نسخه ۵
پرسش پاسخ
صحیفه ۳۸۹
در امور دستگیری علی الله هرچه بادا باد آقا کارگذاران دولت علیه ایران مستخدم و ماخوذ در ماهیه ومبیت ومگذران مواجب
شخصیه میباشند مثلا فلان ملقب بمجللوکانه در سطل و کاسه میخانه که اقلّا سالی شش هزار تومان مصرف اکل و شرب دارد بیش از
پانصد تومان استمرار یا مواجب ندارد لذا ناچار است که از مال دولت یا اجحاف خود درآرد مخارج نماید در اینصورت هم خیانتی باور
نیست هم خیانت ایران بمردمان هم طریقه خود اگرچه شجاعتر از نادرشاه و مدبّرتر از بطرکبیر ودلیرتر از ناپلیون اعظم باشد بنظر حقار
مینگرند و در انجام او امر او اقدام کامل ندارند و گوش با مرآقا او نمیدهند اما وقتی رئیس اداره فرنگی شد همه دست و پا براه راه میبرند
و تعقب با کفار میگذارند ثالثاً اغلب کارمندان دولتی که مسلما از راه تصدّق البوسنیت خود بآثار وعده شکر از میند که عالیجاهت بن
قلمداد نمایند جلو مال دولت را مباح و مفت خود میدانند و این علاقات رفته رفته کار را بجا رسانده که مستخدمین ازکاره ایا از قت تغییر
بمداخل باشند و روسا ابنای وطن عزیزنا انجیب خانه تشیع پریشان حال شوند لیکن منتصبی بحال آرد و بنا مرغ خیانت در زیر و بجا بان
منتخب شده با ستا حال جانشین میگوشند و میگذارند چیزی برنا فقرای داخل و صاحب مداخل کشوری ایران برسند (ملاقا سومی الموف)
در سفری از اسفار باشخصی از اعیان ملت المان که طایفه پروتس بود بعد اظهارات دوستانه و احوال پرسی رسمی معمولی و داب
طرفین باشنایی ومایل شدن بصحبت و پس از جواز حال یکدیگر میوه آقا از مولف پرسش نمود که در کشور اسلامیان قواعد قطعی از چه قبیل دودر
دولتی وسلطنتی آن بر چه سیستم متوقف یا منبع بیان ذالم تسمع مقصود از این سوال چیست و کدام قواعد قطعی در دول ملت بهم میگا راست اینا
بیان نمایم (مسیو المانی) اول خواهش دارم جناب شما بفرمائید ببینم ملت اسلام را چه عقاید (مؤلف) عموم اسلامیان خدای
نادیه را می پرستند و معترفند بتمامت انبیای مرسل وغیر مرسل که از عهد آدم ابوالبشر الی حضرت پیغمبر خاتم زیر بشر مبعوث طهر انده آ
قائند آنانکه مرسلند بر سالت و انچه نامر سلند بولایت وعدالت میشناسند اما حضرت محمد مصطفی را خاتم الانبیا میدانند و بکتان جل
که کلام الله است تا بعند وقرآن میامند و میخوانند و موافق احکام آن قواعد ملتی خود را معمول داشت دواند اختلا که در ملت بیضا د سلام
واقع شده که برخی قائلند بولایت و خلافت خاصه حضرت امیرالمومنین علی که بنی عم و داماد حضرت ختمی مرتبت بوده دول نص صریح قرن
پیغمبر بولایت و خلافت علی در غدیر خم و بیعت گرفتن از هفتاد هزار نفر است و بعد یازده امام که از صلب علی وبطون فاطمه زهرا دختر پیغمبرند
از انجمله دو نوری که شد عرش را زیب وزین یکیر احس نام و دیگر حسین حسن گشت مقتول زبر جفا حسین انکو شد
کشته در کربلا وگونه نفر نسل سلطان دین همه لنگر آسمان و زمین با سلامیان خیلگی رهنما وز ایشان بپای دو عالم بپا
نه کس غیر آن چارده نور پاک چراغ هدایت باقلیم خاک شعبه از اسلامیان که باین عقیده هستند مذهب جعفری دارند و گروهی دیگر
که دارای ادب اربعه اند حنفی مالکی شافعی و حنبلی میباشند معتقدند بر اینکه پس از رسول اکرم اختلاف در خلافت و وصایت
واقع شد و اغلب است اجماع بخلافت ابی بکر نمودند پس از آن بعمر و بعد بعثمان و بعد بحضرت علی قائل شدند (مسیو المانی)
مقصودم این نبود که بیان فرمودید زیرا مشکل این مسئله شریف را میدانم باحقا محرم آنز اشناسام عرضم چیز دیگر بود و خواستم از جناب عالا
که آبر آب نقده هستید استفسار مطالب عمده را بنمایم (مؤلف) پس جناب مسیو از چه میپرسید و کدام مطلب را میخواهید بیان نمایم
(مسیو المانی) میگویم یعنی جناب شما هر دسته داگاه گردانید که دستور العمل رئیس ملت و مخترع مذهب دقیقۀ اکبر اسلام چیست
و چه نوع مامور گذران دنیا هستید (مؤلف) دستور العمل در همان کتاب الله است که قرآن میگویند چون تمام آیات تجلیات
آن از قول خداست و در آن مصحف مبارک از برای قاطبه اشیاء بمقتضای آید و بریم ایه لا رطب ولا یابس الافی کتاب مبین خدای تامین
فرموده وا دّل بخیر از جمله ایجاد خلقت الله ریشم کله خود داده و بعدا را امر بدستکاری و نهی از خطا و خلاف فرموده (مسیو المانی)
درست کاری که میگوئید امر خدا شده کدام مطالب است وخلاف و خطایی که انزانهی فرموده چه افعال است (مؤلف) بتهان
درست کار


نسخه
دوست ناصح
صفحه ۳۹۰
رستگاری که اعرشه طاعت و عبادت و پرهیزکاری و صداقت و انصاف و مروت داشتن و عدالت است که هرتی نوع خود ایفاء بروا داشته ایم
و میوه عصایق را بکار بگذاریم و محمد و شکر الهی بجا می آوریم دیگر ابنای وطن خود اقدام نمائیم در رعایت حال فقرا و ضعفا ثلث خود را منظور داریم تا ثوابها
بر خوردار و از غم بید وستان و اخوان دینی خود را اداره صحیح القول و نافع حق نزد و جالب مجال ود و دار غرام باشیم و بنا بر حفظ نامی و حفظ حشمت
مملکت خود ساعی و جاهد و متفق در تحت قواعد و انقاسه وقت خود که امیر و پیر و قوانین را منظور دارند بوده باشیم (المانی) با دولت وقتی که مورونا
محرب امور ملت و دولت اسلام باشند همرای و معلوم آواز باشیم و آنیز پیش با خارج ملت و مذهب خود ننمائیم بلکه در صد د مخالفت و ممانعت حسب شرایت
مقاصد آنها برآیم و موافق آیه شریفه که میفرماید اِنَّمَا الخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ
لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ یعنی از شرب و قمار و اسباب قمار اجتناب کنید تا رستگار شوید و نیز تأکید فرموده که بزنا ولواطه و سرقت و اعمال
قبیحہ دیگر آغشتہ نشویم و ظلم و تعدیرا پیشه خود نسازیم و اذیت و آزار کسی روا نداشته باشیم و در غیاب کسی حرف بد و دروغ نگوئیم و بحسد یکدیگر زبانا
نه ببریم و این انوقت نباشیم تا مبر در حمت پروردگار شویم قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ضَلَّ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَ
أَجْرٌ عَظِيمٌ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ (مسیوالمانی) بپوستی جای مقصور من انیفقرات بردید
که بیان فرمودید و این دستور العمل و قانون ملتی شما نیمی خوب است قاعده تا پیشوای بزرگ مفتستان شخص بزرگ و حکیم و دانائی بوده و شقتی به عالی
و صقلیه اگر بهموم اسلامیان آیا از ایشان در جهان نخلستان و خط و آفاق سستان خوابند شد حال بفرمائید ببینم که قواعد و دو و اسلام در امور دیات
و رعیت داری موافق چه قانون و بچه ترتیب است (مؤلف) بحمدالله امور دو و اسلام با هم منتظم است و کمال مواظبت را بر حال استات
علیه از عموم رعیت دیجها و بو سرحد مملکت و قلمرو خود داشته و دارند و دادرسی پیشه کرده گفته ای نمایند و تحسینو تاتی با بر رعیت میدهند و همه روز در انیات
نگهداری و نظم مملکت اقدامات لازمه بعمل می آورند و تدابیر حسنه را پیشرفت مقاصد خود بکار برده و میبرند و اظهار مودت ویگانگی در روابطه ایان
با هر یک از دول همسایه موافق معاهدات متینه که داشته و دارند دایر است و تغییری نیافته و بکاری که منافی حال ملت و دُوَل اسلام نباشد
با هر یک از دول متصا به اروپا و آسیا و غیره شرکت و همراهی و اقدام می نمایند که شاید فایده بحال ملت و دولت متبوعه خودشان بیدار
باعث محبت و مودت در رغبت ملل و دول دیگر بملت و دو علیه اسلام گردد (مسیو المانی) خیر خبر جناب کا آنچه در خصوص میمانمات
دولتی فرمودید اغلب ملاحظه حبیبه طن و ملت پرستی و خیرخواهی دول اسلامیت و از این کلاً حقیقت داشته باشد زیرا هره یک اندازه خلیقات
کرده ام و بی اطلاع و بینایی اغب اجزاء سلطنت را از حال ملک وملت نوشته وقتی دارم که بیشتر اوقات وقایع معتد بها در سرحدات
اسلام بر امرا سلطنه نمیرسد فرضاً اگر برسد هم رجال آن دوو بسمع پادشاه خود نمیرسانند پس خوب است علت اسلام عموما تحریک کالی
در اقدام با تفاق نموده در صد د آبادی مملکت و اقتدار رو و ملت خود برآیند و فایده بمالک خود را بر دارند که غیری نبر و عاق و دای
این ملت قوانین دولتی را مجاری دارند و علماء عصر تصدیق به پیشرفت امور سلطنت نمایند بهیچنان رجال رو طلاب رضا و آسایش ملت بایستی
که سینه در بین نیاید و احکام صادر نمایند که انجام آن برعیت دشوار نباشد (مؤلف) خیر خیر چون حرکات علت عوامانه است نظر بر نادان
چنانچه دولت بخواه باصلاح رعیت کاری انجام ده غطی شعر است زیرا نفاق و نادانی مردم مانع پیشرفت مقاصدات (مسیو المانی)
بگوئید ببینیم آیا مکن نیست عام اسلام یا بهین شرایط و قانون متفق الرای شاین (مؤلف) خیر معاذالله (ص) چه دلیل دارد (ج)
برای آنکه نقلا بر خیرا عظم احترصاب بقرآن نماند و راجع به هم یقیرا کوچ باشد بعضی علمای روحانی که مشغول ترویج دفینه ولی بکار های بعضی
ملیتی ضعیف حاضره اند ملاحظه آنکه مبادا امر و انحی بنمایند و پیشرفت کند و ثانی توجه از حاضره دلها بر چه با مو ملکیتی دارند که پیش از اقدام
با صلاح امور داخلی لابد باید امر بصلاح حر اور ده آند و شد ابقایع جاریه نمایند لهذا اور ا اخیر مروس عدالت مین یکدیگر را کار گذاشته از جان
شمال قشون دولت روس منتفد می و تخطی خواهند کرد و از سمت جنوب مضان جنگی انگلیس بیگز اکنی سملع فارس خواهند شد دوست بنجایند
بکشور


صفحه ٣٩١
پرسش و پاسخ
نسخه
کشور اسلام خواهند گشود (س) مکر دولت وقت اسلام عاجز از ممانعت و جلوگیری خارجه از پا درجات مقاصد خبیثه دست یافته
هم نمیرسد (ج) چرا سپاه ملکی فراوان همت و قدرت کامل هم در کلیه طبیعیات و کافه اسلامیان فطرتاً شجاع و دلیر فدائی کفن دوش
حریت
ایرانیان که استعداد در کنت قابی دارند (س) پس جهت چیست واضح تر بفرمائید بدانم (ج) جهت عمده بی اتفاقی و عدم
امورات پولی در وجوهات عسکری و بی انضباطی بر صیغ سپاهیان و نبودن مشوق ہر مردمان کاری و حاکم کار د سر سزای خود شون و دو تا لیگیه
و بی اطلاعی از حالات مملکت و کسر اسلحه و ادوات جنگی و قلت دقاير حربی و کمی قشون و نرسیدن جیره و مواجب و ملبوس منظم بسپاه (س)
بلکه قشون ملکی که میفرمائید در اغلب بلاد سلام محاطند همان مرد تا عاری از کار که بعضی حمال و برخی هیزم شکن و قصاب و جمعی ساربان و خصر روان
مفید
خود هستند که بیشتر از ان بغیر از قانون و قواعد نظامی میباشند (ج) خیر لشکریان سلاطین اسلام در ایام مشق آموز میشوند حتی بعضی اسلحه
مشهور عدیمثل ندارند والا صاحب منصبان خوش هیکل و نیکو شمایل و خوش لباس دلیرند که هرکدام باشانهای منقد و مجعد سینه و دست کش
سفید بجهات نظامی حاضر میشوند (مسیون المانی) آن صاحب منصبان که فرمودید با لباسهای قشنگ و ستاره های با طراوت باهل ایران
برای جلوه زار ایستادن و صفاء روی میز خوردن خیلی سگی دارد اما بدرد میدان جنگ نمیخورند چون مرد جنگی باید با سر ظریف نداشته با شد
و از آلایش خاک و گرد نترسد تا بقدر جنگ شود هر حال دول متقدره اسلام خصوصا ایران راست پا زیاده لازم است چون حفظ مملکت از روی
جنگ
قشون میشود (مؤلف) جناب مسیو لدی اسمی چه عموم ملت با سپاه مسخر ملکی در مقابل دشمن خواهند بود (المانی) خیر جز اینا حرف حرف
دشمن
نه بوگمان است والا برای دولت قشون مستعد و ظاهر رکاب که انجوی تیر آماده در حفظ حدود الثور سرحدات اطراف لازمست چون
شما
هنگام همزه و تا قبل از وقت اقلاع نینهد پس بسیار خرابیاست دولت و ملت اسلامیان خصوص شاه ایرانیان مثل ملت و دولت المان
رفتار نمایند که وقتی خود را دو چار ظالمین شاقه و مخاطرات دولت و ملت فرانسه دیدند در صد و اصلاح حال خود بر آمدند و با اینکه زمانی او پیتا است
اقدام متفقانه نمودند آسایش شدند چنانچه تا کنون قت فرانسه با دولت دیگری نتوانسته دستیزا نند زیادتی بر قت المان نماید
(مؤلف) جناب سیو خرامش دادم شرح آن تدبیر و تفصیل رویداد بین المان و فرانسه را بطور اختصار بیان فرمائید تا بدانم و یاد گار کنم
شاید ملت ما هم بدان رویه رفتار نموده خود را از شر تعدی اجانب محفوظ دارند (شخص المانی) در قت فرانسه چندین سال قبل امپراتور
بهم رسید که او را ناپلیون بنا گلپشتند واقعه لررش سیمتنی بود که مدتی تصرف تمام کره ارض گردید و هر شب به خیال میخوابید ملکت است
وت
المان با هم که نزدیک بخاک فرانسه اند شانزده پاد نشین در تحت یکتانون و تابع حکم یک پادشاه اما مجبور با نجام امر شد و تکالیف دور
بود
فرانسه بودیم بکوهتی ناپلیون برخلاف معاهدات سابقه و قرار داد بین فرانسه و المان شرحی نوشت و تکالیف شاقه بر قت و دولت است
مؤلفه غازیه با را آن شرایط فرانسویان نرفتند و با کمال تضرع عذر خواسته از آنجائیکه ناپلیون مغرور لسگر و استعداد هری و باکونه
و غرور اصاحب سلطنت روی زمین نمیتید آید دوباره بدولت وقت المان نوشت که من امروز ه پادشاهی هستم که اگر تمام کره داران
بخوابم برهم زنم میتوانم شما حا چه قدرت آنکه تکالیف مرا رد نمائیه اکنون یا قهار یاته یا آماده جنگ باشید پادشاه پر و سکا
جواب این تهدید نامه ناپلیون را بپشوتی انداخته معاهدت خود را بر ضد فرانسویها متحد ساخته و عما به دولتین روس و اطریش با هم که با
فرانسه تا خونی بودند با جزء متفق در محاربه ناپلیون نمود وقتی پانصد هزار قشون منظم از این سه دولت هم آهنگ نتیجه شد آنوقت جواب
ناپلیون را بسختی نوشته انکار از تکالیف او کردند ناپلیون هم و پنجاه هزار قشون که اغلب جنگ ندیده بودند بر آهنگ با دول متحده آماده واو
عزیمت
مملکت پر وسشتر د به تدبیر خود در میدان اول یکصد و پنجاه زقشون متحدر ه روس پر وس شکست سختی داد منجله انتم جنگ دول ثلثه متحده بشترن
(فلوجر)
خود در امیدارد و منقسم نمودند اردوی اول در نقطه (هم) سرداری (شوارت زنبرک) سردار اطریش دویم در سیلیرنی سرداری
سردار پروس سوم بسرداری (بر نادت) روس و بعد از جنگهای پیاپی قبل کلوس با د که بین ناپلیون ود ول متحده رویدا دآخر دول متحده مطابق ۱۲۲ هجر
غلبه نموده در آنچره ماه مارس فرانه ۱۸۱۴ مسیحی عساکر دول متحده وارد پاریس شدند و ناپلیون با بعضی عساکر خود که ار بطرف قنطوق رفته بود
هزیمت


ضمیمه پورت ارتور صفحه ٣٩٢

فوج روس
محصورین پورت ارتور تا رسیدن کمک بواسطه فداکاریهای محیرالعقول محاصره دوم حیرت افزای جهان را دوام همی دادند

تلفات ژاپونیان در قلعه و اطراف ان بی حد و حساب است
فوج ژاپون

نقشه محاصره دوم پورت ارتور و جنگهای خونین دول متحاربین در ان جانب و دوام دادن محصورین تا رسیدن کمک مددی و زیادتی تلفات
ژاپونیان که از فراوانی تلفات قوای بحری و بری و اطراف آن حلقه محاصره بر محاصره داران چنان تنگ و ناامید شده بود


نسخه پرسوخ سوانح صفحه ١٦٣
عزیمت پاریس نموده سرداران عسکر انوقت اور ا کاری نتوان فرمود آخر الامر از هما نجا ن با وسیم نبر اساس کشت پیوسته است اما دول متحده چونکه
میدیدند تا اینجوجود وی نماند نا پلیون بتمامی از سلطنت دست بردار نبود بنا بر این بتجویز (لایپ) بجهه در این گیر و دار چهار مقد عهد نامه انعقاد یافته
و تب دوستی بتحریر در کشتی که هیک در وازده فرد وکشتی بزرگ از فرانسه و الی ناپلیون بتصرف فیلای دول متحده در آمد و مملکت فرانسه کر ابپادشاه
تازه لولوی هژدهم در انحا به تخت بعد چندی ابی در جحه اساسی ناپلیون از جزیره اب روانه پارس از نام عهده با قشونی که با خود ضمیمه از پر س اخراج برد
داشت در منطقه (کان) از کشتی پیاده شده اهالی مملکت فرانسه خبر ورود او را شنیدند فوج فوج با و گر دیدند پادشاه تازه گریز و دوباره ناپلیون امیر المومنین
کر دید بعد انگلیس پروس در روس اطراف پر سه ناپلیون شفق شده هر کدام صده پنجاه هزار قشون بخواهی بر نا پلیون هجوم نمودند و تمام آن سپاه را
که ششصد هزار نفر مسلخ بودند بهار دو متقسم کردند اردوی اول بریاست (شد ارت نذیریک) وارد وی دو یم بریاست (بلوخر) سردار پروس
و (بلتین) سردار انگلیس و سرداری در یاست از دوی سیتم بریاست الکساندر امپراطور روس حونش قبول ریاست میکند مکر د مکین ناپلیون
در اینمورد سیصد هزار قشون هم بطرف متعلی دول متحده داشت در بیجب جابجا که دیگر ملکه نکند دول متحده قبول مصالحه نمودند و ا علا چنگی داد
ناپلیون در ه انزدین با (و الکتن) سردار انکلیس مقابل شده جنگ بذر کی کرد در جمله (واتر لو) صبو ا غلب بداشت مقداشت دیگر و شام سردار
قشون خود شکر بیا سپرد که برود بلو و موخر سردار پروس را بکیرد که قشون متفقه هم نرسد (کرونشی) خط یا خیانت کرد و بلو گیری سردار پروس را
نتوانست در وقتی که ناپلیون قشون انگلیس را پیاده قریب با هزارم نموده بود لشکر پروس بمک رسید و ناپلیون کشت سختی خورد عسا کر فرانس فرار گرد
و ناپلیون تغییر (الینزه) پارسی را از اینطرفی دست خود و پسرش را ناپلیون دویم قرار داد اما علت بخته او انا ننمودند و عساکر د ول متحده
وارد پاریس شوند ناپلیون فرار بکی از کشتی های انگلیسی پناه برد انرا بجزیره (سنت هیلن) برده دستاخ مقره باست تا در سن پنجاه و دوسالگی
وفات یافت و مملکت فرانسه با حصنصدا میلیون فرانکت بدول متحده وجه خسارت جنگ دادند (معرفی ناپلیون کبیر) نامش (بناپارت)
پسر شخصی از احسان جزیره (کرس) و تولد او در شهرا (اجمیر) بتاریخ ه ١ اگوست ١٧٦٩ مسیحی بکر تربیت و ماموریحات نظامی شده بپس از خدمات با موجبات
بسیاری از اینکه نام سردار کبیر ریس فرانسوی سهم دانشگاه پس از مکر به خیر نمودن بمصر سر نیز نقطه حبشه وسفهاء حصه قوی و محاربه با انکل و س
فردین قونسولی اول و تا جده پادشاهی ایتالیا در روز اول دست ١٨١٠ میلادی با خلق ذات مقصر مجید و مالک تویز با دو نود ناپلیون محبو شش من حظور و در
در رتبه پنجم مارشاکه مسیحی با فرش بنده مشحها انحصاریه نصر تصویر سپر شانخدا نه این صالحه را گفت با سر لشکر (صبر من) فرانسه او طایفه روس سلیمان
کره آنوقت پس از آن اسیر فرانسوی به فران سهم رسید که خیال همه انقد ر شتها و و سپاس کرد آرد با شده بعد ا نیت المان گذاشت فوراً وقت پر وس و س
المانیه با هم اتفاق کرده مقابل سینه پنجاه هزار قشون و نصدا حرا د و تو پنا پلیون ستم بک کرده قشون دو صد هزار عراده تو پنا میدود ه یصد ستاد هم شت سر و هم
جنگ عظیم نمود ناپلیون با هفتاد و پنجهاز سپاه و صد و پنجاه عراده توپ در محاصره اپل سه ایلی تخت فرانسه بیک پادشاه پروانه قتا و اساس ناپلیون ستم در این جنگ
مسلو بژ مارک و زیر عظم المان طرح عمومی ما لا که فرانه نیز استریون صلح کردند سه ساله مجز در از آن اتفاق المانیان مشهور آفاق شد تا حال المان باتفاق
و قشون و قانون مسوق لازم را د است با ملاقات چهارم مواد است فطر حاصلی اتفاق افتاد که ملزومات بما وراء انواهد بود و و بال و عال ان بوی
در جوا نشر گفتم از جادم به کار خواره از گفت عبور محتم آرد دانی جایه کل شیء هالك الا وجه ونير كل من عليها فان ويبقي وجه ربك ذو
والاكرام چه تر جاده دراخر ارکمت غیر حقی وجه ١٢ ماه شوت تعین چهار دهم پاکست خارجی بهار بخوانی است فطره زند گفت وجه رحمه
كتم خدا را رو در گوشت و کسی بوقت ناید قابل شود که کلمات ولی چنانچه وسعونی باید هم حضرت علی مرا بکر میافتهم میخوانید و سایر خلفاء ارضى الله
میگوئید باید برد خدا علی بر آورد و بدا و نخل پیونون دلجل چهار و محرم پاک یک رو و یک روهند ان بزرگ خارجی چه رو با کوین در سوال تقا شد و از
طرفه اول خوات به شت (ملاقات پنجم مؤلف ) باستحقابی سحر دا و که پدر و عمه عباس صدر ادنی عصره متدین اعظم مطهر در مین علم مشق بالی
لأوريا، اسنتا علم ترین نام ار امی امید در اندرین طول و به می شود در موش کنتم اس جیت عباس افندی پسر فان میرزای شرس است
که دختر


نسخه
صحیفه ۳۹۸
پرسش و پاسخ
و آن پیشوائیان اقوم کرام
فقط شیخ قبیه مثال
کثافت رضاء التجبر بریا
داشت نام خود را عیسی
عیسی نام بزرگ که مرا
بوسید نژاد پر سوی
و دساست قاضی الدیل
داشت او را بر دو قسق
هم از احوال و حال
ابو اسیم طویلی خورد
که بهرستیتی زمین زاین در داخل شده با تسخیر احمق نموده اند و الاحچه بر تری دارد که دعوی امامت کند سبقت و اتا زبینه خود و خانواده و کسب این تحطیط
را می نمودند قضیه مقنعه و خدارک اشکورست ! الخیر و مجسم از شر عالم می پندیر یا قبول سوم یا ده آهن برانکلتک آه و تیبا و کلا آنکہ جو نائینه اشی سیاہ ہے
که انصاف مضافی اضرو بروز می نماید تا آنی طفل ململم کذب در نامه باستنخه که یکی از معاصی عجیبه سوم ترست بود و من دیدم سپیلی د عنوانات فصاحت امیزی کرد و
عرب اسوخته قسم یاد کرد و بد و کما لله أنى ما أردتُ الفساد بل التطهير العباد مرسیکره امرت طریقه خود را بطهر و انقداس تحت قانونیت مصدقه بدین مقطم بات
که بده استهاب و وساوس مجز وقتیه وحشتی آورمانی شهود التبه آنکارا می دادند ( کل الخزان ) سویکه تفسیر او بنی شیتی بادام بنونه منعقده می نمود حقیقت اور یہ بالخوام بخوبی
می داشت و ار با خود با او عا بر منم آن امداد با متصاف بود با شق ادم مصوبه و با یجابا بکار گذارده شده و نوشت خود بھی میارند آن بهین مقام نام را مقربه محبره سحر
پشتبانی از حرکات شامت و وسط استا مه عموما مے شناساخته بود وقتی که بپایه فراست استبصار فضیلت یہ کالکان زین بظاهر سفر و ماند تا هنوز در مطور طبقه ایمنیہ
عمال زیاده رم جره مینماي ہم بچم با ی استا و طرق بخو تا به طریقه خود شد ملاقات ششم مؤلف ) با یه دیان پنیر خندید و در کار از هوت بیفر گریم
ان و سلوک مجله از تجدید به حیرت فرمود بنی مرسل به ایدیویان سسن نمود در محارب که تم حس و تنی را قاضی اسمه اش وقتی کار بر قوم خمانه مستند در حریت آن مسفر
مجرا جلیل سال از دعای امام بی با طوری سر گزدان بیایان تیه ماندند که موسی پیرون غارت یافتنه پس نثار شد از نبوت پیغمبر امر اطاعت نمودن
موسی در همان سفر و مخالفت در ورود با فرقه معروض است که خدا فرمود و ادخلوا الباب سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاهُ وحرف
ند پذیر بو ده نبدل الذین ظلموا قولا غير الذي قيل لهم از این است شریعت علوم اطاعت پیروان کزیو پرسیم سنا نامرا بنیاد آریا محقه
ملاقات هفتم مؤلف با افسر انگلیس د یاد که یفت قلت اسلام جرا جوانان را با خود برای تخصی علوم فریستان میفرستند دربیان
گفته آب و ہوا از و مجرودم آسیا بیاد که نت چرا گفتم هرکدام من قبل علم اخیرا از بهینه مردم رعیت بی میک کوروی باسائل بربی مشکون شق
میشوند و ایک سر پا میباشند و از دین خود خارج گردید طرح پرستی اختیار می نمایند و مرعی لا مذہب و سری از مسامانه میگردند از انجهت ملت خنیت اسلام
بدین آید پیشتر فرکت نمیشد ملاقات هشتم مؤلف ) با ژونید موسی موسقی الحقتی در بیابان عربیستان رویداد گفتم کجا میرد گفت میبردم بستنی
با تجارت با مکت یا قضاوت یا محرمی یا دشنمی یارسلیم کنم گفتم ای نیو اینها را بلم رسوا و داید و باطع لازم دارد تو بر و روز نگیو و یا نفلیس انگیرو برام آمین
کاهن گفت لا داته آولی جعیه و چوکنه و الطاقی دروقی دولاقه خالی خیلی طاه و جفت میکی سومی ما در و آبازم ظاهری جلال و فعدان ارکانی
کانی
چو کلکولی تبریزی و موسی در اژه شقصی تتمه از موسی بریگی با دو قطعه طاقه خال خال لازم دار د لا غیر دیدم راست میگوید گفتم خدا میراست (ملاقا نهم
مؤلف اشخص تمانشوالی اتفاق افتاد پرسیدم شما را جهست که انقدر حصه و محاربه انگلیس مقتل شدید جوابداد تکبر وه بنام یه که صفزده ه جنگ از نجبت
زیرا بارها سیف شانق انگلیس رفتم که مورد حلامت دول وملل عالم نباشیم (ملاقات و هم مؤلف کبیشی از ارامنه بود گذار و پرسیدم کست تا
تا چند مقه وجهد ابیجا به سلطنت جدید و اقتدار خود می نمایند گفت تا دم مرگ و زمانی کو تیغبر راقی باشیم اجبابر قلت ولکنتی که منالا در ظرفی و مقل خود دارد
ہزار ہا ویرانه تر آیداب خواهد شد و در انظار اہل می آید ( ملاقات یازدهم مؤلف ) با خواب چندی رو میداد گفتم ای اقوام شماد در سد وان آریستا
حرکت سلطنت دارند گفتم سلطنت با به استقلال گفت نه سلاطین هند راستنت و تخت و تاج جی آثا حکمرانی پر شده به اقتدار بین همه املا تا دو از دهم
مؤلف باشخص خنزل معقولی شد و پرسیدم مأخذ تو انکزی یا خواست خدا چیت گفت نقصان روا داشتن ان بر یمری و ترک خود مانی
و ایجای نفس نمودن هر سئوالی که هتم قانون (اول رسند و بدستی است که باید رفیق را بگذشت بایده وجیفه در سفر وحضر و هم انش ران
کرده اگر در این دو مطلب بنا و پسندیده و دست و چشم پاک دیده شد آن وقت قابل نگهدا ی اسرار و سزاوار روز کارت ( قانون دوام )
بر هینیت و سلامتی و بغیر وقتی فرض است که آگاه و بصیر از وضع کار در خوسه ت خود باشند که غفلت باید خباثت است آنا کار خمر پشیمانی ندارد بان تنکه
یوم پر هم ایجار تامر را نیز اسفارش و توسط بیزا در بانی و بخر بایند راه بیجون برانده حب ملن خالت کاری نمایند پر نام مجبوب مہما نیا
مانا که محتاج دالا ملاحظه کوتاهی ندوزند عنای کار بیاید پست و مهمام کو خیبرام دوستی دو خوزی لوک کره بندان در رویش بیا وه افارده کذا به تیمی شیرین یاری
كتبه محمد حسین هروی ۱۳۲۴


الله تعا المقتدر المختار انا ولى المتقين و الغي الساطا السلا امام الدين

اعلان کتاب تاریخ عموم که خان بایرن
با شرح وقایع انزمان و نیز منظومه غزوات
امیر تیمور کورکانی که بهر کدام مثنوی بی بدل
روزکار و نایاب است حقیر بدست آورده
اگر در انه سانه مثل زمان تالیف این کتب مقا.
مدتی بجهاب باعث انقلاب خاطر مولف نشوند خیال متهم که
چند کتاب دیگر دارد و بقیه مطالب منظومه شم
می باید کاملاً در این دوار ده نسخه خوانج
میشد و حوادث روز کار و نخل
اغیار مانع گردید نشا تم
کلام آن کتب منیت
منهد خواهد شد

عَلى ابنُ
مُوسى الرِّضَا
عَلَيه الآفُ
التَّحِيَّة وَالثَّنَاءِ

در عهد دو
معذرت چون ترتیب دارالطباعه خراسان از بی همتی
مردم سلام مغشوش است و پیشرفتی ندارد که امداد
و همرامی کنند و اغلب اوقات تلمیذان صبیا
اصلاً سررشته از نامی نمییابد و خود سعی و خون دلی
خوردون مؤلف و مواظبت عایشه در کو چونی میرزا
اسمعیل باز هم در تمام صفحات دخل و تصرفی از
نزد و فکری شده و تغیر خط و مطبوع خرد داده
کم این همه از قامت ناسازی اندام ماست
و الا اجزا در آستانه مقدسه رضوی دار الطباع
مخصوص نباشد حتی اگر این زحمه
میرزا آقا نبود بکلی شبه دارالطباع
نداشت

ابد مدت اعلیحضرت شاهنشاه
کشور محرم النخاقان الا اعظم لسلطان
ابن السلطان ابن السلطان مظفر الدین
قاجار خلد الله ملکه و دولته نسخه ششم از کتاب مظام
كثير الفوائد که مستی بفیض روحا و دارا عر لبات غیر
محمد یوسف مهاجر هرو مریم ارضی تخلص میباشد
در موقع افسرده گی و پریشان خیالی شروع
تحریر گردید در سهو و نشاء آن خدمت
مطالعه کنندگان محترم امید
عفو و اغماض
دارد

كتاب مبين
لأولى الألباب
لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ
الْكِتَابِ

مشق عشق است تفسیر غزل
در صفات کرد کا ر لم یزل

معنی توحید باشد عشق یار
عاشقان بر وصل او امید وار

اِنَّ مِنَ البَيَانِ لَسِحْرًا وَ اِنَّ مِنَ الشِّعْرِ لَحِكْمَة دارالطباعه مقدسه رضوی بطبع بياورى
با مرید و نون البلاغ


نسخه فیض روحا صفحه ۳
کتاب
غزلیات المسمى
بفيض روحانى
من کلام ریاضی
بسم الله الرحمن الرحيم

سحر کا ان شنیدم این ندا از عالم بالا که ای شرمنده عصیان چه داری آه و واویلا
گناهت جمله بخشد مد ترک آه و زاری کن مرادت را روا کردند در دنیا و در عقبی
رسیدی چون بمقصد دیگر از عصیان چه میسازی ز بحر دیدگان تا چند ریزی لولؤ لالا
ز هجران تا بکی در بستر راحت بخوابی چو مجنون در شب یلدا بیاد طره لیلی
هوای نفس را از سر فکندی شادمان بنشین که یابی برتر بیار این سپس در رتبه اعلی
ز چشم مست خوبان مخدر یاران که از خوبی بگاه غمزه دلها میبرباید ز کس شیدا
ریاضی را نباشد احتیاجی بر جهان یکسر
ز استغنای طبع خوش بیان و همت والا
سپاس و حمد خداوند قادر یکتا حکیم و خالق و پروردگار بیهمتا
کنم ستایش پاک را شب و روز که اوست دادرس خلق عالی و ادنی
ز وجه کش شده پیدا تمامی کرات بقدرتش شده موجود عرصه دنیا
ز آفتاب جمالش دو عالمی روشن بلطف او شده جریان آب ز ابر عطا
زنیستی همه هستی نموده او ظاهر ز بال پشه پدید آورد بسی عنقا

بجهانیان بینم حسن و جمال او هویدا
شیخم فتو داد بعا می و عاری از ریا
سخت کشوده قید بر من از بندگان
بما مراد شده بر پا مقام کبر و ریا
تن بجایست پر از عدل و داد و نوشین لعل
صد ستم فریب د نام او ا سلی
بخاک در گذارد می حمود لب تسلیم
که صد تعصب باشد بهم پسند دریں
بیک پیاله می عشق شان دهی از کف
که چهره لعل عیان است در دل بینا
شده حلال نامی جھان بر جان و دلم
ندارم کر چه د ر دست اند از یعد ا وا
عجب که کار تو خون ریختن از ان شده یا را
که مدتی تو بدوش طلب کرده ما را
چو سحر دیدم خبر از چشم ترم نداره
شکه از آب لعل تو دیده ما بیقارا
بنای مقدم و قران نوجوانی اگر شد
مسیحای بدرد عاشق نمی کند مدارا
ز دست دل خون من بحر و بر میجو
که شوق وصل تو دیوانه کرد ناگاه مجنوں
شکر شکرت تا بون کام جوانی
شنده مدت پنجاه و هم شد و رویدا
سخت


نسخه فیض و سخا صفحه

بچه آید جهت دفع غندی ابرا
بر وجود تو کند غماق و صیارا
سیم شک نشان هور و مه گردید
باد داده سر زلف عنبر آسا را
کند غارت جان و دلستی مشتاق
سیه چشم بالای مجنون کف پا را
زفیق وجود مهت را زنهان پیدا
چسیر پر دائه سرشوق شد آرا
نشان نمک عاشق زار که فقیر انچه
برین چهره کوی بیدا

چنان فریبا این حسن یک شکلی
که خواند ملک کاخ خلد حورا را
لب وی نست دلم برد آگه پیشم
سر زلف پرید گی خواند سجه را
حدیث دلربود بر کوچه و بازار
بکوچه و بازار بر کوه و دشت بیابان
که یک میخواند آوار غل و جانان
ندا ران زمانی حور حسین دان که بهران
مقام کلبه خوابد کرد از پات سگان اینجا

بحسن باریچه کسری رسد زناله عاشق
بمهر خویش یا وفا ندیده زخوبان
که کشته راضی جفا و کشیده بار جفا را

شب وصال توام شد شب چراغ دل آرا
نظیر غیر تو در ممکنات دهر چه دارم
شکنجه زلف برخسار خویش کرده مسلسل
بعزم دیدن رویش شدم بمسجد و آنمه
برای آنکه غباری بکوی یار نباشد
عبیر و مشک فراوان شود بساحت گلشن

که بانگ بلبل گلشن زگل برده صفا را
چو داشتم بنظر طلعت تو مهر لقا را
که بر رخ تو توان دید جمله صنع خدا را
و یا براه جوانان نهاده دام بلا را
برخ گرفت دو دست و بهانه ساخت عذار را
زاشک دیده زدم آب راه و پا را
اگر بباد دهد یار تار زلف دو تا را

سوز آتش هجران تیز با ضیا بفروزش
ببار گست که باز تو ترک کرده جفا را

حروف ق

گر جویای یاری صبوری کن ناله مبدا
و اگر نیست مقصود تو تا آخر زمان پیدا

تیغ ابروی ترا دیدم کاندر شام هجر
از جگر آمد برون آه از ضعف دل نشد
ای ضیا چاره کسی باشد بدرد عاشقی
نیست بر قصه پر از دردی از مه پیدا

اگر چه آهوی نیگ و دو شکار شیر ها
حاجت دل برنیامد بسکه از باب دل
در بسی سودای لیلی میرود از خاطرش
دست حق دار کثرت پرده ام پی زانتها
موج زد خون جگر اندر دم شمشیر ها
سوی ما دای اجابت آه بی تاثیر ها

کنون که وصل تو روزی نمیشود یا را
نسیم زلف پریشان آن پری پیکر
شتاب بر گل عارض نهادی و گفتند
بسوز زآتش هجران خویشتن ما را
بغمزه از کف جمعی ربوده دلها را
که بار پرده کشیدند این معما را

فغان کامروز وانی یاد محابی از پری نیاورم
بلی در بهاران را که فصل باهار پیدا
بحسن دلبران در بران دل شد اران
از ان مژگان دار دوست حور نو جوانی
غلام عاشقان را از خدای بارد دانم

کردا را دشنه از مل ریخت بیشوی دلم
صفای گلستان با شد چو آب چشمه حیوان
برون با غ ارم خند شد یقین دانمی
خدا داند که شداز دشت با غ بی خزان پیدا
بخدا بازمی بیا دیوانه باز گیر
غنی را جود و وصل به دکانت از جفای پیدا


نسخه فیض روحا صفحه

طالب دنیا نباشد مرد دانا چون بی در جوانی میشنیدم این سخن از پیرا
هر که را راه گزینش نیست احکام خدا دستش سازد سپر اندر دم شمشیرا
با خرابی رو به آبادی نه عشاق را خانه دلها کند گمرت تعمیرا
از برای دیدنش خلق جهان را سر بسر خواب یکسان است اما مختلف تعبیرا
ای مریضی عاشقان را در غمش سنگی
تار شبگیر است لیکن خالی از تاثیرا

دوش دل بر شد از ما بپلی دلبرا دلبری کو که رساند خبر دل برا
دل بر دل است به نبود طمع از دلبرار ز آنکه دل برده زما دلشدگان دلبرا
هر که را دل بر او شد بر دل بر دارد باز دلسر همه داریم نه بر دل برا
دل بر اوست ز ما مقصد دل بر وصلش دلبری میکند دار از م دل برا
دل بر آمد ز چه سینه و دلبر سخت مسکن دل بر آن شوخ دغم دل برا
شام دل بری از جور وجفا ای دلبر دل بری از کسی بکه نمی دل برا
دلبری کو که مریضی غم دل بر ببرد
دلبری نیست بکس با نبود دل برا

ای زجهان آرا بزم عاشقان آرا وز حجاب بردن کن عارض دل آرا
اندر انتظار تو بستم بر گذارد چشم عاشقان اینه هر کعب نمی بارا
مرغ هر دلی نکرن سوی تست در طیران بیش از این منتظران رخ نهان مکن یا
ای نسیم سرگردان چون رسی بر جانان کو کز اتش هجران سوختی دل ما را
گر بعاشقان روزی وصل تو شود روزی طی کنی بیفروزی شام عمر یلدا را
سوفی که از عیسی جان بر دکان بخند وز فلک فرود آرد عمر پوش سیم را
چون با بپیمان مستی دارد غم بین بوقت سحر عاشقان شبیر را


نسخه فیض ابقا صفحه

صبا از ما بگو آن دلبر شوخ جفا جو را
دگر قدری بخورشید فلک باقی نماند
بذوق هند دعا آموختم اما نشد راغب
هوای صحبت کثرت ندارم زانکه بادا
بجز نظاره گیر ای چشم آن کمان ابرو
هزار شمشیر کج فرع جهانی میتوان کردن
بجز خالی که آن سرگردان بر گنج لبات
نخل قامت شمشاد را تشبه نتوانم
سحر که شد چمن رشک تتن از عکس رخسارش
بت رعنا غزال گوشه حشر نمود و گفت

دل جمعی ربودی تا پریشان کرده مو را
اگر ای مه لقا از پرده بنمائی مه رو را
که سودی نیست از درس معلم طفل بدخو را
بخلوت خانه دارم شوق بزم وحدت او را
نه چند کس دگر صیاد آدم گیر آهو را
برخسارش از آن پیوسته دارد تیغ ابرو را
که دیده بر لب کوثر عیان بنشسته هندو را
که خجلت میدهد قد رسایت سرو دلجو را
مگر باد شمالش زد بهم زلف سمن بو را
نظر کن شیوه رندانه مست جفاجو را

مریضی گر امید رحمت از درگاه حق داری
سحرگاهان میفکن از زبانت ذکر یا هو را

ای پری پنهان مکن زافسرده دلها روت را
ظلم بر ما روت میشد گر ندیدی سنبل خود
سوخت جانم از شرار عشقت ای دلبر بی
پای بر گل مانده اندر صحن بستان منتظر
از تتن آید شتابان صید ترکت شود
عالمی سر در کمندت آورد از یک نظر
بشنوم تابوت را شاید پس از مرگم بگو
لعل خوانم غنچه لبهات را یاقوت جان

تا زمانی سیر بیند دیده ماروت را
در چه بابل بر بخیرستم هاروت را
برق آتش پاک سوزد خرمن باروت را
سرو تا چند نهال قامت لجویت را
گر غزال چین به بیند نرگس جادوت را
گر نگاه ناز چند گوشه ابروت را
باز گذارند بر سرورخنه تابوت را
یا عقیق است لنگه پهلو میزند یا قوت را

مریضی بابل خورشید رخسارت شدی
گر نمیبدی طلوع حسن و ماه روت را

هر بی دردی و آوازی نخواهد داشت
پیر عشق از غصه خالی تو بیمار داشت
از ازل چون بلی ایجاد علم مار داشت
بهم زدن هر کس باید برودت داشت
تیر ما را دست بیچو ناگوار داشت
خداوند رزق بدهدار داشت
مختار اوست باشد عالم درت داشت
حیرت بینم آنکه را دیده ناباور داشت
ای نایبی چه داری پیش بیاور داشت

بینی آن دغار ایکه شد نار داشت
کی توان هرگز به مقصود گشتن بی ریا
چونکه بی حب و داد بدنام را برون کشند
خاک بر سابت ندیام که سرکشت
در تخته محش درش ناچار و فرمان
سوزانی ما عقابم گاه خوابی از دم یا
سخت خورنده پیانازی نباشد دکریم
پیش رود گر کشی و صفت دژخیم را
مجتمی خیر آمد خواهد سر افکار
بو شش که شد رو سیاه

خال لبت بر عارضت تاریخ دارد لیکنی
در عقیق لب برنج آتشی تافت باز
این دهانم بر نکی هنگام دشنام گفتنشو
میبینم تابوت را زان بسته ام تابوت را
بل از هوای زعمان عاشقان مگذر گیا
فضا باروت بر شرع عشبارون
از جفای چرخ میسازد نایبتی ایا
ناله کی دارد اثر در پیش کرد کار

امروز اگر کویند حشمت مدار
کرده پر از غبار حقیقت عذار
را از بس با قش هجران گداز
ندارم کوچه دردی دیگر به درگاه
نبود هیچ حسنی جز خیال تو
کنم طواف آن شده بر خطار
از باغیان سیاست مکن قیاسی کنم
از بس خجل است ز کار دانای
مخنه ابروان تو ویران جهان
اینک انار بر سر درگاه بارا
عاشقان که فروخته شور عالمی
سودای عشق یار بود اعتبار ما


نسخهٔ در بحر سخن غواص صفحهٔ ۱۱۰
خطاب بفلک
ای چرخ نامش پرور کام دلی بکام ندارم
تا کی نشیمن همیشه در بوم شامت آشیانه سازم
از بسکه فزون شد غمم شعله برآید ز دل
باد ز دامن مزن آتش در داده را
دست قضا بشکند شاخ بیریأضی بی
سر فگند باغبان نخل ثمر داده را
غزلیات در حرف با
بانگ نصیحت برسد مردم آزاده را تا که بنوشند نوش در دو جهان باده را
نیک و بد و خیر و شر آنچه در آید بپیش عیب نگیرد کسی مردم آزاده را
هر که بذات خود طعنه مزن ای عزیز دست گرفتن رواست ز اسب افتاده را
عیب فقیران مگو زانکه که دارند دیده بصیر و یدیم زاد شہزاده را
یار چو آری بکف عیش کن و دیجفت فرصت عمرش ده شعله مره را داده را
یا بسر هرزه در عشق مجو مخمور در صف رندان مخوان مار رخ ساده را
قیمت زمان را ده دل تو بر ایشان بند بعد بوسناک دان طائفه ماده را
هیکلی مردانگی دیده زما کشته شرم طهور و ادب نیست ز ما زاده را
یار بیریأضی بود کوکب اقبال او
نسبت دیگر مده بخت خدا داده را
حرف تا
غلامیست عار ساقیا در گردش مینا قیامت زودتر خیز تا قیامت کنی برپا
زمی لبریز کن ساغر مرا کاین نکته دانستم ز قید من خوبان اختیاری هست بردیا
نشان و حشت اند ر عشق مطلق جوی این غوغا که از کثرت بخیزد عاصی نثر و شش غوغا
سحر خیزی مزا و و مقصد دل را روا سازد دو بر خیز و طاعت کن که این فیض است از ما
ز جام باده وحدت توان شد فارغ اکبر اگر موسی صفت نوشی ببندم وادی سینا
لباس زہد از تن بر کن و در حلقه پیزو که زهد خشک تزویر است نزد مردم دانا
اگر نیرنگ بازی دعوی تقوی مکن هرگز که مخفی نیست کردار عمل از خالق یکتا
ز قیس و جمل امیس نو مید است از هرت صداقت دانه آزادی حق است در عقبی
بدین شادم که دائم کو هر معنی کفتارم ندارم احتیاجی بر کسی از عالی و ادنی
نوشیده در حاشیه کردان می خوانند
غزلیات در حرف ثا
غم ملک دل چه کنم زانکه نیست
در ایگاه چشم و دستار میکشد
در بزم عاشقان بگرت چکار میکند
از دلبرا نتش جگر عاشقان بسوزد
شد در هم فراغ تکیه و دل بکیر
بنا بر مین بسا د تو ارمان گذاشتم
بکوی یار جمله حسن زانقلاب
نزلت
غزلیات در حرف جیم
ندانم چرا حاک محروم نش پر من با کدام
کدام ام فلک دورم دو دازی میکند باد
نفتی دلبرم آند همیا بپو سدین
گداز دلکشی اور بطبع حلا را
بیأضی کل رانی بیاموز از نسیم الغش
که می زشتار صنعا مرغ با تصویا
حرف الباء
زالف بریج فرو هشته در نقاب
از یک نگاه می نویسد دو صد کتاب
حرف الف
مرا از ساحلان در یک کنار نمیرود دام
مخون چو میش شلم ارخص لازم حلا بادا
زصبای سعادت از نو رسیده پیاما
چون دانی بگوم جاستش دینا
از عشق و صفتت میسوزد دل آزار
از حشرت و هجران خارست بدل کینه
میرسند ای بیریأضی بمسکن باز مساکن
حبس الم دگران با هجر و داده و دیوانه
کر دست دلبری زیبا پشت بدام سازم
در امواج ورطه هسی آخر در آبم


نسخة
در ورق
فيض حا
صفحة ٣

غزلیات
محکمه بدعوی نفس از بسکام ددوام بگیرد کریشنی
آنکه خامه براد سوئی طر نیکی بردم
از شوق را جبه دگرند ابو سر
بای بن علقه زلف دلبر کند بند در بند من
بستم از هر طوبی رشته در گاه بازوی جان
چون طو باشی انظار جفت از یکانه
تا نوای تو بر سینه طوطی را ندید
فراغ دارم با قلق از باغ آن با بر سرگز
از این خروع و من غیر اسکند را نخواهد داب
که روداریم خفاش مژگان ترا زیز
مرا دید، و خون بماری را نظر افنانی
کر معلم رسال قلبه دام انزرواست
مخاطب نگر در صف دکوریتنان
یگانه آواسم صفحه صد دفتراست
پوسم رسته افتاده بظرف خاتم خضراسم
که گویا ماری از کیسوی تو ناصیه داب
توازدن گره چاک رسوا خفاش
مدارا گوشت نادیده و معنی را کباب

حرف الباء

جان کباب قمر لدرس سختی دارد
تو گوئی آفتاب در کوره طر زهره داب
بخت اثربزم سرم راناچی گداخته ها
که غرق لجه تقصیر را بسند سراب
نپدارم مرا نادان چه سودا بر سراست امشب
که عقل بینش اندیشه چوی دیگر داب
بهر جانب مرا اش نظر در غلفتن است
دپس لبریز سودا سرم از دل در غرا است
مگر در دیده عاشق ندید چاره نهاب
سهر جا بکند در سینه بی اور ابر شتاب
پادش میکشی دو شد در کار می اشو
گمانا کاروان در سینه ام تو نجته است
کہ ہر جا میرود ہر شیشه می دشته میتاب
لب لعلش دل آن پیکر است
چه شده عرف خوبی آفتاب عالم است اسب
که بیشتر رخ ما چو ماه دور خنجر است
خون جبران مدوقی را به
مراضحی بخند بر زرمی
که اندر ساغر مستان
شراب احمر است امشب
کر دیو

حب جهانیان همه در لوح دل مرا
مجنون از آن شدم که دعشقت بپای دل

پابند موی یار مرتاضی چه میشوی
این رشته سر بسر همه پیچ است و انقلاب

غیر از محبت تو چو خطی است روی آب
زنجیر گیسوان تو دیدم شبی بخواب

ای پر تو جمال تو رخشان چو آفتاب
افتاده بر رخ تو عرق ژاله ژاله چون
از غمزه نگار تو مستند عاشقان
از سینه دود جای نفس میجهد مرا
تعبیر ملک دل بامید وصال تست
عشاق را فراق تو جانا میکشد

وی موی دل پذیر تو برنگ مشک ناب
انجم که جا گرفته برخسار افتاب
دیگر چه حاجت است به پیمانه شراب
کاین مرغ دل زاتش هجر تو شد کباب
تا وای عشق نیست بغیر از دل خراب
بر قتل بیدلان بگرخون مکن شتاب

هجران کشیده گشت مرتاضی که نیست
کمتر کسی شود بومسال تو کامیاب

حسن ماه من که پهلو میزند بر آفتاب
طاقت نور تجلی چون نمی بینند کس
گر کند عزم سواری آن مه فرخ سرشت
همچو میخ خیمه میخوابم رقیبان را تمام
نقد جان میخواست دلبر دادمش آسان بلی
از ثوا بهای دل روز ازل دانسته ام

کاش چون خورشید بیرون آید از زیر نقاب
زآن بود از دیده حق ناشناسانتی حجاب
حلقه چشمم بود زین سندش را رکاب
تن بزیر خاک بر سر سنگ و در گردن طناب
چاره بر لب تشنگ نبوده در خطاب مستجاب
خانه آباد و نبود اندر در این دیر خراب

چاره دردی اضی از می گلگون کنید
چون مریض عشق را نبود دوائی بر شراب

صبحدم گر ماه من از چهره بگشاید نقاب
گر بیفتد دکمه عشق عاشق چون کند

از خجالت سر برون ناورد ز مشرق آفتاب
با دو زلفین سیاه او که دارد پیچ و تاب


فیض جا
نسخه

دلیل عشق و محبت دنم ایجیست
سیار باد که پروائی جان و سرنیست
جز از باه که نفریک پرورد گارست
در درگاه چه سان کام و پیش نیست
به منزل مقصود رساندم که بر ای کوئی اوست
از آن زمان که شمیمم که هوای کوی توست
بوی بسلطنت جمله جهان هوسم نیست
حال من روز و شب طراب توست
با غم هم لا شراب تو خوشم
می عشقی که در سرش تو نوشیدم
مرغ دل در دم کباب تو خوش است
به غرمی بده مراتب وی
که بنابر کی آفتاب تو خوش است
نیست چاره بیچه و تو نقاب
به داروی ابی حجاب تو خوش است
قصة عشق شبکه شیرین است
ما زنش در صد کتاب تو خوش است
وقتکی در تبسم لب خودکنی
روز که داری حجاب ذات تو خوش است

غزلیات

گر چه از روز ازل تقصیر کار آدم است
چون تو بخشد بنده را یارب گناه ماکم است
بهیچ میدانی بهر ش لذت دنیا که برد
آنکه او را ماه رخساری قرین و همدم است
محرم خلوت نباید کرد هر بیضه فردا
امتحان کردیم رفیق محرم ما محرم است
عاشقانرا شادمانی نیست کز روز ازل
حاصل عشق پرود دیوان بشقان غم است
چاره دل میکنیم با ناوک مژگان یار
زخم ما سور مرانیسه نگاہش مرهم است
بخشش از دارائی خود شیوه مردانگی است
ور نه از حبیب رفیقان هر که سیسی خاتم است

بار در خلوت مرا بخصی زہجرت شته ای با بجز او سه سال افروز نسیم وصالش کریم است

شهد زاده خانی که جهان پای بند اوست
دلگهای عاشقان همه صید کمند اوست

چون نی مدام در رک و پی عشق دی بود
ما را که استخوان و بدن بند بند اوست
عشا را بچه حد که زند لاف هری
جائی که نخل قامت سر و بلند اوست
با هم که شد نثار رخش نور آفتاب
نقش ہلال حلقه فعل سمند اوست
زلفش مجمره دود برآتش بودمی
رخسار یار مجسم و خالش سپند اوست
خضرم دلیل مقصد و بختم سکندری
آب حیات لعل لب نو سخند اوست

بیهوده ترک یار مبابابچی میکد
چون عاشق شکسته دل مستمند اوست

نثار مقدم معشوقه غیر جانم نیست
برای پیشکش دوست به از آنم نیست
مرا بموته هجران چرا گذارند
که غیر مهر تو در سر استخوانم نیست
چگونه بار جفایت کشم شب هجران
که درسبل روز دعای تو هم گمانم نیست
دوباره شاد نیابی دل مرا دیگر
که جز غم تو در اندیشه نهانم نیست
ز بس کموزہ محنت گداختم شب و روز
مریوی خاصه و حاجت باستخوانم نیست
باستانه هر میزبان شبی رفتم
جواب داد که پروای میهمانم نیست
حکایت دل مجنون خود کرا گویم
که در بدم و بمرازد به زبانم نیست

در بهاران و دلم خیم زاران
می ساغر شراب خوش است
ایدل اینجون بکس بیدار ہوش
کاین عمل از شیخ و شاب می خوش است
ای مراباغی زہجرت عاشق
گیسوی حوریان طماع زیست
آفتاب رخ تو تابان است
رخ مسلسل تو اب جوان است
مردم از فرقت نگاز یکش
وه چه گفتی که این مسلمان است
ظلمت و رو غمزه ات غمزت
مبتلا شد بهر کوچه چو غضبان
تلخ بود رای طهیر مکنی
در عارضی بردن زدرمان است
قاعده نقش آن بکشور دل
طرد فن بشکری بیابان است
دولت وصلث ار مرا باشد
مار او تخت سلیمان است
کان با قوت دلب نو بیان
شکن زیب باغ رضوان است

جان


نسخہ
فصل روكني
صقحہ ٤٠١

ایکہ حسن تو بدل بران، مسعود است
غرس جان، جہان سوخته ہجر ت آنا
یاد زلف تو نرف از دل سودازدگان
کشه دل نشود محتدم از اشک فراق
مدت هجر تو ہرچند بت اخیر افتاد
غم دنیا نخورم حال که دلبر با ماست
نمس چشم تو در خواب تما شا دارد
خانہ دل کہ مرا معتصم عشق تو شد
جد و جہد تو ریاضی کند چارہ کار
رخ خورشید قواشکدہ نمرود است

غزلیات

تو ایازی و بعشق تو جهان محمود است
آتش عشق تو بر سینه ما پر دد است
زانکہ سودای وصال تو سرسہ سود است
بام این خانه زہنگام ازل اندو دست
شکوہ عاشق بیدل زفراق زود است
همه اسباب طرب در بر ما موجود است
بسکہ پرغصه و بدست دخمارآلود است
به بیابان فہبر طرفش محمود است
بزمارہ وصل زہر کسر و بری مید دست
قاتکسر کس چشم تو بد مست و شراب آلود است

مطربا نغمه ساز تو چه حا صل ما را
بفراغت شده تبدیل گر فتاری عشق
خال رخار نورا کرده مکیسی تشبہ
جد و جہدم بت ای نو باشد زغمت
اثر تیر وکمان و مژہ و ابرویت
حسن روی تو بآن خال و خط و زلف سیا
گرچہ گد اخت تنش در غم سودای ایاز

مژده وصل یه از زمزمه داود است
مایه وصل تو سود از دگا نرا سود است
بخلیلی که در آتشکدہ نمرود است
چون مرادیدن خورشید رخت مقصود است
داغہا بین کہ بگزار دلم موجود است
دین و دل از کف ما دلشدگان بربود است
تا ابد آتش این غم بدل مسعود است

نسبت عشق نه شماست بمحمود و ایاز
پاکئی عشق سراپا ضی مست محمود است


نسخه
فیض جاری
صحیفه

غزلات
چون ازجهان گذشت زطوطی سخن
شیرین بود بکام دل جان رقم رقم
جفاکنان بصدگرینجا ل دمبدم
زین‌سان ببر روان دوزا نختین
یک‌یک ومو بموزسر مویکان‌مو
تاتصال یک‌نقطه قصه برسیم
غواص بلفظ طریقت طریقه نسنج
ازان عقیده که در خار خار دارد کین
بسیل سرشک و بخوناب دیده
بشعر عشق حکایت کنم که تاچن‌چن
نفس شوم زلب بنده‌فکرمندی
بد آشنائی بیگانه پیش از خویش
زبان بدیش و تم لب شکر روان بسخن
کبدی سپاس زانوشناخت ناآشنا
بخویش اوه من بی‌خود عقل‌کن
سر آن نشانی و هم سرآن...
عاشق دگری تو هرچه میخواهی‌کن
کیست‌کو درحال تو نازخویشتن
شاده‌ام که ز هنگام ازل تا بکنون
ترش درکام من و شهد بی‌شیرین

فدای نرگس مست توصد غزال ختن
بقصد طایر روحم چه دام افشانی
بجوشش ای خم‌می چون تنور وطوفان کن
ببخش از کرم ای کردگار جرم مرا
شب وفات زبالین رسان برضوانم
بمحفلی که درآیند شاهدان ما را
هرآنکه رانده میرزا یحیی‌نورا می خواند
نثارعنبر زلف تو مشک ناب خوشست
که از برای توام مرغ دل کباب خوشست
که در طریقه بط عالی پرآب خوشست
چو رحمت تو براین خسته خراب خوشست
که عفو کرده تو فارغ ازعذاب خوشست
وصال ساقی وپیمانه شراب خوشست
زبارگاه عتاب و کمی خطاب خوشست

وصال محبوب دل‌اندر دوجها‌نم هوسست
از متاع دوجها‌ن هیچ نخواهم امّا
ابروان و مژه‌ٔ یار چو دیدم بادل
چه‌شود گربچمن باقد شمشادآئی
وه چه خوش کشته میرزا یحیی‌که بخاک کوی
زود فارغ شدن از کون‌ومکانم هوسست
مایلی قصرعشق بستنانم هوسست
تأبه ضربت شمشیر و سنانم هوسست
دیدن قامتش‌ای سرو‌چمانم هوسست
دیدن روی توای روح روانم هوسست

مارا دل از جفای بتان رفته‌رفته رفت
مژگان‌چون خدنگ تو تا قلب عاشقان
فصل‌گل بنور شدم مست کز نظر
بسمل صفت بکوی تو زاینکونه عاقبت
کردند ترک دین‌ودل اندر هوای تو
ازحسرت نگاه تو در بستر وصال
انصاف نزد مردم این‌روزگار نیست
ساقی بیار باده که نوروز تازه شد
صبروقرار وتاب وتوان رفته‌رفته رفت
از ابرویت‌گشوده کمان رفته‌رفته رفت
جوزا گذشته تا سرطان رفته‌رفته رفت
جسم بخون‌طپیده و جان رفته‌رفته رفت
عشاق را هم‌این دو‌سم آن رفته‌رفته رفت
مارا ز دیده اشک روان رفته‌رفته رفت
چون مردمی ز خلق‌جهان رفته‌رفته رفت
آمد بهار وفصل‌خزان رفته‌رفته رفت

بخون‌فهم‌غم‌عشق‌کشته‌زون‌ازکیا
که‌چوآنگاه‌وصال‌تودمی‌کاش‌فرست
یالاش‌نشه‌ونزدیک‌ترازشانی
که‌کمی‌عشق‌تودرزیب‌ملی‌کاش‌فرست
ای‌میرزایحیی‌کن‌الوده‌ام‌دامن
که‌بلی‌کاربجان‌عاشق‌درویش‌فرست
مرا که دل بحال تو بیدل افتاده است
بکیسه‌چارغم اورابه‌حاصل افتاده
به بسمل‌صیدقوانم‌به‌کام‌می‌باید
عجب‌ز دست‌تواء‌کاب‌سمل‌افتاده
الر‌چه‌دلکشای‌دلهای‌عاشقان‌لیکن
باسنگ‌شیشه‌دلهای‌عاشقان‌افتاده
اگر‌خودی‌گذرزم‌توبوسه‌لای‌دست‌بم
بکمان‌من‌بدربال‌افتاده است
بکوی‌یار‌بگدای‌شما‌دن‌نیست
دل‌بیدل‌افتاده است
ازین‌خوشم‌که‌بهنگام‌کشتنم‌غلوی
نقاب‌نیرنسنج‌ابروی‌خور‌زوال‌افتاده است
که ماه من زقویہ درشمال افتاده است
بخون

چی‌غم‌ای‌صاحبا‌من‌که‌پیراهن‌کمر‌بیزم‌خون‌سرشت
توزه‌اندام‌مرا‌که‌با‌پیراهن‌حورا‌سرشت
بپوشم‌بربدن‌چون‌لاله‌سرخ‌سرا‌یا‌خون‌سرشت


نسخه
فيض نما
صحیفه
دل بتوسوی دگر کعبه مقصود بجونی
که بر طلب بیدلان ذره دل بیکرانست
عزیزی
بیک بیغم فراز دو دل اندیشه هم در دم
غافل دل زارم بهوای زانه بودی
مرا بار جان عاشقی صادق بود خالت نه زان است
که هر جا دیده باشی بیج بیستین ندارد
که دست لوای عظمت شاه خراسانست بشوق آنکه بکشم قفتی ز خاک درت
اگر چه باز فلک داشت بکین اواخرت
کنید در عشق ترا در دل حزین بینیت
بکار عشق چه ز هری از صوابت
که کفر زلف تو بس ضایعین است
بفضل علم منی از سپاه مژگانش
کید به بچه نو رزا و کین اندرت
هوای دانه خال نو مرغ دلهایرا
بام حلقه زلف تو نازنین ارهت
نه مانده است پریشان خیال جمعی را
که سنگ تفرقه درین دهر جب تو باند
شراره از د چشم دلفریب تو باز
هزار خرمن دین و دلم در بین اثر به
کسی زحالت خلق جهان کشور نرسن
فغان و داوله از هیر سرخ پیغمبر
رعشق سکه و روشن شدم عقیده ا
باستانه سلطان عشرین بارت
بدین دو شم که شما را بخی های محبت
شوق وصل پیچیز در جهان این بیست
نی که غزه تو مرا یاد در دل حزین بیست
که کرامت زلف گره کشان بیست
در دو کون بهیر توام خدا آگاه
ای بدینت کلها دمی بد بیداران
بجال تو در گلستان مقالی
ساز خنده دلهای عاشقان ابد
عمر عشق تو خلق را شایانی
به وصل تو مرکز نمیریم
تو بنال بغایت فافا نی
فیض
بلی از قهر یزدان هر که دابی پر اس است
شکر کن دل مویش از ولی طراسان شد
شکر ده با کس از حضرت بهرحال کم
چو خضرت کردن مجنانه او فرمان ست
از آن بکوی تو ام باز منزل افتاده است
ز پنجه دی چه ملامت کنی مریا ضی را
کدام عاشق دیوانه عاقل افتاده است
عنان کار جو اندر کف دل افتاده است زیار دور شدن سخت مشکل افتاده است
مهم سر است بخورشید گزند پهلو رخش که نو بتر از ماه کامل افتاده است
خدا کند که دگر نشکند ز سنگ دلی مرا که در کف او شیشه دل افتاده است
تجب عشق ز بعد تو ظلم بسیار گذار کشتی صبرم بساحل افتاده است
نسیم مشک فشان دوش مژدگانی داد که زلف یار بدوشش حمایل افتاده است
تنش بلور و دلش سنگ زین عجب دارم که شیشه در بر سنگی مقابل افتاده است
مرا یا ختیاراً چه هراس از گناه در دو سرا
بر آنکه لطف خدا و ند شامل افتاده است
شرابخوار که از عقل زایل افتاده است چرا بعشق جمال تو مایل افتاده است
سخن دست چوخواهی زمی پرستی پرس در آن زمان که بحسن تو قایل افتاده است
خلاصه حسن رب مجد هست در علمی کتابها به ثبوتش دلایل افتاده است
گمان مکن که ز مردن ثمر یه بند کس بخاک دانه با مید حاصل افتاده است
نهاد ترکس حسنش بصعت کشور چین هزار فتنه بجان در قبا بل افتاده است
بشوق حلقه زلف تو در شب هجران مرا بگردن دل بس سلاسل افتاده است
رقیب زشت بیا بگره می تماشا کن بسا د من که چه نیکو شمایل افتاده است
کنون که دلبر ا نیست نیست دل بر ما کجاست روح مجسمی که بیدل افتاده است
گذر دریغ مدار از سر نباضی محزون
که عاری از همه این مسائل افتاده است
براه عشق از جان ترک کردن سخت آسان است که عاشق را در این د چشم جان با خاک یکسانت
دل


نسخه
فیض بخشا
صفحه ٤
غزلیات
شادی وصل تو سر مایه یک مملکتست
هجر تو قطعه شرری یک جهنمیست
امید مهر تو چشمه شود هر رو جوی
ورنه کوی تو دل نقطه ی یک شبنمیست
هیچنان مه تو انداخته در چرخ سرشک
عشق و سودای تو بر هیچ سرای شقمیست
رخ روحی تو که پیرایه ی سر حدی دلست
تشنه ی اشک مرا در همه دنیا نمئیست
مریض عشق تو را چاره از دوانشود
چو غیر خون دل و دیده اش غذائی نیست
میفکن از نظر مرحمت ریاضی را
که جز وصال تو اِش هیچ مدعائی نیست
فصل بهار بوی گلستان در آمدیم
مرغان خوش نوا بگلستان در آمدیم
آه از بهار عمر که دی شد با شتاب
رفت آن مجال هم بتمنای در آمدیم
امروز در گلوی دلم استخوان ماند
فردا ز بهر وصل تو در خوان در آمدیم
در عشق تو از هر کف حرمان در آمدیم
جز خاک کوی تو دگر جای دیگر نیست
چون غنچه در بهار بخندان در آمدیم
ترک سودای تو دگر سری دیگر نیست
شیدای زلف او نشود ای بشر کسی
شوریده در عالم طراری دیگر نیست
غافل ز حال و روز خودم میکند مرا
امشب که زلف سیهت دست رسی نیست
جز وصل تو اندر دل و جانم هوسی نیست
عذربت هجران تو خواهم که بوصلت
جز طره گیسوی تو ام دست رسی نیست
هر دم نفسی تازه شود از لب لعلت
با انگشت وصل تو پیش از نفسی نیست
بیرون مفکن راز درون را برناکس
کز خلق جهان راز نگهدار کسی نیست
این همت عشق است که ما را بمه عالم
در پیش نظر بیشتر از یک عدسی نیست
در بادیه هجر تو جز ناله عاشق
از قافله عشق صدای جرسی نیست
در رشته زلف تو ز عشاق بسی بند
مرغ دل در وح است که جای کسی نیست
بر مرغ قفس دانه عیشی رسد اما
محروم تر از مرغ دلم در قفسی نیست
گل مونس خار است تو شو یار ریاضی
هرچند بود خاک رهت کم ز خسی نیست
غافل ز اه و ناله مرغ چمن مباش
ای دل که تو را غیر هوا و هوسی نیست
در ملک فنا باقی سر تو بسی نیست
تا چند خلایق پی تحصیل معاشند
با عمر کم وعیش که پیش از نفسی نیست
از بنده چه منت کشی از خواجه که امروز
در روی زمین غیر خدا داد رسی نیست
در ویشم واندر در میخانه مقیمم
جز در که حق روی امیدم بکسی نیست
قدرت طلب از انکه جهان را بمه جاداد
بر مردک دیده که پیش از عدسی نیست
بد کرده ببد میرسد اندر سفر مرگ
حاجت بجزا و ستم او ز کسی نیست
وصلی بـ ریاضی بده ایده ست که او را
جز وصل تو جانا نه دگر ملتمسی نیست
بشنو که این ترانه ز هر کسی نیست
داعم که گوید او ز حالات نفس خویش
نام و در روزنام سوی دیگر نیست
منظر عشق تماشاست تماشا دارد
واندران دلمره شکوه ی هر کسی نیست
داغ حرمان تو اندر جگری نیست که نیست
لذت روی تو بر چشم تری نیست که نیست
آه بر زاده بسر است که دعوای عشق
چون نشان معنی بر سر انگشتی نیست
ای دریغا که دلم دیوانه و حوری با دیو باش
جز کوه اش در انه ی در شکستی نیست
امشب که داد و دید از رقیبار است
بسیج دلم در هوس بوی دگر است
یقین فردا به هجر کنده جام فراقش
محو تمنا و وصال تو بیم بیکر کر است
شا دی
من و دلاور و ساز و ده کی مهر و فراقست
ای
با ناله مدام در
آب در اتش که اروی تو دیدم
رنجور گشتم طاق دو ابروی تو دیدم
خم کرد قامت دوان نیست


نسخه
برونی
فیض حق
صفحه ۳
غزلیا
مطلع دارد دعا امیرو مسلمانی نیست آقای دربار بودم تو خواند یار ساقی پیاله یار و گر دل بیایی و در مجلس خم ابروان تو محراب من دیوانه شده
عاشقانش را شناسی نبود با یاریت جمیع غمی تو بهر سینه محل دارد در میکده جا را چو مرا رسم دهی در کازه زانند مرا حافظ شیراز خرم اسرارت

عدل او ختم و عطایش عم و هم نوش کلیم
ظلم این والی عالی زبر من خطابود
چون که در دور ان شهنشاء مظفر دین است
مچ امست توان کرد و بنابر اینسه
کا نون دل را تب غمی از یکی است
سیب قیا باده به دو رشته چو معادلی
نام لسبز وہ فصل گل فروردین است
از بدایل که مرا وعده اندم و صال
اتش بجرو خیالی تو پلک بالینی است
با نگاه عبث تو غافل که حان ما بزوال

بخدا زاع و زغن صید به گرد ترکه
کاین هنر بازی چنگال و پر شاهین است
عمر و اقبال شهنشاه و انا یک افزون
که بهاشان زکرم رو تضعفا این است
گر بپرسند مرا طرزی زکفارت عمل
این مسلمانی در ابد نشان از دین است
مرا که خدمت حوبان بهرت انمک است
بجزم عشق مرا پیشه دگر ننگ است
ز جود امید ندارم دلی بدین شادم
که طالع من و زلف نگار یکرنگ است

ای باد خزان سبزه نگردد ز تو گلشن
کاین میمنت اندر قدم باد بهار است
خوش گفت مرا طرزی شب وصل نگاری
داغم بدل از هجر تو بیرون زشمار است
هر چند دلم شد سپر تیر بلاست
ای دلشدگان باز سر یار سلامت
پا از سر کویش نکشم گرچه کشندم
با این که بسر خورده مرا سنگ ملامت
ای یار برح پرده برآور که بداند
خورشید و مه این هر دو کنیز ند و غلامت
بنشین تو و کشورش بهوای تو نگیزد
آشوب قیامت شده بر پا ز قیامت
داروی پس از مرک بسهراب چه حاصل
جز این که تمتن گزد انگشت ندامت
این طایر بشکسته پر سوخته جان را
نیکو نگهش دار که افتاده بدامت
با خسته چشم تو مرا طرزی نتواند
در کوی نوازشورش دل قصد اقامت
دست دلبر که بخون دل ما رنگین است
کشتن عاشق افسرده دلش آئین است
خون عشاق بشمشیر جفا ریخته است
شکوه دلشدگان جمله ز دستش این است
زلف لیلی شده زنجیر هزاران مجنون
صد چو فرہاد گرفت ارغم شیرین است
حسن یوسف لسب عشق زلیخا شده
تلخ کامی ہمہ از می لب شیرین است
ماوک ناز نگاه تو به شتا قانت
باعث رخنه جسم و دل و جان و دین است
شادمانی و ندانی که گرفتاران را
شب هجر تو چه خونی بدل غمگین است
ترک جان گفت مرا طرزی تمنای وصال
عاشقان را دم مردن نظر حق بین است
نه تو را رحم بر احوال من مسکین است
نه بجز شیوه عشق تو مرا آئین است
کنم ترک خیال تو روم گر ببهشت
جز و صال تو نخواهم که مراد م این است
غیر زلف تو با رابطه مشک ختن
از ختار نافہ کشتہ آمدہ یکسر چین است

هـ طـ ر ز ی
غزلیات
افات سر کویش بسلطنت ندهم
گرچه سخت کپور دشت و تاج و سنگ است
گدای کوی ترا پادشا شناسای است
جو با هم نخت بسلطان عشق او رنگ است
امید رسم ومروت زما ہرویان نیست
درون سینه حوبان بجای دل سنگ است
چگونه طی کنم این وادی عمیق عشقش
که پای مرکب پویش سیایش لنگ است
نمی شود گرهی شکر یک باده مرا طرزی
به پیش وفایشی چه لاره ام از چنگ است
آتش عشق تو در تن شرر افروز بود
اشک گلگون من و خون جگر همرنه بود
حیرت روی تو دزدیده به شت افتغان
اثر حسن تو وشن قمری و دوشد
شب هجران فراق تو دل عاشق را
صبح را با ستم و دیده تر همدم بود
دیدن چنگ تو و چنگ شکر ریزند تا
همچو بلبل قد و چنگ غم و گلمین بود
بر لبم خلک مآریسی بار شیشه باده
ز لطفت کر شود دست و بشم سر بر سر

بیرنگ و احظه از آتش عشق اندل غمین شد
پیش کسی سخن سرایم
آنکه جو ابد بگر به سید محمد حسن بجهان عیان
چونش بسجده برد ردی
زانرو بمحبہ سالمین شد


نسخه روفتا فصل خام صفحه ٤
غزلیات
ارآنکه غیر کسی نگهدار نیست
آوای دل بجز سر کوی مخیار نیست
صیاد مست نام چرا آور دلبن
تیزا گر درانه بسمل شکار نیست
سمیم غنچه دارد که در سباع نشان
چون من بخت توکسی خوار و زار
از موج هم نجات نیابند عاشقان
بمحیط عشق تو در یا کنار نیست
جور و جفای یار عیان است کر نهان
عهد و وفای یار در خان پایدار نیست
غیر از کتاب عشق تو ایم یاد گار ما
عمرم ببین بس است که بر خود قرار نیست
از بخت خویش شکوه ندارم که ما را
پر توت نصیب جفایش کنار نیست
بس شعر ابماحت آفاق دیده ام
آوای عشق آفرده وما را
از یاد او جهانجی شهریار نیست
شبان حر سینه راحت قرار نیست
از گلستان روی تو جنت نشان ما
دوزخوی آتشین تو دوزخ بدار نیست
ای
حروف و
عشق جهان اشاره بتوحید میکند
کرد دست نو یار که کثرت شمار نیست
روی زمین و ساخت افلاک و جوفمان
بو لیسیا که محمد توحید غار نیست
دیدی حبت تو کی نیستی بود
هر کس که بافت عشق تو صاحف قرا نیست
از هم میرسد طبار دلهای عاشقان
زلف تو دام گشته و خال تو دا نی نیست
عشاق راست بخت همایون که چاره
صوت درانو زو دل زار تار نیست
طره د دلای حیدر والای بی نظیر
ارفع جسم من که عفو گل سیدیم
نازنین هم چنین با حسن برفتان کذان
بازدان چه دام در ره دلها نها د است
راقصد صید طایر وارسته با
ناز بو کمان و تیر نزنگان گذاره
گیسوی تا بدار توام گشته پای کیر
بنزنین چه بند ها شده بر پا فتاده
در کوی یار مرحل اقامت دیگر
با اختیار در ره قاتل ستاد ای
خواندن بسم تو را ذکر خدا میدانم صفت حسن تو و در وسحر هر دو یکیست
فرقه زهد مناجی به زرق است و ريب
چون ردا می بر و عمامه بسر هر دو یکیست
دیدن روی تو و نور بصر هر دو یکیست آتش خوی تو و نار سقر هر دو یکیست
پادشابی ز وصال تو مرا روزی شد دولت وصل تو و افسر زر هر دو یکیست
آدمیزاده ملامت بنود کاندر عشق رسم در او پدرو کار پسر هر دو یکیست
زشت و زیبائی مارا بجهان فرقی نیست نیک و بد خاق زمانا بنظر هر دو یکیست
داده ام دل بتو و باز بگیرم هرگز که بسودایی توام سود و ضرر هر دو یکیست
خاکساران سر کوی تو را باکی نیست که مکان مضر و جای سفر هر دو یکیست
زان مناجی تو پیوسته و میگوید فاش
طاق ابروی تو تیغ دو سپر هر دو یکیست
ما را که دل بمهر تو امید وارنیست هر گز بخوا بگاه محبت قرار نیست
از ابتدا می صبح ازل تا برستخیز عاشق بغير وصل تو ا مید وار نیست
جو ربجهان وزحمت صد سال زندگی دشوار تر ز کیغص انتظار نیست
از گردش زمانه فرمت طمع مدار کا سود گی ز حادثه روز کارنیست
اندر دیار عشق که هم باکفاست غمخوار و یار من بجز از کردگار نیست
بگشای لب برای تقسم که گفته اند تا غنچه نشکفد بگلستان بهار نیست
کم طالعی نگر که زبخت سیاه خویش در کشور عطای تو ما را گذار نیست
منصور وار گر بکشندم برومی دار بنیاد می پرستی من پا بدار نیست
چون حرف حق بمردم نادان اثر نکرد ما را دگر به نیک و بد خلق کار نیست
آستان بود و صال که در کوی عشق یا شر طی بجز محبت هشت و چهار نیست
بخشیده شه کف مناجی زار زار مأیوس از عنایت پروردگار نیست


نسخه
میرزا فیضی خا
صفحه ۴۱۰

غزلیات
دریغا مه و اختر تابان در زنگار زار
سیلاب خونچکانم چو سکندر جهان بدری
چرا بحالت من سکندر جهان بدری
دست بدعا بر آری که ای کرم منت دار
فلک دون غم تو در بار بار کردی
دلی حزین اندر دو جهان غم فزون
فتنه عشق توام تحفه رسید امروز
چاره دل بمرگ تو عزیز از هم گسست
نظری جانب ما کن که گشت حیران
جسمم نگاه نور زخم دل ما مرهم نیست
شعله های عشق روی تو چگونه پا بکش
مایل بگلشن مجری نیست مرا زبش
عشق بیمار بود عاشق زلف لیلی
در مهد این بادیه مجنون جفاکش
اینکه مقصود توا مکه از نهان و عیان
بمرگ دل دادگری بسته فراز گردن

آنقر برای دوست مرزا فیضی جان گذشت
با زلف پیچیده در برخ اتش نهاده است
جان عزیز در ره دلدار سوختن
زلفش چو رشته ایست که در آرزوی او
بر ذوق وصل رفتن و ماندن بکوی یار
شرط وصال سر بره یار دادن است
با این چها زلف بر گل رویت گشادن است
شمعی براه باد مخالف نهادن است
عشاق را کمند بگردن فتادن است
از بهر قتل خویش مهیا ستادن است
جور و جفا مکن میرزا فیضی که شرط عشق
اندر وفای یار شدگان وصل دادن است

النائه
حرف

ای مرزا فیضی همجان تو غنچه خندان
با داین مرحله آسایش آرمیدنی نیست
در گلشن امدم آمد نسیمی عشقت
والفت باده رخسار تو اسباب حیات
میدوزد وصل عبث گرد و از ان حلاج
کشت دهقان ازل بر محمل ما نیمه گون
پاک شد نقد جمال و خط زیب چشمت
خامه منزل عشق است که کمال
مهر و ولی نشود از لب و دیدن
ای صبا یکره برهان دل و جان
عیش نوشیدن و پوشیدن و خوراندن
در جهان هر که دلش غمزه نور دست
پای بندم بگیسوی تو ام شد دل و دین
و ندرین مرحله دام حشمت پروردن
عشق در طبع مکن نیست چو پنداری
طبیعت را غم هجران ملال یابد دست
شب ظلمانی غمزه خونریزت
بازم هوای صحبت دلبر مبارک است
مژگان یار گر فکند تیر ناز را
عشاق را بتادیه کوی آرزو
از حسرت نگاه تو در بستر وصال
روی تو اتشین طبقی کشته میشود
ما را که دل زکف بره عشق رفته است
گاهی ز لطف جانب دلها نگاه دار
چشم تو فتنه جوست که آشوب میکند
عید و وفای یار ستمگر مبارک است
بر دیده نوک ناوک و خنجر مبارک است
غل های عشق زیر سر مبارک است
بر چشم عاشقان مژه تر مبارک است
چون خال او سپند بمجمر مبارک است
ابرو و چشم و زلف تو یکسر مبارک است
بر خسروان زیادی لشکر مبارک است
خواهد نشد بساحت کشور مبارک است
در بزم شوق یار میرزا فیضی خون دل
مینای پر ز باده و ساغر مبارک است
ما را هوای عشق تو بر سر مبارک است
از تاب آفتاب حوادث نسوختم
بنیاد صبر من شده ویران ز هجر لیک
از ابروان سر کش و مژگان پرعن
خال تو را بکنج دهان هر که دید گفت
سحر امد دست تهی ببشر گل رویت
رسته عشق که بر دست میرزا فیضی
تار و پودیست که در دست غنی ریز
جور و جفا و مهر تو یکسر مبارک است
چون سایه عطای تو بر سر مبارک است
با مژده وصال تو دلبر مبارک است
شمشیر ناز و غمزه خونخوار مبارک است
هندو کنار چشمه کوثر مبارک است
م


نسخه
روحی فدا
فیض خا
صفحه ۴۱۱
غزلیات
بخدا شعلۀ عشق تو دارم
بحیرتی آب آتش بهزارم ای دوست
زا حوالیم چه پرسی در فراقت
ببین بر دیده گریانم ای دوست
امید و صالت چون نیافتم
همی افتان همی خیزم ای دوست
عشق بی بصر سازد کور و بینا را
عاشق روی زیبا سرافگندم ای دوست
ای تلف واز برای نگاهت شدم ای دوست
بهر خدا بر محنتی تخفیف فرما ایدوست
مبین کفتادم بمشکال دهمان خلندم
همچنین انو دم از دوستی پرود
رقیب خواست نقدی کشد کشور دل نهاد پای تنک وزولی خدا نگذشت با من که خدد فزود بر و چکیم
غریق بحر فنا را بحیرتم که ز جان چرا با ودیه عشق بار پا نگذشت سخنی چنان خوش سنگه د وزنش
کسی که بر سر کوی غم تو پا نگذاشت قدم بوادی منظور مدعا نگذشت
روا مدار خرابی بخانه عاشق که غیر عشق تو در ملک دل بنا نگذشت
خزان عمر جوانان چو در بهار رسید بگلستان جهان شبنم صفا نگذشت
چنان بصحبت بیگانه بار مایل شد که در زمانه مرا هیچ کشنا نگذشت
گذشت عمر مرتاضی و ترک یار کرد
عجب که جان گرامی بغیر وانگذاشت
عاشق گران کشت سحر تک ملکیت
چون نی بناست کنده نباید پسرم
ایام روزگار سراب قلیه ناست
سر مایه وجود و عدم همین سر اباست
ظاهر مقام در عمل کرد فسیله است
وصال یار که اندرزمانه جا نگذاشت چرا بخانه عشاق خویش پا نگذشت
پری رخی که ز پیکانگان جدائی کرد غبار غم بدل هیچ آشنا نگذشت
پرید طائر رو هم چنانکه برجسته دگر بجز عظام رمیمی مرا بجا نگذشت
رفیق را برقیبان زشت و انگار چراغ عمر کسی در ره صبا نگذشت
خضاب پنجه او کشته جوهر جانم کینجر خون دل من بکف حنا نگذشت
گمان زندگی عاشقان مکن کز کین زمانه خانه عشق تو را بقا نگذشت
بفدای مذهب ان بردل مرتاضی باز
گذاشت پایه غم را ولی خدا نگذشت
غزلیات
دیگر
هر چند کار دلدادگان جوارهم است
عاشق چومن برای تو در جهان کم است
با آن نگاه دشنه و این تیغ ابروان
روزی اگر هزار فریب میکنی کم است
غم وفات گفتم دسبیل حیات برد
عشاق را ز عشق تو حاصل همان کم است
ز هجران تو سر گردانم ای دوست بکار خویشتن حیرانم ای دوست
باین دردی که دارم بر دل زار بو د لعل لبت درمانم ای دوست
مرا سودای عشقت کرده مجنون کز این سان بهر و سامانم ای دوست
سوزان این قدر در آتش عشق که یکسر سوخت جسم و جانم ای دوست
بستانی غیر عشقت کی نهم دم بتعمیر دل ویرانم ای دوست
جهان تنگ است پیش چشم عاشق و یا من پستو در زندانم ای دوست
دعوای ارشب لبت را باوه دانم است
اما ناوک ناوک مژگان کشیده
ان رحم راه حال تو جا نا نمر هم است
ساعتی با ما زلف سیاه تو روز و شب
ای وای روزگار پریشان حالم است
یاران فغان کنید که ایام غم رسید
بسی ریه که شعله داغش دلم است
مجنون بهوز و طعنه لیلا بنام سمر
اخر شد ناله کنج سر نیا غمی کند
شاهد لبی ال او کند امراض اعللتم
اگر طاق ابروان چون تیغ خونریر را در ابر
های بند تا ز زلف و دل کسا پر است
هیچ
بود بصدق بی کی
طمع را گرچه
بدل را حراست کند است


روکنی
فیصل احا

ای صبا یحیی کشع حال ان مه رو بگو
آتش خود کردن بر دار کی اندوه گو
عاشقان را نیست فرصت در فراقش صبح
ذوق عشقت کرده ام دردل فزاید هیچ هیچ

بهر ما نسنی بکش نور خوری کی ترجیع
بده احداث بند پینه ده اور مجل
بای انیر ی کشاند هر کسی هند به
جو لک بت فعت را پست ربه تر مریخ

مردمان را مرغ خو راند از فریبائی موج کلکونی که در با ساخت کوی یار را
عاشق بیدل بیادش دیده خونبار داشت
خیرابروی کجان و ناوک مزکان جود با غبان جور کل بر عاشقان شب نبود
مرغ گلشن هم شکایت زجفای خار داشت
قاتل درا نباشد تیغ و خنجر احتیاج کشته شمشیر باز ابرویش بیهوده نیست
ناوک مزگان یارم مرزه خونخوار داشت
پای برکل تا نهادند پایان رفت دیده دل خواب راحت را بچشم ماندی
چون خیال وصل او عشاق را بیدار داشت
مرغ دل را کی بود در قوت پر احتیاج ہمچو مجنون شد بدام زلف لیلی پای بند
ہر کہ در عالم تمنای وصال یار داشت
طوطیان هند را شیرین کارمون نزد دلبر ابدت خاموش بودن روز و شب
پارسای از ان کجا باشدت که احتیاج مطلب دل را بریاضی کی توان اظهار داشت
از نگاهم چشم پیرانش مر ا یعنی خمار
انچنان مستانت کشن بونجا مد احتیاج حرف الثاء

حرف الجیم

نیست رخسار تو برا ر حضه از تربیه ج
عاشقان را انتظار یار کی باشد عبث
گر یبهای دیده خونبار کی باشد عبث
جان فدا کردن براه دوستان بیهوده و ندرین ره زحمت بسیار کی باشد عبث
سرخوشمادر می انگور دایم بود دست خوردن پیمانه سرشار کی باشد عبث
بت پرستان را نشان بندگی باشد یقین ورنه اندر چشیمان ز نار کی باشد عبث
خون عاشق ابروان یار میریزد بی این اثر در تیغ جوهردار کی باشد عبث
ہر کہ را عشق است باید ترک مال و جان کند مرد عاشق پیشه را این کار کی باشد عبث
ای مریاضی وصل گل روزی شود عشاق
سرزنشهای جفای خار کی باشد عبث

دلبران را وعده دیدار کی باشد عبث صبر عاشق بر جفای یارکی باشد عبث
عارف و عامی گذر دارند در هر صبح و شام ره بسوی خانه خمار کی باشد عبث
انچه بر اطراف دیدم یار در یک لحظه به نقش ترکیب قلم پر کار کی باشد عبث
زاہد ا تحت محک جز مایه تدلیس نیست بر سر خرقه افکار کی باشد عبث
ناوک ناز نگاه یار را دارم بدل داغم اندر سینه افکار کی باشد عبث
مالیا آسوده ام از قیل و قال و های ہو دوریم از زمره اشرار کی باشد عبث

ماه را ہر گز نمی افتد بخت به ج
تشنه و صمیم بحشر حور جویم ای
یاد ان بر سے کہ دارم بهر توهین ج
خط کک را کنج بیر تکارم ج
خسروانا نیست خطر گنجه سم
با گدائی درش کوس تنهائی زنم
تاج خسرو مرا با طبل و شمات ج
خنده سر و را برید و کوراشنایا ج
مردمان فورا ببرد کشور دلا را شنت و ج
حاصل عمرم متاع د لبر سودا ور ج
زاشفان را نخسه نبود فور بی ج
قامت سدا بر که دید استان پر شده به
نیست پر میزو بر مرو ر قنبر ج
زلف پر چین مے رشک چنبران
وعده وصل دیا محیا
به و کابنصب را
صید یا ر شاور بیت
د بگر جنتاج


شماره ٤١٣
صفحه

غزلیات
فارسی لغات تاجیکستان خیلی
زیباست کشش دارد مثل کوه هندوکش
نرم است مثل پرنیان سمرقند بخارا
بهم پیوند دارد با فرهنگ ما
مناظر زیبا طبیعت خوش اب و هوا
تاریخ پر خون عاشقان و شاعران
خط زیبا قلم و چهره های سهند
چه می ساخت مرا با شعر ناب
و زنگارها با ده شعر ناب
انتظار مقدرت را به چشمم
سال و ماه و هفته و شام و صبا
سروده لعلت عالی را با کی بندم
بسرفشاران شعر خود مفتاح
میروم بر در که چه کنم
ای رفیقان باز میروم بدم
جای دیگر خلوت و میخا نه است
میخاد لها ما چند غنا است
ابیاتش را سرافراضی خواند
شاید هر نمایه افتتاح

جزو مال یار بر چیزی ندارم احتیاج
نی بود درد مرا غیر لب لعلش علاج
کم نگردد حشرتش از دلهای مشتاقان بلی
سکه زر تا ابد باشد بهر ملکی رواج
مشک را قدری نباشد بسکه میگیرد زمین
توده توده نافه نافه عنبر زلفش خراج
قیصر روسش غلام و شاه رومش بنده
آن شهنشاهی که از ژاپون ستاند حق و تاج
کی نوازد مت مرا تا چندی بر وصال خویشتن
خوبرویانی که از خورشید میگیرند باج
حرف الحاء
بی یار جسد زندگی روزگار هیچ
بی باده صد هزار خزان و بهار هیچ
با شمع عارضت شب قدرت شار هیچ
بی وصل دوست حاصل این روزگار هیچ
مطبوع طبع تا نشود نوعروس دهر
عیش درون حجله و بوس و کنار هیچ
شبها بیاد زلف تو تا وقت صبحدم
بر خوابگاه دیده ندیدم قرار هیچ
در انتظار روی تو مردیم و عاقبت
حاصل ندید دیده میکند انتظار هیچ
روزی شدم بسیر چمن غیر قامتت
سروی نبود در لب جو یسار هیچ
چون سرخ دختر رز فصل سبز را
باغ و بنفشه و چمن و لاله زار هیچ
قدر عبیر و عطر شکست است زانکه شد
نزد شمیم زلف تو مشک تتار هیچ
باد صبا بگودر بند نقاب صبح
چون روی یار گشت عیان آفتاب صبح
حرف
این نکته میرود من اراضی زکوای فلک
بنا این صبوری گل پاره پاره شد
اهل دلی نیافتم اندر دیار هیچ
نا غنچه راز چهر د برامد نقاب صبح
باغ و چمن بنغمه سرائی مرغان قاست
نسیم چوزوردی گلستان کا بیخ
در شگفت عذب سحران تو انرا
گردیده دیده دل قبض خواب صبح
اگر دلم خار شکن خواهی نوش
رو در پیک پیاله پر از شراب صبح
باون نشود زشم وصل پربی خان
اگر از پنبه تا برون نشود از حجاب صبح

جمال یار که گردیده فالق الاصباح
لدی الطلوع لابواب همتالفتحاح
زجن و انس و ملایک در آسمان و زمین
ثنای او همه خوانند هر ساه و صباح
خدا رضاست از آن مسیحین خیر اندیش
که میدهند میان دو مدعلی صلاح
وفای او که علاج جراحت دلهاست
زخم از چه مرهم نبندد جراح
زصد کلام یکی راستی مکن باور
که جز دروغ نگویند مردم سیاح
بزرسلی استاد دان که ریخته است
سیل تا نزند لطمه بر رخ تفاح

حرف الخاء
غنچه بازد گشت مرا بیضی انشونی
از غنچه شگفته گل انتخاب صبح

گذر زلف تو مرغ دل مرا شد ه فخ
گرزو بوی تو پرواز میکند چون یخ

باباب که دمی روی او ندیشدم
تو عنقو مرا بکشته دلم بر رخ

نظام


لنیحه
روکنی
فیض جکا
صفحہ ۱۴

هزاران فخر بربخت تر ازین در روزکار دارد
که یاری ناز نینشی غمزه زنان در کنار دارد
دست نیست بدم اشاه واقف احوالم
کجا از حال زار عا شقان دل جان خبر دارد
زموهای نور و موی جهان کرد ستم من نمیم
که جر افشید رویان سینی بر در و مر دارد
بر از و فلک دگر در د زما و بینمت نباری
ولی آه در ون سینه بستان اثر دارد
کمن دوستی بالکی بزیار و ما میکرد م
که آخر در دلش رفتار ما چندین هم دارد
اکر سوزد نمازی کرده دستنی بیشماری
بباز از عاشقان بید لو سوخته نظر دارد
حرف الدال
مریضا ضی کام دل کی در جهان بوه کای
اگر رسم جفا را از جهان موقوف بر دارد
عظام ملک بدست کسی بسپار در هر سه رضا مشو که چغد حصار دین را برخ
چه میشود که کشی تیغ و از غضب بسازی زمانه را همه از خون منکران سبخ
حدیث عشق چه پرسی زعاشقان که کشیدت سواد دفتر عشق توصد هزار نسخ
زجسمم خویش چه پرسی مرا بروز جزا که عاشقان تو را نیست باکی از دوزخ
دبار روی چو گردش مرا خونین جگر دارد بمان چاه زنخدان و قصه یوسف بود مرا که اسیرم تو را بچه نزنح
ماریضان حال جمیع عاشقان داند دارد ببند رشته یاری بعاشقان باری نگاه دار بخوبی که نگسلا نی نخ
تو دیدی بشم دلبر در دل من شد کان هم
ز یاری تو مر یاضی نشود غافل
که ترکی طر است تا کمان ابر در دارد اگر چه دور شد از خدمت تو صد فرسخ
شین حجر و از مردانه سوری ز سرش با مش
قدت چوسرو و بیانت ضعیف تر از نخ بعاشقان رسن کیسوی تو سچون شاخ
اگر پردای دل عاشق دل پاره دار نهال قامت تور شک نخلۂ طوبی است زسیب روضه رضوان نمودۂ ات بزنخ
نهان بسینه تاریک و تنگ چون دارم دلی که در طلبت میدود دوصد فرسخ
حرف الذال
مراز بهر معیشت کجا کند محتاج کسیکه رزق رساند بمار و مور و ملخ
هوای کرمی محشرت بود که غیر قوام بدل چو مرکز قطب شمال شد در یخ
مبشمی که لکنت بیدل حصه ش درد داند
تبسم دهن زنگیان بدان ماند که بر نخند یکی تخم مرغ در مطبخ
غمنت کاش سینه نا مور پیغام یزدار
مر یا ضیا تو و این شعرهای آن دارد
نا شد خبرت بفقیر نان نمکشان
که مردمان همه گویند احسن و بخ بخ
نبود غافل خبر عاشق از خون جگر دارد زناو ک مژه یار شد دلم سوراخ که جان نثار رهش کردم و نگفتم آخ
از این دیا ر سفر میکنیم بجای دگر که شک نیست بعشاق این جهان فراخ
ترا شد آشیان مرغ دل کوی تحسین
بکوی دوست گذارم از ان بود هر دم که آستانه او شد مرا بس بون کاخ
کی قصد پریدن طایر شگسته پر دارد دوباره محرم خلوت مران رفیقان را چو اعتبار نباشد بر دم گستاخ
اسیر دام تو دیوا نیست طبینا رخ بابر و
همیشه حرز مریا ضی دعای خوبان است
چنانکه گاو بسوی حریف دارد شاخ
کرنا م هر دوان مجاذب قوی گیر دارد
ز شیر غمزۂ خوبان نه بی شمشیر عشق
نا دار
که جان شیرین در جان باز کی نظر دارد
مریضیا جنگن بدل پر آتش و مژگان پرشید
بد من جلوه پری دارد
لب خشک و دل پر آتش دمر گان برتر دارد
که شکر مشتری دارد
ممه و خورشید در بزم تایکجا
بر رخ خویش مشتری دارد
نه مولٰی از زلف مشگینش
بد و عالم برابری دارد


نسخه
غزلیات
بخط
فیض حظ
صفحه ۱۵
مضمون دلم بعشق گرفتار شد بیا
در دام گیسوی تو گرفتار شد بیا
آن ملکیست که بپای نشست بیا
بشتاب ز بهر خدا بیا میکرد
بیا خط از دفتر سردار شد بیا
آنکه طول عمر میکرد
سوزش جانم اثر میکرد
گر طبیب بدیدم چه سود میکرد
آنکه را بیدار سودا میکرد
جان شیرین به نثار میکرد
عاشق و شد به اندیشه فردا میکرد
گر تمنای وصالت شب یلدا میکرد
شوق دیدار تو آتش همه دلها میکرد
ورنه کی هجر تو این غایله برپا میکرد
سر سودای تو همسایه کلیسا میکرد
گر درون هر چه نهان داشت هویدا میکرد
سخن از بوسه صحبت خود بالا میکرد
بسرکوی نگار من چو تو ماوا میکرد
حرف
الدال
رشته عشق تو شد دام برم در ته چاه
کی دل گشته و این سلسله پیدا میکرد
کشته پروانه شمسی در این محشر عشق
اگر رخسار تو از دور تماشا میکرد
کی روی تو باز بچو مرغابی بحر
در هیجان دل فطری بر کل جا میکرد
مشتاق لقای تو که باشد که نباشد
دیوانه روی تو که باشد که نباشد
مجنون شدن از فرق لیلی عجبی نیست
در دام موی تو که باشد که نباشد
صد رشته زلف تو بپای دل عالم
بسته بمیان سر سجاده طاعت
مشغول دعای تو که باشد که نباشد
ای دوست اگر جانب بستان بگذری
افتاده بپای تو که باشد که نباشد
غافل بوفای تو که باشد که نباشد
سرگشته و سر بهماند عرقه دریابجی
غرق دریای تو که باشد که نباشد
از گل
خواهد این قدر سپید و زر که بگو عاشقش کیمیاگری دارد
بحر عشقش هر آنکه پایان کرد بشط غم شناوری دارد
سینه ام راز داغ هجرش بین که نشان بها دری دارد
دلبر آن است کز ملاحت وحسن همه جا طرز دلبری دارد
نظم طبع سر پا ضی مجنون
لطف اشعار عنصری دارد
ترک خیالش در این جهان نتوان کرد پیش کسی عشق او نهان نتوان کرد
دیده ز آلایش غمش نتوان بست صبر بهجران او گمان نتوان کرد
از مژه تیر و کمان کشیده زابرو جز دل و جان وطی این کمان نتوان کرد
شد بفغانم دل از فراق تو ورنه پیشتر از مرک کس فغان نتوان کرد
شرح کمال تو در نوشته نگنجد وصف جمال تو بر زبان نتوان کرد
گر چه عیان است عشق پاک رضا
نزد رقیبان او بیان نتوان کرد
ز خون دختر رز ما شراب میسازند بجرحه باده خوران را خراب میسازند
فغان که مرغ دل عاشقان شیدا را بنان باتش هجران کباب میسازند
بنای مردم چشم تمام عشاق است که خانه در وسط شط آب میسازند
رخت پگاه عرق هر که در هند دارد ستاره بر زبر آفتاب میسازند
ز ساقیان پریچهره شاد و مسرورم که شیخ را بد و پیمانه شباب میسازند
بمكتب غم عشق تو عاشقان شب و روز ز شرح جور و جفایت کتاب میسازند
سرا پا ضیا همه خوبان بفکر دلبریند
که دام گیسوی مشکین طناب میسازند
دل که در دل تو شب همه تمنا میکرد یوسف گمشده را خواست که پیدا میکرد


نسخهٔ فیض جانزا صفحهٔ ۱۴

غزلیات
بوسف دل بر حال زار ناوک زن در صدق
که این اثر ده و دستگیر بام که کند
زان امیر که کرم است که از روز ازل
ساقی مر جشمری خیره برام که کند
ای مریضی بهمه دعوی خوانش کرده
روزگارش بودی از غرم با رام که کند
جلوه گر تا دو ابروی تو شیر که کند
بیند را راه فضا بسته عشق بین جه کند
از قفس باغ دلم برد بهم شمه زلف
رخ برافروز و نافق جهان پر به کند
نقش بند ازل ارکعبه تصویر بکشد
بزیر کلک چهر خم آید که چرا
وعده وصل تو جانم بتاخیر بکشد
شد کمان قد من از هجر و بهم تا کی
نقش اندام مرا در همه جا پیر بکشد
ای جو تا حال بیگان که از نور قدم
غزل عشق تو در رشته تحریر بکشد
از گل رویت گلشن گر صفایی بود بود در بجشم ما رخت را آشنایی بود بود
عاشقان خسته دل در فراقت سوخت حوش با مشتاقان ز هجرت اشنایی بود بود
بنده چشم سیات پشیمانی نیست نیست بر جالت دانه خال فدائی بود بود
ناوک نازت بجشم غم نصیبان رفت شد غمزه چشمت بلشکر دلربائی بود بود
یک نگاهت عقل و هوش بیدلان گردزد خلق را عشق تو اندر سر هوائی بود بود
تیغ ابروی تو کار در دمندان ساخت حش ای طبیبم خنده لعلت دوائی بود بود
دیشباندر انتظارت کرم یاضی مرد مرد
حسن مابت را درین عالم بقائی بود بود
گر از سعی طبیبان درد مشتاقان دوا گرد بوصل ماهرویان حاجت دلها روا گرد
بمأوای اجابت برسد گر عاشقان شب طاق دو ابروی تو محراب دعا گرد
سر از پایت بکیریم رخ از کوی تو نه تایم وفایت تا قیامت گر بتدل بر جفا گرد
وصال یار میخواهم نمیخواهم دگر چیزی کرم حاصل ز معشوق ازل این مدعا گرد
بجه پیکران هر کس تو گل بر خدا دارد نشاید انکه در کشتی دخیل ناخدا گرد
غبار روح مجنون است کاندر فرقت لیلی بصحرای محبت خاک همراه صبا گرد
چو تأثیر است در عشق تو یارب اندرین الم که پاداش عمل عشاق را رنج و بلا گرد
ز غم عاشق بیدل اجابت میشود اندم که در خلوت دو پای مدهوشی دست دعا گرد
ز شمعیش همه روی زمین پر شود اندم
که تقصیر مر یاضی نزد مردم بر ملا گرد

المطالب
زلف خوبان بپر شکن گره گیر افتاد
که دل پیر و جوان بسته بزنجیر افتاد
حسن کوه بیا بوی خدا داده صدت
مدت جو بخو هند بدشت نخجیر افتاد
ابروان و مژه است تیر و کمان دست
حسن قهر ار کان ز شبگیر افتاد
کشور حسن که تا ز در دیده بشد
از دعای سحرم هیچ شب تأثیر افتاد
آه مظلوم در بسته عشق تو نشان افتاد
بهر صید دل ما کوئی نخجیر افتاد
چشم صیاد تو کوئی که بمجیر افتاد
بهر تعلیم که برسم بم افتاد
رشته زلف سیاه تو سر از پیرافضاد
ای مرا یض ببقایش مدعا چه
که در عقده گیسوی دلاویز بندیر افتاد
تا اینکه بتترک آن رعنا بیکینیر
از دوست خویشم همه جا کینه
سودا و هم و فال واشد و دل جا بینه
آور د مرا سیر در مرغ و چمن
تسکین نشود دل و از بابش نگرد
خوبان سبک سنگ چو دیوانه کنند
زندا نجان
آهوی این دشت صید نیز با هرگز نشد رام فکر عرضه تدبیر با هرگز نشد
وعده دیدار آن سرو خرامان از چه رو که مؤثر ناله شبگیر ما هرگز نشد
اینکه در صحرای عشقش جمله مجنون شدیم زلف دلبر حلقه زنجیر ما هرگز نشد
موسان کشتند منان را و میگویند باز هیچ خون آب دم شمشیر ما هرگز نشد


نسخه
بروفی
فیض حظ
صفحه ۴۱۷

غزلیات
بیمار شد دلم زغمت یار چاره سنج
تغییر دیده ش حال بیمار چاره سنج
سیلابی از سرشک فزون تر ز بحار
از دیده روان شد بگلزار چاره سنج
بنگر که چه سان مرغ دلم زار و نزار است
در پنجهء باز است گرفتار چاره سنج
مستی بکشاد از مژگان ناوک دلدوز
بنگر که چه سان قلب فگار چاره سنج
زین پیش دلم بود شکیبا ببرت
اکنون چه کنم نیست بمن چاره سنج

از ساقیان بزم محبت که دلخوشم
از شراب عشق به پیمانه میکنند
بر شوق وصل دوست که رندان می‌پرست
خود را مقیم درگه میخانه میکنند
شور و نوا فکنده بعشاق عشق یار
از بسکه یاد آن گل فرزانه میکنند
امید وصل نیست مراضی مگر همان
شبنم و غلم بر تن پروانه میکنند

دیرانیان چو زلف سیه شانه میکنند
دلهای عاشقان همه دیوانه میکنند
طنازیان شوخ تو را گر شوند دوست
از جسد حیات بیگانه میکنند
اندر فروز مژه و یاقوت مرعشان
چون مور جمع آوری دانه میکنند
از یک نگاه گر چه تبه میکنند دل
ای نار ششتا گر چه رندانه میکنند
شحنه رخنه بر دل و ایمان فکنده اند
تاراج دین بغمزه مستانه میکنند
بر یاد خال روی تو قوم صنم پرست
خود ترک سجده بت و بتخانه میکنند
در آستان پیر مغان رو مراضیا
کانجا می الست به پیمانه میکنند

دل خواهم که از جور تو دلبر واژگون گردد
تنی خواهم که از تیغ جفایت غرق خون گردد
ز طوفان غم وصلت نجاتی داد دستم
بساحل کشتی صبرم ز هجران سرنگون گردد
در این گیتی که مجنونی ببرد از غم لیلی
که را دل شاد از جور سپهر نیلگون گردد
بسر کرشمه ای ای شوخ شیرین وصل شمشیرم
چرا فرهاد هم آغوش کوه بیستون گردد
طواف کعبه مقصود آسان است انکس را
که از صدق و ارادت سوی جانان رهنمون گردد
اگر آن شاه خوبان پیچ و تاب زلف بکشاید
خرد از جان و دل مشتاق زنجیر جنون گردد
بیاد دیدن رویش زحسرت عاشقانش را
سزد گر چشم‌های چشمم بکوهی خون گردد
بعمرم کی نیابد آدمی را بحر نان دایم
که سرگردان بگرد گنبد گردون دون گردد
مراضی راز دل را ناگهانی کن پیدا
بغیر حق کسی کی واقف از سر درون گردد

بترن
بمکر و فریب بتان سحر و جادو
خداوند دو جهان داد
حکایت غم و فریاد
چاره سنج

این جور و جفا کار همه بیداد میکنند
داد درون سینه بحالی نبرند
ای دوست رحم کن که دلم در فراق تو
یصل فراق عشق تو فرسیدا بیا
این طعن و مال هنگام صبحدم
از غصه کار غصه فرهاد میکنند
اکنون چو ناوک تو برفت از بدن
امید ارزوی دیدن بیمار میکنند

در حریم قدس سویش بارها در میزنم
میدهم شرح غم خود فاش میگریم
باز هم با خود تسلی میدهم از مهر او
بر سر کوی عزیزش حلقه بر در میزنم
سوخت جانم در فراق یار آتش خوی من
از برای یک نگاهش بال و پر میزنم
آتشم در سینه افروخت از داغ فراق
عاقبت در حسرتش بر سینه آذر میزنم
روز شب نالیدن من از غم هجران اوست
بر در امید وصلت باز حلقه بر در میزنم
ای طبیب درد من بشنو فغان و زاریم
من ضعیف و ناتوانم روز و شب دم میزنم
سر ز کوی او نتابم گرچه بردارم کشند
من برای وصل آن مهرو دم از جان میزنم

حرف دال

صدای ناله عاشق کی اید بکویم
بچشمش سرمه بیداد را ساییده وقتی آید
ببزم کوی دلبر از غم مستان تماشا کن
که خاک غم بفرق عاشقان پاشیده اید
ببزم دین رویش از له سوئی ولیکن
فغان کن بن بلبل حسن افزون اید
مراضی عالم از هجران شادی
قسم کی غفلت عشق بر دیده کی آید
دلم از عشق افزون مید
شیدا روز و شب دم از جان میزنم
امید دیدن بیمار میکنند
بیمار عشق در فراق تو می‌میرد
تو رحم کن بر این دل زار و نزار من


نفحۀ
روحی
فیض ها
صفحۀ ٤١

روز فرقت تلخ زهر قهر دانائی دل آرام
الکی وصل آن بت شکرستان میکند
از فراق رویش جزه جو فزایم تابه کی
غیب در ناوک مژگان چشم یار کو
دلربا بوکر بخشم خود با یه جان من
زان له در ابتدا پای مکنده چنی جرمم به

کمان به زلف شانه بشانه دندانه
سنیری دامان بست بر که بدید خون
شب جهالت طعنه فت در میخانه
تا که در موقوف کا کاری برسکه

بت بنده نیست کعبه را که چه
تشبیه قامت تو بشمشاد میکند

پیسی ببر بصورت استاد میزند
در گلستان نیم سحر دست بیگی
داغ کرمی ز فلک را و میزند
بهر و راک در شوره هماچون پیچید
مطرب نوای زابل و صد یار میزند
باکش نقش که مریضا ضیعی بکوشت
هیچی بدوق وصل دل شاد میزند
تسکین عدا من زیک پیمانه

هر چند دیدن تو میسر نمیشود
عاشق باین امید دلی شاد میکند

خشنودی مراضیعی از این شد که دلبرش
از عاشقان خویش قلمداد میکند

عاشق چو روز وصل تو را یاد میکند
آغاز آه و ناله و فریاد میکند

ما را ز یک نظاره بتاراج میدهد
آن فشنه با که چشم تو بنیاد میکند

داد دلم گرفته شد از وصال تو
بنگر چگونه بهر تو بیداد میکند

شمشیر ابروان تو در قتل عاشقان
کاربکه کس ندیده زجلاد میکند

سر بشکنم ز تیشه غم باز هم بپای
اکنون مرا که عشق تو فرهاد میکند

شیرینی نبات لبت تلخیه عشق را
یکباره کار خانه قناد میکند

فردای ارثی بخش قلیلا میزند
راضی مشو که خانه عاشق شود خراب
چون در هوای وصل تو آباد میکند

غافل مشو ز گردش گردون برا ضیا
کاین روزگار حادثه ایجاد میکند

جنون دارم بشوق حلقه نقشی که دل جوید
فدای بستش پای دل دیوانه میبینم
چو دیدم خال رخسار وی اشعل عشق دل کسم
که هر مرغی بمرام بصحرا آشیانه میبیند
بهر وجهی مظهر زبیضایی کاشانه مییابد
مگر آن ماه تابان اندر این کاشانه میآید
نفس یک لحظه در مجرای بیباکانه میآید
مرد ا جان از تن بیرون کتان جا مائیه
مرا واعظ ملامت میکند اما نمیداند
که زاهد هم بدست از مدعای بتخانه میبیند
راضی را ز دل با خلق دادن کار یکدل شد
بت عاشقان اندر خط فرزانه میبینید

ببوسه از لبان تو ام آرزو بود
دل را بیاد چشم تو می در سبو بود

برقصد صید مرغ دلم کیوان مقام
دامی بسم ز زلف تو یکتار مو بود

خورشید را مقابل روی تو نور نیست
در برفع شبه از ماش روبرو بود

عاشق نترسد از گنه و پرسش جزا
چون غرق بحر رحمت لاتقنطوا بود

فیض ضور نیست کسی را بوصل یار
در غیبتش که مایه صد گفتگو بود

از شش جهة محاصرة عشق گشته ام
راه گریز بسته ام از چار سو بود

در روزگار هیچ ندینم بغیر دوست
اتعجب ز حکمت میخواهم که او بود

خود غایب از میانه و اندر فضای او
دلهای عاشقان همه در جستجو بود

بگذر ز عشق پاک پیرا ضی که این عمل
اندر ریاض خسته تو را آبرو بود

پیش منسی زنخله و بیام مسیر شت
نیست گردوه بسی رو نجد ای یار خوش
سم و دل برای انحفاط دست بیدادی
دل حیران مرا حیرت میفزائی مرا
رخ ماه وشی دارد و چیزم بخش
مشر کا شوغ لیم چشمرم کرف شب
عشتر ست زکمران شیشه باز به یزد
هر چه میدهم بهر تسلیم باز به یزد


نسخة
فيض خط
غزل
با رسرایم از چفا نا شوم
حاجت بعاشقان روا نشود
دل قوی دار پسر بود در بند
خانه بی سنان هبا نشود
خواب از جان من برید آخر
کشته عشق بخدا نشود
هر که را آب از جبین ریزد
طالب چشمه بقا نشود
عجب از بیحیات لعل لبش
مرض عاشقان دوانشود
خاک راه تو بد لغت نسپرم
خون دل میخورم نمک کوریش
دلبر از من به دل سروسامان مطلب زانکه سودای رخت سر و سامانم کرد
دل بامید وصالت شب دوشین ببرم عزم بالین تو اید لبر جانانم کرد
حسرت لعل لبت بود مرا کز نظری اشک خونین گهر از دیده بدامانم کرد
اینکه هر روز وصالم نبود خاطر جمع یاد زلفت بشب هجر پریشانم کرد
گلشن روی تو چون دید مراضی گفتا
بی نیاز از همه سیر گلستانم کرد

سر بعشاق اشنا نشود
در دو عالم محشر نتوان دید
هر که در راه او فنا نشود
هیچ در سینه مرتا ضیا زدل
یا بکلف بی نشان ادا نشود
میشود صد هزار سر لاشه
وان بر اینک سر جدا نشود

بخلوتگاه رازم هیچکس محرم نمیگردد حکایت باعث تخفیف درد و غم نمیگردد
فروغ روی خوبان پرتواندیشد دلم تابان نمایان عکس دار همیینه جام میگردد
شراب ارغوانی ده مرا کاین نکته میدانم بشه کر می ننوشد هر کزا وا دم نمیگردد
ز اشکم گریه شوق تو را کسری نشد حاصل بلی از یک قدح امواج عمان کم نمیگردد
وصالم در تمام عمر یکدم داده اما ز یکبخش کسی مشهور چون حاتم نمیگردد
بزارد ده فراق و غصه پر غصه عشقت شب هجران دل غمدیدگان خرم نمیگردد
مرتاضی عاشق لیلی و شان شد از ازل ورنه
چو مجنون زار و سرگردان در این عالم نمیگردد

حرف الدال
بجفای او شه مرتاضی
همین گونه بی وفا نشود
زریش مرا بخواستم بر یار
بگفتا سودای من جدا نشود
ارزو مانده ملش ای نسیم بهار
که براه کان جفا نشود
هر که افتاد در خم زلفش
تا قیامت دگر رها نشود
هر که مشتاق را ثوابی نیست
دل عاشق از او رضا نشود
دست از دامن ندارم تا
مطلب دل مرا ادا نشود
هر که عاشق در نیخو ای
تا قیامت زلف او دور است

من غیر من با دیگری محرم نمیگردد جز اینکه در پی افزونی در هم نمیگردد
زخم سینه عاشق که ناسور است از هجران بجز تیر نگاه یار من مرهم نمیگردد
عرق بر چهره خوبان اگر دیدی مکن عیبش برگ و بوی گلها کسری از شبنم نمیگردد
کہات کر نباشد پول برشانت بیفزاید که دولت باعث فخربی آدم نمیگردد
دوالی
مریض عشق را نبود جز لب لعلت که از سعی طبیبان چاره دردم نمیگردد
برای خاکبوس مقدمت خم گشته میدانم که گردون جز بتعظیم تو هرگز خم نمیگردد
مرتاضی سر که پا در کوی عشق یار نگذارد
اسیر محنت و اندوه و درد و غم نمیگردد

این مرتاضی در ایام
ناله ها می زد خون
کاش با عاشقان جفا نکند
این سخن خود وفائیه کند
مرتاضی


صفحة ۴۲
رونی
فیض حا

بشهای حاصل مقصود
اگر آن شوخ سنگدل بود
فتنه چشم او بکشور دل
دل بد پرفت ازآن امید
شاه گرصد خزانه زددارد
ظلم باشد گر ز خاک درش
هر که را جامه حریر بود
گر با مید وصل او نبود
هی سرایا ضیحی جه جوش که درد جهان
احتیاجت بکس خدا نکند

عزليات
چون کسی از خودان بیاره بفعل نمیکند
نا امید بوده ما راست با عقل گمان
بس که پهلوی اندم طعن بز کارانی
در ته چنگ عقل رنج بسال نمیکند
گر نوبهار فیض طراوت عطمی نمیکند
تسلی گر نماید کارهای آزار

مرغان کارت کوشنده بیجا غل نمیکند
کم ارزقی دوستی کارستان رنجیده
در آمد جواب ناز بد حال عاشق میگند
چو مسرتی می نمود تا ماه قرآن نخواهد
ز طویت دایم اما نیکونی پنهان جرم
ز بالین وصالت عاشق بیچاره را
بکبزه و حق مضره کسی حاصل نمیگردد
مکر برخ دنیس ابتر تو کاری با نکر
فگندی آتش عشقی سر یاضی بایی عشقی
سر در دل گر نه پوشان ز مژگان نو گرده
بخال تو دایم بیت دل میگردد
که در یو شنادن زمان میگردد

مرغ دل در دم چنگان نجات میگیرد
که خدنگ تو درام در پس جان میگیرد
نیست پیر صغان چون که دول سودمکان
جوی می از در میخانیه روان میگیرد
شب دیجور چه حاصل سحر دارد به
حال عشاق بسب دز دیسان میگذرد
روم اندر وا نه بشد طوطی دارد
بکه زنگار دلم زحلفان میگذرد
ز پس آمیزد هیران ز دل دارم
بشکست رو برو شیر آه و افغان میگذرد
ای بریا فیضی کیهان کام دل میگیرد
وقت عیش و طرب و عیش و احسان میگیرد
یکی زان ستاره قدرت جان دارد
عمر جان چیست که اندر قنداق دارد

ثمره صل گزمیمون بستان بود
اثری باده ناب است و ایام هجام
هر که احرام بیند برو کعبه دل
نیستی دار کند پیشه ولیکن آنا
آنچه خوبان پتریکند یکی آنمرو تر
در جهان طی کنم امروز شبنم

آنجا از حق طلبیبه به گلزار آن نبود
در ند و محن جن مرغ غزلخوان نبود
خوفناک از تعب و رنج بیابان نبود
ذره در دل اضاف هراسان نبود
بکمال و ادب خانم هجران نبود
شب هجر تو مرا طاقت پایان نبود

بسکه اشک نوروان است سرا یا فیضی عشقش
فرصت دیدن رخساره خوبان نبود

هیچ کس چودردام عشق تو خونین دل
دست در گیسوی جنون را گواهی کشد
مردمان کعبه طواف در کوی کشد
بزگ خوش هر کی از راه شاخانی

عاشقان رو غم عشق تو در زاری کشید
آشکارا نتوانند کله پنهان دارند
بگذر از کوی تو زشک خویشتن خاک
این و دل را بر کوی تو آسان دارند
سپه نازی عشاق ستایند دل
گر سره و جان رضای تو جانان دارد

هیچکس زک ده نا کند
رحم بر بیدلان چرا نکند
شورشش محشری بپا نکند
که تمنائی از بقا نکند
فرش ایوان خود طلا نکند
توتیای بچشم ما نکند
هوس تخت بوریا نکند
گره هرایی از صبا نکند

ایجو سودا وصافت طبیعی مشکل
اشکره بگوئی دامن قاتل
کش دل بهیج کس انا کنون مزدل
چون مظفر شاه عادل سر کو با دل


غزلیات
نسخه فیض جانان صفحه ۴۲

بحرهای محبت بسیار و تیم پر تموج
سحر بالغ است در موسم گل
و ه وه چمن و نمکدان شکستن چمن
شیر راه عشق را بیداری دیگر است
بیماران خمار را در ان طرف مجلسی دیگر است
عجب حیره را جرویه و در هم نمی شوند
نباشد خوابش دلدادگان بیخر و مال
تیمار چشم کردن ایشان مجر ورم می
حبیب شیرین لبان خطایچی دیگر است
سر از سوادی حقیقت بجز مردان نبود
صفت عشق سحر جهنت کسران بود
بیوصل بحر مجبت کسان نبود

اینجو شاحال کسینکه مناچینی بجهان حدقه وصل برند و غم هجران بتواند
شرح فراق تو کس بیان نتواند وصف جمال تو رازبان نتواند
رشته اقلیم رایان دو سلطان قطع بکینه تیغ جان ستان نتواند
بسته فلک از غم تو راه گلویم هر که گلو بسته شد فغان نتواند
زحمت بار جفایش انکه نه پسند راحت و عیشی در این جهان نتواند
داغ توام از درون سینه عیان است گرچه زبان در دهان بیان نتواند
مرغ دل پر شکسته ام شب یلدا جز سر کوی تو اشیان نتواند
گرچه مباچینی وفاندیده ز خوبان
باز شکایت ز دلبران نتواند

عاشق شیفته دل زنده بماند در یار
سر اندیشانش از اتش هجران بود
رحمت عشق است که دکر نه عالم سر
ورنه این جنبش و امواج ز طوفان
غم عشق تو جهان است بجهان بود
که گرفت سیم از عشق تو جهان بود
چشمه فاشه و باروط بر افروخته است
اتش عشق و گرنه جهنت دران
حرف دال

گل روی بستان ندیده حسرت نمی آید بدین اندیشه عاشق را بجز حیرت نمی آید
بجنگ ترک چشم فتنه جویش شد هزاران دل فغان کز کوی دایمن جبیش با نصرت نمی آید
شب وصل تو را میخواهم اما تا دم مردن گمانم ایست که در نظاره فکرت نمی آید
بمردان کو طبعست دم از مبر و دفا زدن که بوی دوستی از مردم بی غیرت نمی آید
مباچینی را هستی تا چند با این چوفا مردم
که احباب تو را این شیوه در فطرت نمی آید

دانی از عشق تو ما را چه بسر میگذرد انچه بر مردم در بدر میگذرد
ادم دوحش زکوی تو گذر نتواند مرغ اگر بگذر د از قوت پر میگذرد
روز خوش میطلبم لیک چه حاصل که من از غم هجر تو هر روز بتر میگذرد
دوش در صحن گلستان رخش میدیدم جای ابش عرق از سنبل تر میگذرد
عاشقان را که سراندر سردار است چه باک هر که در عشق نهد پای ز سر میگذرد
محرمانی ز میان رفته که از غایت حرص بدری بحد و در هم زپسر میگذرد
گذر یا رب این مباچینی ازین پی حیف از این عمر که چون باد سحر میگذرد

دانی که منت فراق بود در دل سنگ
ورنه یاقوت و ز مرد بدل کان بود
زبان مناچینی هم بر جفایت جان
که نشار سر تو تو تخته جان بود
وعده وصل آن سنگا دلیم از دم و آه
تا بکی در سینه خود در و دل شفقان
کی خلاصی یابم از زنجیر زلف یار
هرکه بمرداند خال تو در دام او فتاد
چون ثبات پنج ملکی بی خلیلی ارگان
نا تب و غالم اصلی نبود مدیدان از
کانش هجر تو در دلم قرین هستی
سابق اعلی گرادید که با زیم
ذوق یک سن و چشمه و کوی و گیان
که من با صفای عارفی نگار بندم داد
کو هم از غیبستان دل از خبا نیند ۱۰۰۱
د انتهای ضحت آدم سحب بارنج خان
ده لیسنی بحولی چون نو فزندی داد
در شتاخت از ترامی نو ملین بت
در نوای نور دلهای بجهان چوان
یارب هی


غزلیات
بفهم کا درمیدان عشق انکه قدم
بصدق در راه تو کردی بکام میماند
روا جفای تو چون کوثر است ناب میدانه
زول چشمه او شربت طاب میداند
در اینک دیده مردمان بهم کجانی
بطنز تو به تو پرسم همان در اب میداند
بکوی دوست مریضا ضیعی از ان بگزید
که در حریم خدا یاری از عذاب میداند
کرم دیدم که در بزم خاصه
مرا کرد غوشی پناهش نمود
قسم دادمش کی بکاه
بکعبه دوست اگاهش نمود
واکنش باشد که در خامی هم
مسلم از تو مه تابانش نمود
جان فدای اسش کنم در نه
دیوانه عشق است پناهش نمود
از وصالش که میشود داستان
حل این مشکل حواسش نمود
بیخات کشنگ همبرانش
تا قیامت از او بکارش نمود
ملاذ الکباب
چون مریضا ضیعی فتاده در راست
دیگری کلش در پناهش نمود
دل آرا محبی که آهنگ وفاکرد
همه با کسان ترک جفا کرد
غلام ابروان در کعبه شارت
نیاز از خودت رها کرد
دل عشاق را از خود تب کرد
بمدلش در شقایقان سرامد
تمام حاجت دلها روا کرد
طبیب این دردهای عاشقان شد
زغایب انندش دوا کرد
ای مریضا ضعی گنج خلوت مایه اتزو کیست چون بخلوت غیر زحمت مطلبی حاصل نمیشد
تیر عشق تو که چون برق شرر میگذرد سوزد هم خرمن دل تا ز جگر میگذرد
سینه کردم سپر ناوک هجرت انا این خدنگی است که آسان زسپر میگذرد
عشق بازی که بها مانده زادم بمیراث کے بساز طمع ارث پدر میگذرد
دلبر ما بود انکه بقصد دل ما دلبرانست که چون رشک قمر میگذرد
شک در نافه اهو که گرد شد بخستن عبر بوی غزالهم زبکر میگذرد
زحمت روز و شبست گرابیند روزیست رزق هر روز تو با باد سحر میگذرد
تا بگرداب غمم بار بفریاد رسد کشتی عمر مرا اب زسر میگذرد
رخ چون ماه تمامش شب هجر عیان آفتابیست که مارا ز نظر میگذرد
اتش عشق که بر جان مرثا ضیعی افتاد
عجبی نیست کز از ابر شرر میگذرد
هرحث کعبه مقصود نه پیدا باشد قبله انجاست که روی تو هویدا باشد
انچه اثار بهشت است که توصیف کنند جمله در ساحت رخسار تو پیدا باشد
کو در این بادیه طی کرده ره مقصدا انکه در عشق تو دیوانه و شیدا باشد
کشور عشق وسیع است کز از هر طرفی خانه عاشق مسکین همه پیدا باشد
ای مریضا ضیعی شوان راز نهفتن از یار
که عیان در براو ستر سویدا باشد
بغیر عشق تو دل باختن خطا باشد که در فراق توام ترک جان روا باشد
بکسب و کار دگر نیست حاجتی امروز مراد که عشق تو بهتر زکیمیا باشد
برون خرام و گلستان ما منور کن که پسرخ تو بگلزار کی صفا باشد
روا مدار جفا پیش از این شقایان را که شرط دلبری و حسن در وفا باشد
روا و بدیده بیگانگی نباید دید کسیکه با سگ کوی تو اشنا باشد
فهم
گلی که ملک دیده را بستان میخواند
بقای حسن آن شمع شبار فروز
دل پروانه را چون برق مجنون
از ان راه چون بلی اب حیوان
گزینیم وصل آن شوخ پیشین
بپیمانه ما را عشرت زندگی می بندد
مریضا ضیعی اشکار
پیر مجلس مینماید


نسخة
فيض جا
صفحه ۲۳ عم
غزلیات
شکایت دل غمشین بیا به بستان بگو
حکایت دل غمشین بیا به بستان بگو
همه عاشق توجه در جگر این آن بگو
هنوزم دل تمنای تو دارد نه پنداری که ترک مدعا کرد
مراضیا قضی است مردانه عشق
ره مقصود دل را آشنا کرد
زچهره تو عرق برگ گل لرزد و ریزد چنا نکه ژاله بفصل بهار لرزد و ریزد
بوقت شانه زدن غافلی که چون سنبل شگنج زلف تو از هر کتار لرزد و ریزد
مکن نگاه غضبناک ساقیا که ترم چو در پیاله می خوشگوار لرزد و ریزد
نحال عمر مرا آفتى خزان نرساند از آن نسیم که برگ چنار لرزد و ریزد
بود ز خون دل عاشقان که تا زانو بگیسوی تو چو مشک تتار لرزد و ریزد
شب وصال تو غافل مشو که جوی خونم ز تاب هجر تو سیماب وار لرزد و ریزد
همیشه اشک مرا ضيى بیان شبنم گلشن
چکان چکان ز بسین دیار لرزد و ریزد
بهار سبزه کرت بل بوستان باشد بکوش باده که عیش همگان در آن باشد
زکوی یار گر میوزد نسیم بهشت که روح و رایحه و راحتی بجان باشد
مرا ز لجه و گرداب غم نجاتی نیست که بحر عشق تو دریای بیکران باشد
خوش است باده گلرنگ فصل فروردین که وقت دیدن دیدار دوستان باشد
ز مهر یار به دلهای عاشقان پیدا است که حکر شاه بهر کشوری روان باشد
همان که یکسره طوفان ز موج کلکون است بفرقت تو مرا دیده خون فشان باشد
کبو ترمهم صید تیر ناز مکن مرا که بر سر کوی تو آشیان باشد
چگونه عشق تو را میتوان نهان کردن کنون که حسن تو بر عاشقان عیان باشد
بتاج و تخت مرا ضیی سیب سحن است اگر که بحت تو را در دهستان باشد
ترا که عاشق روی پری رخان باشد ز جمله نیک و بد خلق در امان باشد
قدم بوادی غم زان نمیگذارد یار که پای عاشق بیچاره در میان باشد
در انتظار وصل تو جان را دادم آخر
يا اخی شنو که عاشق بیچاره شادم آخر
دلم فدای قدت خوذ دادم را وا کند
مگر که او قدت خوذ دادم را وا کند
یکی بیاید و درد دلهای خسته زند
کہ غم تمام جهان را بیافکند بیرون
ز فضل که حلقه مسابقه برنج از مبر شد
دلها نشان داغ بتو شد
بزنم چو غمزه نر گشان را که
غزلیات
دریغا چشم تو از کاروان ما کجاست
فلک ناز بزرگان قرن به پیشانی
مرا ساقی مى توحید در پیاله بیزنج
به پیش غیر تو من دیدن نشان جابه
به آنکه غصه عاقل و دیوانه بیزنج
غزال یار شد و عشق را نشانه بیزنج
بجان شگفتن از حیت بر نشان پر
هواي آب حیات لب تو زان دارم
که در زمانه مرا عمر جاودان بیایند
هزار شکر که مهر تو در دل ما گنجانید
تمامت زمان و در مکان بیا نجایید
ز انتظار تو اشک سمم روان باشد
شب فراق بیا این منم سب بنگر
بهار حسن جهان را شبی خزان بیا نجایید
به پیش تیر تو مرغ دلم به سینه پرید
که نیست غیر توام در جهان پناهی
خيال روى تو بر چشم خون چکان منم
هوای خال تو مرغ دلم بیار پر بپرید
بگشت و حلقه زلفین به مشگین اسیر پروز
از آن کوی خرابات نسترن آواز جوانی
که خون عاشقان را دلبری کستانه بیزود
هوالباقي
جهان را موج خون آلوده طوفان میبینم
بدینسان در فراق دلبر جانانه بیزود
مرا ضيى شمع سوزان در آه شعله کشان
که آتشین ماهی بر آسمانه بیزنج


نسخه
روقی
فیض جا
صفحه ۴۲۴

غزلیات
بکجا از ویدن رخسار خودن ديده بر كيرد
کودر اول غم دیده از مژگان ترگیرد
از جور روزگار دون شاید شکول بودن
که دنیا کار را بر غم نصیبان تنگتر گیرد
دانسته فخر ذات را ظاهر روم بر کبریا
از مژگان ناوک زنم بر دل سینانی ترا
اگر جان در دم تیغ تو ره یا بلیمردی
بدست غمزت عاشق در بهوی حاق نارد پست
که او در افرین جان زانش عشقت شرر گیرد
مریضا مپحفی را بنده عالی از فقی دانی
نمی داند دریم که فردا حسرتی باشد
بسوی قویه‌خوشتر مکانی باشد
نم که ذره بسکی دوباره دل گیرم
با رزو دست بر یکد غنابی باشد
خوشا مجری که در میدان دوبا
بپای قاصد و رسم کتبی باشد
هوایش باده در روز جزا چوبر سے
که منع داونستن هم روایی باشد
حذر د نابن تیغ غنی مکارید بود
پیری که نه دازای بتنی باشد
حرف الذال
وصال یار با در بگذشره و می بینم
گرچه در بند عمر ساختی باشه
مریضا شب جدای غم که میداند
شمه زلف بتان را چه حالتی باشد
حرف الذال
ای گسسته رشته چو بروح روان لذیذ
نسیب جات لعل لبت جاودان لذیذ
هر گزبی را عجب روز وصال تو
وصلت بقدر در دگی جاودان لذید
دور لبت نگاه جمال تو پشتم
چیزی دگر باشد اندکمان لذیذ
ته نیت تجربه کردم هزار بار زاهد که ذکر سبحه ز روی ریا کند
در سر خویشتن نرساند باشم هر کس کتاب عشق تو را ابتدا کند
یارم که خوی صحبت پکانگان گرفت مشکل دوباره یاد من اشنا کند
یکسر فدای عشق تو گشتند عاشقان زین عاقبت که باز امید بقا کند
با قامت تو گر چه قیامت شود پدید چشمت ز فتنه شورش محشر بپا کند
از یک نظاره مست و خراب ابتشابه هر کس که خانه غم عشقت بنا کند
با رجفا مریضا حبی بیچاره میکند
تا یا ر شرط محکم و عهد و فا کند
گر یار من بعهد نخستین وفا کند باید که مهر ورزد و ترک جفا کند
هر چند روز وعده وصلش پدید نیست شاید که چند روزه عبرم وفا کند
دلبر که شد طبیب دل درد مند من ز آن سنگدل چگونه امید شفا کند
با آن نگاه فتنه‌و شمشیر ابروان مشکل بقتل دلشدگان اکتفا کند
نومید هم مباش مریضا هیچوی انتظار
باشد که یار آید و با ما صفا کند
عیان بر کشور دیشور محشر باز بر پا شد عجب نبود گرم در اضطرارش ذره دریا شد
شب دوشین بیاد زلف آن پیر من کودیل چو مجنونم هزاران حلقه زنجیر بر پا شد
نوشتم شرح غمهای دل و نزدش فرستادم جواب نامه من وعده امروز و فردا شد
زمشتاقان یاد فتنه چشمش تماشا کن هزاران شور محشر بر سر کویش هویدا شد
پریشان خاطرم من جمع کی گردد که آن شوخم غم عشق و جفا و بیوفائی هر سه یکجا شد
دل از یار میدا مکن بی غافل توان دیوان که تا گیسوان او کمند گردن ، شد
ز افات محبان اندر پناه خویشتن دارش
مریضا ضیفی را که در کوی نگار یی جا با وی شد
عشقت بر من قریب سحر چه جا بود مریضا
در محلمات نبت مریضا حوی به مه جا بود لذیذ
پول زیاد و باده و یار جوان لذیذ یه
وعده وصل بتان نیست کره عد
صداقت نیست عشاق سحر کوی شد
خط بکشند مریضی رده مشتاقان
داده سرش سر نیت سحر کو شد
است


نسخه
غزلیات
صفحه ۴۲
ردیف
صن حا

نامه یار نگه داشته قاصد که مباد
زانشک چشم من دلخسته شود تر کاغذ
سبب گریه ام آن است که در نامه یار
ناپیدا شرح جفا پر شده از سر کاغذ
حرف
دل عشاق سپند است مریاضی گوئی
که پی سوختن او شده مجمر کاغذ
دلم ز هجرت روی تو شد کباب آخر
حدیث عشق تو ترسم شود کتاب آخر
ملامت دل مجنون مکن بفرقت یار
که پای بند تو گردند شیخ و شاب آخر
چه حاجت است به تفسیر کلک دلها چون
بنگاه چشم تو ما را کند خراب آخر
چگونه باز بمسجد روم پی طاعت
مرا که خرقه شد آلوده شراب آخر
شبی که بود مرا انتظار مقدم دوست
سحر دمید و نشد دیده ام بخواب آخر
نخست شور و همایون عراق زابل رفت
همات در لک و حجاز و نوا رباب آخر
گمان مکن که مرا نیست حاصل شب هجر
شدم بدولت وصل تو کامیاب آخر
بدین امید گنه میکنم که در محشر
ز عاشق تو نگیره کسی حساب آخر
در بهشت برویم کشاده خواهد شد
که با غم تو توان کرد فتح باب آخر
در انتظار نشینم بصد هزار امید
بود که یار برون آید از حجاب آخر
وصال یار به پیری بود مریاضی را
چو در زمانه شدش موسم شباب آخر
ای دل بسر کوی بتان پای نگهدار
هر چند تو را صدمه رسد جای نگهدار
از ترس برون آئی اگر طالب وصلی
کیسه م که سر از تن برود پای نگهدار
زنگ همه لولی صفتان گوی و بعشرت
یک دلبر کی انجمن آرای نگهدار
جنت کوی بتان منزل مقصود نباشد
آنجا چورسی حرمت ماوای نگهدار
مجنون چه شتابان گذری از بر لیلی
یکدم قدم بادیه پیمای نگهدار
آید چولب یار مریاضی مدام
یکدم لب لعل نفس افزای نگهدار


فیض حا صفحة

غزلیات
دریافت وصال ناگهانه از توات
روزیک و بهر که خسته کو از
این خارتیز نشتر دفم می خلذ در بین
از وی بکن که خسته خلج بود سخنور

هجران رخ دیده با حسن فروق
نت گفت مردم افاق سر بسره
برعارض تو کنش وابرو نقاب است
جستیم آب حیات ز لب شیرین او دلم
آراسته نمود بگره زلف خود را
ناچار در ایام برت از در دیگر

عکس تو نمایان شده اندر دل صافم
سنان گرز دارد قدم میند در این مطعه
باشد همه از لطف که ختا بر گفتته
رنجشه و خوبان که در رخسار خوبان
نقشی است بدل تخم توچون پیکر مانی
رح تو توان گفت بصدر گونه دلائی
از جود و سخایت بکند با دگر دیگسم
یارب تو زافات نگهدار یکدیم
این شاه همایون جهان بیش ملگائی
بچاره مناجتی که کرفتا جنون است
ترکه دل و دین کرده پینه به سحر
ای بر توحسب زتو چون صورت شیر
سر پیش جلال تو سرت شته دراره
نور رخ خود شمع کر دین ببرابر
با خاک کف پای تو گردیده برابره
یاقوت لب لعل تو در دیده پر خونه
با چشمه نوش در لبت شهرت دیگر
ابر وی تو پیوسته ندانی بچه ماند
محراب دل و دیده و این طاق مکرر
امشب سودای وصال تو محال اس
عشق طریق جنگ و دف شاه و گرا
پیمانه دل پر شده از غصه و سم
دست نه بر سر به پیمانه دیگر
لیلی ز پنهان قسم عشق بچه ماند
ماری بست گز مغنون بخیه دیگر
اسروده بسیار بزودی بسر ارد
پامال رعیت دیده عشاق سرسر
از لطف امواج کسر کشتی محبت
افکنده بمگرداب غم عشق منور

تا دو عناب لب دلدار در مان شفاست از جفای نسخه طب طبیبان غم مخور
چون گدای درگه یاری در اسوده باش عشق را اندیشه نبود ز شاهان غم مخور
تا خدا وند جهان رزاق رزق عالم است گر شوی مایوس از خوان لئیمان غم مخور
شاعران بسیار میگویند شعر بی نمک نکته گر گیرند ما را خورده پستان غم مخور

ای مناجتی از جفای دشمنان چابک باش
تا تو را یار است موه ی غریبان غم مخور خواجه حافظ علیه الرحمه

استقبال غزل فقط

ای دل خونین کشیدی بار هجران غم مخور کز وصال یار شد درد تو درمان غم مخور
چون میسر گشته محبوبت بخلوتگاه راز از فراق و محنت و اندوه هجران غم مخور
غنچه نشکفته گل بر گلشن رخسار دوست غنچه لعل لب یار است خندان غم مخور
بنجا نازش گوای پر وصالت میرسد بی سبب نبود تو را چاک گریبان غم مخور
مطربا شوره نوائی راست از چنگ آرد تا هما یونیست مطرب نغمه خوان غم مخور
ای بشیر این مژده بر یعقوب پیغمبر بگو شادمان از مصر آید ماه کنعان غم مخور
گر ز چشم عاشقان دلبر نهان شد غم مخور آشکارا میشود این سر پنهان غم مخور
باخزان عمر هنگام بهار عاشقان خرم گل آیدم روزی بدامان غم مخور
شادمان بنشین مناجتی بحروز عمرا
در پناه حضرت شاه خراسان غم مخور

ای روی تو چون چهره خورشید مدور تابان و درخشنده تر از ماه منور
انشکده روی تو بخشند زمین است خال تو برخ همچو سپندی است بمجمر
گیسوی تو آمیخته با مشک شت ارب در عرصه لف تو جهان جمله معطر
ابروی کجت آخته شمشیر جفا را تا کشور دلها کند از ناز مسخر
این بر دل افلاک گه از نقش کواکب گردیده چوا ئیه روی تو مجدر
با فتنه چشم تو چه سازم که شب جبر شوری است مرا از غم سودای تو برسر


نسخه
فیض جام
روح فزا
صفحه ۲۷
غزلیات
ای آه دل زار منافجی اثرث کو
ای پهنۀ پندار و غرت بارش کو
حقی الناب
ای در گاه تو دارد شب و روزی
وی در فیض تو بروی خلایق همه باز
با شقایق چه نواسنج بود مرغی طناز
شرح حال دل غمدیده چه بنماید باز
گردم اما بنظر نیست کسی محرم راز
سردار بودم طی شد ایام بروز
گروه بادیه عشق تو بود و دمساز
شدۀ چشم تو خونریز و ندانی که چه سان
کشی میکند ابروی تو در غمزده ناز
پیش سجادۀ معبود تو از جمله مدام
میرود آبئی خون جگر من وقت نماز
و تنشق عشق جباری آتش را کندا
پیش از ین ناز تو در کوته پیدایش راز
به حقیقت و رخ بی نیاز
گنگم من و اوصاف تو گفتن نتوانم کوراست دل مردم و گوش دو جهان کر
در حلقۀ گیسوی تو افشاده منافجی
زافتاده بدام غمم این دایره مخدر
هرچند ندارد نفس ولشده همشیر
از آه من آئینه رویت شده دلگیر
مجنون بهوای تو شدم بسکه فتاده است از زلف تو برپای دلم حلقه زنجیر
ایام جوانی که دلم عشق تو ورزید
میخواست مرا بار جفای تو کند پیر
از غمزۀ چشم تو که ویران شده دلها
عاشق چه کند گرنکشد منت تقدیر
وصف سرزلف تو تحریر نگنجد
ذکر مه رویت نتوان کرد بتفسیر
مژگان تو بر دیده بود یا که کشیده
نقاش ازل نقش شکاری بدم تیر
ابروی تو پیوسته که در ابر سگ اندا ز
با بر گل روی چو ممتاخته شمشیر
پر چین شده زلف تو که تسخیر کند چین
مابین ختا و ختن و نخلۀ کشمیر
زود است شکایت زفراق تو زبوی
هرچند که از وعده وصلت شده تاخیر
ای کاش که روزی درنخ پیش فجیع
این هرسه دراین دوره فتادی بکشیر
تا هر که کند دعوی مردانگی امروز
زین هرسه یکی را بکف آرد ز بر شیر
از بخت نباید که بنالیم منافجی
شیر نر تدبیر محال است بتقدیر
ای نام تو چون حسن جمال تو جهانگیر زلف سیت بسته دل خلق بزنجیر
کردار تو از بسکه پسندیدۀ ملک است ناظم لقبت گشته و نام تو جهانگیر
آوای بجو دات سرکوی تو مارا روی تو گریت صنمخانه کشمیر
رسیده دل ز غمزۀ چشت که بهر سو بر قتل جهان آخته بروی تو شمشیر
مژگان خدنگت شده صیاد که ماند چشمان غزال تو شکاری بدم تیر
اکنون که دلم نر د غم عشق تو بازد جز باختن جان بشب هجر چه تدبیر
حقانی ناب
هستیم و دل نم رود ان بخشه دمساز
نامی از بند و سمو ند مت اختیار
و یست اور درس که در آن نیستم م
دمت در محفل عشاق و دعا و ونیاز
پنجه رفتی و دل بردی مردم که در
در خم زلف نابجکوه محمود که در
گل ستانم بپرسه د بائی ناز
عمر چون وقت در وسیم و متاع ممناز
مباش در دن گلرع چوندگان بیداد
بزدۀ وصل که ما را نبود جز ابراز
خاطرت هست که صدار فراودیم است
وعده وصلت اکنون زرخت خوار
دست وحشت کهن بر افجهی درم
نمیخواهم وصل تو نه جای داندیم کز
عشاقان از این راه مقصدی میبندیم کز
گوش مالی کوی او دار افتخار دل شد که
امروزه انبوه حلق کردار این نام
علم کار با شتان نیک افزاق تا
چوسودای وصلت سلمتی کندم تا کز


نسخه
پروگرام
فیض عام
صفحه ۴۲۸
غزلیات
در بیابان فنای عشق شیرین نامده
نیست مجنون را دگر جز افق همتالی
از برای براقتی امدده وصال
ز قبل از ذکر خدا نتوان شدن بی عملی
غفله یوز الشد از افق شکن استمد
دیده ام رخسار او از دیده دل کردم هوس
تا نظار سینه روشن نمایلی کام دل
راه مقصد را نخواهی یافت بی انگرای
سعی بایقر است در پیش نظر تا ابد
هر قدر چون کوکب پرتو ز صد دفتار کی
وجه خیرایت پس از مرگت بلی امیدوار
کا در مدت در شب تار بخشا قانونی رہی
یک رفیقی زائل کاناتان پیشم هرگز
در بیابان خوف باید کردن از خاقان کل
مسجد دانش سرا بانجی نجومیه
نوشته باید در انصیاء ان برغان طش
هر که بر دل حجو د پتر جفا دارد هوس
یکطر مژگان چشمان ترا دارد هوس
ایکه معشوقی نمی اندیشه از فقر مکن
عاشق افسرده ات کی خون بها دارد هوس
حرف الشين
همه مردیم و این حسرت بدل بردیم ما دریغا که کوی آن پری پیکر بها منزل نشد هرگز
عیان بر صفحه افلاک دیدم این معما که خوبان را وفاد جزو آب و گل شد هرگز
سلاطین جهان را انچه کر دار است دانستم چو سلطان مظفر خسروی عادل نشد هرگز
ریاضی راز خود بشنو دکن کاندر جهان یکدم
ز عشقت در تمام عمر خود غافل نشد هرگز
چسان آبم نوثر بر تسکین دل نشد هرگز که خون کشته جز بر گردن قاتل نشد هرگز
سراسر گشت امیدم تمنای تو شد اما بجز غم چیزی از عشق توام حاصل نشد هرگز
ز طوفان حوادث غرقه دریای غم گشتم از آن رو کشتی جسم سوی ساحل نشد هرگز
عبادت باعث خشنودی معبود میگردد و بر غیر اہل معصیت نازل نشد هرگز
ز حسن دلر با ئیم که دارد چهره ثابت بچز دیگری بخر آن دلم مایل نشد هرگز
رقیبان را مکافات عمل و صلت بود یکن جزای عاشقات غیر خون دل نشد هرگز
ریاضی جوش سرد و این نکته را قدم مردن
که من ما و دلبر غیر جان مایل نشد هرگز
زان غبار در چشم و دود هوس
در جهان هر چند دیدم از خاقان آگاه تر
نفس شوممر انچه باشد ناره داردهوس
بندگی بیدار هوش باشد که در وی
هر که ما روح است دوران بقا دارد هوس
انتظار مغفرت را دارم ای دلبرای
و سس گل را عندلیب بینو دارد هوس
کنجی از عصیان بود شرمنده در روز جزا
مجرم خویشتن را از خدا دارد هوس
از استان تو بیرون نمیروم هرگز بغیر کوی تو مسکن نمیکنم هرگز
بنام چرخ زنم کوس شادمانی خود که عاشق تو نگردد دو چار غم هرگز
پرستش من و دل در که تو میباشد که جز تو می کنم سجده صنم هرگز
بروز کار ز روز ازل نبوده و نیست عاشقان تو پروای بیش کم هرگز
امید جود از این مردمان نباید کرد که کس ندیده از جمایگان کرم هرگز
مرا بدا خدا ملک خویش یاری کن که از دیار تو خارج میشوم هرگز
حرف
هزار حیف ریاضی در این دو روزه عصر الشين
که عیش و نوش ندیدم خرمستم هرگز
نا خدا باشد مرا در هر دو عالم دادرس غیر در گابش ندارم متحی از هیچ کس
در عشق معاشر بی ثبات نوالدین
هر که عاشق شب پر سیر و پا دارد هوس
در حریم کعبه زانرو میکند شیخی مقام
تا از ان بیت الحرم غشین صفا دارد هوس
گفته او بر جمال خویشتن میکندش
ناظر از جبین زلف چو چنبر رختش
در چمین دده چنین گفتم بخویش
یا حسین مدید بچین زلف دوران هوس
بلند سر به زد در هوای طیش
در جهان


نسخه فیض آثار
صفحه (٤٢)
شهم سینه راحت نکرد مسکن دوشش که دیده داشت بدل انتظار آغوشش
کند شفاعت خلقی بعرصه محشر شهید عشق تو چون سر بر آرد از کفنش
مهم خیال سفر دارد و غم عشقش مسافریست که ملک دلم بود وطنش
خیال وقصد «ریاضی» وصال اوست ولی
گل وصال نخواهد شگفت در چمنش
ای جفا پیشه و مغرور بحسن مه خویش مزن از غمزه مرا ناوک غم بر دل ریش
شاه حسنی ولایت چه شود گر بکنی زغایت نظر لطف بحال درویش
رسم از کینطراز انکه مسلمانانند سجده آرند بدرگاه توای کافر کیش
میل از سرزنش خار و گل آزردہ مباس زانکه نوشی بجهان نیست میسر بی نیش
شده آواره «ریاضی» ز فراق تو و خوش
که نمائی نظر لطف بآواره خویش
ذوالفقار است تیغ ابرویش خط طغراست سنبل مویش
دل بعزم عبادت یزدان ساخت محراب طاق ابرویش
مشک تاتار و عطر باد بهار هر دو یک شمه ایست از بویش
تیر دلدوز نوک مژگانش مصدر فتنه چشم جادویش
رخ او رشک جنت المأوا لیک صد خرمن شرر خویش
گر بجنت نمیرود کافر چیست بر چهره خال هندویش
میرود از نظر ولی باشد دیده خلق ماسوی سویش
صیدم ار میکند عجب نبود شیر زیر مد ز آهویش
عاقبت میکشد «ریاضی» را
ناوک غمزہ جفاجویش
مه نوچون هلال ابرویش کرده تعظیم قبله کویش

حرف الف
افزود وصلی علی رغم رقیب سفله پست
از غمزه طعنه نامی جان گرم مجوی
جان چوزندان گشته بر من جسم مش پر کانی
ای نفس بیرون شو از تن زندان بر کنم
چون مطیع بی مداری در شما و کوسش
شکر نعمت بیگانگان گردم همی
بستن دل بوفای تو غلط بود و غلط
سیر کردن بصفای تو غلط بود و غلط
اذن انداخته هجر تو خطا بود و خطا
مردن از هجر برای تو غلط بود و غلط
آتش عشق تو پر است برویم و روا
جان شدن خیر فدای تو غلط بود و غلط
سود سودای وصال تو ازم دائم
صرف غم پای تو غلط بود و غلط
مردن از هجر کوی تو یکبار دیگر
دل شدن در هوای تو غلط بود و غلط
دوست بودن برقیب تو و غماز شرور
یکدم برخیز وای تو غلط بود و غلط
ریاضی چو وصال تو بیس بود عکس
غیر راضی ز جفای تو غلط بود و غلط
حرف الف
منزل