# Niẓāmnāmah da kharṡūlūd sarkārī malikūnū ‏‏نظامنامه‌‌ د خرڅولود سركارى ملكونو
# adl0026
# Kābul, Shirkat-i Rafīq, 1306 [1927] ‏كابل :‏‏مطبعه شركت رفيق،‏, . ‏١٣٠٦.
# Transcribed by gemini-3.1-pro-preview, 2026-08-09.
# Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.
# Text: CC0. Images: New York University Libraries, public domain.


--- page 1 ---

نظامنامه
دنیز خواندن سرکاری شاگردانو

(۳۵) در (سرطان) سنه ۱۳۰۱

مطبعه - شرکت رفیق - کابل در باغ علیمردان

شماره چاپ

قیمت د یوی نس (۲) پول

--- page 2 ---

ترجمه د پښتو په اساس د مجلس عالی حکومتی په قرار داد د قوس په (۳۰)

نظامنامه ۳۶
دَ خَرْچَوَلو دَ سَرْکَاری مَلْکُونو

پـه (۳۰) د(سرطان) سـنــ۱۳۰۶ــه

پـه مطبعه د «شرکت رفیق» کابل کښی چاپ شويدی

شماره چاپ : ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۲۰۰۰)

قیمت د یوی نسخی (۱۷) پول ۰

--- page 3 ---

[BLANK PAGE]

--- page 4 ---

بسم الله الرحمن الرحيم
نظامنامه د خرڅولو د سرکاری ملکونو
اول فصل د قاعدی د خرڅولو د سرکار ملکونو
(۱)- سرکاری ملکونه چه ټکره ټکره له یو جریب
څخه تر پنځه جریبه پوری بیل بیل دی په واسطه
د علاقه دارو او قرية امرا و مجلس د علاقه داری په قسم
د لیلام د په نقده پیسه خرڅه شی.
(۲)- هغه سرکاری ملکونه چه زیات له پنځه
جریبه او په تصرف د دولت کښ وی
غیر له هغو ځکو څخه چه د مهاجرینو په لاس کښ دی

په هغه اندازه
ر کڑی ، اوله
داری حق نشی

نظامنامه خرڅولو د سرکاری اسبابو په مخ کی ده

--- page 5 ---

۲
کښ وی ، او نوس ملکونه چه بصورة عمولة
دعمری نورو خلقوته ورکړی شوی دی
یا په قرار د رقبو او فرمانو د پادشاهی بخښل
شوی وی، په قرار د متصفی د بیخونو دپاره
دکلی اوجریبو دار بونده ملاقه دارکښ په انصاف سره
جریب اوقیمت کیږی ـ اوسیاهه د هغو په مهر
اودستخط دهغومیزانوپر مدیریت یا مأموریت د
مالیه کښ ضبط او ساتله کیږی .
(س) : باعلان د خرڅولو دهغوملکونو سره له معلو
دقیمت اوجریبی د هغه ځای د مدیریامأمو
مالیی له خوابه اجازه د حاکم د هغه ځای پرواسطه
دهغی علاقه داری چه سرکاری مخکی علاقۀ
دده کښ وی ـ لپاره دخلقود هغه کلی اونو
کلیو اخیور اوویشل کیږی چه هر سړی
خواهش اوخیال د آخستو د هغو ملکو نو لری
آخندزاده شفیع محمد مکتوب نویس مستوفی قندهار - (۲۰۰۰)
دبد
دما
ملکو
پس
چه
دار
دوا
تعا
دار
(۱۱) : باخـ
چه
الفا
ب

--- page 6 ---

۳
اداره د مالیئی دهغه ځای ته دور شی اوسم
له را تلنکی قاعدی سره خریداری دهغو ملکونو
د وكړی .
(٤):- هغه سړی چه خواهش دا خستو د سرکاری
ملكونو په نقدی پیسی پاڅه نقدی اوڅه
پور باندی ، په داتفصیل سره چه لاندی .
راځی ، وکړی ـ دمیزانود قیمت له مخی په قیمت
کښ تخفیف ورکاره شی .
الف: که ټولی پیسی د قیمت دهغی نقدی ورکړی
لسمه برخه قیمت د هغی څخه کم اخستلی کیږی
ب :- که نیمائی پیسی د قیمت دهغی نقدی او
نیمائی په مده د یو کال و رسوی، شلمه
برخه قیمت دهغی څخه كم اخستل کیږی
ج:-که دریمه برخه د قیمت د هغی نقدی اوله
دروڅخه دوه برخه ئې په قسطو د کلو ورکوی،

--- page 7 ---

٤

دیرشمه برخه دهغی ورته تخفیف ورکاو
(٥):-که په قرار د (۴) مادی څوك د دی ملكونو
اَخستنکی نه وی، په قسط د پنځوكلو ترلسوکلو
پوری هر رازی چه حاکم او مدیر د مالی
دهغه ځای مناسب و وینی خرڅ دکړی
او شرعی حجت د واخلی.
(٦):- رمی د سرکاری ملکونه په خلقو د هغه کلی
خرڅیږی، که چیری استیدونکی دهغه
کلی خیال د آخستو نه لری، یابل څوك
طلنز
په قیمت او مقرری قسطونو د هغی کښ دوه
دے
او زیاد والی وکړی او خلق دهغه کلی ئی پریږ
تورو سړیو باندی خرڅیږی.
(٧):-هر کله یو سړی یوه محکمه په نقدی پیسی
یا څه نقدی اوڅه پورباندی خواهش د
آخستو شکری، او بل سړی په هغه قسم

زیاده
حق د
د لوکپ
که یود
اخلی
وکړی
سره
او سړ
چه ئی
(٨):- د سر
سره
(٩):- هغه
ملاشه
د واش
د مال

--- page 8 ---

۵
زیاد والی وکړی : په صورت د قبلو لو کښ
حق د ړمبنی آخستنکی دی او په وقت د لینو
دلوکښ ورستنی آخستنکی ته ورکوله کیږی
که یو سړی یوه ځمکه په نقدی پیسی باندي
اخلی، اوبل ئي په قسم د پور سره ورباندي طلب
وکړی، بالکل خواهش دهغه چه په پور
سره ئي آخستنکی دی ، وا د نوړیدل شی
اومبی په هغو سړیو باندی خرڅیږی
چه قیمت ئي نقد اوپه کم قسط رسوی.
(۸):- د سرکاری ملك يوه ټکره څوتنه په اتفا
سره اخستای شی .
(۹) :- هغه کس چه خواهش دآخستو دیوه ټکره
ملك وكړي خار دار اداره د مالی د هفته
دواشی او قرار داد دوکړی ۔ د حاکم اودمد
د مالیئی له خوا نوم دآخستنکی او قیمت دملك

ش
تخفیف وركاه
د دی ملکونو
لو تر لسوکلو
یر د مالی
څ دکړی

تر دهغه کلی
نکی دهغه
یابل څوك
هغی کی دو
ه کلی ئی پریږ
 
دی پیسی
خواهش د
هغه قسم

--- page 9 ---

او صورت د اخستلود هغی د په واسطه دتیه
داری اعلان شی، تر مدّۀ دیوی میاشتی
که بل څوك د ولبی وکړی پمبی اخستنکی یا
به ئی قبول کوی یا به ئی پږیږدی - که په دی مدّ
کښی پکیښی بل اخستنکی پیدا نشی، او پس له
هغه په هر څومره پیسه چه بل څوك اخستنکی
دهغی ځمکی شی، ورته نه ورکاوله کیږی او د
حاکم او د مدیر د مالیّی له خوا خط د تصرّف
د ځمکی ورته ورکاوه او ملك د ده په تصرف
کښی کیږی .
(١٠):- لپاره د خرڅولو د سرکاری ملکونو پر ولایتو
او حکومتيو کښی نائب الحكومکان او اعلی او
لوی حاکمان د اعلیحضرت پادشاهی له خوا
« وكيل بالتوكيل » دی او دوی به له خپلو
خوا څخه بل وكيل نیسی او شرعی قباله به اخستنکی

اداره د
له واتله
دو =
(٤) :- هغه م
ملکونو
پور باندی
راشی ،
کښي تخفي
الف :- كـ
لَ
ب :- كه
ي
بر
ج :- كه
دو

--- page 10 ---

صورة عهد
شوی وی
د شاهی خپلی
پینځو سو دیا شاهی
صاف سره
د هغه په مهر
یا ماموریت د
کیږی .
سره له معلو مول
مدیر یا ما مور
هغه ځای په وا سطه
څکی علا قه
هغه کلی اونو
چی هر سړی
غو ملکو نو کښی

(دغه ماده د شورا عالی د دولت په کښی تنقیح شوی دی قیمت (۲۰۰۰) افغانی دی)

د سرکاری ملکوته ورکوی ۔ حاکم او مدّ
د مالیی سیاهه د جریبی او قیمت د سرکاری
ملکونو چه پر واسطه د هیئت انو قیمت کیږی ، ټول
پس له تامیدلو د هیئتی او هر څومره ملکونو
چه خوښیږی بیل بیل صورت د خرڅولو او نوم
د آخستنکی پَکښی به ئی اداره د هغه مستوفی
د ولایت یا اعلیٰ حکومتی تہ لیږی چه دی ورپوری
تعلق لری او هداسی مستوفیان او اعلیٰ سررشته
داران به هم د هغه رپوت وزارت مالیه لری ته
(۱۱) ۔ آخستنکی د سرکاری ملکونو دا آخستی شو
ملکی خپلی پہ قرار د دی لاندی شرطونو هرکله
چه وغواړی خرڅولای شی، او هر څومره چنکه و کری دخپل ترکی -
الف:- که پر نقدی پیسی سره ئی خرڅی کړی د
سرکاری حق به هو ځای نقدی ورکوی .
ب :- کہ پر قسط ئی خرڅی کړی د سرکار دحق به

--- page 11 ---

۸
ضامن ورکوی
ج :- که ضامن نشی ورکولای په هغه اندازه
چه پیسه ئی رسپلی وی خرڅه وکړی ، اوله
هغه ځخه پاتی تررسولو د سرکاری حق نشی
خرڅولای .
نظامنامه
اول فصل
(۱):- سرکاری
ځمکه تر پلور
علاقه دارو او قا
د لیلام
(۲):- هغه سر
جریبه
غیر له هذ

--- page 12 ---

۹
(دویم فصل په باب دهم)
ملکونو چه د مهاجرو او نورو خلقو په لاس
کښ وی
(۱۲):- هغه سرکاری ملکونه چه مهاجرو او ناقلینو ته
[چه له یو ځای نه بل ځای کښ استوکنه اختیا
کړی] ورکړی شوی وی یا پس له دینه ورکول
کیږی ، په قرار د پلوان شريك د له هغونه متآ
واخسته شی.
(۱۳):- هغه ملکونه چه مهاجرو ته ورکړی شویوی یا
ورکول کیږی په قسم د ملکیت دی ، که بوله دوه
څخه مړ شی دغه ملکونه د هغو ورثی ته ورکول
کیږی که چیری د وی تر شلو کلوپو
پلیسی په خاوره د افغانستان کښ استوکنه
وکړی ، دغه ملکونه چه د دوی په لاس کښ وی

اعلی حکومتیو
د دائر و د حکو
سلی بیان
کیږی !
ی نظامنامی

--- page 13 ---

۱۰
خرڅولای ئى شی.
(١٤) :- کہ مهاجران او ناقلین لاړشی، هغه ځمکی چه
دوی تہ ورکړی شویدی بیرتہ د دولت تصرف
تہ راځی ۔ اوبل څوك پہ ځمکو د مهاجرانو ا وناقلینو
کښ تصرف نشی کولای.
(١٥) :- هغه ځمکی چه پہ قرار د رقم او فرمانو د پخوانی
پادشاهانو، خلقوتہ پہ قسم د بخشش او ملکیت
ور کړی شوی وی او پہ تصرف کښ د
دوی دی ، بیرتہ نہ آخستلى كیږی،
اولہ قیدھ د د فترو د خالصى او د ضبطى
څخہ دوو ښیتلى شی، مگر مالیہ د دی رسم لہ
مخلوقات د دی شی نه دی چه مالیه تسلیم کڑی شند کانی قید او طرح دی
پلو او شريك سره په اداره د مالیئ کښ دو لت
ته ورکړی.
(١٦) :- پاره د هغو نفریو چه د اعلیحضرت
له خوا خخه ځمکی په قسم د بخشش ورکړی

سره
د دو
پس ل
خپلو
(٢٥) :- هغ
له خ
چه د
په وا
او نو
ولين
له و
په ح
د با
در
خو

--- page 14 ---

۱۱

شوی وی ، د دوی خپل ملك دى ، او
داسی شان ملکونه د له قبله د دفتر
د خالصی او د ضبطی څخه وویستل شی او
مالیته د دو د په اداره د مالیی کښ دخل
او واخسته شی .
(۱۷):- هغه ملکو نو چه خلقو د یوه کلی یا یوازی
یوه یوه سړی په قسم د عمری له دولت
څخه آخستی وی، د دوی له لاسه نه ویستل
کیږی ، مګر د دی جميع د د پلوان شريك له
مالئی سره نسبت ورکړشی که په جمع کښ کمته
د دولت وی ، له مخی دجمع ، او کرند له قراره د مالیته
د پلوان شريك محصول د دی د په دفتر کښ جمع
واخست شی !
(۱۸):- که بعضی سمی و خرابه او ناکره ملکونه آباد
او جوړ کیږی یا پس له دينه ئی جوړ کړی

--- page 15 ---

۱۲
مالیه دهغو همرد چه پخواله دینه بست
شوی دی پر همغی اندازه، او هرڅه چه نوی
ابادی کړی دحاصل له مخی هرڅومره چه
حاکم دوقت بست وتړی، پس له لیدلو د
مجلس د مشوری د هغه ځای دورکړی،
داسی ملکونه بیرته نه اخستل شی، دا
ملکونه هر چاچه آباد کړی دی حق د
ملکیت د هغو لری!
(۱۹): ملکونه دخالصی درعیتی چه په منځ د
خلقوکښ اخستل اوڅرڅول لری او دکو
قباله دهغولری په جمله د سرکاري ملکو نو کښ نشمېرل
کیږی او په خرڅولرکښ نه‌واځی.
(۲۰): هغه کسان چه په واسطه دمجر میت او گناه،
د حکومت له خوا فراری توپ څه معافیږی،
که په وقت د فرارید و محتکی د دوی په قید وضبط

کښ د
د دو
پوښت
وی پ
حاد
اوله
دپه
(۲۱): هغه
عمره
دهی
په ق
داراد
راشی
اعلمی
لاس

--- page 16 ---

۱۳

کښ داخلی وی او دا ضبطی په سبب دباقی دهی
د دولت نه وی له یوه حبیب شخه تر ووه حصه
پوری مخکی ددوی چه په ضبط د دولت کښ
وی په قرار د حکمنامی د نائب الحکو مکنو علام
حاکمانو دوی لره بیرته ورکولی
او له قید ه د ضبطی څخه ویستلی او مالیه دهی
د په دفتر کښ داخل کری.
(۲۱) :هغه ملکونه چه له جمله د سرکاری مملو خلقو څخه وی او
عمری په عهده آخستی دی، او په سبب دباقی
دهی او خیانت دولت ضبط کری نه وی، او
په قرار د نورو مادو د نظامنامی دخرڅولو دمحکو
دارازی ملکونو په جمله د خرڅشو یو مملو کښ
راشی یا په هدی دوه درو کلو د سلطنت د
اعلیحضرت د پادشاهی کښ ددی د خبتن له
لاس او تصرف شخه ویستلی او خرڅ شوی ، یا چا ته

--- page 17 ---

١٤

شوی و
داسی
د خالص
مالية
او واخی
(١٧) - هغه د
یوه یو
څخه اخ
کیر
مالئی
د دولت
د پلوان
واخس
(١٨) --که بعض
او جور

بښلی شوی وی ـ په عوض د هغو کښی له نورو
سرکاری مخکو څخه چه د هځکی نه نژدی وی
هغو ته ورکوله کیږی .
(٢٢) - هغو کسانو ته چه له حضوره د اعلیحضرت څخه ملکو
بښل او ورکول کیږی یا ضبطی مخکی دوہے
بیرته ورکولی کیږی تر دوه کلو پوری
د دوی مالیه رعايتًا نیمائی د پلوان شریک
واخسته شی او په دریم کال کښی پوره او سالم
پلوان شريك سره دور كیږی !
(٢٣) - هغه کسان چه قسط واخستی شوی سرکاری
ملکونو خپل په مقررې وعده کښی ونه رسو
هغه پاتی شوی پیسه د قسطونو سره له دُوهَ
روپی په تومن باندی جرمانه له دوی څخه ا
او په خزانی کښی تحویلویږی!
(٢٤) - هغه مخکی چه ورثی د شهید انوته په قسم ده.
بخشلو

--- page 18 ---

۱۵
سره ورکړی شوی دی تر وقته د لږیدلو
د دوی ، وصی د هغو مخکی د دُوی نشی خرڅولا
پس له عقیل و څخه پخپله دوی په خرڅولو د محکو
خپلو کښ اجازه لری .
(۲۵):- هغه ملکونه یا سرکاری شیان چه د حکو
له خوا خرڅ یا لیلام کیږی - ضروری
چه منسوبه دائره دهغه اعلان د دی د خرڅولو
په ولایت د کابل رسی په وزارتوا ومستقله دائر
او نورو دائروته لپاره د خبریدل د کاردارا
ولیږی ، برسیره په دا باندی تر شا د اعلان
له وکیلانود مجلس مشوره دولایت څخه
به خط د باخبری او پوهیدلو آخلی- اولپاره
د باخبری او پوهیدلو د خلق دا اعلانونه
د ریاست بلدیه له خوا مخصوصی ځایو کښ
ځوړند ، او پس له تیریدلو د مقرّری وعدۀ

نظامنامۀ فروش املاک سرکاری طبع مطبعۀ عنایت ماشینخانۀ کابل طبع و د

خه محکی چه
د ولت تصرّ
عوانو او ناقلینو

انود مینی
او ملکیت
ف کښ د
کیږی،
و د ضبطی
دی رسم له
ائی کښ د لبت دو

اعلحضرت
ل ورکړی

--- page 19 ---

١٦

به خرڅيږی ، په نورو ولايتو او اعلی حکومتيو
متې
کښ پس له اطلاع او باخبری د دائرو د حکو
د هغه ځای سم له دی پاس بیلی بیلی بیان
شوی قاعدو سره اجراء کيږی !
په اجراء د حكمو د مادو ، د دی نظامنامی
وزارۀ مالیه مسئول او مکلف دی

نظامنامه نمبر ۳ با زيك سنه ١٣٣٤ مجليه صفحه بندى - تعدد طبع ١

د)
ملكون
(۱۲) :- هغه مـ
چه له ا
كړی
کيږی .
واخيس
(۱۳): هغه
و سرکارا
څخه مر
كيږ
پلیسی
وکړی ،

--- page 20 ---

[BLANK PAGE]

--- page 21 ---

درش
پہ (٣٠)
پ مطبعہ
شماره چها

رقم کننده این عریضه سید محمد حسن مدیر حبیب الاطفال تاریخ غره شہر رجب ١٣٣٠