[BLANK PAGE]


32101 045624432

PRINCETON UNIVERSITY LIBRARY

This book is due on the latest date
stamped below. Please return or renew
by this date.

JUN 15 2008

JUN 15 2009

JUN 15 2009


هو العزیز
این جلد مخصوص از طهران بعنوان یادگار
خدمت حصر مستطاب افخم اکرم آقا سید مجد الدین
مختار الدوله تقدیم شد فی ۲۰ شهر شوال المکرم
۱۳۲۶
[ILL]


ابتدا كتاب بحر الفوائد صفحه اول
این کتاب قابلا طلا حصة الامية
بتوفيق و بيا رى بن در عنايت
در عهد جمالسلطان الدفا جا جلد الله
اعلان
داؤ دست این کتاب یک روپیه کابلی است
هر که بخواهد از دفتر تحریر چنوبی
خاتمه
کتاب المعارف
ست
فهرست دوازده
كتاب
کتاب المعارف
ضياء المعرفة
قیمت
كتاب المعارف
عين الوقار
کتاب المعارف
رشك قمر
کتاب المعارف
گوشت بر
م سنایی بالا و داخله در نامچه
با شعا ر ان د بنجاب چاپ
میشمون عشرة ٤ ١ نسخه الیس
بقانُونَ اَثْنَى مِنْظَمِ بِن بَات
و تس الکیہ وادوا دوق گفتگو
دَدُوا ستايجا بهر نسخه بی


نسخه اول
صفحه دویم
الله
یااالب
کتاب بیان الواقعه

اولین منهاجنا النعیم هست بسم الله الرحمن الرحیم
قصدا ذا الیف نشر این کتا تبارک الذی بیده الملک و علی کل شیئ قدیر نیست هم : لا یموتان
سر نامه بنام کردگاری که فیض او بنظم کرده یاری
عالم از باده ام مست دارد ز قدرت نیستی را هست دارد
صفاتش گنجه توحید باشد سپاسش پیش از تحدید باشد
جمیع ممکنات از بذل جودش محیا گشته غافل بر وجودش
تمام ماسوا را اوست خالق بخوان نعمتش چشم خلایق
در لطفش بروی مردمان باز توحیدش همه کثرت هم آواز
عیان از ذره او گشته شی سزاوار پرستش نیست جزوی
مطیع امرا و مخلوق یکسر زعزش فرش و عرش ماه و اختر
به اتش از صفاتش بی نوایان بغیر از روزی او کی نوایان
محیط سفره جودش بعالم هزاران بنده اش مانند آدم
از آن بیجوی بخشش بی دریغے که باشد مهر و مه اورا طفیلی
ز جهل و خود ستائی چون برآیم خجل از وی هزاران شیخ و شابم
پس از حمد خدا و مدح جاندار تحیات فزون بر شاه ابرار
(محمد) شافع روز قیامت که شد بر امتان شمع هدایت
رسول بی نظیر آن مایه جود که هستی از وجود او موجود
دگر اولاد و اصحابش سراسر بویژه خسروان فی جهاندار
که برق تیغ او شد مشعل دین وزان بازار حق را بست آذین
فروغ ماه از مهر رویش ثنا خوان انبیا داود پیشش
دگر مهر سپهر نیک اختر همایون زهره آن زهرای اطهر
که باشد دخت پاک شاه لولاک و یک جلوه حسن در افلاک
دو نوزینش بجهان مانور در نین امم حاکم و سلطان بر حق
یکی نامش حسن و دگر حسین است کز ایشان عرش را در زیب و زین است
دگر نه خسرو اقلیم ایمان ز اولاد محمد شاه شهیدان
تحیات و درود بیحد و مر بهر یک باد تا هنگام محشر
اما بعد این بنده درگاه باری (محمد یوسف خان) صاجر هروی المتخلص به (ریاضی)
از اثر اوصاف و ستایش کبریائی در سن هشت سالگی بدار النصره هرات جزو اطفال دبستان شدم باندی مدتی
قرآن مجید را ختم نموده مختصر سواد فارسی و تقریر خطی آموخته گوی سبقت بمقاومت از همکنان ربودم و راه عشق بجودم
ذوق و فطرت داشت با من همسری اوریم بود از طریق گربهری
چاک بود در دامن از آلودگی
کرده


نسخه اول بیان الواقعه صفحه سوم
گوشه مجسم و آسودگی با کتاب و درس و مشق خویشتن روز و شب می نمودم بی سخن
انس با اطفال کمتر داشتم خود سرا بکسری پنداشتم باب و مام شاد از کردار من
قلب شان خشنود از رفتار من بسکه در حقم محبت داشتند شخم هم را بدل میکاشتند
چون بعضی از امورات دیوانی افغانستان بپدرم محول و مرجوع بود در سن یازده سالگی خود کفالت کرده از پیش میبردم و
گاهی از اوقات با برادرم محمد ایوب که شش یکسال کوچکترم بود بشغل اسب تازی و تفنگ اندازی می پرداختیم و ابداً
باشتغال سائر اطفال هم ترازو و کودکان همپلهیم عبرتی نداشتم و طالب مشاغل بزرگ بودم در دوازده سالگی بنده بود
که پدرم ترک مناصب و مشاغل دیوانی خود را نموده عازم سفر عتبات عالیات نمودند مرا نیز همراه بردند در این سفر مجسمه خیریت اثر
که متجاوز از هفت ماه طول کشید کام دل از عتبه بوسی هشت امام و چندین شهید از اصحاب و فرزندان
سید الانام حاصل کردیم و سیاحت بسیاری خطه ایران و بعضی از نقاط ممالک عراق عرب را نمود. منتھی المرام
مراجعت بوطن مالوفمان شد شرح حرکت و عزیمت سفر فیض اثر عتبات عالیات این بود
که دیوم صفر از شجند احرام مکه را ز دار النصره هرات عازم شدیم منزل اول کیزرک مسافت (۵ ف) دویم
روزنک مسافت (۴ ف) محل اقامت قریه در کران سویم ارک قلعه کوهسویه مسافت (۵ ف) و در این
شب که بکوهسان وارد شدیم خبر ورود عساکر دولت روسیه روس بخرم محاصره و تجویز و تهاجم در آنکه نگه و ساروق مردان
کاری خود را بطرف شدن با قوشون دولت مزبوره عار نمودند در این نقطه مسموع شد فرداً آنروز در راه گدره زیری عازم
کاریز تا یباد شدیم در حالتیکه محمد رضا بیگ حکمران کوهسویه با دو صد سوار و پنجاه نفر پیاده نظام بریاست حاجی نصیر محض
بدرقه و رسانیدن بخاک دولت علیه ایران و نه جلو تر انکه باغی ایمن بودن آثار رباط دو خاره بهمراه آمدند و با بجا در تا یباد رود
کردیم مسافت (۵ ف) رفقای راه که همراه بودند مرحوم حاجی میرزا غلام محی الدین و میرزا علیخان انشا کاپلی الحاصل روز
دیگر عصری روانه تربت جام شدیم خیلی جای با صفا بندیم نیمه شب وارد تربت شدیم مسافت (فرسنگ) روز دیگر بلشکر
اطراق شد مسافت (۵ ف) از آنجا بکاریز نو مسافت (۵ ف) لیلا دیگر بفریمان آمدیم مسافت (۴ ف)
از آنجا بحوض عطار آمدیم مسافت (۲ ف) بعد وارد ارض اقدس شدیم مسافت (۴ ف)
بر خاک بارگاه شه طوس تا زمان سودیم رو و جبهه در محل عاشقیم این افتخار در قیا بمما بس است کان روزگار را بپناه رضا شدیم
عشر محرم را بقصد اقامت خاص زیارت حضرت سلطان سر بر ارتضی علی ابن موسی الرضا علیه آلاف التحیة و الثنا نمودیم
در این وقت ایالت خراسان با نواب غفر انمآب رکن الدوله محمد تقی میرزا طاب ثراه بود و شاهزاده احمد میرزای معین الدوله
نیز حیات داشت روز تا در کار و انسرای وزیر نظام تبریزی خواندند همه روزه بدان فیض عظمی نایل بودیم روز ۱۳
محرم حرکت بسمت طهران شد اولین منزل شریف باد بود بعد طی مراحل بطهران در دو قصد اقامت ۲ ماه در تهران
سیاحت نمودیم روز اول برای اندیشه آشنایان رفته دویم در گردش بازارها و قیساریه ها روز سوم نمایش عمارات
سلطنتی پرداختیم روز چهارم سیاحت مساجد و مکتبها دولتی و درکانه و تلگراف خانه عمل آمد روز پنجم ششم بازدید
احباب کردیم روز هفتم تماشای میدان مشق و عساکر نظامی دولت علیه ایران را نمودیم روز هشتم برای سیر مدارس


نسخه اول بیان الواقعه صفحه چهارم
تربیت اطفال محرم که از قبل دولت بتعلیم فیزن مشمول بودند رفتیم در روز ششم بتجهیز اسباب دعریه بشیا و لازم سفر مشغول
بودیم روز دهم حرکت نموده برادر حضرت عبد العظیم مشرف شدیم لنجاه شام کاشیزاد بعد عظیم از دیو دادش در شب نیم
هر که اندر درگهش شبا بام آورده است تابق روز قیامت باشد از نار جحیم پس از فایض شدن ان مضجع نور در قدا منظر عزم حرکت بجا
فرسیم از راه حوض سلطان پل دلاک بقصبه قم در دو کردیم از خاک آستانه منقصه سرمه در چشم چون طوطیان شکرمشکر شان بیم
هستیم خنده دل همه زان شا ناله کوئی شراب بشه حیوان چشیده ام خلاصه ار قم منزل منزل از راه کرماشان بقصر شیرین رفته
وارد خاک دولت عتیه هوبه عثمانی شدیم بنقطه خانقین که اول نزل قلمر و دوست مرزبومست جزا و ادان تذکره و غیره که شهروم اند رفت
بودند نظر بفرم دیماس افغانی ما خیلی حترام منظور داشته و با نهایت احترام بشهر بغداد وقصبه کاظمین وارد شدیم بمنزل شیخ محمد
عرب منزل کردیم ده روز بقصبه اقامت شده در روز هاکا هی توسط راه آهن اسبی براسیاحت و داد و ستد بشاه دار از شهر
بغداد میرفتیم بمزار امام عظم وشیخ عبد القادر نیز گرا دارفته مقاصد دل حاصل نمودیم و قواعد قاسیه و زمه اسلام بجای آرد بله
اقامت ده روز بکاظمین و فیض زیارت بردن از راه دو چرخ عازم شمر من را شدیم و در آن جای طبر زیارت امامین الهمامین
و زیارت چاه مقدس حضرت قائم علیه السلام روزه شد د دو مجلس هم خدمت مرحوم حجه الاسلام عظم آقا حاجی میرزا حسن مجتهد
شیرازی مغرب ملت اثنی عشر شرف شده کسب تحقیق مسائل نمودیم بعد از اقامت شش روز عزم دحیت نمودیم بجندآ
بکاظمین در دو کرده دو روز فاصله عازم کربلای معل شدیم بنجف در دو قصد اقامت ده روز قرا دادیم
اگر چه آن ره ده ده له پیمودیم بتربت شهدای روی خونین سا سودیم زخوف پرسش در خیز ابائیان ازان زیارت معتبر د نوریزیم
و بعد از ده روزا قا مت زکربلا بره و جانب نجف رفتیم بسجا که بوسی سلطان لا کشف رفتیم چورخ محنت اندوز در آن
باستان علی تمجید با شفر رفتیم در نجف اشرف هم بصد اقامت مان ده روز بود و مجد د ا کر م مراجعت کردیم بوسطه در د د حان امامین
بیت و بخورد دیگر اقامت در یات استان ملایک مکان عصر ینوا سیده مقعد انتحت شد و دراین ایام دو معجزه از حضرت ابی الفضل
ظاهر شده و بعد از حرکت و مراجعت که بقیه کاظمین تتوجه ایران مشهد صبح در دور بکا نشان رسیدیم و بعد طهران در دو کردیم و نیشد ایکیم
در اینجا خبر وفات برادرم مجدا بو بے ہرات رسید و سندوز تعزیه اور اجبته گرفتیم و بعد از ده روزا قا مت روانه هرات شدیم وفات آن
ناکام پیش اندوه مقام اقارب و انساب شده بود و ابوی آنچه دی بهیچ کاری اقدام نفرمود تمام کار های دیوانی پوسید کی امور،
بردی با که ابا بتخویته متعلق بما خانواده بود با اموری نه بتى املاک خودمان گذارا بدستیاری عموی خود بنده مؤلف کفالت نمود در سند
بعد آن از دوفی از دولت فخیمه انگلیس بریاست کلنل پیچوی و مقصب ژرنال المزن بهرت آمد برای تعیین حد و د مملکت افغا نسان
و آنحال که با دولت بیمه روس معین نمایند ازسوار ماخانواده نیز مامور خدمت مصاحب منصبان محترم دولت انگلیس شد
مؤلف هم بدینجا ر مامور شده در میان اردو کفایت زیادی در خدمات را جعی خود بخرج داد و امیرخان هندی که مستقیم مخترم
کلنل پیچوی صاحب بود و حالا بطهران در بانگ روس مترجم مخصوص است در آن ایام بواسطه هم مذهبی با نگارنده رابطه دابت و
بعضی کار های دولتی صاحبان انگلیس از مؤلف نهان نبود واصلح صورت خود را نیز از نگارنده میخواستند و هم در آن اردو جنا
جنا بعالی سعدالدین خان حکمران عالیه ہرات بمعادله ہے صاحب منصبان دولتے از طرف امارت جلیله افغانستان منصوب پر قرا بود
و ریاست تمام اجزا و و خوانین افاغنه کها ر دو بودند با سفری الیه بود و ایحتی زحمت زیاد بجزر خوابی و الاحضرت امیر عبد الرحمان جانم
[SIDE TEXT]
جنا ب یعقوب علی خان مرزا که هیجان
نزد یک بطب رسیده بود وفات دارد
[END SIDE TEXT]


نسخهٔ اوّل بيان الواقعه صفحهٔ پنجم

و انجام امورات را جمیع دولت انگلیس محتمل شده و لقب خان صاحبی در ان اردو از امیر معزی الیه مرحمت شد و این شخص محترم
درای علم و سواد و ادب و معرفت کامل است از انجهته مجدداً بلقب وکیل الدوله مصحوب شد شرح حالات این شخص در ان ایام
محترم را مفصل دارم که انشاء الله در موقع دیگر بیان خواهد شد خلاصه بندهٔ مؤلف از هرات باشغال امورات مزبوره پرداخته
چشم پوشی در امورات اولی باز کرده بذوق ترقی احوال خود مشغول تحصیل علم جغرافی شدم قواعد مشق نظامی را هم اموختم
و بعضی الفاظ شکسته را نیز تحصیل نمودم امیدوار بمناصب که اکون امارت افغانستان بودم و خدای متعال میداند که ابداً خیانت
و خلاف امیر عبد الرحمن خان اقدامی نداشتم ایا چیزی که باعث اتهام اصلی خانواده بود دوستی امنای شیر علیخان بود
که زمان فرمانفرمائی انهمام با خانواده را محترم داشته و مرحمت شان در باره ما خانواده بخصوص پدرم مبذول بود آن منظور را
حضرات مغرض جهت قرار داده بنای اسباب ساز را گذاشتند و امارت افغانستان و حکومت هرات را بما قدری
کم لطف ساختند باز هم همان ملک و خانه و مزارع خود ساکت نشسته بکار کسی کار نداشتیم اگر بی هرات و ماموریتی
از حکومت بر جوع میشد انجام میدادیم و با اهل ملک وای و زندگانی خود گرفتار بودیم تا در سنه هزار و سیصد و نه هجری که
موشو جنگ بر سر اتفاق افتاد در همین گیرودار شکر کشی مدعیان بر اتهام ما افزودند اوّل کسی که چشم از ملک و عیال
و زندگانی پوشید ابوی مؤلف بود و بعد خود مؤلف بصوب ایران امد در افغانستان چند نفر عمو زاده و عمه زاده مرا باعیال
بگرفتاری دادند و اشیاء کارها شد تاد و نعزا انها را ببدترین عقوبت کشتند و چند نفرشان فعلاً محبوس سخت میباشند باقی حال
خلاصه روز کار ما خانواده در افغانستان سیاه شد پریشان و سر گردان مانده هر کدام بجائی افتادیم اما صبر و شکر پروردگار خود
دار استیم تا که از پرده بسرار چه اید پرون محض اینکه از برای مطالعه کنندگان این کتب بیان الواقعه مصیبت نباشد شرح
ما تم سر گذشت آن ایام را بیان نمیکنم فقط مقصودم تالیف کتاب و تعلیم اداب دست تا بیقه سر گذشت خود مؤلف
و مطالب دیگر برسیم در سن هیجده سالگی بیرت عشق مجوب مجازی بسم فتادم کم کم تنجهتی بدست و دلدادی نشان
فصلیحی شدم نه اینکه موافقی برای عرفا و قابل استماع اشخاص محترم اشعاری بنظم آورده باشم لیکن چون بلبل
بباغ و جغد بویرانه تا حدّی بکس بقدر همت خود خانه ساخته کتابی سر حدّی تخلص دارم بچهار صد غزل از حرف یا
الف الی آخر حروف تهجی بقانون ردیف سرودم از انجا که اهالی افغانستان مردمان با ذوق و عشق بازی هستند روزی
چند نفر از رفقای حستم محترم که بباغ ما مهمان بودند بمرتبه پیری بود آن منظومه را که از برای مطالعه آنها آورده بودند از میانه بقت
بردند و بعد از چندی اقرار دادند بر اینکه کتاب شما را برده ایم و اکنون نزد ماست اما اشعار او را بخود مینویسیم و اصل کتاب
بمستر و میداریم اما از استر داد قطره زدند مؤلف هم برای آن کتاب که با ذوق فطرت ساخته بود و ناحق از میان رفت
خیلی افسرده شدم و نفرین در حق آن مهمانان خاین کردم بزرگ آنها که آخندزاده ملّاغیاث الدین بود با دکته تیغه دیوا
مرضی شد و مرد چون در آن کتاب مدح ائمه علیهم سلام هم درج بود باز هم انرا حسد خداوند پیش امد کارها هم شکلی پیدا گرفت
ماده وای این گونه چیز ها نداشتم تا در این اوان که بخراسان حاطم از کثرت مدعیان و هرزه گی سخنوران افسرده و دلم پرشود بود شبسی که او را
انچه در سینه دز نام نطق و بیان برآید. بتجویز تالیف این کتاب همت کماشتم چو دیدم در بد هما نیز ابقا نیست ز هجرت هزار وسیصد هشت
شب جانفرسای هاز دل شنیدم از استاد زل که پنهان فی یجز و شید از ناسف همی میگفت کی افسرده یوسف
پیمان


نسخه اول
بیان الوا
صفحه ششم

بجان کو جمله دارشا و مانیست
بعاشق کی محل زندکانیست
و کر دنیا شود باغ بهشتی
ندردی زان بغیر از ناکزکشی

تعارف مسلکی عقبی طلب کن
دلی خوش از می یاب عنب کن
زاهل روز کار سحر پرور
وفا هر کز مجویان برادر

تو میخواهی که اهل راز کردے
باهل معرفت دمساز کردے
ز دونان و درشوا میشو باے
که وقف کردی از راز نهانی

چو این سوت از دل حزین شنفتم
پي تمکین او بستیک کفستم
دنان بسپردش دارالامانا
زسر بیرون نمودم مجریکی

زدم نیر حساب هر خیالی
شدم سرکرم سودا و مصایی
بترک ال و جا و پول داسب
مهیا کشته اندر کذا شب

در راحت بروی خویش بستم
بخلوت خانه محنت نشستنم
مدار زحق طلب کردم بزاری
که بنویسم کتابی یادگاری

بتوفیق خداوند تبارک
مر این مدعا امد مبارک
قلم بکرفتم و حال جوانی
یکا یک آشکارا و نهانی

حدیث عاشقی بکرفتم از سر
غزلها کفتم اندر وصف دلبر
ز تحقیقات و تاریخ زمانه
بیان کردم وقایع هر کرانه

در این دیباچه بنوشتم تمامش
که تا کردد اگر کامل دعایش
بنظم و نشر بنوشتم کتابی
سراپا مشتمل بر جذبہ ی

برای انکه فیضی دارد عا ید
نهادم نام او بحر الفوایم
چون در تذکره الشعرا نام شاعری سرور متخلص دیده شد

و بهمان نام در سرور ندیدم لهذا تخلص سرور خود را بریاضی تبدیل نمودم سمیجات این کتاب که موسوم بحر الفواید است
بعشق دوازده امام علیهم السلام به دوازده نسخه منقسم و هر کدام دارای مطلبی است بقرار تفصیل ذیل
فهرست
نسخه اول بان لواقعه شجریات مصنف کتاب
مشتمل است مشتمل بر دوازده سر کذشت و
دو نتیجه حیات

نسخه دویم ضیاء المواجبینی بر دوازده
حکایت شیرین و دو قلب سحا است

نسخه سویم عین الوقایع مفصل بر دوازده محاربه
که در افغانستان اتفاق افتاده و خود
مؤلف خاطر دارد بانضمام دو تحقیق

نسخه چهارم زهر دانش مستی دو انده بجز بدو
دوتواعد است

نسخه پنجم پرسش و پاسخ مبنی بر دوازده
ملاقات با علما و دایان لغت خارجه و دو قانون است

نسخه ششم فیض روحانی دارای دوازده جزو
غزلیات از حرف تهجی و دو نسخه ملحقات و رباعیات

نسخه هفتم شمع ابکار مرتبه و جامع دوازده
شراره و دو عنوان طوفان حیات

نسخه هشتم تجلیات متضمن بیست
مجلس دوازده بند مخمس و دو مخمس دیگر

نسخه نهم باقیات است حاوی
دوازده خطاب و دو مقصد شه

نسخه دهم پریشان رباب منقسم بر دوازده مطلب
و دو قصیده است

نسخه یازدهم اوضاع پسین مبوب به
دوازده باب و دو سیاحت

نسخه دوازدهم خاتمه کتاب مشتمل بر دوازده
فصل و دو شکر تا تاریخ کتابت

نسخه جات در دفاتر مذکور فوق بدون بهتان و نقصان بیان شده ابد العنایت و غرضی در خاطر مؤلف نبوده و بمقتضای آیه
دانی هدایه که حق سبحانه و تعالی میفرماید یُوسُفُ اَیُّهَا الصِّدِّیقُ اگر یوان خواب بحضرت یوسف علی نبینا بود لیکن
هر کایوسفی است صدیق است مکرمش کا ذبی درو باشد در غزلیات این کتاب موافق قانون شعری افراق داد تا
چکنه مؤلف که اکنون حلاوتی است کشمور حمر آفاقی است پسند عقل و عالم بشعر اغراق است و قدما میگویند چون اکذب
اوست حسن او لهذا از ان دروغ مصلحت آمیز معذرت خواست و در تمام الفاظ وحروفات مندرجه این کتاب من المبدأ الختام
خدمت مطالعه کنند کان محترم مستدعی است که هر جا خلاف کتب ورسم و قلمی بینند از راه مرحمت عفو و اغماض فرمایند


نسخۀ اول
بیان الواقعه
صحیفه
و خود ایشان اصلاح فرمایند چون گنجایش قدر همت خود بال و پر زند (اول سرگذشت مؤلف که مجملا ذکر میشود)
درسنه هزار و سیصد و نه هجری که والد مؤلف از هرات بارض اقدس آمد بجهات عدیده داشت که عنوان آن باعث درازای رساله میگشتم
محرم خواهد شد خود مؤلف نیز از اوامر و احکام آن زمان که امیر افغانستان باعث عصبانیت و قلت باری آن تکلیف اقامت هرات
ندیدم بر چه سواری بارض اقدس آمدم انا ملک مال و حشم و زندگانی و اسباب فراوان بود از نا چاری هرکدام درود بارض اقدس جلوس کردم
با مرحوم صاحب دیوان طالب شراء بود ملاحظه اینکه راه مجاورت و مرادات با افغانستان باز باشد بهانه نگهداری اندوخته حیثیات ایران
در آن ایام گفتگوی عزل صاحب دیوان بمیان آمد و از آمد کورش خان بپام امور چود شد سردار عبدالحمید خان افغان پسر مرحوم سردار عبدالله
بن سلطان احمد خان قتلی که در مشهد موثق دولت علیه ایران بود بتصدیقاخیال توطن نصف از اعیان جهه روزه اوقات مقرری هرات دا
و این مصلحت را عجما نه از بنده مؤلف پرسید رای ندادم مضربی امیر به قایند عذر موجهی اقرامی کرد اما مفید نیفتاد و عاقبت کاویش در میان
ولی تاکید بر رفتن بود زیرا که مخارج بیش از ما دخل را باید که شهرستانی جواب دهد نه صبر و سکوت القصه بنده مؤلف با سردار و سرارانی که آمدم
بارض اقدس حاضر و مقیم شدم هم در این ایام مسافر گرامی مؤلف در خاک داخله ایران و جا و خا رجه اتفاق افتاد که شرحش مفصل است
الا در برآن چند فقره کا و نجد و توسط شخص محترمی از دولت بخیرا نکلیس نگارنده را جمع مقدمها انجام دادم و مختصره ای نیز از آمدات دربار ریاست
منظور گردید با حضرت الا شاهزاده مویدالدوله دام مقاما براه ایران بایات خراسان منصوب قندارد بارض اقدس گردیدند روز ورود موکب والا
تا دو فرسنگی استقبال رفتم اثنای راه و الا جاه سهرابۀ آقای مویدالعلما رعایت در باره مؤلف فرمود که در امور و مرحوم امیرحسین خان شجاع الد
کسب تمثال درآمد، بود هنوز مشهد بود مؤلف ملاقات آن امیر جلیل رفته تمنای همراهی نمودم آنهم بشرط رفتن قوچان پذیرفت بقاء الله مرست
شجاع الدوله مؤلف هم روانه قوچان شدم و شب عید قربان بجنل فز بود ورود نمودم مرحوم شجاع الدوله موافق عهد خود مامور و مخارج ضیافت
اسباب و آذوقه مؤلف مقرر داشت مدتی را نیز با بی بانی صبتی با هم میکندیم در لوازه اعیان قوچان میگذرند مشق ورزیده منصور و مختار
و کوچه و بازار عنوان می نمود سرکار شجاع الدوله خواهش قبول آن دختر را فرمود مؤلف صلاح خود ندانم و این مطلب باعث رنجش خاطر آنمرحوم وانجبا قوجان شد
اما لطف خدا شامل حال بود بپداری تفصیل حضرت والا شاهزاده عمیدامیرزا ملقب با میرجان سردار با قابات الفت فرزند ارشد خود و شایق تر تعلیم عسکری
دو و نفر پیشخدمت از طهران بغزم رفتن مسر حد مشهد آمده و قوچان تشریف آوردند استقبالی معظم بپایه قریه فرخان بعمل آمد و در اینجا آنجا تدارک شده بود
صرف نموده بقصبه قوچان وارد بعد از چند روزی عزم سر حد شد پیش از حرکت آن میان گفتم گفتگوی سر حد فیروزه قوچان بین دولتین ایران وروس
پیش آمد و اقلانما هریت آن سر حد بمرحوم شجاع الدوله بیسی جمعیت سواران بپردازه و اینکار مؤلف راج شد لذا جوانان لایق و ندیده نظام را داخل خدمت
نموده و بقانون رفتار تعلیم آنجایی نقش فیس دادم چون خودم مقامنگل بودم نتوا خدمت شایسته ای تنها را تعلیم دادم تا چندی نامهری که سزاوار احساسات
این انعام و جناب جلالتماب اجل اکرم میز امجاتیه خان ناظم الملک از طهران مامور انجام دوست سر حد فیروزه تعیین سنون خراسانا ز جانبا سمت برآیند
با رجال و ثروت و رسش و صدها که سرا نزد قزاق از سمت عشق اباد آمد و هیجان عده و شمس العده پذیرای آن ندیده شدند تا حرکت بجانب خیره
منزل اول که قریه ما روچ میباشد قنا شد فردای فرسنگی شاهارو عمل اقامت ارد و شد فردا که عازم درول آباد بودیم خیمه سکان که باریش عشق آباد چیده
گرد د دشت النشار شجاع الدوله زیرینه است دئیس کمیسیته با آن حشمت و جلا که دارا بود گرفتار چنگال این گروه شد و تم این قضیه وظایف حماس دریات
انا شیرانه فاتح مبلا بطرق ممران لای میدهد دیگر ان شیک غرور و خود ستا نمایند ولنا اقتدار دوست خود نباشد با اساس نیازه اقدا محقاحل میشود وقت
موسم تغییر داری بجا آوردند مخلصان پیش از طرف روسی عطف شجاع الدوله و حکومت قوچا مصوب شد و منو نامصور نقشه سر در فیروزانی
در این گیر داد سوار مست مشهد و منابع ممتد و حسار مؤلف باعث در صلاح میگام حرکت ارد و انغا مرق این استغاثه جواب این برا سیطرح این حقوق دو شجاع ادویات
از خجالت خاوری شیب مقام سبک سرق آن دول موکو موف مانه ها تاقی مقشر تاچون این میت طهاری افتاد بپوجان در از وای زیاد وا با قیاول دادند و ناگوار
قال الله تعالى نظر هذا لينا ونوخار لكم (آمين)


هفتم
المعز
صفحه
نسب نامه این بنده درگاه آله (محمد یوسف) المتخلص بریاضی ابن محمد حسن خان بن محمد اکبر خان بن محمد
اسمعیل خان عسکر افغان بن عبد الرحمن خان بن عبد الله خان بن هدایت خان بن حیات سلطان
الشهیر بفیروز خان که در سنه یکهزار و پانزده هجری پادشاه ابدالی بوده و سلطنت او مشهور و معروف
تمام آفاق است وسکنای این خانواده بعد از انقراض سلطنتشان بشهر هرات در محله خواجه عبد الله
مصری و در خارج بلده مذکوره قریه چهار باغ تر کها که موسوم بفیروز آباد است بوده
و آن قریه موروثی خانواده ما واقعه در سمت شرقی و جنب شهر هرات است
که نشو و نمای بنده مولف هم در آنجا شده
ز جور چرخ پراکنده ایم در گردن
عمارات و باغات مؤلف اکنون بخرابه
مبدل شده
و والده نگارنده از طایفه افشار بنت مرحوم میرزا رضا قلیخان ابن حاجی آقا محمد خان معروف به حله که در عهد نادر شاه بهرات توطن یافته و اند و در
زمان مرحوم حسام السلطنه مقیم بدوستی دولت علیه ایران شده اند مجددا بمهاجرت اختیار نموده بمشهد مقدس آمده اند اقوام و اقارب ایشان
در مشهد و هرات زیادند


نسخه اول بيان الواقع صفحه نهم
سرگذشت دویم بنده مؤلف بعد در و د با من اقصی از دبر اشجاعہ خوشان نوبت حرکة عریان شرقی شد
بالهام خدا مشورت نمودم که ایا برای تحصیل مواجب و منصبی بطهران بروم یا اینکہ بہت مراجعت نمودہ بسہ املاک خود باشم جو اب
مشورت شش هم آمد بهر حظہ یارانه مکان خود در بر حسب تکلیف اهل و اظهارات محبت آمیز امارت افغانستان بعد از پست یوم
اقامت مشهد عازم هرات شدم سه نفر ابزاده و چها اسب داشتم در منزل اول کہ ہفت فرسنگی مشهد و قریہ حد بلاء بود در در کردیم از
بسیاری اسبابها که قد رنعت های گوناگون آنهمی دانید خسته تا بجلا وطنی افتاده و محتاج ہمراہی میری برای تحصیل معاش مجاہدات
بودم و با هم حکایت از روز کار میکردم خداوند خواست قدرت نمائی فرماید آن ایام آب قناه سعید آباد مسد و د شده عا نوار
دارا ساکن آنجا متفرق بودند و چند نفری از مردمان زبان نفهم وحشی باقی مانده بود بجهت دوری مسافت قصد اقامه نماز نمودم تا از
نماز فارغ شدم آفتاب غروب کرد جای حمام بود صرف شد بعد بفکر مال با و خورا که شب افتادیم هرچه جستجوی کردیم نقسمیم
عاقبت راضی شدم بر اینکه نان و جو بگرین کوتمان و کاه بگرین چینه آن بگرین بپوشند اسبها کرسنه با پاه و آدمها بتوانند تخاک بگیرند
قلعه نزدیکی بنود که امشب بفرستم خوراک بیاورند از دیگری سر خواب نهادم نا کا شخصی از وحشی های ساکن قلعه آمد آد محای
مرا آواز کرد که ایا فرابن شما رفیق با سواد دارید گفتند اراب با باسواد آست چه بخواهید گفتند انه شخصی وفات یافته و
قدری آرد جو د کوشت میش از خود داشته وصیت کرده آنها را کسی بدهیم که برای او قرآنی بخواند و ما هنوز گرد وفا فلز
آنها را پخته حاضر داریم بندۂ مؤلف فوراً از جای بر خاسته او را طلبیدم و قرآن کوچکی که همراه داشتم حاضر کردم بدین شرط
که از نان جو و انکوشت بآدمهای کارند و بدید بگرند قرآن بخوانم دیکند فرد دیگر دعوض انعام قدری کا ه تلاوت نمایم که اسب پاگتر
نماند روستائی گفت قدری کا ه برای گوسفندان خود جمعی کرده ام دو من با سها میدم در ترضمان چین با یک کوشت میش
بآد میکا شما خواهم داد بشرط انکه در جزر از قرآنهای بزرگ تلاوت نمائی مؤلف هر چه بخواستم باو حالی کنم که قرآن یکدست
قسم است با دیگر آمر توافق عقل روستائی و خیالاتان شدم که کتاب بزر که تواریخ عظمیم مرزا از تا یقا مرحوم منیع الدوام
کہ ہمراہ داشتم از جعبه آورم با و نشان دهم بلکہ عوض قرآن قبول کند آخر حاطر بشه روستائی قبول کرد اما گفت
من همین جائی شینم تا دو جزء انامأ بخوانے بعد از حصه حق الزحمه برائیم مؤلف نا چا قبول کردم دو دمن میتیم نودم که ارگوان
قرآن را بدست بگرینم با از یزد لا نخو میکند و اگر با همین کتاب بخوانم تاریخ نبی عباسیه صقویه بچی در و مردم بیچاره میخورد انیشم
آن کتاب را دست گرفتم ولا در روشن پیش آورده چند سوره که از کلام الله با سوره مبارکه پس که از قرآن حفظ داشتم شروع خوانی
نمودم و سطور و اوراق کتابا بخط بردم تا غنود روستا را خواب گرفت بعد فاتحه خوانده اول خواهش کا ه را نمودم میگفت
فردا میدم ہنوز زحمت دومین کاری با سبها گرفتم و آدمم انکشم نان جو د آب کوشت حلال آن شب و خود حوابیم هیچ
برخواست اول دو کانه بدر کاه یگانه جای آورده و بسی سجده نهادم که آهی شکر و سپاس دارم ہر نورا کہ تو انانی بر اینکہ اشخاص
محترم را در بین و امامیه بلقمه نانی محتاج فرمائی پس بر امر تو و و عایم ہنچہ رضای تست خلاصه از سعید آباد عازم زریان
شدیم مسافت پنج فرسنگ است یکروز هم انجا اطراق کردم که تلافی آن شب پیش در اید در فر سوار نز د ید او سفیار رگری
و گزارشی خود خدمت مرحوم مستوفی میرزا محمد حسین معروض داشته که مالک مزرعه مزبور بود نوشته فرستادم و خود دو باد شاه
شدم جناب مستوفی در خلاف محترم شان کہ با مؤلف نسبت داشته بعد از ان بقر بہ نذکورتد ار که حوض در باط و باغ و بار
نمودند


قصه
بیان الواقع
نسخهٔ اول صفحهٔ هشتم

نمودند که برای آمد شد کنندگان آنراه صعب نیاشه خداوند مرحوم مستوفی را بیامرزد از آنطرف بمدعی مرا حل منازل برسته درود کردیم اقوام واقاربیم
اعیان طلبه و قراء دسته دسته برای تمنی آمده و نگران بودند که چطور بعضی اوضاع و قواعد ایرانرا مؤلف در اشه بهر حال اسباب احترام در هرات
قربت تام داشت و خوشنود بودم و املاک ان مدست غاربین خود مان کما فی است مانده بود و اسباب زراعت و حاصل آن بمیر منظم بود و ما یه شست
از طرف حکومت و امارت افغانستان هم کم لطفی نداره مؤلف نه یکه مسته از مرحم مسیوم که سابق بنام بنده نگارنده و مقرره بود باز بخش آبانه
و آماده خود را فراهم ساخته دیدم ۲۷ و ۲۸ شعبان المعظم سنه هـ بجمع خوانین و روساء هرات و ارباب سرکاری بر سته و غوریابی تسلیم بر سته و سایر علیا و به
که طرف آشنائی بودند دعوت شدند بقریه چهار باغ تر کما که خارج شهر هرات واقع است و محل باصفا ملک موروثی مؤلف میباشه جشنی باشکوه فراهم
و انعقاد مجلس عیش شد هر شبانه روز تمام انواع اقسام مطبوعات شرب مجالس با بربط و تار و دف و سطو میر انه روند و سرودند و مرارنده
میبر رانده و تمام مهمانان غذای صحیح و اثمنهٔ پلو خاصه صرف نمودند و در هر گوشه توشه مهیا بود که با سته از تماشائیان و عیان محترم برگاشت
و در سمت یزدی این بزم سور را بخوبی چیده و سپر دیم قائم امانی وطن که در این مسئله همیشه میرزا یعقوب علیخان صاحب کار محترم ولایت تمیز سلیم رقم
و بهت و چند نفر اعیان دیگر شخصا مشغول انجام و پر چسنی این مجلس شادمانی بودند خداوند آنها را عوض خیر و توفیق عطا فرماید چون برگشتیم
و بای شدیدی بالفاظ یخته و ایران شیوع یافت عمری مؤلف که در هرات بود و بتعرض کرفار و مرهم شد این ایام پرستاری تمام بازماندگان مرحوم
اول بلطف خدا و بعد برشمهٔ مؤلف بود چنانچه اکنون هم هست خلاصه این مسئله که انجام یافت و کام یابی به قاری و اقرا بی و خرسند نگارنده دید
کارهای بزرگ دیرین افغانستان بود که نیر بار بوده و اطمینان در سمت آگاهی و بصیرت که از توجه پر وردکار و مجاست و موهبت رجال دولت ابدمت
ایمان آموخته بود امید انجام و پیشرفت آنان را داشت در میان مرض بلعمر سبب چیدن شدند که مؤلف را از آنفرست بازدارند منجمله شبان
بشر که ماه رجب سال که مؤلف شبتر پدر در خانه فوقانی که دو درب آمد و شد بسمت حیاط اندرون و دودمانه او سی طرف بایان دشت خوابگاه میو
بود و سه نفر از نوکران مؤلف پوسته حشت نام خوابگاه در حیاط چقوبت خوابگاه داشته نزدیک های فجر ترانه ہوش کر در بامصاحبه خود
مشغول راز و نیاز بودم ناگه آواز پائی از طرف باغ شنیدم کفتم جانور خواهد بود چیزی نگفتم بفاصلہ نیم ساعت دیدم مرد اشانه دو نفر از درهای بمان
مشغول کندن و برداشستن پاشنه شدند و پشت او کسی سمت باغ بجر نکنیز آنم بجا ایستاد آهسته از جای برخاستم تفنکی مخلو د ابرده که فرینکه
در میانش بود از طاقچه برداشته آمدم پشت یکدرب اول از روزنه نگاه کردم دو نفر که با کسرشان بعصبه لباس آدمهای خودم بود با خود
خیال کردم که دزد باین آشکاره نمی شود اگر اینها را بزنم مبادا آدمهای خودم باشند و فردا مورد ملامت خلق شوم که بکویند از ترس جان
آدمهای خود را گشت و از من کسی نخواهد شنید که اینها مشغول کندن درب اطاق بودند و سر انجام مجال زیاد بماند در بسته بقه انکه اول یکی از
آنها را آوار کنم بمحض آواز نمودن سارقین کریخته و آدمهای مؤلف از خواب جسته بجانب ادند مؤلف نیز در بها بازکر د متعقب سارقین دوید بابا
باغ رسید تفنگی بجانب آنها رها کردم یکی از آنها که بفاصله پانزده قدم دور بود نجبر زمین افتاد رفقایش همرایی کرده او را بردند و مؤلف با اینطور
چیا کانه متعاقب آنها میرفت از باغ اول بباغ دوم که رسیدم دیدم دیوار های چندین ایطوری شکافته اند که امکان آمد شد هزار دست سارمین
نه آنراه فرار کردند اهالی قریه و نوکران در ارمین مؤلف پیاپی رسیده ما شری نداست اینجا میخواهم سه سطر لغز کنده کان کذاب خود
سطی عرض کنم که آن دزدان شبا بچه امیدوار احوال نیامده بودند و الا در سایر اطاقها بقدری پوشش اسبا چیزی بود غرض از آمدن آنها
صد رسانیدن و اتلاف جانم بود و یا به مؤلف از اطاق چیا کانه تعقب آنها نمیدوید که اگر لطف خدا شامل حال نبود در سارقین در میان چه کان
باپشت درب باغ یا پی در قتان کمنی در سکت میشدند در انطور چیا کانه مؤلف آمد بهرچه بود میزوند تفت نمی آید آمد و کسی هم همراه نداشتم


نتیجه اول
بیان الواقع
صفحه ۱۱
که سید با طرف مقابل نباشد پس از حرکت مؤلف از راه چپنے و یتیم که بوده مثل سرقت پاچه دزد با از درب خانه خود در کرده تا خانۀ
او تعاقب نمود فردا صبح را پورت این وقایع را بحکومت ابلاغ نموده حسینعلیخان کوتوال و پیکر یکی ہرات از مسافه که در راه
آمد و شد دزدان را دید از انجایکه شخص صحیح درستے نیست و یطرفه اهالی و حکومت پاشه هر آچان شهر را پره گذاکر اینطور مجروی که بهر
پیر سید اطلاع به پیره دانیستر گذشت بعد از چندی معلوم کردید که یکیر تیر تفنگچه مؤلف برکف کینفر از دزدان خورده بوده و
محمد اسمعیل می عطار که دعوی حرامی داشت ہما نجا اوبور بوده پول زیادی کرفته معالجه کرده بود بعد از آن تجربه مؤلف در ہرات
دیگر فراهم شد که تا اینعد تر فراموش نمودم عشر محرم این سال که سنہ ہجری بود مجلس عزای ماسر آل عبا علیہ السلام
در باغ بنیان بستم سه اسیر با کردم برای آنکه مجلس ذکر مصیبت از طرف امارت افغانستان بلحاظ عصبانیت عوام افغانتر آنجا
قدغن و موقوف بود و باید در خانه مصیبت داری چند که عوام ندانند و یا تا ہم شیعان مملکت افغانستان و کلمات اسلامی سنتا
مردم همه وقت سر گذشت شیعه ان کربلا را میخواند و بعضی از مصایف کتاب روضتہ الشھدا میخوانند در امن و امان باشک میریزند
بدلیل این که مرحم تا کی شیعی نیاسیت دریک اور دینی موقوفی است محکم شرع که با کارهای یکی از دلال بخانه او مسطوره هم دو مایه ایا
محب در زیدن با و دا دستپره نگیر برسید اشداء المهمات انی که در میان اهالی عوام مذہب تشیع شہرت یافتہ کہ ملت اسلام سنی
انه اطہار را دوست ندارند مسمو عمی است در میان بیاند که عوام اہل سنت ذکر مصیبت اولاد پیغمبر را رفض کمان میکنند
و از اینجهته کیسرنامه ای دارنده واقعه خوز می شود که طایفه اوباق ہرات و ترکستان از یک متصرفی افغانستان که محب به نجا
که پدر مادرش میگو شیعیت اور احضرت کنند معلی صاحب بیا سوار میایند و مرا در پناه از او میخوانند و معتقدند که او شفاعت
ملت خواهد کرد و اولاد پیمبر اکرم را که در شان آیه تطہیر و د محبان و پدرشان شکر زمین و آسمان و قبرشان خاتم پیمبرانیات
نخواهند و جهه او کر یکنند پس در الفت که کسا ینزا که بین ملت اسلام و ثبت محمد۳ اسباب اینگونه احشه و شده اند
بگزریم از این مقوله در اواخر ماه ربیع الثانی اینسال که فصل انجام امور زراعت بود املاک خود را از زارعین سابق که در خیاب تو آلف تمام
حاصل را می بردہ و منفعت خود محسوب می داشته و اینروزها ہم آباد ان پس نمیدادند گرفته چند نفر نوکر و دهقان مخصوص آماده کردم
این مسئله پیشتر باعث عداوت زارعین سابق ما شد آدمخان نام الکوزائی افغان که نسبت خویشی ہم بجا نواده مؤلف داشت
و رئیس زارعین املاک بود یکروزی در چت نفر اقوام و پسرها خود را با چمل ہجا نفر زن مستعد ساخته کا و و جوے برداشته بدو
قطعه از املاک متصل باغ علی مؤلف مشقول بدر حبت شده بود بنا دنده از حالات آنها بمجرد یکهای پنج نفر نوکر خود که عازم جاسکنے
بدو آمده آنها را از دخالت باملاک خود منع نموده او در جواب گفت که اینمزارع عایش من است تایکال دیگر نمیکذارم بفرمی
و اگر امر ہی مؤلف او را بحرف پر آشفت و بادمهای خود گفتم کا دھا اور ا از ارمی مزارع پرون کنند بمحض اقدام نو کرها و
اینمتر از پشت بام و پس دیوار داناً و کوراً برو بار ریخته با سنگ و چوب دشت و لکه مرا در آو د یکا مرا میزدند بطوریکه عیا قول
حضرت طلاب اندیشه دیتہ جراحات و ضربه را نداشته در آن بنحاس یکی از دوستان حازم در بار بود اسبی سواره از راه میرز گشت
توی زد و خود و اسب را جلو آورده خود کش پیاده شد مرا سوار نمود و فرار کردم تا آدمهای مؤلف کمک فریاد خوردند لیکن
مكايت قوشون زیاد و که است که از لشکریار، در جنگ پیشتر کشته میشود چی رسد در دزدان و دو دسته یے شورشیان
و دوسه ار آدمها مؤلف شکسته بود به افراینو قایع هم آنها بمیدان خود را خون آلود ساخته بعرض رفتند از طرف حکومت اجرا
احضار نمودند


نسخه اول

بیان الوا
صفحه ۱۲

احضار نمودند در قم نور احمد خان پسر جناب سعد الدین خان حکمران هرات که با طناً خیال سپهساری مؤلف داشت موافق قانون مجریه افغانستان
در آنجا اقامه شهود خواست و جریمه هم برانجا تعیین نمود که اگر تقصیر آنها بود، صد تومان جریمه بدهند در باره نگارنده اعلیحضرت فرمود
دانست که آنها مردمان شبکوری هستند و مقصود شان بی‌اعتباری مؤلف است آن نامردان که دیدند مأمور حکومت بر آنها کامگار شد
و از قضا آن مأمور حکومت از نوکرهای سابق مؤلف بود یعنی برتها سخت گرفته شب فرستند دستشاوی به نام کردند مشروح بر این که
مؤلف با سردار عبدالمجید خان به همگدری افغانستان همدست بوده در اینحرکت سابق و آمدن حیاتیه او از ایران هرات بدستور العمل
اطمینان رجال دولت عهیه روس و از یگانه دولت علیه ایران است و با جنرال کورا پاتکین هم عهدی در تخریب افغانستان نموده که در امر
ولایت در ترغیب بدوستی و اطاعت دولت بهیه روس نماید و نقشه و ثبوت این مسئله را هم در دست شاگرد بودند و چند نفر مانع اقرار
شهادت نامبرده بودند از عدم طالع همین ایام باز سردار عبد المجید خان با چند سوار از خراسان و راه مکران بجانب کوشک دریا درین که
اسباب خیال و وسوسه دار حکومت هرات شده بود جناب سپهسالار فرامرز خان به به تلافی با سردار عبد المجید خان صد نفر سوار جهاد و
هشتاد نفر سرباز با تفنگ و ششکه و حکم جنگ بریاست شاه داد خان رساله دار و کنجز نگیستان علاقہ غیره عاصی بان سردی که دارند
فرست داد که دارند گور تابه بیاورده یگانه پنجه قرار کرده دولت روس ایرابضبط یراق او و پسرانش فرموده از انجا او را برفته
بروند تا بدستان او برسیم و این آخرین حرکت عبد المجید خان در شهر مقدس و خارج شدن از نوکری دولت ایران بود
معلوم است در اینمورد حرف مدعی مسموع خواهد شد فردا صبح آن شت در اقامت سپهسالار بروند و متلافی مؤلف را بطور کرده بودند که امداد
سپهسالار ملتفت نشده بود این شقّها در باره نگارنده هست لہذا چند آردالی با تفنگ و سرنیزه های بسته بحسب امر مؤلف تاخیر گدند
از قضایای اتفاقیه یکی از اقوام سابق بر این وقایع مرا بمجلس شته سواران دعوت کرده بود و قول رفتن داده بودم در این فرصت سواره به اسب
در وازه رسیدم و سه نفر نوکریم همراه است که بحز حسب بیان اطراف اسب مرا گرفتند پرسیدم چه خبرست گفتند سپهسالار صاحب شما را
خواسته گفتم بروید تا همراه شما بیایم گفتند حکم نیست شما را از میان شهر و بازار بیریم برگردید که از خارج شهر بارک برویم نیمیطیر را که پیمان کرده راه
از نهادم برآمد و با خود گفتم بدبدام افتادی زیرا اشخاص مقصری که برای کشتن میبرند در افغانستان از خارج شهر بارک برده میشوند و
یقینا اسباب تدارکی برام فراهم ساخته خلاصه بر گشته از خارج شهر قم و چون خلاف و خیانتی نکرده بودم بیجیر توهم که یارب چه خواهد شد
اما از انجایکه بحقیقت احتمال نگارنده بخطا و خواص بدکار حق بود اندیشه بر خود راه ندادم تا در وازه ارگ رفتم از پنجا اسب را پسر فرستادم خود
حضور سپهسالار رفتم آن سپهسالار با وقار که مرد یگانه و نیک فطرتی است تا مرا دیده دانست که حرف مدعیانم بهت است و مقصود ی دارند چون
هر روزه خود مؤلف خدمت سپهسالار موصوف بود و ناظر محترم محمد او که آقا خان از مجد دوستان صمیمی مؤلف بود مرا مطمئن بجهت اسپرہ اے
سپهسالار می نمود لهذا سپهسالار از در لطف و عنایت بمؤلف در آمده اظهار محبت فرموده اطمینان داد بیائیکہ حرف مدعیان را در باره شما
بدون تحقیق می شنوم بروید راحت باشید مؤلف خوشنود مراجعت کرده شکر تهی را بجای آوردم مختصری ازین سپهسالار محترم را بجهت
کنندگان کتاب خود بیان نمایم فرامرز خان سپهسالار بجز خواص و نوکرهای زمان فراری بودن مرحوم امیر عبد الرحمن خان بود وقتی امارت بهیه
افغانستان با میر معظم الیه تعلق یافت در سالہ کہ حکومت ہرات با سردار والاتبار عبد القدوس خان بود صرف اللہ را از کامل مناصبہ
منصوب نموده هرات فرستادند و بنیزه اول شخص با وقار خوش بان نامی کاہاں جلیل انکه از زمان ورود او بہرات تاکنون دشنام ناموس و مذهبی کسی
از او نشنیده هر عکس سایر بزرگان افغانستان که بدشنام غضب ال دشنام شان ہم طریقه و ہم کیش دشنام ناموسی و آئین مذهبی است و غریب است در ایران


نسخه اول
قسط ۳
بیان الواقع
صفحه ۱

امیرکبیر حبیب الله خان غایت شوکت بکجا نافذ خود موقوف دارند غرضاً این سپهسالار سواد فارسی هم نداشت و با وجود آن همه گرفتاری در غیبت و
مشاغل در امور قشونی هرات بواسطه است که دانشمند دارد باوقات آزاد و عبادت کوتاهی در غائله نداشته بنداد و دستم مخبرص این خود معین کرد
کلام الله را ختم نمود و از کتب فارسی هم قدری خوانده خیلی مهربان بر رعیت و سپاه است افسوس که اینکر ریشخصی جدید چشم تخم گرفتار شده
قدر گامهای دیگری و تاسف دوستان مغزی الیه کردیده است هذا حقایقه بر آمدم سر مطلب فردای آنروز که راپورت وقایع
ارک و کلشکوی سپهسالار بجناب سعد الدین خان نایب کلکور هرات رسید مرا با آن غربت قدمی خواسته مشاهدات آنها را در مراتی کذشته
جویانه میخان سخت ایستادند که ثبوت رابطه مؤلف را با رجال پوستیته روس و اولیا دولت علیه ایران نمایند جناب نایب حکومر چون مرد
بافضل و باسواد و تجربه کار است دانا بتجوز از قانون کششیت و ملت در دولت سطح داگاه است دانشمند اس محقق روز کار مباشه
ادعای مدعیان حرا تماما مجهول دانست و امر حبس آنها فسه سود و بمؤلف اظهار داشت که چون این مطلب از مطالب مهمه دولتی است تماست
که تحقیقات مسهل می آید در تشریح اینمطالب با میرصاحب عرض می شود و جواب می آید شما نیز محترما در حانی که بابل استید توقیف اشتیه
چون اگر اینکه در وقتی در حق خود مدعن بشود ما را میسکی از اتهام بیرون نباید بتکلیف جانب داری ندارم قضا مؤلف آنحوالی سر درب
خرآب بانه انتخاب نموده جس نظر شد و چهار نفر سرباز از دیوان افغانستان ظاهراً برای انجام هرست و خدمت وباطناً برای
محافظت مؤلف معین شدند سه نفر از آدمهای خودم هم همراه بودند رفقا و دوستان دیهان و صاحب منصبان محترم که طرف آشنائی
بودند همه روزه بدیدن می آمدند و هرکدام بقدر قوه از میوه و خوراکه و تعارفات و حوال کسی مضایقه نداشته خداوند همه آنها حوض
خیر کرامت فرماید خلاصه پست و سه روز تمام در آن نقطه بودم عاقبت دستنک شده عریضه بنایب حکومر نوشتم که هرگاه با وام بجانه
باید در این اطاق باشم بهتر آنکه تیجه کتابته تحصیل مسلم نمایم واکر مجو بنایبد بکابل بروم اجازه بدهید تا ته سفر خودرا بنم و اکر فرارکنم
دستور العملی از کابل آمده بفرمائید تا بدانم از قضا آنروز یکشنبه دو بار نفیر معمولی افغانستان بود که مهم باشند آنروز از طرف عمارات
افغانستان صاحب منصبان کلانه دینی بصرف نهار حاضر میشوند وقتی عریضه مؤلف رسید، بود هریک از خوانین وصاحب منصبان
محترم که حضور داشتند بجز مؤلف جواب سئوال کرده در خاست رہائی مرا نموده بودند همچو میرزا محمد ابراهیم خان مستوفی کل که فعلاً
بکابل اسه و فراست و کلنل نظام الدین خان رئیس دوفی از افوح مقیم هرات همشیره زاده سپہ سالار اول فغانستان که شخص فاش
زمان خود میباشه با بسیاری صاحب منصبان دیگر و مرحوم میرزا محمد شریف خان سررشته دار کل و سایرین ہمہ جہتہ وجہ باسعایش
و آزادی مؤلف کروه بودند پذیرفته کردیده بمبادی و بونی داخلی امحمدت مرا دوباره صادر نمودند اوّل کسیکه مژده را به طوطیا آورد یکی از
پیشخدمت های خود حکومت بود و بعد دیگران خبر آوردند و شخص مجلس را بپان کردند در آن اطاق مصرف چای آخری نموده وداع کردم
د بیرون آمدم واسباب رہائی مؤلف این شکل فراهم آمد منما تحققه نه شاید پیست روزیکان بدید مؤلف نیز رقمی بکا به موجه دایت
که نه ترک ملک مذہبت ددانه بخم را نور، دوانه از غرا به کس شم و انچه ہمراہ آوردم فقط سہ اسب دده نفر نوکر دو تفنگ خوب و
صد شصت تومان پول نقد سایر اموال و متروکات در ولایاته انچذ داشت همراه بازماندگان بهرات باقی ماند و در باغیبان بینوا
کہ اول شب برات بود بارض اقدس ورود کردم و اظہار تشکر خدمت بو کار غریبان از نجات یافتن خود نمودم ابد بنگاه اقامت میشه
محض حبت وطن وغیرت ناموس بنخیال بازماندگان هرات ، افتاده تعارف وسوقات زیاد وخریداری نموده بمجرد اتمام برآ
شدم باین عزم که میدانده و د ہرات عازم کابل شوم و خدمت خود را میر بردم شاید معهود زحمت بیابان شوم به تربت جام که رسیدم
دست برآباد
در اتفاقات محضر حکومت
کویند
رفته یکی از


نسخه اول
قطعه
بیان الواقع
صفحه ۱۴

رقعه یکی از دوستان خیرخواه با حقوق توسط آدم مخصوصی رسید که بعضیهای شما اظهارات خود را بمجلس ثبوت جعلی رسانیده اند و
بسر حدات هرات حسب الامر امیر عبدالرحمن خان سپرده شده که بمحض ورودشما را دستگیر نموده. بمعنی آیه شریفه خذلوه
فغلوه ثم الجحیم صلوه را در بابت شما معمول دارند این مکتوب که رسید مؤلف هیچ نوعیت آشکارا بجانب هرات ننموده
بکل صرف نظر و قطع امید از اقامت داجولک و اندو، کی افغانسان کرد اما آن مطلبی که دامن گیر مؤلف شد نجات اهل عیال از
هرات بود و غیرت ناموس انصاری مانع شد از اینکه عیال خود را در هرات بیاورم و دایماً از وطن بر گردم بدان خیال تدارکات و اسباب
سفری و دو سه نفر نوکر را با دو اسب تیز رو بجا دوستادم که توقف باشد و خود با دو نفر نوکر در شب هزار دراق و مسلخ خوب از
پیرامهر چابمان ایسل آباد پائین جام بسمت هرات رفتم در این طی مسافت که تا حومه بوم درو خانه و جنگل صدمه زیاد جثه عبور دیدم
و دو چار سفت نفر سارقین قطاع الطریق شدم چاری سبد الله الغالب با اینکه آنها از پناه درختان غفله یکدفعه مرا هدف گلوله قرار دادند
غیور کامل بر آنها نمودم در مقابل گلان بیابان شانزده فرسنگی راه را تشنه طی کرده خود را بقریه نزدیکی کشمیه هرات رسانیدم جاسوس
برای تحقیق فرستادم که بدانم ممکن است شبانه بوم عیال را از قریه محله خود حرکت دهم بعد از دو روز خبر آورد که قراول و جاسوس کومت
در اطراف حیاه پرسه میزنند و پوسته گذاشته شد و خبر حرکت شما هم در شده دارند و بلیغ مواظبت میکنند مؤلف که دید محلی میل بدر به رسیدن
نمیشود دانگاه نوکر و زارع مرا بدین قضیه قف میکنند مشورت با کلام خدا کردم ترک آن خیال اولی آمد مایوسانه بقریه بگیز که رقم صید غنجان نام
رحمداد کلانتر حکومت که اصلاحی خالصه آن حدود را پرستار بود مرا دید بنجال سابق که قبلاً با حکومت دارم و ضمناً نیز و ابر او آثار الطاف نام در بین
پذیرائی کرد فردا اول آفتاب از راه برناباد بغوریان رقم منزل کی از دوستان که سهم بودم در شب دیگر بمزبان آمد و گفت که از ورود شما امر حکومت
اطلاع دادیم باعث اذیت و آزار من خواهد شد مؤلف کفتم صبر کن بعد از صرف چای کاغذی خوانم مینویسم بحکومت و کاری هم دارم برو بده
جواب بگیر و خودش با مامورین چای کردم بزبان بزرگتر مانا، اشاره نمودم که این اسبها را فورا بردارند و دستی بکشند که حیوانها رفته نشوند و
دوبار، زین کنند و جوکها را ببند تا چای حاضر شد یکسات بصرف چای معطل نمودم بعد کاغذی برداشته بدین عنوان نوشتم
حمد و سپاس خداوند یرا سزاست که آویزا، از کل ذرات در هر قطره و حیات ممکنات دیده قدرت اوست نگشته دیار طی کرد از سینه خود چاک
درباره او مقدور و گفت است که کسی فرسنگ راه و لقه پشه میوه و بلطف ایزدی اورامانی نبوده حال که کشته را بدست در دامن میزبان سبزه ام
مهربانی است که تا آو پریشان حاتم دبیشی بقرائت کتابم پرداز د نام و نشانم را بداند منم چراغ منزل مقصود رساند اما نوشتم یاد شبی از بیخوابی من خجالتی
وز خاین بدست دستیار عزم غیر آسان است و تحمل باشم در احسان کنون سوار شده عازم راه بیابان در داخل خاک مقدسة پادشاه ایران میشوم تبلیغ بده
که هم کیه در تعقیب گیری از رفتم سخت باشد کجا میرد ریشم را سبراکت را بسته بنیز بان سپر دم و او رفت خود دیگر بستیم و سوار شدم برش تا در شیر
انجام دادم و بطرف راه سنگ دختر و دانه سوه خاف و باخرز شدم بیچاره در خاصه بخور آباد در فودم آدمی را بسیار ابرا داشته با عرض و تمس آمدم
در محلی یال و اطفال خود را از حضرت رضا علیه السلام استدعا نمودم و مدت ششماه در خراسان سرگردان کار خود بودم کتابچه فکزی برای آسایش حال خود هام
وجه تدبیری بخواهی اهل وعیال خود کنم مکوبینه با امیر عبد الرحمن خان نوشتم عریض حواله دادند تاد دفع نامه پست افغانستن که تا نجزا بالمعین شدی
و پاکت سه مهر توسط آقا محمد د بیر فرستادم جواب نرسید آخر قسما صریح مخطور را بطبع در آورده با فغانستان دیدم عرصه بخبر رسانید آکتاب در شده
اثر فدوه بحضرت اقدس همایون شاهنشاه ایران ناصر الدین شاه قاجار طاب ثراه المعرض خود، بسته ملحی کنداری کردم حضرت نا بک جواب فرمودند تا اقتضا
دارد در سهرابیش شابعی می آید که ترا در حریم فرض نمودم جواب مرحمت شد که شروع قنائت خود را بوا سطحه مملکت اقدس باید به مؤلف اطلاع دادم فرمودند
که وقت دورست


نسخهٔ اول بیان الواقع صفحه ۱۵
آمده شد در همت ببخشید آنوقت بعوض خدمات سابقهٔ امنیتی که در کابل و هرات بدولت فخیمه انگلیس از انها نواده بطور سربه
از جناب جنرال ایا طس قونسول مقیم مشهد استدعای نگهداری کردم اول وعده بحوت دادند بعد بنا باشتبا کاری مغرضین
اهل وطن جواب فرمودند که چون شما ختم بدوستی دولت امپراتوریس باهرت شده اید ما اطمینان نداریم و نفقۀ از نگهداری شما
عذر میخواهم اینجا هم که مایوسی رویداد عریضه در بار دولت علیه شانی توسط پست عرض کردم و عریضه نیز بنسبت پاشاه سفیر کبیر دولت
مزبوره مقیم طهران نوشتم مرسله جوابیۀ سفارت این بود شیر آلا نجاب محمد یوسف خان هروی مجار را بی درافت میدید
در جواب دوم مرسله شما اظهار میشود که این اوقات چون در بعضی ممالک دولت علیه عثمانیه سرگرمی و مشغولیت ببعض اتفاقات
از دیگر بتوان این گونه اظهارات را که در آن امثال شما ماموریت گرفت و یا معاش برقرار نمود انجانب خود را معذور میداند
زیاده زحمت است فی ۸ شهر رجب المرجب ۱۳۲۹ با لنیف دهم سجا نی شوال عین پاشا سفیر کبیر که بعد از منیف پاشا
بدر سلحانه مقیم شد عرايضی عرض داشتم هامی وکالت دولت علیه شانی را در خراسان نمودم رو در به الى آن که منتجات زیاده است
اینکه از خراب کاری مدعیان شخص محترم هم مرحمتی فرموده از وکالت دادن بمؤلف در خراسان استعفا نمود لهذا از اینکه از هر طرف
مایوسی رویداد و مخارج اسب و آدم و ابزا و و تعلقات مؤلف را نزدیک بکسالت رسانید از انجائیکه محکم تمیز د در اشخاص و ابلده
از خود راضی هم نميخواستم التمنائی گرد به پیشم نشی دل شکسته خدمت مو لاه در دیشان و ضامن عصیان حضرت خاجه سلام
با طمین خاطر با کمال امید داری مشرف شد عرضحال نمودم که اسباب آسایش مؤلف را فراهم فرماید که در مقابل سردی چشم اهل وطن بود
و غیره پریشان حال نباشم یا پروردگارا جزئی متروکات و دو بیه بستم و محتاج بابنای روز گار نشده ام خداوند از توان راضی شدن توزیع
مرگ عطا فرماید بعد از این عرضحال در خواندن دعا دوازده امام خواجه نصیر طوسی و طلب حاجت از حریم مطهر بمنزل آمدم (مخفی نماند
که قبل از این مقدمات در خراسان نیز امیر بقدر اینکه بتوان زندگانی کرد فریده بودم در شب خیالات مؤلف مجتمم براینکه عریضه
بر حال دست تهیه روس بنویسم و از آنها استدعای نگهداری و معاش نمایم اما یاری از حضرت ثامن الائمه بآبش خورا بایعطه اقدام
نمودم در اول شتر می بجناب ژنرال د دارش تو قونسول محترم روس که در خراسان مقیم بود مفصل نوشتم در انموضوع شان گام های
اسباب اتمام مؤلف را در افغانستان نسبت رابطه و دوستی بر حال دولت بهیته روس بود مفصلا از راه انصاف و مروت رعایت میمون
حال مرا و تعلقات مرا منظور فرمائید آن ژنرال مردانه که بلند فطرت د با همت ترین فامیل دول مسیحی بود بخوبی پذیرفته دودام
انعام مدد معاش مجمعی مرحمت فرمود و قرار دادند که همه ساله آن رعایت درباره مؤلف منظور شود اگر چه آن مرحمت از الطفر خدا
و ائمه اطهار و کسرای حضرت رضا میداند اما وسیله آسایش مؤلف همان جنرال معظم شد خداوند برکت بعمرانه امدیت بدهد که تا
کنون همه نوع رعایت و جابنداری مؤلف را داشته و دارند و این کمال بخشش و مرحمت است که بدون ملاحظه وظیفه مرحمت
فرموده در پایتخت خود نوازند امپراتور اعظم پایدار باد و خدا ابرا آن دولت توفیق شرکت توفیق عدالت بدهد که درباره عموم
تاسیس ضمیر انعام شان همه وقت جاری و ساری باشد و این ایام والی مملکت خراسان حضرت مستطاب اجل حاجی سیف الدوله غلامرضاخان
بود نمان متسلسل شاهنشاه سعید ناصرالدین شاه طاب لله ثراه کواین والی و او جاه بخراسان ایالت و حشمت همراه حفظ مملکت و مال
نامه مسلمت بغایت کفایت و کاردانی و مردانگی را بخرج داد و راستی بجای تحسین و آفرین است از تدبیر آن مرد بزرگ که همه همچنین فتنه
عظیمی بستر حد معظم با اهمیتی مثل خراسان ابداً صدمه بند شود و تعدی باحدی از رعایا نشده باشد لهذا برهم اهالی خواند
شکر آن
محمد یوسف خان
طغیان در هرات
وقتی که شار ارک
عثمانی بود


نسخۂ اوّل
بقیّه
بیان الوّا
صفحۂ ۱
شکر آن نیک رفتاری وشبّت داری دانی مزبور واجب است خداوند باستقامت و اجلال معظم الیه را همه وقت از خداوند مسئلت نمایند
تفصیل قتل اعلیحضرت شاهنشاه سعید نامدار دین شاه قاجار این بود که روز جمعه هم ذیقعده الحرام سنه ۱۳۱۳ هجری شاهنشاه مزبور
از دار الخلافه بقصد زیارت حضرت شاهزاده عبدالعظیم عازم شد و از قضا انهار مهمان حضرت اشرف میرزا علی اصغر خان
اتابک اعظم بودند بمحض ورود در زاویہ متبرکه حضرت عبدالعظیم و بجا آوردن قواعد زیارت شاهنشاه مرحوم بنماز می ایستد
رضا نام کرمانی که میگویند بابی بوده و بعضی میگویند غرض شخصی داشته بنجاتم عرض دستعای رسیده یکی بنزد کسی پیداوش
رسیده بود. آن منافق بیجا بت قصد قتل شاهنشاه را نموده در ان فرصت که شاه مغفور بمشغول نیاز بدرگاه چنبنیان بود و
از غفلت نیست. عداوتی که داشت زایرین با هم از زیارت نفرمود مانع نشوند رضا نام ورود با ششلول که پر بوده ۱۰۶ نمره بقت
بسینہ ہمایونی آتش میدهد و آن شاهنشاه جلیل القدر که در حقیقت بصمیم سلام و پاسبان بسنت و غربت در میحنت بود
بدون پیچ تختی جان نازنین بجان آفرین تسلیم فرموده بجایز اماتم خود کبیر و دال عالمی را پر غمرو خاطر ساخت
شادمان روح پرفتوحش باد آن شه مغفور که خاقان مغربت پان قیصر شاه رخش بخاری بیان فرموده بود نادر الدین
سعید پیوسته حقیقت شد چو خونش بود کم بر اید پیک کر شده دو کار زیارت شه عبدالعظیم و دیدن یار ا
در انصاف میگذرم حضرت اشرف میرزا علی اصغر خان اتابک اعظم در اثناعت که ایجاد شرویه اد تدبیری نمود که تصنف این جریه
اگر بروی فکرش برانشو دی یکی در قسمت و اسپر نظم الیه پیکر جمه مقتول شده جایوی را میان کالسکه بطوری تا دار الخلافه و محل سفت اورد
که بسیار مردم گمان در کذشتن شاه را نداشته یقین کرده بودند که شاه سده جراحی حوزه معالجه در یخ آن بزود بخواهد شد
و از ین قوت قلب و تدبیر و تصویب آن اتابک اعظم ایران مدار باید عموم اهالی ایران همه وقت طلب توفیق و آمرزش
معظم الیه از حق سبحانه تعالی نمایند کماینکه دار آیہ کمال و انسانیت و بلوع بسته میداند که در هنگام قتل د مقاصه حکام
در چه حالتی دارد با وصف این آن شخص معظم هم از عقل و تدبیر خارج نشده اقدام مملکت دار و نظم امورات
دولتی ایران نمود آمدن جلوس سلطنت اعلیحضرت همایون مظفر الدین شاه خلد الله ملکه در تبریز ۲۲ ذیقعده الحرام سننه
شد و یکی از شعراے معروف مشعض رباعی دو تاریخ مجحی سه وده د و پیشم پنجم بر اید بردیا ازین تاریخ جلوس شاه مظفر الدین پا
در ماه جمادی الاول سال ۱۳۱۴ بنده مؤلف بسفر قستان و سیستان شد و در این سفر نیز بعضی رویداد و گناه شات است که بجملها
در تم بیان برای آگاهای مهلا اد کنند کان است
سرگذشت بیو تم بنده مؤلف در مسافرت قهستان و سیستان و بعضی از سرحده افعانستا
روز ۱۲ جمادی الاول طلب معیشت این مسافرت را از حضرت ثامن الائمه زار شده در ماه تبت حیدریه عازم شدم بعد از سه روز
بتربت رسیدم مسافت ۴ فرسنگ بود از تربت پنهان بباد شدام مسافت آن ۱۸ فرسنگ از کنا با د بزیارت کاخ
مشرف شدم مسافت ۵ فرسنگ از کاخ قصبه پر چند ماده اقامت موقوف شد از اسباب تجمل چیزی کم همراه داشتم پر نجوس
اسب دو راس قاطر ومحمد الور تفنگ ته پر دیک تفنگ دو لول ساچمه پاشته پرد چند قبضه تفنگهای شش لولستراخی مکری
وغیره و دو نیمه و شش نفر نو کر گر یکی از آنان سفر دیده و سایرین مایه زحمت و خون دل در تجربه بودند خلاصه بعد از پنجرز و آقا
در شیار پر چند ودید و بازدید حکومت و اعیان از راه قرعه بوجہ عازم قربه درمان دو ترک که اول جلگستی خانه سریف تاین استان
در ماه ردو قریه
رسیجان بی آہی زانو جلو بردیم واسه که چید مکرر در پی نوبت پر وحید نشستند بلدر بدا نخواجه چین دتا چو تیار پدر نشستن نل کا کانه در رستم سهراب کبر کو بریدن بی شستند نظار کر می کشید که بقل شاه مته پر جرماز
چو خوی بود .......... زیارت .......... چو شمشیر بود ........ زیارت
سر بر داشتند نقابی بسته بود
یچه معلوم کرم کرباره االله و سه لوله و شه پر مکری بودن وا خواندگان مخفیده ای نماند ارا
پہلے یہ جو سهمیه که زیارت شاه بایرده نمره مد نظر نبینم می کشد که نا دانه تزویر میرزا که پر پر دشتنه بعضیها دید نیز یک ستبان جدار کشته بسته است بعضی خود بخود


بیان الواقعه صفحه ۱۷

در این دو قریه چند نفر از نوکر‌های سابق مؤلف که بهر جهت مدتها خدمتگذار بودند سکنا داشته دیگر حصه فرنگه در میان کاپیسه
آن بود که بغلا خوشمند و شوند مسافت پیرچنده تا آن قلعه در میان هشت فرسنگ متجاوز است و از در میان تا نور که مرکز
پشه ی باشد در آن زمان حکومت پیرچنده امیر محمد اسمعیل خان شوکه الملک بود و آن شخص بسیار مرد با فتوت و مهربان
و قواعد و شیوه بزرگیرا دانا است حال باید بقیه مطلب را پایان نمایم دو قریه مذکور باغات شجر مبشر بسیار خوش آب و
هوائی دارد حکومت نشین جلگه آن دو نقطه است میرزا ابراهیم خان نام پسر میرزا رفیع خان قاینی نایب الحکومه انجا
می باشد بعد اقامت سه چهار روزه از قراه مزبوره براه کلاته نزدیک عازم سرپوشه شدیم و در این کلاته پیرمرد
زارعی را دیدیم که یکصد و چهارده سال عمر داشت و با کمال قوت امور زراعت را از پیش میبرد اما از استماع صحبه بکلیه
محروم بود مکرو باد و هشتاد و شش نو کر نا مطلبی بر او ما یتنه قریه سرپوشه در دوازده فرسنگی پیرچنده واقع و دارای
پانصد خانوار سکنه است روز دیگر دو ساعت بفروب مانده از سرپوشه عازم قریه کدگان شدیم و چون مسافت
دو فرسنگ بود کسل ننمودیم تا یکمیدان راه که دور شدیم ابر سیاهی از قبله حرکت کرد برق جستن و رعد غریدن گرفت
بفاصله نیمساعت همه آن نواحی را تاریک و آغاز طوفان نمود اول قطرات باران بقدر یکمثقال و دو مثقال میمکید
و بعد نسیم سردی برخاسته هوای دو دانگی شد و از هر طرف کرگ در یرها برف و یخ به سر ما ریخت بطوریکه دست پایا
از رفتار مانده و امکان مراجعت نبود چرا که از نیم فرسنگ پیشتر مسافت طی کرده بودیم و در آن تلالهای سنگی و کوه ستان
مرتفع که راه باریک و شب تاریک پیش آمد جایی را نمیدیدیم راه بلد هم دست و پای خود را گم کرده چیزی حالی نمی شد
دست ها از گرفتن لجام اسب باز ماند نوکران اسبها را با اختیار خودشان وا گذاشته هر کدام جل و نمدی بسوی
سر خود انداخته امانت بالای اسبها نشسته بودند و لته لته میزدند هر چه آواز او لدار نمیدادم اثری نداشت و
بسیاری تاول اسبهایکانی میرفتند که وقتی بآن سمت نظر میکردم پائین دره معلوم نبود و هر گاه اندک لغزشی در سم اسب
پیدا میشد اسب و آدم پائین افتاده ریز ریز میشدیم کار بجائی رسید که ابدا امید نجات از ان حوادث نداشتیم نه چیزی
میدیدیم و نه صدائی میشنیدیم انسان در این دو کوهسار همه سفید بنظر می آمد و با مؤلف هم از زندگانی مایوس و سیاه پوشته
هر یک از ادمها که پس و اعقب مانده و ساکت ایستاده بود یادآوری نموده چند قدمی می آوردم و دلداری میدادم ضمنا
از درگاه احدیت استغاثه میکردم که الهی مرادر اینکوه بیجائی غریب نا امید مکن که کسی از حال من اگاه نخواهد شد و با سباب
دفن و کفن از برای ما فراهم نخواهد بود تو را بحق خاصان درگابت از این مهلکه ما را نجات بده ایزا کشم دلی بسیار شستم
سرانیز شده است رحیم شفقت فرموده به به آسایش و نجات این بنده رو سیاه یا انخجوانهای زبان بسته که سرا پا بخو
رعد و برق برطرف شد و اسبها بخاطر امده لذا اقل و برف و کرگ تا زانو فرا میگرفت بشفقت فیاض دوحات دریچه شد
رد یه کوهی رسیدیم و آتشی بنظرم آمد که نزدیک می نمود بد ایجانب از قول میر بودیم ناگهان آواز سکی شنیدیم
گوئی آن سک پاسبان یار بود یا صدایش بانگ موسیقار بود کرد آن آواز ما را فرحناک رفت از دلها ی ما هم چاک
ای برادر در بیابان سیچوقت نایدت چون آن شب تار ور سخت ورنه خوابی است از خود نا امید در شب تاریک و صحرای سفید
سردی و برف و تگرگ بی حساب چون شود غالب بانسان دو واب رهنمای خرد جیران شود پیرو او نیز سرگردان شود
کرگوش


نسخه اول قضیه
بیان الوا صفحه ۱۸

که بگوش اور سد آواز سگ گویدش بایستی کنر نمک
پس بغرش شو بیدوار دست زن بر دارن شمشیر کار
تا شوی فارغ زآفات جهان آشکارا کردد ت راه نهان
خلاصه بان هزار امید واری بانجانب که بانگ سگ می آمد

شتافتیم تا بقعه که کان رسیدیم که فدا اسمعیل نام رئیس طایفه بلوری خراسان در آن نقطه ساکن بود خبر دار شده بمیجنی از ین
نوکران خود پرون آمده مارا محترماً پذیرفت و بمنزل خود برد پاسبان و آدمها نیز منزل و محل تعیین نموده آتش فراوان افروخت
در یشه برودت را سوخت و چای و غذای صحیحی ترتیب داد صرف نموده در بستر استراحت غنودیم خداوند انخیر افرو
را در دنیا و عقبی متقضی المرام فرماید اگرچه تلافی زحمات و نیکی او را بقدر قوه بالسان معذرت خواهی و سپاسگذایری نمودم
اما جبران او بهمت من محضر نبود صبح زود چای خورده حرکت کردیم بفاصله هزار قدم بطرف قلعه چشمه آب
گرمی است آنجا هم بدن را شستشوئی داده روانه حسین آباد شدیم عصری رسیدیم بمقبر مخصوص مرحوم امیر عظم خان
حشمة الملک فرود آمده شب انجا بودیم فردا روانه دروه نا نوشیدیم در این راه طاق زایر چپا به است بوسطه سردی
هوا آتش زیاد افروخته روانه شدیم عزو بی بدر و رسیدیم اینجا قریه است صد سرمه واقع است چهار صد خانوار
ده نشین و صحرا نشین دارد جوانان لایق نظام و پسرکان خوب بخدا دیده شد زیارت مرحوم شاه شیخ ابو اسحق
دو زیر مرحوم او که حافظ عبدا الرحمه ذکر می نماید در آن نقطه است و حاجی ابو الحسن و حاجی جان محمد نامی در آنقریه بسیار
سرمه است آن ناپ ناگوار نه شب گذشت و صبح روشن شد از آنجایکه اهالی آنقریه بمیر جنگجو و تسلط عشائری کا
کار فیر راجعی خودشان میباشند میان یکدیگر مشورت دادند که این شخص با این یراق و اسبانی که دارد یقیناً
سردار محمد ایوب خان است و از اینراه با فغانستان عازم شده پائید برویم استعداد سر حد هود را با وجود
دهیم و پیمان محبت از او بگریم لهذ ادسته دسته جوقه جوقه با کمر بسته ها مخصوص و تفنگهای شکاری می آمدند و صف سلام
می بسته این دسته را چای میدادیم دسته دیگر می آمدند مؤلف از همه جا بجز بتعجب احوالات آنها میکردم آخر یکیزانها
که رئیس و عاقلتر از همه بود نزدیک آمده آهسته بگوشم گفت که ما شما را شناختیم شما سردار محمد ایوب خان هستید
و حال که عزم افغانستان دارید بی لشکر و یا در خوب نیست بروید این جوانان ما به به جان فشانی رکاب شما حا ضر
شده اند مؤلف از این گفته او بسیار تعجب نمودم و جا تعجب بود زیرا سردار والا جاه محمد ایوب خان در آخرین
شکست و بر هم خوردن روزگار خود که پناه بدولت غیر ایران آورد خود مؤلف خوب بخاطر داشت که از همان راه آمد
و اول آباد خاک ایران که شکست خورده های اردو بهم رسیدند آن قریه در ده بود و سه در سقم که سه چهار روز
در بینجا اطراق داشت با وجود آن شخص عاقل شان هم را با شتباه یقین کرده بود که سردار محمد ایوب خانم الخاصل
هرچه بآنها میگفنم والله من ابدآب کسی که سردار مزبور ندارم مرد فقیری هستم میخواهم از راه سیستان بکابل بروم آنها
باور نمیکردند و هم می گفتند سردا ما را از دوستان خود محسوب نمیذارد که خیالات خود را ظاهر نمیسازد بچاره
مؤلف دو چار مکالمات شده بودم و چون منازل پایه در پیش داشتم و بهانه عزو دند مختصر حاج نمیشود خیال
اطراق کردم و از این آوازه نمیدانم چه نفوذی بسر حدت فراه و قلو کا. ولاش و جوین نمود که سه روز بعد بر کسه
بنام راه ها و سر حدت خاک سحرنی افاغنه سا خلو و سوار فوق العاده کده و انخر بر برجنه رسید که مار شولہ تلک


نسخۀ اوّل
مكّة
بيان الوا
صفحۀ ١٩
کبوه دردان
نیز تیر سوار و اسب بازی نموده بطرف کبوه و یزدان و شاط ایکه بعین دشت پر مطلب شتر باعث یقین اهالی شده بود متوقف
یکروز بواسطه دیدن قلۀ کوه که در اند تاریخ کوه سر بند می نویسند از دو و حرکت نموده ظهری بکر آن کوه که دیگر مسکن نمی ورود
واقع است و آنجا چشمه آبی دارد سواره رسیدیم و چون از انجا بطرف بالا کوه راه اسب نیست پیاده شدیم دو نفر پیر
آب بر دوش داشته و دو نفر اسباب چای با یکنفر هم از نوکران خود همراه با من کوه گذاشته بالا رفتم دو ساعت دنیم در برد
بالا روی آن کوه رسیدیم آنجا را می گفتند جای پشنگ بودست و دیگر معلوم نیست پسر افراسیاب بود یا با دیگری
اما از اوضاع و علامات عمارات او جز بقوه سلطان کسی دیگر اقامت و عمارت ساخن بدان محل امکان نداشته تفصیلش
اینکه در سه کوه حوضهای سنگی محصور بوده و عمارات عالیه نیز در اطراف آبگشی بر دوش قیسه کرده بودند از سر چشمه
کرکوه بقدر قوۀ پر تا آب بار میکردند و برامد هچو از سنگ و یک ساخته بودند که حالا هم علامات آن را بسیار میمانمت می برند نام
آن حوض ها را شهر گشه دب چشمه و خیلی کوه مرتفعیست از بالای آن بسیاری قراء و انحای دور و نزدیکه نمایان است بعد از
سیاحت آن نقطه و صرف چای از کوه بزیر آمدیم و آرد بی اسبه انکیخته رسیدیم نماز خوانده و غدا صرف نموده عازم قریه دره شویم
و فرا رسیدم درات دو نفر بلوچ مجازا سوار عزیمت راه بندان و سرحدات لاش و جوین افغانستان شب باش دانه برای
وضع بیانات اهالی در ده اوقاتی که دباب مسافرت خود همراه داشتم ارائه داده روانه شدم تفصیل گذشت
سیستان درشن بطرف بلوچستان و کندر حوض دار و توق و طاقو نه مخرو به هایکه در قدیم از با د دایر بوده و مراجعت بر حدات
پخانسور و ناد علی در بند کوهک و خامش و جوین و کوه قوج مفصل است که اگر شرع نمایم مثنوی هفتاد من کاغذ شود
مجملی از دیدار مراجعت خود بیان می نمایم از لاش و جوین و نوامحی کوه قوچ بداخل افغانستان میبور میکردم چرا که دستور العمل
برای سیاحت از راه داشتم در ایام تحقیق و سیاحت انجا بودم بدانه قلعه که سقط رسیدم که قریه مقابل بود او را جو رکت
مینامیدند از قراء نشیب کوه قلعه کا است فرود آمده شخص طوجی را برای خرید شیاه لازم و است دم و حکومت قلعه کاه
و سایر آن سرحدات از طرف امیر افغانستان با آخند زاده نام فقیر مر حو د وبن نیکه نهایت اهتمام را در حراست حد دارد داشتند
ملاقات در دو متوقف نشدند شخص طوج خوراکه با و میها و علوفه داسب ها آورد بعد از ظهری حرکت نموده بزیارت امام زاده زید شرف
شدیم در این امام زاده چهل تن مجمل و متقن خیلی بار عبت و تر ترابی در دل آند و ند کندگان بسم میرسد دو مجره با بان
همه قسمت از آن بزرگوار ظاهر است یکی بگر به نام مضروب و نز دیک طلوع آفتاب صدای نقاره بیانگ کوس همان حول و حوش استماع میشود
که اهالی آن صفحات حمل تقاره غیبی مینمایند و دیگر یکه روان در آن اطراف زیادت شأن آن ریک با از مستی بطرف دیگر عمل
نقل میکنند تا مقابل روضه مطهر آن بزرگوار و در اطراف آن مانند دیوار طولی یکی در است می شود بطوریکه آلوده یکنجم مدفون میشنید
بعد از تشرف بزیارت امام زاده زید روانه کوه آشان و چاه دم شدیم نزدیکی سر چاه دم فرود آمدم آب تلخ شوری دارد
از آب مخصوص که با رشتران بود چای خورده خوابتیم استراحت داشتیم که ناگهان صدای ههیمه و شیه اسبان شندیم یکی از نوکرها
جلو رفت و متوحشانه برگشت که اینک متجاوز از صد سوار رحمانه سر حد دار افاغنه که خبر دار اشیند تعاقب کرده اند متوقف
از جای برخاسته تفنگها را برداشته با چهار نفر نوکر باسب سوار شده و سایر همراهان را گفتم اسباب متروکا نه خود را بار نموده
مستعد باشند و حدا را یاد کرده متوسل با ئمه اطهار شدم و سراه بر آن انبوه گرفته بزبان افغان ختم مشهوری با تم اما خوب شده است که
شده محمد ردا
و حدات و سرحدات
نقص کائنات واقعه


نسخۀ اول
بیان الواقع
صفحۀ ۲۰

رساله ای شایق قزاق مخلص میباشد که همراهم رفقای من در سفر و حضر باید باشند و طایفه گوسفند

شدند مجدداً آواز کردم و بخیمه از آنها رفته و خود خواستم نزدیک آمد بزبان افغانی احوال پرسی کرد اظهار داشتم که من از رسالۀ
شمایم از طرف امیر صاحب برای کشی سرعت و شماره گوسفندان ایجا آمده ام شماها چه کاره اید درست بگوئید گفت ما قاچاقچیم
واز ایرا بطرف قائنات میرویم و امانی از مدهی باشیم در انشب تاریک که مؤلف دانست آنها از قربانها مصالحه کردند و از این ہمراہ
بواسطه طمع باج و پول طرکہ میروند گفتم مہراداری حاکم شما کو و چرا انهمر ہا مہراد ید اینجا بسبر کنید تا فردا بنویسم از مقام شما اجازۀ
یابید در را پورت اینجا را با میر صاحب هم بیچاره ہای افغان که بضرب گلوله توپ مطیع نمیشدند سگ را خورد کرده آتشی افروخته
در میان یکدیگر نشسته در آن شب صلاح بر این دیدند که تعدیمی بدهند و خودرا از دست ما خلاص کنند و خواهش کردند که مؤلف نزدیک
آنها بر وم چون از خود واهمه داشتم نرفتم و روشنی شمع اسامی آنها را از دور می پرسیدم و مینوشتم مقصودم اینکه مراخیال سرقه
سارقین ومهاجرین نمایند و اما قصدی بجز خلاصی خودنداشتم آنها مخوف و مضطرب با کمال تضرع پولی تقدیمی آوردند و گفتند
میتوان قطع نظر کرد شتر دیدی نه گفتم بستان آنها بطرف منزل مقصود خود رفتند مؤلف نیز با همراهان در میان بکنه و بیابان زده
انشب را بصبح اسید اینیم ہنگام طلوع فجر بسته چہار سار و چاه نیز از رسیدہ شسته و ژله فرود آمدیم چای خورده جوی باسبہا دادیم
سوار شدیم بنزدیکی «نو یخش» بی جمال خان کہ محض برای گوسفندان خود بخاک متصرفی ایران آمده بود رسیده فرود آمدیم نهار خورده
خوابیدیم دو ساعت دینم بغروب مانده حرکت کرده شب را با خونیک درود کردیم این نقطه منجره است بیک چشمۀ آب که دو از ده پا حفر
شده و آب آن یکباغچه را مشروب می کند و ہشتاد و هشت طناب و چند اشجار دیگر دارد اهالی آن مذہب حنفی دارند و تمام شان
صد و بیست راس بزو گوسفند دارا می باشند و خانۀ و معیشت زندگانی پرکدام منحصر است بیک شقیه که در زیر زمین کنده اند و از خاکش
اقامت کور شک می کنند و خوراک زنان شان شلغم جوشیده و کمی نان و تابستان سایر عوفه و برگ شلغم و شیر درخت و ببرستان
ہر کدام نیم من گندم است که با بیل میکارند و قانع تری از انمردم در تمام عالم دیده و شنیده نشده و تمام قریه شان سی در سه خانوارا
هم متفق شده در روز عید یک سجدۀ بنا نهاده اند و از موی بز پُلاسی بافته اند و شسته اند و در نجف نماز خودرا بجا می آورند ومسا
بملک ندارند از قناعت شان این پس که یکی از سلاطین بزرگ ایران که خود آنها میگویند شاہ عباس حبت ملکان از آنها را بعبوری کرده
اہالی بزی تقدیم نموده استدعا کرده بوده اند کہ مالیات انچشمه را بہا نحا بخشد آنہم بخشیده و فعلاً باین از آب و اراضی خود غنیمت هند و
پول را خوب نمیشناسند خلاصه انجا دیدیم سر پناه دیگری بجز آن مسجد نیست فرود آمدیم آنها از زیر زمین در آمده بهجوم آوردند کہ
ما را از مسجد شان طرع سازند دیدم اینها رقم و پول کار نمیکند و حرف از طرف شدن با آنها نمی بریم گفتم ای برادران مگرشما اسلام نمایید
کہ مرا که محل امراغ خانه خدا در این شب تاریک بیرون می نمائید و حال اینکه اگر بشناسید چکاره ام خود اقای محص بدوستی آغانوا
خواهید ساخت گفتند چکاره اید گفتم بنده برادرزاده مرحوم صاحت زاده سرجان چون آن مرحوم را میر عبدالرحمن خان کابل شهادت
رسانید صاحبزاده حامص حق پسرش دیگر شدہ از هرات بجاک متصرفی ایران پناه برده و و یا مخزن ساکن است این راہم کہ مربتاً
با خانواده مهربان شد مخارج مرا داده مطمئن و مامور فرموده که بروم صاحبزاده ضیاء را از خاک ایران بافغانستان معاودت دہم
بمحض استماع این سخن انمردم با میعاً در پروانه ولہ دورم گردیده دوست و پایم را بوسیدند و فرستند زنان پیر و مردان کامل کردار
از زیر زمین سبری و پشته بون آوردند کہ بفیض عظمی نایل شوند و ہر کدام توقع رشته طریقیت از مؤلف کردند بیچخ و یخ موتی کہ
برای دست و دوز جل و نمد اسبان بسیقر همراه بود قطعه قطعه کرده کرده دعا خواندم و با نها دادم و چاکر مخصوص بز

صاحبزادۀ سرجان در ہر شہر شخص محرمی عید و طریقه نقشبندیه را ارشاد می نمو دوازه سلالت ایشانست و مرقدہ اینجا نواده در افغانستان میباشد


نسخۀ اول قطعهۀ متن بيان الواقع صفحه ۲۱
بر آنها پاشانید. نفری پنجهزار پول رایج کلفن برایشان بخشیدم همه زیاده گوی که دریب خانه ای شان هیچاکه از سنگه روئیده
و در سر از قناعت نمیپوشند و مقرراً از اجمعی کرده نبات و در برگ لقمانی میچرند اجازه سوختن و پلچمان تا رفتن
دادم همه متحقق شده برخانه تقدیم آوردند و نارفتن از مؤلف تمنای پیش نیازی کردند هر چند طفره زدم بخنج برش عاقبت کار خوایم
و آنها اقتدا نمودند از بسیار اعتقاد و صدق آنها همان نمازم بیقیننا قبول درگاه خداست الحاصل شب بودیم فردا صبح از سیم خانه
آنها ۳۳ طرف شلم خو شید تعارف آوردند وجه مؤلف حرکت و وداع نموده راه بیله متصل صبی از آنجا گرفته تا دو فرسنگ همراه
بود و شب بقريه رزده و شب دیگر به بستره جلگه بخانه محمد یوسف خان سوری آمدیم آن آدم صبحی است پذیرائی کرد و درین شبکوره
با وباء کاری دادیم آمدم بطبر علی میرزاعلی رسول من نامی کسترانی جلگه است پذیرائی کرد و آنشب آنجا بودیم مشاره ایه مرد حال
با کمالی بود فردا بمشایعت ما تا کرباب آمد و این نقطه زیارت شاہزاده سلطان ابراهیم برادر حضرت امام رضا علیہ السلام است
اول چشمه آب گرم آن قسم که حوضی هشت پهلو دارد و سنگی بزرگ در میان آن حوض است و دو سوراخ پیو هم دارد ازیکی
بقدرت خدا آب جوشان و از دیگری آب سرد جاریست و هر دو مخلوط شده مثل آب حمام معتدلیست غسل کرده بزیارت شرف
شده انعامی بمتولی دغته آم داده از آنجا حرکت کرده بجز نیک آمدیم منزل میرزاعلی رسول دهقان او بودیم حسین خان حاکم
جز نیکه که آداب ایرانیان بود بدین که فردا انعام نقاب شدیم آنجا میرزا محمدحسین خان که ام متد یا بروه پدیرانه که از کابراهند تا قاوه جیم
و خلفہ کہ سکنای اعراب یه جابست نمود آن مرد کریم آن خطه جای خوش ہوا و افتاد نجار زیاد دارد شخصی عمامم در آنجا درت هول بالای است
اینهم که حضر صاحبه اسام بابی کوه دون شب تاب به وساجا فتاد وارنگ وحی تراشیده دی کون شاه تراشیے کا میرسم
آنجا بزیارت میرود د عالمی چند در سر آنکوه بنیانید و قعه محلیست خداوند او را بسیلہ مغفرہ دوستان در کل یوم حشر که آن شجاعت چا بین
اعتقاد پنهگان بزرگ نمود نجم دیها اطاق پست خود پرآور ومسافران را اشکال دارن خطه غلام را و حام حسین محمد رضا خامام از
خوامین ندان پذیرائی کردند چهارم به ندیشه از راه کرباب آج خان و بنی آبوسطان اباد با آباد فتخار آمدیم این دو قریه و این نام کلان
رشی متصل مؤلف است از فاق سرعت تا خوش آبد پنک سارویی آباد رسیدگی نموده حرکتی تقدیم از کمات و کبه بشتایان قبیند یافتن
رقم پہر تعل کلاغ پدی که متن این بود گرم ها برارجاس مردا خان پسرا دارشتوساتای سیارو کوم است ک از صفر تا یتیم کلونی پده
آنجا بودند که واقعه زنده گایزاد را سکتم که دارای پناهید خلا می کند آنهر جمعیت هشتتم تا چون نخجیان توست از رحمت او بیا آنها مرا
خیال حکمران تا با دوسره کرده ایران بودند و شتر های طایفه سری که درابان بار استول بود و نیلی سوار کرد ندیدن آوری که همرادت
تعارف آمده بسته عالی صاف خودرا کردند ازقر به تحقیق سایناد شتر پای حکومت دیسها را دیراه بطرف تربت دیشیزموقه بودند اشیاء
خدار خود د کردند که مراجعت نموده چهارم ببر می داد آمده بودند این وسیله بجات تا فم هشتادان شهری بواز قرو
ایران در زمان خلافت بنی عباس راه عبور قوافل خراسان بطرف مشهد از ان کل بوده که فعلا آثاران قسیمت و در زمان قتل و غار چنگیران
هنگام بور اور وی عساکر ہلا کوفان آن شهراج ویران شد دیر آبادندیدی در بوسط تضرو تعین دو ان مینو دایر از مجرد ا ا این
ولایت افغانان و کھلو شد از طرف ایران محرم مینا مجمع نان انما لک مروم میرزا محمود علیخان مهندس ولات الامام لایک دارا از این بار نام رات ملک این
جنرال غوث الدینخان از دولت انگلیس نال مکلین دانی نله تعیین حد و رد در سال وس که بتا درشت تو است ان بعضی این بخانه ان
و اراضی بطرف ایران مانده و بعضی اراضی وریه ایرانیان و اراضی بضبط افغان است الحاصل از هشتادان بکہ بیت مراجعت نموده


نسخه اولی
بیان الواقع
صفحه ۲۲

شیخوار
مرحوم حاجی میرزا ابراهیم
معروف بود
از راه ارزنبه با گریز یک در بمام شیخار این نگارشته دانشم سرگذشت چهارم بنده مؤلف در ایام که باطهران مراجعت اقا میرزا
زین العابدین ریس طلاب بادر کله شیمه از سردار قرابت در ترویج امور شرعیہ شیخ اکبرشته طلاب طالبین بوضع عاشورا و دارنده پیشمی ابد تاریخ تمام اراک
حکومتی دو کلالی شرانه بیدریغ بالوداد خوش منشی و محر با به درآقا یونه و جوان شید میل و احقاق خیالی بود حضرت پر با خود و دلیل ظفر تمام پیوست
ولایتی خراسان میگردند یکه خیال ممانعت از بندر که پسته بودند و پیش ابطحا از طرف سایر علما و آداب بو صلح افرو دند مؤلف ہم بواسطه مینویسی براشتبه
در امور دینیه بدست ارادات ابسته بود هم با هم تا اینکه در شب رات دوم فرار طریقی است مقر مجهود برف و دفع این قایله شبکشی اطراف در پوشانده
ایالات قصه مکروه سجاد آن سید قبیل نمودند و فرما یعنی برای خراسان هم اتصاحبات مجمل شدند مؤلف بخانه خود چه نشه ناگاه یکی از القای فراخو
قد ار
حریت که در
افغانستان بعضی
شهرو میکنند
آقا را تقعیم که کلهم بجای خود ویرانی که طلبه تماما در سید میربای محافظت پا چاوند طاعت کردم چند تفنک و چند قصه قدار شیراز با داد پیش تقواقم
فرستادم که جان نثارا قاباشند عالی میرزا مخالفت آن تفنگ دو لوله مخصوص شو مایی سفارشی این با بند کمتر اعارا دودم و با یوه باشم که آنهارا
بکا بفرمایم و کسبی اشته دارد انگفت یعنی جه جای بخدمه سپردخانه خود بی پر و شیخ ظهرم میشه مونثا ار محمد بجای نمید چون میدم ضرورت بیست آنجا رام
میخواندم حال غدیر ه معلوم میدم و تیراین غیر الی حمام صورتی که مرین ابراین ارزان بودند آدلهای مؤلف خیر دنده خود دست نشده
برهنه آقا خودشان ملوکیران فرمود بودند لذا تمام یراق ولا تهنا مولفت بدست خیر افتاد و خود آقامر هم کشد بشب مفقود دشتر فرد صبح بعد از ابریز در کان
آدها از طرف حکومت و یکی از دوامی خراسان بیست مشترکیرامولف محذوب رسید بود خداوند محفوظ داشت تازه قضیه باطری خربو به آثار باطران بید
با مر آقدس عرد داده معمر شدیم پرسید که شب خود را کجا را کنید و مخفی شده بودیم برایت با حضرت آصف الدوله ایالت خراسام رایل دوت
غفر انتاب رکن الدوله مغضوب شد درم بخواهش یکی از جبال دوات متجر روسش مال و بنامندگان مؤلف را از بیات مرحوم سرسید احمد مجریان بخونه ای
ادر جس فرستاد عیال و آرد خابی مؤلف نیا دشند چون بکیال هم ادالی خراسان باقی برای گفتگو با گرفته بودم در کلفت و خانواده ام
کمتر از چهار ونیمز نبودند بجهت شش نفرنو کرد امی داشتم نتیجه نست هم که اندوخته نفرو باحیت شان فرو ده شده و پر کما بعسرت زندگانی میکردم
کمتر از دور کر تومان مخارج داشتم و هم در این ایام شجاعی که بیش و مخفی درتجا در بعضی هم جرارها که مجدد آنعصی مات شده بود بایتی از
از تحقیقات سایت خود محض خیر خواهی توسط یکی از ادتیا دوت بحضور شاهنشاه ایران پنا معروض داشت در حال امید شاست مارکت لطف
امر بشه سر حدی خراسان نمود * از تفصیل این سرگذشت پیش از ین تکلیف تشریح آنرا نداشتم چون شصت مقنعی نبود سرگذشت پنجم شود
در اثنای که ش ۱۳هجری در قیا فقر ائی خراسان با نواب غفر انقبا رکن الدوله طالب پناه بود از کرث بد خیلان مصیبت که از راه بخل و شقاوت
با مؤلف عداوت داشتند از یر گوشه و کناری در حزبه بر آمد انواع و قسام اسباب چینی را میکردند سنجد میرزا علی اکبر قاغان باتی
اقسام ادوار را که طهران بکار گذاری خراسان منصوب شده و آمده بود چند نفر از تجار و عیان خاستان که بارض اقدس بودند دستور العمل
محل مخصوصی گذرند و و تف را پر کام با این از ایم یه بیریای برایت به جته بیست آن تقع میکردم شنا بایس
یگان یگان متعدی کشید و آن تقدیمی راحضا خود آن بکار گذار میپدید من بیچار در ها صرف آنها را صدق دانسته بو جاکه کارفر هم منطب را
اصلی نمودم آن حضرت باقوال خود ثابت شوند دیگه قطعی نخودم کارگذار طبع کار هر روز منتظر آن پول بود وقتی ما یوس که مراد دل خود
ابخود خیال کند که صحت یوسف انه راه صد رد اول بواسطه تکوی نزلی میرزاعبدالصام نی نوسولکری کلیم نیست ناحق مؤلف گرید
محاکمات انرا راجع بکارگذاری نمودند انگار گذار مطلب آشناراحتی تصدیق اقوال آنها را کرد وازانجبت صد مه و خسارت زیاد
بر مولف وارد آمد و از حرا و خاقانی انرا خواسته ام بندہ مؤلف ہم دیدم شد مشکلی فیت ترک را ده کارگزاری نمودم تامائی کہ

وی نیز در اینحال سفری در روم طولیه با پیکانه بی برا در بهم شرفت انتفاقاً بس مرده


نسخۀ اول
بیان الورا
صفحۀ ۳۳
خلعت ایالتی از قبل همایونی نواب غفرانماب که بمدد از مخلص بنام آورده احتشام و توجهانه در فواج استقبال شمردند مؤلف هم که همیشه در
خیال آغوش قناعت و درستی بود دست بهانه قانون خلعت پوشی شاهزاده کان د حکام ایران میست با چند نفر مجیران خود سوار شد رفتم
در همان لباس معمولی که داشتم بود تا در بسیار معصۀ ابزار آرا که طرف رابط بودند همجا خرام کردیم بخیمه مخصوصی که والی نشته بود و همراه ایشان
تبریک می گفتند در بند بخیمه خود را عقب کشیدم چون از در باغ با تفاق همراهانم امرا محمد حشم الملک و سکندر شجاع الدوله بهیرونیماند میرفتم انحام مراد
بدرود میان خیمه نمودند رفتم و تبریک هم گفتم باب اظهار محبت فرمود کار گذار مزبور انحا مخفور داشت و خیمه خیمه مرا میایند بعد از حرکت آن مجلس
بشهر آمدیم فردایش از کار گذاری پیغام آوردند که چاینه شما را بینم مؤلف گویند که بود بنجال اشجار مجلس درود در محل بسیار تار
و محقری مرا حبس کردند و خیال اذیت و آزار هم داشتند خدا نخواست اما در تسایع مان حر امر از می آمد در بمامحی ست یکزمان
با د هوا د یکردم باد زیکر د دم مرش یکی دیگری آمد در بامی ست بانها پیغام در شوقی میدادم که در بند انجا یه میرفت دیگری آمد
که من نایب دست اجان گماشته مقصر و رسید باید داسته باشد از خنده بیتا بدست می کردم بقیه تا هفت ساعت باین مصایب گرفتار
بودم خداوند کشایشی مرحمت دست اجان ظلم که شار نماید تا خبر بتونسولگری روس رسید ایزانف که جوان مهربان ممبتی بود
بنیابت قونسولگری خراسانا رآدست شخصاً از جانب قونسولگری سوار شده بکار گذاری آمد دست بسیار مفاخرا فراهم کرد خداوند
او را توفیق بدهد خلاصه از مدیر خارجها ومرحمتها حشام الوزاره و اجراء او خلوص سینه های که بخواری خود قرار داده بودند تمامی مستهیم
بود تبعد از آمدن نزد جای به نزال ناقدین قونسول روس و بیان حال خود متاسف شد ان انمردم محترم خدمت حضرت رضا علیه السلام مشرف چنان فرسوده
عرض مخلصانه کردم بدستنگی بود فردایت آنروز د ساعت بیه ظهر حکوب معبد به هستام مختار از طهران رسید و خود مغزی پیدا نمد در کود از خود شد شده بودم
حاکمان در زمان معزولی همه مسلمان غایز میشوند فقط ایراد که در ین استقبال مؤلف وارد آورده بودند این بود که شما چراید با دوتو
و احضار رسمی در آن مجلس نرفته بودید لهذا بدیدند که زمان کتاب خود بد بند هم د مجلسی که عرف شام دنیاری نبود و کرد و خاکی زیادت
بسو رو جامۀ ای مستعبلین نشسته و تبریک خلعت حسان بود مؤلف اینکونه ایراد که آوردند که شما را ما جبابرت کشد ایا کبر مستبعه چنین ست ها
هر حشد پرس اخوانند بخانه خدا نتوان رفت سرگذشت ششم مؤلف کشن که در انیرو قاپ پتے سلطان از فرز فراگوزه
یا بسیار از سربازان ابومحیلی خود و غیره در قریه های به خراسان باشاقه هشتاد دو ولاند تفنک و مندل پیستر هشتگ برده بودند مؤلف فی الحان گرگان
خود شتر بودم یکی از سربازان قراول دسته نرم آمد گو شخصی بنام از افوج ما تفنک در بند دیری که کان بدست آورده حال مغول و شتر میفروشد فرخان است
مور کیسه زر تفنگ مهارت کشتم آوردند چون تفنک فیشتگ را همه دوست عالم آن تفنک د ا د کسی نمیتوان خریدم و پوشش دادم در طاق خطرت واقع در مرحد
پهلوی تخت خوابگاه خود که داشتم روزی یکی از دوستان خیلی یکانه مؤلف آمد انجا خوابیدم و آن تفنک را دید یکتیتی انداه دستان قبض جمهورد و همان
نامحرم نصیحت میکردم که تو فرزند شخص محترمی میباشی با این شایل و بوضه خود را آلوده مل تریاک و فلون چطیست نامناسب مکن و چون با
پدرش طرف دوستی بودم خواهش کردم که فرزند خود را نمایند و مطلب ملوگیری نمایند که هیچ شش ست رفیق نامحرم از این نصایح
مشفقانه رنجیده خاطر شده تبو ابال عدل الدوله که انوقت رئیس قوشون خراسان بود باطلاع داد بود که به سرقت قورخانه نزد فلانس ست
روزی مجلس تعزیه دانه امام علیه سلام در منزل مؤلف منعقد بود ناگهان پنجاه شصت نفر پولیس و تو پیجی مستانه در حیات داخل شدند
اهل مجلس همه مضطرب شده هر کدام خیالی کردند هر که نیکه نرد وقایعی دیده میداند چه عرض میکنم که بجانواده انسان چه میگذرد با محامل از
رئیس آن مامورین جویا شدم که مطلب چیست کشته شمارا حضرت ولا خواسته گفتم بسیار خوب اما باین جمعیت من نخواهم آمد
اگر بخواهی


نسخه اول
بیان الواقع
صفحه ۲۴
اگر بخوای خودم بار یک پیام جمعیت امر فض کن یکصد نفر باشیم باهم برویم و انچه راه داری قلاع ببرید از پنجه ابقو نسولکری الضا نمایند

اعدال لدوله
پسر رحیم رکن الدوله
غایب شده است

پیغام با یه تا من بروم انصاحب منصب مرد معقولی بود از مؤلف قول گرفت که شما بمراه او بروم ده نفر تکمه هشت و سایر ضروریرا
مرخص که رفتند مؤلف بارک و منزل نواب والا اعدال لدوله رفت انوقت دانست که کرفتار تهمت سرقت قورخانه شده است
و از انزمان خریدن تفنگ تازمان بروز سرقت قورخانه دو ماه تجاوز شده بود الحاصل تفصیل راهی باشند کتم که یک فرد من نیست کفشد
باثبت شده و باید از عهده برائیه کفتم من با حه ثبوت ابغمائید کفشد سربازان تفنگها را دزدیده بشما اورده اند و خریده انباز
دو سفر نیز نا شناس با هم مخصوصا تعلیم کرده بودند که بکویند فلان قدر تفنگ بشما داده ایم و شما فلان قدر پول باما داده اید غرضهات

جناب شجاع الملک
داماد مرحوم صد را عظام
جایز نواب شجاع الدوله
بجنایت شهر در مشهد هستند

که ابه ابا ان سر باز طرف گفتگو شده بودم در این روزها هم جناب جلالتماب اجل میرزا محمد قلیخان شجاع الملک بکارگذاری خراسان معصور بنده
فرشخص او متدین و مقدس و درستکاری بود از پخته هرجا بجز آب اعدال لدوله گفتم در ایجاب به دادن طلاع کارگذاری حق ندانم مطلبید
ندارید و بنده هم جواب نخواهم داد این بود از طرف ایالت بکارگذاری رجوع کردند و فیل رجال اینمطلب بنا شد مدعیها که یکونر فرقه ما
از خد ا بیخبر نشنه شهرت میده اند که فلانی بنچال فیکری و خود سر افتاده بود که کشه تفنگ و فشنگ از قورخانه دولت ببرند طوری این شهرا
دارای اهمیت کنند که جنرال قونسول روس بکلی صرف نظر از سر شد و حما یت مؤلف کرده کان می نمود سرقت قورخانه تخصیص و ارف
شده حتی کشیتر به را قطع نموده سخت جوانبدانه تبعه مؤلف چون مطمئن بصدقت خود بود عرضحال باولیاء دولت علیه ایران نمود

آتابک اعظم
حضر تا شرف
میرزا علی اصغر خان

و جناب شجاع الملک هم که هر اینچگاه ذیست جانبدار ی منظور میفرمود تا حکم انی از حضرت اتابک اعظم بنو آب غفر انمآب رکن الدوله رسید
که باید متفرق مؤلف شوند و هم سبه مهملت قمیان در جائی دیگر است شش تفنگ و دو هزار شنگ بروز کند و سلطان مزبور که بانی
سرقت قورخانه شده بود دستگیر نموده و سلب انگارند بعد از این قضیه مؤلف عزم حرکت بطرف طهران نمود و مصم بر فمن بکابیک درد
عثمانی شده بود چرا که بسیاب از اهالی افغانستان بدربار اعلحضرت پادشاه ایران بسته هر کدام بطریقی محترمی تضیع اوقات رجال
آن دولت شده و بعضی هم بکید و خلاف کاری شتم گردیده رجال دولت علیه ایران بر وتبہ بزرگی و عادت خود از هر یک بیست و ستجوئی
فرموده بودند اما وقر مهاجرین و اهل وطن بکلی از میان رفته بود از انجهت کفش مؤلف هم که مبظر ان بود و دو ستمه کحکمنداری از شیطون
نماید جز مایه خجلت شمری نخواهد بود اگرچه بزرگان ایران حباب شوت دانشمند و خرد مند یکتحمل که این خیالات را قابل تصور و ایراد
نمیدانند اما بکاربند به بنجال دهم غلط افتاده همین کعبه د کمال و سر همته اند حال دولت علیه ایران نه است هم در این ایام نگار
حالة خود را بدولت خانه دولت ابیه روس معروض داشته بودم ویکی از ه جا ل اندولت هم که دقف بحالی مؤلف بود بخو یکه دار
نموده از قونسولگری سئوال کرد که بر ها فلانی بکلی از آن اداره مایوس است من فکری از برای او بر دارم و این ایامی بود که فرار
اسبها خوب در آود مهاجر شده است در شرف حرکت بود کشی جنرال قونسول پیغام داد که بخدا فالحلی بیایید رفتم دیدم از ور طله فوت
در آمده اول شیر به دو ماهه بازمانده را که نقدر و مینه گذشته بود تسلیم نمود و بعد خواهش ترک سفر نموده معلوم شد
که هم از عد التخانه و هم از شخص محترم قونسیو جانب داری مؤلف بقونسول معرفی ایه اند ، در افضی بالقطع مراوده
مؤلف نخواهند شد قرار با شماره دادم فردا صبح بحرم حضرت رضا مشرف شده نیت کردم که اگر طال و طغال
مشهد بگذارم و عازم سفر شوم خطو است دیقران مشورت نمودم ترک سفر خوب آید و هزم سفر بلاد شبستر شروق
حضرت رضا ۳۴ م را از آستان خود اخراج نفرموده لهذا اسباب سفر را بر زده عیشه محولانه و خیالات باطلا تبدل کردم


نسخه اول

بنیان الوا

صفحه ۲۵

سرگذشت هفتم مؤلف

بسم الله در این ایام شریفه بهار که شاید در اواسط حمل با اوائل ثور بوده بموجب مکتوبی که از طرفین حضرت مخدوم مخیم
خاتم روزگار بود بیطهران باوائل اسب و اقتهای خاندان با این دردمناک بیداد آمیز که در شم سطر این اساس محال و پرستار مقدام با کلف بخود از مؤلف تمنا
نموده بعرض طهران رسیده قباله جات ملکیه مورثیه خود را بایجاد خط و حصر قباله جات بسیار مؤتلف و اکندار شد نگارنده بشرح حالت این شطور را بطهران حضرت
اولیای دولت و حضور اقدس سامی تو را پورت داده تسلیم خواست از حضرت شمس المعالی میرزا نصرالله خان مشیرالدوله وزیر امور خارجه ایجابا و طلوع میمینه فر قدرس
شاهنشاه ظل الله مظفر الدین شاه جواب رسید که متعالاً شریفه در بناب فویقی سردار یحیی خان بحریه بسته بدست شما بمرادی خواهد فرمود و بقراری در اینرانه
اینخدمت بکام سر و کفایت خواهد شد و در اینجای نیز بجهت امتداد میشود نگارنده بد قوام تمام نماند اند بر در واژه‌های پول نقدا بنده بر اقتران منتظراً باینجا
و تعهد مخارج تمام نقد همیشه بقطعات اورا داوم بخود نه نمود که تا بباورم نقد رسانده بعد از این قدمت مصالحه خط شرعیه بمر کا تمام دار کند سد
خراسان و طلوع در انرجای قدیر را بدان انضمام سردار خود گفت که تمام بنان و سناد و طومار و شققه قباله جات هر شی که در ضیاع و مدارک مؤلف باشد
اصل کل نسح مصالحه خط را با جمعی از اسناد امروز بامر خارجه و توسط جناب شجاع الملک بطهران فرستادم تقدیم خاکپای همایون نمودم که فعلاً ان استاد
در وزارت جلیله خارجه موجود است در اینوقت هم حکومت خراسان با نواب غفران مآب رکن الدوله کا شجاء بود و از تفصیل این مرحل اطلاع شایعه بان
تعاریف چندی از ان قباله جات را توسط رشوند تالف هر بندیه نمود و از ان قباله جات هر بندیه ثابت ماجزاء بسبجانه دیوانها رسید بعده که بالدوله‌مرحوم
امر فرمود بجهت آباد با فرزانه با ید گاماً یعقوبالی خان و آن ملیکت که از مرحومه همونخان عهد باخان عهد شیبانی خلیلی الصدر مزدور خاصه شده بود و
شام سعیفه نصر الدین من مجدد ابمملکیت وراثت مرحوم سردار محمد خان اکندار فدوز بود و کل قابل ندانست اما چون واقف بوزارت جلیله خارجه اینجان
قول داده بود بی انجام کار را نباید امضا کردن بجهت آبادان نمود انتشار داد مغرور بنا نگارنده کم لطف شده منتظر بودند علاجی از مؤلف یا برکی
شکایتی نماید بعداً در این ایام مرحوم نصرت الملک بجابت استشهادی ستا و بعضی از اعیان ممر کرد نه بر اینکه مؤلف بخفیه از که خراسان
رعایا اورامجوس کرده و جریمهاتی گرفته و حال آنکه ابداً همچنین چیزی نبوده از طرف دیگر جناب سرکار حسن شرکت منسوبات اینها دانشمند
که از نگارنده شکایت سخنی نماید و در هجم هم از عیان خراسان با اسباب سازیهای دیگر کردند بعداً در ایاتی که جناب مختار السلطنه باربان
اقدس باید بعده بارگه حضور شبت بشب شنن مولود همایون قونسولها و حضرات دالار کن الدوله با که کذا لوقت ملقب بیمین الملک
بودند در کار گذاری دعوت شده حضور میشد اول مغرب آنشب مؤلف بان شامل و بسبب حمام رفته بود از آب خارج شده بلباس پوشیده که
بکار گذاری برود مستاجر حمام گفت بعید امشب حمام مرا چرا الساعه از خارج قفل کردید مؤلف تندی کرد که این چه کجبا چیست در بر با باز کنته من
کار دارم و اگر این درب سکسلی نقلی بسته شمه باز هم محله دیه است زیرا جمعیتی که از آب بیرون آمده میخوامند بمنازل خود بروند ناحق معطل شدند
بمقتوله پی حمام رفتم نگاهی که اند گفت در خارج حمام فراش و پلیس قزاق زیادی است و چند چاند تفنگ سپر کرده اند و تماشائی زیاد است
نگارنده حیران شدم که با چه نوع مستاجر چه بازی راه انداخته اما در دل خیال کردم که اگر این هیاهو بر سر مؤلف باشد یقیناً بسباب قتل مرا فراهم کیان
والا چطور بدون با طلوع کار گذاری یا قونسولگری در شب حمامی که نگارنده درا و باشد قفل با جماع می کنند اندیخته مستعد دفاع شدم هر چه آمدم
پشت درب که درب شباشی یا یکی از مامورین صدا بزنم وجهه اثر فارشان را بپرسم جواب ندادند در این بنا با ین دو کلمه را شخص قیا الطی میایم
که تو کرای درب خانه دیوان بسیار تبان میصفت و نمک نشناسند و فرصت طلب خدا نکند شخصی حاضر مجرم و گناهی دارد یکه وقتاً اول کسی که
راهنمای مامورین و دستور العمل دهنده آنان میشود همان دو نفر اشنایان درب خانه مکه مستند که مکرر نان و نمک شخص را خورده اند و تملق
مجلست او شدند چون در آن فرصت به چهار نفر فرش سفارت که شب و رتبتاً پول میدادم و هر شمی میکردم شتر از سایرین دوانده کی متوجه
و محمد


نسخة اول
بقیۀ
بیان الوا
صفحۀ ۲
و بمہربانی بی‌توقف کشیده استعجال مالی سرجام پیوستر شده باشم. و نار اگنه ببرند و تخلیف جنگلند تا معلوم که اقتباس قدمی بغرابت
و همراهی کان کژدم که شد تمام جام را همراه بگویند بیچاره دست و پا خطا کرده مشوش شدند. ناکهان شال سری آویزان ویکی را که همرام بابا شجاع در تمام مصلحت
حصہ آور اینکه بجای خویش بود که کر دادمعه حکومت شد و مؤلف ضمناً در لاهور بود در اینمرد یکی از قضای قضا همراه آمده و انداه تامحا او متصل بختم آب سرد
مستعمله می شد مؤلف که پسر پنجم حضرت غوثیه را بگر بیجند بخونی گذاشته میتونه فدوه مؤلف بخان شیهم رزینحه حلال چشم روم از صف مرام فرزاندام
بعضاً آور گفتم شرما خلیفه تم بن تقدیر خدا هر بچیزی آید خوش ایجید با تمام خودم حالی آمدند مراه محله زیا رحجی برمن از سقف نمودند که فرتنام امر مشیود ند قدن
بمفرشم رسیدم از قضا زد بپایم اگر درینجا اسار شد داز با منزل خود آمدم و دستادم چند نفر از تمنا کاری همرامان اقوام آمدند محض دفاع ردی با حما تفنک خشک
و سپار بستم. عارض نام بلقند بمطلبی هم نمیدانستم انا تلگرانی در هانجا مطهران خدمت ادنی دوت عرض و تفصیل مصصاً ذکر نمودم از بطرف
محمد علیخان قزل باشی باعت مرده باد که میفرستند که جمال حضرت والا مقام را محاصره کرده ایم تا جمعیت برآمدن او تدارک خیلازمت مجدداً یکیست
توپچی خوب میفرستند حضرت امالی افغانتان هم هرکدام از اجزاء جسد یگر اند چونا مطلب خشمند اند مملکت افغانه رختی بردارند بجام برده کتاب
او را محاصره کرده ایم این شست ناحق بدیگر باعث بدنامی مؤلف شده بود اینو بی از مهاجرین افغانست از میمنه برای حمایت مو و بعضی دی سیاست
در آنجا مجمع آمده بودند از اهالی خراسان هم تقریباً دو هزار کس از متن قزل باشی حاضر بودند تا ساعت پنج از شب رفته پسران امیر فرهنگ دسته های نموده در هشباشی با
اینوحی وارد جام شده بود ایا در ینم مؤلف سیتم دست عوام از بیت علی پرشین بخان همراه رفته مانده ...... ناچارا انجام سرا مرام در بابت سر در باد دو
بعد که مرحوم رکن الدولہ از وقایع مسبوق شده بود فوراً آدهای مرا مرخص نموده نانز دیک منزل چراغها را رسانیده بود فراز صبح از شهر شاره ای غربیه بود در میانساب
اما مؤلف بکارگذاری وتو ضو لنگری عوام دار چند نفراز کار گذاری آمدند و مخبر نام مرخص مسحو مرا که کش دارند که ادم رسیدند و یگانه کله می دانستم خداوند بنجا ب
شمعیرا که ستم بدهد ایان لب بابلات خیلی خا گره نمود و فردا هم فرمودند سمت جبیر حارجه تلگرانی بخواب هم بر مؤلف رسید که چرا باید این لطور محو میدارد و چرا
از کار گذاری شتاد کشته باشد مخضرت اجد شیحه معطلبی را بتهران نوشته بودند مرحوم کن الدولہ واجزاء ایلا لا علاجاً معذر شدند بر اینکه قزلباشی سوماً
د یحرم اینکه از جالبانی فلوغی را بخوبست یار کنه یا نده آخر قزل در بشماشی میرزا محمد علیخان نین قد هم سلون شد مرحوم رکن الدوله در عوض بچتها کرد علو ابالک
بما ظفر متفرق و اشیاء زاری علوی طابعه ویست ایران واگذار بود تا اینکه در جمادی الس حضرت واویر الدوله حسب ام همایو لقام بضبط وتصرف آن
املا دار دست امر شد که محصو تشکیلات بندد تا ام خراج بایمه درایا تقدیم شد. راستین محمد ولیما بوت آنرا دست جند بنا هزاره مسطو الیه در صده تشخص شد
چند نضری از حیان عبده خراسان که هر کدام پنج شش بارجه از این اکتار را بعنوان طلبانکی وغیر مصرف شده اند بجای اینکه مبادا بر آنها نیز خسارتی
داند آید رضا دست را از اقدام ندیم سئو غصرف نمودند و با راض نفسانی بخرج دادند انجام مطلب بطول انجامید در این ایام خانم سردار بروز و
شد و مخارج زیادہ بر اخمریه و سایر الهدوم در هم شورشی از امامی برحصه دیجی مزبور بنفاق فاد و استعداد عزیز الدوله پیاده و توپدار که فراهم کرد ند
از طرف قز باشان تا اینکه محشیند از طرف دولت علیه با فتضا مصلحت ضرغام الدوله را معزول فرمود بسکار شروف الای عزالدولہ امیر افز اکران
خراسان و سیستان مصوب شته پر دسی سلطان خراش شرف شد ه خداوند به نتاجار واستدام علی الدوام جلابه بخیر فر از همیت العامی بوتف اقدام نمون
لذا فرسو کی تمام دست آناه فته از بنابزاده معط الیه در خراسان همان تنها نخوردیه است شورین علی باسای شر ودر سجا حکوم کرمان مصوب کی د ایا ترترا
با حضرت امن أصف الدو شق نا محنون جانبہ رایا مؤلف در باب ادک در حقه سه سر می بی انصاف عمل نماید، بصبر وسکوت الحذار نمود. از خداوند
در تغییر انما داد که کنید عادل پیدا شود د احقاق حق ما نمایا صبورظفر بر دو دوستان قدیمند براثر مروقت ظفر آید سرگذشت
هشتم مؤلف اینکه ه میرزا محمد حسین بانی از امالی فرادت جهلایت افغانسان بوده ومبلغ زیادی از جا خود باجود کرده فرا تجه است
آمده و بود


نسخهٔ اول
بیان الواقع
صفحهٔ ۲

آمده بود با جناب شیخ عبدالرزاق فزایی که با مؤلف اظهار خصوصیت می‌نمود نبستی داشت شیخ مزبور پیشی او را نزد مؤلف آورد که امیر درزی و پریشان
و رعایا او لازم است بر وجه قرض شاه آورده‌ام فلانی در باره او حمایتی مؤلف گفتیم ذات کسی را نمیدهند باید قبول بنمو درام او را کرد بعد از پوست چرم نقل
مخصوص موجب تقابلی در باره او بر قرار نمود مشار الیه محرکات بستن را هم از خارج میداند محمد رفیع طحان با ملک اجا نموده بپسین داشت و دلال معلم سلمان هیوم
منفعت با او سهیم است که در چرب قصه قانان پول دستی از کارخانه گرفت و توسط همین شیخ سندی باصطلاح فرستادند که هشت که محن شمول در روزه
ایران و سپستان باو مرحمت شود و بعد آن جیبش هم قطع شد بعد از یکسال دیگر او را بخمسه حصار که فرط مسطوره را نمودم اشاره بسر خودم داده و همان شاه انها
اوامر نمود غماز محن بسیار مفصل بکسی شمین ندارد تو ان جایکه محرکات تربت حیدریه و جام و باخرز و سرحدات افغانستان و جنید و سیستان شور وقف
امانه داده بظهور وست که این محرکات اجانب سوء کاستین رئیس زادهٔ محرکات خراسان می‌باشد به نصحیت که در تواریخ قول سمرقند اورا بترا عمل محرکات پرسیده
هرگاه طوری بشود که اسباب استخار فراهم آید و حرابی شبانمایند در محله طعن خود انمایند بقدر نصد تومان پول راه انداخته بمی کارخانه و ایکه شیخ
به هم دهند که اجزاء و اسباب لازمه محرک را به بینیم بعد از مهیا وجه اجاره محرک داده خواهد شد و دو پانزده هزار تومان هم بداخل شما خواهد رسید چن
گفته اند تا که ابله در جهان با قیست مفلس در نمی.. مؤلف حرفهای او را با دنجود تعبه برای کردم هم در اینحال محرکات ایران بطوریکه نشنیده‌این
جنگیکه شده بود که رئیس کل در طهران جناب مسیو نوز و در خراسان جناب میسیو کاستین بود میرزا محمد حسین فزایی بتحصیل حصهٔ مؤلف یا برض مزبور عرض کرد بیاید نواب دادشاه نژاد اما
میرزا علی اکبر خلجی را از ششمین محرکه نزد مؤلف فرستادند و خواہش ملاقات نمودند مؤلف بملاقات در جناب رئیس محرک بلکه به محبت در پنجه‌ی صبح نمود وصف الله خان برینکه که از
با حضور مؤلف قول اجاره محرکات صنعان مذکور را بمرزا محمد حسین دادند که بمطابق اوراق و اطمینان بدهیم فردا به آن خدمت جناب مقبر بر شرف در آگاهی زبان فرزندان اداره
آقا میرزا ابراهیم مجتهد فدویته دام فضو استخاره نمودم در اجناب مشورت با کلام خدا خوب نیامد ترک اقدام کردم مجددًا از بهروز میرزا حسین در مریضان گواه نمیشوند
اقدام نمودم و معادل شصت تومان چیزی حسین بخط پر پول دادم تا اجاره خط مایشان رد و بدل شد برای تدارک حرکت و اجزاء دالایی که همراه خود میخواست
ببرد با پول برق و نشان با عصه تومان دیگر دادم و هزار تومان هم بخودم قرضاً بخود حواله نمود و نیز شریک نامبردی هم از اهالی تربت که نامش صالح و لقب
بوکیل الرعایا بود بخود متفق ساخت آنهم مبلغی بپول مؤلف اخورده در آن میرزا محمد حسین نامر و صفت از رشیه که پرورش بیچو دروغ یک کردارا
نوشت و پول هم نفرستاد جناب رئیس هم بعد از پنجاه بطار خط دیگر نمود وجه مرقوم داشت که اگر پول نرسد با فلان سرمایه کارش منظنم باشید
محرکات را از میرزا حسین فزایی پس می گیریم نگارنده که پول را با عبّت محرک داده بود بقوام منظم انر ادعوی که در دست نمود مبلغ خطیری نیز
در نیشابور گذاشت عمل محرکات آنهم بعضی پیشرقت کرد و بعضی با تخویف و تحصیر مؤلخ اداره گذاشته خلاصه بعد از دو سال زدو خورد
زحمت و خسارت از تمام آن مخارج یکحته قالیچه فرجام عاید مؤلف شد آنرا هم بعد از چندی جناب حاجی محمد حسین معاون بتجار خواهش کرد که از
متعلقات من بوده بادش را دادم بکس کار رئی محرک هم با قوال خود اندو ر ورهای میرزا محمد حسین ثابت نمانده تا آخر سال زحمت داده یکن پول
محرکات بود در پوشد مستغرق شد و میرزا حسین هم مبدل بود و مخارج از نگارند میاور به پوشند تا در سال تمام معد باشندن آن نامرد کذاب باشه
هم در سخت و مجا وز از پیشه هزار تومان پول خد حلال مؤلف در این محل حرام که دیناری بهره و لذت ندیدم در میان بشده علاوه بر آن جناب رئیس محرک دینه دار فرخته میرزا رحیم
هنوز در خیال مستقسیم است که شاید قبل از گرفتاری میرزا حسین پولی هم از طلبات مؤلف وصول شده اما خداوند گواه است که دنیاطی از طالبانی مزبور رفته باید در حیات
بنگارنده نرسیده هنوز مجلات محرکه پناکی یکی یکی می آیند و میگویند را باعبت شما در امثال گذاشته میرزا حسین شده ایم و فلان مبلغ موجب بقا یه تعداد عیال خط و سندی که در
مانده همه روزه باین در دسر گرفتارم و حال اینکه نه ضمانت کرده ام و نه تعهّد و الحق از همه کسیلی پر از کاغذ دستنخامی است که دست بچه الله که دوی میبند
کنندگان این کتاب بپرهیزند و هر کار که مشورت با کلام خدا نمایند بر خلاف این باینت از فعل نباید اقدام کنند و من بوی من ذل المشرکین اکنون در راهند


نسخهٔ اول
بیان الواقع
صفحهٔ ۲

سرگذشت نهم مؤلف بعضی مالی و مرغ غیره در اثناء اقامت مؤلف فقط برای شکله مدعی شده بودند که ما محتاج بنیر میشویم
و مجامع بوقته خود متکفل اسر کرده ایم تیم نویس کاغذ نویسیا کردند و حراخان امارت افغانستان مخرج دادند شبها کار ها نمودند که انجمله محمد عالم خان نام
از اقارب مؤلف که جایدا د در حوجادی سندی ماتا باد تعویض شده بود باسمه برایک چند نفر سارق چباک را از افاغنه بفرستد و سید مقدس که سلف نموده است
هر گونه با پنا منصب انعام داده بشود لهنا چند نفر اشرار نامی هرات را که آسایشان یکا یک بمؤلف معلوم میشد ده ارض کرتنی هم دو نفر درنده نامی مشهود
که از سارقان نامی هرات و همسایگان بودند بدان اشرار راهنما میشدند اماه بام و خانه مؤلف را متعین نموده در شب سیقم برج اثنائے ثور سر ۱۳۳ که نقار بند
از مرگ پیش ازان آمده خسته و د شه مرده بام حمبر سرے خود بخیر خوابیده بودم و در اینوقت شتر میمال و تعلقات و پدرم میر وجهشید میر علی شاہ ہم کہ مل کر اقات
محض شیر آب ہمراہ شده بودند چهارساعت بطوع آفتاب در خواب مستغرق شده بیهوش بودم و خواب آلوده کار آب خوردن را از پهلوی بستر بر داشته رفع عطش نوران
چشمم باز شد دیدم دو نفر آدم تفنگدار بطرف سینه مؤلف نشانه کرده نشسته اند کفتم شما کیستید جواب نداده دیدم که قصد زدنشاند مؤلف که سراسیا
کنار که بستر تفنگچه کاپک بستم بطرف انها تمین دارم آنها هم شلیک تفنگ نمودند یک گلوله چو بکہ دست پیراهنم را آتش داده بجمو خور دو بدست کار کند گلوله دیگر
بران چیم خورد آخم کاری نبود اول آتش پیراهنم را خاموش کردم و بعد رختخواب آتش گرفته با ناکه درینودم و از جای برخواسته بیگم تفنگچه دیگر بحانب دانجات
استرا دهم محاشه اما قدری در بند نه و تفنگ جفتک نامی خود که بسته روی دیوار بالا سرم آمدند را سفتک نمایند مؤلف ہم بدم است بیگر تنکچه دیگر بر آوران
آتش بخط آنها شلیک کردند گلوله بار پیشه کا رند نه درستت سرم بام آمدم که از بامی مخلوط باشم و بعد نم که رفقای دیگرم دارند نا که در تا تاریکی شمشیری بر دوست
راستم زدند که انگشت ابهام مرا قطع نمود نصف قبضه ششول هم بریده شد و بر زمین افتاد با دست چپ در تاریکی حمله کردم بچفیز رحیم وشری بگم که دایر
آمدت یکم بزیر گذشه آنم حکم گرفت دیدم کی باشمشیر بستم ویار و فرود آورد دستم کشت دکرم را ناکار شت چون دیدم دشمرا چهار چار ریسیه یکیز را هم
کردم اتفاقا مرا از پریس زمینه پایان انداخته کویخشه در جراحت هم از آنها افتادن بمؤلف در دآمد و ہمسایکان و آتا محله بیدار شدند و نوکرهای ناخیر خود هم در
آنشب حیاط بیرونی را مخله گذاشته بر سر چبوتر خوابیدند رسیده پلون ز جراحات بام مثل قوارہ میریخت چراغ ہا آئی جا را بر تابته افتادند اوار روشن کردند ران
در اطاق که اموال و اسباب میر رقم بوده چیزی بفرض ساقی نمانده وسند قها همه خالی شده د کند مخصوص که سارقی همراه داشته روی بام تا ادجا خود را یاری
میر رحیم و میرحسن محمد شاہ حصرت رخسام بقراول خانه محله که سارقین عقب شب گفته بودند بر تعقیب رفتند و ماتحقیق بقای زدند بهم اهالی محله هم در کوچه و بامها چوبے آورده تفنگ ها در شدند بودند دی
میرز احمد میر محمد مهدی پسران در بطرف انه راه نمودند بیرکدام بخانه گریختند و ہمسایگانہ می توانم بلک نیامدن میچو میرزا عبدالحسین ام دسته سلاری یکی سارقین از بام خانه او آمده بودند در بیناست
مهدی بیرت پر کلام دست راست بیده این ابدا اظہار حیات ننوشته اند برکاف مخفی شده بود نام در انوقت انگشت قطع شده که ملر کی بنده آویزان بود سر جایشی کذاشته محکم بستم و سینک بسیار به قرارات
بسته مخصوص شش چرل نمونده از یراق و اسلحه در پشت اندام و سلوکات در خون زمانه و مردانه مجها ور از مهارت و ان باد بودند در این گیر و دار صبح روشن شد هب سهام کردند سوار شد یک باگزار
طولاں رقم جناب غیز الملک که از خون سر حمید دزکار بود بیرون آمد و حال مرا دیده نزدیک اشرف انه خبر امد ولیس از امان فرستادند بعد که شست و داده دو چار هم رادید
پلونگ ستیغات پس بتونونسولکری آمدم جناب مسیو پا ناهو که انوقت قونسول روس بجزار عا بود تماما در پیش اسف شد چون پیچه رهان از یدیم رفته بود در رمق نداشتم
و این داکتر همتا هیر فورا داکتر دوتی راخواسته و امر بعا لجه مؤلف نمود گز چونکه لیست ایده اول اقدام بعمالجه خواست آن قطع انگشت را دور اندازد نگذاشتم کلم اور اننا بکه روح درشته
تونسولکری روسیان سربجایش گذاشته اش شاید پیوند شود او گفت نمیشود گفتم ما بر مختها مسلطه کن و بنهر افتاده روز باریکن شگافته از ان حضرت رضا بتخواهم که او تو ایب یتیک حاتم داش
ورسی در ونجابت
سب خندید که ما مسلمان حجر اعتقاد دارید ملاصه بعدانه روز کار گرد و دیگر در آن قطعه نمود که بانیم آن عرشنده گوشت دوباره عود و دو انجا پیورا تا
محدث ضمن مسمه حضرت ثامن الائمه علیه اسلام شد و بعد هر که پریس میکرد بار کا انحضرت را میبرد کلیه ریش و پوستین کارباقا نون فرنکیان احترام برکست حمل
نمودن این جراحات درستر محرات افتادم وچون بخیرا بانه زهر آلود بود رینجا و درد با جراحت ها دیدم و بها رنا محال معالجه طول کشید تا بطرف حضرت و لا یر انده


نسخه اول
قسط
بیان الوا
صفحه ۲۹

قزاق و سور و قراسوران تمام را با طراف طرق و سبل انزلی تا کنار سارقین عبیدالله هم در آن اثنا حکمرانی بوزارت جلیله خارجه مقرر شده بود روز چهارم این وقایع مکتوب از
از حضرت مستطاب اجل میرزا نصرالله خان مشیرالدوله رسیده (عنوان) بتوسط کارگزاری خدمت سرکار نواب مستطاب اشرف ارفع والامیرزاده دام اقباله
محرر و فی خان تلگرافی که بدست گذشته اینکه طبع چند نفر یوا به و شردعمال شهر را چابیده است محض استاد اورا بوقایع نگار انگشت او را مطلع گردانید مقرر جواب زودتر هرچه
زود تر مرتکبین را پیدا کرده و بمجازات برساناد و اموال را استرداد نمایند و متجوا را حکومت خواهد فرمود (مشیرالدوله) و هم تلگراف از حضرت اتابک اعظم میرزا علی اصغر
نواب مستطاب اشرف ارفع والا شاهزاده نیرالدوله دام اقباله بمرض رسیده چند شب قبل چند نفری به محمد یوسف خان افغان ریخته و غارت و تفنگ نموده‌اند و یک انگشت سیاهی
هم بشیر آقا قطع شده حسبت رجا جوئی یک انگشتر است که تمام مرتکبین را گرفتار و مستر و شیر نموده مراتب را اطلاع دهید (اتابک اعظم) در حقیقت
تمام این عقربت که بیابای طهران از اقدام حضر نیرالدوله و اتابک عظم چشیده بود خداوند بآن پادشاه و آن رجال است اور محشری بازدهد که اینگونه سولا از چنگال باز
بدین واسطه هم آقا یحیی نماینده مجدالدوله هم کربلائی زاله دستور بواب احوال آباد میکرد و جواب بکارگزاری مرقوم میداشت که چطور میان زده و دزده اموال بر باد میشود
و هما انکه سارقین محبوس بودند در فرنگ کیاپلی و سه‌نفر به لاحوال مشغول شده بوده‌اند اما تحقق درست زیاده بود ه معلوم مرض خود را با خود ندانم با شنیده چون در
پناه حضرت عنایت دستگاه بودم بدین وسیله رعایت ها بهر جا می دیدم اموال و سارقین بدست می‌آیند اشریر اینان بهر محنی شده و بدار بیختند و چند نفر بیگناه را نگرفتم
این بود که شبها باز آقا یحیی آمارا میشد و خود شناخته بودم لیکن چری ازین قصه نداند گست اگر در محل د را همان باز پرکرام برسید صیاد اجل زود بصورت روز بباد گرد
محسنه گرفتار گردیده تا دادخواهی بر آن شد خون ناحق دست از دامان قاتل بر میدارید  دیشب آمد افغان در من قصابست  سرگذشت دیم
مشکوه خار خار مخوف که در آن شب چه بر سرت عبد به دبیر سرا رسید اینک با د و سلیمان زابی ادقیه میان سنگ و قعر حشرت العقول مار زلف ابا تمزاق که در سکون
مدت آن انجا مانده بودم شخضه و همان طور که از او داشتم با د ده تا نوبت قایم خومصنف همه مداد وقتی دقت خودش اولاد غریب شده براه داد و است حکایتی بر افکار
نمودند مؤلف از شاهزاده مظفرالممالک خواهش کرد طاهر زار بکاش خود بسپارد موفق الیه خواهش مرا انجام داد صادقان بمل اور نتیجه مایه گذاشتم
گذاشته مؤلف تا چهار نعت نامه از ندرستاد ناچار دیگری اجاره دادم وقتی بستانسراها عمارات گذاشته اول بزاقی که میرزا تقی نام پسر مرحوم میرزا بزرگ عماراتی
بوده سعی شده رفت و کاتب نه ورقه دهانما یناک گرفت و صد تومان بمظفرالممالک وعده کردند حاعوره را مجدداً بآنها بسپرد مؤلف توسط کارگزاری بشهر
والامیرالدوله شکایت نمودم نیا نیز اده دل بخار قشلام بنجکوت تربت که طابونه کاملان تصرف خود مؤلف باشد در این رزما کار دیگری هم مرتب التفات نشانی
گذاشتم باش خود مؤلف شد باده حواله رقم مخارج ان صفرم سه صد تومان میسر شد طایفه را کوفته بشهر مراجعت نمودم وکیل انور شهر گرایشه آمد و سفت متین شد
و عریضه با دلی آباد و دیگری کسی پیدا نشد که از اوبپرسد تو بکه استحقاق عریضه مینویسی تا آبیس رسد دو پسر خود و رضاقلی نام باسم با لمشهد احضار نمودم و
محتجی بار با آغا منظور دار عوض ششصد تومان طور قصدی که از آنها داشتم التماس و مخلفات عمومی آنها را قبول کردم بوساطه خط شرعی در محلیان دعا تا عهد شاق کردم
و مجددا آن اشجار و بوستان بپسرم مرتقلی الزام آبا داد تمام وکیل انور بدست متحض دو د رجال است و طرفت و عریضه موشکیر دادند نوروز اغا مشخص نمودند یکنفرازانهام پسر
ننمود که فردا بهت تحقین کند مرایض آن وکیل بر ضمیمه مقدرت کذب دریا اینکه ابدانند واسه شریفیه در نهایت است اعزاز ثروت خاص مخدوم قلمم سه مبلغ شصت
تومان پول داده ام جزئی تفکرات و عرايضی مرتب کرشم به مشهد میبرند وبعد از آن بر رها شوخیها که هی کنند و اورا به نفعی میرساند بودم تا آخر فولاد
طریقی با ما در شد در ان ایام پستان کرد بآر قحط و غلا بخراسان گوشی ابا مهدی است و غلیم و باقصه بقران و زدو دست بر باد و پس دونیو شیر زن میشید شیکا بریا
میرسید ادرارا کرده بوجه پول کوچ با مبلغی پول بیجارجات ربوبتی علی کلحه طومار شدند این وصیته دلیل شرعی که بشهر نشستند تا تمام مایحتاج ومزایا ردا کردندام ورقم از
ولایت عزانابجکوت تربت چاکسترداد اور شب جواب دادند آخرالامر بعد عشرت با وکی بلوم زحمت و غارت زیادی خندید ما میگوئید تا چرخشان از
پیش بنمایان مریم آثاری و عرق بجزانا خداوند خبیرعلیم میکند دوره دو شرکت آنها پنها ندارد بانی اندر بچه در در محضر نظام ما کار مارسه آوردند نیکو
که حله یا برا

نواب نظام التاج السلطنه
کما کل نصرت تشرف قزاق نام
قویا بکل سیه وانگا رتین
عطو خداداد از کبرا آن
داده و افزاید


قعه
نسخهٔ اول
بیان الواقع
صفحهٔ ۳
روی براهلیتی نق کرده در پیش وزیر بپاس گفت بعضی ها بخاطر من گمان میکنند در حق آنها ظلم کرده ام طبیب آنها را بخواند تا صعت معده که بواسطه ترشحات مخلمه قوت هاضمه را فاسد
داشته بخصمهای شربت آب یا که شربت حیات را کسلی آنرا بخوف و با کول زحمت کرفتار بودم کسی بغیر از ترش آنها با یک طعمتی که بذیقه ام ضایقه نمای آنرا اگر مجزه در فصل پایزه
روزگار بخواند که همچو نخلها نهال حیرت انگیز تربیت استادی اند و بخالف مزاجی سیب رحمت معنار شوق نقاشه خدانصر مرحوم پادشاه تاسع سهم مملکت و بقا اصل آنزدر شت
وقتی نایب الایده بود تاریخش بان برجای مانده هنوز دیده چشم خضرت آقای شیر عبدالکریم سبیل شفا طریقه آوا او اکزافزودم
سرگذشت یازدهم
سر چشمه بربطه غوطه دادن آب بدوران عرفه در چشمه و بطول بمانید یتی از نهایت دستم کشی جان زار و ضعیف که اجل بسر سرم گه در کشاکشی
و این کوشی حیات که حدقایت مؤلفه که پوشی که حیات کند این نیست هم ارچه اکنوز مرض جابر این اصابع سلیمی مکمی پیشنگاشته تا جزئیاد قیام کال دستانم تواند
چنانچه ناظم خامین با طلا عمل خدا داد را در مرز غزل قال به دفتار من و و محمد بهجت پسندیده و جزیرا بر است در وصیت ضیاء الدین که امیرعلی جابر یک کلم
تصنیف مجرد در با داده محمدرضا مصنف سعدید را بکاشتم که آثار شانه رش بهرترین جابهت زیر که شنیده ایم که دوکاغد و آدمی وجه هر جا باید هم انقدر مقتدر که بهت میترسند
اعلان
ورقه شهادت مضایق آمدم در آموی بیکوته حاشیم الیه دعانه مخفی بمانه ترجمه ام که بمرض دوار ایام عیادتجویان بخیل که کاش حیرت ایامش همان نوع بودند اکرانیم در در محلی
موت حضرت پیغمبر صلع به کادکشت باشم دو حبیله رو بستر بود بدست حضر تصاحب تمام شفا بخشیدیم
میر ۲۲ که شهادت در
مستقیط در چشم مطبوعه افتاده زیر که مرا مجل پان میشود و با مجمعی از بهانه شریعت است که اول ..... وبعد فرش گردیده و در پوزوز ار ایام عضا آن مقلده که عیار که شتابجوئی کار آمدی شده
لم رویا بشر معتق دوم در این ایام بصدق در صمیمی که خدارا میشا چرا مولف انجاب مصاب بخیر الملک رابطه زیاده نسبت آن شخص معلم اینا بخوبیست اور الم مصنف خرد که ماراین افغانست
موقف دهده شقاقمر
صحیفه درین لفظ که توقف و غیره ملی طعن کا کذ در جا کی قالی پیکار اکنو هم مناسب مینمود کان چیز که شاید نام چاشت او اینجاه بگذاری بانم مقدار مجاهد بطریقه با بیان شخصی سلک خود عراصیانه
شقاع فرستادم ممیز
د عای برای شفا که مجد نفر ثب قیا بنا بخانه هر زرا هم کشد مسجد شتی مجازی ز کار کنم پیش بحر وسیعی وسعت دهم و آخر مجلس کشی و فرش آن کار کند و اگر چه چار هزار روی بایی ساسیت
صحت طه نیفرا یام
م بحستی اکذاشت و نزدیک بود خون خلق را بچنداره مؤلف بجد اینه با کی بحای که کند رحال شود اور ادرکودم اجرا دایار بهادت آورد فردا چن جایز امر اکبر سیدن
حقیق در عدالت
اشعه ۳۳ از بکارگذاری دو اسباب بشتاء فراهم کرد تانجا یت مضایقا یک بپوشا خیر الملک انسبیت بوقوفه مراقبت انیست که غیر خواهی که ملایت نموده شده چندی بکار گذاری اقسم
قوله بسپالیده وارد
باشد مولف امیدم بربنای تحریک را بطور نهاد که بکیشی مزالق طرق جایز بود حقر انیدا و دوستی را به سنتی میدید پست مسجد متنی بفضای محرم که یکیش مجلسی پر مجد افراد زیدی یک
امیدواری مباد بظاهر خلوص و از پاتی مرغیان امید بهترین بطحه دان پیک خود در سطره به سطحی که انز اوشتی در رهنهای سرکایس یکم اوتی چشمه بند مجرین بینا و نای باب
مشکه سایت خود دو خوانش مولف همراه وی با کون پر معندم کرد و به هم بر دوستی تقدیم پیام بکار یک پاروسی تان مالکه خود مرتی خود قیل داده با مولف میتی ناسنه
نامعلوم قصیرا ثبات آنوقت برمجا ملک خوابه گشت مودم و کشی کردیم تا بنام بدشان نمی شادم چون مقاصد وثاق است و هم دراین ایام دخانه
موقوفه که در میان شبت با خیابان واقع و توت آن بمولف است بدست جای میززا هشم ولد مرحوم کمالی میرزا محمد باقرشی افتاده بخصوضی بحققت است عالم که درو وف
شد و جا که وقوف ران آنها اندیم بجه متری ساخته وقتی اتویه خود راهم بزریمان صفهان چتر شیو میخاستم جناب حاح میرزا ها شم در خیال آن شد که لبت از از مولف گیرد و حق سکوتی
تا به یوقد فی العلم با کی از علا اعلم رقم اشتمت عهدم انجا به ین ستله نعوده مؤلف مسکوت خیال کردم تا جناب ار میرزا اتم بخاش بیجونه قلفه مساهمت دابت را گذاشته به نیا حمار سوله نبود
رعیم ذات شرف بخورد
آقای اقا میرزا حضر خود ملکو خود نشه در اسمؤلف اسباب ساری کرد و چند نفر عارض از یوه پانی معروضه ش ترتیبه اینکه و چجابی حصار مسلهم پیدا در خواسته و خرت
ای حکم بر سقوط خیر و قا
نی حکم برا دات شرف شود چون بنیانی هم کی از دوست محترم بنا به درمش و نوت این آقازاده کا پیا گردید و با جمال سیدآباد باتفاق نمایه محمدحسی برای تا جا که خطه محررو د کور کام درست مشرد
مان سقوط ترکه داده در نظریات بوی بوصف شرف شبم او ام آقامحمد ر که نه پچا غیر بود بفرزند ما هم متوجه حال قایده اینجا دیدم با مجلس طلق باباهی سوار ترک است مجلو خجات بخند
است که در میان بونمیر یزرا هاشم بدت حضرت آقا خطر داد چند نفر و پسلی که مولف عهده نه پیرامنه دیگر خرد مفروض است که امیرن د ازوت با چند نظرحیات دیز رک آو که بو خود کردم
مجاهله کرده و نماینده بلا شش بریج صفت خرد ساسله آقا میرزا است علید که بنا عمر طی نصوص و چون حانات در قاب غیر مصور می نماید با مؤلف برخات آمداین
دیده و هم این حضرت آقای بنیاد کذار عو در مرکز تعطیل است ولایت عقوبت شام بدو شرد مؤلف شوم د اسباب فیضعت مساعد و دست کمش دین مجلس چند قطعه بر شانه