نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۲۹

از طرف علیمحضرت پادشاه حبش توسط آتوژورف الچی مخصوص دیود پیش تمثیلدار نشان خاتم سلیمان درجه اول بجناب میرزا رضا خان
ارفع الدوله وزیر مختار ایران مقیم بطرز بوغ حمل در نیپ بیکران نماینده محترم دولت علیه ایران کردید فرستادن دو رو کشتی
بجهت خبر از خبر تهلک بو توسر پستبان و امر باحضار قشون کسر بی که لدی الحاجه بحمایت تختا بروند کندم خرادی که دولت روس
برای قحط زده گان هندوستان مجانا فرستاد حکم نمود که راه ها آهن بدون کرایه بسر حد انگلیس رسانند (بوقا لیا)
دو هزار ارابۂ تاتار بوسیعه نفر قشون پجو که (جانی کالاند) میرفته اند یورش بردند و پس از ۲۲ ساعت جنگ پرتو غالیا عقب شدند
در صورتیکه دو مقتول و سی و پنجنفر مجروح داشته اند یکدسته عساکر اندو ات در نقطه کنپالا اهالی آنجا شکست خوردند و سه نفر
صاحب منصب شصت نفر سر باز پرتوفالی بقتل رسید (اوسترالیا) زراعت انگلیس که در این مملکت وسیع میشه مقدا
چهارده کرور بوشل وزن انگلیسی عایدی سنوات سابقه کسر نمود حرکت علیمحضرت امپراتور اوستریا در رفتن بعزم ستیا شقن
بسبب شبیر لبیغ که از آنجا در ۸ پستیامبر بشهر بکویش پای تخت رومانیا تشریف برده سه روز مهمان علیمحضرت شارل پادشاه
رومانیا بود (آفریقا) حصه جمعیت غسلین انگلیک در اینال سیزده کرور و شصت هزار نفر شدند و سه شصد و شصت و چنهزار
و چهل و یک لیره پست احسانی اخراج میدادند و دویست و پنجاه و هفت هزار و دو سه و شصت و پنجنفر نیز از مذهب مختلفه ساکن سر لونی
و مخارجی که بعد از شکست آغر آ. پاشا برای مستر عساکر انگلیس همه ساله توسط خدیو داده میشه مبلغ هشتاد و چهار هزار و شصت هفت
لیره مصری بود در سودان از حملات شدید عساکر مصری و سپاه انگلیس بعضی نقاط از تصرف اتباع متهمدی در آمد وستو ریا
سودان را حکام انگلیسی و مصری محترم شدند و مقرر داشتند و در هفتم ژوئن سودانیان را در نقطه فرکه شکست دادند و در هشتم
ژوئن سپاه مصر نقطه سور و ارا گرفتند و در ۱۱ سپتمر جنگ الخفیر واقع شد مصریان تقدم حسند و در ۲۳ ژوئن (تندکنیغر)
انگلیس با سپاه مصری او بانلیسی دنقله را تسخیر کرد ماموریت عثمان و جنه از طرف متعهدی سودان با حدرمان عساکر انگلیس
تحت ریاست کمپانی شیر بودند در ۲۶ ژانویر شهر میدا را محاصره نمودند و در آن شهر سی هزار نفر از جماعت ژواند را فرقا
مدافعه میکردند آخرا لا مر محض تسلیم عساکر شیر شدند و بعضی بشمال افریقا فرار نمودند در بلاد لارش و مکی تو و (شراد)
و (غاس) زلازل طولانی واقع و چندین خانه از محل میوه بها خراب شد و اهالی با نهایت اضطراب و وحشت بصحراها فرار کردند.
زمین لرزه عمده بوقتی رخ نمود که در شهر قاص اهالی بمسجد جامع بجهت عبادت حاضر بودند یکدفعه دست از عبادت باری کشید با غایت
درباری نذ اور سول متفرق شدند و آسیبی بآنها نرسید در زنگبار وبیا مزید و فروش سیاهان موقوف و مترو که شد.
در طنجه بمو کشش پنابانک المان را رعایا پے شهر کشند عبدالله تعایشی خلیفه متهمدی که دیوانخلی سیا باز در خیال حمله سودان بیا یگر
بجمع آوری سپاه و مستعد دفاع است آتیه بود (آمریکا) در دونو انا نو نی خواستند ایجاد باران مصنوعی بزور آتش دادن پارت
توسط بالون در هوا نمایند بعد از خسارت زیاده پیشتر اهالی آن مملکت بر ضد این مطلب اقدام نمودند که چرا اینکونه جبابرد و سوداده
مسبت بدرگاه الهی داشته باشند اظهارات تهدید آمیز دولت اتاتونی به دولت اسپانیا بحمایت یاغیان جزیره کوبا
ور شکست چند بانک معتبر ایندولت که دو نفر آنها طفانا لی را ناگوار بسته خود را کشتند ور سیکی دنیای مرکزی مستند در عهد اتفاداً
یکدیگر دادند اول بنظار اگوا دو تم رهندورس ستم (سان سالوادم) و قرار شد که دول ثلاثه مزبوره موسوم بجمور عظیم کیر
سیکی دنیا باشند و وایتین (گوات مالا) و (کوستاریکا) نیز که از دول معظم سیکی دنیا محسوبند مایل بهمرا ہی دول ثلاثه شدند

دور خاتمه


عین الوقایع
صفحه ۲۹

رودخانه میسیسیپی در ۱۸ شوال طغیان نمود و خرابی زیاد و نفوس فراوانی تلف کرد در ایالت باجیا واقعه در مکزیک شخصی
موسوم به (انطونیو کن سیل هیرو) اصلاً از اهالی شهر (سنارا) بدعوی نبوت برخاسته و گفت که من حضرت عیسی میباشم
و روح انحضرت در کالبد من حلول کرده واز اهالی و مریدان خود دوازده نفر صحابه گرفت که بمنزله حواریون با و مردمانم
بطریقت و شریعت او بخوانند چند هزار نفر مرتد را تابع او شدند بعد با بقوه جبريه میخواست مردم را عموماً مطیع خود
سازد و قوانین شریعت او اختلاف کلی با قواعد عموم ملل عیسوی داشت و مصدر فتنه و شرارت شده بود تادولت مکزیک
بدفع او پرداخته ۱۳۱۵ هجری (مطابق ۱۸۹۷مسیحی) (افغانستان) امیر عبدالرحمن خان در این
جمع آوری بیجاقترق شده داخل افتاد که هر نقطه از پرستان خالی از سکنه و ویران مانده آنجا سکنا بدهد یاغی شدن
طوایف افاغنه سرحد برضد انگلیس که بعضی از مناصب منسبان سرحد اثار افغانان هم تحریک آنها شرکت داشتند و بظاهر
متجاوز از صد و پنجاه هزار خانوارند و باطراف تکه خیبر و نواحی اکرا و روسرت و آپش دره و زیرستان و علی مسجد سکنا دارند
بچندین طایفه موسومند بسیاری آنها افریدی قنبر خیل و کوکی خیل و آدو خیل و ملاخیل و دکاخیل و ممند خیل و ملک دین خیل
اورک زائی و وتو زائی و بعضی بحوکا و دیگرا بنومی میوسنف زئی و غیره و غرض از عداوت آنها با انگلیس طمع دیناری
جز این نبود که میگفتند انگلیسها مردمان مستبد و محیل هستند نباید با ما مربوط با بهمان حرف عزم غزا کرده آتر بتپا بخیزا
مرو سلح و مستعد زد و خورد با انگلیس شدند و آن مسله باعث جسارت زیاد بانگلیسها چون مکرر لشکر بتدمیر آنها فرستاد
و آنطایفه دلیرانه دفاع کردند و انبوهی از سپاه انگلیس کشته و مالا کندا کول د انگلیس آنها را با مارت افغانستان وا
میگذاشت بیک کاغذ امیر عبدالرحمن خان تابع میشدند قتل چند نفر از بزرگان طوایف که مصدر شرارت مجوخ شدند
بودند در کابل فرستادن جبل با ربایو تفنگ ته پر سرست مع سر نیزه و توشه دان و شصت بار بار فشنگ و هزار و پانصد
قبضه تفنگ ته پر کوچک کوتاه مستری که فشنگ متعدد میخورد از کابل بهرات در ما صفر آمدن رسو از مامورین سیاسی دربار هند
بکابل و ملاقات او با امیر عبدالرحمن خان و پس از چند روز مراجعت کردن نشان بهادر فرستادن امیر مدنبر افسر
از سپاه ساخلو هرات شیوع دامنه در کابل و شدت آن در قندهار و سرحد انگلیس مامور شدن سپهسالار
غلام حیدر خان چرخی معظم کار سرحد اخیر فصل پایز و مستعد کارتن سپاه و توپخانه فراوان در آن نقطه که از لشکر کشی انگلیس و
با افریدی خللی بامور سرحدی افغان نرسد آتش گرفتن میان دهی کابل و چوب فروشی و کفایت بخرج دادن
مستر فلین مستخدم امارت در رفع و دفع حریقی توسط ناسوس افاغنه سرحد که برضد انگلیس بودند در تحت فتوای
آخوند زاده ملا نجم الدین حساب غبطه کنده آبنه به بینی جمع شده اردو گاهی اختیار کردند و حملات پی در پی بعساکر انگلیس
و دست برد ها میزدند و همه روزه بتعداد آنها از امدادیان افزوده میشد و حمله لندیکوتل که وراگوره بردند و بسیاری تلفات
را آتش زدند فوت سپهسالار ترکستان توکب تصرفی افغانستان که سستی و معطی و بغلام حیدر خان لندتی بود
فراز میرزا سلطان محمد منشی مترجم زبان انگلیسی از کابل بهندوستان که خفاً مستخدم انگلیس بود و ملقبی با میر عبد الرحمن خان
شده لقب میر منشی یافته بود و کتاب امیر عبدالرحمن خان را بهمان شخص بخط و زبان انگلیسی نوشت که بلندن بطبع رسانیدند و این
دیگر جلدا نرا مشهد آوردند بفارسی ترجمه کرده بطبیع خط و زبان فارسی توسط قونسولگری رسید قایم کردن انکلیها علاقدار

لندتی
یعنی کوتاه


نسخہ هشتم عنبر الوقایع صفحه ٢٩٧
کرنیل امور افغان را که کلکته هندوستان مقیم بود باهمراهان او آنجا و توپیاندری کمه در مدینه پول اندو دستی بود که مستعین
بجثه امیرعبدالرحیم خان از کارخانه جات امریکت خریده بود دست امیر با سردار محمد ابراهیم خان برادر سردار محمدایوب‌خان
که در فن توپچیگری ماهر است توسط خسرۀ جنگ خان افغان که مبقیه سردار صغری امیر بازدواج بسیار شده امیرمنقسم درآمد امتحان
توپ و شلیک تفنکهای سپاه در انواع مشق های چند روزه بکابل که مقدار باروت صرف شد تکمیل فوج کرتوالی هرات که سابق
بر آن دست بفر بودند آوردن دو تو با پب‌چیه برای عساکر پیشتر از کابل در او قندهار مددن دو نفر پهلوان پول اضافه
از مخارج لشکری هرات را بکابل نماید یه ستم هزاره در امسال سه هزار و پانصد مخرور ایستنگه وطن نقاوی دادن امیر
عبدالرحیم خان بتجار وطن محض اراده مستند که حرکات کسنه ننماید آوردن شش عراد، توپ ته پر هرات که اکنون قشنگه آنها
مسی و در هرات ساخته شد قدغن پیشنهاد و ده گسنه رعیت هرات و موقوفی امسال تریاک از تمام افغانستان آوردن
فشنگ زیادی با برانی توپ و تفنگ سپاه هرات از کابل آلاف بسیاری گوسفندان از صره (بأیوان) حکمرانی شهر مشهد شقه
و حکومت دار الخلافه طهران بامیر هماکو و اگذا ر نواب اشرف والا شاهزادہ سلطان حسین میرزای نیر الدوله بود تاسیس
کارخانه بلور سازی تهران عزل جناب شيف پاشا سفیر کبیر دولت عثمانی و نصب درور جناب شمس الدین پاشا ببارها بتجربه دولت
ایران اسب دوانی دولتی و انعام پادشاهی در باره دستجات سواره و نشان بید ا بن سال که متضمن رحمت یک بیرق
بمیدان منصور بود سان عساکر و شانزدون باتوپهای جدیدالاختراع نیر بهان روز حمل آمد تشریف آفتاب از جهت حمل بروز
٢٧ شوال اینسال بود ورود حضرت والاطاق السلطان از اصفهان بطهران و سرخاب حضور همایونی شفک در ماه ذیحجه
تنسب میرزا علینا امین الدوله بصددات فوقه تاریخ داخل صدارتش بود با سالے تاریخ بخوبی صدر اعظم شاه ناشطرت بود بخیر
سلطان ختنه شمشیر ی که جسم جویه و یادگار توسط ناصر الملک با علیحضرت مظفرالدینشاه مرسل شد حرکت نواب والا رکن الدوله دوله طهر
طهران بغزم خراسان در فن به بجنورد و ترکمان محض رفع تعدیات حکام یامالی و یکشویی آن سرحدها وفات مرحوم حاجی سهراب که
سبزواری مشهود بشیخ محمد اوا علی الله مقامه که یکی از مردمان متمول و با همت وبیا محسوسین و پس از فوت آخر محرم کرطاقی طاقی علی بازه پاشا میر
داشت خود را بروی خاک آخر فورانداخته و گفت خدایا بعد از این آقا من زندگی نمیخواهم و فوراً بجان تسلیم کرد شفای مثل حیدریان
از زایرین بری آستانه حضرت رضا علیه السلام (استرآباد) روز چهارشنبه غره محرم ماضيه زوجه هردی محمد با سبز فینکی
وضع حمل نمود و دختری آورد دارای چهار گوش که دو از جلو دو و از عقب سرود و نیز چهار رو داشت که دو از جلو و دو و از عقب دالمرا
دو فرج بود یکی بالا و یکی قدری پائین تر و نیز چهار پا دت که دو در جلو و دو بدنبال و یک پطلی هم از وسط سر تا میان پیتا کشید دندلوی
برابر سه کف انسان طبیعی بود بعد از تولد دست و پای خود را تکانی داده و از دنیا رفت مسافرت غیر مساحب قونسول انگلیس در گوایات
خراسان و بام صفی آباد و معدن فیروزه دسبزدار با جمعی ہمراہان خود دکره ستان) محضر اردوی نظامی از طرف دارالخلار
روز پنجم محرم حرکت نمود، بقلعه شاه آباد مرعوان ورود کردند شیخ عمر رئیس اشرار د باغیان آن محل پناه بقم خانه آور د منفر شد
(خراسان) ذیحجه الد در بعضی رعیت آستانه رضوی تلحفر پوشده در اوایل ربیع الاول میشه و بد و کود آتش گرفتن کارخانی
باروت سازی سبزوار که چند اطاق را خراب کرد سرقت شدن هفتاد و ده تفنک و رنول با فشنگ از ذخیره حراست قونسولا دایت
نام و سربازان دستداد در فرج فیروز کوهی مسافلو مشهد بسیاری دقایق اینال در ایران دارو با شباهت بوقایع سال ۱۳۷۴
هجری


نسخه بیستم عین الوقایع صفحه ۲۹۱

هجری مطابق ۳۰ مارچ است که آنرا نظر بر ایام مرکز حوادث مینامند قتل حاجی محمد نام تاجر مصر در مشهد روز چهارم
رمضانکه بخارج درجه مدرسه ملا محمد باقر میان بازار سید صادق میزدی و سه نفر دیگر اول او را بگلوله باران کردند و بعد بانفت
آتش زدند که اینمطلب باعث هیجان اتباع خارجه شد و بقوّس ایران شکایت کردند نتیجه آن شد که جناب شیخ اسمعیل ترشیزی
و جناب رئیس الطلاب از مشهد بقائن و سیستان نبردند در اواخر رمضان شهر را چند روز بجمعه و سرباز و توپ بگذر راهنیا
بود بقای باغ و آبادی گل خطمی در خارج شهر مشهد (چین) در این مملکت چند نفر راهبان فرانسوی و المانیرا که دیری
فر در مخصوص برای تحصیل بهانه فرستاده بودند ابا کی کشند و اینمسئله باعث ظهور فتنه عمده گردید تمام دول اوروپا مصمم حمله یکمنشه
بگونخواهی راهبان اول سفاین جنگی المان ببندر کیا اوچان ورود کرد و از طرفی سفاین جنگی روس در بندر مارت آرتور
لنگر افکن شد آتا قاقان چین بندر پورت آرتور را برای توقف کشتیهائی روس خاص تا بیست و پنجسال واگذار
و هم بندر لیائونان را برای عبور و مرور کشتیهای خارجه واگذار بان دولت نمود بانضمام امتیاز و اجازه کشیدن راه آهین از
(مچکونا) بتالیائونان و پورت آرتور حمله عساکر ساخلو ایندولت تالیائونان و پورت آرتور را بجهته ساخلوبازگشت درک
و باز داشتن بنادر فوینک و (یوشو) و (شینوانک) را برای تجارت عموم دول خارجه حمیلی از اهالی چین گرگها
و خانه های اتباع خارجه ساکن شهر شاش را آتش زدند وجه خسارت جنگی که ایندولت باید بدولت ژاپون میداد تماماً
و کمال پرداخته شد بدین شرط که بندر (و ایهایوا) را ژاپونیان در ظرف یکماه تخلیه و عساکر چین مجدّداً تصرف نمایند امّا
انگلیسها امتیاز و ضبط آن بندر گرفتند اعلان سفارت روس یکپکن که اهالی خارجه اجاره مخبو راز بنادر پورت آرتور و
تالیائونان ندارند مگر آنکه قبل از وقت بشهرت خود را با مقامات سفیر روس برسانند ملاقات پرنس نری شاهزاده
المان با خاقان چین در پکن بندر ویهایوی) را که عساکر ژاپون تخلیه نمودند روز دوشنبه مجدداً بضبط ایندولت درآمد و
در پنجشنبه آخر و بحجر تسلیم قشون انگلیس نمودند و این مطلب بر ژاپونیان خیلی ناگوار شد (ژاپون) عهد مودت و همبستگی ایندولت
با انگلیس ضربه در قابت روس مأموریت سفاین جنگی ژاپون در بندر (ناگاساکی) برای جلوگیری اقتدار روس
مهیّا شدن ایندولت برای نگهداری چند نقطه که از بنادر چین متصرف بود و سه دولت اوروپئی یعنی روس فرانسه و المان
بجاک چین و بمدارک جنگ شدن شروع عساکر ایندولت بتخلیه بندر ویهایوی) و بردن توپخانه این بندر را

که از دولت چین بود برای خود
معاهده تجارتی و دولتی بین دولت روس ژاپون در اواخر ذیحجه (آمریکا) اسپانیا شورش در جزیره (فیلیپین)
که بسلخ چندی دولت اسپانیا آنجا کشتیان چند بیا فرستاد و یاغیان ترک اسلو کرده با جازه آندولت (سنگ کنک هجرت نمودند
شورش سخت جزیره کوبا که اهالی بقوّه پشت گرمی از همراهی سوت با اثاقی آمریکا جابکانه بطرف نزاع و جدال با دولت متبوعه خود
شدند و شورش آن جزیره مایه زحمت و خسارت زیاد بدولت مظلوم اسپانیا بود چنانچه از ماه نوامبر ۱۸۹۵ مسیحی تا ماه مارسه ۱۸۹۷
استعداد حربی که از ایندولت بجزیره کوبا و جزیر فیلیپین فرستاده شد از اینقرار بود (بکوبا) یکصد و هشتاد و یکهزار
و هفتصد و سی و هفت نفر سرباز و شش هزار و دویست و شصت یکنفر صاحب منصب دو چهل نفر ژنرال و دویست و دوازده هزار و
پانصد و چهل و دو قبضه تفنگ و سیصد و بیست هزار و چهار صد و شش کیلو گرام باروت و نود و چهار کرور هفتاد و هشت هزار
ششصد و هفتاد و هفتاه عدد شانزده هزار و هفتصد و دوازده قبضه شمشیر و نود و یک عراده توپ متعارفی و دوازده عراده توپ تگرگ انداز
و بیست عدد

باشابوش
یعنی تذکره


نسخه ششم عين الوقايع صفحه ۲۹۹

و بیست و نه هزار و پانصد کلوله تارپیکت بجزیره (فلیپین) بیست و نههزار و ۴۷۸ نفر سرباز و ۵۱۱ نفر صاحب منصب
و نه نفر ژنرال و ۴۳ هزار یکصد لوله تفنک و ۲۳ عراده توپ بیست و چهار هزار و نهصد و ده کیلوگرام باروت و بیست
یک کرور و هشتصد و بیست و شش هزار و ۵۸۵ عدد دوسی هزار و ششصد و چهار کلوله تارپیکت در ۲۹ ذیقعده وزیرتجارتی
اسپانیا از واشنگتن حرکت نموده روانه ما در ید شد شب شنبه دویم ذیحجه کشتیهای جنکی امریکت بسواحل بندر (هاوانا)
نمودار شدند و از حصار بند ندیه کلوله باستقبال آنها شتافت اما جوابی بنل یکت ندادند مهلت دادن ایندولت بیعنا
برای حرکت و رفتن کشتیهای تجارتی امریک از بنادر مملکت اسپانیا حرکت یکفروند کشتی تجارتی اسپانیا از (نیویارک)
با بسیار ابتیاع و مال التجاره هسپانیولی بسمت بندر (هاوانا) و کر فتار شدن در وسط دریا بدست مامورین
سفاین جنکی امریکت و حبس در بندر کیوست ایضاً دو فروند کشتی اسپانیولی در بند رها دانا ) کر فتار سفاین امریک
شد در پنجم ذیحجه کشتی جنکی تر پیل امریکت در خارج بندر(ماتان زاس) با یکفروند کشتی جنکی اسپانیا مقابل کردید
بعد از یازده شلیک و تیر اندازی طرفین ترپیل امریک عقب نشست و معیوب شد و در همین روز یک فروند کشتی تجارتی امریکت
که هزار و ششصد تن ذغال سنک بار داشت کشتی جنکی اسپانیول اسیر و در بندر (ایلو یلوی) فلیپین جس شد
روز هفتم ذیحجه که سفاین جنگی امریکا بنای کلوله ریزی را بشهر (ماتان زاس) نهادند شورشیان و یاغیان کوبادر
مور حمله بشهر و سپاه اسپانیا آوردند اما پس از بیست نفر تلف شدن عقب نشستند امداد ملت معادل سه ملیون
پزوا بدولت جهتہ استعداد و تهیه قوه بحری تبریه جستن ملت اسپانیا متنائنای دولت امریک را از عمارات اتباع و یکانی
آندولت که مقیم اسپانیا بودند جنکهای متواتر و استقامت کامل سپاه اسپانیا که از راه غیرت و وطن پرستی با عسا
امریکی می جنگیدند و قتل انبوهی از طرفین که امیرال سام سان سر دار لشکر امریک (بواشنگتن تلکر افا را پورت رشادت
اسپانیولیها را اطلاع داد و کمک خواست شورش در شهر بنا رس تحریک امریکائیان و قتل دوازده نفر شکر
و پنجاه نفر مجروح از شلیک سپاه اسپانیا دسته جهازی از ایندولت در سواحل غربی بوده اند که بیر یکشبه عراسفاین
جنکی امریکت بر آنها حمله برد. بنجا کلوله ریزا از جانبین کذاشته عاقبت فتح نصیب اسپانیولیها شد و کشتی های امریکی بعضتمام
کریختند در ۱۹ ذیحجه سربازان اسپانیا بخیال اینکه با سپاه امریک دست و کریبان جنک نمایند از روی دریا بطرف آنها پیش
میرفتند اما توپخانه سفاین امریکی بضرب شلیک کشتی های پر سرباز اسپانیولی را غرق میاختند خصوص کشتی امیرالبحر
اسپانیا با کمال رشادت خواست خود را بجهان جنگی عمده امیرالبحر امریکی برساند تمام جهازات امریک بطرف او شلیک کر دند
تا معیوب عقب نشستن شد و دو فروند کشتی جنگی اسپانیا در خارج بندر ما وانا به نج کشتی جنکی یدکی امریکی حمله بردند و یکفروند از آنها را
معیوب ساختند مابقی آن سفاین فرار اختیار کردند در ۲۶ ذیحجه سفاین ایندولت یک کشتی جنکی آمریکائی را که برای استخلاص
تر پیلهای معیوب شده دولت متبوعه خود بندر کا دسیس آمده بود ترکانیدند و هفده نفر عر شهای او را نیز تباه کشتند
(ایطالیا) عساکر ایندولت نظر بقرار داد خود شهر کسالا را در افریقا بسپاه مصری تخلیه و واگذار نمودند و چهار صد پنجاه نفر
سرباز نیز با مداد مصریان دادند اظهار بیطرفی ایندولت در جنگ اسپانیا و امریک وساطت اعظم حضرت پاپ ربابی
بین اسپانیول و اتاژونی طغیان شورش در اغلب بلاد ایند ولت منجمله در شهر پرا د فلورس) و (لکرن) بخصوص
شهر


نسخه شستم عين الوقایع صفحه ۳۰۰
شهر میلان که اهالی و اقشارا در کوچه ها سرکوب دادند و سرباز دولت بدفع آنها حاضر شد و جنگ سختی در گرفت
جمعی مقتول شدند تا مخصر نظمی روی داد اما هشت هزار سپاه ایتالیا در کوچه های شهر میلان تا چند روز جاغه زده بودند و سه نفر
از اشرار مقتول و هزار نفر مجروح نمودند چون قصد شورشیان در تغییر سلطنت و جمهوری بود (فرانسز) رفتن رئیس جمھور
جمهوری این دو بپطر زبورغ محض ملاقات اعلحضرت امپراتور روس ماموریت مارشال موثر فرانسوی با چند نفر در پست روزه نامیه
نیل واقعه ایالت بحر الغزال فوت (آلفونس دوه) که یکی از شعراء مشروقت فرانسه بود در ۲۲ رجب رفتن شش فروند
کشتی جنگی این دو بسمت بنادر چین و ابلاغ داشتن اینکه دولت مذکور بهیچ یک از ایالات کو انک تونک) و (کوانکسی) و (یونان) و
(کوای چان) امتیازی بخرجے نباید بدهد مگر بدو فرانسه که راه آهن بکشد و سفاین جنگی خود را مقیم نماید تقنین مخارج کشتی های
و استعداد بحری ایندولت که تا مدت هشت سال آتیه مبلغ ۷۲۱ ملیون و ۵۷۳ هزار فرانک مقرر شد اعلان بیطرفی ایندولت
در جنگ امریکا و اسپانیا در ایالت بوریا افریقا بین عساکر فرانسه و سپاه انگلیس گفتگو زیاد شد و جنگ قریب الوقوع بود
چون فرانسویان بیرق انگلیسها را نمیگذاشتند بر پا باشد اعلان ایندولت بحجر یکا اگر بت درزه نقاط ارض را که فرانسویان
حکومت محلیه داده گذار نماید فرانسویان جزیره (های نان) را متصرف خواهند شد (سپاهیم) در انگلت های سخت مملکت
موز و بائی سخت بوده (عثمانی) بیست و از فیک حضور عالیتر بعد از تارکه جنگ تخلیه آباد مملکت تسالی را از ایندولت خواست
لیکن خواهش آنها پذیرفته نشد چون دولت روس بصحارای وارد بود که تا وجه حربه جنگ بکماز یونان تادیه عثمانی نشود تسالی را شام گذار
ننمایند و در انوقت دویست هزار سپاه عثمانی در آیا تسالی حاضر بودند دسته شورشیان کریت شهر تقیمه را آتش زدند و ردا
غره محرم جنگله بسیرا پیرا حمله بردند کشتیهای جنگی فرانسه و ایتالیا بطرف آنها شلیک کرده همه را عقب نشانیدند و قرار دول
بمسئله کریت این شد که در تحت حکومت محلیه قرار دهند که آن حاکم بتصدیق دول انتخاب و تعیین شود و نظم کریت و قراسورانی
آن نیز با همان دول مرعوبه تا حاصل محمل بابا د تحت سلطنت و عثمانی دو عثمانی کاکان محسوب باشد باغیان اهالی کریت
جیثال نام رئیس شورشیان را بخود حاکم موقتی قرار دادند مرض وباء در میان حجاج بشهر و نواحی جده بروز کرد تغییر عالی
اسلام در عظما و سایر نقاط عالم از دخالت انگلیس در مسئله ایالت تسالی یونان که بضد عثمانیان در آمده و انگلیسات همیشه اول
شرط صلح تخلیه آن مجزیست که عثمانی ها باید واگذارند لیکن عموم ملت اسلام میگفتند زمینی که عوه مفتوح و مقر اسلام شود
بقانون مذهب اسلام کسی را حق استرداد آن نیست فرستادن اعلحضرت سلطان نشان مخصوص مرصع را بتوسط محمد
ربیع پاشا و شمس الدین پاشا با علحضرت پادشاه ایران رد و بدل سفینین بین این دو و و یونان در ۲۵ رجب بوساطت دول
خمسه روس و فرانسه و اطریش و انگلیس و المان حرکات عمدا نه امارت بلغاری با دولت علیه عثما که دولت روس او را تنبیه
و تاکید بدوستی عثما نمود فرستاد دست که اگر بعداوت و خیانت دولو عثما باشد تنبیه خواهد شد کار اتو دوری پاشا را احضرت
سلطان معین فرمود ، تصمیم و انتخاب در امدن فامیل دادند کاوهرکی در خاک عثمانی روی داد فرستادن کالی قراسو
بکریت در ماه شعبان علاوه بران عساکر که در کریت ساغلو و تحت حکم جواد پاشا بودند (یونان) شورش اهالی در اتن برضد
خانواده سلطنت و محاصره نمودن آنها را در عمارت دولتی بینجاه ایں کہ چرا دولوت کوچک یونان گوش بحرف انگلیس میدهد و باد و تولیت
عثمانی طرف مجا دله شود که نتیجه دیگر بجر قتل جمعی سپاه و از دست رفتن اسلحه و مملکت زیاد و صدمه کلی برعایای آن نبوده باشد
پانزده نفر


ضمیمهٔ سوم عین الوقایع صفحهٔ ۳

پانزده نفر داوطلب یونانه که برای ترغیب و تحریص باغیان کریت میرفتند قبل از رسیدن بمقصد دستگیر عثمانیان شدند در شبرقن
هنگامی که پادشاه با دخترش میان کالسکه بگردش مشغول بود کار دیت نام و با ویچ جرجی نام ملازمان چقساب شهر بقصد تقصد قتل پادشاه
نه تیر تفنگ و تفنگچه خالی کردند ولی پادشاه با کمال رشادت اندیشه نکرده در محافظت دختر خود اقدام داشت و از لطف خداوند
که اغلب در بار سلاطین جاریست آسیبی بخود و دخترش نرسید (انگلیس) جشن سال شصتم سلطنت اعلیحضرت ملکه
(کوین ویکتوریا) پادشاه عظیم الجاه انگلستان و امپراطریس هندوستان در آینسال بود چون ملکه معظمه در ۱۸۱۹ آمیلاد
تولد یافت و از آنوقت تا سال هزار و هشتصد و نود و هفت میلادی مطابق با روز یکشنبه نوزدهم محرم الحرام ۱۳۱۵ هقنا
و هشت سال شمسی تمام از سن او رفته بود و پدر معظم الیهاد و ک کنت پسر چهارم ژرژ ستم پادشاه انگلستان بود در روز
دهم ماه فوریه ۱۸۴۰ مسیحی بازد واج عموزاد، خود پرنس آلبرت درآمده و نتیجه آن ازدواج و پیوند نه فرزند شد چهار ذکور و پنج
اناث که نخستین و کبرای اولاد آن اعلیحضرت ویکتوریا ادلید ما در اعلیحضرت گلیوم دوم امپراطور المان است
و نخستین پسرش که دوم ولد باشد نوّاب والا البرت آد وارد پرنس وگال ولیعهد دولت انگلیس است و سائرد
هر یک شرحی داند که محتاج بتحریر و تقریر نیست اما چون اکثر فتوحات انگلیس و ترّقیات دولت مزبور و بسط مملکت
در عهد سلطنت این ملکه معظمه حاصل شد و ممالک و املاک از اقطار اقالیم خمسه بتصرف ایندولت در آمد چنانچه اکنون
از انگلستان و ایرلند و اسکاتلند و بعضی از نقاط فریقا و کلما وسیع هندوستان صفتها و رابع حصه ملحه بحر و جمعیت دهرت
رعیت اقتدار و تبعیت دولت مزبوره درآمده لهذا در روز موعود که سال شصتم سلطنت ملکه معظمه بود جشن اقبال در
اقلیم هندوستان و انگلستان بود شهر لندن را آذین بسته جشن کاملی گرفتند و نیز در تمام بلاد متصرفی آن دو دهم و نما برنجا
و قونسولگر یها که در ممالک خارجه دارند بسایت جشن و چراغان و مهماند و بر یک بعمل مد و در روز ۲۱ محرم چهل و چهارر
و سیصد و سه نفر قشون انگلیس در شهر لندن حاضر شده از سان گذشتند در وز ۲۴ ثروث مطابق ۲۳ محرم که روز
ختم بود با بمیل زوجه ولیعهد کسی هزار از فقراء لندن بصرف نهار دعوت شدند و در تمام این روزها اغلب سفاین دوست
مز بود با جمعی سفاین دول خارجه میان دریا بکناره لندن با بیارق افراشته و شلیک و شادمانی حاضر بودند و شکوه
عظیمی داشت پولی که از دول خارجه رکوس غیره یا انچه در داخله از خود ملکه معظمه و اعیان انگلیس محض حامیات
قحط زدگان هندوستان تا آنروز سر انجام شد مبلغ یک کرور وسی و یکهزار لیره انگلیسی بود اعلان پروانت نپوست
آشکارا برعایت یونان و ضدّ دولت عثمانی که چرا باید ایالت تسالی جزو عثمانی و از یونان موضوع شود وقوع طوفان
شدیدی در بحر مرجب بسواحل انگلیس که دو از ده فروند کشتی غرق و کسی فروشکسته و معیوب شد و ثورخانه بحری زیبائی از
ایندولت تلف گردید ایضا طوفان در ثماقتم رجب که یکفرونگشتی با نه نفر عمله غرق شد شورش در بسیاری بلاد هندوستان
بر ضد انگلیس محض قوانین جدید و تعدیاتی که نسبت برعایای هند از مامورین انگلیس بظهور میرسید شورش در الالوان .
که از جمله پلیس و تلف شدن یک نفر صاحب منصب انگلیس نفر سز باز معظم شد ماموریت امیرال بوردوی انگلیس با چهار در سینه
جنگی ایندولت بطرف (نا لیرخ ان) نزدیک پرت آرتور و بجنگ آمدن بسیاری از سپاه انگلیس در همولمبو بنیال داخله میرید
در کاریکرکات سرحدّ چین که سپر د مسیو بوردون انگلیس بود روسها او را خارج کردند امّا بسفاین و قوّه رکوس نتوانستند نظرات
تلگرافات


نسخه سوم عین الوقایع صفحه ۳۰۲
و حرکات آن نقاط با متيری مالیات کره در تحت فرمانفرمانی روس اسپردہ مسیو ا توقيف شد در وز طاعون سخت بمبئی و در بعضی جا
هندوستان خصوص بمبئی واه دشتن ایندولت لست و وقت هسپانیول را بیوضه امریکایان انا تولی که بدین وسیله دشمن قدیمی خدا
بلكه محمل نماید یازدهم شوال بسیر العيون در مسترند بین اهالی و پلیس جنگی روی داد طغیان طوائف سرحد پیش آور که
از افاغنه افریدی و یوسف زائی و اوراک زائی بودند برضد ایندولت در انحطال و ما موش شدن ترنرال (سرد کمارت) با بخا
هزار سپاه پیاده و سواره با دو توپخانه بدفع باغیان که ندی اورود خند چمک کرد و در بسیاری نقاط باغیان غلبه نمودند قتل
(مسر هولک مبین) انگلیس که یکی از اعضای پارلمنت لندن بود و باستمالت باغیان کوسیا حت نقاط محل سکنای آنها بعلی السجده رفته
بود و نیزه بان اور ا بعقوبت کشته و نعشش را انگلیسها بر طور بود دست آور و باشہر بنی آورد سانیدند و بسیاری اعیان
انگلیس مقتل او سیاه پوش شدند در بمبئی محله شهر بافان شورش سختی رویداد چون گرفتاران طاعون را انگلیسها
ببها نه معالجه بمریض خانه میبردند و از منس سرایت امراض مریض را تلف می کردند و اینمطلبه خارج از قانون ستمها بود لہذا نشور
در گرفت و اداره نظمیه مجبور باستعمال اسلحه شده جمعی از طرفین مقتل رسیدند قلت ہنود ہم در این مطلب هنجیال بودند که بنابر د ریناد
آنها را حتماً بمریض خانه ببرند لیکن وقت جدال متفرق شدند تلاقی باغیان و عساکر انگلیس در نواحی شکاگد و درگت شان
جمعیت زیادی از طرفین که افاغنہ رشاوت بخرج دادند و لشہر (اکورہ) مراجعت کرده آنها را آتش زدند دایره داشتن
راه بلوچستان را بطرف سیستان در اینحال که دولت انگلیس تعهد با دای خسارت تجار ومکاری وسایر عابرین نمود
قوت (مستر کلا دستون) صد عظم سابق انگلیس در شپرایین جنگی بین عساکر انگلیس و شورشیان آنجا واقع شد اما
شورشیان شکست سختی خورده خسارت کلی بر آنها وارد آمد (اطریش) مخمصه شورشی در ۳ رجب شہر وینہ و نظر شدن بقوه
مستری سر سید مانا دی نامی در شر حریه ایضا در پنجم و ششم رجب در شهر پراک اطریش شورش سختی رویداد و بازار با را مردم چاپیدند تا دوازده با طالیا قشوان
در بخش را گرفته و چند در شب که انگلیس مامور جنگی بدفع آنها پرداختند و جمعی را کشته و نظمی حاصل شد دولتین المان و اطریش عساکر خود را از کریت طلبیدند چون یونانیها
مراج اتنده اما شکست جوابی چاره او ر ا نتوانستند بعد از صلح هم بقتنه جوئی اقدام کردند و شورش کریت نخوابیده بود و انگلیسها ہم راضی با خلیت نبودند دیونانیها بدولت روس
نیز ملتجی شده بودند که (پرنس ژرژ) ولیعہد یونان را دولت عثمانی حکمران مجزیرہ کریت قرار د هد المان و اطریش راضی
بهیچ یک از این حرکات نبودند سفیر نی ایندولت در جنگ امریک و ہسپانیول (اسپتوالی) در جزیرہ از انیمالک کہ
جز و متصرفات انگلیس است حرارت آفتاب بطوری زیاد شد که در شهر (برنت) و شہر (مابورن) تمام حاصل و زراعتها سوخت و
اشجار باغات خشکید و علف بیابا نها مبدل بیجا کستر شد و چمن زار و مراتع وسیعه خود بخود آتش گرفت و در شہر (آدلائیڈ)
بسیا از حیوانات ملنغ وحش مرده ماهیها در دریاچه ها که آب آنها پائین افتا د تلف شدند و طیور از ہوا فرو ریخت و نفوس کثیرہ
نیز صدمات وارد آمد (مرکاض) فرستادن ایندولت مسیو پشیایر نامی را بسفارت در بار چین و مامور داشتن مخیبر نشاق
نظامی برای تعلیم سپاه آن کشور مع هفت نفر صاحب منصب با مور حرکات بنادر چین بر حسب خواہش خاقان رفتن اعلیحضر کا میر اتور
روس المستان با امپراطورس و مرحمت نمودن در باره اهالی آنجا تغییر فزدن دو ر روس قلعه ها اطراف پرت آرتور را و بنا
محکمہ چندی در آن نقاط کہ مصارف آن بسا آبرومند و دولت مذکور بود ضبط عساکر ایندولت در شمال پرت آرتور بشہر
(کین شوزارا) ورود عساکر ایندولت (بمالیانوان) و پرت آرتور بعد رو حرکت دسولیه عساکر چینی و نصب شدن پادش ایرانی و
روس


نسخه سیم
عکس الوقایع
صفحه ٣٠٣
روس ان دو بندر واگذار نمودن حکمران کورچغزیر، دیه را واقعه در بند هند فوراً بنماینده روس فرستادن ایندولت
دو دسته سپاه جزار بنادر چین در مامور شدن سفاین جنگی فرانسه باختیار دلخواه عساکر روس در سرحد چین بلجاجت در بر
استقراضیکه چین از انگلیس و المان گرفته عبور بیست نفر از سپاه روس بمیز هم رفتن چین از بوناز واردان با سلحای
اعلیحضرت سلطان عثمان اظهار بیطرافی ایندولت در کارجنگ امریکا و اسپانیا خواستن دسته عمده قشون خود را موی خوارپیش
اعلیحضرت سلطان عثمان از کریت احضار جنرال و کاصل مقیم شهر بیلو و نصب جنرال پانا فدین در اوایل ماه محترم
بقونسولگری خراسان متصوب شدن جابے خزآل کورا با تعیین جزیه ات جنگ ایندولت ورود خانو ارز بادی آدنیہ
و جغتائی ہنر انجاک هجده متصرفی روس و تحت تبعیت ایندولت در آمدن تقار نویسین سربے و بلغار جز اینکه لو نیجات
بلغارستان را انچند نسبت باسدینیا میبرد نددوسیری ضبط میکرد ابتیاع نمودن دو روس بکر اس اسبانی انگلیس که تا اول
اسب عالم بود بمبلغ بیست هزار لیره انگیس معادل یکصد و بیست و پنجزار تومان پولی ایران (آلمان) مامورتی چهار هزار کن
وتوپخانه ایندولت با کشتیهای جنگی بسمت چین د در دو بندر کیا (دچان) محض خونخواهی راهبان محل میسوی که در ان ملکت کته
دست طایفه کوسربند با دند اتفاقا مور شدن ولیعہد المان مباضعفات و پذیرائی دولت چین معظم الیه را بخوبی و انیا مونت
بساختن راه آهن در شهر دشینو قتل زنی در برلن که مبتلا بمرضی از جنون شد و طفل نه ماهه خود را اولاً ببعد خودش را بالقتال
بعد بیغرضی ایندولت در جنگ کوباه بنبگر قیر سفاین جنگی خود شدن (افریقا) در شهر کنگو افواج بصاحب منصبان و حاکم
خود شوریه و بیست نفر صاحب نصب خارجه که بمعیت (بارون دانی) آنجا رفته بودند بقتل آور دند (مصر) در قد مقصده
سربازان مملکت بشهر کسالا و نصب بیرق خدیورا در آن شهر پیشقدمی در اویس سپاه متصدی بطرف مصر و رفتنجان
مصری از کسالا بجلوگیری دسته از سپاه در اویش و در ۳ شعبان تلاقی کردن که جمعی از دراویش با د و امیر مقتول و سباہے
در اسوبر محاصره شدند و در ۱۵ شعبان شرفو بضبط سپاه مصری درآمد ۲۹ شوال ایضا بین سپاه مصری و در اویش
تلاقی واقع شد چهل نفر از در اویش کشته شدند ۲ سلخ شوال جنگ سختی بین سوار نظام مصری و سواره دراویشی
نزدیکی رودخانه ذات بارن رویداد در اویش تبت شدند و بسیار آنها باشیات توپهای سواره و پیاده مصری
مقتول شدند در ۶ ذیقعد سفاین جنگی رودخانه نیل و قشون مصری که در ۲۸ مارس از دو طرف دسندی
حمله برده بودند قلاع زیادی از دراویش خراب کردند و عناصر بی زیاد با شصت نفر از مصریین که اسیر در اویشن بودند
عنیمت سپاه مصر شد و یکصد و شصت نفر از در اویش بقتل رسید یکفر وند کشتی جنگی مصری قرار ساه در اویش را در
نزدیکی ساحل نیل بدست آورده دویست نفر از آنها کشته و هفتاد نفر اسیر نمود تصرف سپاه مصری و انگریزی با اونجاه
نقطه ابوحمدرا ضبط اعراب نیکخواه خدیو مصر به بوسودان را و کشیدن خط آهن مصری را از وادی حلفا تا ابی حمد
در ۳۱ اکتوبر جهازات جنگی مصر نقطه المتمنه را با د توپ بستند (امریکاء) در شهر شیکاگو عمارتی آتش گرفته یک
نه نفر سوختند و چهل نفر مجروح شدند کشتی جنگی دولت انا زونی در (آوان) بندری ترکیه و اهالی نسبت بجرای بیلی
اور ابد اسپانیا داره منیر انه تهیه جنگ بیدن با اینکه دولت ہسپانول دوستانه با ناز وفی اعلان کرد که جنگ بین ان
دو دو خلاف رسم انسانیت است. مت در دات انا زونی از تهیه نمودن استعدا د جنگی دست میکشیدند و در طرح تنجیه
اعلان


نسخهٔ سوم عین الوقایع صفحهٔ ٣٠٣

اعلان جنگ بدولت هسپانیا دادند و بیرق خود را بشهر مادرید خوابانیدند و صد نفر از قشون داوطلب اتاژونی برای جنگ هسپانیا حاضر و روانه جزیره کوبا شدند که سیم تلگراف بحری اسپانیول را که ببندر (هاوانا) اتصال داشت قطع کردند و در بند راه آهن اطراف مانیلا نقب زدند ورود سفاین ایندولت بساحل بندر (هاوانا) شب شنبه دویم ذیحجه و بنیاد جنگ از طرفین بسواحل بنادر هسپانیا واسیر نمودن یکفروند کشتی جنگی هسپانیا را که پتیمبر از اعوان جنگ وارد بندر مانیلا شده بود در دویم ذیحجه چند کشتی جنگی امریک که از هاوانا عزم محاصره بنادر (ماتانزاس) و (ماریال) و (کاردوناس) ملک هسپانیا را داشتند میان دریا بیکفروند کشتی جنگی دیده براء حمله برده و تیر اندازی کردند اما بعد معلوم شد کشتی جنگی ایتالیا بود در اشتباه خود معذرت خواستند هشتصد نفر سرباز ایندولت از بندر تامپتن بسمت (کیوست) روانه شدند ورود یکنفر صاحب منصب امریکی در سمت شرقی جزیره کوبا درفتن بمیان شورشیانی که برضد هسپانیا بودند دویم ذیحجه کشتی های جنگی ایندولت بیسرکردگی بندر (ماتان زاس) هسپانیا که هنوز ناتمام بود بگلوله ریز پراکنده ساخته و همه را خراب کردند و خسارت زیاد باسپانیولها وارد آمد اتاژلیک تو بخانه هسپانیا در ان موقع کاری از پیش نبرد و هیچ گلوله بکشتیهای امریک نخورد در ٤ ذیحجه هنگام طلوع آفتاب سفاین جنگی دَوْلَتِ اتاژونی ببندر (مانیلای) بحر الجزاير فیلیپین ورود کرده یگانه یک پانی را بطرف جهازات جنگی هسپانیا و حصارها و استحکامات سواحل دریا گذاشتند و در این گلوله ریزی یکفروند کشتی جنگی هسپانیا بکلی معیوب شد و یکفروند نیز آتش گرفت اما سفاین امریک هم صدمه درخور یافته عقب نشستند پس از دو ساعت مجدداً حمله آوردند و خسارت زیادی بهمانها رسید یکصد نفر از طرفین سپاه زیادی مقتول شد تا چند یوم بعد کشتی های هسپانیا شکست فاحشی در آن نقطه از سفاین جنگی امریک خوردند که سه فروند آنها شکست و چند فروند دیگر را محض اینکه بدست دشمن گرفتار نشوند امیر البحر هسپانیا بخود غرق ساخت رئیس جمهوری اتاژونی تا مبلغ پنجاه کرور لیره که معادل پانصد کرور تومان پول ایران باشد برای مصارف اینجنگ امضا کرد اما بفرستادن قشون زیاد تاخیر میکردند که تا فصل پائیز هم استعداد خود را کامل نمایند و هم موقعی که تب نوبه در جزایر کوبا و فیلیپین پیدا و اخر تابستان همه ساله شیوع می یابد بگذرد و نیز از قوه و استعداد دولت هسپانیا بواسطه مخارج قشونی که در آن نقاط حاضر نموده بکاهد لهذا باندازه دفاع و دفع الوقت قشون بطرف کو با متدرجاً حرکت میدادند یکفروند کشتی ترپیل ایندولت در یکشنبه ٥ ذیحجه بخارج بندر (هاوانا) که یکی از بنادر جزیره کوباست با چهار کشتی جنگی هسپانیا جنگیده سه فروند آنها را بهم بسته یکفروند دیگر را معیوب ساخت و خودش سالماً از میان در رفت حمله سفاین جنگی امریک بشهر پورتوریکو بعزم خاک آوردن سرباز بجزیره کوبا امدن یکدسته عمده جهازآ جنگی هسپانیا ببندر (سان تیاگو) باعث انقلاب خاطر و تشویش دولتا اتاژونی شد و افواج کثیره مجعلاً بکو با و پورتوریکو و فیلیپین فرستاد امیرال سام سان با نه فروند کشتی جنگی ایندولت روز یکشنبه ۱۹ بندر سان ژوان را که بندر جزیره پورتوریکو میباشد بضرب بمب و توپهای هسپانیا را معیوب ساخت و قلعه اول انجا را خراب کرد تمام کشتی های جنگی هسپانیا تحت ریاست امیرال سرورا بجزیره مارتینک رسیدند چون سایر جهاز احتمال آن میرفت قبل از وقت در آن جزیره مشغول تهیه و ذخیره ذغال سنگ فراوان شده بودند در آن نواحی لنگر انداختند

بلوکه شد


نسخه سیوم
عین الوقایع
صفحه ۳
شکسته شده سفاین امریکا محض تلاقی با آنها تحت حکم امیرال سام سان از جزیره (پورتوریکو) روانه مارتیتک شدند و دسته
دیگر سفاین جنگی ایندولت از بندر (تامستان) عاجلا بطرف سفاین اسپانیا حرکت نمودند و بیخبروند از آنها داوطلبان
کوبانی را با آذوقه در پتا حریه زیاده کر شهر (کوباماس) سجاگ آورد ولی بعد از تیر اندازی و جنگ مختصری باسپانیائیها
داوطلبان مجبور بفرار شده و همان کشتی نشته گریختند ۱۳۱۶ هجری (مطابق ۹۸ مسیحی) اتفاقات
ضلع افاغنه سرحد افریدی با باخیل دوستوخیل و ذکاء خیل و ملک دین خیل و اورک زانی حسنہ خیل وجبارخیل و غیره باجترا
سرلا کما کماث که رجال جنگی آنها در مقابل انگلیسها متجاوز از شهزار نبود در همه جا فتح کردند تا هدیه بیگا قطره راه آهن در تحت
اسلحه انگلیس در آمده با آنها جنگیدند و همه را عقب کردند که آن دستبرد سر بریان مایه آسایش تمام مهاجرین سر جوزجان
انگلیس شده چهار فوج در سرحد قندهار و چند فوج بنواحی پشاور از نظامیه ترتیب داده اند بامید اینکه شاید بازندانه
بخیرو تحرنگ مازندانی امیر عبدالرحمن خان هم که آن رشادت را از بر بریان دید در کابل شروع بنوکرگیری از طایفه
ہری نمود دسته فوج سحت اسلحه جنگی و سفر حیا ور آورد و بسیار آنها اظہار تخلف نمود افزون عمارتیا بخارخانجات
اسلحه ساز کابل و ایجاد انواع توپها و تفنگها و مهیا کردن فشنگ زیاد در اینسال و فرستادن تفنگ و قورخانه فراوان
بہرات
و بعضی نقاط ترکستان ازبک و سایر سرحده افغانستان حواله دادن هیمه آنجا با معروض عالیات بزمایا قراه اهان
شهر کابل صته سوخت انجمن که رواج این حکم تحریک انگلیسها بود بتبین آنکه بعد از گرفتاری امیر محمد یعقوب خان شورش
انالی کابل بر ضدا انگلیس وقتی غازیان آلت اسلام بعزم دفاع و محاربه در کابل حاضر شدند آذوقه دولتی و ذخیره شخصی
ہر یک از آنها منحص بحکین ملهمان توت بود که در میان انبانی بدوش خود کشیدند و مدت یکسال جنگ متواتر را همان آذوت
پیش بردند انگلیسها آن کینه را در دل کشته و دارند که ریشه اشجار توت کابل را براند از ند برای موقع دیگر بعد آذوت
و قوت افاغنه میوه اشجار نباشد لہذا وسیلہ بہتر ازین دست نیاوردند که اشجار مزبور را بپا سوخت کارخانه جات نام
نمایند چنانچه اکنون سه ربع از آن شجر امید مسافران و مسلمانان فقیر که در نواحی کابل و مد معاش اهالی بود قطع و معدوم
شده است مقرر شدن مامورین تازه ببعضی نقاط افغانستان از کابل منجمله محمد طاهر خان مستوفی بهرا
و سرشماری مجدد در افغانستان سخت گیری حکام در امتعه بیدن نجاک روکس گرفتن فوج تازه در هرات
عوض شدن ساخلویان چهارصده که دو دسته از سپاه نظام ہراتی بودند فوت قاضی طاحسین رئیس محکمه هرات
بردن چند نفر نویسنده های هراتی را بکابل با چند نفر تجار تهمت چند نفر خواجه تا ساکن ده غزیب هرات بجاوان تاتان
داماد ہرازی که از تشیع و پسر محمد حسن اولاد خالقداد جارچی بود بشهر تجنوا و بهانه رضن اور اسنگار نمودن که درختا شکورخان
سوق الدوبہ اول آن طفل را با شمشیر و تبرزین چهار قسمت کردند بعد بیست هزار نفر بکینه سر با و سنگ باریدند و بزر که دو که
سر چیزی از بدنش باقی نماند و مادر و بستگان آن طفل از این وقایع بیتاب شده ترک حیات گفته خود را بآن مقتول بیگناه
پیوستند و این مطلب باعث تاسف و موجب هیجان قزلباشیه افغانستان شد (ایران) اعلیحضرت مظفر الدین شا
چهل چراغ ۲۴ کاسه ممتازی توسط جناب میرزا عبداللہ دبیر التولیه بآستانه رضوی تقدیم فرمود با مخارج و مصاریف
سالیانه که تولیت آنهم مبهد وقت با خود دبیرالتولیه واولاد و بابا آقا سید محمد سعید فرزند ارشد جناب حاجی سید حسین تولیه
ملقب


نسخهٔ سوم عین الوقایع صفحهٔ ۳
ملقب بمؤید التولیه و آقا سید عباس فرزند دیگر معزی الیه ملقب بجلال التولیه شد غزل میرزا علیجان امین الدوله از
صدارت در ماه محرم و نصب جناب میرزا علی اصغر خان صدر اعظم سابق که ملقب با تا بک اعظم شد آن صدر جان کنده جان در محرم
کف کرمن کشایش عالم شد در عهده پدر صدراعظم نایل در عهد پسر اتابک اعظم شد تغییر و تبدیل وزراء دربار
که محمود خان میرزا حسن خان مشیر الدوله رئیس دارالشوراء شد علی اشرف خان امین‌ام الوزاره که در خراسان جبا آورد مأمور
کارگذاری است معزول و جناب میرزا محمد علیخان منتخب الملک که سالها بخدمت با صداقت و حسن نیت معرو و پیشگاه همایونی بود
بکار گذاری خراسان و سیستان منصوب شد مسافرت شاهزاده اسعد کامکار ملک منصور میرزا شعاع السلطنه بفرنگستان
و پذیرائی دول بطور احترام نواب معظم الیه را سواد دستخط اعلیحضرت همایون مظفر الدنیا و الدین الله ملکه بمیرزا علی اصغر خان
اتابک اعظم جناب اشرف صدراعظم از ساعتی که شغل و مقام صدارت را بعهدهٔ جناب شما واگذار و تفویض
فرمودیم حل و عقد و نیک و بد امور دوله و سلطنت را که شخص شما میخواهیم و شما را در جزئی و کلی کارها مسئول میدانیم
در اینصورت شخص شما باید در تمام امور داخله و خارجه و لشکری و کشوری و بیوتات و عمله‌جات مخصوص و غیر مخصوص
بدون استثناء انچه اصلاحاً صحیح که مقرون بصرفه و صلاح مملکت و سلطنت است از عزل و نصب حفظ حدود و اجراء
و نظم وزارت خانه ها بدون هیچ ملاحظه معمولدارید و تا انکه رعایت و اغماض نداشته باشید و هیچکس حق ندارد اجازه مجدد
ما را داشته باشد و مستقیماً استیذان و استدعا نماید هر مسله که مصلحت در اجرا میدانید علاوه بر اختیار تامه که دادیم
در صورت لزوم فوراً دستخط آن نوشته شود و بفرستید که بدون تعطیل سریعاً مقرون بصح و امضای ما خواهد شد هر یک
از ترتیبات سابقه را هم که تصویب ندارید باز بدون ملاحظه شخصی ناً احدی بعرض برسانید که بشرف قبول مقرون خواهد شد
و هیچ فردی از طبقات مأمورین از این حکم خارج و مستثنی نیست با کمال قوت قلب و استظهار خاطر بفضل خدا بر طبق مدلول این
دستخط مشغول کار و اجراء آن باشید ۱۱ ربیع الثانی ۱۳۲۱ فرستادن جناب حاجی محمد کاظم ملک التجار معرو را از طهران
با ر دبیل بطور حصر که بعد از چندی معزی الیه را احضار نمودند مخلع شدن جناب میرزا اسدالله خان مشار السلطنه تا ۴
وزارت خارجه ایران که با کفایت و کاردان است از نظام همایونی (خراسان) شرارت افاغنه صحران که چند نفر آنها در مشهد
دستگیر شدند افتتاح قنات عسکریه خارج بلده مشهد توسط جناب حاجی معاون التجار که جناب میرزا ناظر و سایر اجزاء آستان
بخیال این که قنات مزبور تحصیل آب از نهر قره طوق موقوفه می نماید مخاصمه و دوش کردند حرکت نواب والارکن الدوله والی
این مملکت بگردش کوهپایه در اواخر ربیع الثانی وفات سردار غلامحیدر خان افغان در قریه کل کان که مواجب مخصوص
از دولت علیه ایران سالی دو هزار و پانصد تومان دارامارت جلیله افغانستان سالی پانصد تومان نقد است و اکنون هم همه ساله آثار
آن مبلغ توسط محمد حسن خان رساله دار سردار غلامعلیخان پسر آنمرحوم تسلیم میشود تخلیه قره یان از بالتبیار خان سرکرده
سوارهای نزاع جناب میرزا محمد باقر و جناب حاجی میرزا عبدالمجید خادم باشی که یکی از علمای بواسطه شیخ موسی ترک در ماه
جمادی الاول حرکت قونسول انگلیس از مشهد بطرف کوه بزار مسجد و دره جز و کوهپایه خراسان طغیان بعضی از اکراد
زعفرانلو بر ضد محمد ناصر خان شجاع الدوله باشاره خسرو خان وفات امیر محمد خان بها در زاده حیدر قلیخان سهام الدوله
در حینیکه قصد تسخیر بجنورد را حسب الارث داشت و طرف با یار محمد خان سهام الدوله بود در ماه جمادی الثانیه آتش‌سوزی
اشخاص.
فرمان
مجللی است
صمصام


نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۳۰۷

اشخاص مغرض ابواب بیوت بعضی اجزاء قونسولگری روس را که آن مطلب باعث اتهام چند نفر شد ماموریت ظفرالدوله شاب
بریاست قشون خراسان عزل مدیرالدوله از تولیت آستانه رضوی ع و نصب صدیق الدوله در ماه ذیقعده باستدعای
میرزا شفیع خان مستشارالملک از وزارت خراسان در ماده حجر نزاع سرداران بلوچ ناروئی و خوانین سیستان که سردار
محمد علیخان برادر سردار درویش خان بلوچ و شاه گل نام سید با جمعی سیستان مقتول شدند و مستوفی میرزا عبدالحاق ثانیا بجهة
کابلی از قبل ایالت خراسان بجهة اصلاح راه سیستان شد از کرمانشاهان شخص تفنگچی بعزم شکار در کوهی بنهاد در
گشت و گذار خود بمغاره که کنام گرگی بود رسید و گرگ فرار اختیار نمود تفنگچی داخل مغاره شد هفت بچه کوچک از گرگ
دید چشمهای آنها را کور کرد و مراجعت نمود تفصیل را باهالی محل خود گفت و پس از چهار ماه رفت که ببیند بچهای گرگ
چه شدند وقتی نزدیک آن مغاره رسید گرگ زاده گان بجهة آنکه مادرشان طعمه آورده یکدفعه از کنام بیرون آمدند
اسب تفنگچی رم برداشت و صاحبش را سخت بزمین انداخت بچه گرگان دویده عوض طعمه او را خوردند اسب بیصاحب بخانه
برگشت وقتی مردمی فی الفور رفته بجز استخوان و پوست پاره پاره او چیزی ندیدند (چاپن) واگذار شدن ابن شدو
شش فرسنگ از اطراف بندر هانک کانک را بانگلیس شورش اهالی هنگ کانک و آتش زدن خانه ملل یکی درآنجا
و دعوت نمودن اعلیحضرت خاقان چین استادول فرنگ را بمهمان در پکن و غزا دادن بطروف چینی فغفوری در دست
ممالک محروسه چین را هر یک از ایشان تقدیم داشتن عوض حق القدم (ژاپون) طبع روزنامه جات در هنات
معظمه ایدولت از روزنامه و هفته کی و ماهانه تقریبا ششصد نوع میرسید و فقط در خود شهر توکیو پایتخت حامیه
ایندولت جمعیت روزنامه پلیتیک و کمیعد و بچده جریده روزانه و هفته کی بطبع میرسید که شماره روزنامه های پلیتیکی
در طبع شصت کرور نسخه هر هفته تخمین بود و نظر بآن حرکات ژاپونیها رو بترقی بودند (امریقا) اسپانیا عساکر
امریک که با دشته جها از اینجکه اندولت بقصد ورود بجزیره کوبا و جزیر فیلیپین آمدند هر نقطه خواسته در کنید توپخانه
اسپانیانیه در شلیک آنها را عقب نشانید منجمله در بندر کاردناس یکفروند ترپیل و دو فروند کشتی جنگی امریک ورود
کرده بود که لشکر بخاک آورند توپخانه اسپانیا انحصارهای سواحل دریابنای کلوه رینز را گذاشته و یکجای بنای ترپیل را
سوراخ کردند و آنرا از حرکت انداختند یکفروند کشتی جنگی امریک در ایعقب خود بسته بود که از آنجا خارج نماید در آنجان
اثنا کلوله توپ اسپانیا بانبار باروت کشتی رسیده از هم ترکید و یکصاحب منصب شش نفر سرباز و یازده تن ملاح را بکشت نفر
مجروح سات و نیز جنگی در کوهستان کوبا بین شورشیان و عساکر اسپانیار و یها دفع نصیب اسپانیولیها شد و دو فروند
فروند کشتی امریک بسواحل خلیج مانیلا در شب اول ماه مه که در حین ورود آنها چند نقب دریا که از مدبیر و تدارک اسپانیولیها
محترق شد اما بکشتی ها صدمه نرسید تا انحصارهای سواحل بنای شلیک با کلوله با بپرا گذاشتند و سفاین امریکانیز جواب
شلیک را دادند ساعت پنج و نیم صبح روز اول ماه مه در بندر شهر کاویت سفاین جنگی اسپانیا بجلوگیری کشتی های
امریقا صف بسته از فاصله شش هزار یارد بتیر اندازی چرتش دند و سفاین جنگی امریک نیز تا مسافت چهار هزار یارد پیش آمده
بنای شلیک را نهادند و تا ظهر آن محاربه بحری طول کشید عاقبت تمام سفاین جنگی اسپانیا شکست و یکفروند در میان
دریا آتش گرفته سوخت و یکی بکل غرق شد سربازان سفینه مستغرق وقتی دیدند کشتی شروع بفرو رفتن نمود

دست


نسخه سوم سراج الوقایع صفحه ۳۰۸

دست از تیر اندازی کشیدند تا آب انهار افرا گرفت و در ان حین قورخانه سفاین اسپانیا آتش خورد و خسارت زیادی
بدولت مزبور رسید که متجاوز از یکهزار سرباز بحری او در ان جنگ تلف گردید مجدداً هشت فروند کشتی جنگی ایندولت با
سه فروند ترپیل در بندر (کادیس) آندجا مدافعه حاضره آمدند یکدسته کشتی جنگی کامل که سفاین نامی اسپانیا بود وارد بندر
سان تیاگو واقعه در کوبا شدند و دو فروند کشتی جنگی امریک که در انجا بودند خارج و فراری کشند و پس از چند روز
سفاین عمده امریکت بان بندر حمل آورده شهر را بضرب گلوله ویران و توپچیان سواحل را هلاک نمودند و توپهای اسپانیه
آنچه در ان نقطه بود معیوب گردیده اور کارخانه و قلاع حصینه که در مبر آن بندر بود مخافر شدند اما بیکفروند کشتی جنگی امریک
در این حملات که خواسته بود وارد بندر شود از کلوله سفاین اسپانیا غرق گردید و در آن حین پنجہزار سپاه امریک ضمیمه در رشیم
قرب بندر مزبور بخاک آمده چند نفر از زیاغیان نیز با آنها همدست شده بشهر حمله بردند صاحب منصب امریکی کشتی مخمته کی
که خود را دو چار مهلکه دید یکه برقه برقی را افشرده چند فروند از ترپلهای اسپانیا را آتش زد و با عملہ جات خود در قایق ها
جست که بطرف کشتی های امریک فرار نماید بز دلی و شجاعت اوباعث این شد که امیرالبحر اسپانیا حکم نمود تا تیری نندازند
و او و قایقی فرستاد که آن صاحب منصب را با همراهانش محترماً نزد او آوردند و این مطلب موجب خوشنودی امریکائیان گردید
در جزیره فیلپین شورشیان یا غی شهر ما نیلا را محاصره کردند و فوج سرباز اسپانیولی که از اهالی جزیره بودند صاحب منصبان خود را
کشته باشورشیان همدست و بطرف جنگ با عساکر اسپانیا شدند یکفروند کشتی جنگی ایندولت هنگام خارج شدن
از بندر (اسیلو ی یم) بضد سفاین امریکی در آمد و رو دیگر دو کشتی جنگی امریکی با چهار صد نفر دا و طلب کو بائی بجزیره
کوبا و بجاک آمدن آنها و اطمینان دادن اهالی بقه و قدرت امریکا و شورش و اداشتن تمام مردم کوبا و فیلیپین
بر ضد اسپانیا که اسحق دولت اسپانیا بهتر از روئین تن بارقهای قوی پنجه خارج و داخل مملکت حذر طرف نزاع و جدال نمود
و سپاه او نیز دا د مرد و شجاعت دادند افسوس که اهالی کو با همراهی با خصم را پیشه د الا همه جا شجاعت اسپانیولیها معتاین بود
حمله مجدد امیرال سام سان با چهار ده کشتی جنگی و گلوله ریزی شدید بشهر (سان تیاگو) که عاقبت یک کشتی جنگی اسپانیا
دلیرانه سد راه خصم شده و بضرب شلیک آنها را عقب نشانید و یکفروند کشتی یدکی آنها را نیز معیوب ساخت اما ببندر و شهر
سان تیاگو هم خسارت زیادی رسید و بسیار توپهای اسپانیولی معیوب و توپچی با مقتول شدند (روس) اهالی
ترکمانهزار نفر غفتاً بسیصد نفر قشون روسی که در شهر اندیجان چاتمه زده بودند حمله بردند و بست نفر آنها را کشته و هیجه نفر
را مجروح ساختند اما بعد عساکر روس حمل آورده شورشیان غلبه کرده آنها را متفرق نمودند اجازه دادن ایندولت سفائین
تجارتی دول خارجه در بندر آرتور و تالیانوان که عبور و مرور نمایند رسیدن راه آهن ایندولت از مرو بکشک دوازده
فرسنگی هرات نطق اعلیحضرت امپراطور روس و اعلان دادن تمام دول در صلح عمومی و ترک اسلحه جنگ که بسیار دول
بانواع وسایل متصدر شدند و کفشد ربرای حفظ بلاد و ود دفع یاغیان داخله ممالک خود مجبور باستعمال اسلحه جنگی میباشیم ورآ
آن اعلیحضرت در تمام بلاد معموره دول فرنگ پیشرفت میکند مگر نقاط محدوده زمین که امکان در ترک اسلحه نیست
آخوند یکه رئیس شورشیان شهر (اندیجان) بود و او را ایشان خطاب میکردند و فتوای جهاد بر ضد روس داده بود در
قریه یا قری مسکن داشت با تمام روساء شورشیان دستگیر و تحت استنطاق در آمدند هجده نفر که مصدر فتنه کلی بودند

جدار


نسخۂ ششم
عین الوقایع
صفحه ۳۰
بدار کشیده و جمعی بسبیری فرستاده شده قراء آنجا مسکن زارعین روسی شده و دیگر کسان بگریش خوفند رفته در آنجا کلیسیا
بنا نهاد و از آنجا ببرفغان واجده باندگان فرسته امالی که باستقبال آمده بودند بعذر طغیان خود همه بر خاک افتادند و آخر یور تغصیر
آنها را عفو نموده با کمال مسرت همه را از خاک مذلت کفنت برخیزند رسیدن راه آهن سبیر یا از پطرز بورغ بولایت ایر کوستس
که ۳۵۵۰ میل مسافت است و پیشترفتن خط آهن بطرف ولادی وستوک و پورت آرتور که از آن بنادر تا بپطرز بورغ ۵۵۰۰ میل است
را (عثمانی) گرفتن بعضی از اقساط غرامت جنگ را ایدولت از یونان توسط دول متخابه و شروع تخلیه نقاط آیا
تسالی که سپر کجارا واگذار میشدند عساکر یونانی تخلیه نمودند مصوب شدن پرنس ژرژ شاہزادہ یونان باصرار و تکلیف دول
از طرف اعلیحضرت سلطان عثمانی بحکمرانی جزیره کریت و پریشانی مسلمانان آن محل را بعطیه و ورود شاهزاده مذکور با بیارق
افراشته دول اربعه روس و فرانسه و انگلیس و اطالیا در کریت روز ۲۱ دسامبر شهر کانه و حرکت آغتابجری دول اربعه
در ۲۴ از اطراف کریت و پناه کلیسا بکشہر خنیور در یوم ۲۷ از دهه فاصلہ اعلیحضرت امپراتور روس و روز ۲۸ جمادی الاولی
تمام عساکر عثمانی با استعداد و متأخرین خود از قندیه و هر قلو نسا حرکت نموده با سکله ملا مصول شدند و همچنان روز چہار شنبہ ششم
جمادی الثانی ۱۳۱۶ بلاد ما رو لایا هانیا خوقیا ثود و آنیا و خرو ناشتر و فید نارا تخلیه نمودند و متصرف امورین دول ثلاثہ فرا
در یوس و انگلیس دارند تحت نظارت خود و شہزادہ یونان واگذاشونه اما بعد از حرکت عساکر اسلام که مسلمانان کریت بی حامی
و مربی نداشتند برای ترسایان فرصت غنیمت شد اداره عسکریه از انگلیس و فرانسه بحمایت عیسویان و اتهام مسلمانان بترتیبات
و بهانه جوئی کردند که محرک فتنه فلان مسلمان بوده حاکم ترسا و قاضی ترسا و شهود ترسا و مامورین ترسا اسباب اتهام را
مسلمانان فراهم نموده تقصیری بآنها ثابت میکردند و باین تدبیر دوازده نفر اشخاص ملی اسلام آن محل را بخنجر بدست جامع
بزرگ و هفت نفر بمقابل کلیسیای اعظم کریت بدار زدند و شکر یان فرانسه و انگلیس عبتاً بضحاک و شدّاد و نمرودین بیخ
دست تعدی مسلمین کشوده مؤذنین را از مناره انداخته مساجد و جوامع اسلامیان را با قاذورات ملوث کرده نصاری
بومی را داد کشدند که زبان طعن و شماتت بمشلمین کشودند و دست انداز یها کردند که زبان از تقریر و خامه از تحریر آن عاجزات
که نویسم شرح غم بیحد شود بهمین دو بیت باید اکتفا کرد كان لم يكن بين الحجون الى الصفا
سميرٌ ولم يسمر بمكة سامر بلى نحن كُنا أَهْلها فأبادنا
صُرُوفُ اللیالى والجدودُ العَوائرُ غرض از نگارش مؤلف اینکه اعلیحضرت سلطان عثمانی که
بجز فکر مملکت داری و رعیت پروری ندارد روز و زور در هنگام پذیرائی امپراطور المان در اسلامبول خبر وقایع و
رفتار مامورین دول را از کریت شنید بسیار متالم و عمگین شد اما چاره جز سکوت نداشت لبش خندان ودلش لبریز خونا بود
چو او را بیرق همت بخون بود جشن جلوس اعلیحضرت سلطان عثمانی در تمام ممالک اسلامیه شبه روز سیزدهم
ربیع الثانموافق ۳۱ دو تاه فرنگی با کمال شکوه گرفته شد ماموریت عبدالله پاشا بیمن جهتہ دفع شورش که آنجا
رویداده بود (ثورثی) پدر سان نامی از اهالی شهر (تون بیست که شغلش بخاری بود دعوی نبوت کرد و جمعی باو گرویدند
او امرا و را از جانب الهی میدانستند با اینکه حلال و حرام را فرق نمیکنداشت انگلیس ) کنفر صاحب نی است که
که تحریک امالی کوبا و هم خیالی امریکا در آن جزیره محرمانه درود کرده بود کرفنا را هسپانیه بپاشد نشر طاعون شجریه
تلفات


نسخه سوم عين الوقايع صفحه ۳
دولت اهالی حرکت جمعی از سیاحان امریکا برطرف قطب شمال تحفہ اعطائی در شهر (ژوهانسبرگ) پای تخت
ترانسوال بمندوب انگلیس و کشتن شخص جانی کینفر انگلیس را و اقدام (کروجر) رئیس جمهوری آن مملکت بنظم و آرامی بلاد مسکن
حرکات انگلیس طاقت ترانسوال را بحد عاجز بہیجان آورده تردای کیت که یکی از متمولین نامی انگلیس بود مبلغ پانصد ہزار
کرنچ کرور تومان پول ایران با رفتن دارالعلم نیز در او به تحصیل کیمیا شناسی و سائنس که در منع امراض چاره گر است
اختراع تلگراف بی سیم و ستون در ایله ولت شکست‌های پیاپی عساکر انگلیس از باغیان افریدی سرھد پشاور
و بتول طرفین عمداً بہادر بربری که در راه آهن انگلیس جان صفحات کار میکردند در جنگ با افاغنه و مسلح شدن آنها تم
باسلحه انگلیسی و جنگیدن با افاغنه افریدی و فتح نمودن که باغیان مجبور بصلح شدند و از آن دست افواج چندی از
بربریان بنوکری نظام انگلیس قرار گردید بقعه و آثار در هر یکی از سر حد آفتاب رو بحال فزودند (فرانسه) تقارابیہ دوت
دولت سیام که دسته سپاه سیام در (لوانک پرانک) بمساحت یک کیلو متر خارج از حد توقف خود حمله بعساکر فرانسه
تحت ریاست کلنل (عرن) بوده بردند و اخبار دادند که فرانسویان از حدود خود تجاوز کرده بودند شورش در سبزه ریز
(ماداگاسکار) مستعمرتی ایندولت بتحریک انگلیس که جای لجاجت را با فرانسویان گذارده بودند و حال آنکه در مسئله فشوده
فرانسه حقه رای انگلیس شده دست مجنا کرده آن نقطه را بانگلیسها واگذاشته ام در نام فرانسه که یکی از حکماء آن مست
راہ اهنک در ہوا پر قہ با کشنی بانسان ترتیب دانه از ابریشم و نی که آن را (اوی ان) مینامند (انطریش) ملکه
که نامش (سیلی اورینی الیزابات) بود یوم بیست و سیم محع اثنا مطابق ۱۰ ستمبر ہنگامی که در معما خانه بو دریا چہ بن و مشهور خوا
کنار دریاچه زنو سوار جهاز شود (لوکیسی نام از اهالی بارم اطالیا که در پاریس زاییده و تربیت شده و از طایفه آنارشیا
فوضوی انارشیست بود با کارد سه دم محکم بدل ملکه مزبور زد و مجرده دل جراحت سختی زد اگر چه تامل کوتا ر شده اما ملکه بزمین
افتاد و دوباره برخواست خود را بکشتی رسانید و در دم قطع حیاتش شد از قاتل محله سبب پرسیدند گفته بود ما چند نفریم که
مهیا بقتل عموم اشخاص بزرگ عالمیم کشتن تمام سلاطین و خانواده آنها را فرض میدانیم (ایتالیا) در رم پا به تخت
ایندولت مجلسی بر دفع انار شیستها تشکیل یافت نماینده کان تمام دول تقول بستکیر نمودن آنها یغه دادند الا نماینده
دولتین انگلیس و بلژیک که امتناع از دفع شوشیان انارشیست نمودند و گفتند ما بدول اخبار دفع انار شیستهای داخله تمام
خود را میدهیم معلوم شد تمام فتنه انارشیست بهه سحجاً عالم بدون ایجاء و اصلاح انگلیس نبوده و نیست (یونان) تقا
ایندولت با انگلیس که چرا او را در طرف شدن با دول عثمانی اغوا نمود و اطمینان همراهی داد و در آخر خود را عقب کشید
(المان) فرستادن ایندولت جهازات جنگی خود را ببندر مانیلای فیلیپین بجهته حفظ رعایا المانی در بنک
بطرف منشی سفارت ایندولت کفاشی دو تیر کلوله رها کرد و کارگر نیامد نطق امناء بحری المان در حول مانیلا این شد
ما د امیکه امپراتور ود و المان با به باشد امریکا بیان حق تصرف و ضبط فیلیپین را ندارند مسافرت امپراتور المان بمنظر
پذیرائی شدن او و از آنجا به بیروت و شام و دمشق و بیت المقدس و اسکندریه و اسلامبول رفته مجدد بمملکت المان
و این اول پادشاه بزرگ مسیحی بود که پس از حیات صلیب بارضی مقدسه رفت (افریقا) جمع شدن بیست ہزار
انگلیسی در مصر بعرم تسخیر خرطوم که با تفاق سپاه مصری مردانه سودان بشوند و پیش رفتن راه آهن مصر باطیارا سپاه جان
ستمدی)


نسخه سوم عین الوقایع صفحه ۳۱۱

متمهدی شهر (شوبلایا) را تخلیه نموده قوه حربی خود را با هم در ان مهیا میکردند در دوم اپریل ۱۸۹۸ نقشه شده کی
مصریان تخم نمودند و در ۱۹ سودانیان را در تخیله که به رود العطبره واقع است شکست داده اسیر محمود سردار آنها را
اسیر نموده جمعی نیز از ایشان کشتند و در ۳ اوت سردار مصری رو با هم درمان شتافت روز هشتم ماه صفر مطابق ۱۵
ربیع الثانی ۱۳۱۶ هجری مقاتله واقع شد و عساکر مصری و انکلیسي تار و پود معسکر سودانیان را از هم کسیخته فتح نمایانی کرده
و اساس دستگاه جانشین متمهدی و اوضاع دراویش بهم خورد بهر تفاصیل که میله ۱۵ هجوم سودانیان بشهرام درمان
و قصد عمله بار دو مصری داشنته سردار مصری خبر یافته همان سپاه را بتشکیل قلاع مرتبه آورده بفرمان خواب داد و طلایه
بیرون کرد هنگام سحر شیپور حرکت نوازیده پانزده فروند کشتی جنگی زیره دار در نیل با پیاده مصری از میمنه و عساکر سوار
انگلیسی با افواج زنگی و توپخانه از میسره وحود سردار قشون ارکان حرب بقلب سپاه که تعداد تمام عساکر او بقرار تفصیل
پیاده و سواره نظام مصری بیست هزار سواره و پیاده اعراب و غیره که بامداد آمدند دوازده هزار پیاده و سوار
خاص انگلیسی نه هزار که جمعا چهل و یکهزار سپاه و ۷۲ عراده توپ برتی و هزار نفر هم مجازات جنگی بقلع محصور دند با توپخانهای
از هفتصت سقی اطلیب که مشرف با هم درکان مستوجبه (کرری) و (قران ایشی) و (جبل ضرغام) شدند یک ساعت
و نیم از روز گذشته طلیعه سپاه عبدالله التعایشی جانشین متمهدی از طرف ام درمان نمایان شد و لشکریان او که متجاوز از
پنجاه هزار سواره و پیاده بودند منقسم بپنج قسمت شدند خودش با اجزاء بزرگ در قلب زیر درفش سیاه امیر یعقوب در میسره
با سواران عرب و توپخانه در میمنه و سواران و پیاده کان طایفه بقاری قبیله متمهدی با بیارق سفید و کبود تحت صیانت
امیر عثمان شیخ الدین در میسره و قسمتی در جناح و برقی ساقه دار سپاه بودند وقتی فاصله بین طرفین بنهزار و شصت یارد رسید
توپچیان سپاه مصری بشلیک سبقت گرفتند و توپخانه سودان نیز جواب دادند القصه خون ببه بیخون بین بدانسا که از باد تیغ
ز بس دود بارود توپ تفنک شبا رشد روز بنکام جنک عیان گشت بسماعت زرکاه رخ آفتاب درخشان سیاه
بنالید نای و بغرید کوس صدارفت تا کنبد ابنوس شد از هر طرف بیرق کین بلند بدانگونه کز روی محشر پسند
کشیدند سودانیان تیغ تیز در ان دشت هیجا بکید ستیز فکندند شور از دم کره نای برزم آزمائی فشردند پای
دلیرانه هر سو کشودند دست که بر لشکر مصر آید شکست مریدان جان باز مهدی طلب که بودند یکسر نتاج عرب
بفتوای آن جانشین دغل هدف کرده بر تیر پران بطل دوان جانب خصم در تند پیش بکسینه بریان و دل پر ز ریش
ز توپ و تفنک دو لشکر بکین چوانز تیر پران شد آن سر زمین دلیران بسی غرقه در خون شدند پراکنده بر کوه وهامون شدند
یکی خور و بسینه تیری چنان که پوشید ز ان جامه ارغوان یکی در دم توپ شد ریز ریز یکی بست بر خصم راه کریز
یکی کشته از پشت مرکب بخون یکی غوطه ور شد بدریای خون یکی کشته اند دم تیر کین زبون گشت و افتاد روئی زمین
یکی تاخت توسن بسمت یسار که از خیل دشمن بیارد دمار ز شلیک بسیار توپ و تفنک تتن شد مشبک بمیدان جنک
یکی حمله ور شد بسمت یمین شتابان بمانند شیر عرین که آرد تن پر دلان را بخاک بشمشیر ساز د یلان را هلاک
قبیر مخالف ز خون بدن بپوشید بر خویش کلکون کفن ز راه فراست فرس کردم که غافل خرد در چو کوش عدم
مدان عرصه شد شور محشر بپا سر سروران شد بزیر پا ز بس ریخت بالای هم کشته ها پدیدار شد هر طرف پشته ها
نمودند


نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۳۱۲

نمودند سودانیان حمله بعیثار برپردلان ولوله سوی توپخانه نهادند روی همه تیغ اندرکف کینه جوی
بسردار مصری بهنگام شلیک همانات را داد فرمان تک کشتی بجنگی نمودند ساز شررریزی از توپ آتش گداز
شد آتش فشان آب و نیل که سودانیان را نماید ذلیل جزاءات جنگی زهر رهگذر ببارید برجان دشمن شرر
چنان رعد و غوغا زمین گیر کرد که چرخ کهن از طنیش بکاست بجرخ برین رفت کرد و غبار بشد سخت سودانیان ناگوار
شد از مجرد برخروش توپها همه آفت جان مضروبها در آویش کارگر سخت پیست بفصل خزان همچو برک درخت
که می در فتادند بالای هم کشیدند در خون سروپای هم و زان قوم چون سخت کشته بشد بخون فسرچه آغشته بود
پریشان آن جمع را داد و دست در آمد باروی ایشان شکست سراسیمه گشتند از کارزار نهادند آنگاه رو بفرار
ریاضی چه خوش گفته در شرح حال که سودانیان را بد آمد بفال ولی شرط قانون جنگ آوری بود در ید مرد نام آوری
که لشکر بخت نظام آورد عدو را چوروباه بدام آورد بداند کمینگاه و قلب و جناح خبر دار باشد زشام و صباح
بوقت صف آراء لشکرش ببند در خصم برکشورش بپسند که دشمن کجا آمده بداند که آنجا چرا آمده
خیال عدو را بدست آورد و زان برخلاف شکست آورد نه چون مرد ژولیده مو حقیر که بیهوده نامش گذارد امیر
نه در سر خود دید میدان جنگ نه آگاه از کار توپ و تفنگ نه تدبیر در حمله بردن کند نه اقدام در پافشردن کند
ندانند که لشکر بکاه ستیز بزودی گذارند پا در گریز کزان فکر در ساحت رزمگاه پیاپی به رزم اندر آرد سپاه
بهم هم عنان لیک از هر جیا صفی آتش افشان و صفی بیصدا نمایند حفظ یمین و یسار ره خصم گیرند از هر کنار
بتدبیر هرگوشه جنگ آورد بدشمن جهان جموتنگ آورد بلی جانشین چون بها ندیش بود امیر سموم در ادیش بود
زحق گشت دور با شیطان قرین با سلامیان بود دزد طریق از انش خدا کرد خوار و ذلیل چو فرعون در ساحل رودنیل
القصه مصریان رو بپیشقدمی نهادند و سودانیان پنجه شجاعت گشادند امراجل خیمه زد باران مرک باریدن گرفت و انبوهی
از سودانیان بخاک هلاکت افتادند با وجود آن اندیشه نکرده خود را نزدیک توپخانه مصری و انگلیس میساندند و داد مرگ
دادند بطوریکه سپاه مصری و انگلیس مضطرب شدند اما توپهای (هوزروکسیم) و تفنگهای دو مدم دارد مکز و انداز زبانبار
تیراندازی مانع فتح سودانیان بود سردار مصری نیز کار را مشکل دید فرمان شلیک بجهتآ تا جنکی داخل نیل داد توپخانۀ
سفاین از نیل بآتش فشانی مشغول شد از میسره هم افواج (مکدون ولنکولن شیر انگیسی) بآتش فوج سرباز زنگی مصری
توپخانه میدان شلیک پیاپی نمودند یکباره سواره و پیاده سودان در میان آتش شلیک توپخانه عساکر ترتی و بحری مصر
محصور ماندند در آنحال نیز باشمشیرهای کشیده پیش میتاختند و سر می باختند تا دو ساعت امتداد محاربه مغلوب بود عاقبت آفتاب
تمال سودانیان بمغرب زوال رسید وسپاه آنها در تعقب شستن پراکنده شدند سردار مصری (کولن مکاب) و (لوی مکن)
سرقیان نامی را با افواج چندی مامور پشت تازی سودانیان نمود و تمام سپاه رو بجانشین در حرکت شدند در بالای
پشته که جانشین بود دوازده هزار سپاه اطراف او را داشتند عساکر میمنه مصریان با تیمی از انگلیسها حمله بردند و دوباره جنگ
درگرفت جانشین با کمال رشادت در تفریضه مخصوص لشکر کشید تا در فوج مصری با دو باطری توپ جسیم خود رو بفرار نهادند
سردار کامد اسخت دیده یکفوج از انجیلن بحراست متعاقب د قایر مصری گذاشته خودش بفرماندهی (مکسویل مکدون) سرتیپ
فوج
صورت


سیزدهم عين الوقايع صفحه ۱۳
قشون انگلیس
عساکر انگلیس
صورت محاربه غازیان اسلام که بسرداری سردار محمد ایوب خان با انگلیس اتفاق افتاده از تماشاچی انگلیس در ابرش سردار الی توره ابی که علم اسلام را در دست دارد


نسخه ششم عین الوقایع صفحه ۳۱۱
فوج دیگری که در مکی بودند شتافت و فرمان یورش به تپه داد در آن واحد تپه را بضبط خود آورده از طرفین باهم
در آویختند سواره و پیاده و توپ بری و بحری مصریان مشغول گلوله ریزی شدند اما سودانیان هم بپامیقیدند که
دیکشند مردانه و از جنگیدند تا انگشت گیر و دار سپاه انگلیس بستوه آمده چندی از توپچیان آنها باسبان توپخانه
سوار شده گریختند و دو توپ با دشمن وا گذاشتند جمعیت سواره بقاره قبیل متمهدی نیز بجنوب مصریان گرفتند
و دسته از سواران سودان با رحال انگلیس مقابلی نموده دست بشمشیر برده پای ثبات نفردند انگلیسا هم بعضی رو
بهزیمت نهادند و بعضی سخت ایستادند اما نشانه فتح و فیروزی در مصریان پدید شد و سردار پی از سواران مصری
انگلیسی را بریدن خط رجعت جانشین مامور نمود چون کار سخت شد جانشین مذکور را گریزانتر بیه نمانده با صد و پنجاه
نفر از خواص خود خیل زده روانه سودان غربی گردید عیال واطفال خودرا نیز با پانصد نفر آدم جرار و مبلغی پول نقد
قبل از وقت بداخلہ سودان فرستاده بود و پسرش امیر عثمان شیخ الدین و امیر محمد یعقوب شیر جانشین و امیر
عثمان الازرق و برادر جانشین در زیر علم سیاهش ثبات قدم بخرج دادند تا کشته شدند علم مذکور که در شتاء ۱۸۰ عایا رو انداره
شده و بنیاد اطراف آن از سنگ و آجر بود مائل افتادن گردید سودانیان گروه گروه بزیر آن رسیده مجدد اسنگ
بنیاد می کردند تا بقتل می آمدند وقتی علم سوراخ و دکلش از گلوله شکسته شد و بیفتاد دو نفر در پیش خود را رسانیده
علم را بر گرفته سر پا داشتند در انمودن تن ایشان از گلوله مشبک شد گشتگان آن رز مگاه تا شتاسیل روی هم
افتاده بودند پس از ان سردار فرمان هجوم عام بشهر ام درمان داد قلاع آن را که ببلندی ده قدم و سمک چهار قدم بود
با گلوله توپهای هوترز هدم ساختند سفاین جنگی نیز سواحل راست نیل و جزیره توتی را که معقل حصین بود با خاک یکسان
کردند و ۲۰ دقیقه بظهر مانده اطراف ام درمان از هر سمت محصور شد و حاکم شهر با مشائخ بیرون آمده امان خواسته بودند
تسلیم شدند اول کاریکا انگلیسا اقدام نمودند خرابی قبه متمهدی بود که انرا سودانیان بزینت تمام آراسته و پیر آسته
و سی متر طول و عرض و بیست متر ارتفاع داشت و پایه های آن از سنگ گرانیت بر سنگ سماق تعبیه شده بود و از شهرتون
انینه بشمار میرفت فورا قبه او را بضرب توپ از هم ریختند و چهار دیوارش بزور دینامیت توسط گوردون سبک برادر زاده
گوردون پاشا انگلیسی که در ۱۸۰ مسیحی مقتول دست عساکر متمهدی شده بود ویران گردید و قبر مهدیرا بشگافتند از جمہ
او جز ہیکل مجتہ عظمی باقی نبود مگر سرش بموی سروریش که از گردن بریده و قسمت کردون سبک شد و دست راست
ببره صاحب بحری از انگلیسها و بگفته سایر قطعات عظام او را از یکدیگر کیخته بیاد گار بردند و در حقیقت آن حرکات که
از انگلیسا متمدن بام درمان سرزد از وحشیان و جنگلیان افریقا ہرگز سر نمیزد منجمله اوراق و کتب حتی قران مجید
بهر خانه و هر محل یافتند از مالی گرفته بدردند و بعضی را سوختند و تا سه روز عساکر انگلیس بقتل و غارت مشغول بودند و بانی
در حرکات و عمال خود نداشتند که باید سایر مسلمین بر اقطار روز زمین آن کردار و رفتار انگلیسها را در مد نظر آورده خون غیرت
مسلمان در اعضا و جوارح ایشان بجوش آید و در فکر آینده و حفظ زمان مستقبل خود و فرزندان و عموم ملت محترم خود را با بان انیکا
انگلیسا را در عصر ۱۳ ہجری و ۱۹ میلاد نمونه از عدم تمدن و کمال تعصب آنها شمرند انلغته روز یکشنبه ۱۷ ربیع الثانیه و تجزیر
سردار انگلیس امر تعد از مقتولین و مجروحین نمود از سودانیان دوازده هزار و هشتصد نفر مقتول و هجده هزار نفر مجری
مونه


نسخہ سوم عين الوقايع صفحه ۵

سخت بودند که سه ربع آنها نیز بچند یوم فاصله از عدم پرستار و مداوی و تشنگی و گرسنگی مردند و زندگانی بکشند درین ایام
از انگلیس شش نفر افسر نظامی و ۱۱۱ نفر سرحرقه وره باشی مجروح و دو نفر افسر با دویست نفر سر باز و پانزده نفر سرحرقه و ده باشی
مقتول دیگر از سپاه مصری هفت نفر صاحب منصب نظامی زخمدار و دو نفر افسر با چهل و هشت نفر سرباز مقتول دویست
هفتاد و نه نفر سرباز و وکیل و ده باشی مصری مجروح بود: در قریب هزار نفر هم از اهالی شهر که تقصیری نداشتند هنگام ورود
سپاه بقتل رسیدند ما در امیر طائفه شیخ الدین که زن بزرگ جانشین بود در بین راه فرار اسیر شد اسلحه خانه و انبار ذخیره
معتمدی و جانشین که در آنجاه در شصت عراده توپ و چندین هزار تفنگ همه قسم قدیمی و جدید الاختراع و سلحه کثیره قدماً
انواع شمشیر ها و سپرها و نیزه ها و اراده آماریته زیاد که در امدرمان بود بضبط سپاه مصری و انگلیس در آمد و نیز در خانه امیر مقوب
ہزار جانشین چندین هزار دست اسلحه و چند سله خانه در چندین هزار سکوک بآشای طلا و نقره زیاد غنیمت سپاه انگلیس شد
در هم بخانه چند یوم خزانه محمدی و جانشین او که در کویی به پیرا هنگفتی بود زمین را در کنج کاوی شگافتند تا آن کنج مقصود را یافتند
و معادل پانزده ملیون لیرا مسکوکات زر و سیم و جواهرات گرانبها که در آن خزانه بود بس انگلیس شد و در یوم مذکور سرداً
کچز بشهر خرطوم رفته شیلگات مساویانه و سر کشی نموده بام درمان برگشت در روز ۱۸ دو کشتی بخار از طرف نیل ابیض دوروان
غربی نمایان آمدند و در پیش دری امدرمان ایستادند و فرمانده کشتی بیرون آمده در قرب شهر فوراً گرفتار سپاه مصری شده
پس از استنطاق کاشف بعمل آمد که میت روز قبل از وقوع جنگ بعید الله تعایش خلیفه محمدی خبر ورود سپاه سفیده پوستان در
فشوره که چهارصد و پنجا میل از خرطوم دور شصدمیل از لاد و ستنا وارد رسیده بلا درنگ خلیفه دو کشتی بکشف حال آنها فرستاد
و حکم جنگ نیز داده بود سفین مذبور آنجا رفته جنگی کرده کاری از پیش نبرده مراجعت کردند که خلیفه را از شرح حال خبر دهند
بهنگامانه اسیر شدند سردار کچنز از این تفصیل پریشان شده ندانست که این سنگت گران از کدام دیتوه پیش پیش افتاده فوراً بلند
طاع دادرا جازه خواسته دو فوج قشون مصری را با نخت یک افسر و شت توپ سه فروند کشتی جنگی زیره پوش همراه خود
نشاینده روانه شود گشد لدی الورود بیرق مثلث القون فرانسه را در آن بقعه افراشته و بکشتی کوچک زیر دار با ساج در
نبل بسته دید از رمین آنجا دید ارخواست کپتان مرشان مامور دولت فرانسه که رئیس سفین و مال بیرق بود با دو نفر وارد شتی
لرد کچز شد و با هم ملاقات کردند پس از دو ساعت گفتگو سردار کپتان تکلیف حرکت از ان نقطه نموده و کپتان در جواب
گفته بود من با امر دولت فرانسه آمده ام و در مراجعت بی اجازه تکلیف ندارم و مطیع او امرویت خود میباشم نه بفرمان جتاب شما
سردار گفته بود در نجاست و سفین من بمقابی و جلوگیری خواهید کرد کپتان گفته بود نه چرا که من همه جمعیت یازده نفر فرانسوی در
یکصد و پنجاه نفر زنگی سنگالی و نم نم همزاد دارم چگونه مقاومت میتوانم سردار لا جواب مانده ترین نقاط عسکر یه را داده بیق
مصر را در پانصد زرع فاصله از بیرق فرانسه افراشته یکسوج را با چهار عزاده توپ گذاشته متوجهاًم درمان شد در وسط راه
دریا کشتی مصری باستقبال در رسیده لقب لردی را با بیست هزار لیره انعام که دولت انگلیس اعطا نموده بود بسردار داد
پس از ورود با مدرسان بنا شر جدید که در خرطوم نهار بطرح بلاونا زه فرنگستان و رسماً خرطوم را پاتخت سودان قرار داده
اعلان داد و پانصد ویت نزار از نفر اشخاصی که با مر خلیفه محمدی از اطراف سودان بامدرمان کرد آمده بودند در اقامت شهر
خرطو مربا مراجعت بیلا دو اوطان خود مخیر شدند در پنجر صد و پچانهار نفر که در خرطوم اقامتند سایرین با وطان خود رفتند کپتان
نقل


نسخه سوم عين الوقايع صفحه ۳۱

نقل سکناهم در همان بحر قلزم بود بچندامرو بجزابی در بهر زدن بنای ام در مان نمود و بقلی آن شهر را ویران و بی نشان کردند
راهبان نصاری که باحر متمهدی مسلمان شده بودند و با ترسایان عہديه الاسلام مواصلت با عقد و نکاح مستحکما در کشند و
اسامی خود را محمد الغوثس و احمد پدرس امثال آن نهاده بودند در اینوقت ہمہ بمذہب و اسامی اول خود برگشته روانه مصر
شدند و آن مطلب شاہ بخوبی مسلکان یهودیان ایران است پس از آن رندل پاشا را با شش فوج سپاه و کشتی ہای
جنگی تسخیر قصاریف فرستاد در آن نقطه احمد الفضیل که یکی از سرداران متمہدی بود با پنجهزار نفر سکنا داشت و بعزم تلاقی
بیرون آمده مردانہ جنگیدند تا صد و پنجاہ نفر از سپاه مصر مقتول و مجروح شد عاقبت احمد الفضیل شکست خورده بداخلہ سودان
رفت و بدین تفصیل مسبح ممالك سودان شرقی که قبل از خروج متمہدی جزو مصر بود الا دو ولایت (دارفور) و (کردوفان)
مجدداً در قبضه تصرف سپاه خدیو مصر درآمد حساکر انگلیس انچہ بودند برگشته بعضی بجزیره کرت و مالطہ و برخی بلندن روانہ
شدند لرد کچنر بکسول پیک سرتیب انگلوت نشانیده خود با سران سپاه در ۲۴ مه ۵۰ امیل راه را توسط جهاز بخار و
راه آہن پیموده در ششم اکتبر بمصر ورود کرد و احترامات فوق العاده در پیشوازی او عمل آمد و موافق اخبار پیری بر شست
اراضی مفتوحہ سودان که تحت تصرف مصریان آمد در دیم مقابل ناک اطریش و مجارستان است (آمریکائیان) سفائن
ایندولت خیال آن شدند که سیمهای زیر دریائی اسپانیولیرا قطع نمایند بمقصد اینکه (مارشال بلانکو) سردار اسپانیا بتوسط
آن سیمها با امیرالبحر و شہرا در پی مخابرہ نماید اکثر آن سیمہا ہم مال کمپنی انگلیس بود اخراج ہسپانیہ کہ دولت امریک
بجای جنگ حاضر نموده بود بنا بلجاجت آپو که بین خصوم علی عاتم اسباب زحمت دولت شدند بہیانہ اینکه صاحب منصبان آنها را
ہم از رجال سود قرار دهند سه فروند کشتی جنگی ایندولت با مداد و محافظت عساکر بجهی جود در بندر (کوان تا نامو)
لنگر افکندند سرداری تمام سپاه امریک کہ بخاک فلیپین و کوبا ورود کردند و ہر جہت متجاوز از دویست و پنجاه هزار
نفر بودند بعهده ژنرال (میل) امریکی و نیابت او با ژنرال (اسلافتر) و امیرالبحر کل سفائن امریک ژنرال (سمپسوم)
بود تصرف ایندولت بجزیره (وگ) را در محیط کبیر که قصدش در آن تصرف تلگراف کشیدن از امریک بہمتی جزیره
فیلیپین بود و میخواست منزلتا ہی در بین راه داشته باشد (بقية أسپانيا) قرض این دوست معادل چهل کرور تومان
پول ایران ہوا مصاف جنگ و استقامت کامل در فیلیپین و کوبا در طرف شدن با امریک روز ۱۴ محرم سفائن جنگی
امریک خصم باز شهر (سان تیاکو) حملہ آورده بنای گلوله ریزیرا نهادند و یک فروند کشتی آنها داخل بندر گردید اما از
شلیک تر پدلیهای اسپانیا در ظرف چند دقیقه غرق بحر فاسد در ۱۵ محرم پنجاه نفر صاحب منصب اسپانیارا با هزار و شصد نفر
سرباز در ایالت کادیت فیلیپین که بشورشیان محاصره باشند اسیر نموده قورخانہ و اسلحہ دولتی را نیز در آن نقطه متصرف شدند
پس از ورود هفتاد هزار سپاه تازه امریک بدو جزیره مخانیع فیه اهالی فیلیپین بگی شوریدند و سرداران اسپانیائی تدارک
شهر (مانیلا) محصور ماندند و با کمال رشادت دفع شورشیان و عساکر امریک را می نمودند تصرف شورشیان و عساکر
امریک شهر (مانیلا) را که اسپانیولیها اعلان پای تخت را در آن مملکت شہر (یوی لو) نمودند در ۲۳ محرم قشرون امریکی
در بندر (گوان تا نامو) بخاک آمدند و سپاه اسپانیا بر آنها چند حمله برده تا پاسی از شب جنگیدند عاقبت از بسیاری شلیک سفاین
امریک کہ با مداد سپاه خود آتش فشانی داشتند قشوی اسپانیول عقب نشستند از تبت دانند جز به بحمله پیاپی صدمه زیاد باسپانیا
امریکا


نسخہ سوم عين الوقايع صفحه ٣١٧
امريک روز بروز عصبیت قمی و وطن پرستی نفس سربازان امریک را پاره پاره میکروند بعد ازان در عرصه هسپا
و اغلب کشتیان متفقانه پنجاه نفر ہسپانیائی حمله بردہ چون نفر آنها را کشند و مابقی را عقب نشا نیدند و همان روز بازده
فروند کشتی امریک بہای کلوله ریز را بندر (سان تیاکو) نہادند و در ظرف یکساعت پنجهزار کلوله بحصار بندر ریختند که
چند توپ ہسپانیا را بکلی خراب و ناکار نمودند یک کشتی جنگی امریک بنای نارجیک ریز برا بحصاری که ترپیل های
ہسپانیا در آنجا متوقف بودند نهاد اما (امیرال سروہ را) امیرالبحر ہسپانیا با سفاین جنگی خود بامداد توپخانه
سواحل سفاین امریک حمله بردہ آنها را عقب نشانید ولی پس از چند روز که عساکر امریک بیا پای بحو با فیلیپین فرود
کردند تعداد آنها بدو بیست و پنجاه هزار رسید و در چند نقطه تلاقی سپاه ہسپانیا با آنها رویداد و جنگهای مطول در گردی
و در حقیقت قشون ہسپانیا با کمال رشادت جنگیدند و انیقدر ثبات قدم بخرج دادند که در طرف یکهفته متجاوز از سی هزار
سپاه امریک مقتول و مجروح شدند و بقشون ہسپانیا صدمه کلی رسید اما همراهی یاغیان اناملی با عساکر امریان مسامد
و موجب پیشرفت مقاصد آنها و مانع فتح ہسپانیا بود بآن سبب عساکر ہسپانیا در چند نقطه شکست خورده بطور قهقرا
عقب نشین شدند و بسیاری نقاط این دو جزیره بضبط سپاه امریک در آمد و جمعی از عساکر ہسپانیا را اسیر کردند
و امیرال سرورا) امیر البحر ہسپانیا نیز با سفاین جنگی خود بهر کجا بکشتی های امریک حمله برد با اینکه مردانه جنگید
کثرت سفاین واسلحه ممتاز امریک عاقبت کار را پیش انداخته چند کشتی ہسپانیا معیوب فرق شد و استعدادیجری که
بتواند سد راه آب در پیش حملات سفاین جنگی امریک بشود ہسپانیا نبود بآنها نماند وسعت دو جزیره هم که هر کدام بقدر
یک مملکت بزرگی از اروپا تابش از آن بود که سپاه ہسپانیا بتوانند تمام نقاط هر یک از آنها را حفظ و حراست نمایند
و کر بنا بر حال و پیش آمد کار اسپانیا با لغافي البديهة منظوم (لمؤلفہ)
قلم زد ریا ضی بفکر دقیق که اندر اروپا زعهد عتیق عیان دولتی بود ہسپانیا نه نامش نهان چون بربطانیا
بسی مملکت دست زیر نگین ز مغرب زمین تا بسرحد چین همه ملتنش صاحب احتشام خردمند و پرغیرت و نیک نام
بکیش نصاری ولی نیک بخت که مغرب بودند در تاج و تحت ملقب سلاطین شان بر لبیب ز هر یک سپاه گران بسته
پی کشور آرائی خویشتن نمودند کوشش بنظم وطن یکی از سلاطین آن دامیه برافراشت بیرق بسرمایه
بتعمیر پرداخت مردانه وا که ساز دز ویرانه شهر و دیا نشد لنگر آرا بجنگ و جدال که با پادشاهان نماید قتال
بکشتن و بد خیلی از شکرش شود خونبها ساحت کشورش بآسایش خلق روئی متین ز مردانکی داشت رائی متین
نه دست بتجاوز بجائی کشاد نه پای تخطی بسوئی نهاد عدالت بپادختم بود تیام وز و شادمان مردم خاص و عام
بملت در لطف و احسان کشود چو بدخواهی اندر جهانی نبود بکو با و هم حیطه فیلیپین شد از فطرت خویش همراه قره
بتشویق سکان مشوق چنان که قاآن پس مرگ چنگیزخان شد آباد آن هرد و ملک بدیع ز اقدام آن خواند کار بیع
بقانون ایجاد آن نیکجوی ز هر کوشه آبی درآمد بجوی بسی شهر ها دبسی قریه ها ز معمورہ کی گشت افزون بها
چو آن خسرو معدلت جو بِمُرد جہانش بگردار افسوس خورد ز تاثیر گردون پس از چند سال بآن ملک دولت بدآمد جال
بهم خورد از این بوم در ضابطه گرفتند با دشتنان رابطه در دوستی را نمودند باز بروی رقیبان پر ترک کاز
عهد را


نسخه سوم
عناق الوقایع
صفحه ۱۳۸

شکل چیزی که فرنگیان بگردن میبندند

عده را سررشته آمد بکف دهانها کشادند از هر طرف
همه خنده رویان دل پر ز کین بدان عهد وان پیمان جان آفرین
نهادند و کردند خود را مقیم چو سائل بدرگاه مرد کریم
بتعلیم و طوق بند فکل بخود رام کردند از جز و کل
کشودند رخنه اند دست ستم ببستند سرمایه از بیش و کم
ببخشیدن ساحت سیم و زر کشیدند مطلوب دل را ببر
زاسپانیانها خواستند امتیاز که راهی بهر سو نمایند باز
با جزای پیمانه پر شراب فکندند مستانه کشتی بآب
ره بحر برشان در آمد بچنگ مهیا نمودند توپ و تفنگ
فکندند در بین مردم نفاق که جمیعی به آنها کنند اتفاق
در افتاد زان فتنه آتشین چنین انقلابی دران سرزمین
که نظمی دهد کشور خویش را سپس گوشمالی بدان اندیش
پی کینه ببستند هر یک کمر نهادند رواند ران بوم و بر
چو سد سکندر مهیا شدند صف آرا بخشکی و دریا شدند
برای ستمگاری افراختند بطغیان بسی اسپ کین تاختند
که آن مملکت را بدست آورند بسلطان کشور شکست آورند
نشد شاه کشور حریف عدو که لشکر مقابل کند رو برو
شه مملکت بسکه شد شوکتش جلو گیری خصم گردید سخت
ریاضی بهر کشوری از جهان بود دشمنان را خیالی نهان
یکی را بهانه تجارت بود ولی در خیال شرارت بود
بدولت کند وانه گر چاکری که یابد بپاداش آن سروری
یکی با بزرگان شود آشنا گذارد بتخریب کشور بنا
زآغاز و انجام کردار خود ندارند فکری بجز کار خود
ولی دل پر از کین در طلب روا دار هر قتی در تعب

بدان ملک و ملت نهادند پا پی مملکت گیری از چارسو
ولیکن بآمیزش آن گروه بنامای محکم همه دشت و کوه
پی دلربائی زبهر مرد و زن که آن مملکت در د ساز او طن
زسوقات چاقو و کنیز یل بهر جانی چون حریف دغل
ببازی گرفتند پس عامه را دران کشور از خیل فرزانه را
بتقدیم شندوز پر قشنگ دل آسوده گشته از بیم جنگ
بیک جعبه ساز فونی گرافت گرفتند سررشته تلگراف
ز دریای خشکی نهادند پای گرفتند برکوهی مقصود جای
چو شیطان رع مردمانرا زرد بسی رای پیر و جوان را بزد
زتحریک امریک شورش بپا عیان گشت در ملک اسپانیا
پی نظم تا شاه اسپانیا بیار است لشکر بجهت لقا
در این عزم از خیل امریکیا حمایت نمودند بر باغیان
سپاهی فزون از هزاران تیرا پی فتح و تسخیر شهر و دیار
همه کرده شمشیر خون ریز تیز که فن رعا را بعزم ستیز
زکشتی در آورده توپ تفنگ نمودند یکباره آهنگ جنگ
زافزونی لشکر پیلتن * رسیدند بمقصد خویشتن
بهر جا از و بود فوجی مقیم ز دشمن در ان سپاه عظیم
سپاهش گریزان شد از پیکار مخالف گرفته شهر و دیار
زهر کو شد آیند امید وار که از در پاشاه کشور قرار
یکی امتیازی ستاند براه که سازد و راند در کوه سپاه
سررشته لشکر آرد بدست بسلطان کشور در آرد شکست
یکی افسران را کند رام خویش که یابد ازان مقصد کام خویش
با مید کشور سناسی زهمه رفیق شفیق زبانی همه
القصّ روز ۱۹ شبان بیرق آنا زونی امریک در شهر
(هاوانا) پای تخت کوبا افراشته شد و قشون امدادی نیز سپا امریک مقیم فیلیپین بپائی آمد و باغیان جزیره (پالا پاکن)
تمام اسپانیولیها سکنه جزیره مزبور راستا عنوان غارت کردند و صدمات فوق العاده بملت و دولت اسپانیا رسید
که فقط مصارف لوازم اردو کشی دولت اسپانیا متجاوز از هفتاد ملیون دالار شد و قیمت سفاینی که از این دولت جنگجویا
بنا در اطراف جزیره کوبا و فیلیپین بپائی قایم دیدند متجاوز از ۲۲ ملیون دو لا ربعلم آمد که هر دو لا ر عبارت از پنج فرانک

و مسقا دال


لسنه سیوم
عین الوقایع
صفحه ۱۳
و معادل با یکتومان و ده‌شاهی الی یازده‌قران رایج ایران است خسارت سپوآمریک نیز در مقابل هسپانیا بوده واقعاً
تلفات طرفین که در بحر و بر مستغرق و مقتول شدند چهل و دو هزار و هفتصد نفر بقلم آمد و مجروحین از سپاه و رعیت قریب
به‌شصت هزار که تمام این خسارتها و صدمات بواسطهٔ مملکت‌داری و کشورستانی بود و در واقع امریکائیان نمیخواستند
تا زحمتی بارو پائیان بنمایند و الا شرعاً حق مداخلهٔ مملکت غیری نداشته و تصرف نمودن اراضی کوبا را بدعدوان بود و
بغیر حق و نامناسب و نمی اطهر من شهر شفع نعم (سنه ۱۳۱ هجری) (مطابق با ۱۸۹۹ مسیحی) افغانستا
قدم‌زن اکید امیر عبدالرحمن‌خان که فلک هند وستان بافغانستان نیاید رفتن امیر با تمام خانواده و بسیاری
غلام‌بچه‌هائیکه در باغ خواجه دوست‌خاوند زیر اسلحه داشت به‌ییلاق پغمان در فصل تابستان بدار کشیدن چند نفر سرکرده
یاغیان فیروزکوهی و غیره را که در محبس کابل بودند محمد عظیم‌خان بعدوزنش پسر دار محمد اسلم‌خان و دین‌محمدخان امین‌نظام و
شیر احمدخان و چند نفر خوانین کلزائی که قصد قتل امیر را داشتند در کابل از تدبیر شاهزاده آزاد حبیب‌الله‌خان که گرفتار مقتول
شدند ایجاد کارخانه برای بلورسازی در کابل شکایت رعایا ترکستان از یک ارسردار عبدالغزیزخان و ماموریت
چند نفر ممیر و مصدق از کابل برای رسیدگی فتنه شورشی در افواج خان‌اباد رسیدن نامه دعوایقی بسیار بزرگ خان‌آباد نام
شهرکیست در
سرهند و ترکستان مستوفی ارگوس بدر بار کابل در اظهار دوستی امیر تهیهٔ غله ذخیره قشونی بچند نقطه بر جستان شورش طائفه افغانستـان
ملی شیرانی سرحد کرم بر ضد انگلیس و ماموریت ارگوس صاحب و محمدالدین فوج توری تحت ریاست غلام‌محمدخان صوبه دار
با فوج کشمیری تحت ریاست (راجه) نایب سکه کشمیرید صاحب‌منصبان انگلیس بقلعه یاغیان که پانزده هزار نفر برای اتمی
حاضر شدند و در فوج مزبور بعد از ۴ ساعت جنگ شکست خوردند و دویست نفر از فوج راجه مقتول رسید و بعد از آن حیات
منصبان انگلیس بمواعید زیاد مردم توری را واداشتند که با فوج طایفه خود بیاغیان حمله بردند و آنها را عقب نشانیدند
متعاقب آنهم عساکر انگلیس با مداد رسید و کار طایفه ملی شیرزائی بسختی کشید و تبعیت انگلیس را اختیار نمودند اخراج جمعی
مجوسین ابطرف هندوستان احیا و کشتن حکم هشت‌نفر کینه را در بسیاری محال کابل برای خدمات نظامی از رعایا
رفتن کرنیل محمد اسمعیل‌خان مامور سیاسی افغانستان بکلیته بجهت افتتاح دارالترجمه خاص ارات کابل مشرف شدن میر
سلیمان کازرگاهی بمکه و مراجعت باسلامبول و آوردن چند تار مو که در مشهد مدعی بود برانیکه آنها از موی خاص حضرت ختمی
مرتبت (ص) و اعلیحضرت سلطان عثمانی از مخزن خاصه داده‌اند مشایعت و عزیمت جمعی از افاغنه و سایرمسلمانان باستقبای
کمال امید همراه مشارالیه تا قریه کندکشه حوالی ارض اقدس آشکار نمودن آن موهای متبرک را در مانه هرات شدن که در آنجا نیز
احترامات زیاده در این باب بجا آوردند فرار سکندر جان با مهر با تمام دارائی و عیال خود بخراسان که بخواهش انگلیس از
چندماه معاودت داده شد بشرط امان و آسایش حال او که تعدی در هرات بمشارالیه نشود ظهور چند ظرف مسکوک طلا
بخرابهٔ محله خواجه عبدالله مصری که شیر علی‌نا نامی بآبادی آن اقدام کرده بود گرفتاری غلامحسن پیک از میرهای هبریه کتا
بعد از فتح هریه در کوهستان متواری بود در هرات شخصی از اهالی زنده جان مصمم آتش زدن قورخانه پلوانما کرفتار شد
حبس محبس با عشرت سخت سردار سکندرخان پسر سردار نظر محمدخان نوه سردار امیر محمدخان و سردار محمدخان برادر سردار
صید محمدخان در زندان سکندری هرات که دوسال قبل آنها را از کابل تحت الحفظ بهرات آورده بودند (بایران) تا شش سال
بقیه


سر مقاله عکاز الوقایع صفحه اول

بلدیه در طهران و بعضی بلاد ایران خصوص بکنسترج کردستان توسط علی اکبر خان صادق الملک که مکتب پرستی بانشأ دکوسترنج
بتعلیم اطفال شد گرفتن جشنی برای حمایت آن اقدام بپاداشخونه در عموم محترم السنه ماضیه مختصرمسینی در طهران بر ضد
مستخدمین بلژیکی وفات مرحوم صدیق الملک طاب ثراه از رجال معروف دوست مقبره سفردی حاجی میرزا یحییٰ امیرالدوله
با معین الملک بمکه معظمه و مدینه منوره و بیت المقدس رفتن حاجی میرزا محسن خان مشیرالدوله بجهت معالجه ببرلن پای تخت آلمان
ونصب جناب میرزا نصرالله خان مشیر الملک بوزارت جلیله خارجه که پس از چندی خبر وفات مشیرالدوله رسید و بر حسب لیاقت
کفایت و آگاهی جناب معظم الیه بلقب مشیرالدوله شد خداوند آن وزیر بینظیر را از بلیات محفوظ دارد که در راه ملت و دولت
کمال صداقت را بخرج داده و میدهد نصب شدن جناب میرزا حسین خان امیرنظام بایالت کرمان و بلوچستان
گرانی در طهران و آمدن غله زیاد از روسیه که باعث رفاهیت شد عید نوروز سلطانی و تحویل حمل در روز پنجشنبه ۲ ذیقعده
اتفاق افتاد و روز پنجشنبه سلام عام بود پرنس چاردورسکی برادرزاده (پرنس کوبورنج) امپریطغارستان که بسیاحت
اسلامبول رفته بود از راه ایران مراجعت کرد و بطهران وارد و پذیرائی شد و نشاً از درجه اول بشیر و خورشید بیست پادشاه ایران
با و مرحمت فرمودند قرض ائت دولت مبلغ شصت ملیون فرانک که معادل بیست و چهار کرور تومان پول ایرانست از بانک
استقراضی روس مقیم ایران بخصیص صدی پنج که تا مدت هفتادو پنجسال متدرجاً بقرار قسط بپردازد و مرتهون درگمرکات بانکه
کمرکات ایران را سو آبا در فارس عوض قرض که در صورت تأخیر اداره بانک گمرکات محوله را مخصوص خود بگذارد مستخدمین
مسیو نوز و کاپیتن بلژیکی بوزارت دریامت گمرکات دارالخلافه و خراسان با جمعی بلژیکیان که سال آتیه را باید شروع بکمرکات
دریاست نمایند (اصفهان) افتتاح اداره شرکت اسلامی در این شهر بنجیز و تائید حضرت والاظل السلطان که یکی از
غیرتمندان اول سلاطین زاده کان اسلامست غلبه حاجی چراغعلی خان نایب الحکومه دزفول بجمعیت اعراب سارق
که مشغول دستبرد بدان نواحی بودند تعظم داشتن نواب والا یمین الدوله لرستان را (فارس) مسافرت سفراء
روس و المان و فرانسه بخلیج فارس و هیجان انگلیسها از اینمطلب ظهور طاعون در بوشهر که دولت بقلع آن ماده اقدامات
وافیه بخرج داد تعدی اهالی نیز و بزرکستان و فرمان همایونی بآسایش آنها مسأله خیانت میرزا علی اشرف خان اعتماد الوزار
و علی اکبر خان حشمت الملک بسرحد بلوچستان و سیستان که بسیار نا امنی و خاک متعلقی دولت را بآرزو رشوه انگلیسها واگذار شدند
آنجا خیانت میرزا علی اشرف خان حشام الوزاره که سرحد کشند تا کوهک صدمه بآل آن خیانتها بایران زیاد زد طغیان تراکمه
بیوت گرگان و رفتن ساعدالدوله سردار حکمران استرآباد به تنبیه آنها بقبضه و مالیات گرفتن و مراجعت نمودن
یافتن چند خمره طلای مسکوک در قصبه اشرف طبرستان ماموریت محتشم نظام باستراآباد با عساکر زیاده (خراسان) منصوب شدن
جناب میرزا صدرالمجد السلطنه بوزارت مالیه از قبل شاهزاده اسعدوالا رکن الدوله والی این مملکت اقدامات وافیه بقرار
علینقی میرزای عین الملک بآبادی قنوات اطراف سبزوار حرکت قونسول انگلیس از مشهد بطرف قوچان و رفتن بکشتی
و معاودت بقوچان و رفتن به بجنورد و گشتن بمعدن فیروزه که بر جا بحکم مسدوده از راه نیشابور بمشهد آمد انتقال یافتن جواهلان سبزوار
محمد خان قونسولوآف در محله نوغان شهرت یافت که زنی شب عاشورا حایضه و سک شده روز چند بن جمعیت بسیار میرفتند و مبلغی
عاید اشخاص مخترع این مطلب گردید که سگ را عقابته در غا بند بپایش بسته بودند یا غیر آن بوده العلم عندالله اظهار شجاعت

سارقین


نسخۀ سيم
عنيز الوقايع
صفحۀ ٣٢
سارقين در حوالى طرق و محول راه تربت و مشهد كه قراسوران همبى ضمناً در موافقت آنها مضايقه نداشت استعفاى سيد ميرزا حسن
خراسانى الاصل ملقب بايثان از سر حد دارى كه سابق اسير تراكه شده و تركستان اورا ذوى باى ايشان ميگفتند و جمعيت زيادى از
تراكمه بطمع اموال همراه خود بكوكلان نواحى بجنورد آورده تابع دولت ايران ساخت و سر حد دارى بورا دادند اما يار محمد خان سهام
حكمران بجنورد راضى نشد موقوف شدن شبير درآوردن تغذيه خانهاى خراسان اتمام خسرى كه بپسر خصن حمرى و منظوره آقا
محمد حسين ميرزاى مهندس حفر شد و مثل طاحونه سركوه دوران يافته و چند هزار تومان پول دوره را بجهت صرف كردند جنگ پشته برا
بادسته اعراب در ليله سلخ صفر و مجروح شدن چند نفر از طرفين كه فرداى آن شب مؤتلف باجانيت ميانوله و كرامى فرزند محترم منذ اليه
باصلاح گذرانيدم ميزان عايدى تذكره خراسان كه هشت سال قبل پانصد تومان بود در اينسال به بيست هزار تومان رسيد نفوذ اجزا
سياسى انگليس بسيستان و مقيم شدن در آن نواحى با نواع وسايل و كليط الجيل ورود جناب حاجى ميرزا حسن آشتيانى امين لند
از طهران بخراسان محض زيارت در اواخر صفر و مرحمت زيادى درباره فقرا نمودن متداول شدن سوخت زغال سنگ
در مشهد بعضى ادارات مسافرت كيپتان نابير قنسول انگليس با حشمتى باندوخ و بام صفى آباد و نيشاپور و تربت و در تسع
چهل حجره حوالى مشهد مسكوك طلا زيادى بخاكروقى و غيره در كناره جويبار محل رفت شوئى زنها يافتند كه آقا ميرزا حسن خان شجاع
صمعدود برا دست آورده خردابات كيرى بزد اما آنچه مؤلف تحقيق كرد كنجى پر از طلا قسمت نيك بختى شده بوده پراگنده كم كردن
معهود و يرا كار جو چار و كيه بود آمدن سالك صاحب انگليس در قحستان و اقامت چند روزه بقريه دُرُخش با جمعى اجزاء نظامى
حركت نواب ركن الدوله باكسته سوار و سرباز بگردش نواحى مشهد شورش اهالى سبزوار كه بتدبير نواب اسعد والا امين لك
(ركن الدوله حاليه) دفع و رفع شد رسيدگى صديق الدوله بامور اوقاف آستانه رضوى ٣٣ و قرار داد او بر اينكه
عايدى هر نقطه موقوفه بمحل معيّنه واقف آن برسد داخل شدن شصت نفر خادم و دربان بخدمات آستانه علاوه بر اجزا سابق
تير كشيدن بدوطرف نهر خيابان مشهد از محاذى مقبره نادرشايت تحت داروغه كه شش هزار تومان خرج تعمير سنگها و حجز
تازه شد و باندك مدتى چوبها آنرا مسافرين و كدايان بردند جمع آمدن ايل خر سارق بكوه وال كه سوار ابوايج شجاعت الدوله
در ماه جماد الاوّل بر آنها حمله برده و شكست خوردند مضو شدن جناب ميرزا محمد حسين خان مستوفى بحكومت سبز دار
اطلاع دادن يكينز كد از دفينه در كوهين قوچان و در پنجر با يالت خراسان و مأمور شدن شخص معتمدى بدان محل و بى اصل شدن اين مطلب
فرار ذوالفقار خان جمشيدى رئيس كمر با چهل نفر همراهان خود بطرف هرات محبوس نصرة الملك از ايالت د بمه آشامان كرمابان
شهر خارج شدن و تعقل در انجام اوامر ايالت نمودن و جمع كردن سوار زياد با طراف خود كه پس از چند ماه بتمديد آيا راضى با
شد حريق سخت در چنچو در پيچانه و عمارت آيار محمد خان سهام الدوله واقع گرديد و همه را سوخت ورود مسيوي كاتين بلژيكى
بجراسان و توهّم اهما تقدمى نواب جلال السلطان برعايا تربت و ملوچ كه بانجهت عزل شد ورود جناب حاجى محمد نظم
ملک التجا زطهران بمشهد (چاپن) شورش در بسيارى نقاط اين مملكت و اقدام دولت در دفع آن (ژاپون)
دكتر كتاساتو از حكماى اين مملكت علاجى مثل آبله كوبى باسهال تعبيه نمود تدارك ذخيره و استعداد فشون بَرّى و بجرى شديد
بخیال مقابلی و مخاصمات آتيه باروس كه مخصوصا بنای خريد از ديا واسكه را گذاشته عساگر زیادی برای خود مشق آموز و بنیانی
متحركه كشتی بسیار بزرگی در لندن ساخته برای این دولت فرستاده شد چون انگلیسها در تقین بین روس و ژاپون مشغول بودند
داد و ستد


نسخه سوم سراج الاخبار صفحه ۳۲۲

داد و ستد تجارتی یوكهاما با نهایت اینحالت در انسال بالغ بر نوزده میلیون لیرا بود (امریکا) اسپانیا
کشتن شاب دلیله ۱۳
در ۱۳ نومبر که به نام سپر که نامه در نیویورک داد در این مملکت نیویا قم به بهار وقوع یافت سفارتی نه تائیکه از ایندولت به دربار
دول شرق زمین بود در مخارج آن از جزیره فیلیپین باده میشد در این تاریخ چون جزیره مزبور از ید تصرف اسپانیول در آمد
تمام ادارات را دولت مذکوره موقوف نموده اول تفکر برابر کردن دخل و خرج خود شد (مراکش) اتصال راه اهن آینده
از تفلیس نقطه دکاکس فرستادن بعضی سفاین و عساکر خود را بنادر چین محض دفع شورش طوایف بیکسر که برضد رای خاقان
بین عم طغیان انگشته آمد و شد دول مسیحی را میخواستند و چند کشیش فرانسوی و امریکی و انگیسی را مفقود الاثر ساختند
(بقیان انکر) طایفه بوکسر در چین متجاوز از هفت کرور جمعیت مباشد و هر خود را روئین تن می دانند و قانون آن مکاتب چندان
بر این جاریست که عیال خواهرین از آنقلت باشد چنانچه مادر خاقان این عهد و عیال د غیره جنسیتا از انطایفه اند (تحفه‌آب) امتیاز
گرفتن المان و فرانسه برای کشیدن خطوط آهن در تمام بلاد ایندولت خصوصاً استانبول تا بغداد طاعون در اسکندریه که سپس از دو ماه
دفع شد اعلیحضرت سلطان عبدالحمید خان غازی که نظر خود را صرف نگهداری ملک وملت اسلام نموده و بصد درجه خیال ترقی و اقتدار
مملکت و دولت خود مطلبی بنظر ندارد و بیک قضیه که شرط مملکت داری یا برعایت عموم رعیت یا بقدره مرتبه کافی است از دو بینی
و مال اندیشی در اینحال یکصده هفتاد فوج تازه تحت اسلحه و خدمت نظامی آورد و چهار صد و نود و شش هزار نفر نیز از سپاه
تحت قرعه بافواج عسکر های نظامی داخله افزود بقرار ذیل فیلق اول در اسلامبول ۱۲۴ فوج دویم در ادرنه ۹۶ فوج
سیم در سلانیک ۵۱ فوج چهارم در ارض روم ۱۴۹ فوج پنجم در دمشق ۷۷ فوج که جمعاً ۴۹۷ فوج بودند در اینه
یکصد و هفتاد فوج بر آنها افزوده گردید که کلا ۶۶۷ فوج انتخابسا کرد یناتی ایندولت علایه خداوند مشتهر فرماید (مؤلف)
حمله اعراب بر بجد در وادی الجیزه) محل مصری در سهامانه مدینه منوره و جنگ سخت عساکر عثمانی که متحفظ محل بودند بهریاست
عبدالرحمن پاشا اتمام بنای مدرسه صنایعی که در شهر اورنه بحکم و پول شخص اعلیحضرت سلطان عثمانجهت تربیت اطفال قتیم وفقرا
میباشد جمع آمدن وجه تریاکه برای کشیدن راه آهن حجاز و تاکید پادشاه در شروع کار آن جاده خیر فطور
(انگلیس) اقتدار ساختن مدارس زبانه ایندولت در مصر و دعوت اهالی را بدین ترسا که بعضی از مسلمین بزور و بعضی برا شوه
داخل دین خود نمودند تا اهالی شورشی کردند و باز بپول و تهدید دفع و رفع شد اعلان جنگ ایندولت باقلت بوئر ترانسوال در
افریقای جنوبی که رئیس جمهوری آن طوایف (کروجر است) و مذهب طریقه مسیحی نزدیک با نگلیسی ارند و جهت مخالفت آنها
تعدیات مامورین انگلیسی که تمام امتیازات مملکتی را از دست ترانسوالیان گرفتند خصوصاً معادن طلای نامی آن مملکت را
بضبط خود در آورده چیزی بصاحب اولی مملکت نمیدادند لهذا ترانسوالیان بستوه آمده مامورین انگلیس را جواب داده بمجیته
آنها شوریدند و همه را از خاک اوطان خود اخراج کردند و باینملاحظه انگلیسها شروع بفرستادن قشون نمودند و جنگهای پی درپی کردند که
همه جا فتح با ترانسوالیان بود قرض این دو بمصارف جنگ با ترانسوال ده ملیون لیره از داخله شد و فرستادن چهار هزار
با داد سپاه با مور ترانسوال در اوایل ماه اکتوبر نیز فرستادن دسته دیگری از سپاه خود تحت ریاست کرنل بروک بطرف کیپ
که سپاه انگلیس در آنجا دو چار مخاطره و حمله ترانسوالیان مانده بودند احتیاجمرگ دو هزار قشون انگلیس از جزیره استرالیا
بجانب کیپ احتیاج دولت انگلیس باسب باده جهت تاخت و تاز بیابان افریقا جهاز از برای یکصد و بیست هزار لیره طلا

فیلق
باصطلاح عثمانی
هشت اردو را
گویند
از لندن


نسخه سی ام عين الوقايع صفحه ٣٢٣

از لند ن بجهته خرید اسپ بهندوستان حمل نمود نزاع هندو و مسلمان در شهر کربانی هندوستان که دو نفر از طرفین بقتل رسید
عزیمت پانصد نفر از قشون الدربشا با توپخانه و توپخانه بطرف کیپ سردار محمد ایوبخان از راولپندی بکشمیر رفته در کوه مری محض
خوش آب هوائی اقامت جست طغیان سیل در (بهاکلپور) و اتلاف چهار نفر از غسل اهالی وغیره وقوع زلزله شب فیروزپور
روز ٢٤ جمادی الاول در بادیه دارجلیک نیز شصت نفر بسبل تلف شدند شدت طاعون در بمبئی و تخفیف ان در پونه
قحطی و غلا در پنجاب ہند و رفع طاعون کسر آب در گجرات و خشکیدن زراعات فتح شدیدی اسمیت رماه در یکی بسیاکر
از عساکر انگلیس بقتل رسیدند ایضاً جنگ بویړ که در فاریج لیدی اسمیت و شکست و عقب نشستن سپاه انگلیس محاصره ترانسوا
شهر (کمبرلی را که عساکر انگلیس در آن نقطه محصور بودند خراب نمودن انگلیسها ببسم تلگراف بوئر را در حوی (لیدی است)
مجروح شدن (لارد میتهوهمن) انگلیس در جنگ بوئر که مدتی بر سر افاده انمجال آمد خراب نمودن توپخانه انگلیس چند تو پخ بوئر را
جنگ بزرگ عساکر ایندولت در کنار در یا (مادر) و غلبه ترانسوایان که کرنیل (دون) انگلیس با ١٠ نفر سر باز بقتل رسیدند
امداد اهالی (ویلس) افریقا بانگلیسها شکست عساکر لارد میتهوهن و عقب نشستن از داخله ترانسوال جنگ جنرال (فرنچ)
و سپاه او در نیا پورت و غلبه بوئرها که تا ہنا در آن جنگ صد مقتولین و مجروحین ترانسوایان هشتصد نفر رسیده بود
زخمی شدن کپیستان (ماسلی) انگلیس و اسیر شدن جمعی از سپاهیان بدت بوئړها که با کمال لطف بآنها رفتار میکردند هجوم ا
بوئړ در (سفانکت) بعسکر انگلیسها و کشتار زیادی از طرفین ایضاً حمله بوئړ بنقطه (رنویت پس مریعیت) که سه نفر افز ر
چند نفر از سپاه مقتول و مفقود شدند منصوب شدن (لارد گورزون) بفرمانفرمائی هندوستان مسکنه اردو ی جنرال
(بولو) از ترانسوایان و بقهقرا عقب نشستن و بقتل رسیدن انبوهی از سپاهیان او که چهار عراده توپ نیز بمیدان گذاشتند
و بضبط سپاه بوئړ آمد ماموریت (لارد رابرت) و (لارد کچنیر) با قشون زیاد از انگلستان و ہندوستان جهت فتح ترانسوال
و حازم شدن در ماه جنوری که کیپلی رسید چند فتح نمایان کردند و در اواخر ٣١٣١ شهر (کامبرلی) و (بلومونتین) پایتخت
او را نج را لرد رابرت متصرف شد که شرح آن در محل خود بیان می شود (المان) رفتن امپراطور ایندولت بلندن و
مراجعت ببرلن یافتن مامورین ایندولت در ایالت شانخ تونع چین سمت تونخین فرانسوی کوه کوچکی از الماس و چند
معادن دیگر از طلا و زغال سنگ و مس و غیره مشخص کیپیاکری در شهر باد المان از چند گونه گیاه و خاک اشیای مخصوصاً
زغال سنگ ساخت و از امتحان بخوبی درآمد (اطریش) اظهار بیطرفی ایندولت در محاربه انگلیس ترانسوال
(فرانسه) هیجان این دوله از سویس چین بقتل کشیشان بچی و در تهیه فرستادن سفاین جنگی و مستعد او حرب شدن
(ایتالی) قتل شاه بیلان که قاتلش بدار آویخته شد و اظهار بیطرفی این دوله در مسئله رویداد مملکت ترانسوال
بقیه (انگلیس) گروهی از هواخواهان انگلیس ٣٣ نمبر ر پوند جته اضافه نمودن قشون داوطلب برای جنگ افریقا
در لندن محاضر نموده تسلیم دته کردند (لارد ولزلی) سپهسالار لشکر بریطانیه خدمت و ریاست این مطلب بر عهده گرفت
حمله ترانسوایان در نقطه (افیسن) بانگلیسها ایضاً وقوع جنگی در توکیده و قتل ١٢ نفر از سپاه انگلیس شکست خورد
و شش عراده توپ نیز برسم یادگاری از دست دادند ایضاً حمله بوئړ در نزدیکی (رینوزلند) بکاتلی که سنگر انگلیسها بود و غلبه
نمودن آنها و شکست عساکر تحت فرمان جنرال فرنچ انگلیس اعلان کا ذ بانه سر دار سپاه انگلیس در افریقا که صدو پنجاه فوج
تازه


نسخۀ سوّم عین الوقایع صفحۀ ٣٢٤
تازه انگلستان با توپ پیاده ده روزه با مداد میرسند و حال انکه سی هزار قشون بیشتر در بین راه نداشته سه نفر جاسوس انگلیس کچتم
بوئرها وجه را کشیده تیر باران شدند از شکست های پی در پی انگلیس اهالی استامبرک و پوتو لند بنای سرکشی را گذاشته
محاصره دانستن بوئرها شهر لدی اسمت را که بضبط انگلیس درآمده بود هفتدهم دسمبر سپاه بوئر اردو جنرال (کاتیگرا) را
محاصره و انگلیسها را دو چار اشکالات نمودند و دوازده عراده توپ انگلیس را با کرنل (بولک) و سیصد نفر از قشون در
نقطه کلینسو کوفته و ژنرال بولر نیز شکست فاحش خورد بطوریکه از سپاه او ٤٥٢ نفر مجروح و ٢٤٣ نفر مفقود الاثر و دویست نفر
اسیر و صد نفر متجاوز مقتول شدند و بعضی توپخانه او هم بضبط ترانسوالیان آمد نهر انسوا را ز استرالیا با دسته قشون کندا بمیله
روانه ترانسوال بودند لارد کیچنز از اعیان مصر و راه اسکندریه توسط جهاز الیس ده رد با رت ! کرنل کلی کنی از انگلستان
محل جنگ شتافتند و فوج نمبر هفتم را با انبوهی از سواران نظامی انگلیس مع توپخانه زیادی توسط جهازات همراه بردند
و تمام عساکر ذخیره انگلیس بلندن احضار شدند محاصره ترانسوالیان شهر میفلنک را حرکت جهاز کاسکن شابا عساکر زیاد
انگلیس بطرف افریقا لود را برت سپهسالار تمام قشون افریقای انگلیس مقرر شد ولار کیچنر بکوماندۀ میدان جنگ مأمور
اند که این دو سردار افسر بزرگ ملت انگلیس بودند حمله ترانسوال بسپاه (مارتمه) ژنرال انگلیس روز ١٩ هشتم عبور از پل تو کیلاکه
شکست وارد آمدن بسپاه انگلیس ایضاً شکست جنرال (بلایارد) در کلینسو فراهم آمدن سپاه زیادی از ترانسوالیان
بد منه رودخانه مادیرا که بکلی راه آب و نان بسپاه انگلیس قطع شد اجاره کردن دولت انگلیس جهازات زیادی را جهت حمل نقل
عساکر و آذوقه و توپخانه زیاد بخصوص دو جهاز نامی (سحرک) و (بریتانیک) را حرکت چند توپخانه ممتاز از لندن توسط جهاز
(منچستر) جنرال فرنج در ٢٨ دسمبر نقطه جسعان کن) را بضرب توپ پست نمود اما بوئرها با انوا بکه بنجهار زرع دور تر بود
حمله آورده او را عقب نشانیدند ایضاً در ٢١ جنگ سختی در نقطه (کولا) اتفاق افتاد و شکست سختی بعساکر انگلیس رسید
و دو توپخانه آنها را ترانسوالیان بضبط خود درآوردند و دویست هشت نفر اسیر گرفتند در جنگ لیدی اسمت ٢٢
دسمبر ایضاً شکست بسپاه انگلیس رسید ماموریت (پرنس فرانسیس) مقیم تک با عساکر ابا بکمکی خود و توپخانه زیاد معصد مقدصد
نفر سپاه بحری بجنوب افریقا که تعداد سپاه انگلیس در میدان جنگ ترانسوال بصد بیست یکصد و ده هزار قشون بیری و بحری رسید
و دیگر هم قشون داوطلب ملی و قرضیه از ولات اطراف و غیره فراهم میکردند و سپاه غیر مستا وند که در حقیقت تمام قوۀ و قدرت
دولت انگلیس پیش از آن نمیشد که بعرصه ظهور رسانید ولی رعب خشم شیر دل سپاه برطانیارا مضطرب ساخت بطوریکه هر یک نام و پاس و
ناامیدی از زنده گی باوطان خود گوشه دولت انگلیس این هیجان آور دند خصوص اغلب اعیان و وکلاء ملت که تصدیق جنگ با
ترانسوال نداشتند این ایام ملامت و سالیز بوری صدراعظم و اعضا پارلمنت محدور میشدند و دولت را در این اقدام ملامت میکردند
باری همه روزه تنور جنگ در افریقای جنوبی مشتعل بود بعضی اوقات انگلیسها یا زور با کثرت غلبه میکردند و گاهی طوایف بوئر مبعثوه
شجاعت و رشادت فاتح میشدند بمدسته قشون انگلیس که در (جبولری) اردو کشته محوف شده خود را عقب کشیدند
جنگ سخت در حوالی لیدی اسمت و تقدم جستن ترانسوالیان فرستادن حکمران نیوزلند چند فوج قشون بکمک سپاه انگلیس
در و دفوج نمبرده انگلیسی (بنپورت جنگ سخت در (کلنتر) که توپخانه انگلیس خواب از عهده برآمدند و بعضی استحکامات
بوئر را ویران نمودند اما فتحی میسر نشد نا خوشی حبس در افواج انگلیسی مقیم دریای (مادر) و نیز نا خوشی در سسپاه قشون سواره
محصور


نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۲۲
محصور ماندن (لارد میتهون) در نقطه (مادربور) و غصب بونیه برطرف دریائی کوسیر که مورر (کنگدن) و کهستان (واتسن) را
زخمی کرد ز فرداشتی (لارد ولا را برت ملحق شد بعهده با فریبا بیتی زقند جهاز جنگی کپتانی انگلیس درمیانه راه
بجهاز امریکایی رسید که از وقت و ادوات حربی بمونها میرد فورا او را اسیر کرده با نیرت آورد جنگ دیگری در دریائی کار دیه
ما در روی داده ترانسیلوانیایان میجنگیدند که سپاه انگلیس را مضطرب ساختند در (مراکه امیر کشمیر) حریق سختی روی داد که پانزده خانه
سوخت (محاماطه میسور) ب تاریخ دهم ماه مزبور معدن طلائی معاینه نموده در ۱۵ معادن پانزده لک روپیه طلا ارسال انکلتان نمود
ملگست (مهاراجه میسور) با نداره بود از عایدی طلا و غیره که کفافتی مجرد بانداز روزی هشت هزار غله درتبا آن کام میکردند
در پزیش سیصد پنجاه تیر زنوس محلا زده خوارک شجاعی از دول خارجه اروپا در آنجا انگلیس احانه رسیده بود صرف میشد شدت زلزله
در حدردیه که از پوست آمد و دطیون و سیصد هزار پیره کثیر تاجر شد در کچورتطور غی باین که چهار راه دا آورد د بتاریخ ۲۱ دوره
دو نفر دیگر وفات یافتند تو سینا کوه سه نفر راه زنان اگر شمار نمودند و با چند نفر دیگر از راه زنان بسه سه نفر پیشین برفقه
اسیرغارت کردند قصبة تصویر (لارد لندون) بکلکته جمیع اوراق وجه اعانه در کلکته و سایر د میندند مجرد سر جنک
ترانسوال که افواج ریاست سرمونیز بکها به خوار خوار داده (رولا رولابرت) افریقای بجاز باد که باهت قوت قلب
عساکر میدان جنگ شد و هفده هزار قشون انگلیس بار دوی جنرال کرانچ سردار جنگی ترانسوال حمله بردند و د پیرانه جنگیدند
و ژنرال (تولر) سردار انگلیس تپه های سمت یمین (کالتسو) را که در تصرف بورس بود بقبضه خود آورد و راه آهن رودخانه
ما در را که بطرف شهر (کمبرلی) میرفت و بوئرا گرفته بودند انگلیس ما متصرف شدند و آغاز حمل لشکر و مقام حرب بطرف کمبرلی نمود
جنرال (کرانچ) نقطه (مادر فونتین) را واگذاشته توپهای سنگین خود را با جمیع محصولات و مقاصر بی نیز حمل ما در د شیرک
سپاه را با خود داشته سایر سپاه را گفت بطور خود سر پراکنده شوند با آن نجنرال سیس قراول تعیین نموده تمام قوای
حربیه خود را بسته از رودخانه ما در عبور داد افواج انگلیس که برای قطع راه مامور جلوگیری (کرانچ) بودند با میر قراول
بوئر حمل بردند و جنگ در گرفت ترانسوالیان طور جنگت گریز مدافعه میکردند و سپاه انگلیس نیز آنها تعاقب کشید تا روز مدار
۱۹ فوریه در قرب (کودوس راند) جنگی واقع شد که شش ساعت زد و خورد بود تا جوائنده سپاه بوئر از خارج پیدا شده انگلیسهارا
شکست فاحش دادند بعده مجراتی در جنگ کلتر دیسر لارد رابرت نیز بقتیل رسید و چند نقطه بین پادر برک و کودوس راندرا
متصرف کشد و پنجاه نفر هم اسیر گرفتند و ۲۰۰ نفر را کشند اما به یوم تاسع عساکر (لارد رابرت) رسیده کرانچ و سپاه را
در (پادر برک) محاصره نموده با در چهار به توپ بستند و برها بانهایت رشارت طرف جنگ بودند تا اسپی از طرفین بقتی آمد
(علی کنی) صاحب منصب انگلیس در قلعه کود وسراند کنار رودخانه ما در روز شنبه حمله سختی بحرنج برد ولی دویست نفر از سپاه انگلیس کشته
و سیصد نفر مجروح شدند تا نا چار عقب نشست در روز یکشنبه تمام عساکر انگلیس متوجه حمله در ماهرت در آن نقطه محاصره شدند و با پنجا
عراده توپ بنای گلوله ریزیرا گذاشته و سیصد نفر در آن روز از سپاه کرانچ مقتول شدند ناچار روز دوشنبه را (کرانچ) برای
دفن مقتولین خواهش متارکه جنگ نمود (لارد کیچنر) که در این رو و بود مهلت چند را بگرانچ نداد و گفت یا باید سلیم شود یا اماده جنگ باشد
کرانچ ناگزیر بی بجنگ دار باد جودیکه هم دست همراهان او هشت هزار نفر نبودند با کمال رشادت در مقابل پنجاه هزار عساکر انگلیس جنگیدند
اما از بدبختی آنها واگونهای پرآزوقه آنها در حرکت بین راه آتش گرفت و شبانه سوخت و از امداد مایوس آمدند روز دو شنبه درحالی که
ترول را برت


نسخه سوم سراج الوقایع صفحه ۳۲۴
فردا رابرت بارد و رسید فورا حکم شلک داد کلوله ریزی داد از تمام توپخانه بری و بحری انگلیس باین شش قرا نیز انداخته چون
شام اردو ی کرانج هزار یارو بود صدمه زیادی بسپاه بوئر رسید اما ابدا تغییر نجا انها روی نداده جنگیدند و جمعی از طرفین تلف
گردیدند خصوص جنگ (ناتال) بروزه ۲ کقتل زیادی واقع شد تا روز ۲۷ که کرانج نیز در ضیعت جوانان بوئر را تسلیم
راضی کر دبیلو جلار و رابرت نوشت که درصورت تسلیم تمنا دارم با من بطور مقرراسلوک نمائید و عیال و پسرم بافدا ئیکه دارم
در هر نقطه از خود دور نباشند تو و رابرت شرایطه او را پذیرفت آنوقت با چهار هزار سپاه اقی مانده تسلیم شد( لاردرا برت)
ژنرال ( پریتان) را بمهانداری او و خواص همراهانش مقرر نموده همه را بشهر (کاپ) فرستاد مابقی بوئرها عد ابرجا
هزار که اسیر شدند از جمله هشت هزا رسپاه کرانج بعضی کشته و بعضی متواری گردیدند و از جمله اسرا چهل وهفت نفر صاحب منصبے
یکی آنگا و دیگران بوئر بودند نه توپ نه پوند وغیره و چهار عراده توپ سانتیتری کروپ نیز غنیمت انگلیسها شد اما هما نفر
در این جنگ گشتن دادند و این فتح (پا در برگ) را انگلیسها بفال نیک گرفته تلگرافات و شاد مانیها بتبریک یکدیگر در ایالت
گفته دسته دیگر از سپاه بوئر ظل بمال قرب (بل تو ردپ) را متصرف شده سد راه ژنرال (بولر) از چشمه می گردیدند
و با توپهای بزرگ خود بتیر اندازی مشغول بودند تا روز ۲۲ و ۲۳ حمله سختی آورده ژنرال (بولر را ) با سپاهش عقب کردند
بلیدگرفت از طرف دیگر ژنرال (فرابان) شهر (جمس) را و سواران بوئر را اسیر کرد دسته دیگر سپاه بوئر مشغول محاصره لیدی
بودند در در آخراه فوریه شهر(کالبرک) بتصرف سپا انگلیس در آمد در اوایل ماه مارس طالع لیدی اسمت از محاصره آسوده دست
چون بوئرها عقب نشستند و عساکر زیادی از انگلیس با ماباد قشون سابق در ان شهر درود کردند و کویا مجدد انفتح شد که در انگلستان چراغان
و آتبازی و شادمانیها عمل آمد (افریقا) تنبه جنگ غایفه بوئر ترانسوال برضد انگلیس و اخراج کردن مامورین متعددی ان
دولت را از دیار خود بطلب ازادی و حمله بردن بعسکر سرحد انگلیس و قبول اعلان جنگ انگلیس که در اول شرط شد دو انگلیس بقوه ی
وسپاه ببر طانیه کبیر با آنها طرف محاربه شد و از عساکر هندی امداد نخواهد چون تمام جمعیت ترانسوال متجاوز از چهار صد هزار
نفر نبودند و هم جهت بیانی مدافعه انگلیس و محافظت بلاد خود تنیسه چهل هزا ر سپاسید یدند اعلان رئیس جمهوری ترانسوال بسردار
انگلیس مقیم (التی تيم) آخرین خطه آن مملکت که درطرف ماریم ست باید قشون خود را از آن نقطه بردارد آردوی اول ترانسوال است
ریاست ژنرال (کرنج) بوئر بمیدان جنگ حاضر شدند آمدن سپاه زیاد ازانگلیس بهر نقطه سرحد ترانسوال و حمله آنها سخت تبان
ژنرال کانیکد شبهاست امیراک و شکست فاحش سپاه انگلیس (کرنج ) در آن نقطه و عقب نشستن متصل رسید هفتصد فرسرها دو سه نفر
افیسر و کفتا ر شدن سه عراده توپ مرغوب نهایت شجاعتاً بوئر عبا شدن اطفال و بالغ و زنان ملت ترانسوال برای
مدافعه که الحق آن طن پرستی طایفه بوئر بینا عت افاغنه در جلوگیری کیت پازد چون در افغانستان هنگام جنگ با نگلیں عضانا
ملک وملت بر شوه وهوا عید انگلیسها فریفته شده در راههای آنها وعوام فریبی اقدام کشد اما مات بوثرا زکوچک و بزرگ با یک یکی پی
مردانه وارد امن همت بمجرزده مجا حفظ وطن سد سدید در مقابل حملات شدیده عساکر انگلیس شدند حاضرنمودن سهوارترانسول چنده را
توپ وتفنگ المانی و فرانسوی را که سابق بخریده بودند در سید ان جنگ برای دفاع و شکست خوردگیهای انگلیس در جا از شجات
سپاه استحکام توپ تفنک آنها که مرغوب تر از اسلحہ انگلیس بود همگستی چهار ہزار نفر اشخاص از اهالی (خری ستین اریانا
باترانسوالیان در محاربه با انگلیس تخطی در ایالت بیساسه افریقا که اهالی واجب لرعایه دولت هلند عساکر ترانسوال بسلابح
مدافعه


نسخه سوم
سراج الاخبار افغاني
صفحه ۳۲۷

مدافعه زیاد در شهر (کامپرلی) دایو طرنشین پای شمت (اورانچ) که سیمون سردار انگلیس را با جمعی سپاه ان دو گشتنه
و برجی را اسیر نمودند عاقبت از کمی آذوقه و قلت سپاه عقب نشستند و در دوه جزیره باب یاری نقاط نامی نزدیکی رود خانه دال
بضبط بر و رابرت عساکر انگلیس درآمده سبقته همرامی انالی آنجا (ناتال) شد که با قشون انگلیس مساعدت کرده راه و آذوقه
دادند تدبیر بر و رابرت و شجاعت لرد کیچر هم دخیل بود (امریکای کشف اداره شرکت گدایان در شهر (نیویارک)
با انواع دست و پای چوبی و لباسها ساخته شده بوده با پنجرار دالر س شهر آراویزه آهنین و اشیا دیگر که گدایان همه روزه آنها را
بکرایه میبرده اند و بدان وسیله از مردم چیز میکرفته اند (بقیه حوادث چاپان) طایفه بوکسر در ماه ذیحجه دربن سال دولت قبه عهد خود بر ضده
دول اجانب و کشیشان مسیحی که در ممالک وسیعه چین بترویج امور دی و قواعد ملتی نصاری مشغول بودند علم شهر است افراشته
چندین از راهبان نصرانی مامورین خارجه را کشتند انتا مخص عساکر سواره و پیاده روس و فرانسه که در آن خاک حاصر بودند باغیان
محمله برده آنها را پراکنده ساختند و سی و دو نفر آنها را کشته و چند نفر دستگیر نمودند تا مختصر نظمی دیدا د اما بفاصله چند یوم از تارا
بعیده طوایف بوکسر گرد آمده صد هزار نفر متجاوز حاضر شده قصد تصرف بلا و یکه اتباع و مامورین دول خارجه مقیم بودند نمودند
اینطور حسب شد که دولت دولتش المان و انگلیس و فرانسه و امریکا در سامراء و پانیان سفارین جنگی و شکر فراوان باستعدار حربها
بدان نقاط بفرستند اول استخراجی از خاقان چین بناصل نمودند که برای نظم مملکت شمایشکر ما خواهد آمد و بعد از نظم دادن
مراجعت میکنند خاقان نیز که خود را حریف یاغیان نمیدید و بقوت و قدرت خارجه امید وار سلطنت خود بود اجازه داد
لهذا دول مشار الیه خیال و عساکر خود را بطرف چین معطوف مامور شدند دولت ژاپون نیز که بمدار کار و جوان بخت روزگارد
بود بخیال اینکه دول خارجه قصد ضبط و تقسیم تمام ممالک چین را دارند مبادا بی بهره بماند با کمال عجله امر باحضار و تدارک قشون
زیاد نمود دول خارجه که بیداری و سید ژاپون را آگاه شدند از بیم اینکه مبادا بدون قصد مقدمه حامی ممالک دولت چین بشود
و سپاه زیادی بجلویری عساکر خارجه بیاورد فورا توسط سفراء خود از اعلیحضرت میکاد و در توکیو خواهش کردند که بیست هزار
سپاه نظامی خود را بداخله چین بفرستد تا عساکر متفقه دول فرنگ مشغول نظم بشوند آنهم پذیرفت در جا از انچاه هزار قشون سلم و شفا
سنه ۱۳۱۸ هجری (مطابق ۱۹۰۰ مسیحی) اسیا (افغانستان) ناخوشی سکته سردار حبیب الله خان پاد
عالیه افغانستان که بیود و حاصل نمود بروز و بائی در کابل از عفونت محبس های پر از دماء و تلاف نفوس نیا وی و تظاهرات
بکوهستان پغمان و ستالف و غد عن دکشتن آمد و شد و قتل طافو یک ندیم خاص که از روی اطمینان در غن را شکسته داخل ارده
امیر شد سربازان قراول او را کشتند و همان سربازان مورد مرحمت شدند برطرف شدن ناخوشی و ورود امیر بکابل در اواخر
جمادی الثانی اهتمام در معدن یاقوت جکدلیک احضار امیر محمد مجد الدین معروف که طوایف کوهستان عموما مرید و
پیر و او بودند و او را قطب زمان میدانستند بموقوفی داد و ستد پسته و مربیج و شیر خشت از رعایا بمدد آقا اند شه نا خشتیبا
تخلف در قندهار حکم ممانعت داکتر های امیر که صادر شد که برائت من ناخوشی بخاک هرات داخل نشوند شرارت افواج
پیاده سال نهمین رفته ژنرال غوث الدین خان که بعد تخفیف یافت فرار چند خیل جمشیدی بطایفه ستقی محال کوشان بجاکت روس
ابتیاع دو کا لسکه طرح جدید سپهسالار و حاکم هرات و هموار ساختن راه های اطراف شهر را رواج پول روسی در هرات که
سابق بقرار هس دادن ستد میشد رفتن شانزده لک قرآن بموجود اضافه مخارج هرات بکابل فروش بسیاری املاک مقداری
دیوانی را