نسخه سویم عکس الوقایع صفحه ۱۲۹

انگرس گردیده باستعداد عسرت هند وستان افزدوند و بعد از چند روز سفیر ان دول با تمام اجزا و سفارت خود
پارتی که در خاک ایران داشتند خوابانیده عازم هندوستان شدند و از اینطرف نواب حسام السلطنه بهرات روز خلعت پوشی
مجلسی در باغ شاهزاده ملک قاسم میرزا بسمت شمالی شهر هرات ترتیب داده فرموده که شلک توپ رابطرف قندهار
نمایند یعنی بعد از این خلعت پوشی در تهیه تسخیر قندهارم اینمطالب بیشتر موجب وحشت دولت انگلیس شده و در اواخر
ربیع الثانی اینسال بیست و شش فروند کشتی جنگی شان بنیا در و خلیج فارس حمله آور و لنگر افکن شد و حمله سفاین شان قبل از
اینکه دولت ایران بدان صفحات تهیه استعداد و لشکری نماید بود فقط چند فوجی در آن صفحات برسم ساخلوجات حاضر
بودند با وجود آن نهایت رشادت را بخرج داده سه سدیه در مقابل حملات شدیده انگلیس شد نجه دو فوج دوازده
عراده توپ در بندر بوشهر که لنگرگاه را مواظب بودند یکمور از نیج طرف جنگ با سفاین جنگی انگلیس شدند چهار ساعت تمام
متواترا از طرفین شلک توپ در کار بود با آن توپهای دهن پر اینصد و سارنپیا د بمپاین انگلیس داو د آوردند منجمله یکگوله
توپ بطور قانه یکی از سفاین انگلیز خورده آتش گرفت و تمام آن کشتی را متلاشی ساخت و هم تاریکات توپخانه انگلیز حسارات
زیاد ببنادر فارس وارد آورده بود خلاصه انگلیها رشوه بمرحوم میرزا آقاخان صدر اعظم تسور وعده کردند و او را با دست
ایران را از ضبط هرات منصرف کرد علیکنی مرحوم حسام السلطنه نوشتند که هرات را تخلیه نماید و مشهد برگردد که دولت انگلیس دست
از محاربه و مجابه تصرف بنادر فارس بردارد مرحوم حسام السلطنه بجواب نوشت که حالا سزاوار نیست دولت ایران هرات را
تخلیه نماید زیرا خسارت فوق العاده متحمل شده ایم وانگاه بسیار مردم خراسان که تقیه در طریقه خود داشته اند آشکارات
خرابی و صدمات کلی از بهر حیث و بهر جهت بدولت و ملت ایران فراهم میشود بهتر انکه شما مداخله در این اخلا ننمائید حسام السلطنه
دولت ایران بوالیکری خراسان منصوب داشته بود و او بدین صلاح رجال دولت رفته هرات را تصرف کرده خودش چاکریم
دولت است و انچه با و بینویسیم اطاعت ندارد شما بنا در ما را واگذارید و از انطرف هر چه میتوانید در حق حسام السلطنه نمائید
دولت ایران ابدا حمایت و همرایی از او ندارد درینصورت انگلیسها از بنادر بر میگردند و طرف مبارزه با من خواهند شد و
بعون الله تعالی با ایشان قبل از عده جواب انگلیس بر می آیم و آنها را از سرحد قندهار نیز دور خواهم ساخت اثار مرحوم حسام السلطنه
در هرات باب محبت بر رخ شیعه و سنی گشوده بود بطوریکه اهالی هرات خاطر آسامی اطفال خود را که عمر و عثمان و ابا بکر گذاشته
بودند تبدیل نموده علی و حسن و حسین میگفتند یکی از شعراء معروف اهل سنت قصیده بنظم آورده بود خطاب بحسام السلطنه
و اظهار بعقیدتی و پریشانی خود را نموده بود که یکمصرعش اینست سبز در آب این بحر من بحبوب بکبرم و هم چون صدر نیز دوگاه تا بحسام السلطنه
مرحوم سلطان مراد میرزا حاکم المندر پنجاه تومان پول و یکطاقه شال صله مرحمت کرده بود و بمقام قضاه و علماء و اعیان شیعه و سنی
استمرار و مواجب و تیول بر قرار نموده عدل پیشه داشت جایداد و تیولی هم بعموهای مؤلف داده بودند لیکن باز گوشه زنان
محرک پیدا شد چند نفر قضاه و مفتی را دلبر شستند بر اینکه آنها بایلات افاغنه اطراف تایکوا و زمین دا در نوشته و مکتوب فرستادند
که یک نوشته آنها را مؤلف گسنه هزار و سیصد شش بحان دیده خلاصه مضمونش این بود ای مؤمنین و مسلمین اهل سنت جماعت
شکر قاجار آمدند به در هرات اول رافضیان داخل شهر و در امی کشنده بسیاری لشکریان آنها را در وقتی که مسلمانان نماز
جمعه در مسجد جامع بودند بشهر وارد کردند و امروز شماعان اسلام متفقا حمله برده غزای سختی کردند یک لز افسران قره

[margin text]
در اوائل محمان با
رتبت و معین در بنادر
مقیم ایران وارد مشهد
شوال ۱۳۰۴ در تاریخ
اوایل جمادی الثانیه
نوابمبراه علیشهر
سنتی بود
[/margin text]

که مغرب


نسخۀ سیوم
عکبرالوقایع
صفحه ۱۳۰

که مذهب اسلام صفی دارد برای خیر مسلمانان طیور بازگشت کنید و سربازهای قره‌بچکۀ شاهزاده قجر مکوه برکشته وشمع برای غازیان اسلام
رویداد بسیار از رافضیان را طعمۀ شمشیر آبدار و خوار و مخوار قرار دادند و سید محمد نام شیخ پاره‌کان بقیه‌راکشته گوشتش را بریان نمودیم
و خوردیم اما بعد از چندی فجرهای کافر بید بکار برده با سه دار صیجان یوسفزی شهید بدست گردید و دستم خوردند واو را با دو خوان
و شهادت رسانیدند حال هم که جنگ بار اگر شراند غیر از رفض کار دیگر ندارند و عاشوری میخوانند و شب پیرون می‌آورد تمام شأ
با رافضیان دوستی مجا وز از سنی نمله‌خوشه شما را به‌یاری دین اسلام را نموده که بسته بعزم جهاد حاضر شوید که بهفتن شده اینهارا
از پیش برداریم و بقتل رسانیم و کین از رافضیان وقتا را هم زنده گذاریم از این نوشته قضاة مغرض همه جا در پلوت افعاست
نیز جنگ و جدال بود مرحوم حسام‌السلطنه خبردار شده بعضی از آن قضاة را دستگیر نموده سربازان را بسخت نظامی شأن مسلط
ناگاه در باره کاغد صدهظم متوجه رسید خطاب بحسام‌السلطنه که معلوم میشود شما را خیال سلطنت و پادشاهی بسر افتاده که بترا
جواب تعلیق دولت را اینطور داده‌اید اگر خود را جزو دولت ایران و خیرخواه پادشاه میدانید بزودی بشهر را تخلیه نموده بمشهد
برگردید که تصدیعات فوق‌العاده از بیاور فارس با علحضرت شاهنشاه در بال قشوه قاهره فراهم شد حسام‌السلطنه که نقد کارش
میدست با کمال اوقات تلخی نیز لیا نشیته هرات اعلان کرد که عازم حرکت داریم از شما مردم هرچه و هر که هست باید بمهاجرت
اختیار نموده همراه ما بایران بروید که بعد از رفتن ما نسبت بشما بی‌اعتدالی از افاغنه بظهور خواهد رسید از اهل تشیع بعضی
که کمتر آلوده کی وشبهت یا مجبور بآمدن بودند با موکب فرا حرکت نشستیاز نمودند و سایرین که آلوده‌گی شان زیاد بود در وقر حرکت
مرحوم حسام‌السلطنه مثل زنان مویه مرده با های‌های گریه و زاری می‌نمودند و تا یکفرسنگ مشایعت آمده وداع می‌کردند مرحوم

حیران بودن پاریس
باونا پلیون مرحوم
فی جان لعین انگلیس بود
از بخار انگلیس بر دوی
مسلم پاریس شرائط چنده
شهد اتمام نمودند

حسام‌السلطنه خود نیز آنها را دلداری میداد و گریه میکرد از آنطرف معاهده نامه جدید در مملکت فرانسه شهر پاریس با تراش
ناپلیون سیم فرانسه بین سفیر ایران و دو انگلیس ردو بدل شده و قرار بصلح دادند بدینشرایط که دولت انگلیس خلل و نقص در جامات
دولت علیه ایران گاهی از این بصلح فارس ننمایند و دولت ایران بیستقلابهرات و سایر افغانستان دخل و تصرف نماید و
حکومت هرات پادشاه ایران یکی از سرداران افاغنه که مقیم و نلجی دربار ایران اند واگذار فرمایند اما سکه و خطبه بنام شا
ایران تا دهم اگر والی هرات طرف نزاع و جدال با دولت و ملتی شود دولتین مزبور بدون رضایت یکدیگر بهیچکدام حق امداد را
با نداشته باشند بنابرین مرحوم ناصرالدین شاه بمطابق او دوری بزاد یه قبرکه حضرت عبدالعظیم مشرف شده و عددی
از سرداران افاغنه را بحکومت هرات فرمود لهذا تمام سرداران دران و غیره که در پناه دولت ایران بودند هرکدام بان
فارنز پوشیده با همرامان خود را در انتظار جلوه میدادند و منتظر بودند که رای همایون در تقویت و همراهی و محبت کدام یک از اینها
خواهد بود بعد از فراغ زیارت و صرف نهار رقم حکومت هرات را بنام مرحوم سلطان احمدخان معروف بسلطان جان افغان لد
مرحوم محمدعظیم‌خان کیه اور بزرگ امیر دوست محمدخان بود نوشته و او را مخلع فرمودند سایر افاغنه مایوس برگشته وقتی خلعه را
وارد شده چند عراده توپ و دو فوج و چهار هزار دست لباس نظام و دو هزار تفنگ سرپاد برای پسرای مرحوم سطلان
احمدخان با بعضی استعداد حربی دیگر بخارج طهران حاضر ساخته بودند و سردار معظم با همراهان و پسرهای خود سردار شیرمویام
دستور السکندریان
و شاه نوازخان و عبدالله‌خان از راه خراسان بهرات آمدند وی الورد و انحال حکمران مسالم‌السلطنه شهر و نواحی هرات را باقلعه‌جات
که متصرف بودند تخلیه نمود بتصرف سردار مزبور دهمر ا باش واگذار کردند و تمامی سپاه عساکر پیاده و سواره ایران با فواهیمش شه‌بند


نسخه شصت وسیم
عین الوقایع
صفحه ۱۳۱
نمودند مهاجرین هرات که بهمراه آلوده نواب حسام السلطنه از هرات بمشهد آمدند از دولت ایران در باره هر کدام علی
قدر مراتبهم مواجب و مستمریات برقرار شد (چین) کشتیهای جنگی ایندولت از سفاین جنگی انگلیس صدمه زیاد در
بنادر دیدند و جزیره جوتان را در محاذی کانتن عساکر فرانسه و انگلیس متصرف شده دکلهای چادری اشهر کانتن بود و بعضه
سنگرهای خارج شهر را متصرف شدند (اروپا اسپانیا) شورش سخت در مالاگا و ایالت سیول
پروس) یهودیان را مانع میشوند که قوانین دولتی تحصیل نمایند افتتاح راه آهن از میلان بونیز(انگلیس)
شوهر ملکه ویکتوریا که پرنس البرت بود بعبدا ممالک پس از وی پسرش خورش در سپاه نقاط هندوستان خصوص در
بنگاله و دهلی که سپاه و ملت هنود و مسلمان بر ضد انگلیس علم طغیان افراشته و بقتل و غارت نفوس و اموال ملت نصاری
اقدام کردند وجهه عمده شورش ناپاکی سپاهیان انگلیس و بی اعتنائی آنها در باره عموم ملل هندوستان بود که دخالت و
عداوت بامور مذهبی شان داشتند و عاقبت حرف بی اصل بطور اتلاف شهرت یافت که ملت اسلام و هند و با هم اتفاق کرده بر ضد
دولت انگلیس ایستادند و خونها ریخته شد و بنای آن این که حرف این بود که عموم روس کلوه فشنگ تفنگ را هنود و روغن گاو گمان کردند
و گفتند مایه پرستش ما را انگلیسها بدست خودمان داده اند که از باروط بسوزیم و این مطلب مصیبتی است و مسلمانها گمان کردند پیه خوک در
فشنگها تعبیه شده که بکام آنها آلوده شود و عبادت با طهارت نتوانند روز ظهور این فتنه در دهلی وقایع غریبی رو داد و
اوّل شورشیان فته جو در میرته تجمع آور کرده بحله شهر دهلی آوردند و در کان پرنه محاصره بین شورشیان شده افساد زیا
کرد چه هنگامه رخ داد که مؤلف تفصیل انرا در کتاب نمیتواند شرح بدهد مختصری از آن وقایع در کتاب خانم انگلیس بزهسطوره بیان
کرده اند از سپاه هندی انگلیس عود و گوالیور باشورشیان همدست شدند و بعد از چندی عساکر انگلیس حمله آورده بواسطه
بی اتفاقی اهالی هندوستان تمام بلاد یاغیان را مجدداً متصرف گردیدند و چه نا ملایمی انمطلب بسیاری کشتند و ارکان و بزرگان
نتایج سلاطین کورکانی را بقتل رسانیدند خصوص دو پسر از پادشاه دهلی و انبوهی از عزیزان انالی را که ببدترین عقوبت کشتند
جزیره پرین که در درکه احمر با من عدن واقع است در اینال متصرف دولت انگلیس شد مستر موره وزیر مختار انگلیس یوم ۲۱ ذیقعده الحرام
با اجزائی خود بطهران ورود کرد دولت مارک از این تاریخ توافقی جدی که با انگلیس نموده بود حتی قونسول فرستادن بنا در
انگلستان دارد کشتی های جنگی دولت انگلیس در اینسال ۳۴ فروند بود حضرد الان کوه نشینی بختیارا بآهن از خاک کرات
بایتالیا ظهور مختاف در ایالات متصرفی دانمارک بر ضد دولت و طرفداری روس از پادشاه دانمارک ملاقات قسطنطین برادر
امپراتور روس با پادشاه انگلستان در لندن و عهد تجارت بستن او با ژاپونیان افتتاح راه آهن از پطربورشو جنگ روس با
پروس که توتاً فرانسه مبدل بصلح شد و پادشاه پروس از وجه سلطنت محمر نشاتل سویس دست کشیده از وجه خسارت جنگ مبلعغی منظور
یکدستد از کشیشان فرانسه و انگلیس و المان بختیه اکتشاف سرچشمه نیل مصر آمده و پس از تحقیقات مراجعت کردند (عثمانی) جزیره
ماران و رود دالونب را دولت روس بدولت عثمانی واگذار شده و قوشون اطریش افلاق بغدان را تخلیه کردند و حدودیت
روس و عثمانی در سمت ار و پا پس عولی شد عالی پاشا بعبدارت نصب و رشید پاشا عزل میشود قطع مراوده دول اربعه
روس و اطریش و فرانسه و انگلیس با وزارت خارجه عثمانی که بعد از چهار ده روز بتجدید مراوده با اطریش و انگلیس عهد محکم بسته
ملاقات اپلیون با ملکه انگلیس در قصر از بزن ملاقات ناپلیون با امپراتور روس در استت و گارد پای تخت ورتمبر کت


نسخۀ سی و نهم
عین الوقایع
صفحۀ ۱۳۴

ملاقات امپراتور روس و اطریش در ویمار
داشته باشند سم ۳۰ نفر رعیت از فرا
مارسیل بالجزاير تعداد نفوس فرنگیان در الجزایر ۶۴۰۴۰۰ افزود
۳۶ هزار و ۶۴۴ نفر رسید (آمریکا) قحطی سخت در ایالت میشکان آتاثونی در شهر نیویارک خونریزی زیاد
بین سپاه و اهالی (مکزیک) شورش سخت در گابیود سردار سلطانعلیخان مظفرالدوله پسر مرحوم سردار کهندل خان از
قندهار با عیال و اطفال خود مشهد آمده محمد اکبرخان اجکزائی را بطهران فرستاد از طرف دولت ایران بمدار آنها و سایر خوانین
اچکزائی مخارج دستمرار بر قرار شد (سنه ۱۲۷ هجری) (مطابق ۱۸۵۷ مسیحی) در هرات با د افراه ببادغان
بارانهای متواتر باریده و سیل فراوان آمد فراه را اولاد امیر دوست محمد خان بضبط خود آورده از تصرف اولاد
سردار کهندل خان درآوردند (ایران) نزاکه سر خس که دم از خودسری میزدند نواب حسام السلطنه والی خراسان با
انجوی بر سر آنها رفته تمامشان را تنبیه و تهدید نمود تا شاهزاده امیر قاسم میرزا که ولیعهد دولت علیه ایران بود در روز
هجدهم ذیقعده وفات یافت (چین) یه نام پولی کانتن که سپهسالار طایفه تا تار بود در چین سیف عساکر انگلیس
محبوس شد و او را بکلكته آوردند مشارالیه معترف بود بر اینکه در مدت چهار سال ماموریت بکا نفق شصت هزار نفر از چینیها
کشته است مامورین فرانسه و انگلیس با کیانگ بامید مصالحه با دولت چین رفتند چون گفتگوی آنها پیشرفته بخلیج پیچلی
اره و رزوقه در این خلیج برود پیو که یک شعبه اش بشهر پکن جاریست چینیها در ساحل آن قلعه جات محکم داشته اما عساکر
متفقه فرانسه و انگلیس بسیاری از قلعه جات آنها را که صد و سی و هشت توپ دارا بود بغلبه گرفته و نیز از دینه رود دهان
گذشته شهر تین سین را هم متصرف شدند در این اوقات مامورین روس عهد دوستی با چین بسته امتیاز صحیحی بدست آورده سفیهانی
خود در تمامی بنادر چین گرفتند و پانصد میل مسافت در سمت رود آمور از سرحد پسر یا ضمیمه ملک روس سندر سغزای فرانسه
و انگلیس در پکن و سفیر چین در پاریس و لندن مقیم شدند معادل ده کرور تومان خسارت جنگ با نگلیس و سه کرور بفرانسه از
دولت چین داده شد در تمام چین عیسویان آزاد و محترم شدند و تجارت تریاک حق فرنگیها شد (ژاپن) بنابر
رابطه ایندولت در امور تجارت با دول اربعه روس، انگلیس و امانوئی و فرانسه (اروپا) اسپانیا اختلاف بین
وزراء افتتاح راه آهن از مادرید به آلی کافت قرض دولت اطریش معادل هزار و دویست کرور تومان پیر
در میلان ایتالیا مستقرفی اطریش شورش شده تبعیت پادشاه ساردین را طالب بودند (آلمان) فوت پادشاه باری
پسر پادشاه پروس دختر بزرگ پادشاه انگلیس را بعقد خود درآورد افتتاح راه آهن از کینسر برگ شهر پروس در
سرحد روس (انگلیس) پادشاه کورکانی دیلی را جبراً بجزیره آندمان فرستاد مملکت هندوستان که بخشد
کمپانی بود تغییر داده ایالت مخصوصه معتبره بمجلس محسوب شد و در دسته وزراء دولت شخصی نام بنام وزیر هندوستان معین دادن
سیر کلامپیل بامداد راجه پنیال یا پنجاه هزار قشون شهر لکهنور هندوستان را بتصرف درآورد و ۲۵ هزار از یاغیان آن شهر
بسمت بنارس فراراً رفتند در جزیره نول کالدوئی معدن طلا بخوبی منکشف گردید زحلتی بود که حرف در لندن نسبت
وکالت رعایا یهودی بپارلمنت قبول شد (روس) امپراتور روس حکم بآزادی رعایا داد و در مملکت روس

آنجا و قانون جدید نظامی در فرانسه که بهنگام صلح هم صد هزار قشون و غیره حاضر
راتس تعیین وکیلی بدربار دول را شورای دتو دادند امتداد سیم تلگرافی بحری از
تعداد نفوس فرانسه بهفت دو دو کرور و

در اراضی لشکر کشیدند
بقلت آذوقه سپاه
ارتباط گردند یکین ده
ندارد و مبر نشد چنان
و رعايا بتراکم یکدفعه خود
را خوشد خان نیز بآنجا
با مرغان الطفاتی راه
جنگ نداده کوهساکر
اشد از سلاح در باز خوانان
ستیان بد و تراکمر تسطیح
اختلاف پیدا نمود
که بسا طنبه پانکر بان
دار اسلحه مرور
شب ماند قطعه لشکریان
بین اردو بر حسبت
دوازده خیرا ر
پرید


نسخه سویم عين الوقايع صفحه ۱۳
صدو نه هزار ارباب بود از این عدد هزار و چهارصد نفرشان بهر کدام هزار الی ده هزار رعیت داشتند که بمنزله مملو که بودند
مزيد و فروکش باشند و از این حکم امپراتور چهل و یک کرور و دویست و پنجاه هزار نفر بنده آزاد شدند (سوید) حریق سخت
واقع شده بسیار شهرهای سخت سوخت (سویس) افتتاح راه آهن از ژنو به تو آن (عثمانی)
اتحاد ایالتین ولاق و بلداوی چون روس و عثمانی بواسطه دخالت در امور حکومت افلاق بغدان که دولت حائل شد
رشید پاشا از فجاء وفات یافت شورش در ایالات نقشنکر و و هرزگوین در بستی اعراب بدوی در اعمر پاشا بصره
بغداد شکست فاحش داد اهالی جزیره کاندی از زیادت مالیات شوریده عیسویان انجارا قتل و غارت زیاد کردند
احمد پاشا ولیعهد مصر که پسر ابراهیم پاشا بود در رو دنل غرق شد اول بخار را ، آهن مملکت عثمانی از از میر بآیدن فرانسه
جمعی از مردم ایتالیا بریاست اورسینی نام قصد قتل ناپلیون را نمود، شبی در تماشاخانه بزرگ مهارنجک بطرف امپراتور انداختند
که صد و پنجاه و شش نفر مجروح و هشت نفر مقتول شدند با امپراتور تیره بخی وارد شد تجای تعمیر در رشت شهر پاریس شب شکر
ناپلیون معادل ۳۶ کرور تومان پولی بران در اینسال مخارج کروند قونسول فرانسه را اهالی مملکت سیام نپذیرفتند
ژترال ما کماهون حاکم الجزایر شد پادشاه انگلیس شهر بورغ میده فرانسه آمده با ناپلیون ملاقات کرد (یونان) انحا
موزه در اتن بروز زلزله در اتیک و خرابی شهر گرنت (آمریکاء) اتاتونی اختراع وضع تلگراف جدیده توسط دکتر ترن
که ان تلگراف بنام او موسوم است و دولت انگلیس چهل هزار تومان انعام بآن شخص حق الزحمه داد رستینگی دنیای جنوبی)
شورش سخت در جمهوری پرو و رفع آن اتصال سیم تلگراف از در یا بانگلستان که بزودی پاره و قطع مخابره شد
سنه ۱۲۷۵ هجری) (مطابق ۱۸۵۸ عیسوی) در هرات ناخوشی تب نوبه زیاد شد و نیز گاه های ولایتی بمرضی
مبتلا شدند که انرا طپق مینامیدند (ایران) ۲۹ رمضان موکب پادشاه ایران بعزم زیارت حضرت معصومه سلام الله علیها
تشریف فرمای سلطانیه و از آنجا متوجه تم که روز دهم وارد شدند و از راه همدان عزیمت سلطانیه فرمودند نواب حمزه میرزای
حشام الدوله در سرخس قلعه بزرگی ساخت و جمعی از ایلات و عمله خراسان را در آنجا برد و سکنا دادند با بعضی افواج و توپخانه که تراکمه
نگر بعداً اغتشاشی بآن نواحی نمایند اول عدد و سفیر بنژیک بایران (چین) فوت حاکم کانتن به که بسپاری سیان
در کلکته سفرای انگلیس و فرانسه و یکی دنیا را در پکن جفت دادند و خاقان آنها را بحضور خود نپذیرفت (ژاپن) شهر
بندریو کو سهاین علل فرنگ را بشهر دیگری حتی پا، پای تخت که ابدا کشتی خارجه را اجازه ورود ندادند (ماچین) قشون
متفقه فرانسه و اسپانیا سواحل رودخانه تورا نما متصرف شدند (اروپا) اسپانیول افتتاح راه آهن از مادرید
بما ما کس جنگ اسپانیا با دولت مراقش دفع اسپانیا در اوایل زمستان که ابتربی از سیا انندولت بمرض و بائی وسید آنجا به
تلف شدند فرستادن اطریش یکدسته قشون خود را برستان خاک عثمانی ابتدائی کدورت مابین فرانسه و اطریش و کلمات
سخت ناپلیون در پاریس با سفیر اطریش نسبت بدولت مزبوره در اول ژانویه دولت اطریش با یالات متصرفی که در ایتالیا داشت
تهیه جنگ دیده تمدید سخت بویگتو را مانول پادشاه ساردین نمود که بطور حتم تدارک جنگی و عساکر خود را در حد متصرفی در مرخص
نماید اما دولت فرانسه سرداران خود را بجهات ساردین بر عدم ایتالیا فرستاد و شروع ساردین بدوتین خواند و طریا
شده طرفین تدارک جنگ دیدند بعضی ایالات کوچک ایتالیا همراهی با اطریش نمودند و حضرت پاپ و سایر ایالا اظهار بیطرفی
نمودند


نسخه سویم عهدالوقایع صفحه ۱۳۴
نمودند میانجیگری دولت انگلیس در اینمورد پیشرفت نشد حرکت ناپلیون از پاریس در اواسط بهار بعزم جنگ با اطریش و ورود او
بژن کشمیر ایطالیا و شخصاً قبول سردار سپاه جزد و سپاه ساردین را نمودن شکست قشون اطریش در دالان بوسطه قولی
که فرانسویان داشتند و کلوله آن بهزار و ششصد ذرع میرفت ایضاً شکست قشون اطریش از رشادت ژنرال مکماهون که سزار فراسه
که بعد از این جنگ در پیکار تمغا و فتح با فراز شد ورود امپراتور اطریش بارد و خود در وران تهیه جنگ بروک
۳۵ هزار قشون حاضر نموده بود جنگ سخت ملکه که از اطریش صد و هفتاد هزار و از فرانسه و ساردین صد و چهل هزار
سپاه بودند در گرمای تابستان و شانزده ساعت طول بکشید مغلوبه و فتح فرانسه و گرفتن سه بیرق و صد توپ و کشتن هزاران
از سپاه اطریش و بقتل رسیدن پانزده هزار قشون فرانسه و پنجاه از قشون ساردین در این جنگ شورش در مجارستان
برضد اطریش دولت پروس فتح فرانسه را ندانستقصد دخود دسته دو متین روس و انگلیس را بمیا نجیگری خواند د و طریش
طلبید و اینمطلب باعث متارکه جنگ شد ملاقات ناپلیون و امپراتور اطریش در ویلا فرنکا و گفتگوی مصالحه بدینشرو که اطریش
حقوق سلطنتی خود را از ایالت لمباردی بپادشاه فرانسه واگذارد و امپراتور فرانسه نیز سلطنت لمبارد را بویکتور امانول
پادشاه ساردین تفویض نماید اما اقدام ناپلیون بزودی بصلح بملاحظه آن بود که مبادا سایر دول با اطریش همدست شوند
دولت انگلیس که در این محاربه بیغرض نبود مخوف از مصالحه شد که مبادا صلحی در در فرانسه با اطریش برضد انگلیس باشد
و ایان سردار فرانسه با پنجاه هزار قشون متوقف بایطالیا شدند دولت اطریش مجبور شد، معادل سی کرور تومان
غرامته از غار به میگیرد ( انگلیس ) تعیین پنج آب بچهارم ایالت هندوستان که تعداد نفوس آن ایالت باشد
دهلی ۴۸ کرور رعیت شد شورش عمله چا در لندن تنبیه شد ن سر بازان مقصر را باشلاق منسوخ کردند ( ایطالیا )
اغتشاش سخت در رم برضد حضرت پاپ که ایلچی ویکتورا مانول پادشاه ساردین را اخراج کرد امپراتور روس از فرس
شهر بر سل امده محمد مخنی بن اود پادشاه پروس شد ( روس ) تجدید عهد با چین و حبس شامیل با چهار
مرید او بملکت روس ( فرانسه ) جشن اتحاد مراجعت ناپلیون از جنگ اطریش که فایتحانه برگشت تعیین
وسعت شهر پاریس که هفت هزار و ششصد و دو جریب است باغوای سفیر انگلیس در کاند و متصرفات فرانسه
انکار برضد ناپلیون شوریدند معاهده دولت فرانسه در امور تجارت و غیره با دولت ژاپن ( افریقا ) فوت مولو
عبدالرحمن سلطان مرقش بعد از ۳۷ هفت سال سلطنت و جنگ در داخله این مملکت ( امریکا ) شورش
سخت و اختلاف در اتالونی که بعضی طالب ازادی سیاهان بودند و بعضی تصدیق ببنده بودن آنها داشتند در
در یکی از بنادر جنوبی شهر کیتو بیک زلزله خراب شد و اغتشاش سخت بین اها بر ضد یکدیگر رویداد ( افغانستا )
بکابل محصور بی بروز کرد در ترکستان از بک من سر مای قند قن و قندوز و خان آباد بدخشان ساز عدد کاوز
ظهور اختلاف بین ایل شیعه و سنی در حوا حولی غزنین که شرح آن در سنه آتیه بیان میشود با وقایعی که رخ داده
سنه ۱۲۷۶ هجری ( مطابق ۱۸۵۹ مسیحی ) ( افغانستان ) چون رسم است ایلات کوهستان و
صحرانشین روز عروسی عروس و داماد را سوار اسب نموده با ساز و آواز گردش میدهند و جمعی از اقارب و
انساب طرفین سواره و پیاده همراه عروس و داماد شده شلیک تفنگ و تاخت و تاز می نمایند و در هر نقطه اما
شامیل بن عن
از عثمان اقا یا در
قفقاز است که
سالها با دولت روس
طرف محاربه بود ۱۳


نسخه سیوم
عکس الوقایع
صفحه ۱۳۵
رات و غیره اسباب را اسپندئی درند یا راه را میگیرند بتوقع انعامی که از صاحب عروسی بآنها داده شود این اوقات این
بات محال غزنین برسم معمول عروسی داشته اند و جمعی از طایفه علیجائی اندری سر راه آنها آمده و شیرینی رسوم دعوی گرفته
بودند اما بعد بآن دربین ایله خود اینمطلب را بطور طنز و سرزنش شهرت داده اند خبر برئیس طایفه جات که نامش حسن سلطا ن است
رسیده با جمعی سواره حمله بجهات افاغنه نموده دوازده پسر از فریق جان رئیس طایفه اندری و جمعی دیگر از آنها کشت این مطلب
باعث زد و خورد زیاد شده تا مرحوم امیر دوست محمد خان انرا نصیحت و سلوکی که داشت رو ساکر نان را بکابل خواسته بصلح
جانبین کوشید (ایران) اعلیحضرت ناصرالدین شاه بکرشی از دربار مجد ان شریف فرمائیدند عضد الملک
متولیباشی در باب طلائی باستانه رضوی مأمور و نصرد نمود چند فوج سرباز با صاحب منصبان معتبر از طهران
بخراسان مامور شدند یکقطعه نشان مخصوص سلطنتی که مکلل بالماس بود از طرف اعلیحضرت پادشاه ایران باعلیحضرت سلطان
عثمانی بصاحب یحیی خان اجود انحضور اهدا و انعام شد نواب حمزه میرزا حشمة الدوله بعزم تنبیه تراکمه مرو آخال
اردوشی مرکب از ۲۲ فوج و هشت هزار سواره و ۲۳ عراده توپ تهیه داده با استعداد بی شایان از راه سرخس متوجه مروشد
میرزا محمد قوام الدوله وزیر خراسان در اینسفر همراه بود خوانین و سوار خراسان که برای خیر خدمتی و طلاب شرارت تراکمه
بودند و بقلع و قمع آنها راضی نمیشدند در این عزیمت نواب حمزه میرزا خوشنود و همعهد یکدیگر نبودند لهذ المعا و دو
قرار دادند که تمام لشکریان امور مرو از اهالی اور با کچان و عراق باشند بعد از ورود نحو ا مرو سپاه ایران پارسی
محل اقامت اردو خود قرار دادند و تراکمه ساروق سیورسات بمقرار قاعده می آوردند و اظهار اطاعت میکردند تا
اینکه خلاف بین روسای اردو در گرفت یعنی قوام الدوله با هوا خواهان خود ضد مقاصد نواب حشمة الدوله بودند و بعد از چند هفته قرار
بحرکت اردو از پارسی قلعه داده قریب حصار شهر مر و بعزم یورش آمدند سخت محمدسنجان قره سر تیپ همدان آباد و فوج سر بار دو
عراده توپ ابوابجمعی خود دلیرانه بیرق را پیش برد باندازه که تراکمه مضطرب شدند و انبوهی سطح و بلند کمان بستم تپه مرو بمد دکوششد
آنهم رستمانی جنگید و عقب نشست اما از اردو و سپاه همردیان که تماشای جنگ آن جان فشان دلاور را از دوری نمودند کسی
بامداد او نرفت تا آن یکه مرد با دو فوج سرباز خود بعد از مقاتله و کشتار بسیار مقتول شد و کشتن را بغیرت خود راه ندادو این
شکست اردو بود که از توجه دشمن جوجه اتفاقی دیدند دویم اینکه دو اب لاشه ار د در اینجا که ستاده بودند با فوج سربازی که
توپ همراه نداشته چندین هزار ترکمن حملة ببر آنها حمله برده تمام را پراکنده ساخت در نیمه آشب حمید آغنم مرز صاحب پارسی قلعه گرد
اما تراکمه از عقب سر بار د وار تا چال را آب انداخته بودند در هنگام مراجعت دو اب ار دو بگل و آب فرو میرفتند و تراکمه تیر تاریکی
شب مدا ما بیمحا بمله بند کردند قره و اهر بر اهالی اردو و غالیبشده هر کس بجانی بگریخت و چندین بار صندوق خانه و آلات لازمه
قشونی در رودخانه ماه چوچا را فتاد که از آن علامت در ۱۳۱۳ هجری صندوق پر از اشرفی و یکی از چوپار مر و پیدا کرده اند در صورتیکه صندوق
مندرش و متلاشی شده در سکه فیما سالم بوده است خلاصه نواب حمزه میرزا و قوام الدوله هر کدام باستعداد همرامان خود بگریختند و
امانی جرد مجرو را باس رار پیش گرفتند عبد العلیخان توپچی باشی با جمعی توپچیان و توپخانه بجا ماندند هزار گلوله و هزار کیسه بار تو که بهمراه
داشتند مردانه وار بکار بردند و بسیاری از تراکمه را کشتند وقتی ادویة آتش خانه تمام شد عبدالعلیخان با شمشیر برهنه محافظت خود را
میکرد انا سایر تو یچیان با پاشا خان برادر زاد مادر اسیر شدند تا جمعی از تراکمه عبد العلیخان رامیان گرفتند و از عقب سر علا سمی نام ترکمنی او را
بگردن
تا دور و بر اردو
جنگائی زدوخورد
بین عساکر دو و تراکمه
همدر جایع پاسایمان
د بر تراکمه غالب آمدند


نسخہ شستی
سراج الوقایع
صفحہ ۱۳۶
میکردن عبد العلیخان انداخته بود نا چار عبد العلیخان خندان شدہ باسیری تن داد و تو بحار اترا که متصرف شدند از چنگال
اہالی اُردو فرار آما یلقان دوازدہ فرسنگی مرو آمده ہمہ آنها را دراحتی اطراق کردند در آن اثنا سرتیپے با توکنی از اہالی میان
بواسطہ قاق خربزہ نزاعی کردہ بود سرتیپی طرفین بهم میزنند و جبا ہو بلند میشود ہجوم تراکہ ہم کہ متعاقب شان بودہ اہالی اُردو غا
پلیسر دار سرسیمہ شد آنچه داشته جاکہ اشتہ بطور طفیلی گریزان شدند دراین خطہ دو ہزار نفر از اُردو اسیر تراکہ شد و پول
زیادی غنیمت تراکہ گردید عبد العلیخان ہم در خانہ ملا سفی سر پردہ ہشت مبلغہا رشوۃ میداد که الاغ نزدیک خوابگاه
ببندند و ملا سفی کہ چہار رو پلے پلو بکثافت میخورد سر سفرہ سرتپ نشیند تا اینکه از تجار حدید مقیم مرو پول زیادی قرض گرفتند
پاشا خان برادرزادہ اش را با بسیار کاسر اخریده با ذربایجان فرستاد که پول جرا خریدن خودش بیاورند پاشا خان
بعد از رسیدن با ذربایجان و عزیمت نمودن با پول زیاد در نقطه شاه پولی مین راہ مجددًا اد را ترکن برد و عبد العلیم خان در مرو
بسیار اسرار اخریده سند داد تا میرزا علیرضا مستوفی خراسانی دوازده هزار تومان پول فرستاد و او را خرید با آن
اسرا آمد مشہد و بطہران رفت و از اندوہ وفات یافت و پاشا خان اسیر تراکہ بود و بقیمت ارزانی از چنگ آنها بتونست
خارج شود تا در ریز دیجبر در گذشت مؤلف عرض می نماید خداوند بیامرزد شخصی را هیکه حق اشخص یا بر حقوق وامنیت خود را از
دست دهند و بخیانت اور ای دہند و دیگر خیلی عجیب است از اینکه چرا امنای سلاطین ترتیب جنگ و قانون لشکر را نمیدانند
و هنگام فرستادن سپاہ بجانی عمان اقتدار و فرمانفرمائی عساکر را یکنفر مستقلاً وا نگذارند و طرف سئولیت قرار ندہند
که صاحب منصبان جُز وار دو ہر کدام راہی مخصوصی داشته باشد و مطیع ومسئول رئیس کل واقع نشوند و خود را مختار نیندہ وہم
چرا با یه رئیس لردو تحقیقات وا طلا عات کامل از حرکات و خیالات احاد و افراد احاد اردو داشته باشد و آذوقه و تور خانہ
سپاه را از تصرف خواص خود خارج سازد و علوفه دار و داشته باشد که افواج دواب را بجرای صحرا ببرند و در صورت
مامور داشتن فوج را بجائی چرا توپ ہمراہ نفرستند مرکز سنگر فوج توپ است و تحفظ توپ فوج بہر حال کمال مغبونی را
خاینان دولت ایران در بیابان مرو بخرج دادہ دولت و ملت خود را ناحق بدنام ساختند و حال آنکه اگر شخصی حقوق دولت و
پلیتیک و قوانین جنگ رابیداند با سه ہزار سپاہ پیاده و سواره با کسی ہزار لشکر نا آزمودہ میتواند طرف محاربه شود که
امید وار فتح نیز باشد باری اردو نو اب حشمة الدولہ با کمال مغبونی مراجعت نسب مشہد نمودند
(چین) جنگ دولتین فرانسه و انگلیس با دولت آسما چین در بهار ایصال و در ان اثنا یا غیهای تی پنگ بعضی ایالات
چین را قتل وغارت می نمایند قلعه پتا تک و قلعہ جات و شہر ہمو نیز مفتوح سپاہ متفقہ شد و توپخانہ زیادی متصرف شدند
وشہر تین بین را که سیصد ہزار جمعیت دارد بتسخیر گرفتند و قشون متفقه متوجہ پکن شدند نقطہ (پالی کاود) یکفر سنگی پکن را پورشو
گرفتند سان کولن سپه دار چینی با لشکری که داشت در این نقطه شکست خورد اتفاقاً یکتہل ہزار چینی کہ یبلوگیری عساکر
متفقه آمده بودند فرار خاقان چین بسمت موکدن درود قشون فرانسه بشهر تنگ جو کہ چہار صد ہزار جمعیت داشت و
غارت کرد عمارت ییلاق سلطنت را و توقف سپاه دولتین فرانسه و انگلیس بحوالی پکن و انعقاد مصالحہ بین دولتین مبرّہ
دولت چین در شهر پکن که شرط شد تین سین برای تجارت دول مذکور مفتوح و ایلچی ہر یک محترما مقیم پکن باشد و خسارت جنگ
سو
مخاطبه یوسف خان
سر تیپ تفنگزاری
عراقی بود کہ با سیر
رفت


نسخهٔ سوم عین الوقایع صفحهٔ ۱۳۷
در دخمه عین بدستوری گرفت (ژاپون) یکی از معتمدین سفارت انگلیس را کشتند و هفده نفر متعرض جانی السطنه
این دولت عمده بودند و چند بحر مت بر او وارد آوردند (اروپا) اسپانیا سفارت انگلیس با فروش وارد سردارها
اسپانیول اذیل است که در آن اوقات شهر تتوان در مراکش را فتح کرد و عساکر خود را بسمت آن شهر حرکت داد که همین سبب
باعث اضطراب اهالی مراکش گردیده مایل صلح شدند و قبول ادای بیست کرور توان مخسارت جنگ و پذیرفتن یکتا ایلچی
اسپانیولی در شهر فزنای تخت مراکش کردند کشیشانی که مشغول ترویج مذهب پروستانی در اسپانیا بودند محبوس شدند
افتتاح راه آهن از دالاولید به بورس نایب السلطنه بروکس در مجلس مشن راه آهن ساینورک عارضه صرعته اتفاق
داشت که ملت آلمان متفقاً و تماماً رضایت ندارد که یک بند انگشت از ممالک آلمان بتصرف خارجی درآید تا پولیون
پادشاه فرانسه بمملکت باوریه با نایب السلطنه بروکس و سلاطین با ویر و غیره ملاقات و اظهار دوستی می نماید هم درین
ایام امپراتور روس و ایمپراتور بروکس و امپراتور اطریش با هم ملاقات می نمایند اتفاقاً ملاقات مجدد سلاطین ثلاثه در ورسو
نایب السلطنه بروکس هم با پادشاه پچنین در اکش الشال ملاقات کرد اظهار عداوت پادشاه باویر با دیگر امانول پادشاه
ساردین وحشت بروکس از افشار فی مبل در اتحاد فرانسه و بروکس ملاقات ایمپراتور اطریش با نایب السلطنه بروکس
و وحشت اهالی المان از فرانسه و تدارک جنگ دیدن اتحاد اطریش و با ویر افتتاح راه آهن از وینهای تخت اطریش
بمونیک پایتخت با ویر (انگلیس) توپ دو ززن اختراع کردند که موسوم بمویت و زت بود هفتاد هزار داد بطلب
مقاومت این دولت و فرانسه در معاهده نامه بین فرانسه و انگلیس که بسیاری متعلق انگلیس صلاح در آن دورت با فرانسه نمیدند
مالیات بستن نمک و تباکو در هندوستان (ایطالیا) بختهای روم سلطنت جسمانی پاپ را طالب شدند
و اهالی تسکان و غیره تبعیت پادشاه ایطالیا را میخواستند و پاپ لعنت نمود کسانی را که بخواهند مملکت روم را از او بگیرند
اغتشاش در ناپل رویداد و بتقویت فرانسه پادشاه ناپل تابع دیگر امانول پادشاه ساردین شد و بیرق سه رنگ اورا در بام
عمارت خود افراشت تهدید عساکر ایطالیا حضرت پاپ را که قشون ملل خارجه را از روم اخراج نماید اما پادشاه فرانسه
دو فوج سپاه خود را بشهر روم جهت حفظ پاپ فرستاد پادشاه ایطالیا بر ضد پاپ تدارک جنگ دید و دولت فرانسه از او
رنجیده سفیر خود را از ایطالیا احضار نمود عساکر پاپ که تحت سرداری ژنرال لامرز اغسوی بودند شکست یافته ژنزاال
مزبور بسپر دست سردار ایطالیا شد در یکی از جنگها شخص پادشاه ناپل با بیست هزار سپاه طرف محاربه با گاری بالدی بود
در واقعه آمیز دیگر امانول بشهر ناپل چاول دینی سردار ایطالیا شهر کائت را محاصره نمود ورود گاری بالد
بالشگریان خود بشهر سیسیل و حرکت او بسمت ناپل قشون فرستادن فرانسه در روم بحمایت حضرت پاپ احضار دولت
روس ایلچی خود را از ایطالیا (دانمارک) جمعیتش به کرور و یکصد و پنجهزار نفر رسید (روس)
افتتاح راه آهن از پطربد و نابرگ که بهشصد هزار زرع است فرستادن پنجاه هزار قشون بساحل پوشو سرحد
عثمانی که عربها بآستقبال و با عساکر زیاد رفت (فرانسه) دولت عثمانی تکلیف تهدید آمیز در رفاه حال
عیسویان نمود اما بر عکس نتیجه داده در کوه لبان طایفه دروز بمارونیت که عیسوی هستند و سایر مسلمانان در صید
و بروت و دمشق و دیر القمر در قتل و غارت عیسویان نمودند و صدمه زیاد بر آنها وارد آوردند و بقونسولهای دول
معظمه


نسخه سویم عهدالوقایع صفحه ۱۳۸
معظم فرانک نیز بی احترامی زیاد شد زیرا سپاه عثمانی هم در این نقاط با اهالی بر ضد عیسویان بودند و در دمشق قونسول هولاند را مقتول
و قونسول ینگی دنیا را مجروح کردند اما امیر عبدالقادر ریش جمعی عیسویان را در پناه خود نگه داشت تا فواد پاشا وزیر
خارجه دولت عثمانی محض رفع غایله آنجا وارد شد و خورشید پاشا والی شام را که متهم بتحریک فتنه بود محبوس کرد و بضمناً در نفر
سردار معتبر را بسیاست نمود و خسارت طایفه مارونیت را شش کرور سیصد و چهار کرور فرانک داد و دو کرور از طایفه دروز
مخصوصاً از اشخاصی که مصدر شرارت بودند گرفته بطایفه مارونیت غرامت دادند شورش در ایالت اتبا و قتل عامی
هنگرد در مملکت تونس افتتاح راه آهن بقدریه و ایجاد قانون جدید (فرانسه) لشکریانی که در مملکت ایتالیا
داشتند بپاریس احضار نمودند مسافرت ناپلیون بالجزایر و ملاقات بای تونس ایجاد قانون در الجزایر که مسلمانان
و عیسویان مطیع آن قانون شدند فتوحات فرانسه در ماچین مذکوره عبور من فرانسه و انگلیس موقوف شد دخل
شبانی شهر پاریس در اینسال معادل بیست کرور سیصد هزار تومان پول ایران شد (افریقا) اغتشاش در تمام
حبشتان همچا پادشاه واقعی و تادرس که شخصی اجنبی و داعیه سلطنت داشت (آمریکا) ورود سفیر ژاپون
بواشنگتن پای تخت اناطونی ابراهیم لنکان رئیس جمهور ریشی طالب آزادی غلامان سیاه شد اما بزرگان اناطونی که غلام
و کنیز ندارند اندیش جمهوری الغا در رضایت بنیشد و بعضی از ایا که که بر ضد آزادی غلامان بودند در امور و جیغانه و قوفا
و کرک خانه نامی ولایتی را متصرف شده بر ضد دولت شدند ینگی دنیای جنوبی آن توان نام ته در شتان
که خودر ا بآن توان اول شیلیه موسوم کرده بود باهالی ایالت اروکانی او را بسلطنت پذیرفتند
افغانستان طایفه جمشیدی ساکن کشک قلعه و پتره بنای خودسریرا گذاشته بودند سلطان احمد خان حکمران هرات
سردار شاپنواز خان و شیر محمد خان پسران خود را بالد روئی جهت تدمیرخان آقای جمشیدی با دو قسم فرستاد
ایل جمشیدی الکا و اوبه خودرا و اگذار نموده بمرغاب و میمنه کوچ رفته شاه نوازخان بر آنها حمله برده غالب آید و مرغاب
باو قیس مفتوح سپاه هرات شد اما سردار شیر محمد خان در این جنگ بقتل رسید
۱۲۷۷ هجری (مطابق ۱۸۶۰ مسیحی) (افغانستان) در اینسال چهار نفر کرد پادشاهی
شل و مفلوج در چشتان سخی شاه مردان بمرض استسقایا فتند و در هرات سکه و خطبه کماکان بنام همایون اعلیحضرت
ناصرالدین شاه ایران مزین بود یکطرف قران مسکوک آن زمان عبارتش اینست ضرب دارالنصره هرات ۱۲۷۷
و در سمت دیگر نقش شده السلطان ناصرالدین شاه قاجار ایران حضرت والا شاهزاده عظم مسعود میرزا
ملقب بیعن الدوله در غضوب حکمرانی مازندران و استرآباد شد که حالا ظل السلطان است حضرت اشرف ارفع والا شاهزاد پزها
کامکار مظفر الدین میرزا (اعلیحضرت مظفرالدین شاه خلدالله ملکه ودولته) بغر انفرما نی آذربایجان
منصوب و عزیز خان سردار کل به پیشکاری انحضرت معظم مقرر کردید شاهزاده اسعد کامکار کامران میرزا نایب السلطنه
بحکمرانی دارالخلافه منصوب شد (چین) بعد فرار خاقان از پکن هنوز مراجعت نکرده و زار مخارجه چین با پرنس کونگ
برادر خود تفویض نمود سفراء دولتین انگلیس و فرانسه بهنگام بهار پکن وارد شدند انگلیسها در صدد شدند که راهی از
تبت بهند باز کنند اما مفید نیفتاد فتوحات لشکر چین در نقاطیکه باغیها متصرف بودند خصوصاً ایالت کچی و شورش در


نسخه سوم عين الوقايع صفحه ۱۳۹
ایالات جنوبی چین دعوای است فوت خاقان چین در شهر ژیل و جلوس پسر هشت ساله اش بسلطنت چین که بهمت
وزیر با و قرار میدهند و پرنس کنگ نیز همرای در اهنمائی میکند ژاپون قتل شخص هلاندی که و سیله سه
تین دحل ارایمه ژاپون و یکی دنیاد پروکس وانگلیس شده بود از تعدی اشرار (یِدم) و میان اشرار در صدد قتل مبرز.
سفارت انگلیس برآمدند (ماچین) جنگ سخت قشون متفقه فرانسه و اسپانیا با دولت آنام و فتوحات زیا
در مملکت آنام و تسخیر سقیون اما بملاحظه قلت سپاه سر داران عساکر متفقه حملة شهر نبوه پای تخت نبردند
(اروپا) اسپانیول ورود برادر سلطان مرضش بسمت سفارت در مادرید افتتاح راه آهن باسکوریال
المان فوت پادشاه پروکس فرد ریک گیوم چهارم در ۶۰ سالگی و جلوس برادر او بسلطنت که گیوم اول میگفتند
جميع وکلاء ملت آلمان طالب سلطنت یک امپراتور شدند یکی از طلاب طالب اتحاد آلمان در مملکت باد طپانچه
بپادشاه پروکس خالی کرد اما کلوله خطا شد و هشت سال قرار بحبس او دادند تاجگذاری پادشاه پروکس در شهر کنیز برگ
اُنای مجارستان طالب تبعیت اطریش شده استدعا کردند که سلطنت مجار را امپراطور اطریش ضمیمه القاب خود نماید
شُورشی در روم افتتاح پارلمنت در وین مبارا اینسال شد در پارلمنت المان پانصد و بیست عراده توپ شستیب
یازده کرور فلورن مزیدن تصدیق شد که برای سرحد دار لازام است قشون آلمان را چهارصد و پنجاه و دو هزار قرار
دادند فرستادن ایلچی دوست آلمان بایران که علاوه بر رسالت دوستانه با دولت علیه ایران مامور تحقیقات علمی این
مملکت بود (انگلین) بواسطه نیامدن پنبه از میکی دنیا بمقدربار ریسمان با بیکا رو بی اجرت ماندند
تهیه دیدن جنگ بحری در انگلستان فوت پرنس البرت شوهر ملکه موافق تعداد نفوس جمعیت تمام جزایرو
بلاد انگلیس پنجاه و هشت کرور ۳۱۱۴ نفر شدند چون سردار شا هنواز خان شنید که امیر دوست محمد خان توپی بالاد توپ پنج منی
در کابل موسوم بچهار باری در پرستا استاد ابراهیم توپ ریز ایرانی را تشویق کرد که تو بی عموم هوند از فلزات ریخند نام اکنون در هرات
و موسوم بتوپ
آن را توپ پنجستی گذاشتند بسیار توپ ممتازی بود و صنعت فوق العاده در ساختن آن توپ از استاد ابراهیم یی زلزله عشاب
رسید (سنه ۱۲۷۸هجری) (مطابق ۱۸۶۱مسیحی در هرات بین سردار سلطان احمد خان و پسرش
سردار شاهنواز خان با سردار محمد فضل خان (مرحوم امیر محمد فضل خان است) پسر امیر دوست محمد خان که بحکومت فراه
آمده بود نزاع درگرفت و دشنجات سخت ردّ و بدل شد (ایران) انکشاف معدن ذوغال سنگ و کوکزد
و مس و زرنیخ در قریه جوشقان شد در خراسان دو هزار سوار تراکمه تکه و ساروق بجهت تاخت و تاز رفته بودند نواب
حسام السلطنه خبز یافته سواران خراسانی را مامور دفع آنها کرد در نواحی کوه بر کُشص کوه جام تلاقی کردند محمد شیخ رئیس
تراکمه مقتول و جمعی اسیر و اسیر و سرغنیمت سواران خراسانی شد عبد الحسین خان سرتیپ قائی در انیمور و شجاعت
و رشادت بخرج داد و تا تراکمه فزار آباد خان خود رفتند در ۲۷ ذیحجه اینسال شاهنشاهزاده معظم مظفر الدین میرزا
(مظفر الدین شاه خلد الله ملکه و دولته) بوسیعدی با دود جاوید شوکت منصوب شدند (چین) جنگ
سخت بین یاغیان تای پینک و عساکر فرانسه و انگلیس شکست یاغیان و مقتول شدن امیرال پروتز سردار فرانسه
ژاپون) در این مملکت امناء دولت اجازه تعدی برعایا خود نسبت با تباع و مامورین دُوّّ انگلیس میدهند
تاسفراء


نسخه سی وم عاصمہ الوقایع صفحہ ۱۳
تا سفراء خارجه از یه پای تخت خارج میشوند و به یکجائی آیند و طلب سفیر از دولت ژاپون می نمایند (اروپا)
هسپانیا وکلاء ملت در مجلس شورای ملی میگویند اتحاد هسپانیول با فرانسه در باب مکسیکت چرا باید تغییر کند
(المان) عهد تجارت پروکس با فرانسه شناختن دولت پروکس ویکتور امانول را بسلطنت تمام ایتالیا
استقراض دولت سے تیز جنگ که وکلاء ملت برضد آن بودند تاسیس بیار که اول شخص پلتیک و سیاسی دان
پروکس سفیر دربار فرانسه بود بجهة انجام و اصلاح امور دولت پروکس بپای تخت احضار شد و بعد از چند روز بصد ارت
امین دولت بر قرار گردید (اطریش) سفاین جنگی خود را سان دیدند سه رسمی فرو ند کشتی و دارای
هزار عراده توپ در هجده هزار و دوصد نفر عمله جات و قشون بحری بودند ایچادیکی در رودخانه رین حوالی نانسی
بجهت عبور راه آهن کردند (انگلیس) اجناس پنبه تجارتی بقیمت سمیه درش آور سر کرد بسیره حمل مملکت خارجه
کردند پیش از آن پنبه در انگلستان هم نرسید و مخارج است و زیاد شد از آن جهت عساکر بومی هندوستان که ۳۵
هزار بود بصد هزار قرار دادند و از قشون خاص انگلیس که هفتاد هزار ساخلو هندوستان بودند بیست هزار کسرگردند
فوت پادشاه ویلی در انگلون (ایتالیا) ویکتور امانول را دولت روس بسلطنت میشناسد و پاپ خطبه
بر ضد پادشاه مزبور میخواند افتتاح راه آهن از ناپل برقم (پرتوغالی) بواسطه گرانی حبوبات شورش دارد
(دانمارک) دولت تمیز جنگ از خوف دولت پر کس مینماید (روس) امتداد سیم تلگراف
از پیتر یا بلندن از پیترز بورغ ببرلن پائتخت پروکس راه آهن در ظرف ۲۴ ساعت آمد و شد میشود (سوید)
پادشاه اینمملکت با پادشاه دانمارک ملاقات می نماید (عثمانی) شورش در صلح و ترکیه داوان جنگ عرب پاشا
با امالی قراد اغ (فرانسه) در باره ژنرال خبستان سردار لشکری که در چین فتح کرده بود پنهزار تومان موجب بر قرار
که نسلا بعد نسل با ولاد ذکور او بدهند (یونان) شورش در محلی که محل قورخانه دولت است و جنگ لشکریان دوست
با شورشیان که مجمعی از یاغیان بقتل رسید چون برضد سلطنت بودند بعد هسپانیز نا انها همدست شده بواسطه خالی بود
خزانه دولت ایجاد دولت موقتی کردند و انقلابات زیاد در آن مملکت روی داد (افریقا) حاجی عمر که فرانسویان
او را از سنگان اخراج کرده بودند مالک تمبکتو کار تا و تمام سواحل رودنیژر شد پادشاه (دهمه) با پادشاه (لوکوتا)
جنگهای خونریز شدید نمود (امریکا ء) جنگهای سخت بین ایالتین شمال و جنوب در کار بود تا جنگه میزدک (رینیک)
در حویلی مقطعه میسسیسیپی اتفاق افتاد و عساکر ایالات شمالی فتح کردند اما بعهده را بعضی قلعه جات شمالی مفتوح عساکر جنوبی
گردید با تباع انگلیس و فرانسه و هلاند مقدمات زیاد از قشون جنوبی وارد آمد مخارج شمائیان در مدت یکسال
جنگ متواتر معادل سیصد و پنجاه کرور تومان شد (مکزیکت) عساکر انگلیس د هسپانیا و فرانسه که با هم در
تسخیر این مملکت متفق بودند بتبایتی بین سردارهای دول ثلاثه پیدا شد با اینکه ریئس جمهوری مکزیکت در همان وقت بنسبت
بر عایا آسپانیول وانگلیس کمال تعدیرا داشت و مجمعی از آنها را بقتل رسانید ژنرال پرین سردار هسپانیا و افیسر انگلیس
هر دو اندیشه کردند که در صورت فتح با دخالت فرانسه با صرفه نخواهد برد لهذا با لشکریان هر دو بکشتی ناشسته
باوطان خود فرستند و قشون فرانسه را بجهة اخد اخذ و دو چا ر مهلکه مجادله با ژوارد ساختند باین سبب دولت فرانسه


نسخۀ سوم عاجز الوقایع صفحه ۱۴۱
سرشت که جمهوری حکم یکیت را دولت امیر آتدی مستقر نماید (افغانستان) در اواخر اقبال هرات
سردار سلطان احمد خان هفت هزار سپاه پیاده و سواره و پنج عراده توپ آماده نمود بحشت هدایت سردار شاهنوازخان و در رستمد خان برادر سردار
پسر خود بتمسخیر فراه فرستاد در ۱۲۷۸ هجری (مطابق ۶۲ ۱۸ مسیحی) سردار شهنواز خان پسر کهندل خان در قبل سلطان احمد
خان بحکومت هرات منتصب شد
سلطان احمد خان بفراه رسیده بعد از محاصره جزئی بفتح آن کامیاب شد و سردار محمد افضل خان (مرحوم میر محمد افضل خان
سردار سیف الله خان که
از عدم استعداد لشکری بسمت کابل شتافت اما شهنواز خان از بیباکی و استعمال مسکرات مغرور شده خرد و سپاه او تعدی و جسارتی در فراه بود فرار باسپزار
در آن نقطه پیشه کردند حتی باهالی حرم حکومت که در واقع ناموس امیر دوست محمد خان قبله او بودند بی احترامی ها کردند اصیلیا باعث شد و بعد از آن بجانب هرات
که امیر دوست محمد خان با سرعت تمام از جلال آباد اردوئی مرکب از سی هزار سواره و پیاده کابلی و دوازده عراده توپ
و چهار عراده خمپاره دستعد اد کابلی که داشت با خود حرکت داده متوجه هرات شد و شیر علیخان ولیعهد شش هزار با بسیار
بسرائی رشیدیکه داشت در اینسفر همراه خود آورد و قصدش تپه و تادیب شهنواز خان بود بمحض اشار توجه اردوی امیر
بطرف هرات و نزدیک شدن آنها بفراه شهنواز خان سپاه کابلی را دوات و استعداد حربی خود را برداشته فراه را واگذاشته
هرات آمد و بلا درنگ سپاه امیر دوست محمد خان هم بچهار فرسنگی هرات درود کردند و بند را گذاشته از جمله سپاه نه فوج پیاده و بعد از کشته و مجروح از
سپاه امیر قاسم خانی
چهار هزار سوار در قسمت شدند نیمه آنها از کناره قریه سیادشان و نزدیکی امام شش نور بصحرای قبله قلعه بیت اله عبور نموده از درستنده عمل و باردار
اسیر شده که از اشارات
دانه کوه گازرگاه محله در بجانب شمالی شهر پرپست شدند اما قصد شان تصرف مصلا و پل مالان بود نیمه دیگر از عساکر امیر از بخرج داده عنایت بسیار
از دو خانه بزرگ بکنار قریه او دبان عبور نموده از پشت قریه نوین و صحرای سر دستان مور مر بلیاغات قراه کارته نیم فرسنگی برانها د لره آورد و
هرات رسانیدند و از آنجا بچهار باغچه و اراضی تپه ترادو پل کا رآباد گذشته از جنب قریه چهارباغ ترکها در میان جویبار فیروز آباد بشهر مقام رحیم کوه
بر شش ببرج خواجه عبدالله مصری بردند آنوقت اهالی شهر و سپاهیان خبر دار در و دارو امیر دوست محمد خان شد و شهنوازخان
جمعی از سپاه پیاده و سواره را مستحفظ دروازه ما و فصیل ناموده بسه برج شرآمد دید دامن کوه گازرگاه از عکاس فرمر افواج
دشمن لاله زار شده و در اراضی فیروز آباد بیارق زرد و سرخ و الوان دیگر بنسیم تیز خرام در کشته است و بیرق درخشان
حربه های آتش خیز و سرنیزه های خونریز سپاه در مقابل خورشید عالمتاب مانند کواکب فزون از شمار است دلیرانه مستعد دفاع شد
سخت توپهای صاعقه بار را از بروج حصار سپاه خونخوار کابلی چیره نموده از ریزش گلوله چونان سد یرانی دشمن اقدام کرد و فوجی
هم از فصیل گذشتن خندق و ممانعت لشکریان پیش جنگ مخالف مامور شب که رفتند در اراضی چهار باغ ترکها و محلات سکین و پول پیشه
در مقابل حملات شدیده دشمن شدند اما نظر باز دیاد سپاه پهلو ممتاز قشون کابلی که سیلاب وار بعقده می میکردند فوج شهری
عاجز از ممانعت شدند بطوریکه دو هزار نفر از سپاه کابل بلا تحل بزیارت و فرار شاهزاده منصور حمله بردند و آنجا را محل اقامت قرار
دادند چون نقطه مزبور مقابل در وازه قندهار شهر هرات با ندک مسافتی واقع است شهر در خطر شد زیرا هنوز دروازه ها
شهر را نبسته بودند و عساکر کابلی از هر طرف پیاپی می آمدند شهنواز خان مضطرب شده پیغام فرستاد که پدر و برادرش سمت
شمالی شهر را مواظب باشند و خودش را بدروازه جنوبی شهر هرات رسانید و پانصد اشرفی طلا در میان سینی ریخته از حصار و
همراهان خود داد طلب خواست که از دروازه بیرون شده نقطه زیارت هزار را از سپاه کابل پس گیرند فوراً صد و پنجاه نفر سپاه
بشقا
یکی یک اشرفی برداشته از در وازه پرون آمدند و دوست نفر مهم از رعایا و غیره تفنگ در داشته جزو داوطلبان شدند و نفری تا
گرفتند


نسخه سوم عین الوقایع صفحه ۱۴۳

گرفته دتاماین سیصد و پنجاه نفر صد ایما چهار بار بلند کرده یورش تاخت بطرف سنگر فراز بردند کابلی ها از میان سنگرهای
شلک را نگه داشته بطوریکه از دروازه تا حوض خرابه نزدیک فرار متنی شصت قدم فاصله دارد صد و هفتاد نفر مجروح و مقتول
شده سی نفر خود را عقب کشیدند و صد و پنجاه نفر بحوض خرابه رسیده دو دو چار مهلکه بودند که نه میتوانستند مراجعت کنند نه
تکلیف پیش رفتن داشتند لاعلاج دیوارها را سنگر قرار داده بجواب سلام تفنگهای سپاه کابل علیک با توکل بمنتظر برات
که داشتند میکفتند و از طرفین آتش فشانی و گلوله ریزی در کار بود تا مقارن غروب سپاهیان کابلی که اینحوادث را از مخفیته
فرستاده گان شینوار خان دیدند بتاریکی شب خود را عقب کشیدند و سنگر فراز تخلیه شده بخونبهای داوطلبها باقی ماند در ترت
محاصره بطول کشید و امیر دوست محمد خان قریه با غدشت هرات را محل اقامت خود قرار داد و عساکر خود را باین ترتیب
در محاصره شهر تقسیم نمود سردار مجید امین خان با عساکر قندهاری که ابوالجمع او بود در محله ساربانها سمت جنوبی هرات تقرر
سردار فتح محمد خان پسر وزیر مجددا برخان خودکش در قریه کارته نصفه عمارات میرزا حسن کابلی و دو فوج ابوالجمعی سارانه جابجا با
ترکها و پائین محله فیروزآباد مقیم بود و نیز سردار محمد اسلم خان پسر امیر دوست محمد خان خود کش باختران جوجه و دو فوج ابوالجمعی
عومی امیر بکوالبان و سمت برج خواجه عبدالله مصری میان سنگرها بودند امیر شیرعلیخان که ولیعهد افغانستان بود در مساجد
پایین در قریه غوز دل و از سمت شمالی شهر بود و کل پخنیان و مصقه لشگریان کابلی ابوالجمعی او بود با توپ چهار یاره که
همراه داشتند سردار محمد شریف خان با سپاه غزنوی و سواره قندهاری و خاصه داران که همراه او بودند در قریه شال مسمان
سمت غربی هرات مامور اقامت بود و در افشار محله سمت شرقی هرات سرداران درانی و جنرال شیر محمد خان
با عساکر وردک لشکریان لوگری اطراق داشتند و همه روزه از طرفین شلک توپ حضر شب و سنگر بازی در کار بود
تا اینکه سپاه اردوی غزنی شهر یورش آوردند و سنگر فراز میر صالح ملا را گرفتند سردار شاینواز خان دستور العمل داد از کناره
پل دروازه عراق هرات نقبی بزیر سنگر برده اتش دادند جمعی از سپاهیان کابلی مقتول شدند و سنگر بتصرف شهریان آمد
برای انتقام لشکریان کابلی از مقابل باغات قریه غلب چه نقبی بزیر سنگر مزد و حوض میر صالح ملا آوردند و باروط زیادی
آتش دادند که خانه خولدار محاذی قبر میر صالح ملا با یکقطعه اراضی گلستان با حوض وغیره با انچه جمعیتی که داشت حرکت نموده
سید نو دار خان ترجمه باشی هوا رفته بطوریکه بعد از چند دقیقه قطعات خشت و خاک و ابدان مقتولین از هوا بزیری آمد و تقریباً دویست و پنجاه نفر در
در این نقطه بقتل رسید این مهلکه مجروح و فنامشندند بعد از چند روز دیگر باز حوض برنک و سنگر برنک خارج دروازه ملک را شبانه لشکریان کابلی
در تصرف مد باکشی زمین پیراه گرفتند از شهر نقب زدند که بساکنین سنگر صدمه رسانند بسیاری اصناف وغیره را برای بردن
دبه باروط و تخته و نمک کلانه منقب براقی است عمله بیکار گرفتند و استاد کار مدد جهد میکرد که نقب را بزیر سنگر برسانید صدا
کلند کابلی ها را شنیدند که زیر نقب اینها نقب آورده اند هر چه بفرمانده خود میگفت صدای کلند اینک موقوف شده یقیناً در کار
آتش دادن از طرف مقابل است قبل از وقت کاری بکنیم فرمان ده غافل که دشمن را بخواب غفلت میدانست امرامداشت
که قدری جلوتر برد ناگهان کابلی ها نقب زیرین را آتش زدند فرمان ده با پنجاه نفر بسیار جاه بود بخار وغیره زیرخاک
ماند نه کسی بدینها میزدند و یکصد صدمات زیاد باهالی شهر و محصورین رسید اما شاهنواز خان از آن رشادتی که داشت
کمال اهتمام را در نگهداری شهر می نمود و هفت ماه بدینمنوال گذشت تا نواب ما در او از غیرتی که داشت باندیشه اینکه چرا


نمبر سمت
شیخ سن
عین الوقایع
صفحه ۱۴۳

باید پدرش و شوهرش با هم طرف جدال باشند و خونریزی مسلمانان از طرفین واقع شود و عداوت در بین آباد در اینروزها
نادرش سخت شده وفات یافت جبر اینمطلب را از بالای بام بخ باردوی امیر دوست محمد خان دادند امیر معظم تمام
پسران و تمام منصبان خود را با کلمات تشییع جنازه فرمان داد و طرفین جدال را متروک داشته جنازه نوابه را برداشته
شهر از درجه دروازه خوش هرات محترماً خارج ساختند مامورین طرفین باتفاق جنازه را بکارزگاه برده قرب مزار
خواجه عبد الله انصار دفن نمودند و تلواً پیش جنازه را با هم خوردند و بشهر مراجعت کردند و مجلس تعزیه هم تا روز
هم بشهر تا سه روز منعقد بود بعد از آن بنای گلوله ریزی را طرفین بجانب یکدیگر گذاشته اما بتصاعد چند یوم بعد سره
سلطان احمد خان که بیبرس شده بود بدرود زندگانی گفت و مجدداً از طرفین بخاتون مزبور اقدمات تشییع
جنازه و دفن در کارزگاه بعمل آمد در تعزیه داری بشهر واز دو تا سه روز برپا بود بعد از آن باز جنگ بنیاد کردند و
دو ماه دیگر هم شاهپور خان بقوت قلب و دلیری که داشت شهر را نگه داشت تا انالی از قلت آذوقه و گرانی
حبوبات بشهر ستوه آمده بسپاهیان داخله را هم بخود متفق ساخته شبانه ده ده صد صد از بروج و فصیل و خندق عبور
نموده باردوی امیر دوست محمد خان رفته اظهار اطاعت میکردند تا اینکه امیر دوست محمد خان ناخوش بستری شد واثقات
در رسای لشکری خود را خواسته گفت در ناخوشی پیری احتمال مرگ پیش از شفا است مبادا پسروارندوی گرفتین شهر بهرات
مرا در دل بماند هرطور پست خواه فتح خواه شکست پیش ببرید بلکه شهر مشوع شود روسا از این نطق امیر مستعد حمله و هجوم
در افتتاج شهر شدند و صبح روز شنبه هشتم زیحجه الحرام از چهار سمت بیریش آوردند و باهالی شهر اگر فتند و دوز بسپاهیان
بتاراج و غارت تجار بودند بعد از ان امیر شیر علیخان که ولیعهد پدر بود بنظم شهر پرداخت تا بحالت امیر دوست محمد خان
بضعف و نقابت سخت کشیده ده یوم بعد همان با حدثت خارج شهر بهرات بدرود زندگانی گفته جان بجان آفرین سلیسم
و در چهل بلدۀ هرات را ارذیت نمود در تعزیه داری و سوگواری آمرجوم اقدمات کامل از اهالی شهر وارد و عمل آمد و در مقرب
مزار خواجه عبد الله انصار نقطه گازرگاه دفن شد خلاصه بعد از وفات امیر دوست محمد خان نفاق بین برادران افتاد
از اطاعت امیر شیر علیخان انکار ورزیدند سخت سردار محمد امین خان و سردار محمد شریف خان لشکریان و تو پخانه ابوابجمعی خود را
با چند دختر کافی که داشته برداشته همراه خود بجانب قندهار بردند سایر برادران امیر شیر علیخان هم بعضی اسلحه و اموال زیادی بریت
فراص خود بطرف غزنین و کابل فرستادند و خودشان نیز متعاقب بدون اجازه امیر شیر علیخان رفتند امیر معظم در بیا
بوضع سلوک پرداخته بنظم داخل و خارج شهر و سرحدات هرات اقدام نمود (ایران) تلگراف از طهران بمیکیلان
در استر اباد ابری ظاهر شد و بزمین آمد و مجدداً بهوا صعود کرد و در هوا سوخته صعد هیبت گردید پس از یکساعت از هم پاشیده آتشی از آ
ابر نمایان شد بطوریکه حرارت آن تمام شهر و نواحی استر آباد را فرا گرفت و از گرمی آن بسیاری از اهالی بحال شدند
معدن فیروزی در زرند و ساوه باهتمام حاجی علی اکبر امین معادن پیدا شد که فیروزه با صفاتی دارد (چین) شاچناغوسردار
عساکر چینی که با باغیها در جنگ بود باین متهم شد که شکست خوردن او از راه خیانت بوده لهذا بعد از چندین سال خدمات محبوس
مامور شد که خود را حتماً در مجلس نفر کینیه انتم خود بر داشت اولیاء بنیاد کلیسای کاتولیکی در شهر کانتن (ژاپون) تصدیق امین
نماینده ولت در بابت قتل جمیلی انیلیسان بیغماینده ماند و دولت ژاپون اقتضای مراسلات رحمانه انگلیس نمود امیرال گیسپر انگلیسی بکی

حاشیه:
هم در این ایام در درجه
توپ ضخیمی را از سر
دروازه قطب چاق بسته
توپ چه زیاده اتفاق
کرده زدن گلوله ببرجان
در آن نزد بیار یار بود
شکست از کار انداخت
سردارستانپوزرخان
از این ترق خیا درنید
که چنین حیا ر بار را زده


نسخه شصت و ششم
عکاس الوقایع
صفحه ۱۴۴
از وبای کالا که زنهار بضرب کلوله توپ منهدم ساخت (ماچین) وبای سخت شیوع داشت خصوص در شهر هونة
اروپا) اسپانیا زلزله سخت در ناپل که خرابیها زیاد شد نزاع سیاه با و سفیدها در نقطۂ بایتی روی داد یاغی ها
پریت لانا را در هایتی سوزانیدند (آلمان) ملاقات سلاطین اطریش و پروس در کاستن سرحد اطریش و تکلیف امپراتور
اطریش بپادشاه پروس که مجلس شورای مرکب از سلاطین دولت آلمان در شهر فرانک فربزوی محض حل و عقد کلیه امور
مملکت آلمان منعقد شود پادشاه پروس قبول نموده در آخر تابستان ترتیب انعقاد آن مجلس را با حضور سلاطین جزو و وزرآء
خارجه داد اما فایده در متصور نبخشید تا پارلمنت دولت پروس بهمان ایام افتتاح شد و سیو پنمارک صدر اعظم اسد و
خطبه در مجلس قرائت نمود که معنی صلح و سلما در او دیده نمیشد وکلاء مملکت پروس بواسطه مخالفت را ئی که با بیز مارک داشتند
از مجلس معزول شده وکلاء دیگر تعیین شد و خود پادشاه پروس شخصاً مجلس افتتاح کرد و وجه استقراضی برای تهیه جنک در
مملکت پروس بر مقد دانمارک تدارک شد (انګلیس) از مخارج لشکری ده کرور لیر کسر نمودند جنک
در نول زلاند با طایفه ما ودی بواسطه مالیات نمک و تریاک دخل دولت در هندوستان خیلی اضافه از سال قبل شد
زراعت خیلکره پنبه را آفت ملخ در هندوستان ضرر رسانید و آن ملخها از طرف سند آمده بسیار محرز همت سواحل رود گنگ را
تمام کردند جنک دولت با طایفه کوهستان لاهور ایجاد راه آهن و نپیزینی در لندن (پرتوغال)
منسوخ شدن قتل مقصرین در این مملکت که بعد ها سزای تقصیر کسی فیر حبس مابدالزه خلاف نباشد (دانمارک) شورشها
در ایالت هولستن برای آنکه مجزاً از دانمارک بشوند و یداد و وکیلین پروس و اطریش نهضت و زدها دانمارک نممانعت دارند
چنانچه عساکر که برای تنبیه یا غیها آورده احضار نماید از این دو دولت با او شروع بجنک بشود (روس) شورش
در لهستان شهر در شو و سایر بلاد و قطع سیم تلگراف و راه آهن دولتین روس و پروس معاهده میکنند که هرگاه باغیها
لهستان بخاک پروس پناه ببرند عساکر روس حق تعاقب نمودن آنها را در خاک پروس داشته باشند پادشاه فرانسه
نوشتجات تهدید آمیز بد ولتین روس و پروس در اینباب نوشت اما ثمر نکرده اعتنائی ننمودند اعلان دولت روس برعایا
لهستان که هر کس از طرف بیست روز اسلحه خود را زمین گذارد و تحت اطاعت دولت در آید تقصیرش عفو میشود قراریهای
لهستان که بایتالیا و فرانسه رفته بودند در اینمورد مراجعت کرده با یاغیها همدست شدند ژنرال برک و ژنرال مرادنیف
سرداران روس مؤتریب یا غیان شدند و فتوحات کردند و بسیار از بزرگان و کشیشان لهستان را که با یا غیان هند
بودند بچنک آویخته بعضی را کشته و بعضی را بسیر بر فرستادند و در شدت سرمای لهستان جنگهای سخت با یاغیان کردند
چون کراندوک قسطنطین برادر امپراتور والی سابق لهستان از حکومت استعفا کرده بود ژنرال برک بفرما نفرمانی لهستان
مقرر شد لشکری که دولت روس احضار نمود بدفع یا غیان بفرستد متجاوز از سیصد هزار نفر بود طایفه لز کی نقض عهد
شوریدند باز بزودی ارام شد سفاین جنگی روس در اینسال صد و بیست و دو فروند شد که همه جهت دارای دو هزار و
دویست و چهل و شش توپ و بیست هزار و پانصد نفر قشون بحری بودند (عثمانی) اعلیحضرت سلطان از وزیر ان خود
در مسئله راجعی به لهستان و قراداغ نارضائی حاصل نمود و همه را تغییر و تبدیل داد والی مصر سعید پاشا در لرستان وفات یافت
میاورد در اسکندریه مسافرت اعلیحضرت سلطان عثمانی بمصر در بهار ایجاد کتانچه جمع در خلیج


نسخه سيم
سنه ٤
عناوين الوقايع
صفحه ۱۴۵
دولت در اینسال که فیروز دها تالیات دولت شصت ونه کرور وسه هزار تومان معین نمودند و مخارج را شصت و شش کور
و دویست و شصت هزار تومان ( فرانسه ) ورود سفراء انام باچین بپاریس افتتاح مجلس کنفرانس در ایندولت
بجنگ عساکر فرانسه در حوالی شهر زالهای مکرنیک باهواخواهان ژوارز رئیس جمهوری مکریک و فتح این شهر بدست ژنرال بازن
ورود سردار فرانسه در شهر مکنیکو پای تخت مکنیک و فرار ژوآرز با شهر ارقشون بساحلوی اهالی مجلس دار الشورای مکنیک
بالاتفاق ( ارشیدوک ماکسی میلین ) برادر امپراتور اطریش را با امپراتور ژو منتخب نمودند و نیز شرط کردند که اگر مشارالیه قبول
سلطنت مکنیک را ننماید بمدریکهر را امپراتور فرانسه پادشاه مکنیک منصور بنماید تمام اهالی اطاعت و تعلیت کنند
( یونان ) چون دودمان سلاطین اصیلت هر چند بشده بود دول ممالک در صد د تعیین سلطانی بملکت و دولت یونان
بودند بچند نفر شاهزاده کان المان تکلیف کردند و آنها قبول نکردند عاقبت ژرژ ولعهد دانمارک که در سن هیجده سالکی
قبول سلطنت یونان را نمود و مرسوم ژرژ اول شد مشروط برانکه خود و اولادش بیدا طریقه یونان اختیار نمایند اما با وجود
تعیین سلطان بازهم در شهر آتن پای تخت یونان فرق مختلفه زدوخورد در کارو شورش برپا بود هم در اینجیر دولت انگلیس و علا دوا
که از جزایر یونان انچه متصرف شده مجددا بدولت جدید یونان واگذار د پادشاه یونان بلندن و از آنجا بپاریس فرانسه و از انجا
بوین اطریش نرفته و بعد باتن پای تخت یونان ورود کرد ( افریقا ) در ماداکاسکار شورش اهالی برضد وزراء و خواص
پادشاه که بعد پادشاه را بقتل رسانیدند و زوجه او بسلطنت جلوس کرد ( امریکا ) اناطولی جنگهای پیاپی بین ایالات
جنوبی و شمالی که در بسیاری نقاط فتوحات شمالی رویداد اما نتیجه که فایده دیده باشند ندادند تلکر ژنرال کران سردار شمالی
دو سه قلعه شهر از جنوبهایز و راسلحه گرفت لنکلن رئیس جمهوری اناطولی که بواسطه اختلاف در اینروز ریاست ایالات شمالی
دار است صد و بیست هزار قشون علاو، بر قشون معمولی خود احضار مینماید دولت فرانسه در صد در میانجیکری بین
ایالات شمالی و جنوبی است اما دخالت ایندولت بفعالیه میماند ( برزیل ) وبای سخت در اغلب بلاد برزیل
و اتلاف بیست و هشت هزار نفر در ظرف بیست و پنجروز که بعدا تخفیف یافت
سنه ۱۲۸ هجری ( مطابق ۶۳-۱۸۶ مسیحی ) ( افغانستان ) اولا قدام امیر شیر علیخان در هرا
بساختن لوح مرمر که در طول سه ربع متر و در عرض دوازده کره بود بجد مرحوم امیر دوست محمد خان شد که مرحوم حاجی میرزا آقا
هروی علیارحمه ماده تاریخ مفصلی ساخته فرد آخرش اینست کفت قدسی پئے تاریخش قدش بزم خوابه عبیدالله ۱۲۸۰
و امیر شیر علیخان اهالی هرات را بانواع وسائل دلجوئی کرده تماما را با خود متفق ساخت و چون سردار محمد عظیم خان و سردار
محمد اسلم خان بعد از فتح هرات بدون اطلاع و تصویب امیر شیر علیخان بکابل شتافتند و امیر شیر علیخان در کابل جانشینی بغیر از سردار
محمد علیخان نداشت بدینخیال افتاد که مباد ا سردار محمد عظیم خان و سردار محمد اسلم خان باستعدادی فراهم نمایند و تخت امارت
افغان آن را متصرف شوند لهذا سردار محمد یعقوب خان را در سن دوازده سالکی بحکومت هرات منصوب نمود و ناظر
نعیم خان و سپهسالار فرا مرزخان را به پیشکاری او کاشت و خود با دوازده هزار سپاه پیاد، و سواره و دوازده
عراد، توپ که یکی از آنها توپ چهار یاری بود متوحه در اهراه برو و سردار شاهنواز خان و سردار سکندر خان و سردار
عبدالله خان پسران سلطان احمد خان را که در فتح هرات دستگیر شده بودند تحت الحفظ با خود دست روانه قندهار شد
اول


نسخه سویم عین الوقایع صفحه ۱۴۱
اول حصه‌کشی شیبه فتادیه سردار محمد امین خان و سردار محمد شریف خان بود که در این اثنا کاغذ سردار محمد علیخان بپدر رسید و عنوان آن این‌که
از تدارکات محمد اسلم خان در مچّه و مقر ترکستان و تهیه سردار محمد اعظم خان در خوست و کرم بر عهده‌دارت کابل بود که هر دو قصد تسخیر
کابل را داشته لهذا امیر شیر علیخان از خارج قندهار روانه کابل شد وقتی بغزنین ورود کرد سردار محمد اعظم خان بملاقات او آمده
تجدید عهدی نمودند محمد سرور خان پسر محمد اعظم خان نزد عمویش شرفدید پرکشش محل حکمرانی خود شتافت سردار محمد اسلم خان که در بامیان
مستعد بود مخوف شده عیال و اطفال خود را گذاشته فراراً ببلخ رفته بسردار محمد افضل خان پیوست و امیر شیر علیخان بکابل رسیده
رسماً جلوس کرد بعد لشکری تحت ریاست سردار محمد رفیق خان بجهه تدمیر محمد اعظم خان بجانب کرم فرستاد محمد اعظم خان تاب
مقاومت نیاورده بهندوستان گریخت و امیر شیر علیخان تیولات سردار محمد افضل خان را که مرحوم امیر دوست محمد خان
در کابل معین داشته بود تماماً را ضبط نمود و در اینوقت سردار محمد افضل خان با پسرش سردار عبد الرحمن خان ببلاد ترکستان که
مستقرنی افغانسان حکمرانی و ایالت و استعداد یافت امیر شیر علیخان در تهیه حمله دری بتركستان از بکیه شد و از بطرف تم
بزرگان درانی و اخوان امیر شیر علیخان که همراه سردار محمد افضل خان بودند او را وا گر شدند که با میرهای قندز و غیره هم حال شدند
با اتفاق آنها استعداد کاملی برداشته عزم تسخیر کابل نمایند و نیز سردار معظم له را امیدوار نمودند بر اینکه بسیاری بزرگان دانایان
کابل بمخالفت امیر شیر علیخان و موافقت او اقدام خواهند داشت لهذا سردار عبد الرحمن خان را شهر تاشقرغان بعوض خود
نشانیده متوجه سمت کابل شد و امر کرد بعد‌ها او را امیر خطاب کنند امیر شیر علیخان هم که با اردوی خود عزم ترکستان نموده
بود در نقطه باجگاه پیش قراولان طرفین بهم رسیدند اول پنج بیرق خاصه دار امیر شیر علیخان قلعه یاسین پرزقے را
یورش گرفته اما محمد حسن خان شاجاهان کابلی با صد پیاده و دو صد سوار از قبل امیر محمد افضل خان بر آنها حمله برده بعضی را
پس گرفته بسیاری خاصه داران را اسیر نمود و فاتحانه نزد امیر محمد افضل خان رفت و مخلع شد و ما مور حراست قلعه مزبور گردید
اما قلعه مزبوره کامرو بتصرف سپاه امیر شیر علیخان در آمد و انبوهی از سپاه اردو که آنها بریاست سردار محمد علیخان وسط دره
کامرو را سنگر ساختند و یکفوج پیاده هم تحت ریاست جنرال شیخ غیر بسه کوه باجگاه از طرف امیر شیر علیخان مامور شده
سردار نظر محمد خان فرمانده توپخانه اردوی امیر شیر علیخان بود لیکن اردو بزرگ امیر محمد افضل خان هنوز بمحل جنگ نرسیده بود
که چندین فوج از سپاه امیر شیر علیخان تحت ریاست سردار فتح محمد خان حمله آورده بقلعه یاسین و قلعه را بتوپ بسته در این گیر و دار بگلوله
توپ میر محمد حسنخان خورده مقتول شد و همرهان او تابا اسیر شدند امیر محمد افضل خان که صبح از کوی مدر حرکت کرده بود بقلعه
باجگاه رسید و از ماجرا خبردار شده با تمام لشکریان خود عازم سمت قلعه یاسین شد یکفوج رساله و یکفوج لعل کرتی پیاده نظام
برسایرین سبقت گرفته پیش تاز شده صدمه بتوپخانه امیر شیر علیخان آوردند محمد اعظم خان پسر نایب حیدر خان چند ادلی
با قواربینه که رستمامه پیش میرفت سر توپخانه دشمن رسید سپر دار نظر محمد خان خطاب کرد که بیا بسلام امیر ما تا از
قتل شما بگذریم سردار فتح محمد خان پسر وزیر محمد اکبر خان بجواب او گفته بود چشم امیر صاحب کجا است که خدمت شان شرفیاب
شویم اما تخفیاً اشاره بتوپخانه کرده بود که با توپ ساچمه شلک نمایند و نیز عبیدالله مخم کشمیری که مقیم نست او بود فرمان داد تا
از پشت سر محمد اعظم خان بشمشیر زند انتم غفلتاً از عقب شمشیری به محمد اعظم خان زد و آن جوان مرد را از پا انداخت بعد فوج
امیر شیر علیخان بفوج لعل کرتی امیر محمد افضل خان که تحت ریاست غلام احمد خان بودند حمله برده بسیاری آنها را کشته


نسخه سیوم
عین الوقایع
بکار باشم
صفحه ٨
در فوج رساله آنها هم زیاده قتل رسید و سایر لشکریان امیر محمد افضل خان مستعد حمله و تلافی شدند از انجائیکه امیر معظم بسیار بردبارتر
و سالم و منظومی بود اجاره بآنها نداده گفت حالا که باینجا کشیده خونریزی عبث است من در با درم عهد مودت خواهیم بست
لهذا انچه روسای لشکر و همراهان او اصرار کردند که مقابله بهتر از صلح است امیر محمد افضل خان قبول نکرده پیغام داد با میر شیر علیخان
که چون پدرم تو را بجانشینی خود انتخاب کرده و خداوند برتری نو را خواسته منم قبول میکنم امیر شیر علیخان که خیلی طالب این باعث
حال پیغام امیر محمد افضل خان را خلعت داد پیغام مهرآمیز دوستانه جواب داد و سردار سلطانعلیخان را نزد امیر محمد افضل
فرستاد که قرآن مهر کرده بین شان رد و بدل شود و متحد باشند بدین شرط که اول امیر محمد افضل خان بدین ارد بیاید و بعد آرد
لشکری از هر قبیل که دارد با حله و کفاف مخارج بکابل آرد و امیر شیر علیخان بید امیر محمد افضل خان برود شروط را قبول
از نقطه دو آب سوار شده بار دو امیر شیر علیخان آمد و هر دو برادر با هم مصافحه و بغل کشی کردند و صورت بهم را بوسید
و شکات شادمانه نمودند بعد از عهد و پیمان و صرف نهار و ملاقات امیر محمد افضل خان بار دو خود آمد و دو هزار کس معه دوید
هر و الا که در عهده فرار جوقته نموده بار دو امیر شیر علیخان فرستاد و امیر شیر علیخان باز دید برادر شتافت و در این ملاقات
اظهار داشت که بخوابم بزیارت مزار شاه مردان بروم امیر محمد افضل خان هم رای داده لشکریان خود را از راه دره یوسف خرتات
و بلخ روانه داشت و خود با تر از سوار هزاره کاری با ارد و امیر شیر علیخان ملحق شده متفقا از راه آقچه روانه مزار شریف شدند
اما سردار محمد علیخان باش شهر را سپا جلاله شهر مزار ورد دکر دو نظم آن نقطه را داد تا ارد وی بزرگ و هرو را همواران
شدند سردار عبد الرحمن خان پسر امیر محمد افضل خان که معاهده پدرش را تصدیق نداشت شب در تخته پل سپاهیان خود را
بر ضد امیر شیر علیخان ترغیب و تحریص می نمود اما خیالات او مثمر ثمر نشده امیر شیر علیخان هم بشهر تاشقرغان اقامت
ورزید امیر محمد افضل خان بتحته پل آمد و مجددا بتاشقرغان مراجعت کرد در این وقت امیر شیر علیخان بسردار محمد علیخان
پسر خود امر نمود که عمویش را محبوس در بخری نماید آنهم اطاعت امر پدر را نمود و این خبر منتشر شده تمامی لشکریان امیر محمد افضل خان
هر نقطه بودند متفرق شدند قورخانه و توپخانه و آخر ذق آنها بدست سپاه امیر شیر علیخان افتاد و سردار عبد الرحمن خان
هم با معدودی از خواص و مصاحبت غصبان خود که بمتجاوز از صد و پنجاه نفر نبودند از راه دولت آباد فرار بطرف بخارا
رفتند و مبلغی پول و اسباب نیز همراه خود بردند امیر محمد افضل خان در اردوی امیر شیر علیخان محترما زیر نظر بود تا روزی که
سردار محمد علیخان لباس سفید تازه پوشیده و بنظم شهر مزار و سان سپاه مشغول بود بعد از فراغ امور نزد پدرش آمد
در این مجلس امیر محمد افضل خان را هم حاضر نمودند با حالتیکه از پیش آمد کار خود و فرار سردار عبد الرحمن خان پسر خود بسیار
افسرده خاطر بود امیر شیر علیخان بمحض خوشنودی خاطر او در مجلس عام اظهار داشت که محمد علی پسر من فرزند شماست
و با این کمال و شجاعت و انسانیت در خدمت شما مضایقه ندارد شما برای فرار شدن عبد الرحمن دیوانه سنگ کش مکدر
و پریشان نباشید اگر عبد الرحمن مثل محمد علی عاقل و فرزانه می بود من خودم بتربیت و نگهداری او اقدام میکردم کیا
که دیوانه است هر جا رفته رفته شما دلگیر و متاسف نشوید امیر محمد افضل خان لا علاج دعا خیری در حق محمد علیخان کرده
بعد از ختم مجلس بشیخیمت خود را گفت سجاده مرا بجای خلوتی بینداز تا استغاثه از خداوند نمایم وضو گرفت در خیمه
خلوت نمازی خواند و سر بسجده گذاشت عرض کرد خدایا برادرم مرا در محضر عام خجالت داد و سرزنش بسرم را
نمود


نسخه سوئیم
عین الوقایع
صفحه ۱۴۱
نمود و توصیف میرحیدر کرد عبدالرحمن را تو که خالق خلق فرمودی و بندهشت این آرزو را بدلم گذار که او را بایر فرموده برانها
غالب سازی و در این سجده گریه زیادی با دل شکسته نمود و خوابید بعد از دو ساعت بیدار شد خداوند کریم آن یک ساعت
عبادت خالصانه او را قبول فرموده مقاصد کلی آنهارا مقدّر چاره واساخت که شرحش می آید (چین) خبر معین است
در بنادر چین که سفاین یکی دریائی عبور و مرور نمایند سرداران چینی تلفی بسپاه فرانسه شدند و بامداد آنها با غیان تا بپنگ
شکست دادند و شهر نانکن را قشون چینی از تصرف باغیان در آوردند (ایران) کشیدن سیم تلکراف از خانیقین
سرحد عثمانی بجانب طهران براه شوسه چندی از کوه البرز تا کناره بحر خزر توسط مسیو کاستر مهندس بنیاد می کشیدند
(ژاپون) پادشاه روسها اینملت میوسیکاد و و پرده نشین است پادشاه جسمانی آنها طیقون نامی که سلطنت ملکیه رها
می نماید و در حقیقت صدارعظم مستقل است و بدون امضای میکادو عهد نامه قرار داد پر انقیو انه امضا نماید منازعه
جنگی انگلیس و فرانسه در جزیره شیمن که متعلق بژاپون است بعد از جنگ زیاد و شکست خوردن شاهزاده که والی انجزیره بود لنگر
متحده معادل سه کرور وسیصد هزار تومان پول ایران در عوض ترضیه و خسارت خود از دولت ژاپون مطالبه نمودند
(اروپا) اسپانیا راه آهن اند ولت براه آهن فرانسه از راه دره مای کوه پیرند وصل شد که چهل و چهار هزار ذرع مسافت آن
راه آهن اسپانیائی بود وفات پادشاه با ویر در ۵۲ سالگی و میلوس پرنس در سن هجده سالگی آنجا در قضا می شود
معطوف به بیئر در مملکت پروس که بواسطه اختراع آن ملت پروس امید دار فتح و ترقی خود شدند شورش در مجارستان و سائر
مملکت اطریش که امپراطور اندولت شخصاً در مسافرت بآنطرف بطی میکند رجال دولت اطریش تدارکات باطنی پروسیا
بر ضد خود پی برده پادشاه خود را از اعتماد بپروس مایوس میدارند (انگلیس) در اینسال نود و چهار هزارو
صد و چهل نفر از آن ملت بانا توئی بیکی دنیا مهاجرت کردند انعقاد مجلس در بارلاهور توسط (سیر لورنس) فرمانگزار
هند که ششصد نفر از سلاطین هند و راجه و نواب و علاقه هند و افغانستان حتی یکی از پادشاه زاده گان خوقند در آن مجلس حضور
بهم رسانیدند افتتاح راه آهن از بمبئی بداخلہ ہند ابتدای تلگراف بحری از خلیج فارس بسواحل ہند و ستان و تجریه
چیت و اجناس پنبه که در اینسال از کارخانه جات انگلیس بمملکت خارجه حمل شده معادل نود و یک کرور و دویست شصت هزار
لیره انگلیسی که هر لیره بقیمت آنزمان دو تومان نیم پول ایران بود (ایتالیا) خیال تغیر پای تخت از تورن بفلورانس
نقار بین پاپ و دولت سحاوه پادشاه ایتالیا با دولت فرانسه مشروط بر اینکه لشکر فرانسه ترک حفظ سلطنت ظاہری
پاپ را نمایند و از خاک ایتالیا خارج شوند اما پادشاه ایتالی هم بهیچوجه در صدد تصرف رومه و حدود متعه سلطنت ظاهری
پاپ برنیاید (بلژیک) معادل یک کرور تومان پول نقد از اهالی ممالک اخذه نمودند که بند را روس را محکم بیسازند
(روس) شورش زیاد و خونریزی بسیار در لستان پناه ندادن دولت پروس و اطریش باغیهای لهستان را
که درت مابین دولتین روس و فرانسه بجهته آنکه فرانسویان باغیهای لهستان را اغوا میکردند جلادادن اغلب باغیهای
را بخاک سیبریا سایر اهالی لهستان اظهار کمال رضایت را از دولت روس مینمودند برای انکه دفع شر ملاکین دینیا
بی متدالی از آنها شد طایفه بنائیست که طبقه تازه و بر ضد دین درث و نظم عقیده دارند سبب حرق شهر سامبر میات
شدند طایفه چراکس از قحط و غلائی که بر آنها روی داد بنه اران نفر با ایل واطوس بخاک عثمانی پناه بردند و در پن راه
بسیاری


صفحۀ ۱۳
نسخۀ ششم
عین الوقایع
بسیاری تلف شدند فتوحات سپاه روس در خوقند اهانت روس بدانمارک (سویس) ایجأ
مجلسی در ژنیو و حضور رجال معتبر دول فرنگ که مقصود از این مجلس در پرستاری و رعایت زخمداران سپاه عموم
دول است که هرگاه هر دولت و ملتی با هم طرف جدال باشند از مجروحین سپاه یکدیگر پرستاری نمایند (عثمانی)
والی افلاق بغدان بدون رضای دولت قشون زیاد میکند در تونس نیز دوازده هزار قشون دایمی معمولی زیر بیرق
میدارند و بواسطه نرسیدن مواجب همان قشون برضد والی مشورند و طوری انقلاب میرود میبد با که کشتی حامی جنگی فرانسه
وانگلیس و ایتالیا بجهت حفظ اتباع دولت خود در سواحل تونس لنگرانگن شدند طغیان رودنیل و خسارت زراعت مصر
امتداد تلگراف بیروت وصل تلگراف از بغداد هم باسلامبول بهم پیوستی شورش اعراب در شامات پیوستن رود
اسلامبول (فرانسه) چهار نفر ایتالیا قصد قتل امپراتور فرانسه را نمودند اما گرفتار شدند دوازده تن مقصر
از قشون فرانسه بمکزیک مامور وعازم گردیدند آمدن وزیر جنگ پروس بار دو شان نزد امپراتور فرانسه
شورش در الجزایر قحطی و کاه میری در ماچین متصرفی فرانسه ورود سفراء ژاپون مخبر ثانیا پاریس ترزال بازین
سردار فرانسه که مامور مکرنیک بود منصب مارشالی یافت وجنگ سخت سپاه فرانسه باملت مکزیک (هلاند) در جزایر
سوماتراجهت نیشکر و تنبا کو و قهوه عمل میاید بروز و بائی شدیدی در شهر بتادیه (یونان) شورشی در اغلب بلاد
خصوص پای تخت و نافرمانی بسیاری سپاهیان بغسان که در بعضی بلاد ساخلو بودند انهدام قلعه جزیره کورفو در یونان
عساکر انگلیس از انجا ورود عساکر یونان وتصرف نمودن ان جزیره را دولت پروس الطریش دولت جدید یونان را
بسلطنت ژرژ اول شناختند راهزنی و شرارت در اغلب نقاط و چپولی در پایتخت (افریقا) شورش
قتل و نهب طایفه بنی اسرائیل را در اغلب بلاد مراکش مراوده تجارتی ایندولت با تمام دول معظمه فرنگ (امریکا)
اتا لونی مسیو لنکلن رئیس جمهوری بجهت کردن قشون جهت جنگ با ایالات جنوبی حاضر مینماید و جنگ سخت بین ایالات جنوبي
وشمالی در کار شد حضور جنگ بزرگ شش روزه که طرفین دویست و شصت هزار قشون در مقابل هم داشتند و سردار
شمالی ژنرال کراند و سردار جنوبی ژنرال (لی) بود که قشون بسیاری بکشتن دادند و هیچیک مظفر ثمری نشد مگر
در سواحل رودخانه جیمس مختصر شکستی بعساکر جنوبی داده اند (ینگی دنیای جنوبی) در مملکت شیلی شهر کن
پیکاپ بواسطه زلزله سختی معدوم شد بروز کوه آتش فشان مابین شیلی و بولیوی منازعه مابین است و برزیل و ار و کای
(افغانستان) امیر شیر علیخان بعد از توقف شش روزه در شهر تاشقرغان امشرقه ایشان را با تمام عیال و تعلقات نیز
او که اسیر و پشت سخت الحفظ همراه خود بکابل آورد و سردار فتح محمد خان پسر وزیر محمد اکبرخان را بحکمرانی تمام ترکستان از یکابات تایند
در سـنه ۱۲۸۲ هجری) (مطابق ۶۴ ۱۸ مسیحی) امیر شیر علیخان لشگری در کابل تهیه نموده عازم تسخیر قندهار ومحاربه
سردار محمد امین خان و سردار شریف خان شد سپاه نظامی اینارد و سد و در از شانزده هزار نفر بودند در هجده عراده توپ کشیدند
وریاست جنگ امیردار محمد علیخان واکله اربود از راه غزنین بسمت قندهار رهسپار شدند و کابل را تحت حکومت سردار محمد ابراهیم خان
وسر دار سطور محمد خان قرار دادند و امیر محمد افضل خان را بتو تحت الحفظ همراه خود بردند در این نوبت قیود دیگری خبر کشته شدن سردار
محمد امین خان وسردار محمد علیخان برادر و پسر امیر شیر علیخان در این سال است که شرح آن در ضمیمه وقایع سنه آتیه بیان می شود اتم
ایران


نسخه سوم
عبرت الوقایع
صفحه ۱۵

(ایران) سیم تلگراف از تهران باسترآباد کشیدند نواب دالاعبدالله ولد از اصفهان بحصار د و حکومت خراسان منصوب شد (چین) شورش در ممالک شمالی ایندولت قلعه تاکورا که عساکر انگلیس و فرانسه که و خسارت جنگ متصرف بودند تخلیه کردند (ژاپون) سفراء دول اربعه انگلیس و فرانسه و هلاند و اتاتونی بطیقون سلطان ظاهری ژاپون که در حقیقت صدر اعظم بود اصرار زیادی نمودند که عهد نامه‌های در سابق که بین دولت ژاپون و آنها رد و بدل شده و صرفه با آنهاست همه را با امضای میسوکادو پادشاه واقعی و روحانی ژاپون برساند طیقون حیلت‌هائی با صرار آنها نداشته تا کار بتهدیدات سخت کشید و چون از تهدید هم مقصودی حاصل نشد سفراء دول مزبوره از پایتخت ژاپون حرکت نموده بندرازا کا را معسکر خود قرار دادند و سفاین جنگی زیاد با استعداد حربی شایان فراهم کردند و بزور اسلحه مطالبه امضای آن عهد نامه را نمودند طیقون ناچار شده اول چند نفر شاهزاده‌گان و نجبای ملت خود را که محارم میسوکادو و مانع امضای عهد نامه بودند دستگیر و محبوس نمود و بعد عهد نامه‌ها را با امضای میسوکادو رسانید و بسفراء دول مذکور فرستاد آنوقت سفراء دول اربعه بندر مزبور را واگذار و عساکر و سفاین خود را مرخص کردند و خودشان مجددا در پای تخت ژاپون در دو نغده مقیم شدند و بمرسم دوستانه کوشیدند (اروپا) سپاهی هیچ دولت و استقراض اجباری از رعیت ممالک سه قسمت از املاک خالصه خود را فروخت بملت که وجه آنرا عوض طلب خود محسوب دارند شورش بشهر ما درید و ایالت دالاس وجهه وطن دادن ژنرال پیرین و معاودت او وبائی در جزیره بانیز (المان) بین دولتین اطریش و پروس بواسطه تقسیم ایالتین اسلویک و هلستن که از دانمارک بزور گرفته بودند مناقشه شد چون پروس خیال داشت که تماما را خود متصرف شود و اطریش بملاحظه بعد مسافت که عاجز از ضبط آنان بود میخواست ایند و ایالت را هم یکی از دول مستقله المان محسوب بدارد لهذا نقطه‌گیل یکی از بنادر نظامی پروس شد پرنس فرد ریک شارل و ژنرال ملک از جانب پروس پی اصلاح اینکار وارد وین پایتخت اطریش شد لیکن نطق مسیو بسیمارک بدار الشورای پروس این بود باید ممالکی که پروس با اشتراک با اطریش از دانمارک گرفته تماماً بتصرف پروس باشد چون اطریش تمکین اینمطلب را نکرد پروس تهیه جنگ دید عاقبت بوساطت و میانجیگری دول ساکس و باویر وغیرها در شهر سالس بورک سلاطین اطریش و پروس با هم ملاقات کردند و قرار شد ایالت اسلشویک تماما از پروس و هولستن از اطریش باشد از این کنت یعنی خان تقسیم غرضه پروس برد مسیو پیز مارک ملقب بکنت شد و بفرانسه سفر کرد و با ناپلیون سیئم ملاقات نمود (انگلیس در پارلمنت بدولت تکلیف کردند که مداخله با مور فرنک و ینکی دنیا ننماید و بر عده سفاین جنگی بیفزاید مرض و باء در انگلستان که سرایت آن از روسیه و مجارستان بود بروز طایفه فینیان در ایرلند که مثل کمونیستها و بابیهایند و حبس و قتل بسیار از آنان شورش سپاه کوهستان در شمایک متصرفی انگلیس و حبس و قتل اعلی از آنها ایجاد چراغ گاز در بمبی جنگ زیاد در ایالت برمان هند شورش در نول زلاند (ایتالیا) تغییر پای تخت نقل از تورن بفلورانس افتتاح راه آهن از تورن به بندر جونیوی بروز و با در ممالک شرقی و جنوبی ایتالیا (پر توغال) ایجاد کسپوزیسیون در شهر اپرث (بلژیک) فوت لاد یلت پادشاه و جلوس لادیلت دوئیم بروز نا خوشی طیفوس بطور و باء در اینمملکت و سرتیاس این هاند (دانمارک) ملاقات سلاطین


شمسة سوم عين الوقايع صفحهٔ ١٥١

سود و مد اخله کند کما نمالی دانمارک از دوستی دولت سوید کلامند بودند که چرا در جنگ اطریش و پروس بدانمارک امداد نکرد.
(روس) شورش لهستان منتظم شد و مجلس رسیدی که امور لهستان را از قبیل مالیات و غیره که تا آنزمان در ورشو
بود بمهامعظم پیتر زبورغ قرار دادند و بعد باشکند را بغلبه گرفته و متوجه سمرقند شدند در این اوقات امیر مظفر پادشاه بخارا
اردوی مرکب از دویست هزار جمعیت با چهل عراده توپ بعزم محاربه با روس ترتیب داده از سمرقند گذشته (چین)
در نقطه سابق کل که چهل و پنج فرسنگ از طرف سمرقند است اردو زد سکندر خان نامی مهاجر افغان کابلی که پناه با میر بخارا آورده بود جامه بلندی با آستین های گشاد می پوشید
و بجلل مقرب بود و پانصد نفر افغان همراه او است مشار الیه را با ده هزار سپاه زبده بخارا و چند عراده توپ برای پیشقراول
اردو مقرر نمودند که بفاصله پانزده فرسنگ از اردو جلوتر و پیش جنگ باشد آنها بنابماموریت خود پیش رفته بقراول سپاه
روس برخورد و جنگ شروع کردند اما تمام بسم اثاثی که از سپاه بخارا داشت بشلک اول فرار نمودند الاهمان افغان
افاغنه که باتفاق سکندر خان مردانه دار باز و سیان بجنگیدند تا همه بقتل رسیدند و خود سکنه رخان هم کشته شد و این خبر
باردوی امیر مظفر خان رسید بواهمه افتاد یکدمی پیدایش بود و یکی را در آورده بود با همرهان منا گفت اسب مرا حاضر کنید (دین طوگن
به اصطلاح بر شکرا
میگویند)
اروس با نه خر اب دین طوگن نیز نه بطوریکه از خون آدم کویا اندیشه ندارد امکان رفتن گیرید که مسلماً در فرار است و
بامستیزا د ورد بفرار، و پیش سپاه شتند سایر اهالی اردو هم باکمال بیقظی مراجعت کردند و روسیان فاتحانه وارد سمرقند در این عهد مرحوم
شدند مراوده تلگرافی از تفلیس بایران بر دزدی بیست و بابی در سیبریا و بآنی در قفقاز (عثمانی) مظفر خان افشار
بروز و با بطه ورود ندا در در تمام ممالک عثمانی که فقط با سومبول در ظرف هفتاد روز ٣٥ هزار نفر تلف شد و سر شش از راه وزیر المختار دولت ایران
بغداد بایران در شهر اسلامبول بواسطه یافتین دو هزار و پانصد خانه طعمه اتش شد (فرانسه) طبع جلد اول کتاب تاریخ در تفلیس بتحصیل مجاری
ژول سزار از تالیفات ناپلیون فروش قسمت زیادی از جنگلهای فرانسه که متعلق بدولت بود امیر عبد القادر در لسانی انسان کسته دانشمندی
الجزایر از شامات بپاریس ورود کرد ملاقات پادشاه پرتوکال با امپراطور فرانسه در پاریس (یونان) تغییر چنانچه تمام دانایان غیر
تبدل وزرار امجدی اسباب شکایت اهالی فرنک شد و ایجاد اول کلیسیای مذهب کاتولیکی در پایتخت (افریقا) اذیت بعموم مردم روز کار
بطایفه یهود در شهر فزادان و شورش در ما داکاسکار تیوادوس پادشاه حبشه کاپتان کاعرن قونسول انگلیس را با تمام همراهان و خیرخواه بوده و هست
او بمملکت خود ملول و محبوس نمود (امریکا) آناطونی بین ایالات جنوبی و شمالی جنگ در کار و فتوحات و در و قایع سایت ایران
زیاد قسمت ژنرال کرانه سردار ایالات شمالی بود که اغلب ایالات و بلاد جنوبی را متصرف شد لنکلن رئیس جمهوری را در دست میبد به
١٤ اپریل ٢٢ ما تماشاخانه واشنگتن شهر مای تخت شخص بازیگری کشت و اینمطلب باعث تاسف تمام متنبوعان بود وندمام کردن (مؤلف)
ثروتمند دین بین ایالات جنوبی که سردار ایالات شمالی و مجوس سخت شد و بجنگ با تمام رسید و سپاه طرفین از قتل
و نهب فراغت یافته آنچه در ته و بحر حاضر بودند مرخص شدند عدد تلفات سپاه ایالات شمالی در این جنگهای متواتر طولانی
از قتل و مرض علاوه بر سیصد و بیست و پنجزار نفر آدم شد از ایالات جنوبی هم بیش از اینها بقتل رسید و فقر نه اینجنگ طولانی
بین ایالات شمالی و جنوبی از تقفین اغلیسا شد که بایلات جنوبی را بیاغی بودن اغوا کردند (برازیل) اتحاد دولت برزیل
و جمهوری اردگای برضد (لوییز) رئیس جمهوری پاراگای این ضدیت ابتدای جنگ پنجساله است و شروع جنگ بین طرفین که
سرداری سپاه خود را امپراطور برزیل بید نوه لوی فلیپ پادشاه سابق فرانسه که دامادش بود واگذار نمود شورش اهالی
مملکت پرو


نسخۀ سی ویم عين الوقايع صفحۀ ١٥٢
مملکت پرو برئيس جمهوری خود عزل او و کشم وم جنگند که دولت ہاسپانیا و اتحاد اخلاصی از اهالی نیکی دنیای جنوبی
بر ضّد ہسپانیا (مکرز یکت) ایجاد نشانی موسوم بعقاب مکرزیکت ایجاد دو دسته قشون داو طلب یکے موسوم بطرئیس
و دیگری بژبیکی در مکرزیکت دخل بالیاقتی ایندولت در امسال صد و دوازده میلیون فرانکت و مخارج و بیست و هشت میلیون
فرانکت بود دولت انا ٹونی قبول وضع سلطنتی را در مکرزیکت بواسطه وساطت دولت فرانسه نمود و اصرار داشت که باید زوار کس
کمافی السابق رئیس جمهوری باشد (نیکی دنیای مرکزی) شورش سخت در سانسال و آدر و ہندوراس
افغانستان حدود اردوئے امیر شیر علیخان از راه غو بنجی بنزدیکی کلات غلجائی بقلعه تیری فرود با و دود حصه
بحصار کلات و حرکت سردار محمد امین خان با ده دوازده ہزار سپاه زبده و دوازده عرّاده توپ از قندھار بعزم تلاقی با سپاه امیر
شیر علیخان در قریه زیارت گاه ہرات از عیال ملا صدیق نامی طفلی متولد شد که دارای خلقت غریبه بود دو حصه و دوستا و خا ب
در کته تاریکی از مصاحبر غضبان انگلیس که سواد فارسی و عربی داشت و رد و کرده از راه خود ملیا کس بطریقت اسلام کشتی در آمد
بقتل نامزد و رئوس را دنیای عوا برحوی را گذاشت تا خود را جزء قضاه ساخت و بسیجی فرقه پیشنهاد شد که بران کنند که در ماه چهار ساله بر عوم الیه تجدد
به پاتق آورد در سال ۸۲ سنه (هجری) (مطابق ٦٥ مسیحی) (افغانستان) سردار محمد امین خان با لشکریان خود
ا چند نفرا قارب خود بسته در قلعه و قندھار بجولای کلات غلجائی خیمه و ستور کار زار شد امّا امیر شیر علیخان اردوئے بزرگ را تحت ریاست سردار علیجان
داره بسته سرت قلینات بود
بو د هجوم عبير عليخان بمک بمقابله برادر علیه فرستاد، و عود بصحرا کلات مشغول شد دو لشکر خونخوار بیکدیگر نزدیک شده توپہای صاعقه بار را بجانب ہم
ا این نتیجه کمه جاب به پستی چهره نمودند پس از چند شلیکت پیامی که فاصدین طرفین باندک مسافتی رسید سخت سردار محمد علیخان توسط یکی از محارم خود
و تسخیر نموده بنام عظم خو و سردار محمد امین خان پیغام داد که عمو جان تو داعیه پادشاہی داری و ضمیر حقیر ہم مملکت و سلطنت پدرم را زیاد کنم تعصبه سپاهیان
در و کینه جریان نمود بچاره چیست اگر مردی بد و بجو شجاعت میکنی بیا بمیدان تا من و تو شخصاً نبرد کنیم اگر تو بر من غالب آمدی ہر آئینہ سپاہ
و توپخانه من از ان تو خواهد شد و اگر من بر تو غلبه کردم مملکت ہسپانه و ضمیر سپاه مملکت پدرم خواہد بود در اینصورت خون
مردمان بیکناه را نباید بگردن گرفت و آشکارا هم انداخت بمحض رسیدن این پیغام سردار محمد امین خان که غیور و شجاع
و میدان طلب و دلیر ستاد بہ سردار محمد علیخان گفت برو بیرادر زاده جمان من بگو در نبرد با تو حاضرم جسد امد در امتدان
کارزار که مرد و نامرد کشا تر شود اینجواب عوکه ببرادر زاده رسید حمایل از صف سپاه بجانب میدان تاخت در حالتی که تلوار
برہنہ بقصد جان عمو خویش بدست داشت از آنطرف ہم سردار محمد امین خان تفنگچہ سر پرقاشی را با ہمچماق بالا کشیده و دست
گرفته بقصد جان برادر زاده سواره بصر صه میدان تاخت و دو لشکر اند و جانب نگران سبقت آن دو نامدار بودند و حس الامیر
خود آنها هر دو اردو قد غن اکید شده بود که احدی از سپاهیان بطرف یکدیگر شلک توپ و تفنگے نمایند و بیار آنها بیفتند
بدینملاحظه هیچکس از هیچ طرف جرات ہمراہی یا هیچیکت از آنها ننمود و لشکریان دیده با بجانب میدان دوخته تما شیکردند که
این دو نفر از کرد راه بیکدیگر رسیدند سردار محمد علیخان تلوار برہنہ را بگردن خولش زد و سردار محمد امین خان تفنگچه حاضر را بسینه
برادر زاده اش آتش داد ہر دو زخم با ختر رسیده بود اندرمہ یکدیگر بخاک ہلاک افتادند و نزدیک میندستان طرفین گریبانها
چاک زده اردو جانب بمیدان تاختند و جسد ہر یک از آنها را که ہنوز رمقی باقی و کشته از خاک مذلت برداشته در ای ہای
گریستند امّا سایر سپاہیان وحشی طرفین که تاسف و شرظ شرکت این غم را نمیدانستند از یمنه و میسره سپاه بیکدیگر تاختند
و بضرب


نسخه سوم عين الوقايع صفحه ۱۵۳
و بضرب لوله کثیر همی از بوبکر با بخاک میدان انداختند تا سایر منصبان محترم و ریش سفیدان مصلح ار دو با هزار زحمت انها را از
ماجرا مسبوق کرده بتاسف و سوگواری با خود متفق نمودند و بیارق را سیاه کرده ببرد و مقتول نامی را خون آلود نزد امیر شیر علیخان
آوردند امیر شیر علیخان از این مطلب بطوری فرسوده و پریشان شد که پنداری از امارت واقتدار حست و همه روزه بتاسف قتل
پسر جوان و برادر جوان خود گریه وزاری بسیار کرده نادم از کرده خود شد اما قندهار قهراً بتصرف و سردار محمد شریف خان
باطاعت امیر شیر علیخان در آمد و نعش محمد امین خان را فرستادند در مسجد خرقه قندهار دفن کردند و اردوی امیر شیر علیخان بکابل
مراجعت کرده و سردار محمد شریف خان را با خود آورد اما در همین راه تا ورود بکابل از اندوه مرگ برادر و پسرش بطوری غمگین و
متاسف بود که بهیچ کاری نمیرسید یکی نمود تا اهالی نسبت بخط دماغ با و دادند و بعضی نامه ها بسردار محمد اعظم خان بهندوستان
و بسردار عبد الرحمن خان بخارا نوشتند و آنها را بتصرف کابل خواندند (ایران) با صد سوار ترکمن بتاخت
کناباد و قاینات آمده دواب زیادی با چندین نفر اسیر گرفته اما امیر علیخان حشمت الملک از انها تعاقب نمود در دامنه کوه
کبیر عهد بحسین خان سرتیپ قره نی هم با سواره قرائی که بخراست سرحد میرفت بانها ملحق شده بتدبیر مخصوصی خود را در جلو تراکمه
نمودار ساخته که کمان تراکمه اینها هم قافله اند لهذا با کمال شوق بامید دستبرد حمله آوردند یکدفعه آواز شیپور سواره قاینی
قرائی بلند شد و دو بیرق دولتی را افراشتند و بنای جنگ را گذاشتند در حمله اول تراکمه مقهور و منهزم شدند عبدالحسین خان
سرتیپ سردار سعید خان بلوچ ناروئی نیستا که پسر دار شه فیخان که یکی از شجاعان نامی و همراه امیر حشمت الملک بود تا
کناره نمک سار هرات از تراکمه تعاقب نموده و سر و اسب و اسیر زیادی بدست آوردند آنچه هم فراری شدند بآب رود غرق
گردیدند معدودی از انها بوطن رسید در حضرت آباد کرمان زلزله شدیدی روی داد قلعه قدیم آنجا را ویران ساخت
و ملخ زیادی نیز بدان صفحات آمد و برگ اشجار را بکلی خوردند اما از مرحمت پروردگار تمام درختان کرمان دوباره برگ ده
شکوفه کرد ترقیات فوق العاده در تعمیرات اطراف ارک همایونی بطهران قرار دادند و خیابانها کشیدند
احداث قنات و آب جار یها در شهر رشت مدینسال شد در عراق از طایفه اکراد شش مولودی آورد دارای دو سرو چهار
دست و پا تذهیب ایوان طلا صحن جدید از اهتمام عضد الملک متولیباشی با تمام رسید اعلیحضرت پادشاه
ایران بییلاق مازندران تشریف فرما شدند (چین) جنگ دولت با یاغیان نیان فعی تبای معبد کانفوسیکو
بتوسط فرانسه با در شهر پکن (ژاپون) اجازه دولت در ورود جهازات تجارتی دول خارجه ببنادر
اینمملکت و آمدن مامورین فرانسه در یذ پای تخت که مخزنا پذیرافتند قرار نامه ایندولت با دول انگلیس و فرانسه
و آنا طولی و پنی در باب ورود و خروج مال التجاره که صدیق گمرک ده پانصد و تعیین نرخ مسکوکات هر یک از ایندول
عهد تجارت با ایتالیا تقار با بین دایموسها که بزرگان ملتنند وفوت طیقون پادشاه جسمانی و نصب
شاهزاده بتاشی بجای او زلزله عظیم و یا یقین سخت در یوکوهما (اروپا) اسپانیول شورش طلاب
افواج نظامی بتحریک ژنرال بریم و فرار او بمملکت پرتوغال شورش سخت شهر ما درید پایتخت ایندولت و
جزیره کوبا در تابستان افتتاح راه آهن از ما درید بشهر کرد و و هم چنین پایتخت پرتوغال (المال)
ابتدای نقار پروکس با دولت اطریش و تدارک جنگ دیدن طرفین بواسطه انکه ایالت هلستن را هم پروکس میخواست
از اطریش

حاشیه
دین که به پدر دغا ستیزد
محتر ز نفاق افتاد که مباد
سعی علیخان را از پیش گفت
امروز نباید اقدام جنگ کرد
امیر شیر علیخان در جواب
گفت اگر تو مرد جنگ نیستی
خودم حاضر م که بخصوم
محمد علیخان چار سئل گویند
حمله نمود در وقت
هدف شدن محمودم
زاده وجه سره
افغان نیز بشکست
از طرفین بنات
و تاسف بهوم الا
شد


نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۱۵۴

از اطریش بگیرد اتحاد ایطالیا با پروس برضد اطریش و بعضی آتیه جنگ دین ورود ژنرال ما شوفل سردار پروس
با عساکر زیاد بخاک ایالت هلستن جمعی قشون از دولتین ساکس و هانور در طرفداری اطریش حاضر شدند ابتدای جنگ
پروس با ساکس و هانور و اطریش و انقلاب در ایالت و نیز اطریش که اهالی آن مایل تبعیت ایطالیا بودند ورود
قشون پروس بپای تخت هانور و ساکس در تابستان اینسال دولت اطریش بسردار بندرک سیصد و شصت هزار قشون
در مقابل پروس حاضر نمود دول باویر و ورتمبرک که عهد کمک با اطریش داده بودند ابداً همراهی نکردند ورود قشون
پروس بسردار یه ولیعهد فرد ریک برادر زاده کلیوم پادشاه پروس بهوجم خاک اطریش پادشاه پروس و پادشاه
ایطالیا هر کدام شخصاً سرداری کل سپاه خود را قبول نمودند در شمال شرقی سرحد ایطالیا ارشد دک سردار اطریش
جنگ سختی کرد و قشون ایطالیا را شکست فاحش داد لیکن از ترس سپاه پروس که بهوجم آمده بودند جرات ورود
بخاک ایطالیا ننمود جنگ سخت عساکر اطریش و پروس در نقطه بوهم و مقتول شدن سپاه زیادی از اطریش بواسطه
تفنگ سوزنی جدید الاختراعی که سپاه پروس بدان مسلح بودند ایضاً جنگ سخت در سادوا بین اطریش و پروس
که دویست هزار قشون از طرفین بقتل رسیدند و پروس فتح کرد و لشکریان اطریش فراراً بطرف وینه شهر پایتخت
رفتند و ناپلیون پادشاه فرانسه میانجی شد که ایالت و نیز را اطریش از خود خلع نمود ه جزو ایطالیا بداند و پروس
هم دست از جنگ بردارد (انگلیس) شدت مال میری در این مملکت که بطرف پنجاه صد و بیست و یکهزار
گاو و گوسفند تلف شد افتتاح مجلس پارلمنت در لندن و انقلابات ابتیاع صد و پنجاه هزار تفنگ تیزی
معروف بشنیدر و بانی در لیورپل (ایطالیا) قرار داد فرانسه با ایندولت که بملکت ایطالیا در سلطنت پاپ
سکے در رومه در تحت اقتدار پاپ باشد و د مینه و دیگری از پادشاه ایطالیا شروع جنگ ایطالیا مجدداً با اطریش
و شکست قشون ایطالیا در بر و بحر از سپاه اطریش و پرداختن ایطالیا دویست و پنجاه ملیان فرانک باطریش در عوض
ایالت و نیز که بژور حمایت پروس جزو ایطالی شد (بلژیک) وحشت اهالی از عظمت پروس (روس)
وزیر مختاری که نزد پاپ د کشته طلبیدند و ضمناً بر ضد پاپ شدند کونیستهای روسی قصد قتل امپراطور را داشته اما بد نبستند
و مقصرین دره اسینتابر بقتل رسیدند طغیان ناکهانی چراکس و تصرف نمودن آنها شخوم قلعه را توجه سپاه روس
تحت ریاست ژنرال کا فمان از سمرقند بسمت بخارا بعزم جنگ با امیر مظفر خان بلیمانه اینکه شخصی از سفراء روس را در شهر بخارا
حبس دارد و غلبه قشون روس بر بخارائیان آخوند مسلک کم جرات که از دود توپ متوحش میشدند قبل از رسیدن گلوله
واز صدای تفنگ مدهوش میشدند بلا درنگ لہٰذا امیر مظفر خان از در اطاعت درآمده قرار معاهده با ژنرال کا فمان
داد و چند زنجیر فیل و تعارفات دیگر بار دوگروس فرستاد و عهد نامه را در نقطه زیره بلاغ قلمرو بخارا بامضای یکدیگر
رسانیدند که امارت ترکستان و بخارا در تحت حمایت روس و مطیع و منقاد باشد و بدون اجازه دولت روس لشکر زیاد
نکند و بکار سر حد و امور داخله و خارجه بلا رضایت رجال دولت روس اقدامی ننماید (عثمانی) در محال ادین
سمت جنوب شرقی تیریلی سبه دازه یوسف کا رام شورش رویداد داود پاشا که پیمان از پروت لشکر زیاد گرفت که
بقوه جبریه آن فتنه را بخواباند نتوانست اباً یوسف کارم رو بفرار نهاد و درعین فرار محرک در شورش و طغیان بود
اول


نسخه سوم
عکس الوقایع
صحیفه ۵۵

اول پناه بعالم شام برد و بعد ملجئی بقونسولهای دول اروپاشد اما بهره ندیده ناچار بجرایر کریت خسته و بیعه مصر
از سلطان عثمانی که بعد از او مستقیماً بپیرش خدیو باشد زیرا بقانون عثمانی و ولاة مصر سلطنت و ولایت بارشد اولاد میرسد
نه مستقیماً با ولاد شخص شان شورش اهالی یونان برضد عثمانی و بجنگ آوردن یاغیان اسلحه زیاد از راه قامات که انگلیش
جزایر قبرس کیشو و مملکت پپز در تزلزل و مشوش شد جمع آوری قشون زیاد از مصری وغیره در عثمانی نفاق بین سردار
سیم پاشای مصری با اسمعیل پاشا حکمران جزیره ماموریت مصطفی پاشا از اسلامبول باو ای یاغیان برای دلالت و صلح
ثمر ندیدن و مامور شدن همین سفیر بسردار سپاه عثمانی در جنگ با یاغیان در آتن پای تخت یونان سفرا و مختاری
فرانسه و انگلیس و روس انه سفیر عثمانی حمایت سخت نمودند اما از اول ماه سپتامبر همین یاغیان و هوا خواهان عثمانی خونریز
در کار شد چندین هزار یونانی بواسطه سفاین روس و انگلیس از اوطان خود که خاک عثمانی بود بجرایر یونان هجرت نمودند
و با نهایت عسرت از غیرت ملی در انجا زندگانی کردند و بسیاری دیگر در کناره دریا بانتظار کشتی متحمل گرسنگی و سرمای سخت
شدند جنگ پاس امیر یونانیها در کریت با سپاه عثمانی کشتی بخار یونان موسوم بپانطلن در آن ایام رفت برقیہ
از میان سفاین جنگی عثمانی که دور جزیره را محاصره دارند گذشت و آذوقه بیونا نیهار رسانید دولتین روس و فرانسه معاً
در آتن اسم تغیر در با نمودن کنبده موسوم بمقبره حضرت عیسی بانی شدند بروز و بائی در آسیای عثمانی و سرایت آن بتمام
اروپا ی در آتائونی یکی دنیا و جزایر انتیل اشتهار اتحاد باطنی پروس و ایطالیا با فرانسه برضد اطریش مشروط بر اینکه
از سرحدات المان طرف رود حایز رن را پروسیان بتصرف فرانسه دهند یا اگر بلژیک را فرانسه بخواهد منضم ملک و دولت
خود قرار دهد پروس و ایطالیا حق مداخله و طرفداری ببلژیک نداشته باشند (فرانسه) مسلح شدن قشون میدوات
بتفنگ شاسپو تعداد سپاه موافق اعلان دو کرور و دویست و سی و دو هزار و دویست و پنجاه نفر و تعداد نفوس
ملت فرانسه بیفت و شش کرور و شصت و هفت هزار و نود و چهار نفر خسارت ابنیه دلت در جنگ بلژیک علاوه بر قورخانه که
بمصرف رسیده معادل شش کرور تومان بود طغیان رود خانه ها در آن مملکت ورود سفراء مارک بپاریس شورش
سیدیولو در الجزایر و ملخ خوارگی صدور فرمان از دولتین فرانسه و انگلیس در عودیم محصبرین چارق بالوان مختلفه برای تکلم
در دریا و قبول تمام دول انرا ایجاد سیم تلگراف بحری از ارلند بپرتو ایضاً افتتاح تلگراف از دنیای عتیق بدنیای جدید
که از نیورک پای تخت آتائونی مخابره بپاریس در ظرف هشت روز معمول شد (هلاند) شورش بشهر امستردام و
نا خوشی و با و مال میری در مرکز اروپا و چاند و سویس (یونان) جمع آوردن قشون بسرحدات اپیرو تسالی جنب
سرحدات عثمانی و پروتست عثمانی اینطلب را (امریکا) آتائونی ژنزال کران سپهسالار شد و ژنران
ستر مان سردار کل چون هر دو بجنگهای ایالات شمالی و جنوبی زحمات و خدمات فراوان متحمل شده بودند ژوفسند ویس
رئیس ایالات جنوبی که سزا دار قتل بود رئیس ایالات شمالی از تقصیرش گذشته بحبس نظر او اکتفا نمود قرض اندولت
در اینسال معادل دوهزار و ششصد و چهل کرور تومان پولی ایران بود طغیان سیل در رود خانه ها (مکزیک)
در نقطه رپکو ان سرحد آتائونی و مکزیک هود اخو امان ژوارس رئیس جمهوری سابق بسیار ها که مکزیک را با خود
متفق کرده برضد ما کسی میلین امپراتور تازه ار دو تخته زدند دولت فرانسه از دولت انائونی خواهش نمود که در
امور


نسخه سویم سراج الوقایع صفحه ۱۵
امور مکزیک مداخله نماید لیکن اتائونی تمکین نکرد و جواب درستی بفرانسه نداد لهذا پادشاه فرانسه بسفیر خود که مقیم مکزیک بود
اعلان نمود که بپادشاه مکزیک ابلاغ نماید از این تاریخ دولت فرانسه تکلیف حمایت ظاهری مکزیک ندارد و سپاه
کمکی خود را از مملکت مکزیک احضار می نماید بمحض نشر اینخبر سرداران جمهوری طلب قوی دل شده مقاصد خود خرابی کار
ماکسی میلین پادشاه مکزیک شدند بلکه بعضی ایالات مرکزی شمالیرا هم بتصرف در آوردند ژنرال دو سردار فرانسه
در سمت شمال حمله بر آنها برد شکستی داد اما دولت اتائونی رسماً بپاریس اعلان کرد که اگر دولت فرانسه
سپاه خود را از مکزیک احضار نماید او نیز مداخله نکند و بیطرف باشد از انجت لشکر فرانسه مراجعت کردند و در مکزیک
چند قطعه شد سپاه شخصی ماکسی میلین هم که مرکب از اهالی بلژیک و اطریش بود بعد از رفتن سپاه فرانسه دست بردی نکرد
و از عهده جلوگیری یاغیان برنیامدند تا ایمپراتور ماکسی میلین را اهالی محاصره و بیچاره نمودند این بود نتیجه حمایت فرانسه
در سلطنت مکزیک (هایتی) دولت جمهوری سلت دومینیک که سابقا جزو هایتی بود و در سنه ۱۸۴۴ مسیحی جداشد
اینروزها اتائونی او را مستقل شناخت یکقسمت از شهر کنایئو را یاغیان آتش زدند یا تلفین زیاد در شهر است
(برزیل) جنگ بین ایندولت بالو پیز رئیس جمهوری پاراگوای در زیادی قشون برزیل و دست برد ژنرال لوپیز بصیان
برزیل در بیونوسئرس و بای سخت برزیل جشن اهالی استحماء شیلی با پرو برضد اسپانیول و صیاغی شدن فرانسه و انگلیس
(افغانستان) بسیار سپاه هرات از اردو مرخص شده بهرات آمدند و امیر شیر علیخان بباغ و فراق برا
و پسر خیلی سالم و پیچه بود اعلیحضرت امیر سر دار عبدالرحمن خان اطلاع دادند و او در تیقه مرخصی حاصل نمودن از امیر بخارا برات
مراجعت بافغانستان شد و هم کاغذی بعموی خود سردار محمد عظم خان نوشت که من عزم حرکت بطرف افغانستان
دارم اگر شما هم از راه خوست و چترال بیائید و بمن ملحق شوید خیلی بموقع است و چون اطمینان بپیشرفت مقاصد خود داد
کتباً از امیر بخارا نیز مرخصی خواست که بافغانستان مراجعت نماید در این وقت امیر بخارا بنواحی سمرقند بود اجازه
داد که برود آنهم با سراعان خود از راه شیر آباد متوجه افغانستان شد بو رود آنجا لشکریان افاغنه که در شهره سر پل
بودند یاغی شده صاحب منصبان خود را کشته و اعلیحضرت سردار عبدالرحمن خان شد بمحض استماع فوراً
از جیحون گذشت و بنواحی انچه آمد و رود خود را بسپاه یاغی سر پل اطلاع داد همه مشعوف شدند و جمعی باستقبال آمدند و او را
محترماً بانچه ورود دادند در اینجا سردار فیض محمد خان برادر سردار و محمد خان که یک عموی سردار عبدالرحمن خان بود
پذیرائی و پسرائی نمود و متفقاً کاغذی بسردار ولی محمد خان که در نواحی کابل بود نوشتند و او را نیز بیاری خواستند خان
در این نقطه همراهان سردار عبدالرحمن خان که قنای محض در راه او بودند کلنل نصیر خان و کلنل ولیخان و فرامرز
(که حالا سپهسالار هرات است) با چند نفر از صاحب منصبان فراری شده بودند سردار فتح محمد خان که از طرف
امیر شیر علیخان حکمرانی ترکستان از بلخ نصب بود این وقایع را دید چهار هزار سپاه پیاده و سواره بدفع آنها فرستاد
و خود نیز با جمعی پیاده نظام در قلعه بملک مستعد جنگ شد اما اغلب صاحب منصبان و سپاه پیاده نظام در اینمورد بر
خلاف بین امیر شیر علیخان و موافقت سردار عبدالرحمن خان اقدام نمودند تا مختصر هواخواهان امیر شیر علیخان که همرا
سردار فتح محمد خان بودند جنگیدند سردار فتح محمد خان باعلاج ؟ با مقصده سواره و پیاده همرا ر بباشقرغان رفت و عساکر


نسخہ سویم سراج الوقایع صفحہ ۱۵۷

پیاده وارد و او تماماً با ملحق بسردار عبدالرحمن خان یا متفرق شدند سردار عبدالرحمن خان خائفانه ببلخ در ود نمود
سپاه نظام آنجا اورا محترما پذیرفتند و صاحبخانه قد اسلحه و استعداد قابلی شد و عزم تسخیر تاشقرغان نمود سردار محمدعظم خان
دید که عموم سپاه و رعیت بسردار عبد الرحمن خان گرویده اند ناچار از قلعه غوری دراه کوه هندوکش با چند نفرے
بسمت کابل فرار کرد و درین راه مردم ہزار شیخی اموال آنها را تا راج کردند سردار عبدالرحمن خان در ترکستان
متخیل شد حتی سلطان مراد حاکم و میر قتہ عن اظہار یکجانلی نموده پانصد راس اسپ و دویست نفر شتر و دو ہزار بها
گوسفند و چهارصد خروار غلہ دہشت هزار تومان پول نقد بمعظم الیه فرستاد و در اینوقت کاغذ سردار محمد اعظم خان
رسید که وارد بدخشان شده سردار عبدالرحمن خان با استعدادی شایان از راه قره کتل رو بیامیان آمد
و اہالی بر بر بار و کاسای خود براهی فوق العاده واعداد زیاد از ہر جهت بمعظم الیه نمودند و از آنجا ببابجگاه ورود
کرد و منتظر عمویش سردار محمد اعظم خان شد واو بعد از یکماه رسید در صورتیکہ شکایت زیاد از بدرفتاری و سوء سلوک
رجال دولت انگلیس داشت و حال آنکہ در عہد مرحوم امیر دوست محمد خان و سله دوستی همین پدرش با انگلیسها بهمین سردار
محمد اعظم خان بود و در زمان حبر آیند و کستان که عموم اہالی پنج آب ہندوستان مایل باطاعت و تبعیت امیر دوست محمدخان
بودند که کافہ السابق ضمیر افغانستان شوند سردار محمد اعظم خان رای نداد و نگذاشت قبول استدعای آنها بشود
با وجود این انگلیسها بدخلاق رفتار کرده بودند آیة گلیری سے مؤلف شاہد حال است که بعد از چندین ہزار زحمت
بدولت انگلیس با امید واریها و چندین سال خیرخواهی بآن دولت اقامت پنجوئے درد معاشی تن در ندادند و مستقدام ششدار
و میخواستند مرا بزبان خوش و لطایف الحیل و مختصر بامانه هر وقت مخلص خود داشته باشند لہذا ترک مراوده با آنها
نموده در ظل عنایت حضرت ثامن الائمہ ۴۳ پناه داری و نگهداری از دولت علیہ ایران خواستم وسپان چندی بجهت
استحصال ہم اسنادو پستہ بید روس عقد و کفیل معاش مؤلف شدند بدون هیچ ملاحظہ اما رجال دولت انگلیس که
در عدل و انصاف دعوی برتری بر عموم ناس دارند از راه بخل راضی ببرونے خوردن مؤلف نیستند و بانواع رسایل
در تخریب کار و عدم اعتبار این بنده درگاه اله میکوشند عجب اینکه نه خودشان مرد نگهداری مؤلف میباشند نه میگذارند
بکار دیگری از امورات لشکری یا کشوری ایران دخالت پیدا کنم و خود را از منت روسیان معذور دارم و حال انکہ ہتی
عیال پریشان حال از وطن آواره بیچاره سوئی نوکر و اجزا وابستہ مؤلف است و بجز لطف الہی مصدر هیچ کاری هم در
غربت نیستم پس فَأَحْکُمْ بَیْنِی وَبَیْنَهُمْ یَا أَحْکَمَ الْحَاکِمِینَ خداوند داد ما خانواده را از دولت
انگلیس بگیرد که در دوستی و دشمنی رجال آن دولت جز ندامت و زحمت حاصلی ندیدیم مثل امیر محمد اعظم خان که نتیجه
امارت علت بود خلاصه سردار عبد الرحمن خان در اطاعت و فرمانبرداری عموی خود میباشد و زر دستی اختیار
کرد و بعد ده روز از راه غوریبند روانه محال کوهستان شدند امیر شیر علیخان سردار محمد شریف خان برادر کشته را
که برادر صلبی خود نیست با سپاهی جرار بدفع اینها فرستاد اما بمحض اینکه سردار محمد اعظم خان نامه بسردار محمد شریف خان
فرستاد آنهم کینه دیرینہ را بخاطر آورده از امیر شیر علیخان روگردان شد و باردو کے سردار محمد اعظم خان آمد و انرا بمقدم خود
و چاریکار مصیب آباد رفتند و در اینمورد برف زیادی بارید و ہوا سرد شد لیکن ہر قسم بود با سپاه خود در قلعه توخال
رسیدند


نسخه سویم عبر الوقایع صفحه ۱۵۸

رسیدند سردار عبدالرحمن خان وقت را مساعد دیده بشبانه لشکریان و توپخانه خود را بکوه ابا برد و در اینوقت سپاه
امیر شیرعلیخان در نقطه خواجه اقامت داشتند و برف مانع جنگ بود از حسن اتفاقات برای سردار عبدالرحمن خان اینکه
همین روزها در کابل بین سردار محمد رفیق خان و جنرال شیخ میر نزاعی در گرفت و شیخ میر بقوهٔ نظامی سردار مزبور را شکست داد
داد کو بخته خود را باردوی سردار محمد اعظم خان رسانید و چون از تمام تقصیر در ارائیه و استعداد و احوالات کابل و امیر شیرعلیخان
کاملا مطلع بود مأدی دراهنما شد و اردوی سردار محمد اعظم خان را از راهی که امیر شیرعلیخان خبر نداشته بنواحی کابل اور دو قطعه
دو دست اطراق کردند در این نقطه ده بیرق خاصه دار از طرف سردار محمد ابراهیم خان پسر امیر شیرعلیخان تحت ریاست
عظیم الدینخان نام برای جلوگیری آمدند اما شکست خوردند و سردار محمد اعظم خان با سردار عبدالرحمن خان بلامانع
وارد شهر کابل شدند و بخانه سردار شیرین خان سکنا گرفته بعد بزرگان در وسای کابل هم بسلام آمدند اما سردار محمدابراهیمخان
در ارگ محصور ماند تامدتی نه روز بعد از آن جنرال شیخ میر و سایرین دروازه های ارک را گشودند و سردار محمد ابراهیم خان
فرار اختیار کرد با میر شیرعلیخان که در پین قندهار و غزنین برای فراهم آوردن استعداد و سان سپاه مقیم بود ملحق شد
(در سنه ۱۲۸۲ هجری) (مطابق ۶۸ م ۱۸ مسیحی) سردار عبدالرحمن خان عموی خود سردار محمد اعظم خان را بکابل
بجلوس داده خودش با سردار محمد رفیق خان و هفت هزار سپاه پیاده و دو سه هزار سواره و بیست و پنج عراده توپ
بجانب غزنین الله محمد ظفر خان وردک بگماشته امیر شیرعلیخان قلعه را مستحکم نمود و بمقابله برداشت سردار عبدالرحمن خان
انچه سعی کرد قلعه را بضرب توپ ویرش گیرد میسر نشد در این پین امیر شیرعلیخان با ده فوج سپاه پیاده و شش هزار سوا
و سی عراده توپ کوچک و بزرگ از راه رسید سردار عبدالرحمن خان که تاب مقاومت نداشت بتبعیل از محاصره دست
کشیده عقب نشست و بعضی از لشکریان سواره امیر شیرعلیخان او را تعاقب کردند تا بقلعه شش گاو در گنجا صفای نبرد کی سردار بود
سردار عبدالرحمن خان یکفوج پیاده را در انجا بکمین گذاشت وقتی سواران امیر شیرعلیخان بمحاذی مغاره رسیدند خودش نیز
با دوازده عراده توپ و چهار فوج برگشته بطرف آنها شلک کرد آن فوج کمین گاه هم بیرون آمده بنای شلک را گذاشتند
از سواران امیر شیرعلیخان جمعی مجروح و مقتول شدند و از تعاقب آنها دست کشیدند امیر شیرعلیخان بشهر غزنین در رود
و سردار محمد افضل خان را با سردار محمد سرور خان پسر ار محمد اعظم خان و سردار شاهنواز خان و سردار سکندرخان و سردار احمد
عمرخان برا در سلطان احمدخان را تماماً درارگ غزنین محبوس داشت و خود بسید آباد وردک برای تلاقی با سردار
عبدالرحمن خان رفت سردار عبدالرحمن خان قلعه انچی را برای تحصیل آزوقه تاراج کرد و سپاه خود را بدژدهای محکم شراده
عما د او دستگر با تعبیه کرد و امیر محمد اعظم خان را از کابل بیاری طلبیدند انهم معجلاً امد و بمو د و امیر شیرعلیخان شروع بجنیک شد
چهار ساعت تمام غرش توپ و تفنگ در زبش کلوله در کار بود از لشکر امیر شیرعلیخان بواسطه عدم پناه گاه تقریباً
چهار هزار نفر کشته و زخمی شدند اما از سپاه سردار عبدالرحمن خان بسنگرهای قدرتی دو هزار نفر مقتول و مجروح کردیدند
چرا که سپاه امیر شیرعلیخان با کمال رشادت و چابکی حمله می آوردند لیکن بشجاعت سردار محمد عزیز خان پسر سردار محمد اعظم خان
و تدبیر سردار عبدالرحمن خان مانع فتح آنها بود از طرف دیگر هم تقریباً هزار سوار جزائر اسردار عبدالرحمن خان بجانب غزنین
فرستاد و دستور العمل داد که هر جا بکوئید امیر شیرعلیخان شکست خورد و اسیر شد آنها هم بماموریت خود رفتار نموده


نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۱۵۹
نزدیکی غزنی رسیده مختصر سپاهی که در شهر غزنین بودند از این شهرت بواهمه افتاده سردار محمد افضل خان را باسایر سرداران از بند رها
نموده و باطاعت او راضی شدند وقتی اینخبر بار دو امیر شیرعلیخان رسید و در اجی بسیار پیدا شد امیر شیرعلیخان با معدود از سپاه
سواره بهرات رو بفرار ما درفت و استعداد حربی با توپخانه و خزانه امیر شیر علیخان کلاً بتصرف سردار محمد اعظم خان و سردار
عبدالرحمن خان در آمد و بعد از پنجروز سردار محمد افضل خان از غزنین باردو رسید و متفقاً بکابل ورود کردند و سکه و خطبه امارت افغان
بنام امیر محمد افضل خان شد سردار شمسنواز خان و سردار اسکندر خان با چند نفر سرداران که دستاخ نظر بودند بکابل محبوسست
ایران فرستند لیکن امیر شیر علیخان در قندهار از مردم هرات و قندهار بما و همراهان خود دوازده هزار سپاه سواره و پیاده
توپ فراهم کرده بدون اینکه استعداد نظامی دارا باشد عزم حرکت بسمت کابل نمود امیر محمد افضل خان بمحض استماع اینخبر مجملاً
از کابل سردار عبدالرحمن خان را با دوازده هزار سپاه نظامی و دو هزار سواره قندهاری و غیره مامور دفع امیر شیر علیخان
نمود سردار عبدالرحمن خان پیشتر از غزنین رسیده و پس عزیمت روز توقف سردار محمد اعظم خان را از نزد پدرش بکابل
خواست سردار مزبور مجملاً با چهار هزار سوار مسلح که تماماً از خواص خود میدانست جهت امداد او با قندهار فرادان روان
شد سردار عبدالرحمن خان بمقرمد و امیر شیر علیخان بکلات غلجائی ورود کرد و چهار هزار سوار از هراتی و قندهاری بجهت
ریاست سردار فتح محمد خان و سردار شاہ پسند خان پیش جنگ فرستاد سردار عبدالرحمن خان هم شبخون بر جشنگ وارد و بر سر
امیر شیر علیخان بغله کنده اطراق کردند سردار عبدالرحمن خان که جاسوس شده با استعداد کاملی بخبر بر آنها حمله برد و جنگ در گرفت
در این نغمله دویست نفر مقتول و مجروح رسیده نفر از سپاه امیر شیر علیخان غنیمت سردار عبدالرحمن خان شد و تا یازده روز بجنگ
توقیف بود سردار محمد اعظم خان هم در اینروزها باردو رسید هم در این ایام سردار محمد سرور خان را از کابل با هفت بند
سواره و خاصه دار بحکومت به ترکستان و بامیان جهه حفظ امور و د فرستادند و سردار فیض محمد خان در ترکستان از بکا
بخود سری اقدام نموده باستعدادی فراهم ساخت امیر محمد افضل خان او را بکابل احضار کرد و او نرفت لهذ ا محمد سرور خان را
بدفع او مامور ساختند در قلعه آب قالی بخنزالی جنگ تلاقی واقع شد سردار محمد سرور خان شکست خورد و مجدداً سپاه خود را
در بجلگاه جمع آوری کرده بجنگ پیش آمدند نغله شکست فاحشی خورد و فراراً بکابل آمد سردار فیض محمد خان صاحب استعداد کاملی
شده بطرف قتغان و بدخشان مراجعت کرد (ایران) موکب پادشاهی از مازندران به دارالخلافه معاودت فرمود
میرزا محمد خان سپهسالار والی خراسان و سیستان شد میرزا یوسف مستوفی الممالک به پیشکاری آذربایجان منصوب گشته مرحوم میرزا سعید خان موتا من
امور خارجه و امور حکمرانی کرمان شیمان نیا وزارت حضور همایون و کار ایالت اصفهان و فارس و کاشان به رخ خان امین الدوله قراگز
انوشیروان خان اعتضادالدوله ایالتی قاجار شد سیم تلگراف ایران باهم تلگرافی دولیتین روس و انگلیس اتصال یافت فتح تازه از بلاد
گرفته خشت های طلای زیادی بقبه ندہب کنبد مطهر امامین الهمامین عسکریین علیهما السلام حاضر و توسط علیم خان عضد الملک در ماه
ذیقعده بعراق عرب فرستاده شد (جاپان) ایجاد مدرسه جدید بجهت تعلیم و تعلم سینه فرنک در شهر کین (عثمانیان) انعقاد
مجلس شورا در این مملکت تبویله بیخسرت میکرد و و فرستادن سفراء چندی در تخت ریاست برادر طیقون بممالک دول فرنک (اسپانیا
اسپانیا شورش در ایالات کاتان و سارا کس (اطریش) ملاقات امپراتور با پادشاه فرانسه در شهر سالس بورگ و ایضاً ملاقاتی
او در جا با سلاطین با ویر و پروس ماکسی میلین امپراتور مکزیک برادر امپراتور اطریش را شورشیان جمهوری مکزیک در نقطه کرتز
قتل