نسخهٔ سیُم
عین الوقایع
صفحهٔ ۳۵۸

همه در بند بیاری و یقیتی بکندی جواب دیوت بکنتز بچه دست از تو بنالم بچه پا از تو گریزم که تو دست همه بستی و مارپای
لارد کنتر تلخ کامان همه در آرزوی چاشنی تو چند ای میوهٔ شیرین تو بر این طاق بلندی ژنرال دیوت بنظر غیر میاید که در غارها
منظره دست بلند است در ینار کندی و بجه استوال و جواب و مکاتبات آنها نظیر اشعار همین غزل بود حرکت لارد کنترها
با هزار و دو صد سواره و پیاده نظام انگلیس در ماه مارس از شهر وین برج بعزم ششنبرج که در اثنای راه ژنرال لاری سردار بوئر
(متنوی)
با هزار و پانصد نفر جلوگیر او شد و جنگ در گرفت و پس از خسارت زیاد لارد متوین زخم شدیدی بپای راست بُرد و ناچار تسلیم
نام صابنصب گردید اما لاری جوانمرد با کمال رافت رفتار نموده بمعالجهٔ او پرداخت و بدار بر شخصی در آزادی او اقدام نمود ختم محاربین
از انگلیس
دولت انگلیس و ترانسوالیان در ماه ژویت ۱۹۰۲ که اغلب طوایف انگلیس و بوئر راضی بصلح شده معاهده در بین آوردند و بهمان قدر
بیشتر از در تسلیم درآمدند و قبل از ده پای کلیسه بشرايط صلح پرداختند و تمام مدت محاربه آن مشت رعایا با دولت قوی پنجه انگلیس
۳۲ ماه کامل بود که در حقیقت داد مردی در راه ملک و ناموس و ملت دادند و قصه خود را بیادگار نهادند نظم الوثیق روزی که خدا خلقت
غیرت کرد در هر قومی نظر بظرفیت کرد یک ذره از آن بجمیع دولتها داد باقی بٹرانسوالیان قسمت کرد ژاپون زخدائی خدا
آن غیرت و ننگ حق بیشترش بشجاعتی شفقت کرد شرایط صلح انگلیس و بوئر مبنی بر دو فصل بود که عهد نامه نوشتند در بند
تفصیل
بونهای بوئر و ژنرال لاری با علیّاً با جنرال دیوت ترانسوا امضا کردند اما از جانب انگلیس لارد کنشتر بود که قطع و فصل نمود بقرار ذیل
اوّلاً قشون موجوده بوئر باید کلّاً نوع سلاح نموده توپ و تفنگی که دارند تسلیم ضابطا انگلیس نمایند و در مقام آن باشند و پادشا انگلستان را
فرمان روای خود بدانند ثانیاً تمام محاربین بوئر که باطراف متفرق یا بمحاصره‌اند یا آنچه دستگیر و اسیر انگلیس باشند مجاز و مختارند
قبول
که بوطن خود مراجعت نمایند و بکار و کسب خود مشغول باشند کرایه سفاین بآمدن و مخارج آنها تا بخاک ترانسوال دار اثر و صورت
اطاعت با دولت انگلیس است سوّم عموم ملت ترانسوال از جنگی و فراری و اسرا د بشرط رعیتی از حریت شخصیه و تصرف
املاک خود محروم نباشند چهارم بر اشخاص بوئر یکه بانی صدمه و خسارت و قتل افسرهای دولاً انگلیس شده‌اند در مقام اتفاقا
که ناشی از نتایج جنگ و قتال بوده مؤاخذه ئی نیست پنجم زبان هلاندی که لسان عمومی سکنه ترانسوال و اما شر است در محاکم
محلیه آنجا تکلم خواهد شد و همچنان اهالی حق دارند که در مجالس محاکمه و دیوانخانه دولتی بازبان وطنی مکالمه و مکاتبه نمایند
ششم اهالی ترانسوال دارا نشر اجازه دارند که برای محافظت و دفع حاجت خود تفنگ و اسلحه غیر از توپ داشته باشند
مشروط بر اخد بلیتی از اداره قانون دولتی هفتم اداره عسکریه ترانسوال دارا شر بحکومت کشوری تبدیل باید مثل بلا د هندوست
و نوآبان بی اهمیّت هندی هشتم سکنه بومی ترانسوال دارا ثر قبل از تقریر قانون و استقرار قواعد آن دارا انتخاب
شبه
مبعوثیت و مداخله در امور کشوری و لشکری نخواهند شد نهم دولت انگلیس حق افزودن مالیات بر املاک ترانسوال نداشته باشد
مثلاً
دهم تمام بلاد و ایالات جزییه و کلیه ترانسوال و ارانج انجمنی در تحت ریاست یکنفر از عمال با قضاوت دولت انگلیس تشکیل باید داد
این
امور رعایا محل بپردازند سه ملیون لیره انگلیسی هم از شخص پادشاه انگلستان بآنها تسلیم شود که بمصرف اصلاح حالات ترانسوا
برسانند و نیز شرط شد که نوت های چاپی غمره اول سنه که بممالک جمهوریه جنوب افریقا طبع درایج گردید و افسران عوض نقود بیور
خرد داده‌اند اهالی در یوان خانه دولتی بیاورند گرفته و پول عوض داده شود تا جبران خسارت واردهٔ آنها بعمل آید علاوه بر آن تا
آنچه بتواند بعنوان قرضیه و تجاوری بخواهند از خزانه دولت کارسازی گردد شورش در یکی از جزایر کس هم عهد سلطان محمود
شدن قشونی بمدفع یاغیان که دوباره عراده توپ از دست داده و شکست سختی از یاغیان خورد مراجعت کردند ولی دو دستگاه
چند کشش


نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۳۵۹

چند کشتی جنگی با امداد عساکر سلطان فرستاد محضر فرط هیجان امین بود که مبادا بر سلطان بپایه سلطنت منصوب شده محاربه مجدد غزوه های صومالی با
سپاه انگلیس قوت میرزا محمد علینام مدیر پویون مصر (امریکا و صنایع) تعداد محترم این صنایع جدیده که لازم ملت و دولت میباشد در این وقت
بسی بهزار نفر رسید منتجه مسیو مارکونی مخترع تلگراف بیسیم تعهد نمود که ساید مخابره تلگراف بیسیم را از (نیویارک) بتمام دریای
(اطالنتیک) جاری دارد اختراع سوزنی که کشف معادن را در زمین میکند بهمت مسیو (ادصیون) نام امریکی ایضا شخص مهندس
امریکی اطاقی متحرک ساخت که بهر طرف بخواهد او را حرکت بدهد یعنی هر جانب خانه را بطرف شمال یا آفتاب بخوابد و اینها در ممکن است
خاک بر سرها اهالی آسیا که هنوز در بی سیمین و کیمیا سرگردانیم گرفتار شدن سگ مسیو (دو نستان) سیاح معروف با صدای دقت گوشتخوار
در کنارد دریاچه (نیا کارجبا) و کشف شدن حال آن درخت که هر جانور را صید می نماید و فارسیان آنرا (قره بو) می نامند و اعراب
فخ الشیطان میگویند و چنین بر حه در امریکا بنام آن شجر است فتنه داخله در جمهوری هایتی که اهالی بد و فرقه منقسم شده بودند
مقارن آن حال کشتی جنگی از (میکسیک) نامی یکپیر میاینتی است سفینه تجارتی المان را با آذوقه که بطرف مقابل میبرد تصرف نمود بفاصله
چندیم کشتی جنگی دیگری از المان محض تلافی آمد بسفینه میوکسیک و اعلام ببرق داده فورا هشت تیر توپ او را غرق ساخت نادره کیپلین
او فرار نمودند دولت امازونی بدفع شورش ممالک جنوبی واہاسین (پانا) و (کلمبی) قشونی فرستاد اما دولت کلمبی بکار شد
پرو تست نمود که دولت امازونی بیحق محق مداخله در امور داخله سایر دول یکی دنیا ندارد جزیره کوچک (پلویا) که در حصه غربی
خلیج مکسیک واقع است از اثر استفراغ دانهای آتش فشان جزیره ما رتنیگ بکلی منهدم و ویران شد. اختراع توپی در شهر (نیویارک)
که ۳۹ قدم و سبطاط طول و ۱۲۶ تن وزن دارد و در این هشتاد تن میخورد چهار قراط ده زن پردانه ۲۳۰ رطل است و مخارج هر تیر
شلیک جنگی او معادل دویست لیره مصریست و طی مسافت گلوله آن چهار فرسنگ تمام سنجیده شده با وصف اینحال قلوب بغیر اسیدم که
شعوب را یکسره در دفاع زید و عمر و بحریه های جدیده و شبحیه میدانند چگونه سد سدید در مقابل محلات شدیده کفار تحتی کرده بازشوند
هم مگر لطف خدابیش نند گامی چند (موتلف) کسیزه تلفن می در شهر (شیکاغوی) امریک مخترع لباس شد که مشلو در گلوله تفنگ باو اثرندا
شروع هشت دانه دکان تازه صاعم بیگاه با شش فشانی انتقال تلگراف بیسیم امریک بانگلیس حمله سه فرده کشتی جنگی المان بخلج شهر
(کاراکاس) در ایالت ونز ونو و شیلنگ سخت بآن بندر که رسما نه شهری نیز با سپاه خود در کمال رسادت بتبدیهی و مقاومت پرداخته
و با اینکه قلاع سواحل از شیلک سفاین المان اغلب ویران شد قشون و نز وئو مردانه دفاع کرده نگذاشتند دست بردی بالمان باشد
منازعه دول آمازونی با دولت (کانادا) بواسطه القلاف تمدید سرحدی قحط امیر البحر های انگلیس و المان بنادر (ونزوئلا) و مقابلی
آن مردم بستنی که با لبت مجید مقبوله کشتن و ادای پنجهزار پرا نصد لیره بانگلیس و شست هزار لیره بدولت المان شدند تا سفاین آنها از عمل دست کشید
(استرالیا) قطوه طلا در این مملکت بواسطه خشکی سال و کمی باران (بقیه افریقا) دربیاترین بوخ دو قطعه طلای یکپارچه از زبری که هر ین آن
که بزرگترین قطعات مذکور ۲۳ فوند وزن داشت محصور شدن سلطان مراکش در شهر فاس از عساکر شورشیان که چهل هزار متجاوز
جنگی بودند کشف سینه طلائی در دستمال مصر (۱۳۲۱ هجری) (مطابق ۱۹۳ میسحی) فرستادن دولت بار فرخانه بیقرا اتفاقات
از کابل شدت قحط و غلای دو ساله در بربستان که چندین هزار خانوار از اهالی جلا و خارجه در انحہ فرار نمودند و محض غالی سیدن اوطان است
بعضی طوایف افاغنه مامر اقامت و توطین نقاط بر پستان شدند ماموریت دین محمد خان خسر پورا میرزاده نصر الله خان با پنجاه سوار
بتنظیم ترکستان ازیک قرار شدن چند خیل ترکان که تبعه افغان ومساکن اطراف شبرغان بودند بخاک روس حریق و ملتهب فروا
چبینی از قر لبا شیقیه در خارج دروازه شاه شهید کابل که همه را دستگیر و چهل نفر از آنها مجروح و دو نفر مقتول و مابقی اخراج بلد شدند
افغان


نسخة سوم عين الوقايع صفحه ۳
انحصار امير کردن سربریده دارد اقا بر عبدالوهاب خان پسر سردار امیر افضل خان را که چندین سال بطهران در پناه دولت علیه ایران بود آورد
مغزی الیه بكابل در اواخر جمادی الثانیه و در ماه رجب بحضور امیر مشرف شدن و استفسار از وضع در بارد و قلیه ایران و بیان واقع
حال نمودن او صدد و ر چند فقره فرمان امارت یکی در موقوفی مجالس تعزیه اموات که اهالی از سر قبرستان باید متفرق شوند ۲ مدح و صفت
و تعزیه و ندی ائمه در کوچه و بازار موقوف باشد و علما وقت تشییع جنازه جماعت اهل تسنن حاضر شوند و این مطلب نظرا با قتضای وقت بود
۴ هر کس مال التجاره در حمل و نقل از سرحدات بگیرند اند یا بدون گمرک عبور دهد حکومت حق ضبط و مصادر داشته باشد و همچنین کسانیکه بدون
اجازه و تذکره آمد و شد نمایند ۴ باید روستا اسور نظامی و دفاتر دیوان رشوت از اهالی نگیرند و رعایا هم ابداً رشوت ندهند که طرفین
مورد مؤاخذه خواهند بود طبع قرآنی در کابل که در حق طلاب قرار دادند برای طلب مغفرت امیر متوفی طغیان بعضی از طوایف
سرحدية شیر و نوابی هوار که توپ و افواج پیاده و سواره بد فع و نظم آنها مامور شد ریاست جنرال امیر محمد خان بتالی عساکر تمام
ترکستان از یک مقرری دواب شخصی خاص بحکم امیر نظم امور اوقاف و دخالت امارت در تعیین و تغییرهای هر یک گرفتاری
سردار والا تبار عبدالمجید خان پسر مرحوم سردار عبیدالله خان در سرحد سیستان و فرستادن او را بکابل که مغرتی الیه از طرف تسلط یا بتقصیر
اجزائی عمالات امیر محمد ناظر لنگ بحرام خوانده بود اظهار مرحمت آمیز امیر در سرپرسی دار ضرر و غیره تفقدات او تشکیل دارالشورا
در کابل ورود مسیو وینلام و مستر داب صاحب غصبان انگلیس با جمعی بهمرامان از طرف خراسان بستان بهرات و رفتن بطرف
بالا مرغاب قلعه نو و مامور شدن ژنرال غوث الدین خان افغان از میمنه با مختصر سپاهی از هرات بمعیت آنها و مصطلحی زیاد و تخلفات
با و محمد خان چاقر نائی و ساختن بعضی علامات و جراحت هرات و عازم شدن آنها بطرف کابل از راه هزاره جات و گشته گیرهای
در این سفر مجابرین و پناهامید بطرف ترکستان روس آمد و شد داشتند تشییع وامنه در هرات و میمنه حمل گندام و شکر
مسر پابل بنخود منصور شدن سردار عبیدالله خان نوعی بحکومت ترکستان فرستادن دوازده عراده توپ سکیه آتش فشان
از کابل بهرات با تو پچیان مخصوص قد غن سخت در نرفتن عیال اهالی بخاک خارجه (ایران) طوای ملتهاب در سر حد مجددیه
طهران برصد جناب آقا سید عبدالله پیشینماز کته اند امشاله و گرفتار نمودن چهارده نفر شورشیان را حکومت طهران در عربستان
بار دبیل فوت جناب شریعتمدار حاجی میرزا زین العابدین امام جمعه طهران اعلی الله مقامه در سن شصت سالگی که باعث تاسف
رجال دولت و بزرگان ملت ایران شد مامور شدن یگنی فر مهندس اروپائی باز دید صحر ا عربستان که باید از رود کارزون مشروب
شود بحکم اعلیحضرت شاهنشاه ایران بلوای محبت اغلیالی مشهد بمقرة ایالت کبری ( نیرالدوله ) بدستور العمل چند نفر اعیان که
عداوت سابقه با شاهزاده معظم الیه داشته و بحرانی نان اقدام نموده بتحریک اهالی پرداختند و چندین زن را بفساد واداشتند
در ماه صفر و آن اشخاص بید طهارت زیاد بهت و دولت و ایالت شد صفحه قطبی ناظم که بادب هر دکان خبازی کیفر آخوند گذاشته بودند
از برای نظم ولی بیچاره تا می طید که در سی جز ضرب نخوانده و داخل در غله نبوده و بسند باید قوه جبریه بتواند شورش محلی را منظم سازند
لهذا بازار آشفته بود و هنگام غربی رویداد تا باشاره مفسدین اقل پنجانه و منازل یوسفخان بیگلربیگی و سید سجاد جناب نقیب الاشراف آن بلده
سرکشیک ریخته اسباب و اموال و خیر آن سید جلیل را بباراج بردند و گندم و جو و آلات حدیده و شبیبه و سینه و غیره که از چندین سال
ذخیره داشتند همه بغارت و مردمان میستم در مقابل دلنگران های مرتب را بر هم شکسته بد تر از غیر دین بخرا بی ابنیه و عمارات او عدو جمید
داشتند و همچنان در خانه بیگلر یکی ابواب و پنجره ها و اسباب ها مقله و فرشهای رنگین و تجار و کل و مال زیادی کشته و تاراج نمودند
و در میانش لوائیان آدم ناحق کشته و شناخت منبود مگر چند نفر تریاکی آسمان جل وانچوہی از مردمان متفرقه بها قضیه و برحشف
مقدمات انا مقدمات
بستان استیحان
تحریک انکلیسیون
بیان استعانت
کشور خود مایشان
آورونه
ایالت


نسخه سوم
عین.ق
شماره ٣١

ایالت که آنها را خیره دید عده که زنهای پارک توپخانه آمد و سرباز مبتلا کرده مجمع آمدی باستعداد تجهیز پرداخته علاوه بر اخراج ساخلو شهر دسته جات سواران
قراچان و دره جز و سایر نواحی خراسان را احضار نموده و بطرف کمینه هشت هزار قشون ولایتی پیاده و سواره تدارک فراهم آورده
مخارج جسوم آنها را متحمل شد از اینطرف شورشیان بهمه اقساط و اغلب متفرق شده تا چهل هزار ونفر سواران عساکر سینی را بخا نشنق که
طرف بودند بمواعید چندی در محل و قالی واداشته اما بجائیکه صنف هزاره استند قوی و آقائی مقتدر است قوام و دوامی نیافته
و بپا پرداخته از تجا و ترقیه برای خوشنودی خاطر رعیت صرف نظر از زحمات و خسارات ایالت فرموده اقدام باقیت داشتند هم
در آنوقت والی والا تبار معظم که طرف شدن را باقت غیر دانسته بود تلگرافاً از فرمانفرمائی استعفا داده پس از چند روز دانه تهران شد
نقیب حضرت اشرف والا شاهزاده نیرالدوله بایالت خراسان و ورود ذی آب معظم یه بار ضل اقدس قبل از ظهر یکشنبه غره
جمادی الاولی استقبال شایان و شاوسته اهالی در ورود آن والی والاتبار عید رمضان آمد و ماه رمضان رفت
صد شکر که این آمد و صد حیف که آن رفت هم در آنروز که اهالی میشواز رفته بودند و کوچه باغ شهر خلوت بود یعقوب یهودی پسر آقاجان
و دوسه نفر از یهودیان میشهد بالقوح پسران حاجی عبدالرحمن کبیر فضل هشت ساله مستنی را از کوچه گرفته بنیاز میجگر خود برده بپسرم پرسیدا
که عموم ملت یهودی دارند و باید بر شهر یک مسلمان زاده را مجرین نموده خونش را بمیکرند از راه عداوت موافق دستور العمل ملی خود
آن طفل بیچاره را کشته که خدای جل وجهی از احتراما ادای نظریه مردمان دیگر این مطلب است با دعوای یهود یا کند که کرده آنها هم بهیج وجه
بود مهر نو شی طینت دان که خداوند ایحیای آنان نزده گذاشته واقعه را بیالت و ادایا تبعه تا بسیاری مردم نژاد دانده اند و پدر طفل
مقتول مجری شده بخیال قاضی برآمد نه تا آنوقت یهودیا شخص شبها اطفالی را بخود مرتی قرار داده بزور رشوه کاغذی گرفته که آه و ناله
آن طفل مقتول را در منزل یهودیا هر که شنیده اشتباه و قبل و قال عروسی تا باشی بوده که داماد قصد تصرف او را داشته و اونیستکنا
شخصی در جواب گفت که پس آن طفل زن و مردنژاد از میان کوچه این محتمل بیهودیا چه شده کشته نه ممکن است عقاب از آسمان
آمده او را برداشته باشد یا در چاه های آب یاران افتاد مفقود الاثر شده است با وصف اینحال کسی پیدا نشد که از تقلیب
عقدگیری نماید و عذر یهودیان را نپذیرد زیرا که آنطور عروسی و دا دی میان آنها بوده و نه آنها دختران بالغ خود را شبها بخرید
مشت کرند حسن و
که برداشته بتوانند وانگاه ناله مرغ گرفتار نشانی دهد عجز و زاری طفل مسلمان گرفتار دست یهودیان نسبت باثر مخصوص و تأثیر
پس بهر شهری که اطفال دو نفر یهودی پیدا زنهار اطفال کوچک مسلمین نباید بی پرستار بکوچه و بازار بروند (محرم الطف)
اخبار
مینگاندرون جناب عالی سیف الدوله اردوی قشون عظمی را در قلعه حیدرآباد سردار استرآباد در دو سفاین جنگی انگلیس بقیه مسلمین طرفت کاره چستان و
تعرق مامورین دولت
ایران در بحرین بتاریخ ۲۳ شوال که تمام علما و جناب آقا شیخ علی رئیس روحانی اهالی قرار اختیار کرده و عساکر انگلیس از کشتی ها بیرون ایران در بحرین باید
آمده داخل شهر شدند و بتاراج اموال و بناموسی بسیار اقدام نمودند و از این مطلب تاریکی بر دل مسلمین که تا این آفات گذارد بشید که مامورین گنجین کار الهی
را عظم الله ولد یحیی
سایر مؤمنین ایران نیز بعصبیت مذهبی خودها با آن برادران دینی غم شریک داشته اظهار همدردی داشته و دارند شاید خدا فرجهتی بدها
آسخرکات انگلیسها ازق حنیف اسلام بطور رسید آنقدر تهدید سفاین و تعدی عساکر انگلیس در بحرین سخت شد که دیگر از مقتدر با ابزار بنیس لشرف عرض شد
دولت علیه ایران و أنی از چنگال ظلمه اخشده آن محله در قبضه اقتدار انگلیسها آمد (جاپان) با قدام و اهتمام سید راه آهن با
که سرینی
و شاهزاده مکمران که
بجایب امور
امان در این مملکت که قطار اول شد فرمان طرانتر حرکت از (شانتو خج) الی (تستی نانقم) و از (سنج نو) الی (نانقو) آمد شرفت
تخفیف میزده آیا چین هم خیالی در این مناقان که باید صد هزار سپاه تحت سلاح در کم ضبط طر اجانب مبتل نموده بجنگ روس فرستاد بشود
تا لشکر در تایا آنها را از منچوریا خارج نمایند (کره) در شهر سئول بیخانه ناظر خارجیه نارنجک بزاری بینقدر ریخته شد که پاشارها را و یزان
آقائیسی


نسخه سیوم
عناوین
صفحه ۳۴
اما تأسیسی بظهری نرسید هم طما ننموده بتوسط ژاپون سنها بسلطان کوریا نوشت که هرگاه در این مملکت بعساکر ما جای ناآرامی
صدمه وارد آید باید از عهده غرامت بر آئید و یا کار سیاه ما هم سرسرائید پادشاه کوریا از این مطلب بمقام تعرض بازژاپونیان بر آمد
لهذا ضمناً برعایای ژاپون اشاره شد که بطرف جنوب کوریا هجرت کنند از طرف دیگر نماینده دولت روس بحکومت کوریا این مطب را
نوشت که هرگاه امتیازی بقدر (یوخامفو) را بیکی از دول واگذار شوید خلاف رای امپراطور روس است و حتماً با او دشمنانه در مقام مقاومت
بر می آئیم سلطان کوریا از این تهدید نماینده پادشاه روس با طلاع میده در خیال دوستی با دولت ژاپون شد (ژاپونیها)
فرستادن ایندولت دسته عساکر و استمداد بیکی عمده خود را بهانه محافظت خطوط تلگرافی که در مملکت کُره داشت اما مقصود
جلوگیری روس بود (امریقا) آشنائیا ایندولت باتفاق انگلیس و ایطالیا امتیاز تنظیمات مملکت مراکش را کلاً بدولت
فرانسه واگذار نمودند جنگ قبائل رباط با سلطان خود در مغرب الاقصی با غلبه سلطان بر آن قبایل و رسید دهم نوامبر و تصرف نمودن
شهر و جده را و از باغیان تخلیه داشتن (مراکس) ملاقات امپراتورت قیصر با امپراتورانان در شهر (وسبادن)
با ول اکتوبر شورش ارامنه قفقاز و غیره برضدّ دولت که چرا بعقاید موقوفه دخالت نماید قتل و غارت زیاد ارامنه
در قارص و تفلیس و ایروان و گنجه و نخجوان و قرا باغ و بادکوبه که عاقبت سالدات دولتی آنها را در کلیسیا ها حصار نمودند
و آنچه ارامنه تدبیر کردند که شاید مسلمانان با آنها اتفاق نمایند نشد تهیه شورشی در یکی از بلاد توسط افسران خارج که دستگیر
شدند عزیمت شهزاده پیسر سیلان پادشاه (سرب) که با سلامبول بود بر آشیوت حق سلطنت خود در دینه و قرض دادن لک فان
مبالغ گزافی بر او افتتاح راه آهن سیبریا که اروپا را با چین مربوط سازد بزرگترین خطوط راه آهن است در اوایل اکتوبر
تعیین هیئت میمون مناط در روسیه برای مصاقر نقشه کشیدن راه آهن تبریز و طهران و کاشان و یزد الی خلیج فارس
فرستادن پنجاه هزار قشون بطرف منچوریا علاوه بر سپاه اخری که بودند احضار شدن (الکزین) امیر البحر روس از ریکا
مشرق بپطرزبورغ بجهة بعضی دستور العمل ها چون گفتگوئی روس و ژاپون در آن صنعتها نزدیک بجنگ رسید و آن قلاع جنگی که
روس در (کوخان فو) داشت از هسپانیا تخلیه و خراب کرده متوجه و لا یعقوبان پس در آن جا بگذاشت تا و امر او توقف دارد
که یکی از اعضای آن تق است بمجرد مین و مقتولین سفاین روس مخارج زیادی متحمل شد و بعیال و اطفال تمام آنها هر ساله
مصارف و مخارج بقدر کفاف قرار داد همت آنزن در صد ما هروپیه آفرین بر همت مردانه اش (عثمانی) حملات
دسته جات عساکر ایندولت بعسا کر بلغاری و شورشیان مقد و نیا و فتوحات زیاد و محاصره نمودن قلعه (مرحلا) برادر تا اوقی
جنگهای متواتر بین عساکر بلغاری و دولت عثمانی که جمعی از طرفین مقتول و مجروح شدند جمع آدن سپاه عثمانی در شهر متونیستر
برای نظم و دفع شورش نود هزار نفر و در بلاد اندری و نویل صد هزار نفر قتل دو هزار نفر از مسلمین در باسکو و در دست
بلغاری قتل قونسول ریس در مونستیر بدست باغیان مقاره و بستن و گلوله ریزی و غلبه عساکر عثمانی بشهر (کروشیوه)
وقتش جمعی بنیان و خرابی زیاد وارد آوردن در آن شهر داد طلب شدن صد نفر جوانان یونانو عرضیه دادن با مجیر
سلطان که آنها را تحت اسلحه در آورده بجنگ مقد و نیه بفرستد چون سلطان سلام جایوسی احدی راضی نیست بپذیرش
و بآنها اسلحه و انعام عنایت فرمود اختتام عهد نامه استخلاص اسراء جنگ عساکر عثمانی و قشون بلغارستان
که در سر حد قزوین از طرفی سی هزار و از طرفی چهل هزار نفر بود تخفیف جنگ در اثر و خصوص بین عساکر عثمانی و بردی
بلغار در ماه نوامبر که سفراء دول خارجه نیز در سلامبول مشغول اصلاح آن مسئله بودند تا انعقاد مجلسی در شهر صوفیا
و ترنسوال


نسخه سوم سراج الوقایع صفحه ۳۲۳
جنرال طردف وزیر مفخم بلغار با علی پاشا وکیل الدوله عثما در آن مجلس ملاقات و قرار داد کردند بدین شرط که اولا دولت عثما قطعه خطوط
بمجرایه جرائم عموم اهالی بلغارستان در کشد ثانیا دار الشوری آخر محوبی آن محل مرکب از اعضا دولت عثما و ملت بلغاری باشد آنها نیز شروط
دیگر که بکلیه مقاصد اهالی بلغارستان دلالت دا با وبائی در کوچه ی معلا که از حریص بنم تا خره شوال ۱۳۲۵ نفر آدم تلف کرد سید محی الدین
تعداد عساکر موجود دولت علیه عثمانی در مقدونیه با اثرون میگویند پنجاه فوج رسید و ۳۷ فرقه سوار بونده و با خود این سیده از کوهستان حمیدی حمایت پر شد
در تحت حکم (موسیفورس) و (لفزدف) و (تھرنیک) بودند از خط راه آهن از (فیلپس) الی (حبرادسکو) دینامیت گذاشته بودند قرار بود
هنگام عبور عساکر عثما آتش دادند جمعی مقتول شد اما دسته جات سپه عثما پیاپی بدفع آنها رسید و ناره محاربه و قتال شعله ور کردید و تفام
سپاه اسلام غلبه کردند و جمعی از یاغیان اسیر و برخی مقتول و بعضی فراری شدند در یعناه (سلانیک) تاریخ نهم ژوئن بیست فرد کشتی
دول اجانب بحمایت رعایای خود موجود بودند و حکومت عرفیه تمام جنو در او شہر متفرق نمود برای نظم و باند انه عساکر در آن شہر مامور بود که
یکمرتبه مرجع زمین شاخه اعشه چند نفر از اهالی یونان و بلغاری و مقدونیا بیدستی یکدیگر اسلحه و ادوات حریبه مبقدونیه از اشی طی آوردن
دولت عثما خبر دار شد بدولت یونان پرداخت فرمود و یونانیان بمانعت و جلوگیری آن مطلب سعی میگسار بند و چند نفر را در شهر دینار گرفته
جنگهای سخت عساکر عثما با طوایف البا و قتل بسیاری از مجرمین آمالی ایک تابع و باقی یاغیان بجمال و در پزروی پناه برنده دلی چند نفر از
اعضا و داجزا دولت علیه عثمانی که باستقامت آن طوایف رفته هنوز گرفتار اسیر دست یاغیان بودند محاصرت جمیعت هزار نفر مقدنیه
از بور نامی د قسطنطنیه عدد و دینار و پراکنده شدن باطراف جنگهای متواتر بین عساکر عثما و بلغاری و مقدونیا در او قریه و قتلی بہم
که ۳۲ نفر بلغاری و ۳۷ نفر عثمانی تلف شدند سفرا ء دول اروپا عهدا اصراری در مساعدت حکومت بلغاری با بتجاد داشتند
ورود حضرت والا خدیو مصر باسلامبول و بعد از چند روز اقامت و ملاقات پادشاهی مراجعت نمودن جمع آمدن سپاه زیاد عثمانی در
(ادرنه) که محل تجید تخمین دول اروپ از قطلیات و قوانین نظامی خود شدند (شهر افسر) عثما تضاد جدیدی بین ایندولت بادت
روس مامور داشتن ایندولت چند دسته قشون را بنظم اسحجرایه چون در آنجا اغتشاش عظیم رویا در خصوص (مستبد لر بنجچ)
تلگراف اکا سکابینه نوشته آب معدنی اجازه حرکت از آنجا بر طرف پارسی است امپراطوربانی آلام نیز اجازه مسافرت آب صحنه یافت آنضا بیا
قرار داشت باین جهت از سرحد اطالیا رضا معاودت دادند ورود پاشا اطالیا و ملکه آن دولت بپاریس و پذیرائی کامل از احاد و بیاده دولت
فرانسه مدال بزرگی از طلا بآن پادشاه بعنوان یادگار ایجاد تا بوت نمیشه برای اموات همچنین ملاحظه انعقاد انجمنی در پاریس برای خمره
حفظ حیوانا نیمه در سلیح کوه ارض ناد را بوجود و بنیش آن نزدیک بمعدوم شد تست منجمله فیلهای سفید قومی بجه (انگلیس) مسافرت
سید فیصل سلطان مسقط بطرف عدن که شیخ یحیی ابن صالح رستاقی بدعوی سلطنت جلو سر میشده تا یکماه بعد که سید فیصل مراجعت نمود
عایدی دولت خدامیتال از معادن طلا مملکت کاپ افریقا معادل ۵۱ مروکر ور و ۵۰ در م عروتان شد مسافرت (عما نویئل) پادشا
اطالیا با نخلستان و پذیرائی شایان و لیمیت آدوارد امپراطور انگلیس از معظم الیه و پادشاه بکنند که او نیز بزیارت ممالک انگلیستیه آمده بو
مسافرت (لردکور زن) فرمانفرمای هند دستان بخلیج فارس اول بسقط ورد و نموده معاهده تجارتی در واسطه انگلیس را با سلطان مسقط جمد
و محکم ساخته و قرار دادهای منمحه در امور سرحده بحر عمان دادند منجمله وکیل ستا انگلیس مجلس خاص سلطان مقط بعد با دارای حق حضور شد
رفتن شخصی موسوم به (جرج روضبون) که از سفها بود بمالک انگلیس با د کای اینکه ثروت و مکنت عموم اهل عالم باید مساوی با شه و
غفلتاً چند تیر ششود بطرف رئیس بانک و اجزا د رده هیچگخاه خودش دستگیر شد حکمی در لندن وفات یافت که ۳۵۰ هزار د ایک دارائی رات
وصیت نمود که نصفشر را بایتام و مساکین بدهند و بنو دیگر صرف طبع آصنیفات او میسود مدیر روزنامه سمیس بحجر در کشتی بحر پایانه
صد شله


نسخه سوم عين الوقايع صفحه ۳
عهده داران مملکت اجاره کرد که بهر انجنیری از بخار بشق اقصی آمد و شد نماید (آلمان) در قلمداد متصرفات ایندولت بعضی از قریه جات
طایفه از بومیان شوریده تمام سپاه ساختن پروس را کشتند اختراع دکتز (سکول) و دکتز (اسموت) بعزم مسافرت
قطب شمال یکفروند کشتی سیاره که در زیر آب سیر نمائی دارد نقد ابتیاع تازه ایندولت باوتو پروس (نمسه و یونان)
مسافرت پادشاه ایندولت بملکت نمسه و عقد اتحاد بستن در عهد و پیمان از اهالی شهر نمسه که در رکاب پادشاهی بپاسخ قدوم نیکی
رعایای عارض شد (اطریش) در ود اعلیحضرت امپراطور روس بوین و ملاقات با پادشاه اطریش بپاسخ قدوم تشکر پادشاه
امپراتور یه و مقدوینا و جبش های کامل در پذیرائی آن پادشاه در قلقن هر دو پادشاه بشکار بز کوهی جوانی موسوم به (ارستید بلکود)
که از اقوام اعلیحضرت امپراتور اطریش است در نخیل اداره بالون هوائی ساحلی شده و خودش نیز برای امتداد افکار ساریسر است
(بلغاریه) وبا ئی در این مملکت که ۳ هزار نفر تلف نمود (ایتالیا) حرکات سفاین جنگی ایندولت باتفاق چند کشتی جنگی
فرانسه و اطریش بعزم انتظام جزیره بالکان از دریا عساکر قریه شهر سالونیک که اصل مقصود آنها مهیا بودن باطراف مقدونیه است
و تیتر امانویل پادشاه ایتالیا بمحله تاج اسپرنج دلغابه آسقتر با پیرن کبیر وسیه (کارنو) رئیس جمهوری و (کامپام) وزیر خارجه
ساخته دخول او بکلیسا انوالید رفته یکتاج ماروی مقبره ناپلیون نصب کرد (هالند) در شهر لای پای تخت ایندولت قصر
اندر یو کارنجی) دو تمند معروف امریکائی عمارتی برای مجلس محاکمات ساخت که هفت ملیون پانصد هزار فرانک مصارف آن شده
(آفریقا) شورش و اغتشاش در انجا بر وعده دوم کشی که مستملکات فرانسه است و آمدن دسته جات عساکر فرانسه از طرف
یکسال سه دفعه جهت نظم آن حدود که قبایل ولایات دور موقع را غنیمت شمرده بتاراج قوافل نظامی و عساکر دوسه پرداخته بودند
وقوع حریقی در محله نوامی تونس که از چوب بلوط است و مامور شدن چند فوج عساکر فرانسه بدفع حریق تموس مملکت امپراطور
حبش از ناخوشی شفا یافت و ایجاد خراب خانه جدیدی نمود قزاقسویان با کمال سرعت راه آهن مستملکات خود را از سواحل
بحر احمر بداخل حبش میکشیدند ماتور درشتن سلطان مراکش عساکر خود را بدفع شورشیان در تحت رئیا المانجی وزیر جنگ خود که با
مزبور قبل از تلاقی با یاغیان رو بفرار نهادند و رئیس خود را که مایل بجنگ بود لکد سختی زدند نقد اورسپا متعدی سوال حبشا
هزار نفر رسید که پنجهزاده تیره و ده هزار تفنگ جدید الاختراع و چهل هزار تفنگ قدیمی شام و ما بقی همراهان او مسلح بشمشیر و نیزه
و فلاخن بودند اعانه جمع نمودن اهالی مصر بجهت مصارف مدارس که از ۱۲ نفر با همت صد هزار تومان دستگیر شد
(آمریکای) دولت آنازونی چهار صد هزار فرانک انامیلی از معتمدین داد که ماشینی باخت بدون آنکه گاز بوسیله پاشیده
بمنبع هوا احتیاج نمیکرد تا روزی ماشین عد کشی بوده خانه افتاد و باستحمام آب سرد گرد و پس از نجات تبخیر آن خنثی در تجی
در نیوایرک مخزن آذوقه دولت انازونی بود حریقی واقع گردید و ۵ نفر مقتول و ۳۵ نفر مجروح شدند ببعض از معادن طلا
و نقره که عمله جات مشغول حفر آن بودند بغته خراب شد و صد و هشتاد نفر را هلاک کرد غرق شدن چهار فروند کشتی آمریکایی
در بحر ارخیل مامور شدن یکدسته سفاین جنگی ایندولت در نواحی پروت و نکار سلفه حتمآ جهت حمایت رعایا خود در مقدوینا
بقیه سنوات حیز و ملحقات در آخر کتاب بجز الفوائد ذکر میشود (تحقیقات قرن ۱۲) در ۱۳
حالات و انقراض سلطنت طایفه سیکه است که در ۱۳۶۵ هجری دولت انگلیس بر آنها دست یافت و ممالک آنها را گرفت
در بقیت سکه که سلطان مقتدر آن طایفه بود فرار اختیار کرده روزگارش سپری شد (چنیین اسنکه) در بقیت سینکه هند و
از طایفه وقت سیکت هندوستان وصاحب اقتدار و دارای سپاه شجاعی بود و توپخانه و استعداد حربی وافری داشت
دفتم


نسخه ششم عين الوقايع صفحه ۳۶۵

و قوم دسته سپاهیان ادنی تیغ زن و مردم پیاده بوده که در هر جا د انگشتری های طلا و نقره را بخود زینت قرارداده در لای
یکت سپر در دوش و شمشیری حمایل و نیزه باطی مطول در دست داشته و لنگیئه قرمز و زرد و گلابی نیز از دوش بر است بطرف یسار
کمر بند آن حمایل واغلب سواره و آلات و اسباب سلاح آنها بیشتر از فلزات بلکه دو هزار سوارش طلا پوش و قشون پیاده آنها
نیز با فرم مخصوصی مردف و آماده و کلیه سپاه خنور رنجیت سنگه که امکان حضور فوری بمیدان جنگ داشتند هفتاد و سه هزار
بودند و مخوفی پر از دراهم معدوده اساس و اقتداری بالا تر از سپاه سلاطین عالیه موجود داشت و پسران نامی معروف او
(شیر سنگه) و (چتر سنگه) و (هری سنگه) بود اما بعد ما در جنگ هنود و افاغنه که رنجیت سنگه و مرحوم امیر دوست محمد خان بهم مقا بله
داشتند و نواحی کشمیر اتفاق افتاد چون ارسطو سپاه لشکر سیک بود بشیر عرض سیکھی (کوچروی) قزلباش مقتول گردید.
و بآن واسطه از در صلح درآمده بعد با بنای سلوک و بسطراهی را با امراء دولت افغانستان گذاشتند واقعات بخنیت سنگه
باندازه بود که روزی برادرزاده پیش خیال یکنفر مسلمان را ضمنا از میان کوچه بخانه خود برده بود وقتی این خبر را شنید احوطاً بان
آن برادرزاده نمود و بساط سور مجلسی چند شب زفاف که در آنجار رستم نامرئی سنجه بپاید عبور دهند با حضور داماد در خانه
آن مسلمان دل افشرده آورده تسلیم نمود و برادرزاده خود را بمحبس فرستاد عدل دیگرش اینگه یکنفر سیک خوکی را شکار
نموده از بیابان بدوش سنگها داده تا شهر آورده بود رنجیت سنگه خبر دار شد فورا حکم کرد تا و با آن مسلمان ببر در آن تعظیمی
بکشد با این مایه پرستش خود است آنگاه کشته خون آلود را بدوش آن سیک بدهد که هند از دو د تماشائیان شهر با در د ناخوانی آن
سیک دربار مسلمان بشود خلاصه اقتدار سلطنت سیکها در تحت سکه جدی بود که بلاد کتها چندی از قبیل لودیانه و لاهور و امرتسر
و کشمير و گجرات و گوجران تحت فرمانفرمائی پسرای بخنیت سنگه در وزیر آباد و پشاور و جلال آباد و اکورا در د کابل در تحت سلطنت
رنجیت سنگه اما سپرده دوام الحکومه اولاد مرحوم پاینده خان افغان بود بقرار تفصیل پیش آمد نسردار پیر محمد خان و اکورا در
و وزیر آباد سلطان محمد خان طلا و بشهر و قله و کابل در تحت فرمانفرمائی امیر دوست محمد خان و سایر اخوانش بهم هر یک کار بزرگی
از امور سلطنتی رنجیت سنگه را جمع بود بعد از آنیکه اردوی انگلیس فاتحانه بمملکت لاهور ورود کردند جبهه بیباک از اهالی که
بتبعیث انگلیس راضی نشده بدفاع برخاسته بودند مطابه نمودند رنجیت سنگه باستمداد دافری فراهم و قصد جنگ با عساکر انگلیس نمود
مرحوم امیر دوست محمد خان با اخوان خود که در ظاهر همر در بخیت سنگه و باطنا با نمایندگان انگلیس مربوط بودند بنتیجه دهمراهی رنجیت سنگه
چهار هزار قشون ندیده افاغنه استقلا تحت ریاست ولدان خود سردار محمد افضل خان (امیر محمد افضل خان) و محمد اعظم
و محمد اعظم خان (امیر محمد اعظم خان) با ها در یک مکه فرستادند مقارن آن حال اردو انگلیس منجذب در خانه جیلم متوقف شدند
سیاه آنها متجاوز از پنجاه هزار نفر نظامی بودند رنجیت سنگه بهم نو ده ۳ هزار سپاه اراسته در مقابل صف آرائی نمود انگلیسیها مخفيةً
سرداران افاغنه را بانواع وسایل بخود گردانیده بالطایف الحیل قرار براین دادند که هنگام شتغال بایره قتال لشکریان افاغنه دست از
یار رنجیت سنگه برداشته و خود را عقب کشیده شکست در اردوی هنود اندازند که باین وسیله سپاه رنجیت شکست بخورند پس از این قرار داد سپاه
اول صبح شنیور پیش کشیده شد و انجام جنگ بیکدیگر نمودند در حالتی که متجاوز از بیست و شش هزار نفر سپاهانیز من حانبین در واقعه در این
میسا را زده تا متخاصمین این چند یوم قبل حضور داشتند و انتظار تماشای محاربه را میکشیدند و بیورستان و مخارج آنها از طرفین داده میشد
خصوص رنجیت سنگه که بهر نفری از آنها روزه مثال دو تومان پول ایران میداد دیده ناظران بیقران حیران بودند که آیا فتح و
نصرت کدام طرف را در بره خواهد شد بعد از حرکت سپاهیا دو اردو بجانب یکدیگر نزدیک آمدن با بیارق افراشته بفاصله دو هزار
قدم


نسخه سوم عین الوقایع صفحه ۳۶۳
قدم تو خانه لشکر انگلیس نیاس شمشیر انگاشته توپخانه برحمت سنکه و سیک جواب شلیک ککوله سلام آنها را هفتاد اوست صد عدد در بایجانب هم
شلیک توپهای طرفین رعد آسا غریدن گرفته یازده شلیک پیاپی برآید برای یکدیگر نمودند تا فاصله صغیر به بیست قدم رسید سواران سیک
دست بحربهای برآن نمود، در محاط غریبه بتواند و دلیرانه برانگیز تاختند و کو آسا فراخشد واکثر شیپهای صنف انگلیس از هم درآید
با توپ ساچمه و سیک بطرف تفنگهای جدید الاختراع آن زمان که مارا عقب نشاند نتوانستند و یکجا آنجه متجاوز از ده هزار سپاه سیک بخاک بلا افتادند با وصف
اینحال کمال شجاعترا بخرج داده و بسنگر از سپاه انگلیس اخیر و شمشیر در حربهای معمولی بطن و زهر زیکردند چیزی نمانده بود که توپخانه انگلیس را تصرف شوند ناگاه
سپاه افاغنه نظرمیشا ختنی کدا انگلیس شمشیر از یک کناره بدن این طایفه ام تجلی نمایند شکستی برانداختند سیکها مطلب را فهمیده آدم فرستادند نزد روسای افاغنه
گفته شما جنگ در با برما بکنید ما ملک شما را نمیخواهیم در حد یکشمانه روز توقف در منظور در آید میلان نماید اما نه قبول کردند و عقب نشستند سیار اسباب سیکهارا
نیز از راه تاراج نموده همراه خود بردند و جشنی که فکر با شکست خورده و بطرف افغانستان گذشتند و سپاه سیک باستقامت در جنگ بر دوسته خود را بهدف نیز سپاهیان
قرارداده هفت ساعت تمام تا ثبات فشرده چون مقتول مجروح بسیار از طرفین بمیدان افتاده بود و از دود توپ تفنک خاک و کرد بیابانها تاریک و تار
شده همچنک یکدیگر را ندیدند دست جنگ کشیدند و شنخوارابی زدند و بر دو جا باز و که خود را بر یک کوه سنگر گرفتند و با آماده جنک تا قار غید ختر در آماده بردند
اما سیکها شبانجا عقب نشین شده بطرف ضلع میان آوردند و معاهده زود تر کردند که نواحی ذکر ولا هور را اسیر هند سلطان سیک بطور انگلیس واگذار نمایند
و خود بطرف کشمیر رود و انگلیسها نیز بانه به کشمیر را فقط کوهستانی میگفتیم بیشتر زنند و دخل و تصرف شان تا اینجا که رسیده انا در این فتح دو بار محال آوده اند
جنگ سپاه انگلیس و با از این واقعه معاهدامر حوم امیر دوست محمد خان به دولت انگلیس مقدر و محکم د تاریخ تا گویند هزار و هشتاد و ارکاسر بیاد
اینجامیخوایم که عرض نمایم که سلاطین کذا پیشتار سا شش و ستمار گردانده زیرایا بظلم بیع استا و خارج از مروت ندانند زیراقت سیک عموماً مشرت دوشین
ادیان مختلفه مناصر هراتمان که سلطان قدار شاه بمجاهدات میدانس را انجا مغلوب شدند بمحض ایشان از جنگ تقاسائیان و سپاه پاسیک بیان
نیز روی واریز مترو نداستان بود که اردواهل کتاب را کدارند ا یان شگران خدانشناس شوند و سپاه اکرافغانستهان یار شی یقینا سبکی زیاده بالی اسلام
هند د شامی نگردند و بالخره شکست همدرد ، در زاید وقت عهد جوان مردا با سلام که هرگاه بای باریش کار مقاصد م ودعوای ایجاد برای شان اهل کتانیا
وشرک اور بیبر دارند لهذا مقاصدرم قضا و عقا د اسلام افغان فتوی پارتی اندیکان که مشرک بودند دادند بلکه بار و بر ما بگه که نصا اما اهل کتابند است
دادند واتفاق علی میر باد اما بظاهرش تست شکران خدا تارین چه خوبست که شیوه شتی هم در طرف شده با ثقت ار دین محمد مصامور ظاهرا توابین
باشند تامیا بر داشته بجهه اتحاد پادگار گذارد وقت عزیز خود را به مخصص نومی بگذار در هرحه متفقا دابزو نفاق خدای نخاسته من مصر باشه تاپای هوی تم
مد آباد محمد رسوا خوایده تحقیق مقام ستوفی رحمة علی الله ابجد با گذار در کرون مستند و در ایران سلام بدوان
هوشمدرجارو علی تیر بنیان علم علما اعلام مشارالین باد فراری اتقاش که بری مجرب دیده شبه خیر آود دیده است اوبا کونید و هم شد ک فوج نصر اتخاذ
و متقدم ایرانی تیرایران نمید هجالیک بند اند که بالخفیه پیسیلمان دار خود و سیدا محمد دار قاصد و شالما دو بر نزدیک اوگان کیان میان دار ماندن
دین ای فضا نمود ودانا طریع ابدم توحه هرکه دار را رد تو سزای سزاداری باشید انفاق کردند واته نا بودک آن شق مدید ارایان
دی بابای الیاس الی المالامرد دوستی کو نین کو نام نام اقدام داریم کاری د بیانی سال کی اد تیرا دادم بینالیه
وحضار یاد کند ها دستکوته وتبتنا هدست و دیابت باستان اقا ا خودا از سیار اسما عنی عن علیه خون مسلمان شیما های ناحق بریزید دانک یا منا بن خیلان
مملکت چنین تا دین مل شریعت محور بارامام فرمودرو از دارات میں شیطان مین پیر ابهاد و نفرای سید محمد باجید وستان بوی داشتند الان بین
شت فته اسلام را با نامه ها نمودند ورود بانام که در وی دوری مین لای نماند حضار این رد خوان و رتبه شهد که تمام افارین
قول خون نداند گی واجب الامور بری ارم نانو الادا اما ها بانکار که بیافریند در راه بنات سوات اقدام بدان النقص پیجین سیاهی
شماره از حال در آورده بان در قواحض بعت کشند و صفحه خاک از وجود آن ناپا که سوبافت انتها تساقطه در شهر ربیع الاول
صوره محمد حسین این محمد حسن خان مطابجی


نسخه
دفتراً
صفحه ٣٤٧

هو الله تعا
شأنه

(اعتذار)
چون بموجب طبع این طبع نامه در بعضی اوراق پاره سهویات رو داده که انشا الله
در جلد دوم از آن مجترز خواهیم بود امید که خوانندگان کرام ازین سبب بدیده اغماض در گذرند
فرق ١٣١٩ و هم در اواخر رساله بنا بر بعضی اقتضا از ذکر نام

جزء چهارم
کتاب مستطاب بحر الفوائد
و ثمر دانش است از کلمات
پیر دانا بعضی در عهد دولت ابد مدت اعلیحضرت شاهنشاه
جمجاه السلطان ابن السلطان بن السلطان والخاقان
ابن الخاقان ابن الخاقان قهرمان زمان مظفر الدین شاه قاجار
خلد الله ملکه و دولته در ارض اقدس و تحت قبه منوره ساطان سریر ار
علی ابن موسی الرضا علیه آلاف التحیة والثناء
بوسیله محرر در زیور طبع در آمد و چون مؤلف در دچاه
بعضی انقلابات و حوادث روزگار گردید موافق
رای و دلخواه خود نتوانست با تمام
برساند اسفند
پریشان
من کلام
محمد یوسف
ریاضی

(اعتذار)
چون اینجزو در ایام محرم الحرام بسلخ رسید و با ایام عاشورای رسول که ایام حزن است مصادف گردید بر حسب تقاضای وقت اشعاری از کتب مقاتل
انتخاب تالیف و طبع آن بیداهای تبرا نهاد چاشنی و ختامه مسک بخواهد باق ذوق مشتری کام
بوس داد تا میگذشت و بعد ازین از کتمان و اجمال سخن بزم تمام راز های نهان
بما سمحومات عمل گذاشته از صفحه ٣٤٧ شروع کردیم تا بعد ازین اگر عمری بقا
یابد بازمانده بعضی را بمعرض شهود در آورده کما هو حقه بطوری که خواسته
و مطالب از مرغوب در آن مندرج باشد با تمام رسانیده
طالبین را محظوظ سازیم و من الله التوفیق

(اعلان)
چون این کتاب و امثال آن بمردمی که ملتمس یک نسخه باشند داده نمیشود و وجه آن بواسطه مسطوره عاید نمیشود
بس هر که را میلته در اینگونه ارقام باشد در مشهد مقدس بدفتر طبع این اداره رجوع بفرمایند و قیمت آن یک تومان است
و مخارج پست بعهده خود مشتری است


نسخه ۴
دفتر دانش
صفحه ۳۶۸

بسم الله الرحمن الرحیم

دفتر دانش کتاب حکمت است منبع فیض عموم ملت است نیست در وی جز کلام دلپذیر از پی دانستن برنا و پیر
مایه علم است تعلیمات او جلا سر مشق است تحقیقات او چونکه قرنی را بصد رنج و تعب کرده ام تحقیق مطلب روز و شب
حاصل عمرم تجرب نامه است کاندران یاری ز کلک و خامه است هر دو را چون لطف یزدان شد مدد نکته نکته داد به شرح نیک و بد
از اصول دین و حال مردمان با دواهای مجرب در جهان انچه شد از امتحانم انکشاف نسخه نسخه هر یکی بی اختلاف
ثبت و ضبط آمد در این دفتر تمام تا بیاموزند یکسر خاص و عام شاید از این رشته گردم کامیاب فارغ آیم از غم یوم الحساب
بنام برآرنده حاجات و برآرنده درجات فرمانده ممکنات خالق مخلوقات و بانی موجودات صاحب سادات دالا حسنات
کافی المہمات العالمین خداوند حلیم قدیم کریم سلطان دار نعیم جبار نار جحیم و صمد احد که لطفش بذرات دارد مدد
جهان جمله از قدرتش مایه دار بفرمان او چرخ و لیل و نهار توانا بانجام هر مشکلی پدید آور جان زشت گلی
بتحقیق ذاتش بود عقل مات ولی وحدتش ظاهر اندرمه را درا سزدهد و شکر و سپاس بفرمی فزون تر زوهم و قیاس
پس از حمد یزدان برایتین کنم نعت احمد رسول امین شفیع امم خواجه کاینات طفیل وجودش همه ممکنات
حبیب خدا مایه زندگی که بر درگه او سر و بندگی هم از جمله اصحاب وانصار او که بودند از صدق دل یار او
خصوص آن امیر سهر اختتام پسر عم و داماد خیر الانام ولی خدا سرور اولیاء وصی نبی سید اوصیاء
نگهدار دین صاحب ذوالفقار عزیز جهان شیر پروردگار دگر فاطمه دختر عقل کل چراغ شبستان شاه رسل
پس هر دو فرزند نام اورش حسین و حسن پور جان پرورش دو شمع و دو مشعل دو سالار دین دو مهر و دو ماه و دو نور یقین
یکی کشته از زهر کین جرد پوش ش هستن طوطی سبز پوش جهان مروت خدیو زمن که چون خلق او گشت نامش حسن
یکی مرد میدان جام بلا شهنشاه لب تشنه کربلا امام هدی قبله عالمین شهید ستم عشق سلطان حسین
درود فراوان بیاران او که گردند جانها بقربان او بحق سر بر خاک حق پرست که بر رشته کینه شد پای بست


دیباچۀ
نسخۀ ۳
صفحۀ ۳۶۱
بینم الم دستگیر سنم گرفتار و مشغول زنجیر غم دگر به قران پیشوای ازل نماینده ایز دلم یزل
که فرزند او صاحب غیبت است امام هدی صادق مطلب است پس از مظهر مذهب جعفر بیوسی کاظم سنه اوری
چو باب الحوائج بود نام او از ان گشته شیر فلک رام او دگر شاه اقلیم و شمس شموس خدیو جهان خسرو طوس علی
که عرش برین فرش بر بارگاه جهان روشن از مهر انوار آگاه مرا فیض لطفش بود رهنمون که هرگز نشمخت من از گرون
بیش مهر گاه او خواستم نه زانا مگه دار نه ظلم وستم امیدم بجو د جوادش بود که هم نام باب المرادش بود
زتقوی نقی نور چشمش ستی مدارند منکر بغیر از شقی امام شتریا و میر شری نباشد بجز حضرت عسگری
که فرزند او شد چراغ هدی امام جهاندار دست خدا که او رو نق این حق میشود صنم خانه زان مخرق میشود
بود هجو جدش کین ذوالفقار برآرد زا عداى ملت دمار جهانراز تیغش گلستان کنند بجان پایری حق پرستان کنند
ربا ضی همین چارده نور پاک رهانندت از غم بکن پچپاک چون مخمین مایه انش جهانبان امتحان و ازمایش است
لذا از سن دوازده سالکی که سیر و سیاحت دشت و گذار هر شهر و دیار بنده مؤلف محمد یوسف هروی تخلص مخفی
مشغول بوده از روی تحقیق باندازه عقل ناقص خود انچه را در یافته و صفی شکافته در این دیباچه که بنتیجه دوازده شجره
و دو قاعده است فهرست وار بیان می نماید هر گاه پسندیده ارباب علم و مطالعه کننده گان محترم باشد
از راه لطف و احسان خود والدین این عاصی را بدعای خیر یاد نمایند و سهو و نقصانی اگر در تقریر یا تحریر بکار رفته
باشد عفوا اغماض فرموده مراتب المأمور د علامت قرار ندهند زیرا ادمیزاد جایز الخطا است و شرط مخمل پیش از است هیچ و پوچ
اینست نیز ابتداز صده برسند قصدم مؤلف شجره اول در سر خودشناسی است که فرمود ش عرف نفسه فقد
عرف ربه و انسان باید جنای خلقت خود و دیگری را بداند در صورتیکه بوجود و عدم ترجیحی بر سایر ناس نداشته
باشد با ید تکبر را کنار گذارد و خود نمائی نماید و دست تعدی کشاید ما بال من اوله نطفة واخری حنیفه
زیر ابلیاس و اساس دعوی برتری رهبند و لفت مگر کسی را که در تودته و توشه فرقی با عموم ناس داشته باشد شخوابی
شخصی است به جو د تبارک اسمه اطهار علیهم السلام تا خبر دلیل اینکه تمام انبیا و اولیای عیان و نهان با انچه قط و ولتاژ
و ابدال در سعیه اولاد آدم ابوالبشر بهر سیه به نما تا در کبر سن قابل توجه و عنایت پروردگار شده اند مگر چهار معصوم
پاک که موافق آثار در هر عهد و ابن انسان کامل و بری از کردار باطل بوده اند با وصف اینحال از کردار و جمالشان
پوشیده نیست که ما دام العمر بخود خائی و آلایش دنیوی نپرداخته و بجز رافت با خلق و عبادت بخلاق لا یزال کاری
بیشتر خود نساخته اند پس هر که را پیروی آنان منظور است بجاده دیگر قدم نگذارد و عقیده پاک خود را با لایش دنیوی
و هم نشینی با خوارج و ارباب مذاهب مختلفه نا پاک نساز د فاجتنبوه لعلكم تفلحون در صد مجنوع مؤلف را خیال رادیست
که انسان مذاهب تقلیدی نباید پیشه باشد بدلیل اینکه طفل از صغر سن انچه را مذموم شنود بد میداند و انچه را ممدوح شنود
قهرا خوب می شناسد و چون معاشرت با پدر و مادر بیش از عموم دارد یقینا طریقه وکردار والدین اشنیا
می نماید خواه برو به کفار خواه بعقیده اسلام باشد لهذا بفکر دقیق افتاده در جستجو و جد و جهد شدم که بدانم
نجات و ایمنی در چه طریقه و چه مذهب است تا پس از یقین انرا اختیار کنم نخست بر جمع معقل کردم که بینم
افریده کار مرا از چه و برای چه خلق فرموده و خلقت سایر مردمان از چه و برای چیست بعد از رسیدن
و تفکر


نسخه ۴
دیباچه دانش
صفحه ۳۷

و تفکر زیاد دیدم هیچ تفاوتی بسایر مردم هیچ حیث ندارم فروتنی اختیار نموده بخود خانی نپرداختم بهمان رویه
پیشوایان مذاهب مختلفه را تفحص کردم و بنکات دقیقه آنان پی بردم دیدم هنوز در معامله خودشناسی تکمیل نشده است
بعالم بالا زده اند و نواقصی امرونهی انها ظاهر است که عقل تصدیق ندارد منو مخترع طریقه دهری منکر خلاق تر قیمتی جز
عناصری تمام ممکنات را از عناصر اربعه میداند و حال اینکه خلقت عناصر اربعه بقدرت کامله حق است و هکذا بودائی و شا کمی دانتیک
و یهود و نصاری و غیره و غیره تماما را از روی عینین پیشوایان مذهبی که دارنده دستورالعمل قانونی بشریت که بیار آنان
دور از موالات و شروط تدین است الا قوانین و قواعدی که در قرآن مجید بشریعت غرّای محمدی و امر و نهی ائمه علیهم السلام مجرار
است نقص و ایرادی ندارد و آر تعالیم اعمال و کردار و رفتار هر یک از آن بزرگواران دلیل اثبات الطاف الهی است
که در بیان آن محتاج نیستیم هر که انکار دارد بکر دار فلان جاہل یا گفتار و رفتار فلان غیر عادل اکتفا نماید چون بسیاری نمان
قانونی بین انها و ترقی عالم بموجب شرایط و قوانین دین محمد خود رفتار ندارند خصوص فتہ اسلام واقعی که عدوبی مثل شیطان دارند یکی که ضمی
با عمال خلاف شرع اقدام داشته باشند و کردار انحطاطی در انظار جلوه نماید که غیر را انکار و انزجار حاصل گردد اما شخص محقق بایکی تب
دستورالعمل حتی و قوانین مذهبی اسلام را بر دار بمطالعه نماید وقتی از امر و نهی شرع مقدس اگاه شود یقینا تصدیق برحقی و صداقت آن
این طریقه هدی خواهد نمود پس از اگاهی و در یافتن مقصد و ترتیب شریعت اسلام تحق قوانین ذا اعاعی دستور العمل ائمه علیهم السلام که
در حق انبیا و اولیای حقه هرگاه کسی بلجاجت مسلک آئین اسلام پیروی بر غیر آن نماید بنفس خود ظلم کرده والا بر دامن جبریل نشنید گه
مژده باد بر پرهیزگاران و تقوی شعاران امراهی اسلام که ایزد بید و رقبال ایشان ند است و ار و امید نجات در این طریقه موهوم است
بر اقوال طبیعیون و دهریون و غیره و غیره اگر حشر و نشری نبوده باشد اهل تقوی اسلامیان را اطمینان قلب است زنده گان دنیا و رجا
عقبی کفایت میکند که از و سواس ایمن بوده و انکال برکزی داشته ولی با تحت اقوال پیشوایان اسلام که فرموده اند معاد و حشر
و دادخواه و شفعاء و بهشت و دوزخ و عذاب و عقاب آخرت خواهد بود انوقت خوشا حال کسیکه پردکرده برو تر پایانی
اسلام رفتار و کرداری دارا باشند اما منکران معاد و غیره چه دانسته اند و چه اتکال و امید دارند جز تزلزل خاطر و و هم و خیال
و حیرانی در دنیا و گرفتاری و شرمساری آخرت موافق آیه شریفه که خدا در حق آنان میفرماید هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنتُمْ تُوعَدُونَ اصْلَوْهَا
الْيَوْمَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ پس این تجربه کاملیست که عقیده اسلامیان و مؤمنان واقعی بهترین عقاید و پیشه انها بهترین مناعی عوام
محل عالم است اوّل بشناختن خالق نادیده با صفاتی که در سوره قل هو الله ذکر شده بلاشک عرفت الله بنسخ العزائم و ترتیبات
و سجده و امیدواری بی نیاز چاره ساز که بابت بخشش بر روی خلایق باز است اَطِیعُوا اللَّهَ وَاَطِیعُوا الرَّسُولَ وَاُولی الْاَمْرِ
واطاعت و بنده گی بخدا و هم اطاعت انبیای حقه و ائمه اطهار هر کدام با ندازه قدر و مرتبه و اوامر هر یک در زمان خودش
موافق اخبار صحیح جاری و جدار بر حق دانستن اگر چه صحابا، اکبر و دوره مها بادیان باشد و کتب آسمانی را تصدیق کردن
خواه دساتیر خواه توره خواه انجیل و ناسخ تمام کتب آسمانی قران مجید و خاتم پیغمبران رسول اکرم محمد عربی صلواة الله علیه
علیه و آله و سلم را دانستن و اطاعت کردن اوامر انحضرت را و دوستی دوستان و دشمنی دشمنان انحضرت را منظور داشتن
و تولا با ولاد و انساب آن بزرگوار جستن و تبرا از غیر انها نمودن و اقدام با نجام اوامر فرض و سنت نبوی داشتن و دوری
کردن از انچه نهی فرموده و دست توسل بدامان ائمه علیهم السلام زدن دوّهم طهارت و عبادت و حلال از حرام
فرق کردن و قانون معمولی اسلام در شیا با پاک و نجس و شست و شو و خوراک و پوشاک اینت ثابت میکند که بالات

پدی حراین


نسخه ۳ دفتر دانش صفحه ۳۷۱

بدی جز این نشاید چون محسّنات با حواس خمس است مقوم غیرت و اداب ناموس داری و عصبیت مذهبی اسلام دال بر حقانیت
و اتقان و استحکام دین مبین است پیش ازین محتاج بدلایل نیستیم هرکس بابل و معتقد اینطریقه است خوش باشد و اگر کسی را شیطان
فریبد و گمراه سازد بحش را حکم حاکمین است نه تسلیم نه مدرس نه محتسب نه فقیه مرا چه کار که منع شراب خوارہ کنم و لا نزور وازره
وزر اخری عقیده خود مرا خلط نیست که ذکر شد و چندین مطلب و دلایل صحیح هم در حسن عقیده خود دارم که هرگاه بشرح آن پردازم
و تائید و توفیق باعث رواج دین نبوی را بهان سازم مثنوی هفتاد من کاغذ شود البته هرکس بقدر فهمش فهمیده مدارها
کل شيي يرجع الي اصله چنانچه خلقت کثرت از مایه وحدت است که آنحضرت فرمود العلم نقطه كثره الجاهلون عاقبت تمام ادیان
و فرق مختلفه قهرا در حکم واحد خواهد شد این اختلاف فقط برای عمارت دنیاست که هرآینه اگر تمام اهالی عالم در یک
طریقه می بودند خداشناسی دفعی دنیا مشکل بود بیهوده چون عموم ناس هم جنسند و ابنای بنی آدم برادران و اعضای یکدیگرند با مخالفت
فرزندان آدم نماینده قدرت عشان و وحدت خلاق است و باعث پیشرفت امور آفاق تبصره دویم در شرائط
انابت زندگانی اولا آدمیزاد که از مادر متولد میشود باید پرستاری دار و بر آن پرستار لازم است دایه با سرشت نیک ششمن
بطعام مادر طفل تا مدت ده روز و محافظت نمودن از سرما و گرما و لباس تمیز پوشانیدن و اغذیه خوب مقوی
دادن و شستشوی زیاد با آب گرم و تعیین خوابگاه خوب برای طفل نمودن و بدایه مهربان سپردن اگر دایه نداشته باشد
مادر طفل را از بسیاری زحمات معاف داشتن و پرهیز دادن و از غم و اندوه باز داشتن و در اطعمه و اغذیه و مشروبات حاره
و بارده مزاج را مساوی و معتدل نمودن و طفل را از آوازهای هولناک و صداهای مهیب محفوظ داشتن و موی سرشرا
تراشیدن و ناخن دراز گرفتن و ختنه کردن و از کنار بام و حول و حوش حوض و چاه و قنوات و دواب و جانوران
و مرغان بزرگ نقار و جنب آتش دور داشتن و مواظب بودن و ایمن ساختن از شر حشرات الارض و مانع شدن از رفتن
بکوچه و بازار و چوبیدن بجهیوانات الیمه یا سباع و بازیکردن با گربه و پا برهنه راه رفتن و غذای غیر موقع خوردن و اجابت
به حاجات و سیّات و اجرا، ماریه و بیهوده خرجی و مرغ بازی و چُغل بازی و آب بازی در نقطه نامعین و بعد مکتب نشانیدن
و معلم او را خوشنود داشتن که سعی در ترقی مشق و درس او نماید و از مصاحبت ناجنس احتراز کردن و اگر قابل ترقی
و سواد کامل نباشد بکسب گذاشتن نزد استاد کامل و دست کار نیک نام و بزو رخانه نرفتن و نخندیدن و چیز نخوردن در
میان بازار و در مجالس بزرگان اورا بردن و بتربیت او کوشیدن و شوق نمودن در پیشه صحیح که دارد پس از آگاهی
و بصیرت و بحد بلوغ رسیدن طفل و از زحمت قلم یا کسب دخل آور دنش برامد ای او پرداختن بچند شرط اوّل باید
خواستگار دختری شد که مخدره و نجیبه باشد و بعد نوع زندگانی بخانه پدرش کرده یعنی دارای و نداری و زحمت و راحت
و زشت و زیبا دیده باشد نه از مردمان اعیان بطمع اسم و رسم وارث و هوس دختری را بگیرد که یگانه فرزند
خانه پدر و بره پروار مادرش و دست خروپای فیل عمل آمده باشد که اشکم بگفتن ندا داند و بیدار یش از خواب سه
ساعت از افتاب گذشته باشد و ضمناً بامور زندگانی نیاید سماوار چای و دنوشی و آجیل و انیس و مونس زنا نکردها
طالب بدزبان باشد و درتخواب و را دیگری جمع نماید و خانه اش گند و بد و طعمی نتواند و حرفی نشنود و جامه خود
و شوهرش را نشوید و اطاعت نکند زیرا اینگونه زنی بارگرانی بدوش و مایه تباهی شوهر است مگر انشوهر با حشمت
و دولت بحد افراط باشد و زن موصوفه را برای اسم بزرگ یا خاص عیش و طبع و نتیجه دخل نگهداری کند و تمام


نسخه ۳
دفتر دانش
صفحه ۳۷۲

لوازم او را آماده نماید و ناچار همه صعوبات و ناملایمات را هم متحمل شود و گوم نرفی را بگیرند که پیر سالخورده و بیوه چند بن ساله
باشد که شوهر جوان را با ندک زمانی تمام خواهد کرد و هم بگریانک و مهربان بشوهر تازه نخواهد شد مگر بعضی که از نوادر است سئوم زنیکو زن بگذارد
که اصل و نسب صحیحی ندارد و با خانوادهای محترم و اعیان مربوط نیست همچیزی از قواعد انسانیت و خانه داری نفهمیده مینماید گر
چرا که تا سی سال باید شوهرش خون دل بخورد و دستورالعمل امور کلی و جزئی زندگانی را بآن زن بدهد و تمام اوقات خود را تصرف
تعلیم او نماید هر گاه اختران طوطئه و دائی و خاله سطوپه فتد که باعث زحمت و موجب دل سردی نشود بهترین نعمتها است
تجزیه کنیم شروط پسندیدن دختران که خواستگار باید توجه نماید اوّل بمنزل صاحبان دختر و زنان جاهل که خسران میفرستند
زنان فهمیده عاقله و خوش سلیقه بفرستند که چشم و دست و پا و سرشان سلامت باشد و کرنه چشم نباشند و دوستی با خانه داده
انها نداشته باشند بدلیل اینکه زن نافهم مثل خود و زن بدصورت بمثل خود کسی را می پسندد و زنان ناقص را دائم همه چندان
نقص اندام را عیب نمیدانند و زنان گرسنه چشم بمحض اینکه در منزل صاحبان دختر لقمه چربی خوردند تمام عیوبات دختر را از مد
نظرد ورساخته بتوصیف اندامی پردازند و آنزنان که دوستی سابقه با مادر یا خواهر دارند محض سخت نگذاشتن بسر آنها
وطمع تعارف و تحفه معموله ریش خواستگار را بدست دوستان زنانه میدهند دوّم گر بخواستگار واجب است تفتیش چند فقر را
دوستور العمل دادن بفرستند گان اوّل اینکه وقتی وارد منزل صاحبان دختر میشوند هر گاه مردم اجنبی از مرد یا زن در
انجا میبینند جویا شوند کیست و چه کاره است و چه نسبت دارد و برای چه آمده است دوّم علم بداند که همسایگان از انها اظهار رضایت
دارند یا ندارند اگر رضایت دارند چه نوع مردمانند و اگر رضایت ندارند دلیلش چیست سیّم قسم آیا آن دختر را حیا مانع دیده شدن
پنهان خواپشد یا پر رو و بی حیا و بی ادب خواهد بود با قصای بستن او بدانند هر گاه شاد از چه ما خند است چه گام باید
بخوبی رسیدگی نمایند دختر را که گیسوان بلند و ابروی پیوسته سیاه کشیده و چشم آهوئی و دماغ الف اندازه صورت ولیهای
قرمز دندان کوچک و صورت مدوّر و بی آبله و رخ با غبغب دست و پنجه ظمی و بدن صاف و سفید با گندم گون باشد
و عارضش کم و میانه قد و دموی مزاج که نه بسیار فربه باشد و نه لاغر و ساق پایش کوتاه و گوشتین و زبانش شیرین و نافش
بچیده کوده و سینه دلیش کوچک و ملوس باشد پنجم شایبکه شرایط مرسومی بلاد ایران را بکلی از پدر و مادر عیال محو نمایند
که باعث تفرق و زحمت زن و شوهر خواهد شد بقرار تفصیل اوّلا ما دام العمر اختیار محل سکنی با زن ثانیاً در صورت تاخیر مخارج
بمدت ششماه پشت قباله بودن یعنی مجاز باشد که خود بوکالت شوهر مطلقه نماید ثالثاً بدون رضایت آن دختر را
از فلان شهر و فلان ده خارج نساختن رابعاً اموال و اسباب عیال ما دام العمر در ید غصب یا رخو دش بدون شوهر
حق دخالت نداشته باشد همه غلط است امتحان اقوام و اقارب زن هنگام ایجاب مطلب داماد باید قبل از وقوع عقد نکاح
جستجو نمایند بپسنداند مسلمان است یا کافر متدیّن است یا غیر متدیّن با اشخاص بزرگ و علمای ملّت مربوط است
یا فاسق و فاجر العبّ با راد باندازه خودش هست یا به بی اعتباری معروف شده است و آیا اختیّار دارانی
و زندگانی در دست خودش است یا خیر و آیا در خانه او گربه و سگ آمد و شد دارد یا ندارد و آیا اهالی از او
رضایت دارند یا شکایت و آیا باندازه گذران میتواند تحصیل معاش بکند یا نمیتواند و آیا بطمع مال و ملک و اسم
و رسم عیال وصلت کرده و یا برای محبت و خاص عیال داری و نیز بر مردان لازم است که در بدو رود
عیال خانه خود زیر چشمی بکار بند گزن هم تادیب خود را از شوهر داشته باشد و هم زنان را باید بدل عزیز


نسخه ۴
در دانش
صفحه ۳۷۳

داشت و بیشتر خوار که بسیار غره بمحبت شوهر نشوند و کفالت بامور زندگانی و حفظ مراتب خود نمایند دویم از فرض است
که مردان خانه دار حبوبات و ماکولات لازمه خانه داریا در فصل هر کدام بقیمت نازل خریداری نمایند و بقدر کفایت یکسال ذخی
داشته باشند که هنگام لزوم بقیمت گزاف نخرند سوم اشخاصی که راحت طلبند با اشخاص بی مایه طمع کاری ها در بربط ریوزند
که قصد ایشان جز مداخل و خیانت زیانمال و جان و ناموس چیزی نخواهد بود چهارم با عمال قحبه و مستاجری دیوان اقدار
که دارائی و آبروی انسان در این دو مطلب بیاد فنا خواهد رفت و زحمات فوق العاده حاصل خواهد نمود پنجم بضمانت
کسی تن در ندهند که عاقبت بشتر بزرگی گرفتار خواهند شد ششم حضرت با عهدی نمایند که ندامت کلی در نیز و هست عارفین
حقیر هم کارهای بزرگ قریب میسر و میر خواهد زد هفتم همسایه با طایفه کرمانی نشوند که عاقبت مورد تهمت و داخل حسنت
خواهند شد هشتم بدوستی اتراک ده نشین مطمئن نشوند و پول از اینطایفه قرضه نگیرند که عوض هر قرانی هر گاه پنج قرآن بدل
بدهند باز هم رسوائی و بی اعتباری حاصل است نهم خیال از بختیار منتر نگیرند که باعث اوقات تلخی خانواده است و اگر
دختر ولی عصر باشند دو زن بخانه یک شوهر ساز گار نمیشوند و بهر عذر یکدیگر بنقصان و تاراج اموال شوهر اقدام خواهد کرد
در خرمی بر سر آنی بینه که بانگ زنان باشد از وی بلند لکن ائما ئیکه سه زن و چهار زن دارند هر گاه خانه و وطنی توش
واگذارند و بغربت بروند قدری آسوده خواهند شد و دهم اشخاص مفصله را همان نمایند که در شبانه روز دو ساعت
استراحت نخواهند دید و بجز دوانده کی و ندامت حاصلی نخواهند برد تریاک کش بی باک شیره کی ناپاک و آخوری کج دست
شرابی مست عرقی سفاک بنگی پر خوراک چرسی بد عکس اشخاص بوالهوس جنی بفرتی سُیّاح قُرَتی دیوانه بی ادب
دزد و میر شب ترا نه نامی احمق عاصی زنان ناشناس بی نماز با سپاس یازدهم ترک است زنی در اوقات بمنازل
جدید البنا ومواظب اکل وشرب بودن که تداخل نشود و دوازدهم بیک طریقه ثابت و توکل بخدا داشتن و مدداز ائمه رفع
حوائج خود خواستن و تصدّق دادن و با علمای عصر مربوط بودن و بکارهای لله اقدام نمودن و بینک نامی معروف شدن
تجربه چهارم با مداد خلاق بنده شناس در بیان خصال از علائم مردمان که انهم مشتمل بر دوازده مشکل است اول اشخاص
ریش پهن و بلند قامت و فربه عموماً کم زکاوت و بی خدمه و صاحب زنی انا مصدر کارهای بزرگ دولت یافتی
نخواهند شد چون فطرتاً مخوفند و در دوستی ثابت و بیفای اقدام ندارند دویم اشخاص ریش بلند و طویل القامة قاز
شکل لعیم و پُر خدعه و قدری با جُرأت میشوند و فضای روزی زیاد میکنند و پر نیز کار برایتی میبازند سوم اشخاصی
سیاه چهره که سودا و بند میانه قد کم ریش باریک بدن شجاع و میدان طلب گرست و کم روزی و پُر زحمت می افتند پورنهای
و بی باک لاابالی و شهوت پرست ست چهارم اشخاص سرخ چهره که دموی هستند میانه قد انا پیشتر بچه باز و صاحب
منصب و جز و اعظم امور دولتی پیشوند و بدوستی همکس مایل و در نماز کاہل و غیور در چنگی و پُر مداخل و منوط خوی سخن
چیند پنجم اشخاص سفید چهره و رخ چهره و زرد مو و از رق چشم اناث و ذکوریه مژگان چشم و ابروی زرد
داشته باشند صوفا و کم انصاف وابن الوقت و پر خدعه وطماع وخیره چشم و اغلب هرزه طبیعت و سخت دل
وشهوت پرستند مگر بعضی که صاحب نژاد باشند ششم اشخاص فربه کوتاه قد هر قسم و هر قبیل که باشند از اناث
وذکور زیرک و خام طمع و فتنه جو ومصدر کارهای بزرگ ومفسد و بخیل خواهند شد و بامفاد کل قصیر فنۀ الا یحے
بوی صفا در ایشان نخواهد بود مگر بعضی که پیروی بائمه علیهم السلام نمایند و دخیل اعمال مذکور نباشند هفتم اشخاصی


نسخه ٤
دانش
صفحه ٣٧
فریور نه قد که بغم مزاجند هر مشکلی باشد کشاده است و دور از خدا و با مکنت پر مذاخل هر جرم میشوند (۸) اشخاص تاریک
میان یا ریش میانه قد بسیار بشان پرهیزگار و پاک دین و ثابت القول صاحب رأفت میشوند مگر بعضی از آنان را که شیطان فریبد
و داخل صحبت نماید (۹) صفت اشخاص کوسه است کوسه کوتاه فراغلب باتید و زحمت کش و لئیم و مفسد و کم همت
و بر طمع و بد قول و نمک نشناس و کج خلق و صفت کر و سامی اندوختن درهم و دینار ند مگر بعضی که هدایت شده باشند
کوسج میانه قد بسیاری پرهیزگار و دین شاه باهمت و کافی و صاحب کمال و باز کاوت و نیکو مزاج و شهرت پرست
و عارف و بخیل و بآنرا ضیع در اخیرت می افتد کوسج بلند قد از سیاه و سفید و کافر و مسلمان همه جا اغلب صاحب طالع و پسر
امور و بزرگ قوم و محترم در خواص دولت و ملت و با وفاد بی قید ر صاحب مکنت و در از عمر و در اول لا ابالی و در اخیر متقی
و خسیس مایمن و حریص و مخوف میگردد (۱۰) در جنس سیاه با صداقت بیش از جمله در هست ما دامی که فریب مگنت در رفتار
و کردار مرده هم شهرشان ندارند تا بعد از طفولیت و بصیرت خیره و بی ادب تر از عموم انسان میشند مگر آنهائیکه در زیر د اشخاصی
بزرگ پاک طینت تربیت بشوند قهرا احال ایشان تغییر می یابد (١١) علامت خصال مردمان از اعضا و جوارح آنان بیانه
صفت سر صفت سر هر که سرش کوچک است بی شعور و هر که سرش میانه است بغیور و سودائی و هر که سرش بزرگ است باین اندازه
صفت موی سر صفت موی سر هر که سرش کم مو باشد پر مرض و پر زحمت و پر خوراک و پست فطرت و کج خیال
صفت ابرو صفت ابرو (۱۳) علامت بده و خصال آویز و صفت ابرو هر که ابروی سیاه پیوسته
دارد خنده رو و بی وفا و دروغ گو و ابن الوقت و حریص و لا ابالی و زن دوست و از خود راضی و لئیم است مگر از سر زادن
واقعی بنی هاشمی که هر گاه این صفت را داشته باشند بر عکس خواهند بود هر که ابروی کشاده بلند مو دارد با رأفت و نکو
مروت و متقی و زحمت کش و با دیانت و صاحب مکنت و درست قول و شجاع و کریم و باز کاوت است هر که ابرو
صفت مرزگان صفت مژگان (١٤)
بلند باشد صاحب مکنت و جود وسخا و طالع و اقبال و با جبروت و سخت دل و شجاع و حریص و با عزت و با وقار و تر
هوش است صاحب مژه سیاه میانه قد زود آشنا و رحم دل و بلند همت و نیک فطرت و کم بخت و با مروت و ضعیف غلعی
و کم طاقت و خوش مزاج است صاحب مژگان میش رحمت کش و قانع و صابر و پست فطرت و کم جرأت و جسور است
صفت چشم صفت چشم (١٥)
قید و نامحرم خواهد بود و هر که از رق چشم باشد عکس و کم صفت و خام طمع و بد قولی اتفاق می افتد و بعضی هم باهل اسرار
و شرارت میشوند اعتبار بدرستی آنان نشاید مگر انه بجهته اننجاب با شد یکے چشم قدری پر میز نزدیکتر دو چشمه
و پر وفا


نسخه دانس صفحه ۳۷۵
و جودت و لطافت مزاجش خواهد بود انکه ابرنجیکے کور باشد بسیار متعدی و جلد و در کم فرصت و بدر محنت و په دجن مبتلا میگردد
دشمن باشد انکه ابرو در چشم گود باشد پر حافظه و حریص و بی باک و عیاش و بخیل خواهد بود هر که چشمانش کج باشد متفکر
و لالیک و متکبر و بی انصاف و سخت دل و شره در خواب شد و این صفات در انات و ذکور فرقی ندارد چنانچه صاحب چشم کج
جراحت یافته بعضی شقی و برخی شرور و سفاک میشوند در صفت بینی هر که را بینی الف دار کشیده باندازه باشد دانش مو دست
و مؤدب و باشرم حضر ر و قماش و بی حیله است و هر که بینی کج داشته باشد جفاغر و بهانه پر و شجاع و با هوش و مشوق
و اعمال غشیم و چنانچه مرحوم سلطان مراد میرزای حسام سلطنه طاب ثراه و مرحوم امیر حسین خان شجاع الدوله قوجها
باین صفات اراسته بودند و بر عکس انکه نوک بینیش بسیار سراز پر بای صفت دیکه اندیشه است همچنان دارای
لب باریک قایل استعداد و صفی صیح و لب برگشته کان اغلب بخواری و تعب می افتند و لب درشت ان کثیر التریب شبانه سینه
اغلب نفاق و تدبر و بی رحم می افتند و دعوی برتری دارند در صفت کوش دارای کوش کچیک کم حجب است
و زبها و نیکر و دعارف میشود و بزرگ کوشان حریص و مسخره و مدبر و نیز هوشمند و ناکه بلند با پائین سر افتا کوشت
پر سپیده است تا تافته انحجر و شوره در پی مانند دراز گوش دیکر کوش معلم ست در صفت دست ادم کو اه
دست مکر و بی باک و یکند دست سخی طبع و شجاع و اوسط حریص و با هوش و بعضی کج دست میشوند اما تاریکی
و لاغری و علاهم ناخن و انگشت و علائم دیگر که بدست است فرق کلی میکند اشخاص کوتاه قدم حواس و متدین و هم
دلی در میانه خصم اتفاق می افتند که شیر بر یک زبا دوست ولازم بیان نیست انقدر که به بان شمایل و خصایل پر سنده
بنویسد هزاران صفحه است بهتر انکه نیک نه عموم خلق را از حکمت قدرت خلاق عالم و اوز حلیم و خبیر و بصیر دانیم
عجب مرتبه پنجم در بیان حالات حیوانات اهلی ست که سلطان تمام انها فیل و سیکو ترین آن مشکوتر بسیار جمعیت
فهیم و و نادار و قابل تربیت می افتند و کینی باوکینراد دارد بطوریکه اگر فیل بان دو سه سال را در محبس نگاه دارد از قبل
رسالت فرا اشنایی و در مان تفقد و یواش وجد و جهد باطراف او میکند خود را بهلاکت رساند و حیوان در دوستی ثابت با ا
چباشد متجد راع را در مقابل خشم خرد کرده و میکند دیگر باعث طول عمرش این است در قسم فیل بان نجه پس کر بخوتی رساندر
عربها را برای شب ناف نیست میکردند فیل صاحبت را در میان بانچه سرالوده خود را کلی از کلزار که خاص تبریک عروسان است در گاه
خود کند، در جلو حمارت آمده بد و پا ایستاده و ان کل را بشخص عروس پیش نموده تسلیم کرده است و بخدا فهم و ادراک انزبان بست
بیش از بسیار اشخاص نادان است و از قدرتهای کلر حق یکی انکه باندازه قوت حبته انحیوان قوتی بخوطوم اوقرار داده
که وقتی پیش شکسته با محل بی دوامی برسد اول با خرطوم خود متجان میکند هر گاه نافت خرطوم اوراد داشته اند از راست
عبور می نماید و الا فلا افقت انم پشت است یا قهر اطراف او با بام تابستان بعضی دخانیات موجد د باشد که از شربت محفوظ بماند
اگر کردن حیوان پر قوت دلیریست د شاخی به پیشانی وارد که وقتی تمایل برسد با همان شاخ جثه خیلی فیل را مرک میسازه
و حال انکه خودش بحسب چنه کوچک تر از فیل و از انجیوان در اقصی جزایر مغرب و بعضی نقاط هندوستان هم میرسید
دیگر انحیوا نست که از غضب سرور اورده بر کن اشجار چرا میکند ما دایکه صاحب و جهت خبرا نشود از وقت نکر در شکار
مادر می افتد و فراد میکند که با در شش دراند چند و این قدرت نمائی پروردگار بواسطه ضخامت بان کرکدشت که اگر ببدن
بچهرش برسد بجردن میسازد اسب انحیوان خیلی بافراست و نیکر و د مانوس از سبز اوست و صاحبش را نیکو است
میدارد


صفحه ۳۷۴
دفتر شش
نسخه ۴

می‌دارد و بهترین نژاد اسپ فرس نجدست که زیبا و خوش قدم و صاحب خیز و با هنر و نجیب یاد و ام اتفاقا پیدا
افتند وثانی آن نژاد اسپ‌های غدغنی افغانستان است که اغلب پر غدو بد و و پرطاقت و تیز هوش می‌باشند قسم ثالث
از نژاد اسپهای مرغوب جنسهای بزرگ قرہ قیتاس فغفرن ممالک روسیه است که از جهت درشتی و پهلوانی و قوت
وطاقت بے نظیرند قسم چهارم اسپهای قفقازیه و نواحی آذر بایجان است خصوص اسپهای قرا باغ و قرانج و هیم و
اسپ بکنرآ در پرستان افغانستان بهم میرسد که اغلب کم و باز و بی‌باک از پست و بلند هنگام تاخت و تاز بودند قسم ہم ایسے
ممالک فارس پسندیده است همچنان اسپ تراکمه سارق و غیره که فعلا در ترکستان اخال موجود است مقسم فرمای گوشت
قندهار است که خوش یال و پرز نقش می‌باشد ششم اسپهای سیستان و دره جوز یکیتر و چناران خراسان است که خوش
اندام و پرطاقت میشوند و اسپهای سایر بلاد قابل تعریف نیست و از خصال فرس یکی آنس که شب تاریک راه دور را طی
و دیگر مادیانی که ماکیاش باشند جامع نمیکند و بقای صاحب خود را میخواهد و هیچ جانوری بجز شیر و ببر و پلنگ بر او غلبه ندارد کو
از ده سال پی دوام نمیشود استر حیوان بدذات و شرور است اما صاحب قوت و پهلوان که نیکوترین انحیوان در فلز و صفا
بهم میرسد شتر چهار قسم است که نر و لوک و حائر و ماده شتر می‌نامند و نخستین بسیار کار کشتر معدول و در ایل و عشایر گراد
سرحدی خراسان استراباد و تراکمه زیاد تربیت میکنند و زیر بار میکشند و تا صد و پست من تبریز هم بار میشود اما لوک معدول بنام
افغانستان و بلوچستان و ایران و ترکستان است که شش فرسنگ منزل بیزند دشت الی هفتاد من بار میشود و مایل به است
و خواند کلک ویج یبیا شد این دو صنف شتر قطبت مشی صفت میکندول و بد همره و حتی آدمیزادند اما شتر مادی اغلب در مرستان
عراق و نواحی نمود نجد و مکران و بجستان نیکوتر تربیت میشود و شبانه روز بیست فرسنگ متجاوز طی منازل می‌نمایند و دوام
بار ندارد یعنی خاص سواری و تاخت و تازند و نفس بادخیزاد دارند چنانچه دولت انگلیس قران شتر سوار بسیاری جدا نموده شده بمان آنها
دور فراهم کرده و مشقی آموزند و کلیه شتران حاله تشنگی طاقت دارند و مکن است که نواله ابحیوان برسد دیگر سورساتی نخواهد گا
و خاشاکه که در ان نماید شتر ماده خوب د رایل تراکمه بهم میرسد که در سایر نقاط عالم بدان خوبی دیده نشده گاو حیوان با
و مهربانی است که خیر و برکت بحر دارا و دیده میشود خواه جوان و خواه ماده گاو که باصطلاح فرص نوشک می‌نامند و قوی هیکل ترین
تمام گاوهای عالم سوای گاوهای جزایری و افریقائی گاو طبرستان و سیستان و بعضی الکای هند و برخی از روسیست و بعد گاوها
ولایت چین و گاو صنغلی افغانستان که علاوه بر کار زراعت بسواری و بارکشی نیز عاوند و نیکوترین انحیوان گاو زرد است که شیر سار
کار دارد گوسفند از نعمای خاصه الهی است مقام برکت و دست قایل و عشایر رو بر زمین بسته بوجود انحیوان است که پوست کو
و پشم واستخوان و روده و بشکل او هر کدام مایه رفاه حال عموم بندگان خد است و بهترین گوسفندان عالم نخست عربی و بعد قراکلی
و دیگر گوسفندان فرمز بر برچین که بله مبینا دارای صفات عدیده و قوی هیکلند و اجلا و هر یک مصدر کار عمده است پس از ان
گوسفندان کشیاری فارس و دیگر مال افاغنه زمین داور و گوسفندان تراکمه اخال و یموچی بعد از هم اینها گوسفندان لرستان و
و کردستان و اکراد سرحدات خراسان و صفت عمده انحیوان مظلومی و ستم کشی از ظالم است که هر چنبده بر او طمع می افکنند
و دست تعدی بر دکیشایند سزای هر سر خواری که خورده می چشد هر انکه پهلوی چربش خورد چه خواهد دید بز حیوان
عجول و کم طاقت است که تاب گرسنگی و سرما ندارد و بهترین انها بن با دقیس هرات است دراز گوش حیوان سرا
و شرور است که منافق و بی باک ترین حیوانات اہلی می باشد و یکی از خصالش تجربه شده که راضی بضرر صاحب خود و با شان

است


نسخه ۴
دفترش
صفحه ۳۷۷
بدست میشود تا باندازه که جان خود را فدای کینه متقابل گرگ با حضور صاحب میبرد و نیکوترین اینحیوان در مسقط بهم میرسد
حجرہ ششم در شرح حال وحوش است آہونی دشتی حیوان پاکیزه و رمنده است و بانسان مانوس میشود در بهترین آن در مناطق
تبت و دشت ختا و بیابان ختن موجود است که مشک از نافه آنها بحل می آید مارال گوسفندان کوهی را مینامند که بسیار شجا
و قوی ہیکل و پیچیده شاخ میشوند و در قلل جبال مرتفع سکنا و نشو و نما دارند و از اینحیوان ببالغور و در برستان غزنین و کابل و هرات
و کوهای طهران و فارس و اصفهان و تبریز و کلاب قوچان و ہزار مسجد خراسان و جبال اندردلان و کوهستان قاف و کاف بهم میرسد با داست
و در سایر نقاط بهم نمیرسد ہمچنان بز کوهی گاو گوزن حیوان هر بر قوی ہیکلی است اغلب در دشت و شر و را تفاق می افتد
وانی و دمیر او ندارد مگر جنس ماده انها که شاخهای عجیب و بلند دارا میباشد بعلاوه مانوس میشود و ازین حیوان در جنگلهای مازندران
و جزایر مغرب و جنوب در بعضی نقاط روسیه بهم میرسد جای دیگر نیست خوک کا و حیوانیست پر قوت و دمی دار د بزرگ تر
از دم اسب بہنگام خوابیدن دم را فراش و بر پای خود می سازد و مانوس با ادمیزاد میشود و مدن باید اینگوه ای مرتع حل می نماید طاق یا تاق
از انحیوان جز کوہستان پامیر و بیابان آن در جای دیگر دیده نشده و گوشت هر یک از انحیوانات که ذکر شده حلال و طیب است درختی است که در
خرگوش حیوان مظلوم و قافیست و اغلب خاکی و برخی سفید و بعضی زرد رنگ میشود در شوره های انیحیوان در طاق زار ریگستان متولد میشد
و جنگلهای جنوب و در خانه و نقاط بادیه بیشتر دبع سکون دار ای اینیحیوان است و اغلب بشتر است افا قدومش مخالف گوشت او را
میخورند لکن بواسطه حیض شدن کراہیت او زیاد است و دو بچه یکم غدی آورد چشره با صلاح ترکی بر قراو یعنی از خرگوس
سبخیط مینامند در قلاع کوہستان نشو و نما میکند انات قالینو و پانگسه و کادم و چقند و و سیب زمینی است و دو بچہ یکساله هم می آورد
و گوشت آن در بعضی امراض مفیدی اند خوک در کوهستان و اخن زار و جنگل پر درخت فراوان و حیوان نکاسبی است و دمت
نصاری انها را حلال دانسته میخورند و بسیار بر اثر مت نموده تخمید لوند سالی یک بچه و بعضی اوقات در یک شکم دو بچہ می زاید
آنرا ہر کس دارا باشد هر دم بآذان شتر خواهد هست همه چیز او بقانون شرع مقدس نجس و نجس است بسیار مکار و خود افت زارع است
زرافه اصطلاح فارس شتر گاو پلنگ حیوان عجیب در جنگلهای هند و افریقا زیاد است حجره هفتم در بیان حال سباع است
شیر سلطان سباع و شجاع و غیور پر قوت است و اخلاص مخصوص با آدمهای تسلیم سلام دارد چنانچه کسی در گاه دو چار شیر شود اور
نجی بشیر خدا قسم ہر ہا بدا غرضدار نمیشود نشو و نمای اینیحیوان بلوند بزار و جنگلهای دو را از آدمیزاد است و اکنون بجز ا فریقا و ہندوستان
و بعضی نقاط روسیه و طبرستان ایران بهم میرسد و جای دیگر ندارد تاثیر پوست ان غیرت سنجاست دستهنور است و باید در محلی بپوشد
که اطراف آن آب جاری باشد والا مورچگان تلف میکنند و شکار شیر گاو جنگلی و حیوانات بزرگ است ببر در قوت و شجاعت عدل شیر
و بسیار مهیب که از سر تا کمر قوی و از کمر تا بپا ضعیف و ول آور و چشم معاقش مرغزار و جنگلهای جنوب و دهانست و استخوان انحیوان
سختی است که کلوله سرب بر آن نمیکند رد و اغلب استخوان بدن بر محرق نیست د علام شجاعت و تهور موثر و طبرستان از انیحیوان قاوس
پلنگ بدل ببر و دلیر تیز چنگ و پر جست و خیز و افت است گوسفند است چاپراک بلکہ در رہ افتاد و بستی گوسفند را گردن
شکسته و ضایع می نماید اما خون یکی را میخورد مقام اینحیوان اغلب کوهسار مرتفع پر شجر و قلال جیب جنگلها است واق سبحہ کان او گرگ
یوز بدل پلنگ در جنگلها و بیابانهای طاق زار بهم میرسد اما کم از ار است گرگ حیوان در ددلیر و شب گرد و شکر کیت ہر
چیز جلہ ببرد و افت هر نقص واو نیست حتی شتر و اسب میکند باین ترتیب که غفتاً بر او سوار شده از کوهانس می شگافد و هر قدر
میخوائد میخورد و با اوقات گرگ بہروت داخل گله گوسفند میشود تا صد گوسفند را مجروح و مقتول مسازد و خونش اگر دست
عرض


شماره ٤ دفتر شش صفحه ٣٧٨
عرض کرده می ماند تا سگ با چوپان او را از گله خارج نمایند و همزان بالاخ تا برسد هلاک میکنند و در بسیاری ایام برستان
آدمهای قوی هیکل را گرگان دریده خوروند بطوریکه نشان خون و استخوان آنها دیده نشده و اینحیوان بسیار موذی مخوف میکال
و خصلت است بر در میزند و گسفند انرا در شبانه روزی از آویزه و سنگ و مغاکش می قلال جبال و انقاره بدست آورده میکشند برد
و کثر تفصیل حیوانات اهلی و طیور و و حوش و سباع و بهایم و حشرات الارض با داهت که مؤلف بجز به موه د هیخواست مفصل بیان
نماید اما کثرت حوادث و تعدی حکام ظالم در غابت تضعیفان قوی مانع اجمال شده از حین فرصت و عدم دست بیش از ین محتصر
قناعت نمودم تجزیه هشتم دربیان لذایذ و ناگوار یهای دنیاست نخستین از لذایذ لذت عوالم زنده گاهی صا
معشوق رسیدن و دیدار محبوب دیدن که گفته اند دیدار یار غایب دانی چه ذوق دارد ابری که در بیابان بر تشنه ببارد
(٢) سلطنت حکومت اقتدار و ریاست است که هرکس دارا باشد سایر لذایذ را در جزو او خواهد دید (٣) ایا
بمطلب علمی که باعث ازدیاد فهم و فراست و بصیرت اطلاع یابد (۴) مكنت و دولت بسیار که همیشه عاید و حا شود و
برسد و خورینش او در زحمت و مشقت تحصیل نیاید و گفته اند دولت آنست که بی خون دل اید بکنار (۵) بمقصد که مطلوب ست
نایل آمدن (۶) بنجی قابل از ظالم و دفینه محرمان جستن مریضی که غیر را بدان راه نباشد (٧) در هنگام خستگی از ما د دید و باز
خوشش و فربه سوار شدن (٨) در شدت گرسنگی بطعام مرغوب رسیدن تناول کردن (٩) جماع با محبو می که تمایل
و پسندیده اندام (١٠) بعد از فراغ جماع فورا بپهلوی چپ خوابیدن و خوابجانب کوه کشتن (١١) بتک نامی مسابقین
و جمعی را بنحو و امید وار دیدن (١٢) عبادت پروردگار د اطمینان بعدم گناه کبیره و بحر خیزی که شفا صد عمده از آن
حاصلست سخت ترین مصایب عالم رخنه در دین نا موس رسید بخضی که چاره تلافی نتواند (٢) داغ جوانان
و اطفال شیرین زبان که رحلت کردن نهار ما در و پدر و برادر خیلی ناگوار میشود (٣) محتاج بودن جوانمردان بانشخاس
دون همت شکم میشم (۴) متهم شدن بمطلبی که خود انسان بد انمطلع نباشد (۵) خیانت و عداوت نشستن با اشخاصیکه
همه وقت در تحت حمایت و ظل عنایت کسی زندگانی و استراحت نمایند و بنان و لباس او پرورش یافته باشند اما
باولی نعمت خود در افتاده خیانت کنند یا عداوت ورزید برطرف مقابل بسیار ناگوار ست (۶) بر دارنده گاوی
که نادار میشود در دنیا چند مصیبت عظمی ست (٧) محبوبی که مطلوب دل باشد با تخیر مربوط شود (٨) محق
بودن بعرایض و مطلبی که دیگران تکذیب نمایند و حاکم شرع یا عرف باحقاق حق اقدام نمایند (٩) امانت ود یعی که
نزد کسی داشته باشد و او انکار ورزد (١٠) رفیق عزیز و دوست نمک خوار انسان که خاین بشود یا بعزیزت حیله مقدا
نماید و یا صدمه برسد مد شخص صادقی که بدون خیانت با او طرف باشد خیلی صعب است (١١) کار برای شخص دارا
باشد و از طرف دولت دست انکار را لعنه بغیری خصوص لنو بز و دستانش رجوع کنند و خودش را معزول سازند
بسیار شخص سخت میگذرد (١٢) نیکی نمودن و خیر خواهی کردن با اشخاص بزرگی یا هم تراز وی خود که قدر
نیکی و سعی خیر خواهی را نفهمد و هم تو آیانی تربیت نانیسی که در چارا شخاص نفهم بیوفا با بی حریت ست و یزین
انسان مشاق میشکو عذاب آلمتر میماند لذایذ و ناریمها و نارینان در حقیقت روح را صحت یا حبس عذاب الم
تجزية يسم در معالجات با کونی باطریق بدفع نوا هیچ دوائی بهتر و مفید تر از برگ درخت الوز زرد
که مثل چایی بنخوری یعنی دم کرده باقند یا نبات صرف نمایند ناشته روز روزی سه استکان عصر و صبح کفایت ست
دستور العمل


نسخه
دفتر دا
صفحه ۳۷
دستورالعمل معالجه مرض وبائی باستثنائی علاج اینمرض اسانتر از علاج جمیع مرضها است بشرط
انکه از وقت معالجه آن غفلت نکنند واگر غفلت کنند علاج آن مشکل تر از سایر امراض است اما در فصل باران
یا انکه پیش از یر و خل اینمرض به روز یا دو روز یا یکروز حتی سه چهار ساعت کاهی اوقات اسهال عارض میشر
در همان آن که اسهال عارض شد اگر چه یکدفعه باشد بی انکه لحظه درنگ کنند اسهال را ببندند والا بوبا
مبدل میشود عمده شرط معالجه اینست که گفته شد و بعد انچه لازم است اینست که در هوای وبائی با وجود
صحت مزاج ازین قبیل غذاها که شمرده میشود پرهیز کنند سبزی آلات خصوصاً پخته انها مثل کدو و شبت
و پیاز و تره و غیر اینها که پیشتر باید پرهیز کرد و ترشی آلات و میوه ها و شیره های ترشی دار و شیرینها
و غذای چرب ماهی شور و پنیر و ماست و دوغ و مانند انها و پیاز خام و نیز پرهیز باید کرد
از زیادتی عرق و شراب جماع و اما مسکه هوا و بائی باشد در باب غذا میانه روی باید کرد بطوریکه
نیشکم سیر بپوشد و نه گرسنه و بهتر این است که غذای خود را منحصر کنند بنان بیات و کباب و در باب
لباسش باید چندان بپوشند که بدن بعرق کردن هم باشد و از سرما محفوظ بماند بهتر اینست که روزی یکدفعه
بدن خود را در آب سرد یا نیمکرم بشویند و در حمام پیش تر از نیم ساعت نمانند که بسیار ضرر دارد و همچنان دواهای اسهال بوبا
آبها بائی که بسیار سرد باشد باید پرهیز کنند و آبهای بجا استاده مثل حوض منجلا ب های خانه نگذارند
و همیشه منزل و خانه را از کثافات و بوهای ناخوش پاک کنند و هیچوجه چیزهای کثیف و بد بو در خانه
نداشته باشند خصوصا اشیاء دباغی و لاشه و در مبرز با ا یک زنده بریزند و اگر اهک مثل که دود
کرده بدیوار و سقف خانه بمالند بسیار نافع است و نیز در هوای وبائی باید پرهیز کنند از خوردن دواه
مسهل مثل نمک فرنگی وسناء و مانند انها دوای بستن اسهال اینست که شش گندم تریاک خوب
و بیست و چهار گندم دار چین نرم کوفته را با آب نبات غلیظ بانقدری شیره خمیر کرده حبا نمایند
و درا وقت عارض شدن اسهال یکدانه بخورند و اگر اسهال کم باشد هر دو ساعت فاصله
یکی بخورند تا وقتی که بسته شود و در هر صبح و شام اگر یک فنجان عرق نعناع را کرم کرده
باشیرنی بخورند نافع است ولی بجهته اطفال هر گاه ده ساله باشد نیم حب بدهند واگر از ده دوای مدافع
سال کمتر ندر یع حب بدهند نسخه جهته دفع اسهال ملکه از قدیم باشد و علاج دیگر نداشته اسهال
باشد در فرنگستان بتجربه رسیده است که بقدر سه بطری شیشه آب جوش کرده را در بیست
و پنج مثقال که که تازه سوخته باشد بریزند در میان ظرفی که سرش پوشیده باشد و تا
سه ساعت نگاه بدارند بعد این آب کچ را در میان شیشه بکنند که سرانهم شیشه باشد و نگاه
دارند بقدری که می ماند صاف میشود از صاف شده آن روزی یک و دوستکان کچک
بخورند بسیار نافع است نسخه جات استخاضه که بتجربه رسیده اگر استخاضه شبیه زکه دوای مدافع
خون بند نیاید کهربا یکمثقال کل ارمنی یکمثقال طباشیر قلمی یکمثقال بگیرند نرم بکوبند استخاضه
و در میان عرق بید بریزند در میان شیشه بزنند شب را ایاس بگذارند تا سه روز
هر صبح


نسخه ۴
دوائیش
صفحه ۳۸۰

ایضاً جبهۀ استخاضه
دفع ابله فرنگی
دوای سرفه
رفع سرفه
رفع سرفه
برص
جگد
دوای درد چشم
دوای درد چشم
بجهت اولاد
بجهت فربهی

هر صبح یک پیاله بخورند بسیار نافع است ایضاً جهة استخاضه که اگر خون بیاید صدف را بکوبند بقدر یکمثقال
از پارچه زرد کنند که خیلی نرم باشد در صبح بقدر یکقاشق چای خوری بخورند نافع است دفع ابله فرنگی
که جرب سوداوی و آتشی است گوگرد فارسی یک استار با یکمن شیرگاو داخل کنند و انار را آب
بیایند و ماست را در شیشه بیندازند که حاصل کند آن مسکه را بر جراحات و سایر اعضا بمالند و دوغ را در چکه اندازند
و چکیدۀ او را صبح بخورند باینقرار که روز اول یک استیکان و روز دوم دو استیکان بهمین طور علاوه
کرده بروند علف هزار بندان را نیز چنانچه در سایه خشک کنند و بسایند و داخل ماست گاو کنند و بمالند
بر اعضا و جراحات امراض جرب و ابله فرنگی را دفع و رفع میکند دوای رفع سرفه تروفا دو مثقال
در آب جوش مثل چای دم کرده و بعد با نبات کم شیرین کنند و بخورند اگر از باد سرد باشد یقیناً خوب میشود
نوع دیگر که سرفه باشد و خون از سینه بیاید کوکنار پنج استار گل بنفشه هشت مثقال قند روسی نیم من
کوکنار را بکوبند با بنفشه دو روز در میان آب بماند بعد از آن خوب بجوشانند و صاف کنند با قند قوام بیاورند
صبح و عصر بدو سه قاشق چای خوری میل نمایند نافع و مجرب است نوع دیگر سرفه خشک دو مثقال
نبات سفید دو مثقال باقلای مقشر دو مثقال مویز منقی دو مثقال تخم خشخاش سفید دو مثقال بیدانه دو مثقال
پوست خشخاش دو مثقال گل ارمنی دو مثقال تریاک سه مثقال همه اجزاء مزبور را نرم کوبته باللعاب بیدانه حب
روزی دو سه حب در دهان انداخته نگاه دارند تا آب شود جهته پیچوا بی مرزنجوش دو مثقال تخم کاهو دو
کوکنار دو مثقال بکوبند و بجوشانند صاف کنند و آب انرا در هشت مثقال روغن بنفشه بجوشانند تا بروغن
آید از رستنگاه مو تا مغز سر بمالند نافع است دوای درد سر آب گشنیز را سرد با آب کوکنار
جوشانیده مخلوط کرده بسر که داخل کنند و شقیقه بمالند نسخه جات دوای چشم دوای چشم
اطفال کوچک زردچوبه نبات سفید زاج تریاک از هر کدام مساوی بسایند و در چشم بچه بمالند
دوائی که برای ازدیاد نور چشم و در رفع جمیع امراض چشم لازم و مجرب است و باسلقان کبیر مینامند
سندرش یک مثقال شب یمانی یک مثقال مغز چشمی یکمثقال دار فلفل کباب کرده یکمثقال فلفل سفید یکمثقال
کف یک مثقال کف دریای بی استخوان یکمثقال مغز خار دلی یکمثقال پوست هلیله زرد یکمثقال اقلیمیای طلا یکمثقال
اقلیمیای نقره یکمثقال سرمه صفهانی دو مثقال مرّ مکی یکمثقال افیون دو مثقال روح پرورده چهار مثقال
سنگ سرمه سه مثقال کوفته و نرم بیخته ساییده با میل پاشیده در چشم کشند باسلقان صغیر
سندرش یکمثقال دارفلفل یکمثقال هلیله زرد یکمثقال فلفل سفید یکمثقال زبد سوخته یکمثقال کف یکمثقال
سنگ سرمه چهار مثقال روح پرورده چهار مثقال کوفته و ساییده و بیخته پیش از صرف غذا با گل
دست در چشم کشند نسخه جهته اولاد هر گاه زنی حامله نشود بعد از رفع عادت در حمام مغز قلم
شتر را با پنبه آمیخته بزن بردارد و با شوهر نزدیکی کند اولاد خواهد کرد انشاالله و اثر مجربات است
نسخه که فربهی آرد مروارید ناسفته دو سرند نخود قادزهر روزی پنج نخود طباشیر پنج نخود بزرده
همه را کوبیده حل سازند و با عرق بیدمشک حب نخودی نموده در سه روز بخورند هر گاه در فصل

بهار


نسخه‌ها
دفتر دانش
صفحه ۳۸۱

نسخه صرف نمایند خیلی بهتر است اما بعد از صرف ترشی نخورند غیر از چلو و شربت قند اکل و شرب بخشند نسخه حب نشاط
صمغ عربی پنج مثقال کتیرا پنج مثقال نشاسته پنج مثقال رب السوس هفت مثقال تریاک پنج مثقال زعفران عناب
پنج مثقال یاقوت رمانی یک مثقال مروارید ناسفته یک مثقال کهربای شمعی یک مثقال این دواها را نرم کوبیده و پخته
احجار مزبور را روی سنگ سماق ساییده مخلوط کنند و بلعاب بیدانه بقد رماش حب سازند صبح یا عصر یکی بخورند مجرب
آورد و ترنه نسخه ماء الحیوة که مقوی دل و روح و بدنست خصوص برای مشایخ و اشخاصی که من سنگتر باشند دستگاه باشد
بهمن غریز زردگ خولنجان جوشیده دو من با آب خوانسار دو صد و دمن دو وس سب کوبیده دو من به کوبیده
دون انجیر کهن تخم زردک گل سرخ گل زوفا بهار نارنج بادیان سبز بادیان رومی زیره شام از هرکدام ده سیر
حل و مهلک و دارچین از هرکدام پنج سیر کوفته و پخته اول قند و فواکه مذکور فوق را بخورانند با آب باش پرنیا
و سرش را ببندند و پس از پنج روز بخلاب بندند و دارباهای ریزند و لحظه زیادی بزنند تا خوب بهم آمیخته و ممزوج گردد پس
ازان باز سرخم را محکم ببندند و بعد از شصت روز بخلاب بند با پنجه و طبع واثق جوهر انرا بکشند مقدار مصرف آن ۲۲سال
الی شت نزده مثقال است بدل آن عرق صندل ابیض است که با قند آمیخته شود بها شامه نسخه امراض سوداوی و خفقانا
که باعث وسوسه خاطر و اضطراب حالت است و مسار آن موجب زحمت میشود اکسیر است مخصوص مجرب صندل سفید
شانزده مثقال عود قماری هشت مثقال بادرنجبویه شانزده مثقال ورق گل سرخ شانزده مثقال گاوزبان کتان
شانزده مثقال سیب به غوره کرده لیمن غریز سارنج هشت مثقال همه را جوشانیده و صاف کرد. یکشیراز
شکر که متجاوز از ده استار نباشد و نیم من نبات سفید بقوام آورند و مثل سکنجین بصرفت مثقالی انرا با عرق بیدمشک
میل فرمایند و کله مزاج این شربت در حد اعتدال است صبح روز صرف شربت با ید یکپیاله با دو پیاله عرق شاتره بخورند
واگر سردی غالب باشد بر کسی اول صبح یکپیاله گاوزبان با دو پیاله چای بخورند نسخه دفع کیک هرگاه پودنه را ناروا
بچوب با دلم تلخ بمالند و درگوشه خانه بگذارند انچوکیک در آن خانه باشد بحل چوب جمع میشود نسخه مجرب درد
گلوی دیفتری در ابتدا که هنگام اول است بسیار مجرب است اسفید کتیرا بعدانه گل خبازی نبات تخم کدو
باوزن هم سفوف ساخته مقدر را بامریض بخورانند واگر تخم بادرنجبویه را بجوشانند و بمریض بخورانند بسیار نافع ا
ومجرب تا ضاف واگر بدوم هنگام رسیده باشد تیغ زدن بیا فوج که جلو سر باشد بسیار مفید است و در خناق الفطابا
که شبهای مرض میشود روغن بادام تازه مؤثر است که بخورند ورم غدده حلقوم و بزاق را چاره روغن خاکستری است
وکرم داشتن وعصاره بلادن استعمال نمودن است جهت ضیق النفس مشایخ دوای بی با فایده نسخه امقلی اپیکا
نیم مثقال انتیمون ساده یک گندم آب جوش یک استیکان اینهارا ته قس کرده درگر پنج ساعت یک غنمت
بخورند هرگاه خوراک دوم کافی شد لازم بنالت بقدرفه این دوا ابگیر است در این عصر که ۱۳۳۴ اس اطبیای
فرنگ و فرنگی مآبان تکارسم عنکبوت در تبها را نموده اند و دلیل شان این است که ما بچشم خود مشاهده نکرده ایم
و زهری استنباط نشده تا بتجربه بستی رسیده و مکرر دیدیم و امتحان نموده ایم که انچه پیشنیان نوشته اند صحیح است بهترین
تریاقات زهرای سم عنکبوت رتیلا اولا اما نیاک است شرباً و طلااً از پنج قطره الی ده قطره در شربت و دیگر زرو
واگریات نشد ضمادابک و نشادر بر موضع گزیده شده ببندند و هرگاه اسهال شد دو وا فایده میبخشد استعمال
مقعی ۱


دفتریش
نسخه ٤ صفحه ۳۸
معنی نماید بعبدم مجدداً تریاق را بخورند و بهترین تریاقات تریاق عنکبوت است و آن این است سرعنکبوت را مخطر
تجربه دهم بیان ادعیه مجربه است هتمه این جمال بکمال حضرت خاتم الانبیاء ص هرگاه کسی نیا
صد مرتبه بخواند با وضو و طهارت و بخواب رود جمال آنحضرت را ببیند بسم الله الرحمن الرحیم اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ
وَ اٰلِهِ مُخْتَلَفَ الْمَلَوَانَ وَ تَعَاقَبَا الْعَصْرَانِ وَ كَرَّ الْجَدِيْدَانِ وَ اسْتَقْبَلَ الْفَرْقَدَانِ وَ بَلِّغْ رُوْحَهُ مِنَّا التَّحِيَّةَ
وَ السَّلَامِ این کلمات را اگر نویسند و بر زنی یا درختی آویزند زن حامله و درخت با ثمر گردد بلاشک عَلَى عَلَى عَلَى عَلَى
عَلَى عَلَى عَلَى عَلَى له له له له له له له له ه ه ه ه ه ه ه ه هو هو هو هو هو هو هو لَا إِلٰهَ
إِلَّا اللّٰهُ مُحَمَّدٌ رَّسُوْلُ اللّٰهِ عَلِيٌّ وَلِيُّ اللّٰهِ وَ صَلَّى اللّٰهُ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَ اٰلِهِ ایضاً هرگاه زنی روز پنجشنبه روزه بگیرد و
این طلسم را شب در وقت جماع با خود دارد البته آبستن گردد انشاء الله ت م م م م ط ه ع ا علی علی علی علی علی
علی علی له له له اه اه اه اه اه اه اه اه اه اه له له له مامولعولعوهولعوفسو و ایضاً این طلسم را اگر بنویسند
و همراه خود در همراه زن نمایند هنگام جماع انشاء الله آن زن حامله گردد و طلسم اینست قدوس قدوس رَبُّ الْعَالَمِيْنَ
و طلسم اینست اَللّٰهُمَّ هَيَّأْ شَرَاهِيًّا فَلْيُوْلَدْ فَأَصِلْ اَللّٰهُمَّ الْمَلِكَ الْقُدُّوْسَ قُدُّوْسٌ قُدُّوْسٌ قُدُّوْسٌ ه ه ه
ه ه ه ه ه ه ایضاً مرويست که ایندعا را بنویسد در کاغذ و بشویند مرد و زن در وقت جماع آن آبرا
بیاشامند و ایضاً بنویسند و با خود دارند و بعد از طهارت از حدث و خبث و جماع کنند بشرط آنکه در محاق شهر و اوقات مکروه
نباشد خداوند اولاد بایشان کرامت فرماید انشاء الله و دعا اینست فَلَمَّا تَغَشَّاهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيْفًا فَمَرَّتْ بِهِ فَلَمَّا
أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللّٰهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ آتَيْتَنَا صَالِحًا لَّنَكُوْنَنَّ مِنَ الشَّاكِرِيْنَ برای عسر الولاده از فرمایش شیخ بهاءالدین
عاملی علیه الرحمه است که اینکلمات را کاغذی نویسند و در ران چپ زن حامله بندند مجرب است و بعضی تعبیه میشود انشا الله
منهاجا حوم حُوَّ اِيْن زن حامله بزَأ خواه نزَا و پس از تولد نوشته را باز کنند برای دفع رعاف
هرگاه با قلم تازه تراشیده بی مرکب در پیشانه شخص خون دماغ شده نقش کنند این کلمات را مَا إِن كَيْفِيًّا دُ دُخَاؤٌ دَائِفٌ
فوراً خون می ایستد دعای زهر کش که بتجربه رسیده و زهر هر گزنده را از رگ و پوست بر میکرداند این هفت بند آیه است که باید
هفت مرتبه خوانده و بدمد و شوا و از مجربات است و در ابتدای هر بند باید بسم الله الرحمن الرحیم گفته شود (بند اوّل) جَلْبَانِ جُعِلَ بِمَرْيَانِ
كَفْتَرِى كَرْكِي مُرْهُوِبَانِ يَا مَكْرَى كوف بج (بند دویم) بِسْمِ اللّٰهِ الشَّافِي بِسْمِ اللّٰهِ الْكَافِي بِسْمِ اللّٰهِ الْمُعَافِي بِسْمِ اللّٰهِ الَّذِيْ لَا يَضُرُّ
مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيْعُ الْعَلِيْمُ بِسْمِ اللّٰهِ ذِي الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ وَالْقُدْرَةِ وَالْكَلَامِ
ای زهر باد اگر سبیعی هستی و اگر بصریستی اگر فرمان بردار خدا و خدای را و دادی بیرون شو از مهره عمودت داری و ریشه از اعضاء و دو اندام این مریم
بحق قُدْرَتِهِ مَرْسَسْتَى اِسْمَعِي مِسْتَى زهر دارو و وضعف برایم و فرمان محمد مصطفی زهر یکجا نه رود و خود را بنها کوف پخ (بند سیّم) اَلْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلٰى أَفْوَاهِهِمْ
وَتُكَلِّمُنَا أَيْدِيْهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوْا يَكْسِبُوْنَ كوف پخ (بند چهارم) گيا گيا بنام خدا پروردگارا سمیع و درو سلیمان نبی سرور مارا و مردم بدم دا
کچکری نام خدادا ایستر بجام علی حیدر دیم دو باد و مرغ و تم تا حکیم نام جا پر زهر یکجای برو باد خود را بنجا کوف پخ (بند پنجم) لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ
آسایش مُحَمَّدٌ رَّسُوْلُ اللّٰهِ بخشایش عَلِيٌّ وَلِيُّ اللّٰهِ گشایش بحکم خدا بحکم رسول خدا بحکم شیر حال میّا آهی زهر باد زهر خود را بکشا بکشا بکشا کوف بج
(بند ششم) بِكِجَايَائِي بِيُوْسِيَّةٍ بِيَايَانِي وَوَأَرْسَلَ بَانَ كَرْكِ لَمَرْهُوِی جيه بند ی الو بند ی ای عقرب یا دند شب گرا در طبع و حیاه کوتہ یکجای نهوه
کہ کار بر من برکه دا غم زهر تراوز بر خون تها از سینه هشت یا شش رگ و چهارصد و چهل و چهار پارچہ استخوان این بند هه از بهر بکشای زهر باد خود را بخیا
کوف پخ (بند هفتم) اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَ اٰلِ مُحَمَّدٍ کوف پخ شربت طلسم بندق مرقوع که حوض مشکل است
تجربه یازدهم

حواشی:
جهت دفع غش و خفقان و جنون و ام الصبیان
جهت حامله شدن و ثمر یافتن
جهت آسانی وضع حمل
جهت دفع رعاف
بند های هفتگانه زهر گزندگان


سراج الاخبار
دفتر ششم
صفحه ۱۸

تجربه یازدهم
در خصوص اشیای نامی عالم که بزرگتر علمیه بلندترین نردبانهای
عالم نردبانیست که عیسیان برای بالا رفتن بقله کوه نامی در سان ساخت اندچون کوه مزبور بعقیده ایشان جبل مقدس است که تکیه
واضع قانون و متبع احکام و قواعد شریعه انسان در آنجا مسکن و تعیین بهشت و پنهان پندارند که هرکس بر قله ان کوه صعود کند در دروازه
اسمان برسد زیرا ارتفاع اینکوه هزار متر تخمد و ده متر است و نردبان مزبور دارای شش هزار پله میباشد غنی ترین توانگران
عالم مترجون رکفلر امریکائیست که سروتش بهزار ملیون ریال یعنی دوبیست ملیون لیره میرسد بزرگترین درختان عالم
بنا بتصدیق عمومی سیاحان اشجار پشه کالیفورنیا از بلاد غربی امریکا بشمار می آید که طول بعضی از آنان بصد متر متجاوز است تا این
اوقات تحقیق نرسیده که در ولایت او کسا لا از توابع مکسیکو درختی است که صد وسی دشت متر طول دارد اما در مده ان در ۴۶متر
میباشد و اند رخت شوره گز است که ببربی دائل هم می نامند و سی نفر آدم بغل کشاده نیز اند برا وا حاطه کنند عمر این درخت
متجاوز از ششصد سال گفته میشود بزرگترین منزلهای المردوپ یکی از محلات لندن منزلی بناشد که دارای شش هزار
اطاق است و پنجاه ملیون فرانک خرج بنای آن را داده مهیب ترین بیاین عالم کشتی جنگیست که دولت ژاپون بکارخانۀ
(باد وانفریس) در اداره شرکت دیگر و برادران میکسیم ساخته طول این هزار و پانصد طونبلات است قوت آن معادل
۲۴۰۴۴ اسب می باشد و در طول ۱۲۲ متر و ۲۹ سانتیمتر است و عرضش ۲۲ متر و ۷ اساسنتیمتر است در
ان کشتی قبو فلزی تعبیه شده که توپهای بزرگی در بروج آن میگذارند و ضخامت هر برج آن ۴۵ سانتیمتر است و در هـ
دیکه (پیل فعل ) و سه دستگاه ماشین بخار از لوازم سفینه مذکوره دارای ۵ عراده توپ بزرگ و کوچک
ممتاز است و بواسطه ان کشتی قوای بحریه ژاپون یکدرجه ترار ترقی کرده بزرگترین حماههای عالم مامر شرینه
اطریش است که ۵۷۸ قدم عرض و ۱۶۱۵ قدم عمق و محل گنجایش هزار و پانصد نفر دارد دارا ترین سودایان
عالم ورث روهشید یهودی سمرقند که پول انها معادل پنج هزار لیره است وسیع ترین جنگلهای عالم جنگلهای
اوسط افریقاست که عرض آن از شمال بجنوب ۸۰۰ کیلو متر وطول ان تاکنون معین نشده است و یکد یه جنگلها
سیریا است که در طول ۵۰۰۰ کیلومتر و در عرض دو هزار و هشتصد کیلومتر ممتد شده اما بزرگترین جنگلهای امریکای
جنوبی جنگلیست که در وادی نهر (الامازون) ممتدست و طول ان ۳۳۰۰ کیلومتر و عرضش دو هزار کیلو متر
میباشد و پس از اینها جنگلیست در امریکای شمالی که طولش ۱۷۵۰ کیلومتر و عرضش هزار و ششصد کیلومتر است
جسیم ترین پلهاے عالم پل ثمرت انتها ی در روی نهر واحد که بهم چشمه دارد و بنایش از سنگ است در کشتیها
بادی از زیر قس عبور می نماید قبل از دو هزار و پانصد سال ساخته شده در معادن استرالیا الماسی در ۱۳۲۲ یا
که یازده سانتیمتر ارتفاع و ۶۴ سانتیمتر قطر در ۴۷ غرام ثقلت دارند قدیم ترین بناهای عالم گنبد
هرمان مصر است که از حضرت امیرالمومنین علی علیه السلام پرسیدند بنای گنبد هرمان از چه عهد است در جواب فرمودند
بنٰی الهرمان النّسر الطائر فے السرطان و شرح آن بنا مفصل است کتاب المدرک و مجرمان خواهد شد
عجیب ترین مجسمه های عالم مجریاست دو کوری در کوه بامیان راه کابل است که شرح آن در نسخه قبلها بالغرم بیان شده
و از کل سنگ که ابدا سنگ با الصنونه نیست به ان ارتفاع اینمهرت صد و یا به آن دست مانده اگر چه حوالم او را تحر شایه
ملصال می نامند و بعضی ثبت بامیان میگویند لکن مؤلف تحقیق میآرده که آن ہیکل در رمان قدیم الایام بضع الله پرستی تقرید ادید
و بقینه آن دو مجسمه توام شبیه ہیکل حضرت حوّا و آدم علیهما السّلام است چنانچه تصویر آنها در اذهان نشست میرسم اند ۱
نردبانها
ثروتمند
عظیم
بزرگترین
تخمیناً جسیم ترین بادوان فریس
سرعت ان بیست و دو نیم
رو در سس ۲ میلا است.
بحریه
سودا گانست
جنگلهای وسیع
مسلهای
عظیم ترین
الماسهای جسیم
بناهای قدیم
مجسمه عجیب
گل سنگ
خاک سفت میشورا
گویند


دفترش
صفحه ۳۸

آسیا
تجربه دوازدهم در خصوص محصول گندم و جو در تمام روی زمین که بعرض سال ۱۹۰۳ موافق تخمین دانا یان تعیین کرده‌اند
و مهندسان با هوش و تجربه آسیا ژاپون سه ملیون و پانصد هزار اردب گندم آسیای روس
نه ملیون اردب گندم و سه ملیون جو (ایران و افغانستان) پنج ملیون اردب گندم و دو ملیون اردب جو
(هند) ۳۳ ملیون اردب گندم و نه ملیون اردب جو (آسیای عثمانی) ده ملیون و سیصد هزار اردب گندم

اروپا
و سه ملیون اردب جو (جزیره قبرس) ۴۵ هزار اردب گندم و یکصد هزار اردب جو (رومانیا و صربستان)
۷۰ ملیون و ۷۵۰ هزار اردب گندم و ۲۵ ملیون اردب جو (فرانسه) ۴۵ ملیون و ششصد هزار اردب
گندم و ۱۸ ملیون اردب جو (اسپانیا) نوزده ملیون اردب گندم و شش ملیون اردب جو (انگلستان)
ده ملیون اردب گندم و دو ملیون اردب جو (مجارستان) هفت ملیون اردب گندم و یکملیون و صد هزار
اردب جو (نمسه) ۲۶ ملیون و ششصد هزار اردب گندم هفت ملیون اردب جو (آلمان) ۲۹
ملیون اردب گندم و ده ملیون اردب جو (ایتالیا) ۲۱ ملیون اردب گندم و شش ملیون اردب جو
(رومانیا) ده ملیون اردب گندم و سه ملیون اردب جو (بلغارستان) هفت و نیم ملیون اردب گندم
و دو ملیون اردب جو (اروپای متصرفی عثمانی) شش ملیون اردب گندم و دو ملیون و پنجاه هزار اردب جو
(بلژیک) دو ملیون و دویست و پنجاه هزار اردب گندم و سیصد هزار اردب جو (صربستان) و بکذا
(سوید و نروژ) یکملیون اردب جو و گندم که بطور مثال (پورتگال)م :اندازه انها (سویسرا) نیز بقدر رقم
(هلاند) بشرح مذکور (دانمارک) معادل مزبور (یونان) یکملیون و یکصد و ده هزار اردب گندم
و بیست و دو هزار اردب جو

افریقا
افریقا (الجزایرا) ۳ ملیون و سیصد هزار اردب گندم و دو ملیون
اردب جو (تونس) یکملیون و پانصد هزار اردب گندم و چهارصد هزار اردب جو (خطه مصر) ۲
ملیون و دویست و سی هزار اردب گندم و سیصد هزار اردب جو (کاپ ازژترانسوال) مثاله از جو

استرالیا
و گندم یکملیون اردب استرالیا (ویکتوریا) ۳ ملیون و سیصد هزار اردب گندم و چهارصد هزار
اردب جو (زیلاند جدید) یکملیون و دویست هزار اردب گندم و سی هزار جو (تاسمانیا) و بیست هزار گندم
و سی هزار جو (کوئینسلاند) دویست و بیست هزار گندم و جو باندازه فوق (مقاطعات جدیده جنوبیه)
سه ملیون گندم و پانصد هزار اردب جو (استرالیای غربی) صد و چهل و سه هزار گندم و ۱۵ هزار جو

امریکا
امریکا (ولایات متحده) صدملیون و هفتصد و چهل هزار اردب گندم و ۲۳ ملیون جو (کاناوا)
نه ملیون گندم و سه ملیون جو (شیلی) یکملیون و پانصد هزار اردب گندم و چهارصد هزار اردب جو
(جمهوری ارژانتین) ۱۳ ملیون و سیصد هزار اردب گندم و درهم ملیون اردب جو (مکسیکو) سه
ملیون گندم و چهارصد هزار اردب جو (ارجوای) و بکذا که مجموع غله عایدی صفحه عالم در سنه مذکوره فوق
چهارصد و نه ملیون و هشتصد و ۱۳ هزار اردب گندم و ۱۴۳ ملیون و ۵۹۷ اردب جو بحساب آمده
اردب از مکایلی مصری و معادل خروار تبریز و قنطار با کنتال فرانسه است یک اردب ۴ ۲ صاع و صاع
دو کیله و کیله دو قدح و مقدار پذی دست مرد معتدل است در وقتی که هر دو کف خود را پر کند و انرا فارسی خو

و یعنی


نسخه دفترش صفحه ۳۱۵
و بعضی حشمت و کلابی طالب می باشند که پیاله بخوراک اسپ خود دارند دیگر واقعه اعم قواعد اول در فن
عکاسی است اولاً باید عکاس میزان دوربین را خوب بداند و صورت طرف مقابل را باندازه میزان دانسته
باشد که مژگان طرف مقابل بخوبی دیده شود ثانیاً دهن دوربین رو برو در محلی باشد که از روشنی پر تو آفتاب
محفوظ و رخسار مقابل نمایان بسبطح طبیعی باشد ثالثاً مواظب شود که هنگام برداشتن با ن دوربین مادامیکه میزان
حرکتی بطرف مقابل نباشد را بغایت هوار روشن دست با روزنه کوچک تر دیده بان عکس بردارد و هر اندازه
سایه و تاریکی با بر زیاد شود روزنه را بزرگتر دیده بان را میزان قرار دهد و هنگام دیدن از دوربین باید سیاهی
روی سر اندازند که خارج دوربین را بخوبی مشاهده نماید خامساً وقت گذاشتن شاسی و بالا کشیدن جلوی شیشه
متوجه باشد که پایه دستگاه از پائین ببالا حرکت نماید که میزان بهم نخورد و پس از گرفتن عکس که بقدر شماره از یک
الی چهار باید دان دوربین را باز و نگاه بسته پنجره شاسی را فرو برده و شاسی را بر شیشه با جایکه میگی سنجیده بتاریکی خانه
رسانند انجا باید روشنائی آفتاب یا چراغ دیگر نباشد مگر لادیای فانوسی که شیشه گلی یا قرمز یا زرد تیره دارا باشد
و هیچ روزن دیگر در او دیده نشود یا اگر بر وز اتفاق افتد در جلو سوراخی که از آن نوع شیشه دارا و بطرف افتاب شد
کویت چینی یا غیره بآب دوای مخصوص حاضر نموده شیشه را از شاسی بر آورده یکدفعه به وا فرو برد با آب دوا را تماماً آشیان حاضر کرده
یکدفعه در پیمانه کویټ دی شیشه بریزند بطوریکه جابجای شیشه را احاطه نماید اما دوای ظهور شیشه انواع و اقسام شق اول سر کنشی کمنبات حسن سبج
۱۰۰ گرام هیدروکنیین ۱۵ گرام جو بر میور ۱ گرام بر مکیور ۲ گرام آب صاف نقصد گرام که صاف کرده و آب بین در شیشه باشد و ایز انرا از ما کنید نیمه جرد
بعد ده گرام بوشاکوانات با پانصد گرام آب صاف امیخته بشیشه دیگر نمایند که نمره دوم محسوب میشود و وقت بکار بردن ثانیے
خانه یک پیمانه از این و دو مساوی آب صاف تازه بکویت بریزند انوقت شیشه را غوطه دهند عکس ظاهر میشود و پس از ظهور بشکه بیت یک پیمانه از آن
حرکت دهند که سیاهی لباس و بدن و موی محاسن تماماً سفید بنظر آید و سفیدی مسطح صورت و غیره کلا سیاه معلوم شود بعد از آن شیشه را ششته
نشده در آبهای سولیفید و سود اندازند تا پشت شیشه خوب سیاه شود بعد از آن بر شته بشویند و در محل بیکرده و غبار بجوارند تا خشک شود قسم دوم
دوای ظهور شیشه عکس که بتبات انشی مؤثر وقویست ۳۰ دره دوای استعمال یک پیمانه از ظرف ثانی و سه مساء از انظرف نخستین بکویټ بیز شیشه را گرام سرفتیم
دز او اندازند قسم سوم دوای دو ظهور برای ظاهر کردن عکس هیدروکنین ۳ و نیم گرام میتول ۲ و نیم گرام جولا کش ۱ گرام سر فنیتی کمنبات جرام
آب صاف نقصد گرام تماما در شیشه محفوظ و عام باشد هنگام استعمال یک پیمانه از این دوا و دو پیمانه آب تازه بکنی بطور شیشه بدست رساند دوا پس از
از ظاهر شدن شیشه فاسد میشود اما این دوا که با قطره آخر بکار بر نیست پس از خشک شدن شیشه کاغذ ژلاتین باندازه آن در حبیب حبر پور میور
شیشه جانبی که دوازده هست میان قید بگذارند در سایه و اگر زود بخواهند در آفتاب و امیکه رنگ بگیرد انوقت قور آگاه را ا ربع جرام
در آورده بد و آثبوت اندازند دوای ثبوت اینست ۳۰ های ثبوت کاغذ که ساخته باشد یک گرام و نیم و آب پنجا گرام بمدلهم جبر بمدلهم
آمیخته در شیشه نگاه دارند حاضر است برای ثبوت کاغذ طریقه حل نمودن طلا برای این کار طلا در بین ظرف چینی در آتش بگذارید بر گرام
با جوهر نمک ریخته جوهر شوره را مندرجا بر ویغز ایند و در آخر چنانچه بخواهند دو این رنگ به دارن نمک ابی بر او بریزید بخوشانند چنانچه براه برام شوره
بر دشت نگاه دارند قواعد دوم محلول دیش طلبی است که چهار مثقال و شته از آن باید کوزه آب می سید ریخته و سرش را به بندند و درده رینج گرام آب
النحور گل محکمی که از خاکستر و نمک موی سرآدمی سرشته باشد بمالند بعد بیان آتش سرگین گاو بگذارند و اطرافش آزیل بابای سیندسی یا دراست
بگذار و آرد بردارند و آن نیز بره در روایت سید کلول و گرز زبرد و ده ها است باید د د د د امل را تجدید نامند تمت قبه الاوان
۱۴۳۳ هـ
حرره علی بن حسین


نسخه پنجم پرسش و پاسخ از کتاب سراج
بسم الله الرحمن الرحیم
نام یزدان مایه هستی جان وموجودات جهان دپرستش حضرتش باعث آسایش خیال بالتیام چون پرستش ذات اقدسش بصفات بی نهایتش
پاسخ در دفتروهم وقیاس را مصنف منزه پیش ناسخ  مسکین درش تمام عالم  زان بنده و پیش هزار آدم
فرمانده و خالق خلایق  زینت ده گلشن حدائق  سرمایه عشق جا ودانی  بخشنده ظاهر و نهانی
سلطان وحید ملک کثرت  بانی بهشت و فتح ونصرت  هر در که او جهان طبی  مجنون رخش هزار لیلی
از جنسه ممکنات برتر  حیران شده پیش ملک اکبر  پاینده بکشور سعادت  کاغذ خور اوست نام وختم
زان پس بحبیب بیثالش  پیغمبر عزت و جلالش  فخر عرب آن نبی اعظم  شمس ازلی رسول اکرم
موجود جهان زبذل جودش  ایجاد دو عالم از وجودش  اصحاب جناب او محشر  امید نجات خلق یک سر
ابن عم اوست شاه مردان  آن دست خدا چراغ ایمان  حیدر که فلک برآستانش  بوسد قدم غلازمانش
دریای کرم علی اعلا  آن صاحب رتبہ معلی  کز تیغ دو سر بکشور دین  افزود جلال وشروتمکین
ہم زوجہ او بتول عذرا  صدیقہ نورپاک زہرا  بانسل ونتاج و خویش پیوند  تا یازده از انجناب فرزند
باد ابتمام شان تحیّات  سال ومہ وروز وحملہ اوقات  امید دگر مکن ریاضی  در فرصت حال و نفس ماضی
از مردم پست و نیک فطرت  جز حبّ علی و آل و عترت  چیز دگری تو را نباید  اخلاص بغیرشان نشاید
چون از دم مسیح آفرینش  تاروز ابد زراہ بینش  در عرش ندارد خطبش  حق است و چهارده و پیش
صلوات براین چهارده نور  کز رتبہ با یزدند محشور  غرض از نگارش سیرگشت وگذار مؤلف بایّام شباب در
ایاب و ذهاب اسفار ممالک داخله وخارجه وطرف بحث و گفتگوشدن در ۱۴ مورد با رؤسا و تجار رجال مفرد دولت بین


نسخه ۵ پرسش پاسخ صفحه ۳۸۱
حرمند خارجه است که پیش بند آن در پشتحط مواقف مورد است (سؤال) امروز ہنگام نامبرده که در ہرات فصل بھار تھا
ساختمان ملکی موافق فصل تفریح آمده بود و چند نفری ہند و نیز براه داشت با دار مزاج شربت اجاجی (جواب) پنت اجا
(س) با دار مارا اجازه ہست که در این بوستان طرہ بیکی بچینیم و دو قطعی بکنیم (ج) بی پناه اكرم الضيف ولو
كان كافراً اجازه در آسايش راحت خود دارید حتى اگر بطبخ و نان دست مسلمان راضی ہستید چھ نوع خوراکی کہ طبعم
از برای شما بگویم آماده سازند (ہندوی) نها دار ما رامان مسلمان بکار می آید ھرگاه جانبی کا از اندیہ مانوش بیجانب
بیکشید خوش باشد (مؤلف) بسیار عجب دارم که شما بت جہنود از مسبلین پر ہیز می نمائید و ما شمارا پاک بدانیم یعنی چه زیرا
که این مطلب خلاف فطرت و خارج از قانون سفاہیست (ہندوی) با دار صاحب ھرگاه طبع ما را نخبر میداید مشروبات خونم بلاذار
ما از گیاه روئیدنی و با خواص است پیمانه بدست خود بنوشید که سرگرم شده و خوشوقت باشید (مؤلف) خیر چناچہ
اصطلاحی است
مطلق خوردن بقانون شریعت مطهره اسلام نجس است مشروبات انغام ہم مان حکم رادارد علاوه بر آن موافق حدیث شریف که چشم
در نافار سمانا قده
و کر آتائی خوذ میگویند
اکرم میفرماید کل مسکر حرام حکم سلام باک و ہجرش شربت ما یر مسکرات را حرام میداند و نخواهیم خورد حال بگو سمنیم
بنگ چطور مستی می آرد و چگونه مستی می آورد و برگت چه میخورند (ہندوی) بادار جان بنگ علفی است کاشتنی که در فصل بهار و ماراتن
وقتی کلان میشود غنچه می بندد آن غنچه دار را در قطع کرده بسیار خشک می کنند بعد از آن جریان نموده مقداری را در ظرف سفالین
ریخته چهار تکی بر او ممزوج نموده میسایند و با آب صاف کرده دو پیمانه می خورند بیہوشی و خموشی میآرد نیاز و خوف واستجا
زیاد میکند بار دو در طہارت ساز کار و خو است (مؤلف) بلی شنیده ام که چند خواص دیگر ہم دارد چرا آنها را بیان کنید
(ہندوی) بادار چه خواص (مؤلف) کمبخت دیوانگی انواع جنون را خلقت می آرد و از اتمیت می شد و (ہندوی)
بادار جان ایراد بسیار یعنی نگیرید که راه ایست پیغمبر شما جبرئیل گیا ہ روئیدنی بیابان را حرام فرموده (مؤلف) و کمال
پیغمبران آیات کلام الهی است (ہندوی) بادار صاحب چطور دانسته شد که این کلام از آسمان یا از خود خدا نادیده
(مؤلف) توسط جبرئیل نازل شده پوشیده و این مطلب باصحاب وافنام پیغمبرند و نز و مد تر پوشیده نیست که آیات قرآن از
جانب خدا استعال بر پیغمبر اکرم محمد عربی صلوات الله و سلامه علیہ رسیده (ہندوی) بادار خدای نادیده که مردم اسلام
می پرستند و ہنوز مقام و جا اور اندانستہ اند جبرئیل ورسول و کجا است اگر چہ شما را دل بپذیرد بعقیده ما سملت بہنود
مختر مصلحتے خرد حکیم و دانا بودہ ہند پیر خود این اسباب رزا ہم کردہ (مؤلف) بلی در حکمت و دانا پیغمبرا نچنانچه عموم عمل
بشری قائلند مانتیر آئن نیز گو او را عقل کل میدانیم و یقین داریم که شخص حکیم و دانا وقتیه خوب راه بدی را بجا نموده و طریقه
صحیح من ہا و قرارداد و پہن بیشتر ابرا می ادیده سزا وار پیغمبری خود آن حضرت ہم آشکار است هرگاه کسی مثل است
ہنود وبندہ انار از خدای نادیده نماید در تاریخ شرع پیغمبر اکرم نباشد بجا آئن مطمئن و کدام چیز را مایہ پرستش قرار دہد آئینہ
حق وسبحانه و تا بفرماید مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللهِ أولياء كمثل العنكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْنا وَانَّ
أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ العَنكَبُوتِ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (ہندوی) بادار ما به پنج تن از قبیل باد و آنان
و کواکب و بنات و جمادات بسیار است که ملت ما می پرستند علاوه بر آنہا بت فلزی هست که اغلب با دیگدا
میکنیم (مؤلف) خیر باقی این اشیا میگوید اگر بعقل رجوع کنید هیچیک قابل پرستش نیستند سنجو باسی
که صنعت گر بآتش میگدازد و بضرب مر به او را میسازد چطور میتوان رب النوع دانست پس بنده که بخالقتی سزاوارا
که


پرستش مسطح
یخرج الحی من المیت و یخرج المیت من الحی و یحیی الارض بعد موتها و کذالک تخرجون و من ایاته
ان خلقکم من تراب ثم اذا انتم بشر تنتشرون و من ایاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنوا الیها
و جعل بینکم مودة و رحمة ان فی ذالک لآیات لقوم یتفکرون و من ایاته خلق السموات و الارض و
اختلاف السنتکم و الوانکم ان فی ذالک لآیات للعالمین و من ایاته منامکم باللیل و النهار و ابتغاؤکم
من فضله ان فی ذالک لآیات لقوم یسمعون و من ایاته یریکم البرق خوفا و طمعا و ینزل من السماء ماء
فیحیی به الارض بعد موتها ان فی ذالک لآیات لقوم یعقلون و من ایاته ان تقوم السماء و الارض بامره
چه دلیلی بخدائی بت دارید (هندکی) ما دارای بیناکان طبعی آگاهی شما میگویم یکی اندام بت پرستی اینکه موافق
اخبار و آثار وقت اسلام وقتی کل آدم را ملائکه سرشتند و امر شد که صورت کالبد آدم بسازند چون جبرئیل آدم را ندیده بود کالبدی مثل تیر کاشت
که سر و پاش معلوم نبود بجدها شخصی بجبرئیل رسید که اینصورت موافق دستور اسبانیت ندارد و کنار چشمه نور مجسمه از قله است بردار و کالبد آدم
از آنقرار بساز جبرئیل رفت و آورد و از آنقرار ساخت حال ما مردم آن صورت را رب النوع یا مظهر خدا دانسته بت فلزی شبیه با دیسازیم
و پرستش میکنیم (مؤلف) بت پرستی را فهمیدیم اما آویختن زنار و کشیدن قشقه در پیشانی و غسل هر روزه و پرستیدن گاو در مذهب هنود
چه جهت دارد (هندکی) زنار و قشقه علامت بندگی و نشان عبودیت است که از هفت هنود هر کدام زردتر و بیشتر زنار رشته
تازه میکند بطریقه خود متدین تر است غسل هر روزه هم بواسطه آنست که انسان در خواب از ذکر خدا باز می ماند و در بیداری که
غسل میکند مجددا مهیای بندگی میشود گاو پرستی ما نیز موافق دستورالعمل پیشوایان و برهمنان قدیم بود چه اکر میگویند گاو حیوان
شریف و نعمت بهشت و واجب الاحترام میباشد (مؤلف) پس از این احساس مبین قواعد ملت محترم اسلام چگونه برتری مییابید
ادیان دارد که صاحب ان نداند یعنی شما میدانید که قادر و تواناست نه مجسمه فلزی را که بید قدرت آدمی ساخته شده و دیگر زنار رشته
که شما بگردن میبندید اگر برای مردمان است تا انکه بهمان بت را در گردن اندازند تا بدانند خدا باشما و گردن از مو بار است
و اگر برای رب النوع خودتان میکذارید آنهم بیخبر است زیرارب النوع شما چشم دیدنی و گوش شنیدنی ندارد مگر خود تا ان
ببندید چنانچه رب النوع بصیر و سمیعی شد که از هنگام بنده گان خود اطلاع یابد محتاج بعلامت پیشانی نیست پس این دستور پیشوایان
شما هم خلاف است اما پرستش گاو نه چنانست که بیان کردید شاید بنا بر فرمایش پروردگار توسط حضرت موسی
بنی اسرائیل است قوله تعالی قال انه یقول انها بقرة لا ذلول تثیر الارض و لا تسقی الحرث مسلمة
اگر باین جهت است عنوان دیگری دارد که خداوند خواست قدرت نما فرماید لذا قوم مغرور بیرا بکوساله محتاج فرمود تا تکبر
بازمانند و این دعلی بحرمت گاو ندارد و اما باید تمام گاوان آن صفت را میداشته نه یک کوساله جه سوء این به یقین دارم که
پیشوای بزرگ ملت هنود در طفلی شیرخوارگی از مادر یتیم مانده و باشیر گاو تربیت شده تا بحدیم رسیده از آنجهت خود را احیا کرده گاو
دانسته حکم بحرمت و پرستش آنحیوان نمود پست بلاشک دانشمشیر گاو اورا یکم ذکاوت داده درین معنی اختراع کرده زیرا گاو ترجیح و
اختصاصی بر سایر اناث ندارد مغز علوفه زیاد خوردن و زحمت و تعب عاکه بودن و طعم ذائقش انقد شیر و چربی پاک فرق نکرده
و شناختن پنبه دانه و کنجاره از هم دو اد کشیدن در محلی که بسته و گرسنه باشد و گوشت رسیدن بمرضی که او را طبق میگویند است
(هندکی) با داد مشتاقانه دو طریقه ما را بیکی باطل کردید و یکی ماند اینجا نمی مانیم و میرویم بخیرات خانه که میر چراغ نزد پیر زاده گان
بشیم مائی کمیله و تارا و گوبند دبه داس هم همراه باید بروند دولت مر باد و خانه آباد (ملاقات دویم) بدخوی گران
با افسردگی اتفاق افتاد پس از آگاهی بحال یکدیگر حالات داخله مملکت را پرسید در جواب او انچه لازمه واقتضای تمدن بود بکار
بردم عاقبت دیدم رشته سخن را بمیدان سب کشانیده گفت چنی جمبلی بوضع ایران و ایرانیان که زماها عهدنامه دولتی را
با معاهد خارجه میسپارند مؤلف در جواب او گفتم چند علت و چند در این سکه متمرکز است که نمیتوان آشکارا اظهار نمود ولی
ایرانیخورد