمعلماتها و دیگر مکاتب تالیه راجع به احوال مدیران و مأمورین و معلمین آن مکاتب بوزارت

۷ داده میشوند و بیان رأیی در بارۀ مکافات هائیکه برای مکاتب خصوصی مخصوص میباشند و هم اظهار رأیی برای اعانت کردن این گونه مکاتب درین شعبه یک نفر مدیر و یک نفر کاتب کفیل امور میباشند. ماده (۸) :- دایره تشکیلات و تنظیمات امور میباشد بایفا کردن امور معاملاتی که متعلق است به احداث وانشای مکاتب ابتدائیه ورشدیه ودار المعلمین ها ودار المعلمات ها و دیگر مکاتب تالیه. به تدارک کردن اثاثه مکاتب متعلقه وزارت و کتب ولوازم تدریسیه جمیع مکاتب. به مسائل کتبخانه های مکاتب و کتب مکافاتیه به طبع کردن سالنامۀ وزارت معارف که از طرف مستشار وزارت معارف داده میشود. و کتب لوائح تدریسیه که از طرف انجمن تصویب میگردد به اداره و تفتیش کتب خانه های عمومی افغانستان. محکمه تالیف و ترجمه شعبه ثانی نظامنامه نظارت معارف ماده

به قبول اعانات . و نیز به تسلیم مؤلفاتی که متبوعا بوزارت داده میشود. این دائره را یک نفر مدیر با کاتبان معینش اداره میکنند. ماده (۹) :— دائره محاسبه بدو شعبه منقسم میباشد. شعبهٔ اوّل مأمور است : برای ایفای کافه امور حسابیه که متعلق است به پیشگات و مصارفات اداره مرکزیه. و برای امر فرمودن حواله و تادیه. و نیز برای تهیه و اعلان بودجه. شعبهٔ دوّم مکلّف است برای ایفای تحقق و حوالهٔ آن تخصیصاتی که در بودجه دولت مخصوص مکاتب ابتدائیه میباشد. و برای اجرای قیود حسابیه و اصرافیه مکاتب رشدیه و دارالمعلمین ها و دارالمعلمات ها و دیگر مکاتب تالیه. و برای ایفای تحقق وحواله مصارف مکاتب متذکرهٔ فوق.

۹ و برای حکم فرمودن تادیه . این دائره را یک نفر سر کاتب و کاتبان شعباتش اداره میکنند . ماده (۱۰) :- دائره تحریرات مأمورست به ثبت و تحریر مخابرات و مکاتبات وزیر معارف . دائره تحریرات سالنامه های جمیع دوائر وزارت یعنی دائره تدریسات ابتدائیه و تالیه دائره تشکیلات و تنظیمات ، دائره محاسبه ، دائره تحریرات انجمن معارف ، هیئت تالیف و ترجمه ، و مرکه پشتو مأموریت حفریات و موزیم ، و جمعیت صحنه تمثیل و مدیران معارف ولایات را جمع و ترتیب کرده بحضور مستشار وزارت تقدیم می نماید و مستشار همه آن سالنامه ها را ملاحظه و تصویب نموده بدائره تشکیلات و تنظیمات برای طبع میدهد. دائره تحریرات را یک نفر مدیر با کاتبان خود اداره میکند مادة (۱۱) : - دفتر اوراق مکلف است برای اخذ و توزیع اوراق و مرکب است از سر کاتب و دیگر کاتبان .

ماده (۱۲) صدر وزارت از مستشار ورئیس تدریسات ابتدائیه و تالیه و مدیران و مفتشین و سر کاتبان در تحت نظارت وزیر یک مجلس انتخاب مدیران و مامورین معارف تشکیل میشود که درین مجلس باکثریت آراء مدیران و مامورین وسر معلمین معارف انتخاب میشوند .

۱۱ فصل ثانی تفتیش ماده (۱۳): هفت نفر مفتشین عمومی مستقیماً تحت امر وزیر معارف برای تفتیش کردن احوال همه مکاتب و مدیران و مأمورین و معلمین مقرر میشوند این هفت نفر مفتشین بطور تعیین میشوند که یکی از آنها عالم علوم دینیه و یکی از ارباب علوم ریاضیه و یکی از علمای علوم طبیعیه و یکی از ارباب فن تعلیم و تربیه و یکی از متخصصین تربیه بدنی و یکی از علمای جغرافیه و تاریخ و یکی از واقفین السنه اجنبیه باشند. این مفتشین عمومی مکلف هستند برای وظائف تفتیش مکاتب ابتدائیه مرکز و ولایات و علی الخصوص برای تفتیش مکاتب رشدیه و دارالمعلمین ها و دارالمعلمات ها و دیگر مکاتب تالیه و رپورت امسی شانرا بمدیریت عمومیه تاسیسات ابتدائیت

۱۳ و تالیه تواریخ مینمایند این راپورٹ ها در شعبه تفتیش آن مدیریت تدقیق میشوند . وزارة تابزمان تأسیس مکاتب رشدیه و دارالمعلمین و دارالمعلمات ، و دیگر مکاتب تالیه با مفتشین موجوده مرکز و ولایات اکتفا میکند و این مفتشین موجوده مرکز عجالتاً برای تفتیش تدریسات ابتدائیه موجوده اقدام میورزند .

۱۳ باب ثانی انجمن معارف ماده ۱۴) انجمن معارف از مستشار ورئیس تدریسات ابتدائیه و تالیه و مفتشین عمومی معارف و رئیس اعضای هیئت تالیف او ترجمه و مدیر معارف ولایت کابل و مدیر مکتب امانیه و هم از مدیران دیگر مکاتب تالیه که درآتی به پایتخت تاسیس می شوند و مدیر دارالمعلمین مرکز و دو نفر از علما ی دینیه که در کابل اقامت دارند تشکیل میشود و تحت ریاست وزارة معارف انعقاد می یابد و در غیاب وزیر مستشار ریاست خواهد کرد . ماده (۱۵) انجمن معارف درباره جداول درسیه و دستور العمل ها و هر نوع لوائح نظام و قانون راجع به مکاتب و تدریساتا که از طرف ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه

١٤ داده میشود. و نیز در خصوص انتخاب کتب درسیه اجرای مذاکرات و اتخاذ مقررات می نماید . و مدعیاتی را که راجع به امور انضباطیه و نسبت به مدیران و مأمورین و معلمین مکاتب بوقوع میآیند همین انجمن تحقیق و اتخاذ مقررات میکند هرگاه تجویزی از طرف یکی از اعضای مجلس اظهار شود و مظهر قبول اکثریت آرا باشد اینگونه تجویز موضوع مذاکره می تواند شد. مادۀ (١٦) :- انجمن معارف در هر پانزده روز یک دفعه و در مواقع لزوم بدعوت رئیس مجلس منعقد میشود. مادۀ (١٧) :- امور تحریریۀ انجمن معارف را مدیر تحریرات اداره میکند هیئت تالیف و ترجمۀ کتب درسیه و مرکز پښتو . مادۀ (١٨):- برای تالیف و ترجمه کتب درسیۀ راجع بهمه مکاتب یک هیئت تالیف و ترجمه ملحق بانجمن معارف تشکیل میشود ذواتیکه این هئیت را تشکیل می کنند از کتب اساسیه فرانسوی و ترکی و دیگر السنه ترجمه و استنباط کرده

کتب درسیه را ترتیب و تالیف می نمایند اتفاق اعضای هیئت تالیف و ترجمه نظر به احتیاج موجوده تعیین و مقرر میشود یکی ازینها رئیس این هیئت انتخاب میشود اعم از مشاهرات معینه برای تحسین مواد نتائیکه در خصوص تالیف و ترجمه از اعضای این هیئت ظاهر شده باشد مصاحب تالیف و ترجمه کتاب مستحق مکافات میباشد. ماده (۱۹) :-- برای ضبط و تدوین اصول و قواعد لسان پشتو و برای نقل و ترجمه کردن کتب درسیه باین لسان یک معرکه د پشتو تشکیل میشود و این مرکه د پشتو به انجمن معارف مربوط میباشد (مواد متفرقه) ماده (۲۰):-- یک تحویلخانه لوازم تدریسیه تاسیس کرده میشود که بدائره تشکیلات و تنظیمات مربوط میباشد. ماده (۲۱) :-- در دائره معارف برای طبع کتب و لوائح و نظامنامه یک مطبع مربوط بدائره تشکیلات و تنظیمات میباشد که امور مطبوعه آنرا یک نفر منتظم بکاتبان خود اداره

١٦ می نمایند منتظم خوبی در امور حسابیۀ خود نزد ادارۀ محاسبۀ وزارت معارف مسئول است مادۀ (٢٢) حفريات و موزیم: مدیریت حفريات و موزیم که مرکب است از یک نفر مدیر و یک نفر معاون و کاتبان موظف است به مواظبت و مراقبت حفرياتيكه موسيو فوشه قرار مقاوله نامۀ که فی مابین دولتین عاليتين افغانستان و فرانسه انعقاد یافته اجرا میدارد. و مأمورست به تحصیل و محافظه اشیای محفوریه که قرار مقاوله نامۀ مزبور حق افغانستان است در مدیریت حفريات قید و ثبت میباشد بموجب الف حفرياتيكه موسيوى مشار الیه در افغانستان اجرا میدارد اشیائيكه بعد از حفريات حق دولت علیۀ افغانستان در حفريات و موزیم در موزیم خانه توزیع میکند. با حفريات وموزیم در مرکز بوده یک هیئت سیار معین میگردد که در آوان لزوم با موسیوى مشارالیه سیر و حرکت کنند

۱۷ مدیر یا معاون حفریات و موزیم در محافظت اشیای محفوره تارسانیدن آنها بمرکز خیلی دقت میکند برای اجرای امر حسیتی محافظه اشیای مزبوره باید مدیر یا معاون مدیر به حکومت محلی رجوع کرده استمدا نماید. مدیریت حفریات و موزیم مامور است به تنظیم و پیراستگی موزیم خانه و اندیشیدن وسایل ترقیه آن و ایصال کردن فوائد از ان به عموم. (۱) مدیر حفریات و موزیم در بدست آوردن اشیای عتیقیکه سزاوار موزیم باشد به انواع وسایل سعی میکند و وسائل توسعه و تزئین موزیم را تجویز و فکر نموده تقدیم وزارت میکند صفائی و زنیست موزیم و باغ و باغچه متعلقه آنرا همیشه تحت نظر دقت می دارد. (۲) مدیر حفریات و موزیم اگر مفید و مناسب داند میتواند با مامورین موزیم خانه های دول خارجیه مراوده و تبادل یا بیع و شرای نظار تمعارف وظایف شرکت رفیق .. عمومی حفر یات و موزیم

۱۸ اشیای موزیم را با و نها سررشته کرده بعد از استیذان از وزارة معارف در ساحه اجرا آرد . (۳) اشیائیکه قرار معاهده دولت علیه افغانیه با دولت بهیۀ فرانسه راجع به حفریات حق افغانستان میشود تسلیم می شود چیزهائیکه قابل نگهدشت است در موزیم نگهدارد و چیز هائیکه قابل نگهدشت نیست بعد استیذان از وزارت ابتیاع میکند حفریات و موزیم از طرف یکنفر مدیر اداره میشود. ماده (۲۳) :- وزارة معارف عمومیه جمعیت صحنه تمثیل را که بمقصد تأمین کردن ترقیات صنعت نفیسۀ تمثیل تأسیس شده و موافق به نظامنامه مخصوصش اداره میشود نظارت میکند.