نسخۀ سوّم
عکّاس الوقایع ملی
صفحۀ (۲)

و بهر نوع معجزه را دیدن بزرگان دین در حیات و ممات همه چاره سازند در باب مهمات چو بینند می‌چشم امّید را
بدست آوری بخت جاویدرا بدرگاه هر یک کنید ظفر بود کربیابی اثر کامین ز خصمینه اخوان که اولاً باب الجواب را
با اعجاز او نیست بیبشکی فزون کر پدید آرد از اندکی بود منکر آل سید رکسی که نامش خطا کرده باشد بسی
جواب بشیر چرامبووز آن سخن زشد وقتی رئیس قومی باشخاص خود ساخت و دل از شرک پرداخت با امّیدواری بتوت ایزدی
شد که در فلان مطلب در یاری نماید و در میاب کردند از کرم پرور دگار بعید است که نه بینش فرماید مثل فرعون که دعو
خدایی داشت امّا شب بپیمان کبریاء بخودن می‌انداخت و میگفت پرور دگارا توحه ای و من بندۀ شرمندۀ تو از فتنۀ
در رحمت تو امید دارم که مرا نز د قوم مخجل و منفعل نسازی خداوندا چندین سال با و فرصت کرامت فرمودو مثل حضرت موسی
پیغمبر اولوالعزمی را بدرگاه او معطل داشت و لکنامرز و دلیین که سر گامؤلف نخواهد شد و بدین این کتاب پز از این مقوله
خواهد شد مطلب پیشینیان بسیار و از متاخرین دو شاهد حال دارم که در یکی بعضی از اسلامیان قائلند و بکت
معتبره خود نوشته اند و در رعیت هر که اهل انصاف باشد دومین را نیز تصدیق نماید أوّلاً در محاصره شهر هرات چنگیز خان
وقتی سپاه آن پادشاه بمحاصره شهر هرات پرداخته رزش سختی بطرف دروازه ملک مقرّ و آور دند اهالی که عجز از مقات
داشته بابا ولی مست مشروب را که یکی از اقطاب میدانستند آو دند که پشت خود را بدروازه شهر بدهد تا ببرکت وجود او
چنگیزیان نتواند غلبه نمایند و شهر را متصرف شوند باین عقیده ثابت و مطمئن شدند بمحض اینکه لشکریان چنگیز با بیارق
افراشته حمله بدروازه آوردند ناگاه خود بخود در بازه باشد بطور یکه باباول مست همچنین قدم فاصل از پشت درب دور
افتاد وسپیل دار معلق زنان شد وقتی عقب سر نگاه کر د بشکل خواجه خضر علیه السلام شخصی را دید که عصا در دست دارد
و پیشاپیش عساکر چنگیز می‌آید با کمال تعجب گفت تو هم حضرت خضر اشاره بسوی آسمان کرد و گفت او هم باو دست
از آن مطلب غرق حیرت ماند و در حال جان بجان آفرین تسلیم کرد و این از طعن خیزان شد اکنون مدفنش در پای حصار کوه
هرات است (القصّۀ) سپاه چنگیز تیغ بیداد اخته از کشته امالی پشته‌ها ساخته و جنبنده در هرات با نگذاشتند
(دوّیام) وقایع ۱۳۱۱ پنجاه و نه هجری در کربلای معلا که نجم پاشای عثمانی با عساکر زیاد مامور فتح آن بلدۀ کوچک بزرگ
حشمت شد چندی محاصره کرد امّا چند ماه از عهده افتتاح آن بر نیامد و انچه سپاه امداد از اسلامبول خواست پیشرفتی در کار او
رو نداد تا بتوسط آخرین دسته سپاه و آذوقه که از دولت عثمانی با و فرستادند مخاطبه بر اینکه هر گاه یکماهه شهر
کر بلا را فتح نمائی از منصب و امتیاز عزل و در تحت فرمان والی بغداد خواهی شد نجم پاشا روسا سپاه را محض قرائت
این فرمان احضار نمود و گفت بپاس مهربانیهائی که سالها در باره شما نمودم فکری در این باب بر دارید والی بغداد
که فعلاً سیه کاست بدو آرزوی ماست عنقریب فرمانفرما خواهم شد همه تفکر فرورفته پس از ساعتی هر کدام تجویزی در تدبیر تسخیر
کربلا گفتند و هیچیک موثر نیفتاد تا صاحب منصبی از توپخانه بسن نود سال که تاریخ دولت عثمانی بود گفت قربان ألم
شده بر سوز دار اگر قولاع در سخن نجم پاشا گفت بگو آن صاحب منصب صاف طینت عاقل گفت امیرمُین لشکریان
آگاه باش که این ده پانزده هزار کمتر انداز خود سر و تفنگچی رعیت که در شهر کربلا متخفظ بروج و حصارند در پیش آتش جانزدن
و این همه سپاه نظام در اینمدت مدید تاب نمی آورند و استقامت آنها پیش از تصور عقلی است و نمیتوان دلیل شجاعت و قوّت
قلبی انها


نسخه سوم
عبرت الوقایع
ص ۲۶۲
قلعه آنجا دانست پس چیزی که مانع فتح و سد راه لشکریان دولتی است اعتقاد اهالی شهر بصاحب بقعه و بارگاه داخل آنست
تو اگر بتوانی آن بزرگوار را بخود مهربان سازی ممکن است بفتح کامیاب شوی والا هرگاه تمام عساکر سلطانه حاضر شوند
مادامیکه صاحب اصلی کربلا مدد کار اهالی باشد ما از عهده فتح برنمی آئیم اصل مطلب اینست حال تو دانی و تدبیر خود و السلام
(مؤلف)
چو کرد این بیان پسندیده را سپهدار گفت انجهاندیده را
مرا راه تو به دل آمد چنان که بر سیم و زر نقش صاحبقران
کنون در صلاح توام کار نیست رسیدن بمقصود دشوار نیست
بگو هر چه خواهی بتدبیر جنگ که حاضر برای تو ام بیدرنگ
چنین گفت آن پیر مرد کهن بسر دار لشکر خداوند من
که ای لطف ایزد تو را رهنمون (نجم) حکمران تمام قشون
بقلعه ادیش تو در نه فلک نه باشد کواکب نه باشد ملک
ز توپ تو کاهیده ناف زمین بتیغ تو مغلوب خاقان چین
بنیری و سلطان آفاق گیر خیال تو صیاد صد شیر شیر
بتسخیر این شهر کرمایی بحکم خدا و بنی قابلی
که فرموده است خدای احد بود فوق هر دست از نیک و بد
بباید بدست خدا کرد جنگ که بر کردن دل بند بالبنگ
بیک لفظ کُن عالمی را زجا همی بر فکند نه تواند خدا
بدان کاندر این شهر پر شورو شر بود قبر فرزند خیر البشر
عزیز جهان سرور عالمین حبیب خدا شاه میر حسین
چراغ هدی و مه کائنات کلید در فتح و باب نجات
حیات و مماتش بهر بوم و بر بود آشکارا چو شمس و قمر
با صحاب و انصار او تا ابد بود قادر پاکت یار و مدد
شهیدی که گشت تا کرد کار کند عزتش را بخلق آشکار
لب تشنه جان داد در کربلا که حق جوئی او شود برملا
و گرنه یدالله قهار عیب بود شکستش ز خلق جهان غیب بود
ز یاران او هر یکی در جهان فتادی ز مخلوق یکسر نژاد
نه دستش تهی بود از اقتدار که از خیل اعدا برآرد دمار
بدان کشت راضی که گردید شهید بدست بلا از جفای یزید
بجز فکر آمال امت نبود خیالش بغیر شفاعت نبود
کنون این بیابان و شهر درا مر او راست در قبضه اقتدار
کلید در حصن همایون حصار بود پور مسعود آن شهریار
که اسمعیل علیه نامه نام اوستش همانا بکف پنجه داورش
نشاید گرفتن بتدبیر جنگ جهان پر شود گر ز توپ و تفنگ
مگر اینکه از جان شوی چاکرش کنی سجده بر مهر تابنده اش
بصدق سائی بدر بار او شوی از دل و جان خریدار او
بالحاح و زاری و عجز و نیاز عجب نیست کردی اگر سرفراز
که الطاف او شامل آید تو را فتوح بلیط حاصل آید تو را
مسلط شوی بر دلیران شهر بر آری دمار عدو را بقهر
سپهدار زین گفته چون گل شکفت ولی از سر مطلب دل نهفت
شبانگاه آن پیر فرزانه را طلب کرد و آراست کاشانه را
سؤالی نمود و جوابی شنید که بر فعل مشکل همی آفرین باد
پذیرفت گفتار او را تمام ولی داشت در پرده از خاص و عام
حسینی صفت گشت آن سرفراز شد از خیل عشاق شاه حجاز
شبور و نوا اندر این نیم شب بی لابه و عجز بکشود لب
بتعظیم و تکریم خم گشت دست ز سلطان دین مقصد خویش خواست
بفتح طلسمات چون اشتیاق همایون شهنشاه دشت عراق
کلید ظفر داد بر هشت او که تا خم نکرد و سر انگشت او
بلی چون مخالف کند آرزو بفتح حصار از پی آبرو
پنه جوید از دودمان بتول مساعد شود چار کانش فصول
چنان کان سپهدار مصقول طینت بتسخیر آن قلعه شد پایدار
ریاض تو هم ز اهل ادراک شو با خلاص دل علی پاک شو
الحاصل بتصویب و راهنمائی آنصاحب منصب محترم نجیب پاشا
شبانه در خیمه خلوت سجاده گسترده ریسمان در گردن انداخت در رو بآستان سید الثقلین ابیعبدالله الحسین علیه السلام
شروع


نسخه سوم عين الوقايع صفحه ٢۶٣
شروع بجدو نیاز دیگر به دربار غفور باخویش بود در عالم رؤیا دید در وازه شهر کربلا کشوده هفتاد و دو آهو خارج شده رو
بآرد و آمدند آهوی تاج دار در جلو و آهوی خوش صوتی در کنار و رعنا غزالی پهلوی راست آن دو آهو روان اسب و سایه هواء
متعاقب آنها می آیند وقتی نزدیک بآرد و خیمه نجم پاشا رسیدند آهوی تاجدار بآن جره آهو اشارتی فرمود و باز بان شیخ
کلید گر چاوان خیمه نجم پاشا خنداز د بکو باز گشتم و سد خالیست بتکلیف خودت رفتار کن بنجم پاشای خوش بخت بیدار شد
کلید سروی سجاده خود یافت آن را بردا و جهان شب بجد داد فرستاد پیر مرد کهن سال را آور دند کلید در میان خواب را با و نمود
و تعبیر خواست پیر مرد جمیعت کیش گفت مقصودت حاصل است چرا که حضرت بتو اجازه فرمود بدانکه آن هفتاد و د واهوی
کربلا چیا و آهوی تاجدار خود حضرت سید الشهدا علیه السلام و آهوی نیک صولت جناب ابا الفضل و آهو بره شهزاده علی اکبر علیهم سلم
کربلا آن هر ز کو ار است و کلید را بتو عطا فرموده حال آنچه خواهی بکن نجم پاشا خیمه معتقد شد و بمع دل را از لوث شرک محبت
اهل بیت رسالت صفا داد صبح فرد امتوجه تسخیر کر بلا شد و فرمان بر شش سپا هیان داد آن مکر راند از ان جنگی که در برنج و بارد
کر بلامستعد قتال و جدال بودند و مکتر سپاه عثمانیه را در نزد یک بروج مغلوب ساخته جمعی را بقتل میرسانیدند در این بر ش ابداً
اظهار حیات ننوانستند و دو ساعت فاصله شهری که شش ماه محاصره مانده بود بتصرف عساکر نجم پاشا در آمد و فرمان بقتل و غارت
داد که باغیان و حر بیان را بقتل رسانند اما عساکر کینه جو بکس دادن نگذشته خواه غریب بود خواه بومی
جهت تم لطفی حضرت بشورشیان این بود که دو نفر رئیس از طایفه اعراب داشتند یکی انه خلیفه شمر و دیگری طایر و مبرد و مهر سنگ
بیباک بودند و سبعی اعراب بویه و جسد گریخته های بلاد را که در شقاوت و شرارت نظیر و عدیل نداشتند دور خود جمع کرد
بمفسده اقدام کردند و با دولت عثمانی طرف نزاع و جدال شدند از زمان ورود عساکر آندولت که ابواب شهر کربلا
مسدود شد آن جمعیت از ازل و اوباش که متجاوز از دوازده هزار نفر بودند بداخل شهر دست تعدی کشوده بناموس
و اموال مردم سکنه در ز آز دست اندازیها کردند و بهانه اینکه ما مستحفظ بروج و اهل محاربه ایم هر شب از اهالی پول مخارج
و اسباب لواز میکرفتند و با عمال قبیحه از قبیل شرب و غیره اقدام داشته حرکات آنها باعث شد که نجم پاشا از خارج خادم
و محرم آستان حضرت شود و خودان کوا با بیان مجرم واقعی کردند اینست مآل جاندینان که در جوار بزرگان دین هم بکار فضائی
و ضد طریق اسلام اقدام نمایند که این رسم قابا جا در کجا در این دوره پست تا بهر حال چنانچه در افغا نستان از قدیم الایام
معمول است که شبها جمعه در اماکن محترم و قرب جوار امام زاده کان و اولیا در و د کرده بعیش و طرب و لهو لعب مشغول میشوند
و محل خوش گذرانی و بیگا آنها آستانه اقطاب و او تاد است خدا وند کریم بایت خود مگر تقصیر ما مردم افغانستان را
عفو فرماید که حرمت روحات مقدسه را منظور نداشته بر فتار و کر دار وحشیانه می پردازیم کر مسلما آزاد نیست که حافظ دارد
وای اکر از پی امروز بود فردا کاش پادشاه عالیه افغانستان که در حسن نیت و فطرت نوشیروان عهدست در ترک
این مرسوم و کردار انا بدان نقاط پردازد ( مؤلف ) خلاصه شهر کربلا از وجود اشرار پاک شد و چندین هزار از آنها و سائر
اهالی بقتل رسید و نجم پاشا بمقصود خود نایل گردید (القصّه) توپ یحیی معمولی اما عزاده ابوالقاسم که در کوهستان برار
برضد سپاه افغانستان آواز نمود و بارقه کرامتی از آستان آن بزرگو ارند رخشید ازین نسبتی و یقیناً امیر عبدالرحمن خان
در هر باب بخضرت شاه ولایت ملتجی بود کسی کو محمد بر رتھا پدر پی کین او بر نخیزد سپر عقیده مؤلف اینست که اگر کافری سال ها
صلی
رقود
از خوارج تلعق
اقا سید حسن
با عرق و بابا خان
را اسیر داشته
با هدیه آذریه
شهد دیگرا بندار


نسخهٔ سيم عین الوقایع صفحه ۴

مطلبی از اولیاء در خواب برآمده میشود و شخصی که معرفت در حق هر یک از اولیاء داشته باشد و اعتفادش کامل باشد نصیب
و محرم از عنایت گردد (ایران) مراجعت اعلیحضرت ناصرالدین شاه طاب ثراه از سفر سلطان آباد و امر بنظم و آبادی آن قصبه و تعمیر
بقعه اوقاف امام زاده سهل ابن علی علیه السلام که دران نواحی است و مغرب شدن نواب والا شاهزاده موید الدوله بایالت خراسان
و سیستان و غزل جناب صاحب دیوان از حکمرانی این مملکت خبر قتل شیعیان واقع امات تحت افغانستان بموقف توقعه ملت
ایران که شد جناب شریعتمدار حاجی میرزا محمد ابراهیم سبزواری عریضه بانی ارسال شده و توسط تلگراف با پادشاه ایران گفتگو با نمود
منجمله اخبار داد که اگر دولت ایران بملاحظه مخارج اردوکشی حمایت از شیعیان افغانستان می نماید چهل هزار تومان نقد م وجه زاد
پا نصد خروار جنس من خودم مصارف سپاه میدهم و اگر دولت بطغره و تعلل بگذراند خودم جبهه‌ای حرکت و مدفق بجانب افغانستان
با اینوقت که بحکم جهاد بروم جواب و سؤال اعلیحضرت پادشاه ایران با نماینده و بشوه انگیز مرانیاب و غفلت خواستن دولت
مزبور از شاهنشاه ایران که یکماهه اسباب نمایش در راه حال شیعیان افغانستان را فراهم نماید و تذکره دولت مزبور با امیر
عبدالرحمن خان والی کابل در اینخصوص، خفتن طایفه کلهر در نواحی کردستان و کروکیس و اسن و کشتن مسیحیان امیر نظام
آن فتنه را بتدابیر حسنه خود تسکین و بآدر بسیار نقاط ایران، ترقی کارخانه جات اسلحه و فشنک سازی دولت علیه ایران
در دارالخلافه طهران که مطابق با کارخانه المان تفنک فشنک ساختند (جاپان) قرار دادایندولت در اقامت سفراء روس
با یالات مرکزیه اینمملکت، ورود کور نام سفیر انگلیس مجدداً در پکن، هیجان دولت چین از آمدن سپاه روس بسیر حبه پامیر
کشیدن راه آهن بتمام بلاد معظم داخله از خبر رسیدن راه آهن روس بسیبریا غرق شدن کشتی موسوم با برادر بیدرجنکات
که ۲۳ نفر از راکبین نجات یافتند (ژاپون) افزودن ایندولت قید و اسپا بر بحری و مجری و ملبس نمودن آنها را با لباس
سپاه اروپا و مشغول بفراهم آوردن استعدا د کلی شدن و مسلح نمودن سپاه خود را بتفنگهای جدید الاختراع خرم آمریکا
(امریتا) اسپانیا اضطراب اہالی از خبر شیوع و با د و مامور کشتن در قرانتین بسرحدات اسپانیول (ابطالیا) کوه
آتش فشان اتناسشوع بطغیان نمود و صداهای مهیب در اراضی آن نقاط پیچیده مآثر پایان سیل عظیمی در آن مملکت آمد
و خرابی زیادی در قراء آن نقاط وارد آورد و صد ده هزار آدم را غرق و تلف نمود با بسیاری از دواب (فرانس) فتح
عساکر ایندولت در نقطه دکن با و شکست چهار هزار طایفه دابومی که یاغی بودند ایضاً شکست پادشاه داهومی از عساکر فرانسه
که بسیاری سپاه او زنان جنگی بودند و قتل شصد نفر از آنان، جشن سال صدیم جمهوری ملت در بلاد فرانسه، طغیان طایفه
انارشیست در پاریس و خراب نمودن بعضی نقاط را بضرب دینامیت، کشتی موسوم بناسپانی مال کمپانی ایندولت که حال چهار
ملیون و سیصد هزار طالر طلا معادل شش کرور و دویست و چهل هزار تومان پول عالیه ایران بود و از نیویورک به (هاور) میرفت
در وسط دریا دو چار قطاع الطریق انگلیسی و گرفتار شد (انگلیس) فرستادن کمیسیون مخصوصی سرت و قایع پامیر و شقاق مخالفت
دولت روس در انصفحات که مور رتویچ انگلیس و چند صاحب منصب دیگر روانه آنصوب شدند و امیر محمد خان جمشیدیز بهمراه بود.
تأکیدات زیاد فرمانفرمای انگلیس بموجب قرار داد با دولت ایمان با امیر افغانستان در حفظ مال و جان و ناموس اہل تشیع
تدارک اردوی عظیمی بسرحدات تبت و پامیر از خوف مستقمی روس، سکنه هندوستان را تعداد نمودند دویست و هشتاد
و هفت ملیون نفس بود که از آنجمله دویست و بیست و یک ملیون تابع انگلیس بودند و شصت و شش ملیون تابع حکمرانان هندوستان

از اشتهار متخذه درباره
بابیان چرا قابل آمد
و میگفتند حاجی بهائی
از اهالی قفقاز در زمره
بضرانیه مأم مشغول
شغل شنیع بود. و بهاءالله
مثل سک در ده دهم
متصل ماند مجیبی دیدند
تا بصبر در آشدند
والله اعلم
وجب


نسخه سوم عين الوقايع صفحه ۴
و مذهب منطوایف دو بیست و بیست میلیون نفوس مجوس و بت پرست و پنجاه و هفت میلیون مسلم و دو ملیون نصارا و مابقی طایفه
زردشتی که بپراهمه و هندو بهزار و هیصد گرونام هندوستان ساکن بوده اند کشتی بخار موسوم بمد گاسقار بجهول بحول حادثه
عمیقی در در شال شهر لیزنوریا ی تحت پورتوگال ابا کجین خود غرق شد در شهر کشمیر سفتگی گیتی خراب شده جمعی افغان زیر
آوار ماندند افزودن انگلیس عساکر مقیم مصر و نارضائی مردم از ا نیطلب اطریش رونمائی در بعضی بلاد سرحه
ایندولت اعانت و افتخار امپراتور اطریش با امپراتور المان در وینر بعقد مقطوعیة تعزیزات مسیو بنر مارک
(فرانس) چهل و چهار نفر از اجزاء دسمبرامان قتل یا توقیف بنواحی کاشنر پیش رفتند اما اہل چین آنها را معاهده دادند
شیوع ناخوشی وبا در اغلب بلاد روس حرکت مامورین علی روس بسبقت و پیشدستی در گفتگو با نسیون علی انگلیس تعیین تجمجه
زیادی از دولت برسم اعانت بجهت بود یا نیز از روسیه ثریا ثمن یکی دنیا بهجرت میکنند ورود یکدست هیأت یندولت بعقده
بونانی کنسپدانصد و وافغانستان * اغتشاش جزئی در عالی ترخان وسارا تف رفتن امیر بخارا پیطرز بورغ رفتن دو نهر اریابی
(عثمانی) ایمن پاشا در آفریقا از اعراب بدوی محصور شد ماموریت عساکر ایندولت باسفاکیا و شورش رعایا دابو حورو شش دانه و توپ
(یونان) زلزله در جزیره نامت که اکثر عمارات را خراب کرد (المان) معالجه ایندولت بطور اتحاد کسانه بایروس نقضه سوماناش سنه
مسئله مسیو بر مارک بلاد اسامیه دول فرنگ به بن رقای دولت المان و عداوت باطنی شخص امپراتور با شارا نیه که در قتل بنز مارک افغانستان
مایل بود طبع کتابی که از تالیفات مارشال ملنکات عظم المانی است در شهر برلن مسافرت امپراتور بوینه پای شاه قرشا
(بلژيك) شیوع و با در آن مملکت که پس از دو ماه دفع و رفع شد (هلاند) نفوذ وباء واتلاف نفوس زیادتی کشور
(افریقا) ورود سفیر فرانسه و پذیرائی سلطان مراکو در یبی و ابزرا از متصرفات المان دابلی حمله برده حاکم آن قطعه را
که عرب بوده با چند نفر اتباع انگلیس و غیر بکشتند جنگ طایفه ساکن (آن جرا) با سپاهولی حسن سلطان مراکش و بعد از خونریزی
فراوان غلبه عساکر سلطان بر جماعت آن جزا) و آتش زدن قریه و اردوی پیش را (امریکای) شورش و انقلاب و اسما با نواع ذرت
جزایر ما دای که اهالی مراحنی با قامت خارجه در آن محل بودند افغانستان چندین نفر از صیاد و گاوی باید برای شب در هر آزار زردی سرازیر میشود که
در ۱۳ه هجری مطابق با اواخر ۱۸۹۳ و اوایل ۱۸۹۴ مسیحی افغانستان اندام سورنام ایشان قطا قطا مشهر
طوایف بر بر قجاتی و غیره بوسه در حکم امارت سنجرانی بسیاری قلاع محکمه الکای انجماعت و احضار سپاه توپخانه فد
راند به کوهستان و مقرر داشتن حکام از اند و به عقاط محطه ببرگستان و محضر استعدادی با هر یک از آنها معین داشتن
و مرخص شدن چماعد ایلجاری و معادن آنها باوطان خودشان و مامور شدن جبرال شیر محمد خان با پنجهزار سپاه پیاده تو پیار وسواره
با قورخانه زیاد در اقامت بنواحی آرازگان و اطراف کو هسارے که یا غیها آنجا را سکنا قرار میدادند آمدن دو سزار نشر
سواره و پیاده روس بقصبه مرغاب توابع بدخشان و جلوگیری سید شاه خان ز نمرال که روسیان تخلی کلکی بخاک افغانستان نتیجه
نمایند اردوی بزرگ روس که بسر حد شمالی پامیر آمده بود باعث اغتشاش خیالات امیر عبد الرحمن خان شد قطعه جهاز در جبل پنج آمیز
سرحد یا میر از طرف بدخشان قشون دستعد اد حربی فرستاد که سر حد را محفوظ دارند آمدن (سرما تیمرد ورند) اول شخص و عوام تیر
سیاسی دان انگلیس سمت ایلچی گری دسترم ملاقات با امیر عبد الرحمن خان از راه پنایی در و جلال آباد و مایله است امیر علی
که در اینعما بده بسیاری نقاط سرحد جنوب شرقی افغانستان مجدد آمیرا فغانستان شد و نفوذ انگلیس در ان نقاط کا سیت
معاهده


نیستی سوم عین الوقایع صفحه ۲۶۶

معاهده دلخواه امارت افغانستان با انگلیسها سر آن صورت پذیرفت که انگلیسها خوشنود امیر معظم الیه را بدوستی خود
مطمئن سازند و در حصة روس از مقابله پایمیر وادارند و در ود یک باطالیان فنون روس عبوراً بنقطة مروچا از متصرفات
افغان بنوع عمال بدشایع خاصر شدن سید شاه خان ژنراال افغان با شش هزار سپاه و هیجده عراده توپ سبه افتیها و محاذة
آنها که اگر زمینه مهیای جنگ باشد هم در اینسال امیر عبدالرحمن خان بملاحظہ اینکه غیری راه دخالت بکوہستانی آنجا
سرحد شرقی افغانستان نداشته باشد استعداد هفده هزار نفر ارگ کرده قصد تسخیر قلعم وند میر طایفه کافری که آنها را
در افغانستان کا فرسیاه پوش و بعضی کا فریز پوش میمانند نمود گرفتاری غمزاده کان و غمه زاده های متخلف بهرات در کابل
و فرستادن شش عراده توپ کوچک طرح جدید و وزن از کابل بهرات توسط محمد حسن خان جامع دار شیوع تپ لرزه
بقصة مار در گرستان و یرا قان در تابستان گرفتار شدن بسیار صاحب منصب از ان امیر شیر علیخان و سردار محمد ایوب خان
بجبل امارت افغانستان متفرق شدن بسیار اہالی بهر رستان زیر یکتا پنجاک ایران و ہندوستان و ترکستان
از مکید تعمیر اسلحه قدیم سپاهیان افغانستان را بتهیری خانها آن مملکت ارسال داشتن امیر عبدالرحمن خان یک جلد
کلام الله خطی بزرگ توسط اقا میر هاشم پر مرحوم حاجی سید قاسم سے بابستان ملایک پا ستا حضرت رضو مامور داشتن
شیر بندلخان را از کابل برائی تجدیدی سرحدات افغانستان و هندوستان که تا سر حد بلوچستان با حضور امناء انگلیس
تعیین شود و عملا بسازند و نیز سپهسالار غلامحیدر خان مامور تعیین سرحدات باجور و پامیر با رجال دوّ انگلیس شد ۱۳۱۱
آتش گرفتن قورخانه باروط سازی خارج شهر هرات جپ مزار خواجه علی وفا در ۲۱ ذیقعده تعیین سرد امر روی راه هرات
از قبل حکومت سبزہ کی و خیال شرارت فوج غزنوی در مقرات که از اقدامات نظام الدینخان کرنل دفع و رفع شد
امین نظام (ایران) مقرر داشتن ایندولت محمد صادق خان را با جناب میرزا جهانگیر خان ناظم الملک و ارد و از خراسان
براے تقسیم سرحدات بین خراسان و آخال که امیر حسین خان شجاع الدوله قوچانی نیز بهمراه رفت و در قریه فاروج از
ایام یکشنبه یازدهم اسب افتاد و وفات یافت و محمد ناصرخان پسرش در عوض حکمرانی قوچان منصوب ملتقب روانه مقصد با مامورین مزبوره
جمادالا گردید و نتیجه این ماموریت آن شد که قراء و کوهسار نقطه فیروزه سر حد قوچان با بسیار اراضی سرحد در جزه و کلات
مراجعت بوراق ترکان و سرخس جز بلوک آخال و ضمیمه قلم رو روس شد و خسارت از دکشی از برای حدود ایران بحاصل بود چرا که اگر امین نظام با سوار
بارض تقدیر ده هشتم و قرا آق سر باز هم با نیامورت نمیرفت مهندسین در حال دولت بیته روس از نقطه معینہ حالیه آمد نسبت بخاک ایران
تخطی و تجاوزی میکردند زلزله سفت قوچان بشب ششم جماد الاوّل ۱۳ ساعت از شب رفته که متجاوز از دو هزار
معاودت مؤلف از جمعیت زیر آوار ماندند (جاپان) نقار سخت ایندولت با دولت ژاپون از نقطین انگلیس در خصوص مملکت کره که ژاپون
خراسان بهرات و حق و خود میدانست و چین نمیداد و سایه بنا در دخو ایز کره بین چین و ژاپون مشترک بود و نتیجه دیدن دوست اسمعا چین و نشود
افغانستان یوم و زیاده حق حفظ حد و ممالکی خود اما لشکریان ایندولت بهره از علم جنگ نداشتند (ژاپون) اعلان جنگ ایندولت
دہم جمادی الا با دولت چین کہ پسر از اعلان عساکر ژاپونی از برو بحر بخاک بهادر و بلاد چین حمله آوردند و در چند نقطه شکست فاش بعساکر
پس وارد آورد تر بیقه آنها را ژاپونیان ضبط کردند و بسیار نقاط بلاد چین را متصرف شدند ایضاً فتوحات بحری زاپون
که با سفاین جنگی حیدر جنگ لنگر و بعد از آن در بندروای نامی واهمه آوردند و سفاین جنگی چین بواسطه عدم استحکام و


نسخه سوم سراج الوقایع صفحه ۱۶۸
استعداد نتوانست با کشتی های ژاپون مقابله نماید بسیاری از انها شکست و بسیار غرق و چند نیز اسیر ژاپونیان شده امیرالیر
چینی با بسیاری صاحبان منصبان بحری ایندولت که ادعای همسری با عموم دول عالم داشتند خود را از دقدق ننگ و عار بجرعه
انداخته غرق دریا حوادث شدند که بحیات شش گرفتار نشوند ورود عساکر ژاپون بپادر تور فتوحات بکلی در شکی که
سیصد هزار عساکر چینی بجهته اردو منقسم بودند و از هجده جواب صد هزار سپاه ژاپون برنیامده و همه جا مغلوب شده و جزیره
لیا او تونک کلاً بتصرف ژاپونیان در آمد ندامت دولت چین از پنطی عساکر و مندرس بودن اسلحه و سفاین جنگی خود که با کنا
عظمت و از دیا د سپاه آنطور مغلوب شد تاسف دیگر اینکه خاقان چین از افسرده خاطری خود بهنگام گردش در باغستان
زوجه او که برای تسلیه حاضر شده بود و میخواست خاقان را بعشرت مشغول کند خاقان روی تآبید و گفت از قدم نامبار
تو اینصدمات را دیدم فورا ملکه با طلاق خلوت خود در آمده نامهٔ تاثری بخاقان نوشت که چون من بد قدم بودم خود را فنا می
محض نمودم که مملکت بر آن اعلیحضرت پایدار بماند و بعد از ختم نامه خود را کشت و افسوس زیای بخاقان گذاشت که از صدمه
جنگ فراموش کرد (امریکا) اسپانیول پادشاه ایندولت که با خوشی در دلکو کرفتار بود صحت کامل یافت
فتنه اهالی جزیره ئیه کو با برضد اسپانیول با طمینان سپرپاهی دول امریکا (انگلیس) هیجان اجراء بالینت
ایندولت از تخطی سپاه روس در محال پامیر و دستورالعمل فرستادن بلرد را برت سپهسالار هندوستان بجهته تدارک قشون
و استعداد حربی اردو بزرگ انگلیس در شمال غربی تبت و کشمیر میماند نظم آن صفحات مقیم و مواظب حرکات عساکر و پولیس پامیر
بودند حرکت بسیاری سفاین جنگی انگلیس بجهت دریآ چین محض نگهداری بنادر خود از اغتشاش و مخالفتی که بین دولتین چین
و ژاپون رویداده بود طغیان سیل بندرک از کوه نسعانت که باعث اتلاف نفوس زیاد شد در نواحی لندن
جنگ موزر جایض در سغوه کنکو با هراب بدوی که پانصد نفر از آنها دستگیر کرد رنجل عراب بر توجیه فتره بود ساختن دولت
انگلیس سه فروند کشتی جنگی تند رو بد و کرور لیره انگلیس (سرمایش) ملاحظه اتحا وضمنی که انگلیس با ژاپون کشته در مسئله جنگ
با چین بتدارک استعداد بحری و بحری در نواحی منچوریا شد و اطمینان سپر اهی در صورت درخواست به دولت چین دادند
بنیاد معاههٔ دولت روس با دولت انگلیس در تعیین حدود سرحدیه پامیر و ملاقات اجزاء کمیسیون طرفین در نواحی شغان دسته
افغانستان که مدتی طرح مذاکره و گفتگو بود و فراهم بودن استعداد جنگی کامل از روس بدان نقاط که بعد از چندی ختم گفتگو و قرار داد شد
واز دوهای حده روس برگشته معدودی در آن نقاط برای حفظ حدود و ثغور باقی ماندند شروع بکشیدن راه آهن از تاشکند بسمت خقند
(فرانس) فرستادن یک دسته قشون عده با سهر حداث متصرفی که از خاک شرقی هندوستان و چین دارد و بتدارک استعداد بحری و نقل
جنکیه در کشتی جنگی ایندولت در سواحل ما داکاستار غرق طوفان شد و یکفروند کشتی از ایندولت بجزیره کرکلان ورود نمود جهت :
ایندولت با دولت بهتر روس بردیا تحا د و پیوستگی در امور پنسلکی ممالک چین و ژاپون و دخالت بامور سودان (اطریش) و ارایل ۱۸۹۵
ایندولت ۲۲ فوج بر عساکر پیاده خود افزود (سنه هجری) (مطابق ۱۸۹۵ مسیحی) (افغانستان)
تعیین امیر عبدالرحمن خان در چهار نقطه اطراف کوهستان و فکر و کابل چهار اردو که نظامی سس حمل بردن از چهار سمت با نورستان
و از بحال خود تا سال بعد که امر بیورش و حمله بردن بکا فرستان نمود کسی را آکاه نساخت و مقصورش این بود که از خار جیا داخل
حالی ومآدی بکا فریا پیدا نشود و بمنده بر آنها غلبه نماید ابتیاع نمودن امیر عبدالرحمن خان چند عراده توپ و تفنکات پر پر زیاد
از انگلیس


نمره سوم عین الوقایع صفحهٔ ۲۶
از انگلیس یقین کزاف داداد دکوستن بارسپا و قرنیت که ماه دو قران از ینجهانی سال کسر مواجب سپاهیان حرکت سردار عبدالمجید خان
ارشد بطرف هرات با سردار سیف الدین خان باطمینان بیار و طوایف هزاره جمشیدی ساکن بادغیس بضد امیر افغانستان در ماه صفر و
مامور شدن شاه داد خان رساله دار افغان و محمد امیر خان افشار و ابوبکر خان الکوزائی باسوار کوسه باز و استعداد جنگی بنقاط سرحدی
محض جلوگیری و دستگیری سردار مشارالیه و انتشار اخبار افواهیا و مهاجره بستن مؤلف را در بستن با تمام رفاقی سردار عبدالمجید
ورابطه باد و ستیه روس مدت بیست و هفت روز در مهره و مناظره ماندم تا بفضل خداوند و وسایل چند از مهلکه نجات یافتم مینا
مامور شدن عبدالله خان قندهاری افغان تاجر باشی ستن از طرف امیر عبدالرحمن خان باقامت مشهد مقدس محض وقایع نگاشتن توبه
افغانستان آوازه بهبودی شبستان بست شوال شرقی شجرای یوم ۲۳ جمادی الاول ۱۳۱۲ حرکت امیر زاده معظم نصر الله خان این وقایع در روز جمعه
ساعت نه آزاد بختیاری کابل بنرم ملاقات اعلیحضرت پادشاه انگلستان قیصر هند وستان و رماه ذیحجه با چند نفر اجزای مخصوص منجمله سردار محمد حسن خان سپاهی محمدخان
اتفاق افتاد (ایران) وفات وحید عصر حضرت حجة الاسلام آقای حاجی میرزا حسن شیرازی اعلی الله مقامه در سر من رای که در سوگواری
آنمرحوم عموم ملت اسلام در هر یک از بلاد عام اساس تعزیت چیدند خصوص در مملکت و ملت ایران که چند روز قراین سجن
جاری و دکاکین بسته و فرش عزا بهر یگذری سترده بود فرجتا ریخ آن جنت اشیان خور جنت برون بائی بینه
لوح اوقات ایکسر گفت بگو از جهان رفت بحقیت حسن فوت جناب سرتیپدار آقا میرزا احمد رضوی خراسانی نیز در این ایام اتفاق افتاد
میشود از مصروع ثانی عزل سرکار والا شاهزاده مؤید الدوله از حکومت خراسان و نصب حاجی غلامرضا خان آصف الدوله شاہسون ۱۳۱۲
باستثناء گفت بگو (چین) ختم قرار داد مصالحه ایندولت با ژاپون و متارکه جنگ بین طرفین و واگذار نمودن دولت آسمانی چین جزیره فرموزا
بملکیت ژاپون و کشترا یط صلح و گرو گذاشتن ژاپون جزیره لیا او تنگ را بضبط سپاه خود ما دامیکه وجه خسارت جنگ را
دولت چین نپردازد قرض ایندولت بضمانت دولت روس بمبلغ سی کرور لیره انگلیسی بوعده سی و شش قسط چاکر شد
(ژاپون) شرط ایندولت در عوض تخلیه جزیره لیا او تو تک مطالبه نمودن شصت کرور تائل از دولت چین بود و منجان برا
از جمله عساکر جنگی که در خاک چین دست احضار نمود و سفاین جنگی ایندولت در بنا در یکه محل عبور سفاین فرانسه و انگلیس و لنگر اند ا
جزیره جنگی براز دولت چین باید ژاپون برسد معادل صد کرور لیره انگلیسی بود (اسپانیا) اسپانیا شورش شدید
جزیره کوبا مجددآ بتحریک امریکائیان شروع کرد بر دولت و اسپانیول مجبور بفرستادن استعداد حربی و عساکر زیاده در جزیره
مزبور شد و نیز بجزیره فیلیپین سپاه و استعداد محض انتظام آنحدود فرستاد (ایتالیا) مامور شدن سی هزار سپاه
ایندولت بطرف سودان مصر محض حفظ سرحدات ممالک خود اما ضمناً قصد شان تصرف تمام سودان بود (فرانسند)
دخالت ایندولت در امور اصلاح جنگ چین و ژاپون بهمدستی دولت روس یا غی شدن اهالی (آن تانا ریو)
واقعه در جزیره ما و الا شکار که دولت فرانسه را مجبور بفرستادن سپاه نمود (انگلیس) تاسف رجال ایندولت
که چرا روس و فرانسه صرف ملتجای از گفتگو ی چین و ژاپون و مشرق اقصی ببرند و دولت مزبور بهره و نصیبی نداشته باشد
(روس) در گذشتن اعلیحضرت الکساندر سیهم پادشاه ایندولت از جهان فانی و جلوس اعلیحضرت نیکلا امپراتور
کل ممالک روسیه که ولیعهد امپراطور ماضی بود ۱۳۱۳ هجری) (مطابق ۱۸۹۵ مسیحی) (افغانستا
امیر عبد الرحمن خان امر تعمیر شهر فراه نمود در سرحدات ایران از طرف افغانستان مامور تذکره معین شد چون عساکر
دولت


تیتر سی و سوم
عکس الوقایع
صفحه ۲۷۴

دولت ایران از اتباع افغانستان بدل تذکره درانه وشد زیرت بجهیند امیر معظم نیز قرارداد که رعایای ایران آنچه بممالک افغانی
اند و ساکنند نفری دوازده قرآن بدل تذکره بدهند در هم رعایای هرات وغیره انچه بطرف ایران بروند این مبلغ را داده باشند
چون خیال امیر عبدالرحمن خان از مدتی مشغول داد قاتش مصروف تسخیر کافرستان بود در زمستان امسال که برف قلل جبال آتراستقطم
و نواحی محل سکنای طایفه کافره را گرفته بود امر نمود که از چهار جانب سپاه معصوبه بدن مسامحه تعطیل حمله در بکافرستان نمودند تقبیلا تفصیل
دسته اول از راه پنچشیر سرفتح سپه پیاده ویکفوج رساله و چهار بیرق خاصه دار با توپخانه کوهی و دشتی تحت ریاست کپتیان
محمد علیخان مامور آساهان گردیدند دسته دوم دو فوج پیاده نظام و هزار نفر قشون ردیفی از سواره و پیاده مع یک باطری توپخانه
از طرف اسمار و چترال تحت حکم سپهسالار غلامحیدرخان چرخی متوجه دروازه کافرستان شدند دسته سوم از بدخشان زیر فرمان
جنرال کتا لخان روانه مقصد گردیدند که سوار و پیاده نظامی ایندسته متجاوز از چهار هزار نفر بودند و یکباطری توپخانه کوهی بهم داشتند
دسته چهارم عبارت از هزار نفر سپاه پیاده و سواره بود که از لغان برسپار کافرستان شدند و رئیس آنها حاکم لغمان با نیض محمد شان
چرخی بود توضیح آنکه طایفه کافری مزبور جنس وحشی صفت و طویل القامه میباشند که لباس آنها از جلد بزبسیاه و سرخ است و بزرگان ایشان
پوست بژسفید میپوشند و گیسوان آویخته و ریش و سبیل های عجیب دراز دارند و مذهب و طریقه مخصوصی که نسبت بهر کیشی بسایر ادیان
باشد در آن طایفه نیست بتهای قوی الجثه قدیمی را میپرستند و بکواکب سبعه و وحوش معتقدند بعضی از آنها اشیاء دیگر را
رب النوع میدانند و برخی از نفوذ هندوان و کشیشان انگلیس بقواعد بودایی و نصارایان انجیلی خود را ملتبس دارند و بسیار
تعداد عموم مردم کافر
متجاوز از صد و هزار
خانواده است تا سه
کاشغر و نواحی پامیر
سُکنا دارند تا آنکه محلم
که عباس نیز میپوشند واز
۵ ۳ هزار الی ۴ هزار
خانوار متجاوز نمیشد
آنها لامذهب و عاری از هر طریقه و بری از ادیان مختلفه میباشند اما همه از یکطایفه و یکید قبیله اند و اتفاق دارند و متجاوز ازسی وششیزار
خانواده که هر خانه دارای پنج شش مرد کاریست مولانا علیه رحمة الله تقی علیه الرحمه از عرفای معمر و متکثر بآین ایران نبیره
زاده ملاعبدالرحمن جامی علیه الرحمة است کتابی در غزوات سلطان بلجیر و مایه افتخار اسلام امیرتیمور گورکان منظوم آورده که تاریخ
آن کتاب قریب بچهار صد سال است با خط نسخ تعلیق و کاغذ ترمه و جدول طلا در صفری از اسفارند سال قبل مؤلّف آنرا بدست آورده
بمحل که نسخه ثانوی و کرشمح این غزوات نداشته باشد و در آن دیباچه بیان داشته بهنگام عزیمت امیرتیمور تسخیر هندوستان کشید سه هزار
سپاه از راه دشت قچاق که روانه کابل شد جمعی از اهالی بشکایت شرارت طایفه کافری عارض شدند وامیرتیمورقصد تسخیرمحل کفار
مزبور را نمود از قرار بیان منظومه تقی علیه الرحمه مملکت آنها کتور موسوم بوده و شرح حمله امیرتیمور و فتح آن نقطه رامفصل
برشته نظم کشیده چون اشعار آنمرحوم بهترین اشعار شعراء عالم است شرح غزوه کتور را از آن کتاب عیناً نقل نمودم که بیان
حال آنمردم شده باشد در سمت تقی از نظاّمحظوظ نظیم حالات آنها شده ملاح اندیشه دانا درآ چوژد بار کابر سلیم طناب
که و بیایدان پیشگاه آمدند ستم دیدگان دادخواه آند زکفّار کتور بجان آمدیم بدرگاه شاه جهان آمدیم
بهر چند کاهی زرویی ستیز درآیند ازین کوه همچون کنیز بمارا بجز برگشایند دست بسوزیم از آن قوم آتش پرست
شتابند اول بتاراج مال روند آنگهی سوی اهل و عیال زنازا پس از کشتن کدخدای برند و زنند آتش اندرسرای
کره یی نه بر صورت آدمی ز مردم جدا و در از مردمی چو خارشنگ هر طرفی نیشتر زافعی و عقرب بباندیش تر
نه در دل ترحم نه در دیده شرم زبان هم بخرد و بخست نرم بکثرت فزونند از دیو ودد خدا داند آن دیو دد را عدد
بتائینه از ایشان فراوان بشی بجبّری بخیر و کسی راستے چو سک جنیفہ خوار ند و گندہ و هن همه یاده گو بسچو زاغ و زغن
بود


نسخه ششم
عين الوقايع
صفحه ۲۷۰
بود هر چه جنبنده در آب خاک خورند و ندارند از آن هیچ باک
چو خر مارج آوا زکو کو ند قدم چو افعی دائم سر اسیم شکم
خراشید چون خضد و صمبم قدم نامبارک بیدار شوم
همه بلا عیت بمان عرو س که که جفت شان ما در و کود کو س
همان زیو مویند چون دیو و در لباس حدسد نه هم از جسد
زن و مردرا سوی اسبابا ها شده پوشش با بود که خدای
مران بدر کا نه از بان عجیب زبان دان شان کل مخکم نیب
نه تک کور را در زمین درشت بکیرند و با لان نندش بپشت
به حفت بحوانیه زنجیر را بدان سان که سگهای نجبرا
بور حوکبا بزانویشان خدایا نبیند کسی رویشان
ز مر موی آلوده آن جروت کر سنسکی را توان داد ققوت
زسرما و کرماندارند باک نه سنگد و آهن نه از آب وخاک
ندارند کاری بجز خوردو حوایت ندانند چیزی بجز نان و آب
بچنگ اند رآیند خرد و بزرگ بچنگال و دندان چودرند و کرگ
چو در پیش کیرند راه کریز بخنند بر کو سمن نیز خیز
بران قصه پر سنده بنهاد کوش کزان آب دریا در آید بجوش
شده است و پر جام ستا هنوز شب افراط افسانه باقی هنوز
بهرس بتیر شد شاه سنجید ورا که بیند عجایبای نادیده را
از ان سلگین شکر پی کنار کزین کرد شمشیر زن صد هزار
برآمد ببالای کومی روان بآهنگ کشور شه خسروان
چوشد کوه کبوتر تماشا کهش شد آن سلکین چار بنداوش
نه کوهی که روئین تن سخت سر زروز فرو مانده کی سخت تر
بود سالها کز برای ستیز ستاده ز سر تا بیانیچ تیز
که زنا مر رفتن از هر کران مکس لغز چون مرمر آسمان
زنظاره آن هراسان سپا چو نادار از دیدن قرض خواه
نظر از بلندیش کوته کند زمین آبندش آسمان بلند
در افت د کله از سر مهر و مآ کند ار بالاش کاهی نگاه
زبان چو تخمیش آمد بآب خورد آب از چشمه آفتاب
برنگش فلک سبزه دلپذیر ببر غاله آسمان در اشیر
پلنگش ده و پنجه در روی ماه از ان روی ماهت کلفتی سیاه
منش
عقابش کشد صید مرغ فلک بو د آشیانش فر از فلک
ستاره زآخرا پیراخش در خشنده چون ژاله در رو بخش
در آن سنگلاخ آن دران کردیک و طنکاه دیوان مردم ریگا
که دیوی چو کفت صفیمان شنتش وطن سنگلاخ و تو نیش سکنت
همان روز آنکوه را بید رنگ نمودند قسمت بمردان جنگ
میان جست کردند چابک روان هنر در سر دست و پادرو آن
دویدند بالا کردا کروه بروی کمر با چو نخجیر کوه
چو دیدند ایرانیان دلیر که سر بر زد از کوه شمشیر و تیر
غریوی برآمد ازان بد رکان بکین تیز دندان شد ندان پنهان
نخستین سوی سنگ بردند تو فرادان سر و رو د در بهم شکست
بان هم کشادند بازو تیر برآمد ازان دیو سارانتی نیر
زآمد شد سنگ و تیر خدنگ زمین و سما بر د و شد تنک
زپایان چو تیری ببالا شد شبابت درین چرخ د آلاست
زبالا چو سنگی بزیر آمدی زکاو زمین بانک شیر آمدی
طراقا طراق کران سنگها همی رفت بر سوفیر سنگها
شبابشاب پیکان الماس کون بفرسودران کرد سیلاب خون
چو دیدند دیوان خولادتینک که آهن نخواهد شکستن سنک
خروشان سبوی نشیب فراز دویدند چون تیر خورده کراز
بدان شیر مردان در آویختند بدندان و چنگال خون نیختند
بدندان یکی کند بینی و روی چو ضمهای خون در شیش ان کیز
بچنگال برکند آن یک سری زکیش در غضب یه سبو دیگری
دکر را یکی برد بالای دست زکفش برزمین دست دکرون
مشت بر مشت
بسی چیز بخیری و شیر شاه بلومغان آیم و و دو سپاه
دلیران ستادند و باز دست ستادان در آمیختند از ایشان
نکردندازان دیو ساران کی گرفتندشان در میان نی نی
از ان فرقه خون انقدر ریختند که از چشتر آن سیلها بر نخین
چو بیچاره


نسخهٔ نهم
عین الوقایع
س ۷۱ ۲
صفحه ۱

چو بیچاره گشتند آن بد رگان گریزان شدند از نهم جان ستان زبامکان شیران عالم مطاع رسیدند ازان کوهسار اسباع
بکوهی که ازان زیرست گریزان بآنجا کشیدند وقت خدیو جهانگیر فرخنده چهر سراز کوه بر زد چو رخشنده مهر
سپهری دگر دید افراخته ز رفعت به بیغایه انداخته بآن پرده آن دیوساران پناه رمیدند اس در فتاده نگاه
اگرمور از انجا بزیرا آمدی زلغزیدن از جان بسیرا آمدی مکس گرنشستی بر آنجا دلیر بلغزیدی و در فتادی بزیر
چودل در آن چاه بارد شید خرد را زاندیشه فرتوت دید غلامانش بخت یاری نمود خرد را ره رستگاری نمود
بر آراست از عاج و از آبنوس مربع یکی پیکری چون عروس بزین حلقه ها بر استند بپیش طناب آهنی خواستند
بقد هر طناپش شصد ارش که داده برشم گزین پروش رسن بست محکم در آن طوقها چو در حلقه زلف خوبان نظر
چو کردند از گفت آموزگار رسنها در ان حلقها استوار نشست اندران عده همصد جه فرخنده جدی جه فرخنده په
بنیری بازو و زور طناب روان شد بسوی نشیب آفتاب بردی زمین بهرامی وامان سیاهی گر آمد از اسمان
بعد حیله هم چابکان دلیر رسیدند انان رخیان بزیر فراز دگرسندره گشت باز فرازی چو روزقیامت در از
بفرسنگ لغزنده پیر سنگی بود بپایش رفتن سور درانگ بود قریب دو فرسنگ گیتی پناه پیاده در ان عصر پیمود راه
پلنگنیه پوشان کار آزمای بان کوه بالا نهادند پای بنر بران شتابان بسوی فراز همه تیز دندان بگین گراز
که ازان نخوردند ازسیان سیه همه دره سراسه چو کافر کران بچنگال خونریز و دندان تیز که ازانه خرسند سوی ستیز
بران سسناکان چو شد کارتن زن و مرد کردند آهنگ جنگ همه دشان زن و مرد آورده زرو ماده اند و باراست زهر
دویدند دیوانه دیوان همه سوی آن دلیران غریان همه جلن نیزست شراب غرور نرفتند از پیش آن سیل دور
ازین سوی دیو و از انسوی ست زکین بر گشادند باز و دست کسی از جکدستان دردیوان چه گوید چو دانند فرز انگان
بنجونرپریان داد فرمان خدیو سلیمان بغضب کید بر خیل دیو دلاور دلیران شمشیر زن نهاوند شمشیر درمردوزن
بکشتند چندان ازان دیو در که غیر از خدایش نداند عدد زن ومرد آن دیوو درا زداش بدان خارزار درشت
بکشتن ز دل بز داندوه را بسیلاب خون داد آن کوه را سکندر بتسخیر ایشان شتابت بران دیو و دد لیک رستمی با
حمزه اوقومی چا زا شکت بیزد از سکندر در آن کازار این چند فر دشعر را نیز مؤلف براهتما در تشریح حال آتطایفه
بگوشه تحریر کشید هر چند نز داشعار ماتفی حلوه ندارد اما در این عهد پیش ازین اقتضا نمیکند چه اگر استادنا فردوسی علیه الرحمه
در میمه گفت با سامی اشخاص آنزمان مثلا افراسیاب واسفندیار ورستم این آسامی بگک مسجام شعر است اما رز میا تفی
بنام آسامی عهدش بوده مثل مؤلف که باید کربلائی حسین ورضا غلیخان و پیر دل خان و حاجی حسن و ملا عثمان محمد سفرخان را جز و
رزمیه بیان نماید مسلم در تنی ندارد ما تفی شعر متین گفته اما آسامی شخاص آن عهد را چه مناسبت باشعار حکیمانه للمؤلفه
گروهی بهیکل چو دیوان قاف بهمه شیر غضبان بروز مصاف بصورت چومروقن ژند پیل نه یکتن ازان شوم رویان خیل
همه بت پرست و خدا ناشناس که از جمله بر کرده بر خود لباس همه آتشین خوی ودل دیو سرا سرپلنگ افگن و جنگجوی
زن و مردیشان همچو خرسی گراز بقامت بلند و بدندان دراز زمشید پرخس بک یک خیرتر زیغ اجل نوکشان تیزتر
نه راحت طلب مثل ایرانیان نه اهل مروت چو تورانیان همه کرکدن جسم وافعی نفس شجاع وقوی پنجه دلید و کس
ببازوی


شخه سيم
سراج الاخبار
صفحه ۲۷۲

بازیی هریک از ان مشرکان
تگاورش مستان کرده قاقدو جنگ
بناخن بدر کوه کن چون پلنگ
ز و ماده آن گروه پلید
عیان خون آدم بجام همه
بترک گناه و کار ثواب
چو یاجوج و ماجوج در کوهسار
که یکدم بیاسایم از قیل و قال
سخن برادم آب از خون پاک
ز اعدای ملت برآرم دمار
بری ذات پاکش زچون و چرا
نباشد یه قدرتش را یکی
کریم و رحیم است و فرد و ودود
چنین کرده تحقیق فکر دقیق
سپسد را بیاسود چندی زجنگ
زکابل بفضل خستان صرف
مسخر نمایند آن خاک را
نمایند ثبت خانه ها را خراب
بامروز بر سپهرا احتشام
پس از چند روزی در ان مرغزار
هر دره حیشی قراول شدند
مسلح بشمشیر چندین هزار
سوی جیش افغان نهادند رو
زگوش فلک کر شد از آن خروش
دلیران افغان پی گیر و دار
سکرک اجل ریخت بر کافران
یکی سینه اندر دم تیغ داد
یکی راز پیکان جگر ریش شد
نیا پیکار دشمن گان
مهیا چو رستم بهنگام جنگ
بدر یا شناور بسان نهنگ
همه سخت دل همپشرو نید
نهان تیغ کین درنیام همه
باشند یل چو افراسیاب
ولی آفت اهل شهر و دیار
شوم مست سودای جام وصال
کنم ملک اسلام از کفر پاک
سخن رانم از شرح آنکار زار
صفاتش ز هر مطلبی بر ملا
ملک گر پدید آرد از آدمی
نشاید بجز درگه او سجود
زعصر مؤلف نه عهد عتیق
بس آنگه پی حفظ ناموس و ننگ
فرستاد انبوهی از چار طرف
ز یغما برند نقد تنزلاک را
بران آتش او تیغ ریزند آب
امیر عبد رحمن والا مقام
برافراشت رایات فتح وظفر
جلویگر افواج کابل شدند
زیره پوش هریک بلسان مار
و با خاکساد ند بر نای هو
تو گوئی که در یا در آمد بجوش
کشیدند صف از یمین و یسار
ز توپ و تفنگ سپاه گران
سزای عدو را بشمشیر داد
بمیدان در افتاد و از خویش شد
دلیران چابک و فرطلب
بری از خدا و در از هر دوید
گرفته بیابانی کوهی مقام
نهان در گدزگاه اسلامیان
زخون از خداوند از بادشان
بوقت دویدن همیار پای
بآه ساقیا زان می لاله رنگ
سر رشته نظم دست آورم
بچو دستان همه آب روشنوم
بنام خداوندی در محمد
بفرمان او چرخ نیلوفری
عیان و مدتش کرده در روزگار
ریاضی ز عصیان بود شرمسار
که چون خسرو ملک خاور زمین
بیار است لشکر چو دارا روم
که آن مشرکان را بداء آورند
بران بوم و بر برق دژ مین زدند
که آنقوم رنگین و کیفر شوند
سپهدار نام آور شش سپاہ
چو دیدند افواج را آن گروه
بنره حبکه را تیر خارانشگاف
تفنگی بدوش و گرزی بدست
سپیدار افغان ز توپ و تفنگ
ز آواز شیپور و فریاد کوس
ز شلکت پی در پی آن سپاه
یکرا سر خورد تیر قضا
یکی را به پیشانی آمد خدنگ
یکی را سر از تن جدا به تیغ
چو ترکان روم و یلان عرب
شبا بیت ندارند بر آدمی
پی صید افکنده در دو دام
بپاسرقت مال بسته میان
بران قوم و بر گروه سده در راه
بپیکار خونخوار و جنگ آزمای
بزن مطر با بربط و تار چنگ
بان کفر کیشان شکست آورم
بسلطان اسلام یاد شوم
که لطفش باسلام دارد مدد
ز مهر مه و زهره مشتري
ز ستر نهان کثرتی آشکار
بخشایش اوست امیدوار
شدش ملک بر مهر منبر تمکین
پی رزم کفار ملک قلدم
فراوان کنیز و غلام آورند
صنم خانه را آتش کین زنند
بتراز یهودان خیبر شوند
بدان سوبتعجیل پیمود راه
گرفتند سنگر بیالای کوه
گرفتند ره را بعزم مصاف
مهیای پیکار چون پیل مست
در افگند شوری بآغار جنگ
عطارد فتاد گنبد آبنوس
پر از دود شد عرصه رزمگاه
یکی با تفنگی در آمد زپا
یکی را دخون غوطه از نام و ننگ
یکی دست برحال یاران دریغ

ستایش پروردگار و شرح محاربه اوزبکم سپاه امارت شان که لوه کشور با کافران رویداد


نصف ماه سوس عین الوقایع صفحه ۲۷۳
سپاه اسلام
صورت محاربه که امیر عبدالرحمن خان در کشور روس که احساناً از اکابر و پیشوایان روسان دیدند و تحمل محلات بقلم خود ثابت میساختند
یکجا


شماره بیستم سراج الوقایع صفحه عم ۲۷

یکی را بدل تیر پران رسید
یکی خود را شمشیر و در خون طپید
یکی شد ز پیکان کین سینه چاک
یکی آمد از صد درین روی خاک
یکی را کفن گشت خاک سیاه
یکی را سر افتاد بر شاه راه
بفوج هزیت اندر آن داروگیر
ببارید از بیکرا باران تیر
صد و شصت تن گشت مقتول کان
نهادند سر اندر آن سر زمین
پلنگینه پوشان کشور زمین
همه سودوان از یسار و یمین
جوانان افغان فشرده بپای
بآواز کوش و کوس و کر نای
هراسان نمودند کفار را
بدان سان که افسون کران مار را
برآمد از آنبوم پر باس
غریوی چو آواز کا و خر اس
رخ از رزم اسلامیاں تافته
سوی مسکن خویش بشتافته
سپهدار اسلامیان آن پس
چوشاهین با بانگ سریدکس
روان گشت بالکشکینه خوا
باده آنان کافزان بدر راه
پس از جنک بسیار در آن دره
شد کار کافرستان یکسره
کرهی اسیر و کروهی قتیل
کروهی دکر زان عصیان قلیل
چو کشته بیچاره از دار و کیر
امان خواستند از سپه امیر
اطاعت نمودند آن شاه را
چو نیسل ستایش کران ماه را
پس آندم سپهدار افغان سپاه
پیشوه شان جملکی را کناه
بخشا باسلام مایل شوید
بنیروان ما دیده قائل شوید
دل از بت پرستی نمائید پاک
هم از آتش د اخگر تابناک
بیارید ایمان بکیش رسول
که کردد شما را جهادش قبول
نمائید ویران صنم خانه را
سجود ید یکتای فرزانه را
در آئید یکسره هم از خاص و عام
بدین محمد علیه السلام
بناچاری آن فرقه مشرکین
بسان جهودان ایران زمین
بچوکان طاعت سر آن سری
بجاک اطاعت نهادند سر
همه در این خرده نزد امیر
شفیع مفصل از ان داروگیر
بشد خاطرش شاد و چون گل شکفت
بسی آفرین بر سپهدار گفت

القصّه پس از جنگهای نمایان و قتل انبوهی از طرفین و کیاه محاربه متواتر طایفه کافری تحت اطاعت درآمده امان خواستند
و رعیتی دایمی افغانستان را مبنی شدند غلامحیدر خان و سایر سران سپاه افاغنه اسرای هم که از آن طایفه گرفته
بودند با شرح حالات وقایع و فروکاشت نامی را خدمت امیر عبدالرحمن خان مبرور معظم الیه امر نمود که در آن نقاط
مساجد چندی بنا کنند و بزرکان آنها را با بسیاری جوانان و بچهای تازه باین کابل آوردند و یکدسته از سپاهیان بدان جای
ساخلو باشند و قلاع محکمۀ کفار مزبور را ویران نمایند و آداب مسلمانی در تمام آن نقاط جاری شود عشعر مردان آنها را
ختنه نمایند و ملای چندی از مسلمان برای آموختن درس مسلمانی و عقد و نکاح آنطایفه مامور شد و تمام احکام مذکوره را
در آن نواحی جاری کستند و عابرین آن صفحات بدین وسیله از شر کفار خونبوار ایمن شدند و این آخرین جنگ امیرعبدالرحمن خان
در نواحی افغانستان بود روسای کافریان را در کابل بکار و سرای محمدی تحت الحفظ نکداشت و اطفال تازه
بالغ و جوانان آنها را در سلک غلام بچهها مسلح و تربیت نمود و همه را ختنه کرده بتحصیل درس مسلمانی مامور داشت
امیر زاده نصرالله خان از لندن بسلامتی مراجعت نمود پس از ورود بند ربانو و پذیرائی شایان اهالی روانه کابل شد
امانی قدری در این ایام استدعا کردند که امیرعبدالرحمن خان امیرزاده معرفی الیه را بحکومت آن محل نصب دارد
ملاحظات چندی اسباب این مطلب فراهم نیامد حرکت مؤلف در اینسال از خراسان بعزم کردش سیستان بخشتان
موجب بعضی خیالات سرحد داران افاغنه شد بهنکام ورود مؤلف بقائنات در سرحدات کبوده و یزدان و نقاط
دیگر چند دسته سوار و رساله و سپاه پیاده وغیره فرستادند و متجاوز از یکماه در آن سرحدات بکردش و جاشه این
بودند تا ثبوت کذب وقایع غمازان آن امارت در خصوص سفر مبیوض مؤلف شد انوقت سپاهیان مرخص کردیدند

امرو


سی و هشتم عکس الوقایع صفحه ۲۷۵

امر و اقام امیر عبدالرحمن خان بتدبیر شیرزاد و نقاط محکمه یافتن بدانجا اخراج امیر معظم الیه چند نفر اشرار محله
مرادخانی را از کابل بسمت مشهد قدغن سخت مجدد در افغانستان که در نقا یا تعزیه داری نشود ساختن راه نامی اطراف
شهر هرات را بر دست بطوریکه دو عسکر آدم عبور نماید بنای مسجد جامعی در کابل که وجه مخارج آنرا از سپاه و غیره گرفته
بحقوق و تاسف اهالی تشیع افغانستان در قتل نابنگاه سعید ناصرالدینشاه طاب ثراه تکمیل باروط سازی هرات که بهتر
از باروط انگلیس ساخته شد (ایران) دارالخلافه در اوایل اینسال موکب اعلیحضرت ناصرالدینشاه قاجار
تشریف فرمای قصر یاقوت سرخه صار شد در روز سوم جمادی الاولی از ییلاقات عزم مراجعت بدارالخلافه فرمود
هنگام ورود طهران چندین هزار از سپاه افواح سواره و پیاده و توپخانه تحت فرمان حضرت اشرف والا کامران
میرزا نایب السلطنه وزیر جنگ میدولت باآراستگی تمام باستقبال موکب همایون آمده بهترین قراولی بمرسم استقبال در نها
خود بجای شلیک و شادمانه را گذاشتند جناب میرزا رضاخان معین الوزاره که چندی قنصل جنرال قونسول تفلیس معموریت
قفقاز بود و بعد سحیزالاجودانه حضور همایون مفتخر گشت و بسمت وزیر مختاری و ایلچیگری ایندولت بدربار اعلیحضرت امپراتور
اعظم ممالک روس رفت از حسن صداقت در رستگاری خود ملقب بارفع الدوله و در آذرا نشان درجه اول شیر خورشید شد
در حقیقت این شخص کافی با کمال زمینه با سه نوع عنایت و در خور هر قسم مرحمت دولت علیه ایران آیاش مثل آن
وزیر مختار نیک نام مسعوم مامورین دول اسلام بحفظ مراتب و خیرخواهی دولت و ملت خود خدمت و فدیت آنجمیع دهند
جناب میرزا جعفرخان نایب وزارت خارجه پسر مرحوم صدیق الملک (حاجی معتمد السلطنه) از حسن کفایت و صداقت
خود بنشان درجه اول شیر و خورشید و پانصد در شاد تومان اضاف مواجب سرافراز شد (آذربایجان) در مره
میر اسمعیل نام تاجر حیان باغ خود تفنگ پر میکرد، غفلتاً آتش گرفته در گلوی سینه اش خورده فوراً مخره (خراسان)
علیمردان خان نصره الملک حکمران طایفه تیموری و نواب محمد حسن میرزا (منتصرالملک) سرکشی در امور ایالت مشهد گرفتار
دار شهر مشهد ملحقات فرستاده شدند در این ایام رجال دولت وقت ایران در تدارک جشن قنکرفن خمسین سلطنت
پادشاه خود بودند اما ببرفانی دنیا نگذاشت قتل اعلیحضرت ناصرالدینشاه طاب ثراه در ظهر یوم جمعه ۱۷ ذیقعده ۱۳۱۳
مین رواقین زاویه متبرکه حضرت عبدالعظیم و نام زاده حمزه که رضا نام یکی کرمانی سینه بی کینه آن پادشاه را در آن محله
از راه عناد خطآبند فکلوله قرار داد و آن پادشاه نمک جرکاه که در حقیقت مایه برکت و اعتبار این ملت بود فوراً جان بحق آفرین تسلیم نمود نظم
المؤلفه چوان تیری بر ناخرا دست بی قتل نابغته حتی پرست فلک شد بجرالم غوطه در ملک نو و از غصه سرزیر پر
تو گوئی فرو در آمد از آسمان غباشم اندر دل مردمان زایران با فلاک برشد غریو که امد سلیمان بچنگال دیو
قضا بانقه کرشت اندر قسرین بی گشتن شاه ایران زمین چو آن گرفتاربلا باشد جهان سر بسر محنت آباد شد
در ان روضه خلدا آئین کسی ستاده نظاره کنان سهرسیا ولیکن کسی بر آن تاجور نکردید تیر بلا را سپر
بلی شاه را چون سر آید زمان چه سازد با و خادم مهربان اجل چون کسی را شود روبرو ره چاره بسداست از چارسو
چه خوش گفت استاد نیکو سرشت که در پیش بور شاد اند بهشت قضا چون زگردون فروهخت پر همه عاقلان کور کردند و کر
بقصد شاه آفاق گیر چوان پردت برازا تیر خراشید قلب شهنشه را بخاک اندر آورد بجباه را
ملا انجمن


نسخه سوم عین الوقایع صفحه ۲۷
نوع دیگر نه سل افگن ز اسب حیات پیاده بشد در زمان ممات برنج خویش بنهاد بر روی خاک وزیرش همان گفت روحی فدا
مقال تاریخ اور پر زد آتش به لها شرار غمش ریاضی چه خوش گفته تاریخش بکارا شرم کم از این دلیل که شد بیکنی ناصر الدین قتیل
که شد بیکنی ناصر الدین فلک او صباغ چنیش را بهم زد عطارد نامه قبضش رقم زد سه از هفت و کم شد سال مرگش قضا بشکست نآگه بال و پر کش
بالفظ متقابل بسبزده صد ز بعد سیزدہ سال سعیت شد روان بفر و اقبال بخطر جمعه چون سلطان بیکسر باوج قرب حق بخشاد شپر
۱۳۱۳ مه ذیقعدہ بود هفدهم روز که بدل ماند این داغ جهان برائی پنجم سال جلوسش بدل شد عیش عالم پر فسوسش
جند فرد شعر بحمدالله چراغش زیر امری ولیعهدش مردست با هوش با بشید خدا و شاه لولاک شود پیدا ز پدر این کوهر پاک
مثنوی از کوهری مظفر شد که نامش باد در دین بحق ذو الجلال و آل یس شدت بچون سکندر عظم بدو خطری بتدبیر محکم
است
مدان ای حاسد از نامش محقر تعالی شانہ اللہ اکبر و در ماده تاریخ این وقایع را می شاعر فرد شعری بیان داسه
و باید حروف منقوط مصرع آخر حساب شود کلک را می در فشان تاریخ فوتش در رقم ترک کرده ناصر الدین مقام اوبراد
و نیز این رباعی از گوهری علیه الرحمه است بتاریخ وفات شاه بیباک بگفتا گوهری دلخون و غمگین بنا را سر برید پردہ پوش
سوی قصر جنان شد ناصر الدین و له سال فوتش پا بی هستی را برید ناصرالدین شد بر ا و رنگ جنان میرزا عبدالکریم
کوثر گفته برداشت سر نالیکی با خود گفت ای وای بشد ناصر الدین شاہ شهید چوشد ناصر الدین زین دارفانی
سوی ملک باقی وحید آفرید بتاریخ او گفت شخص حزین تعاش سعید او مات شہید نایب التولیه که فضلاء
اند این آستانه باد مرید گفت در فوت ناصر الدینشاه ذو الف کم سعی سعید شهید دیگری گفته
در وفات شاه عالم ناصرالدین قائمی و چه خوش گفت این مضامین کان خبر الناصرین حاجی محمد علی میرزای
سهام الملک گفته تاریخ شهادتش غم بسیار است باید که هزار سال در ماتم بود مسکین هم سال تاریخ شهادتش
رقم زد مسکین شد ناصر دین بروز ادینه شهید کمالی شاعر گفته یکی از آن میان زاری کنان بیرون شد و گفتا
تهی ماند از شه صاحبقران تخت شهنشاهی جلوس اعلیحضرت (مظفر الدین شاہ خلل اللہ ملکہ) بتخت
سلطنت کیان مصرح در ماده تاریخ شاه بر سر نهاد تاج کیان و نیز را می شاعر گفته دوشخصم در اید برون
ازین تاریخ جلوس شاه مظفر مظفر الدین است معمول شدن تذکره برعیه افغانستان از طرف ایندولت که
واقعاً بدعتی بود و اکنون باعث منع عموم زایرین فقیر افغانستان شده زیرا قوه ادای وجه تذکره حالیه را ندارد
از انجت در ظرف سال مختار با صد نفر آدم از کسبه و تجار و خوانین و اجزاء دیوانی و سرکاری افغانستان بمشهد آینده
میکنند لاغیر اما سابق بران سالی متجاوز ازده هزار زوّار افغانستان و غیره محض زیارت می آمدند و آسایش هال
چند روزه زایر بودن خود را از مرحمت و عدالت اعلیحضرت پادشاه ایران میدانستند حال بر عکس شده حصول
نه مان اقتدار مامورین بلژیکی متوقف از قول عموم زوّار و آرزومندان امالی افغانتان که شوق زیارت
حضرت رضا و ائمه هدی علیهم السلام را بهر ساله داشته و دارند و حال مایوس مانده اند در خطاب بحضرت ثامن الائمه
عرض میکنم اینسر د یکه قبلۂ حاجات عالمی وی آنکه سبط پاک رسول مکرمی ما را بشوق کوی تو عزم بریدن ا
نه بنیان که نیست طاقت تاخیر یکدمی امّا چه چاره اینکه براه دیار تو سد یست همچو سد سکندر زا دمی
جمعی


نسخه ششم
عكس الوقايع
صفحه هشتم

طبعی پر آلمرك ومحنی بنده گره خوانان بنتاج و شویه بسیار كی كیمربا بنو جند كشودند جویای جامه اند بی دینار و در همی
هرقصه زابو قود نامدار كشور اند بهریك چولرك كرزند در نزدیكما هر كز نشد كه قافله بگذرد زرا از ظلم شان بین چربیا گشته طی
خطابا بعليه حشمتي عالی وطن ای شهر یا كشوربیان در خرا افزون از نكته چلیتو دهی امید دوسكن بجز مر كشته كات
چون پادشا كشور دلیرا ستمی زین پسی رشه بیك دجلاد نر برز هم ستمها پر از خون چهرهما كند عنایت تو نور حضور و ایست

مشهور در جهان بمقاد چوماعی صرف شکون از مه پول ایران بلاد چو د که سلطانعلی تا زابین بشوق زیارت نور قاسی
اندر قلمرو تو بگل نیشتی اهل خرد مدح شهنشه نمایا واجب بود بنیکی د چلق نامی افتتاح تجارت ملکی اعلیحضرت ستیا
د نو احی آن سرحد تنزل پول سیاه در ایران مخصوص خراسان که در ظرف یکهفته بفتاد پول یکقران داد و ستد میشد اما بعد از آن
ترقی کرده نرخ قرآن بچھل پول معین گردید و جهت این بود که بوکلا طری مخصوصی توسط بانک انگلیس بخواست در ایران رواج
شود و این پولها را بر چیند اهالی بمواجهه افتاده پولها را ارزان کردند بعد که آن پول فلزی رواج نیافت مجدداً داد و بازار
از این پولها معمول گشتند آفت ملخ خوار که در مزارع مملکت فارس که از بد دور و ملخ تا دفع آن هشت ماه مدت در از دبال شد
آمدن سیاح از مأمو سوم دیگر نزدیک کو یکی از معلمین محترم آندولت است بخراسان ہمراہ سیاح امریکی و ہسفر شدن آنہا
استطاعت مؤلف در عزیمت قائنات و سیستان (جاپان) جزیره فور موز را بموجب شرایظ صلح تخلیه و تسلیم دولت ژاپون نمود تا
اھالی قبول اطاعت و تبعیت ژاپون را می نمودند تا باستعمال اسلحه و سفیات حرب و تهدید سفاین جنگی اہالی آنجزیره مطیع و نتقاد
ژاپون شدند مسلمانان ساکن لان شانفو یاغی شده شهر های تحت مانسر را مسخر نمودند و عساکر چینی در به نقطه با آنها
مقابل شده شکست یافتند و در ایالت کانسو شورش زیاد شد افواج کاشغریه بدفع شورش مامور شدند تعیین حدود و
قرار نامه ایندولت با دولت فرانسه که معاهده بانته آتن بین ایالتین یونان و شکن بوکالت دولتمین غرا به تین امضادر تورکیا
شد احداث راه آهن و تلگراف در این قرار نامه مهم بود قرض ایندولت از صرافان فرانسه بضمانت روس که در مدت
ده سال از گمرکات چین بپردازد (ژاپون) فراہم گشتن استعداد حرباکابل در مملکت کوریا و اغتشاش اہالی برضد
حکومت خود که چرا عساکر ژاپون را بخاک کوریا راه داده است اما سلطان کوریا عاجز از هم نبردی و ممانعت عساکر ژاپون
بود انعقاد معاهده تجارتی ایندولت با روس ورود سفاین جنگی روس در حدود کوره محض حفظ کوریاد حامی بودن
سلطان آن مملکت و لنگر انداختن چند کشتی زیرہ پوش در بندر پوت آرتور بچینائی چین دسته ژاپون سفیریکه از ژاپون
مقیم سئول پای تخت کره بود و حیاستی از او نشنیده شد حسب الامر اعلیحضرت میکاد و بتوکلیو احضار دو دستگیر شد بعد از دو سولا
قحط اول جسارت جنك بجزيره ييا او تونك را عساكر ايندولت تخلیه نمودند (آمريكايی) اسپانہا فرستادن این دوت
دو فوج دیگر از عساکر نظامی خود بجزیره کوبا ویرانه شدن آبهی در ایالت مسویل که مدیرا بهی دولتی را پارچه پارچه کرد
د بعد آگشتن هم بدن او را واگذ ارنیشد غرق شدن یکفروند کشتی جنگی ایندولت در سواحل جزیره کوبا چون طغیان
اہالی آن جزیره همه روزه در تزاید بود دولت اسپانیا معهده اسی نفر از قشون جنگی بان نقطه فرستاد (فرانسه) یکدسته سپا
ایندولت بعنوان پیش قراولی بطرف آتن تا نا ناریو روانه شدند در تنگه امیر عالی تونتری مشبش نفرا قشون (ہوا) برخوردہ
جنگ سختی کردند و آنها را شکست داده بهشتاد نفر بقتل رسانیدند نه عراوه ترت اسباب و قررخانه و عسکر انا بضبط فرانسته در آمد
رفتن


نسخه ششم سراج الوقایع صفحه ۲۷۸
رفتن سفیر کویتس جنگی ایندولت بنبدر امبونگ قشون ایندولت در یازدهم محرم بجماعت بهادر راه زا ناریودام
بماداگاسکار حمله برده دو اردوی بزرگ آنها را هم زدند واسلحه ومتاع قشونی زیادی دست آوردند رفتن چند نفر
تجار معتبر فرانسوی بشهر شانگهای چین برای پیش بینی در استاج ابواب تجارت آن مملکت آنعقاد معاهده ایندولت با
ملکه ما داگاسکار که ملکه مزبور مطلقاً قبول تبعیت فرانسه را نمود ورود امیر زاده نصرالله خان بپاریس و پس از سیاحت
بلندن مراجعت نمودن دو قطار راه آهن در حوالی لومباغبر سیکه ( که حامل عساکر بوده بهم تصادف نموده شش نفرتما
منصب چهل نفر سرباز تلف شد (روس) ورود برادر زاده سنیلکت پادشاه جبش بسمت سفارت با ایلچی مخصوص بنام
ایندولت در تفلیس تحویلدار د خل تلگراف و پست وقتی وجوه صندوق دخل را می شمرده شخص طراری مشت بیکی
بچشمهایش نزده چهار هزار و ششصد منات نقد که موجود بوده برداشته و فرار کرده لطف سخن اینجاست که اجزا تلگراف
و پست از اینوقایع خبر دار شدند بعد که نمیدانم چه جستجو کردند سارق را نیافتند کامل نمودن ایندولت امتیاز کشیدن خط تلگراف
بذل از ولادی وستک بواطمه سنچوریا دست پورت آر تور از چین نصب شتگین در سیو کا بلمیس نا مرین بزرگ ایندولت که بدر بار چین بودند
جنان بمیر یکی نشانهای درجه اول دو سر اقدرنا از طرف اعلیحضرت خاقان اعطا شد شیوع و با در ایالت ولسینا
قاوش بگی بخارا در شروع جشن تاجگذاری اعلیحضرت نیقلا امپراتور روس در مسکو بار سم شایان روز اول همراه فرامشه و هشتم ماه مانه روسی سلا
ایصال تحف تنخیام بهیج
گردون سحر عهد الاحد با هفتم ذیحجه الحرام ۱۳۱۳ که در تمام ممالک متصرفی روس نیز بمراسم جشن مشغول شدند و روز سیزدهم ایام ماه رومی امپراتور
خان پادشاه بخارا معظم با علیا حضرت امپراتریس شکر از این جشن بزرگ بهر بر گرفته طرف حرم چلیسا اسپاس را زو لوفو رفته بدعای نیه شخ
بعموم فقراء و سادات و فردای آن با این تاجگذاری پس از بند تاج شاهی در برس برتک و فتا یت با گذار از بی عددا و سلطنتم این همایون کج تبار تباد
صمد دیت هزار تنگا در موقع تاج بگذاری عموم سفراء و مامورین دول دامرا ممالک آسیا و اندا د امریکا و افریقا و استرالیا حضور هستند و خیلی شکو
بود
و جلال بهم آرا بود (انگلیس) تغییر تبدیل وزراء ایندولت در اینسال از اینقرار بود (دوسالنزبوری)
بصدارت عظمی و وزارت خارجه منصوب و (دوک دو دو ن شیر) رئیس دارالشوراشد و (سر میگس بیچ وزیر مالیه که جدا
سر مانیو وایت ریدم) وزیر داخله و (لئو لا ندزدون) وزیر جنگ و (گوشین) بوزارت بحریه و (بالفور) بوزارت خزا
بر قرار گردید چامبرین وزیر مستعمرات و متصرفات خارجه شد (کیورزان) بوزارت کل هندوستان نایل آمد داباد
لرد جرج ما میلتن وزیر هندوستان شد ورود امیرزاده معظم والا تبار نصرالله خان پسر امیر عبدالرحمن خان بلندن
ملاقات او باملکه انگلیس ایضاً ملاقات ثانوی در عمارت ویند سر با اعلیحضرت ویکتوریا ملکه انگلیس و ارائه داشتن تحف و هدایایی طرا
در ششم محرم بنای کلیسیا بزرگ کاتولیکی در نقطه وست منشتر رفتن امیر زاده نصرالله خان بشهر بر ائیتن و مراجعت او در
یوم هشتم بلندن شورش عمده در نقطه گوا از متصرفات انگلیس و تکلیف دولت مزبور بستر پر تو غال که از عساکر خود جمعی برای
نظم آن صفحه در نیب یا غیان بفرستد اما دولت پرتو غال خواهش انگلیس را نپذیرفته با کمال تشکر رد نمود در شهر لندن شانزده
کرو ر لیره انگلیس بابت قسط اول وجه خسارت جنگ چین از صرافان فرانسه بژاپونیان پرداخته شد پادشاه کو کائی طایف
شانته دولت انگلیس را نپذیرفته میتهای جنگ کردند ورود پادشاه پرتو غال بلندن و احترامات دولت انگلیس در پذیرائی او
ازدیاد دو قوه بحریه که باید پیش از تمام دول اروپا و آسیا استعداد بحری داشته باشد (عثمانی) صدارت سعید پاشا
در این سال


نسخه بیستم عین الوقایع صفحه ۲۷۹
و رسیدن طرفعان پاشا بوزارت خارجه آن دولت مامور شدن سردار ادرنه مجمع آوری قشون کوسره مقاومت آن در توجیهات
خواستن امارت بلغارستان از دولت مشارالیها که بجهة سبب آن عساکر را حاضر می نمایند احضار چهل هزار عساکر نظام اسلامبول که
که لدی الحاجه مهیا باشند ۱۹ جمادی الاول خلیل رفعت پاشا وزیر داخله بصد ارت عصریه و احمد توفیق پاشا بوزارت خارجه
نایل و رضا پاشا در یر جنگ کردید ورود پانصد نفر چرکس از روسیه با سلامبول محض نیت این دولت در وسعت نمودن امنیت سلاطین
حل و مرتع قابلی برای زراعت و آسایش آنها در نواحی اسلامبول قونسول و ویس قونسول انگلیس با قونسول روس و مدیر
قونسول گری فرانسه مقیمین جده که کاهی محض تفنن بخارج شهر میرفتند و عرق میخورند با اینکه حکمران جده رسماً بر آنها ابلاغ داشته
بود که بدون تحفظ بیرون نروید عصر روزی از شهر خارج و بمسافت دو شهر از قدم از آبادی دور شدند ناگاه جماعتی از اعراب جده
بر آنها حمله آورده همه را تیر باران کردند عبد الرزاق هندی قونسول انگلیس مقتول و سایرین مجروح شدند فوت حسن پاشا
والی حلب از بیماری (اطریش) مخترشوشی در شهر وین از محلوجات بیجار اندوه رجال این دولت که چرا صرفه در
معامله چین و مداخله استقراض آن دو ندارند و واسطه قرار دادن ایطالیا را در اتحاد با انگلیس ملاحظه دخالت عمده در شرق
(ایطالیا) افتتاح مجلس باین دولت و قرائت پادشاه این دولت خطبه مصلح آمیزی در آن مجلس ازدیاد قشون این دولت
سودان با منتهی خبر آن نقاط منازعه این دولت با منلیک پادشاه حبش در حق عساکر ایطالیا بمر حله حبشستان
یوم سیزدهم جمادی الآخره زلزله شدیدی در شهر روم روی داد که هم ثانیه امتداد داد نامور شدن سفائن جنگی ایندولت بحثیث
و برای سفائن انگلیس برسم امداد بدریای لرد یاوآسیا (المان) افتتاح نهر جدید مجمع البحرین در دریای شمال و بحر بالتیک
(افریقا) سپاه متهمدی پیشقدمی عساکر ایطالیا را موجب خطر دیده در چند نقطه معسکر ترتیب داده شبیخون و دست برد
و مقاتله آنها مهیا شدند ناموخش شدن اعلیحضرت منلیک پادشاه حبش و بنیا د عهد مصالحه با دولت ایطالیا بجهة تاختن
منلیک پس از بیجاوا دفع و با از حدود مصر ابتدای ورود قونسول فرانسه بشهر فاس پایتخت سلطان مراکش
(نیک دنگما) مسیو اولینه وزیر امور خارجه استوا ناتونی شد سلطان جوهور که نامش ابوبکر بود در محل استغمار یدنان
وفات یافت تشرف بعضی از اهالی امریک بدین اسلام از جذ به حمد تجار و سیاحان هندی فرستادن اسلحه و قورخانه
زیادی از ایندولت بباغیان جزیره کو با توسط واپور بنیا رول رسیعی و خبر یافتن دولت اسپانیا از این مطلب که بعد از امریکا گیا
آشکارا تحریک و حمایت اهالی کو با کوشیند (۱۳۱۳ هجری) (مطابق ۱۸۹۶ می) (افغانینان)
صدور احکام امیر عبدالرحمن خان بتمام قبایل افغانستان در باب اینکه از پشت نضرمیت بیک نفر مبتلای آموختن مشق دستلاح بادآت حربی
باشد و مخارج او را هفت نفر دیگر بدهند و بنذیر فتن کتب اگراهالی این مطلب که در جواب نوشته فیضول لازم باشد تمام مردان
گاری بیاری پادشاه خود حاضریم از حالا نباید مقسوم اهالی کرقمارا تیفا نون بشوند تأکید امیر عبدالرحمن خان بساختن سربازخانه
در نقاط معتنه بر جستان افتتاح معدن ذوغال سنگ در کوه بامیان تعداد زنان اسیر شده بهشت هزار و پانصد نفر رسید
که از مردمان یاغی جلالی و چمبر بودند خواتین هرات استوفی و اهل قلم که بکابل احضار شده بودند هماً ما بجهت ماخوذی در محبس
ماندند و نان جیره در باره آنها مقرر شد قتل شانزده نفز در هرات روز دو تم ربیع الاول ۱۳۱۳ و طوایف دروک
اطراف کابل شهرت یافت که بحکم امارت چند هزار خانواری آنها با ید فقط بالا مرغاب سر حد هرات بروند و ساکن شوند آنها هم
رضایت


نسخهٔ هشتم عين الوقایع صفحهٔ ۲۸
رعایت در اینجا می‌کشته شد لهذا بقلعه سیدآباد اجماعی کرده مستعد راهگیری بودند تا بعد از آن خیال کالان باقتی درآیند و بعضی مطلع شده
تعداد نفوس تجاوز از غایبان رفتن مستر فینن کیم کارخانه جابه‌عنوان مرخصی سرمایه درکابل و راه هندوستان بگذشتن مخطرونشستن
مذدان‌خان را از شترطاعونیکه بهندوستان بود اضطراب پارت افغانستان در ماه رمضان از مامورین حفظ‌الصحه که درتزوس
بسرحدات اعضایان در جوار افغانستان بعنوان قراقین آورده بودند و تنبیه نمودن بآفرآوان درکابل ومحمله دیگر و جزر این مطلب بابا
دولت انگلیس و مذاکره انگلیس بادولت روسنا جایدادن افاغنه کوهستان وغیره در دارلشرکابل محله مرادخانها وچند اول فرستادن
فشنگ زیاد از کابل بترکستان از یک آتش گرفتن محله هندوتا در کابل که سی باب خانه سوخت یافتن سه نفر از افاغنه دریای
قندهار مخمبه بزارهای مسکوک وحمل کردن بایران دهندوستان برای فروش ملقب شدن والا حضرت امیر المسلمین امیر حبیب الرحمن
بلقب جلیل زیبنده ضیاء المله والدین طغیان افاغنه زمین داور که بزودی دفع و رفع شد تراحی بابی درجات
برکیتی
نسبتی آشنا داشته ششم مینے و فوج نوزدهم در قندهار ومتهم شدن محمد صادقخان برکیت واحضار اوبکابل با چند نفر سپاهی از فوج سیزدهم مقررشدن
ستمایان جشن یگساله و چراغان در موقع اسدما شمسی مطابق ۱۷ ربیع الاول چشم کندن بیست نفر سپاهی هراتی را مخبرشوربا
که درقندهار رخ داده بود وفات خانعلوم تندره بنهان نظر که ازمعاریف ومحترمین افغانستان بود در کابل گرفتن حقه پول قاسم
ولیمه کنار از اهالی مسدود شدن راه چمه رود برای حمل چوبها و دو راه از طرف پارت افغانستان سرک نمودن تا بانها
آهست از وسط نیراره جا دالکای ماتمین وشکست کوهسار را بآتشستن راه نزاع سرحدبان روس وافغان در سر حد مورچاق
محراب سیزوال کنجی تخلص که دو سه نعرین باصلاح کوشیدند شدت اقدام سپهدار فرامرزخان وسعدالدین‌خان نایب‌الحکومه سیستان وحمله‌یکدیگر ۲
جناب فیضمار شانیمیر ر (ایران) جلوس مقتدر و تاجگذاری کرسی اعلحضرت (مظفر الدین شاه قاجار در سریرطسلطنت کیان بدار‌الخلافه طهران
اسیر بیت علیشان که در این‌باب گفته شده در جلوس مظفرالدین شاه که وجه نقره‌اش ز خلف خدا گفتم این مصرع از پی تاریخ ملک ودقت بیانگرفت
مقیم طهران همچین محافل در تمام بلاد ایران که اهالی برضای خود محض تشکرجلوس میمنت مانوس آن بادشاه شاد مانها وچراغانهای معطی میکردند
لمق القصه مظفرشه‌شاه فیروزبخت بایران چوشد صاحب تاج وتخت بایاراست رایات فتح و ظفر بنها د اخترمان تاج شاهی بسر
بفرمان اوگشت ایران تمام دزان شادمان روح امینمام چو میر در تخت شاهی جلوس فلک خاک درگاه او داد بوس
مبارک قدم بود و نیکو سرشت که این بخت ولیکن بنایش برنشت جلوسش مظفر بدین آمده پس از الف و سیصد چاره
بوده طالع او مطابق سپهر درخشان و تابنده چون بامهر زپیش عدد گشته ناپایدار چو خاشاک لرزان زباد وبیار
زآب دم تیغ او آشکار بجان و دل خصم چندین شرار ز بس بود زیبنده بر سردر خُدا دادوش اندر جهان برتر
باورنگ شاهی سرافراش یال دزان زنده گی میکش آمد مجال که تاج کیانی که ارد بسر کند پادشاهی چو جد و پدر
خدایش دهدعمروبخت بلند زدبدخواه‌برگر نیا بد گزند چو نام شهنشاه مظفر بدین بود زیب تخت و تاج و نگین
بدان ناصرالدین‌شه کامکار که ایندر حراور است آمرزگا ازان زد قدم سوی خلد برین که باشد مظفر شش جانشین
بارواح آن رحمت کردگار بر این تخت سلطانش بر قرار که ایران چه انان شداز معدلش ریاض دعاکو ست در پیشش
در واقع اعلیحضرت شاهنشاه معظم الیه صاحب اقتدار برعایا مهرباندارو بآسایش عموم اسلامیان است قُول جناب میرزا علی‌اصغرخان
عظم ام د توفیقاً دررقم روز دوشنبه غزهٔ رجب المربسال ګراعلحضرت مظفرالدینشاه بشکارګاه دوشان تپه تشریف داشت


نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۲۱
پلنگی را تفنگی صید فرمود بلا معاونت غیر مکررتی که با او مد د کار شد بهر ورطهاش یا در و یار شد
شه شیر دل بهر صید پلنگ تفنگی بینداخت اندر تفنگ چو ترک کمانکش بوقت دفاع نشان کرد پیشانی آن سباع
پلنگی که چون شیر مغرور بود زشه قرب سعید قدم دور بود بینداخت تیری از ان را بدور چو پیکان دلدوز بهر اکور
کزان تیر بهنگام دود تفنگ چو صید زبون بر سر آمد پلنگ چنان کشت غلطان به روی زمین که شه را تمنا گفت صد آفرین
ریاضی ممدوح شه سرفراز سرود این سخن خوش بصورت مجاز که با دار بون خصم اسلامیان زپیکان شه چون پلنگ ژیان
فرستادن نجا رو نمدکان کرمانشاهان بمبلغ پانصد لیره وجه نقد خدمت جناب حجه الاسلام آقای صدر باصره که معظم الیه
تمام آن بمبلغ را بقبوض طلاب داد و آنها را بمراء حوز بنجف اشرف برد وفات مرحوم میرزا فتحعلی خان شیرازی معتمد
دیوان دولت علیه بمرض قولنج در فارس و دفن آمدن او بقرب جوار حضرت رضا علیه السلام تهنیت اعیاد سلطنه اردو مقصدی وفات مرحوم حجت الایمان
از عساکر و توپخانه در خیلی که کار بود برد بمجلس که حرمی آباد بامر همایون و سان دیدن عساکر رکابی را در طهران تبدل حاجی شیخ محمد تقی مجتهد
خراسانی اعلی الله مقامه
همایونی بمبلغ دو هزار و ششصد و پنجاه تومان بان شکران برسم انعام آمدن چهار عراده توپ که اعلیحضرت (نیقلا) در روز یکشنبه ۱۴ ماه صفر
امپراتور روس از توپخانه خاصه خود با لوازم آن باعلیحضرت شاهنشاه ایران برسم یاد کار فرستاده بود بطهران و توسط سیو ۱۳۱۳
بوشتف وزیر مختار تقدیم حضور شدن بواسطه حفظ الصحه سرحد خراسان بگیلان چند رالف روس با صد و چهل سوار
قزاق و چند صاحب منصب جزو و اجزاء قرانتین و اطبای روسی که بتعداد طبقی کامل بخراسان ورود نموده بجهته نقطه مقیم
شدند اول تربت حیدریه دویم کاریز طایباد سیوم سر آباد خواف و کرات دولت علیه ایران نیز از
سواره تیموری و هزاره و غیره بسبقت آنها موقعی مقرر کردند اما د کتر چندی با قزاق مسلح از طهران بمحض حفظ الصحه سرحد
مامور شدند قتل میرزا ابوالقاسم طبیب نظام در یک روان سرخس بدست سارقین در ماه صفر کشتن و سوختن
همشیر باجه را اهالی در تربت حیدریه فتوای شیخ علی اکبر یزدی و شیخ علی اکبر ترتی در ماه ربیع الاول دست کشیدن سربازان
فوج دماوندی از خدمات در سه بواسطه تاخیر مواجب که از دیوان صادر شده بود و حکام نرسانیده بودند قدغن ما سفریون
اول قونسولگری انگلیس از امتیازات دولتی خود در سه بواسطه بی احترامی که نسبت یکی از بندگان نمود صدور دستخط
همایونی بتقسیم ایام هفته بجهت رسیدگی شخص با مور سلطنتی خطاب بوزیر خلوت که تمام وزارت خانه ها ابلاغ نماید روز
شنبه عرایض وزارت خارجه را بلحاظ انور برسانند روز یکشنبه عرایض وزارت جنگ از لحاظ همایونی بگذرد روز دوشنبه
تعطیل باشد روز سه شنبه عرایض وزارت داخله و تلگرافات و لا یات خاک پای همایون ارائه داده شود روز چهار شنبه عرضیاع
وزارت عدلیه بنظر مبارک برسد روز پنجشنبه عرایض مطیعین و متفرقه در پیشگاه همایونی حاضر کردد و جمعه تعطیل در یوم دوشنبه
پنجم شعبان هفت ساعت از شب رفته در چنیره (قشم) نواحی فارس زلزله شدیدیچون که حادث شد که اهالی سراپا برانها
گذاشتند و بعضی از آنها صفانی که در ساحل دریا بود پناه بردند و انها هم که حالت اهالی را میدید قضیه قیامت و مصداق کریمه
وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدُ را معاینه می نمود چون
عظام رمیم اموات جدید و قدیم از قبور بیرون افتاد و کوههای بلند فروریخت و چشمه ها پست شد و جمیع کثیری از اهالی باردان
زیادی تلف شدند قرانتین گذاشتن دولت ایران بنادر مملکت فارس و سرحدات افغانستان بملاحظه طاعون بند بیضاوی
احضار شدن


سنه ششم عين الوقايع صفحه ۲۸۲

احضار شدن میرزا علی خان امین الدوله بطهران ومنصوب شدن بصدارت زلزله در قوچان بشب پنجم رمضان چهار دفعه
رویداد اما صدمه بآهالی نرسید کشتن پسران حاجی اسمعیل نام جعفر نامی را در قریه نامن بشیروار که نعش مقتول را بچیزهای
پژده سوخته بودند کشتن ماده دیشی شخص طاوی را از اهالی محمد آباد شیر وار بهر آچهار تومان دارائی او در حصار گرگان بفصل تابستان
بلى گرگ گرسنه که در شهر ورود کرده صدمیه باهالی زدند زنی در آن عهد دو طفل اناث از یک شکم توام زائید که پشت آنها بهم چسپیده بود و پس از یکهفته
بیابان گوسفند بپند هر دو یکدفعه مردند تحویل شمس ببرج حمل در یوم شنبه ۱۴ شوال اینسال بود آتش گرفتن دکان باروط سازی در همدان و
دزدی کند و تلف شدن سی نفر از کوچک وبزرگ که اسباب آتش بازی میخریدند در ۱۵ شوال بهنگام عصر رفتن علاء الدوله با یکفوج سرباز
اطفال صغیر را عوض بره شیر خوار میدر و پانصد سوار بدر غول عربستان ایران تقارین علماء خراسان بواسطه اوقاف که جناب حاجی میرزا محمد باقر با ایالت سازش
نمود و جناب میرزا زین العابدین رئیس الطلاب را در لیله ۳ ذیقعده ساعت پنج محاصره و دستگیر نمودند اهالی وعموم طلاب در منزل بناب
اقا شیخ اسمعیل اجتماعی کرده خیال هیاهو داشتند آصف الدوله باجازه دولت علیه رئیس الطلاب را که یکپناه بود پس از چند روز بشهر
ورود داده بهنگام ورود او تقریبا هشتاد هزار نفر استقبال نمودند کشتن یار محمد خان سهام الدوله بجنوردی سلیمان خان پسر
خود را در ۱۸ ذیقعده بقعه که برای حمل مدفن شاهنشاه سعید ناصرالدینشاه طاب ثراه بجوار مطهر حضرت عبدالعظیم ث بناشد
با تمام رسید ونعش مبارک آن پادشاه را که در تکیه دولتی مدت یکسال امانت بود روز پنجشنبه ۱۹ ذیقعده با تشریفات تمام بان
محل مخصوص حمل نمودند در صورتیکه عموم سفراء و وزراء و تجار واهالی شهر بتشییع جنازه حاضر بودند از نوادر اتفاقات زوجه
محمد علی نام تو نجی بسطامی بیک شکم سه دختر آورد و هیچیک نمردند در قزوین زنی بهنگام وضع حمل وفات یافت چون احساس حرکت
و حیات از طفل میشد با جازه علما شکم میته را دریده طفلش را سلامت بیرون آورده بدایه سپردند در عشر آخر ذیحجه بکوه نبان در شهر
کرمان زلزله شدیدی حادث شد که چند قریه را خراب کرد و در ۲۵ ذیحجه بجمعه داشتمر کرمان زلزله شد که ۴ ثانیه طول کشید و کتبه سنه
ویران گشت عزل آصف الدوله شاهرون از حکومت خراسان که بنای سوء سلوک را با اهالی گذاشته و خیلی حقوق مردم را
از میان برده بود و منصوب شدن نواب والا محمد تقی میرزای رکن الدوله بفرمانفرمائی این مملکت و ورود شاهزاده کامکار
علیم نقی میرزای معین الملک نایب الایاله و خوشنودی واستقبال شایان اهالی از معظم الیه در ۲۳ ذیحجه الحرام چون شاهزاده دکور
خلیق و مهربان و خوش قدم است (جاپان) لیونک چانک بوزارت خارجه ایندولت منصوب و بعد از چندی بواسطه
سفیر ترا ایندولت را خیانت معزول وصاحب ادینر قطع شد تصویب اجزاء مشورت ایندولت که مبلغ چهل کرور تامل برای اعداد راه آهنی تو
بدر بار المان مدتی نشند وکانتر، و سو چا و استقراض بشود (ژاپون) امتیاز گرفتن ایندولت در بعضی امور ارضی شانگای و تین تسین و آموی چین
وکشفه منوز نشان او مقصص این نشبه نیست اعلامیه میکا د و امپراطور ژاپون بیوم ۱۹ رجب بمبپارلمت خود اظهار صفا و مودت با عموم دول کرد (اسپانیا ) سید
شورش اهالی بجزیره فیلیپین برضد عساکر ایندولت و دستبرد یاغیان که دولت ژاپون برای حفظ رعایا خود کشتی ها
جنگی بان نواحی فرستاد ژنرال کو تالس مو نونس سردار عساکر ایندولت که حجه تنبیه یاغیان بجزیره کو با رفته بود
تپه های کواکا را پورا از یاغیان تخلیه و متصرف نمود و در آن نقطه یک کارخانه ماشینی اسلحه سازی نیز بضبط او در آمد که با
مخارج زیاد یاغیان آنرا فراهم نموده بودند اجتماع یاغیان طایفه اگیره در ولایت تاوان که سپاه دولتی بر آنها حمله برد
قرض این دولت از رعایا د اخله مبلغ هشتصد کرور (بیزه تا ) برای مصارف جنگ جزیره کو با و فیلیپین بلغ صدو پنج


نسخه سیّم عين الوقايع صفحه ۳۴
(انگلیس) رفتن عساکر ایندولت پي در پي بزنجبار بقصد تصرف آن نقاط فرستادن ملکه انگلیس تمثال خود را
که مشمل الماس بود بحاقان چین قحطی در اغلب بلاد هندوستان که اهالی واجب الرعایه بظرفها رجه شدند و ادل اقدام برانعات
آنها از ممالک روسیه بود ما ریوت نام بستان ایندولت را در نزدیکی از میرسارقین گرفته بودند اما مباشریں در عثمانی
مشارالیه را دیده بنهزارلیره از سارقین خریدند که باعث خوشنودی انگلیس شود اهالی کاپ در نقطه تائیز مشویش سختی بر پاکرد
وداوطلبان سپاه هواخواه انگلیس که بجهت خشمۀ نفوس شتۀ بودند سر آنها حمله برده صاحب منصب نامده و شکوری نام رئیس آنها
کشته مطاابه مالیات زیاد انگلیس از اهالی ایرلند دخل انگلیس در ظرف شاه اینسال بمبلغ سه کرور و دو بست و هشتاد
ہزار لیره علاوه بر دخل سه ماهه قبل شد مسیو بویل نام که مخترع دینامیت است تمام دارآئۀ خود را که مبلغ کزافی میشه وقف
اکتشافات و اختراعات علمیه نمود طوفان باد شدیدی در کشمیر برت دار دین که باعث خرابی زیاد شد اعلیحضرت ملکه وکتوریا
مبلغ پانصد لیره در اعانت قحطی زده کان هندوستان عنایت فرمود آمدن پادشاہ سیام بملاقات ملکه انگلیس در ماه ژنیه
که مدت مدیدی در لندن بسیاحت مقیم بود زلزله در بسیاری بلاد انگلستان خصوص در شهر هر فرد که کلیساها این خراب
خراب نمود (فرانس) افتتاح دو راہ آہن عمدہ در آسیای تا تهرنی رئیس که یکی از شیا جنک بر ود خانه اولی در کار منیک
و دیگری از مادراء الخور که تاکر اسنودا دسک منتوح شد ورود صاحب منصبان روسی با مشتاد نفر سپاهی ریشه بشهر تول پاتی
که در نظم دادن آن بلاد را که قصد مهمی که رفتاری یارضاء بوده تخفیف دادن دولت روس نصف آنوجہی که بابت خسارت
جنگ قارص از دولت عثمانی طلب داشت وجهه تخفیف مجولی دولت عثمانی بود که اعلیحضرت (نیگلا) امپراتور روس در اعا نت
آن دو را منظور فرمود شروع راه آهن از مرو بطرف کشک و شیخ جنید فوت پرنس ایوانف روسی یکی از معاریف و رسن
۷۱ سالگی ساختن ایندولت شانزده فروند کشتی زیره پوش و موشک شکن جنگی مرغوب طرح جدید امتیاز یافتن کمپانی
ایندولت در ماه آهن چین که احداث نماید اعانه دادن ایندول بمهاجران ارامنه که از خاک عثمانی بروسیه میرفتند در آتی ان نذیر این میرزابیک
مامور دشتن ایندولت استداد طبی کامل بسپر شت خراسان با صد و پنجاه نفر قزاق که آمد و شد کنندگان افغانان را ما د اینکه فرش یکی بخار ایستاده
بنر طاعون هندوستان باشد موقوف از ورود نمایند و هر گاه بگذارند بعد از قرانتین و بجا آوردن قوانین طبی باشد (المان) دفتر ا د جها و دو سه
ملاقات امپراتور ایندولت با اعلیحضرت امپراتور روس در دارمستاد و بازدید پادشاه روس از معظم الیه در (ونیز با دن) صنات ملکه شمعال شمشیر
فرستادن این پادشاه نشان عقاب سیاه جنور ا توسط کانل بسیرت بحا قان چین در ۱۸ جمادی الثانیه طوفان شدیدی ہو آمد پنجم هزار تمثال پول
اروپی که اهالی را متوحش کرد و بسیاری خطوط تلکراف را از هم گسیخت و زیر جنگ ایندولت تهیه استعداد بحری دوست ملیون امیر یکه وز رئیس انجمن
مارک مطالبه کرد چون دولت قبول نمود آنهم استعفا از وزارت جنگ داد کشتی موسوم بسالیر ا از ایندولت که از شهر بریمن و کریم داشته باشد
بطرف بوئه نوزز یکی دنیای عازم بوده با بیست را کبین کلاً غرق شد (اطریش) امپراتور ایندولت با دول روس و المان
در باب تصرف بندر پیره یونان عهده همراهی داد ۱۸ ذیقعده اعلیحضرت امپراتور المان بشهر و ینه محض ملاقات اعلیحضرت
امپراتور اطریش وارد و پذیرائی کامل شد رفتن اعلیحضرت امپراتور اطریش سجلز و بوغ محض ملاقات اعلیحضرت امپراتور روں
د سلامتی یکدیگر در صحته بال باده نوشیدن و عهد مودت در صلح عمومی بستن (یونان) فرستادن سه فروند کشتی تورنسپآ
علاوہ سفائین جنگی کہ قبلۂ ایند ولت بجزیرہ کریت فرستاد اور و نیز قشون ذخیره خود را بلا در نگ احضار می نماید که در محار به سانی
مہیا باشد


شمارہ بیست و سیوم
عین الوقایع
صفحه ۲۸۴

میتا باشد دستورالعمل فرستادن دولتی یونان بپایتن (ساسوس) و تاکید سخت در تصرف جزیره کریت و بجاک آمدن سپاه
یونان از کشتی در نزدیکی شهر کانه کاپیتان خربور کلکی از دولت خود باهالی کریت ابراز داشت که حتا بدولت یونان تسلیم شوند
عیسویان پذیرفتند و مسلمانان انکار ورزیدند حوا باین دن بیرق ایند ولت را مامورین دول خارجه در شهر کانه فرخرا بدانست
وجه مصارف جنگ مبلغ ۲۳ ملیون فرانک از داخله مملکت همراهی ملت یونان با دولت بنتی درجه (عثمانی)
قتل و غارت ارامنه در اسلامبول و سایر نقاط داخله ایند ولت از اثر فتنه خواستن ارمنی که رئیس مردمان سلح آنطایفه بود بطرف
شمالشر یک با انبوهی از ارامنه بتاخت و بقتل و غارت مینپد نقلیانای بدین آنها که شیعه رفع تعدی از خود نمودند باین عداوت
جمعی از ارامنه بخانه جونی که در روزی بندنه باستوله و نارنجک زیاد و اسباب بها آوردند هلال جان کر باشی دوه جلوگیر آنها
که این همه جمعیت مسلح چکار دارید که داخل در بار سلطنت میشوید یکی از ارامنه تپنچه بسینه هلال خان آتش داده او را از کار انداست
عساکریکه بقر اول حاضر بودند نیفر را جسار تشتون نموده شروع بقتل ارامنه کردند پس از قتل چندین نفرا را منه سفاین جلیے
دولت انگلیس که محرک این فتنه بود بنواحی اسلامبول حاضر شده اعلان دادند که هرگاه اهالی شهر دست از قتل و غارت
ارامنه برندارند شروع بآتش فشانی و نارنجک ریزی خواهند کرد مقارن آنحال سفاین جنگی دولت روس بحمایت دولت
عثمانی آمده طرف مقابل با انگلیس شدند و گفتند دولت حق تا دیب رعایاشهر در خود را دارد مداخله خارجه چیست و خلاف
قانون است اما دولت عثمانی بملاحظه رعایت حال رعیت و سپا آن فتنه را خوابانید ارامنه شرور باز جمعیتی کرده مسلح بیانک
عثمانی حمله بردند و چندی از متحدین و عساکر را کشتند تا بقوه عساکر نظامی آنذرات ذلیل تسلیم شدند آخر ذی قدوه هقانم
ببانک داخله خود معادل یکصد و بیست هزار لیره بجه مصارف لشکریری شرارت اعراب در نواحی مکه معظمه و جده شریفه
بنیاد شورش رعایای عیسوی جزیره کریت که تبعه عثمانی بودند بر ضد آندولت اعلیحضرت سلطان عبدالحمید خان مبلغ
پنجاه هزار لیره هوم سالیانه خود را صرف نظر فرم دیست امال مقرر فرمود تعیین قرانتین ایندولت بهر سه انا در هندوستان نال
فرستادن اعلیحضرت سلطان یک قطعه نشان لیاقت با علحضرت سنیکت پادشاه جیش شروع جنگ بین مسلمانان و یسویان
در جزیره کریت که چندین نفر از فر مجروح و مقتول شدند و بمد حکومت محل دستیاری قونسولهای خارجه نزاع بین طرفین را چند روزی
بر طرف نمود اما تجد دا تبحریک دولتی یونان که چهارده فروند کشتی جنگی آنها بحمایت شورشیان عیسوی ساکن کریت آمدا نتائج
مشتعل شد عساکر عثمانی که ساحلو کریت بودند روی تپه نارفته بطرف یاغیان عیسوی شلیک کردند و سیصد نفر از آنها کشته
دول اجانب که فتنه کریت و دخالت یونان را باعث فساد کلی دیدند سفاین جنگی خود را بحمایت رعایای که در آن جزایر باشند
در ماه رمضان حاضر نمودند خصوص دکشهر کانه که قونسول های دول خارجه نهایت جد و جهد را در باب امنیت و انتظام منودید
و در همان روزها عیسویان باغی کریت اعلان دادند که جزیره خربور باید ضمیمه مملکت یونان سید پس از این اعلان مسلمانان
کریت شهر ریتمو را آتش زدند و عیسویان قسمت غربی آن جزیر ه را کلیه بضبط خود در آوردند جنگت پیوسته ماموریت پرینسی دیری
شانبزاده یونان با چند فروند کشتی جنگی دیگر حبه امداد عیسویان یاغی کویت مسلح شدن ششصد نفر اهالی کریت در اثنا اراست
یونان بسواحل آن ورود نود از شدن بسمت کریت ورود یکدسته کشتی مونتک دارایونان بندر کانه ماموریت صد هزار از عمارت
عثمانی بمقدونیه علاوه به عساکریکه مامور آن نقاط بودند گلوله ریزی سخت با توپ و خمپاره از طرف یاغیان عیسوی بشهر کانه
و جواب


سیر الوقایع صفحه ۲۸۵

و جواب دادن کریمیان از بروج حصار با توپهای متقاطر و داخل شدن دستجات بحری روس وانگلیس و فرانسه و اطالیا از
کشتی‌های جنگی خود بشهر مذکور بجهت تعظیمات و نیز جمعی از سپاه بحری دول مزبور بشهر ریتمو و کاندی نزول نموده و قرار باین گید
دول روس و فرانسه و المان اینکه که قطعاً نقطه سیره بندر یونان را متصرف شوند دراء آمد و شد عساکر یونان را مسدود نمایند
دولت انگلیس باین مطلب برآمده بل که بحمایت یونان کوشید دول اروپا که انگلیس‌ها را در مسئله کریت و یونان داخل فی نیه زمن
میدانستند دران مورد تمام مفاسد و تقصیر را اثران دولت دیدند القصه عساکر یونان در خاک کریت شروع بجمله درین گود
قلعه و وکولی را مسخرو دویست و پنجاه نفر عثمانی را اسیر کردند و مابقی عساکر ساخلوی آن نقطه بشهر کانه فرار کردند منظر اینها
صد نفر از ملاحان روس و المان و فرانسه شهر سیلیا را در کریت تصرف نمودند دولت انگلیس از یم اینکه دول ثلاثه مذکور
مبادا بدوستی دولت عثمانی اقدام بدشمنی انگلیس نمایند بنا بصلت وقت و محض رفع اتهام خود دو کشتی آذوقه یونانیها را دیوب
توقیف نمود روز ۱۹ رمضان از بسیاری شرارت عیسویان یاغی کریت که گوش بحرف صاحب منصبان بحری دول
ننمودند و اعتنائی باظهارات تهدید آمیز آنها نداشته یکدفعه از سفین جنگی دول بطرف آنها شروع بگلوله ریزی شد
یاغیان از شهر کانه فرار کردند بی‌احترامی یاغیان نسبت بقناسیل روس و فرانسه و ایتالی در شهر مانیوس و کاندائوکم نبود
بهمان آنهارا نیز بقتل رسانیدند تمنای دوستانه دولت انگلیس از دول اربعه روس و المان و فرانسه و ایتالی که
مطلقاً نقطه سفین جنگی ایشان داروبو غاز درا دامل سود بقیه سلطنت عثمانی و شهر اسلامبول را بگلوله باران نمایند
را خواستهش آن دو از دول اربعه که قطعاً در بند ید انگلیس حاضر شده گفتند اگر انیقو ر حرکتی از دولت بریطانیه سرزند بهمان
که درباره عثمانی دارد درباره خود او مجرا خواهیم آورد در نقطه سلینای کریت باغیان عیسوی صد و چهارده نفر مسلمانان
را بقتل رسانیدند منجملہ بیست نفر زن و شصت طفل بود مسلمانان بر می نیز شهر کانه معکوساً مصدود نموده و بعد ہزار نفر آنها
اسپانیکو و قوله را محاصره کردند تلگراف دوستانه المان و اطریش از خواهش انگلیس و دولت عثمانی که جزیره کریت را تحت فرمانم
یکنفر عیسوی واگذار شود اما مالیات بده و رعیت عثمانی باشند رد نمودند دولت عثمانی تکلیف دولتین مذکور را بد لایل صحیح که قبول
غیر واقعیت شصت نفر از قشون یونان با یک باطری توپخانه در شهر کانه با انگشتی بخاک آمدند نامه تهدید آمیز انگلیس برسیا
روس که آخرین نامه و بمنزله اولتیما توم است بپادشاه یونان و اهالی اثن که اگر سه روزه لشکریان خود را از کریت احضار
نمایند ملک یونان بضبط سپاه روس خواهد آمد واسطه شدن انگلیس و فرانسه در اینباب که دولت روس مداخله نداشته باری
بلکه بطور مصلاح کل جنگ ختم شود جنگ سخت عیسویا و مسلمانان در بلاد ریتمو و کاندیا واقعه در کریت که پس از خونریزی زیاد
قریه کاند انو را با سه هزار نفر عثمانی که سیصد نفر سرباز بودند شورشیان گرفتند شورش کلبیهای عثمانی در شهر کاندیا و نظر ان است
بهمراهی عساکر دول خارجه شهر سلیسا و قریه کاندانورا امناء دول خارجه تحت حمایت خود در آوردند فرستادن یونان
توپخانه زیادی بسرحدات ممالک خود که همجوار ممالک عثمانی است و اعلان یونان بدولت عثمانی که اگر عساکر خود را
از مقدونیه احضار نماید او نیز سپاه خود را پس طلبد محصور شدن نه هزار از مسلمانان بکاند یا و مردانه جنگیدن با قیسونیا
حمله باغیان بعسکر عثمانی قرب شهر کانه قطع نمودن یونانیان خطوط راه آهن عثمانی را که بمقدونیه اتصال داشت
ملت انگلیس آشکارا در لندن پروتیست میکردند که نباید از دولت عثمانی با یونان بقوه جبریه رفتار شود در نزدیکی مانیونگی
یونانیا


نسخه بیستم عین الوقایع صفحه ٢١٨
یونانیها در زیر خطه راه آهن عثمانی دینامیت گذاشته بودند وقتی قطار در آنجا که عثمانی بدان محل رسید دینامیت آتش گرفت و قطار از جاده پرید بدینواسطه جمعی ازان عساکر عثمانی مقتول و مجروح شدند تخلیف دول جانب از سعایت انگلیس بدولت عثمانی که سپاه خود را از کریت احضار نماید و خود آنها قرار آسایش عموم اهالی محل را بدهند نپذیرفتن دولت عثمانی مشروط برآنکه یونانیها داخل در کار کریت نداشته باشند شورشیان یونانی شهر سپینا لنکا را محاصره نموده بتوب بستند اما کشتیهای جنگی دو ثلاثه روس و فرانسه و ایطالیا بآدمی باغیان را پسپار شدند ورود جمعیت زیادی از داوطلبان یونانی بکریت مأمور شدن چند برثریبان عساکر روس و فرانسه و ایطالیا بجهنم نظم کریت اعلان سفاین دول بآزادی کریت بشرط ترک اسلحه اهالی و نپذیرفتن این مطلب را مسلمانان و مسیحیان که سفاین جنگی دول در ١٥ شوال از هر طرف بمحاصره کریت پرداختند
کشتی کشیک سفاین اطریش بخیر دو کشتی یونان را که پر آذوقه بر آو عازم کریت بود بضرب شلیک غرق نمود و سپاه بحری دول معظمه نقاط کریت را برای محاصره بین خود تعیین و تقسیم نمودند از دولت عثمانی شش فروند کشتی زیره پوش در کشتی منوکس میوفاز دارد اغل باطومیشد دولت یونان مردمان قوی هیکلت خود را از قلت سپتا تحت اسلحه درآورد که بحفظ و حراست داخل بکوشند در ١٨ شوال بسر حدر اپیروس ما بین عساکر یونان و عثمانی شلیک تفنگ در کار بود اما عثمان مصطبا لعرفین مانع جنگ شد در تعات واقعه بایالت سیواس شورش کرد و دو صد نفر ارامنه را کشتند انگلیسها این مطلبرا بهانه قرار داده باعث خسارات زیاد در آن گیر و دار بدولت عثمانیه بودند اعلیحضرت سلطان حکمران تعات را با نیخته معزول فرمود در ١٩ شوال دسته جات عساکر روس و فرانسه و ایطالیا بکمک عثمانیان وارد کریت شدند اما انگلیسها نه در محاصره کریت اقدام کرند نه سپاه پیاده آوردند حتی تبدا پیر وحیله که دارند دوتین اطریش و المان را از صرافت امداد دادن سپاه پیاده بثمان دول باز بکشند این مسئله را با ید ملت اسلام پیش نهاد قرار بدهند و بدانند که عداوت انگلیس با مسلمین تا چه اندازه و تفتین اورتین بچه درجه است جنگ سخت باغیان در یوم ٢٣ مارش با، فرانسه بحوالی کانه با سپاه عثمان و مسلمانان و تصرف نمودن باغان قلعه مالا کسا را و آتش زدن بدان قلعه و تعاقب کردن آنها از عساکر عثمانی که بطرف حالیا در سورت واریا میفرشند با دیواری سفاین دول چند شلیک بطرف باغیان کردند و دویست نفر از آنها بقتل رسید باز هم صدمه زیاد بسپاه عثمان وارد آمد و آنها را دریان و سورت داریا محاصره نمودند کشتی جنگی اطریش دو کشتی آذوقه و داوطلبان یونان را که روانه کریت بودند در بیازندان ملت اسلام در اسلا مبول کمال تیقز را نسبت بیونانیها داشتند و اهالی یونان که ساکن اسلامبول بودند از بیم جان بتهیه اسلحه و اسباب دفاع پرداختند سفاین دول هنگامی که باغیان مشغول سنگربندی قپه نامی قلعه مالاکا بودند شلیک و کلوله ریزی بجانب آنها شروع کردند و همه را متفرق ساختند ورود قشون روس بسرحد ارمنستان باعث اضطراب دولت عثمانی شد و ستاپر دست مجوزیر مختار آندولت نمودند و با اینکه خیال روس همراهی دولت عثمانی بود احتیاط را از دست ندادند انگلیسها دوستی خود را با یونان رسماً ابلاغ نموده تخلیه کریت را بستنی از عساکر عثمانی خواستند در پشترین در غارنی نزدیکی شهر کاندیا جنگ سختی بین باغیان و عساکر عثمانی در گرفت وسیبی از مسلمانان کشته شدند دولت روس بیست هزار سپاه جرار بایالت جنوبی خود تحت اسلحه حاضر داشت که اگر در اسلامبول شورشی حادث شود بحمایت دولت عثمانی تنظیمات آن شهر کوتاهی نداشته باشد مقصودش این بود که بدولت عثمان و عموم لل عالم و ا نمزد کند روتیعه انکی خود راکه


عین الوقایع
هنگام صلح بجهات دولتی که در ظاهر با او اظهار مودت دارد اقدام نکرده میگویند و تو هم دولت عثمانی از روس بجهت بوده
بر عکس انگلیس که در ظاهر محلل الیونان و طرف دوستی عثمانیان بودند اما در باطن بتحریک کار پرداز حیات ملت عثمانی اقدام
نامبرد را کرد نیز دسته کوچکی از سپاه اطریش بمینالی روس وارد بندر سودا کریت شدند اما تمام امراء دول خارجه بمجد و اقعات
ملک برای دفع شورش نکوستند دو کروزر اسپارنا بریاست کل افواج یونان بسپرده عثمان منصوب شد در ۲۸ شوال سفین احصل
هفت ساعت جنگ باعیان کریت قلعه اسپی نالو نکارا بتصرف خود در آورده یکفر دو کشتی عثمانی را که آذوقه بمسلمانان میمان برد مغرق
و یچهار طر آیدین که در کنار بندر سودا واقع است حمله ور بودند تا سفائن دول بطرف آنها شلیک کرده و چند دسته عساکر خود را
مامور ضبط انحصار نمودند هیاهوی عموم دول نصاری بتحریک انگلیس این بود که عثمانی و یونان هر دو دتجای جزیره کریت نمایند
مگر دولت روس این تکلیف را رد کرده مثل سد سکندر بر پای عثمان ایستاد و اظهار داشت که دولت عثمانی حق سلطنت خود را در کریت نمیتواند
واگذار شود اول باید یونان دخالت خود را موقوف و سپاه خود را احضار نماید بعد دولته عثمانی حاکمی از قبل خود بکریت منصوب دارد
که عیسوی باشد شلیک پیا در پی سفائن دول بطرف شورشیان تا آنها را از بندر سودا دور و متفرق ساختند بصلخ شوال کش
عراده توپ کوهستانی روس وارد کریت شد باغیان در قلعه بودسها ر یا سپر را بناء دول خارجه حمله بردند و چهار شتا جنگ بزرگ
بود و انبوهی از عیسویان باغی بقتل رسیدند در ۲ ذیقعده دسته از سپاه یونان بنزدیکی کوره نا داخل خاک عثمانی شدند عساکر عثمانی
آنها را گلوله باران و در حینی محاصره کردند شورشیان کریت بقلعه کیسامس یورش برده بجنگ سختی کردند و کشتیهای خارجه بنبر محله
آور شدند عساکر یونان بیدسکر عثمانی در سرحد قبل از اعلان جنگ حمله آوردند و بسیاری آنها بقتل رسیدند تا بهر نقطه استیلا
یافتند و فوراً بخراب کردند تا سه روز جنگ سختی بود و عقب نشینند چون دول جانب اعلان کرده بودند که دولت عثمانی بتبانه
قطعه از خاک یونان متصرف شود با مینما حظه اردویهای عظیم عثمان هنوز در بجا طرف محاربه با یونانیا نشده بود و اعلان رسمی در جنگ
بین الطرفین نمود اما در اینحوز دولت عثمانی مهیای آن شد که سفیر خود را از اش پای تخت یونان احضار و اعلان جنگ نماید
بستزده دول خارجه هم تخلیه د پورش سپاه یونان را وانمود کردند مقارن اینحال کشتی های جنگی یونان بقلوع عثمان مشغول شلیک
و دوهزار از قشون پیاده آنجا بنجکی آمده بطرف پری وزا پیشقدمی نمودند و توپهای عثمان در نقطه پری وز از صدمه توپهای سفائن
بکار شد اعلان جنگ رسمی بین دولتین عثمانی و یونان که عثمانی اعلام و یونان قبول کرد و سفیر عثمانی بکشیته دنگا که در یونان
بودند بیارق خود را خوابانیده با سلامبول آمدند و سفیر یونان نیز از بلاسول بیرق خود را بر داشته با دکسته چنجه کره عثمان باشن رفت
سفیر دولت آلمان قبول حمایت عثمانیان را در خاک یونان نمود و سفیر فرانسه قول همراهی بر عایای یونانی در سلامبول ز جاب
عثمانی داد از نقطه مالونا سپاه یونان بقصد حمله و خرابی را بآهن عثمانی می آمدند عساکر عثمانی جلوگیر شدند و جنگ شروع کردند
پس از دو شبانه روز زدوخورد که دو یصد نفر عثمانی و بزار نفر یونانی بقتل رسیدند فتح بعثمانی رویداد در عواذی بقهده
بیت و دو هزار از عساکر عثمانی متوجه لاریسا شدند لشکر یونان اولی تاب مقاومت نیاورده عقب نشستند تا در آخر که
کمک بآنها رسید بعضی سنگرهای خود را تصرف کردند مقارن انجال در معبر ریومی نی محاربه سختی بین عساکر یونان و عثمانی
رویداد پس از جنگ سخت وخونریزی زیاد یونانیها عقب نشستند و عساکر عثمانی نقاط متمه لاریسا را متصرف و مشغول شلیک
بطرف تبرناپیس شدند ۱۹ ذی العقده جنگی در بین یونان و عثمان حالی از تماشابود و سپاه یونان در نزد و ستش
در یومی بکوئی


نسخه ششم
عين الوقايع
صفحه ۲۸۸
در يوينى الحق مقاومت زیاد در جلوكیری عساکر عثمانی نمودند و خسارت کلی باستعداد حربی عثمانی وارد آمد كشتی های جنكی یونان شهر
(يتوك باثری) راكه واقع در خلیج سالونیک است کلوله ریزنمودند و خرابی زیاد بآن نقطه رسید سپاه یونان در نزدیکی تیر ناوس حمله
سختی بعساکر عثمانی نمودند اما خودشان مجبور بشکست شدند و در اطراف شهر (لاراسا) قریه عثمانی را آتش زدند و در یوم هشتم دوستر
عساکرعمده یونان (تیرناوس) را وا گذاشته وعقب نشسته و بسیاری نقاط (نزروس) را تخلیه كرده بطرف ما كری چوریابین
وراه لاریسا رفته دیگر دسته سپاه یونان در ساراندا بر کشتی بسائل آمده مهمات جنكی و آذوقه سپاه عثمانی را که در انجا میا شده بود در اندیشد
وکشتی های جنكی یونان شهر كاترينا را در خلیج سالونيك بشليك خمپاره بسته ومقدار زیادى آذوقه عثمانیها را در آنجا صایعه وتلف كردند
ساخلو یان عثمانی نقطه (پریویزا) را از دست ندادند اما سپاه یونان آن نقطه را محاصره داشته و بقصد تصرف شهر (اپیر) نقاط
لارسیا و پارسا لا را تخلیه كردند ولی عثمانیها مانع پیشقدمی آنها شدند شورشیان جزیره كریت با قشون یونان بمحاصره شهر كانیا پردا
دولت عثمانی ادهم پاشا را از سردار سپاه میدان جنك عزل واحضار وغازی عثمان پاشا را عوضش منصوب ومامور محاربه فرمود
محتمل غرض با قشون یونان عساکر عثمانی را از نقطه آرتا خارج نمود و در (استره وینیا) جاگرفت چهار فوج قشون البانی عثمانی که تحت
اسلحه عثمانی بودند در میدان جنك روكردان شده بیونانیها پیوستند شكست بكفوج سپاه یونان در مابین آرتا وزانى نام از عسکر
عثمانی و ایضا تصرف ایندولت شهر لاریسا را پس از شش روز جنك كه تلفات یونان در این دو میدان چهارصد نفر شد و عثمانیها یكى
از آنها بجنك تن تن آمده اند روز جمعه جنك عظیمی بین دو اردوی عمده دولتین عثمانی و یونان بنقطه ماتی در كرفت وشکست سختی بسپاه
یونان رسید و هزار و دو صد نفر تلفات داده عقب نشستند از عثمانیها در این میدان هشتصد نفر بقتل رسید اما فاتحانه مشغول پیشقدمی
شدند وسواران عثمانی در تعاقب یونانیها تا دو فرسنك تاخته جمعی از آنها كشته دو اراده جنكی طرفین مجدداً در نقطه (کادیا) درمانی
كردند شکست فاحش بيونانيها رسید و پانصد نفر تلفات دادند انقلابات سخت در اتن روی داد و پادشاه یونان با خانواده خود قصد
سلطنت
بخیال فرار شدند چون ایتالیا و انگلیس انچه شرایطه در معاهده ضمنی داشتند ابلاغ نمودند و امداد نخواستند انگلیسها از ترس روس و ایتالیا و غیره
جرات همرامی ظاهری ننمودند و دولت یونان بجنك حريف چنل در ماند سپاه یونان در (اپیر) عقب نشسته افواج عثمانی
شهر دستینا هفت فرسنگی شهر (ولع) حمله بردند اما سپاه یونان آنها را عقب نشانیدند و تلفات عثمانیها در این میدان هزار نفر متجاوز
شد در اهالی اتن ده هزار نفر پارلمنت یونان را محاصره نموده و مسیو رالدی نام از شورشیان نطق میکرد که عقب نشستن سپاه یونان
از
تقصیر دولت است سپاه عثمانی مندرجاً بجاک یونان پیش رفتند و شهر تریکالا را بدون جنك كرفتند اهالی شهر (بولو) فرار کردند
و سپاه یونان در آن شهر بممانعت عساکر عثمانی باقی ماندند در ۲۹ ذیقعده (اپی) بتصرف سپاه عثمانی در آمد بدولت فرانسه تحریریه
انگلیس که اکر دولت عثمانی عساکر خود را از خاک یونان احضار ننماید آند ولت طرف حمایت یونان خواهد شد دولت عثمانی چنان سركرم
بود كه اعتنائی پیشپرست فرانسه ننمود وجواب طفره آمیزی داد عموم ملت اسلام شیعه و سنتی در مملکت عثمانی از بهر كجا بودند بمجانی دولت
آن
دولت متفق شدند چون قصد انکلیس از ان تفتیش و تحریک یونان این بودكه پس از چند حمله عساکر عثمانی بیونان دول و ملل مسیحی بفضای امنیت
ملی از یونانیان حمایت خواهند كرد و با انگلیس هم دست شده دولت عثمانی را معدوم میسازند و بلاد وممالک عثمانی را ما بین خودشان با رآدا
تقسیم می نمایند یا باز انگلیس میان افتاده امتیازات و بلاد زيادی مثل خطوط مصر و اسکندریه داخل خود میسازد و دولت و ملت عثمانی را زمان
خود قرار میدهد اما نتیجه انخیال بر عکس شد مدعی خواست كه آید بتما شاكه راز دست غیب آمد وبرسینه نامحرم زد ازین جهت چاره
انگلیس است


سال سیّم
عين الوقايع
صفحه ۲۹
اعلیحضرت کشور ستان آفتاب دولت عثمانیان (سلطان عبدالحمید خان) غازی ممتع لله بمسلمین بطول بقائه که حامی دیار و غفار
ملت و دولت اوست از آن پس که قول همراهی و همپیمانی متین بآن اعلیحضرت داد اعلیحضرت امپراتور روس در دوستی که در اثنا و بعد
عموم ملت اسلام حتى دولت علیّه ایران باقتضای همکیشی و مودّت همسایگی یاری و امداد آندولت شدند و تمام خیالات پلیتیکی
که از انگلیسها در ذات اسلام صورت بسته بود و میخواستند جمعاً ما هم بپیوندند بفضل و عارت نوع خود سوختند تا بآن رسید که ایچیاند
مملکت بسم انگلیس گذاشته شود نقش روی آب شد خاکش کف بر گرفت آتش فتنه در تمام جهان برقی زد ویرانش ساخت
لیک از لطف کردگار مجید ذات آنگروه آسانست القصه عساکر تروس عثمانتجا و از دویست هزار نفر تجاوز نمودند
و جزیره کریت و رود و فتوحات نمایانی نمودند و عثمان غازی پاشا معزول و ادهم پاشا مجدداً سپهداری عساکر عثمانی منصوب
شده در چند نقطه با سپاه یونان مصادمه و کشمکش و لوما قع نمود با اینکه دولت و ملت یونان تمام سپاه جنگی و پلیس بلاد
خود را بمیدان جنگ نقطه پارسالا مقرر کرده بودند بتاريخ ۱۴ ذیحجه ۱۳۱۴ اولاً اردوی سپاه عثمانی که بجنگ یونان بود طرفین غاز
با سپاه خصم شدند در صورتیکه بان میدان قشون عثمانی متجاوز از پنجاه هزار و دگر تا سخت عراده توپ و بیست عراده جپاره و
عساکر یونان سی و دو هزار مع هشتاد عراده توپ سوار با سپاه بحری بودند پس از دو شبانه روز جنگ متواتره کلوله ریزی
طرفین و پایداری سخت یونان با اینکه در تمام بلاد انگلیس و یونان خروش نالهای بکلیسا و معابد ترسایان در طلب فتح و نصرت عساکر
بلند بود از میدان داری و شجاعت عثمانیان که عموم اسلامیان در مساجد و منابر دست حاجت بدرخواست غفر سلطان اسلام
چون کلیکول فقره برکاه باری با آه و زاری میکشید لشکریان یونان تاب مقاومت نیاورد و بسیاری اسلحه خود را بمیدان ریخته رو بفرار
نهادند و دو هزار و هشتصد نفر از آنها مقتول و هزار و چهارصد نفر مجروح شدند و بسیاری بلاد و آذر و در و مستعد اد حربی آنها بضبط
عساکر نصرت مآثر دولت علیّه اسلامیه در آمد هم در آن ایّام بنده مؤلف که خود را طالب مودّت و اتّحاد اسلامیان میدانم بملاحظه
هم کیشی و عصبیّت اسلام امید وارفعه دولت علیه عثمانی بودم و خدمت حضرت سلطان سریر ارتضی علیا لآلاف التحيّة و الثنا
استدعای فتح و نصرت آندولت علنیه را نمودم و یکی از دوستان محترم که در تلگراف خانه امتیاز بزرگی داشت سفارش و خواهش
که همه روزه را پورت و قایع میدان جنگ را بدهد و هر وقت خبر فتح دولت عثمانی را برساند بقدر قوه مژده کانی بدهم پس از نقدا
و قایع چند روزه شبی شادان و خندان آمد و مژده فتح بزرگ آندولت را آورد جان برسید که کوئی بمژده جان آمد
بندۀ حقیر که در غربت و پریشا قوّه ادای مژدۀ کانی آن مرد محترم را باند ازه تعیین همت نداشتم حتی المقدور و الاستطاعه
یکقطعه ساعت و مسکوکی طلای عتیق پیش نهاد کردم و این چند فرد رزمیّه را در وصف اعزاز اسلامیّاً و مدح اعلیحضرت سلطان عبدالحمید خان همان دستمایش
سرودم : بیا ساقیا باده تازۀ که تازم کمیت قلم را بجنگ ضیغمی پرور دگار مجید کنم مدح سلطان عبدالحمید اسلام شد
بیارم ز اعدای ملت دمار گذارم باسلامیان یادگار بیونانیان افکتم آتشی که از بام غیضند در سرکشی رُوحُ العالَمينَ اَلا
بمیدان درآمده کروکا / همایون شهنشاه با اقتدار خدیوی که باشد بملک عرب رُخ و زُلف او مظهر روز و شب
عزیز خداوند حی و مجید * کلید در فتح عبد الحمید جهان مروّت خدا وند بخت که زیبنده باد بور تاج و تخت
شه دادگستر سپهر حیا مه معدلت آفتاب سخا که فرمان روائیش در ملک روم بود باعث فخر آن مرز و بوم
با وج عدالت نهاده قدم از ان کشته در رتبه میر حرم خدا خواست کو را پناهیست کلید در کعبه در کش بدست
بهمان


نخستیم عين الوقايع صفحه ۲۹۰

جهان باد برحضرتش پایدار چواین نامه برصفحه روزگار کنون میروم بر سرو داستان که باکشم زنده‌ام آن داستان
مدد خواهم از کردگار جهان بغیر وزي وقت اسلامیان بنظم آورم کوهر آبدار سخن کویم از قصه کار زار
دهم شرح جنك اروپائیان که گشته مغلوب عثمانیان چودارای اقلیم جنك عرب پی سلطنت کشت کشور طلب
بقسطنطنیه بیا را است کار بعزم جهان گیری آن شهریار ز انبوه فوت فزون کز بیش بپره خُوت دل از تمنای عیش
بکشور کشائی برافراشت یال چو عاشق بمعشوقه گاه وصال در آسایش فت خویشتن زجان کرد تدبیر حفظ وطن
مهمات حربی زتوب تفنک بیار است سلطان فیروز چنك که دشمن اگر آید از هرکنار تواند کند هشت شهر ودیار
دگر خصم بنهد قدم پیشتر ز تیرش رسد بر جگر نیشتر ز دار الخلأ فه بـه کشور یـے فرستاد سرعسکر و لشکری
که باشند درحفظ حد وسُغون نباشند در دست دشمن ذبون پی آنکه یابند سرمایه سود در لطف بر روی تله کشود
بپرداخت آن شاه پنجه نما چو نوشیروان در معدل نما وزیر قدیر اول آن با کمال فضایل بصدر جلال بن محمد احد نامجو
ونایب عثما الف ضیاء محی همجلاله انزان فدی همسایه که قول مریضان بود که دل تا با غوائی انکلیس دلت بن انجبیر چناره فند و مقا
اروپائیان رازرفتار او غم وحیرت ومحنت آمد برود چواز حال او جمله اقف شدند بضد خیانش مخالف شدند
زهر کوشه کردند دستی علم که از نوشه اونمایند کم خصوس آنکه د تر نشد باشد ثریا بلای اروپائیان انگلیس
که چون مرغ پرکنکت خا یکے کند دست جنگی بمردانگی و لیکن بتد و پر در امم سِل بود شاید مقصودش در بغل
دکر دولت سربیئه پرکس که بر مستوم صید جهان میپرد وزان پس بود دولتی دیگري که پا هیس باشد در از بچگرکے
بمرتفش صاحب سیم وزر پی دست تلکت بسته کمر بود چارمین دولتی نمایان که اطرش خوانند نصرانیان
سپاهش فزون از بچیه شماره همه مشق آموز در کار زار بود پنجمین در جهان دولتی همایون شکوه و قویتر کتی
که در زیر این گنبد آبنوس شده از عدد اراستی مجوس ششم آنکه آسوده در عزوجاه بمیای کشورستانی بلنه
بود هفتمین آفت آسيا که نامش علم شد با یطالیا همه وقتش طالب علم و فن بتحصیل صنعت بیاسوده تن
دگر دولتی نزد مان قدیم بگیتی دران کشورانه مقیم مسمی بیونان ولی کینه جو چوبر کین اسلام بگزفته خو
بود هشتمین در شمار دول زخیلی نردباده دران عمل نهم دولتی اکستر بایٹ نام بود مشکو درین خسیر انام
اروپائیان را بهائیکے شده کار پردانه سرماپیکی دہم از دول باشد اسپانیا دکه هست بلژیک و رومائیا
دگر چند دول نشین بزنگ که دارند هر یک خداوی چنگ بکیش نصاری و تسلیم جو کشوده رنان مبتلا از جاه وژو
که خیزی زخارج نمایند صید در آرند بیچاره در بند قید نمایند مل کار در اکف ده چوکرکان که دارند قصد مره
بچنگال زور از مائے ہمہ یکایک بصید شو پس و هحه کشاوند برد وی اسلام دست که آرند بزنک دولت شکست
ولیکن خداکشت یا رزمین سلطان اسلام روی زمین که دین هدی را نباید شکست نیاید با سلامیان کفر دست
کشیدند با هر کی سید رکٹ مبدل باصلاح کردند مکلف با من وامان چند سالی گذشت زلطف بی جوبے سئوالی گذشت
شروع عثمانیان بذك عليه محمد مران شد عیش نامجره که تربیت رسانه اند قرمان شبوشان قونین بالیس نجانم ارا سلم
در این عهد از فتنه انگلیس چو دزدی که باشد شریک پلیس نهادند پا خیل یونانیان پی دستبر دی بچشما نیـان
نخستین


فیض هشتم
جنگ اول قاچق
صفحه ۲۹۱
نخستین بضبط بلاد کریت که اسلام را بود زیور ببیت رعایای آن بشیر عیسوی بدولت مطیع و محبت قوی
ز یونان نمودند عسکر نشین که گویند بیرق دران سرزمین همان گروه اندیشه باختن نیز زدند آتش کینه را دامن
بتحریک آن قوم پرخاشمند بخود متفق جمله را ساختند زبس کینه با مسلمین داشتند لوای شرارت برافراشتند
دران نقطه اسلامیان را تمام پریشان نمودند از خاص و عام بکشتند جمعی از ان مسلمین چو کفار حربی بهنگام کین
ببنیاد غارت کشادند دست که بر ملک اسلام آید شکست بضبطیه چو رفت این خبر پاکنیسد بعقد هر دُم کمر
بتسخیر یونان کشادند بال چو عشاق در خوابگاه وصال زخیرت تمام صغار و کبار رعایا هم آندم ز شهر و دیار
سوی ارک سلطان نهادند بخفتند کی خسرو نیک خو چو فتنه بوقت پرستی بود باسلام کی روی هستی بود
که یونانیان در کریت از عناد نمایند تحریک بهر فساد و نصرانیان جمله از راه کین بتازند میگونه بر مسلمین
کنون یا تو خود چاره کار کن عزیمت بتسخیر کفار کن و یا ده اجازه که ملت تمام برآرند شمشیر کین از نیام
بران باغیان حمله آور شوند باسلامیان یار و یاور شوند فرستادن اعلیحضرت سلطان عثمانیا بخواهش ق
امت عالمت چند دسته عساکر خون بها بلک کریت و پیل شدن با ممالک مجاوردی عثمانیا و افلان نا
بمالند ازین گفته مت بهت بخونخواهی مردم حق پرست فرستاد سلطان تسلیم روم بسی توپ و لشکر بآن مرز و بوم
که نصرانیان را بسازند کار برآرند ز اعدای ملت دمار چو سوی کریت اندران سپاه ز یونانیان از پی سد راه
گروهی مهیا بجنگ آمدند مسلح بتوپ و تفنگ آمدند همه نیزه و تیغ را کرده تیز گرفتند ره را بزم ستیز
پیاپی ز یونان سپاهی دگر بامدادشان آمد از بهر کدر با قلیم اسلام کردند رو چو گرگان درنده پرخاشجو
ازین کرده اسلامیان سینه کینه با عزم کردند با سلمان جنگ دران حین از کشور مسلمین درخشان چو خورشیم صبح برین
زقسطنطنیه سپاه گران کمک آمد از بهر اسلامیان پی رزم یونانیان خواستند دلیرانه صفها بیار استند
علمها شد از هر دو لشکر بلند چو بالای خوبان خوبان پسند کشیدند شیپور پرهای کو چو صور سرافیل از چارسو
سپاه یمین با یسار عده شدند اندران ورزکه دوده زآواز موزیک و فریاد کوس صدا رفت تا گنبد آبنوس
پل آگاه با توپ آتش فشان صف خصم از هر طرف شد نشان چو رو در رویشان بفصل بهار مهیب مخوفا دران کارزار
از ان توپهای مکرر فگن سپه را بسی رفت آمد بتن تفنگ دو لشکر همه ناد یکی دلی آفتاب گلشن زند بیکی
نمودند بر جانب یکدگر نشان سینه و شانه و پا و سر گلوله زروی هوا چون تکرگ ببارید به تر زبانان مرک
یکی تیرش اندر بناگوش خور که مجروح بیچار بنیاد روز یکی را کلوله بسینه رسید که در دم شد از زندکانی نامید
یکی دیده اش گشت لبریز خون بفتاد از پشت مرکب نگون یکی را سر از پیکر تر برفت که آسوده از زخم شمشیر رفت
یکی را جیگر گاه سوراخ شد که از دل بلندش صدای است یکی را سپر خورد تیر قضا یکی را بدست و یکی را بپا
یکی گشت پنهان میان سپاه یکی اندر افتاد بر خاک راه یکی دشت در پیش مکان بدن یکی شد گریزان بسوی وطن
یکی زندگی را فراموش کرد یکی حلقه مرک در گوش کرد یکی زنده بردست دشمن فتاد یکی سر بسوی بیابان نهاد
در ان گیر و دار و در ان هیمه که رفت از دل پردلان دلهه باسلام لطف خدا کشت یار برآمد ز اعدای ملت دمار
فرستادن


نسخه سوم عبرت الوقایع صفحه ۲۹۲
سپاه یونان
عساکر عثمانی
بود صورت جنگ عثمانیان که گشتند غالب بیونانیان


نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۲۹

زشلیک جان سوز عثمانیان شکستی در آمد بیونانیان
ز هم رشته نظم بگیختند به آتنده بهر حصن بگریختند
شرح شکست و فرار سپاه یونان وتسليک و تتباع عثمانیان اثر انفا و بنباغدلوم موسیتی یام و عساکر و استحضا واز طرف
تلف شد بسی زان گروه شریر در اندشت هیجا ز باران تیر
شجردوله او لبیست وطن بر فتند مجروح و پژمرده تن
ز جیش همایون سلطان روم که تعدادشان بود بیش از قوم
تعاقب کنان پس چو ترکان مست بقتل مخالف کشادند دست
سواران اعراب چاکت مجاز که بودند در خیل شان بسرفراز
چو قاچاریونیان در مخردمیات فشردند در غزوه پای ثبات
قطار علم شد پی خضم راست بیضوری از حیل دشمن بکاشت
دلیران بغداد و اعراب شام کشید د شمشیر کین از نیام
مددخواه سلطان دیندار شدند بدنبال خضم فراری شدند
شد آواز موسیقی چرخ در تار چو بانگ موزنان منصور رکاب
سپاه عراق عرب یکطرف پی قتل دشمن کشیدند صف
زجیدا و مردانه آن سپاه که هنگام کردند در چارگاه
مخالف نها یث هراسآ چو کردان زابل دژ اسفیدا
همه خیمه و توپ یونانیان غنیمت شد از بهر عثمانیان
نوامای شادی بسوی فلک چنان شد که از زنگ زنگش برک
زموزیک افواج کوشسملک بانگ صفا مان و ماهور درک
در افتاد شور حسینی بدشت تو گوئی که در شهر آشوب گشت
چو آواره کان خیل یونانیان شکستند از جیش عثمانیان
سه کاتب ازین نکته معنوی که شعرش فزون آید از مثنوی
چو شد رایت دین بیونان علم ریاض تاریخ آن زد رقم
زیارا بر افراز و بر گوجیان خدا ذست یاری با سلامیان
الفقه سر از این فتح نمایان در مایه قاطه هم سپاه یونان دو
یاغیان سر کبا طرف محاربه و مجادله با عثمانیان بودند مته در چنگ خورده عقب نشسته و خسارت زیاده کا با نها رسید متعهد
شهر و ولود و دمحو بتصرف عساکر عثمانی در آمد و سی هزار سپاه یونان در شهر آرتاه و چارحی محصره شدند که نا خوشی عصبانیت
آنها افتاد و بسی هلاک شدند اما عساکر عثمانی بطرف دما کو متوجه وند و بیست و چهرزار لشکر یونان را نیز در آنجا مجبور بهزیه نموده
در نقطه گری بورو پس از چهل ساعت جنگ و رشادت یونانیان با وجودیکه دویست و چهل نفر از عثمانی مقتول و هفتصد نفر مجروح
شد عاقبت دو هزار نفر یونانی گرسی و سه نفر آنا صاحب منصب بودند مقتول کشتند مابقی عقب نشسته در ها از هجومی هزار
لشکر عثمانی بامتداد خطه راه آهن و دما کو پیش رفته راه آهن بخصم را تصرف کردند و جنگ سختی در آن نقطه رویداد یونانیان پس ازان
واکذاشتند و بعد در کوه (اتریس) دسته از عساکر عثمانی با لشکریان یونان تلاقی کردند فتح نصیب عثمانیان شده با اینکر انتقالات
عظیمی در پای تخت یونان رویداد و دول فرنگ را واسطه در صلح قرار دادند تا هر یک از دول مد تو عثمانی خواهش متارکه جنگیرا
نمودند پذیرفته نشد تا مابقی بدولت بهیه روس شدند و یونانیان تحریک انگلیس را آشکارا در احزاب ندا کرده نمودند آنوقت دول
باشرایط چند و اد آمیبت کردند پره جزیه جنگ که باید از یونان بدولث علیه عثمانی برسد قبول و مستا نمود دلعضریت نیکلا امپراتور
روس شخصا بتوسط تلگراف از اعلحیضرت سلطان عبدالحمید خان غازی خواهش متارکه جنگ را فرمود تندا از باب کارها
و نتیجه باد هم پا ساس و ار عثمانی عنوان متارکه جنگ رسید اما اصرار دولت عثمانی براین بود که باید مسلمانان جزیهء کریت از تعدی مسیحیان
معاف باشند کھ بیان قضاء يزال مناکرین کر مدیا کریت جزیره ایست که بعد از چهل و هفت سال جنگ بی در پی
و قسش چندین هزار مسلمین وصرف ملیونها لیرا روز یکشنبه ۲۹ جمادی الثانی عشره هجری شهر خانیه و ۲۵ سال بعد از ان قلعه یه
ور سیو و نیز پس سردار کسبیستان در یا یوسف پاشا مسخز و مفتوح شده ملک طلق حلال و مستعمره شرعی دولت علیه اسلامیه عثمانی داند
مسجد دست نبو.


نسخه ششم عين الوقايع صفحه ٢٩

سیصد و هزار نفوس است که یکصد و بیست هزار آنان مسلمان و بقیه ترسائیان اند که رواد ار اقتدار اسلام نبودند و بآنرا راضی شده

ضمناً با دول محاربه همدست گردیده این فتنه را سر پا کردند و حصه بسیار مسلمانان غریب و بومی کریت رسید (مؤلف)

رأی طالبان واگذار شدن ایندولت نقطه کما لارا که از سودان گرفته بودند بقوه انگلیس و دریافت گشتن وجه خساره که در اردو کشی

بدان محل متحمل شده بود و تخلیه اردوی توسیار از افریقا برای آیته مصالحه ایندولت با پادشاه حبش ارباب مملکت بحباش تخلیه

نمودن عساکر دولت مزبور ممالک مذکوره را هنگام رفتن پادشاه بمیدان اسب دوانی روز ١١ ذی القعده شخصی را خنجر قصد قتل او را

نمود و حمله بجانش که آورد اما بدون آسیب رسانیدن دستگیر شد فرستادن سه باطالیان قشون پیاده با توپخانه بجهت نظم کریت

بتکلیف روس چند نفره از صاحب منصب با هفتاد نفر ساخلو بارامنی بسوی متحصن تفتیش رفته اهالی آنجا سی نفر سپاه آنها را کشته

(فرانسه) سیلاب عظیم در تمام ممالک ایندولت که شهر (لین) و بعضی بلاد عظیم دیگر را آب گرفت کما لینی نام سردار

قشون فرانسه بمارا کاشنا ر جماعت یاغیان را در نقطه ایمرین شکست فاحش داده همه را مطیع و منقاد ساخت دکتر کرنیز سفیر

ایندولت مشرف بدین اسلام و در مجلس وکلاء فرانسه مقلب شد توجه رجال ایندولت بنقطه شیخ سعید واقعه در خلیج عدن برای

ممانعت انگلیس از تصرف بند ر (مخا و حدیدا) سردار فرانسه ملکه ما داکا سکار را از شهر پوت لوی بجزیره رادینیون جلای

وطن داد چون در توطئه قتل سردار مذکور بود تصرف عساکر ایندولت مملکت بوسا را واقعه در شیر افریقا که پای تخت آن

مملکت را نیز مسخر نمودند کشتی فرانسوی که موسوم (بویل دسیونشارای) بود در نزدیکی کاپاترا عترق و هفتاد وشش نفر

تلف شدند در پاریس مجلسی که برای امور خیریه منعقد شده و جمعی از اعیان تمتم وطن پرست حاضر بودند و حشی در ششصد ناگاه

بواسطه قوه برقیه حریقی برخ داد و بسیاری آنمردم محروق و تلف شدند بقیه وقایع ممالک السنه مملکت نیز این

معاهدہ تجارتی ایندولت با چین بتفصیل و شرائط عدیده که امتیازات کلی در پیشرفت مقاصد خود گرفت و همه نوع اقتدار در اقطار آن

برسانید حکومت جزایر هاوائی مانع از ورود و دخول چهار صد نفر ژاپونی بجزایر مزبور شد دولت ژاپون بر حفظ رعایای

خود دو فروند کشتی بآن جزیره فرستاد دولت انازونی نیز یکفروند کشتی جنگی بآنطرف مامور داشت بسیاری وزراء ایندولت

استعفا دادند اما اعلیحضرت میکا دو بدلجوئی آنها نپرداخت (بقیه هسپانیا) جنگ عساکر ایندولت در جزیره فیلیپین شکست یاغیان

که در آن میدان هزار و یکصد نفر مقتول رسیدند و از قشون هسپانیا نو د نفر مقتول گردید یاغیان کو با از شرارت خود خسته شدند

و مخاصم بی آنها نیز تمام شد بهر بحال اطاعت بودند چون ماتیو نام رئیس یاغیان که مصدر شرارت بود بقتل رسید و از قوت او رشته

فساد تایکدرجه گسیخته شد اما یاغیان یماگر دولت آمازونی کالینتو گارسیا نامی مجدداً بر آنها ریاست یافت و طرف محاربه با

اسپانیا بود (بقیه وقایع انگلیس) کشتی بخار موسوم با نگاهنگام مسافرت وبحرپیمائی بطرف کلکته کشتی شدرا گرادید که آن

در وسط دریا غرق شده بود ناخدا ی آن با سی و دو نفر در سر کو آب دست و پا میزدند توسط آن کشتی نجات یافتند تفتیق انگلیس

بین دستوین عثمانی ویونان در مسکو کریت که جویا نجا نیز اطمینان همراهی داده اند که خود را برضد عثمانی داد آتش گرفتن عمارت

دفتری شهر دار جاپیلنگ از بلاد هند رفتن (رئل رز) بانام ملکه انگلیس بدربار منلیک پادشاه حبش در ماه شوال نقطه

کو با مجمو از مضافات کانپور هند مردی از قوم بانیان خرد زوجه او با یک پسر و یک دختر نان شب بخورا در اطفال و خانه را آتش زده

خود و اطفالش را مشهور خود نموخته اند و این عمل کو با بموجب عقاید مذهبی آنها نیهاست (بقیه وقایع روسه اقلیم) در بطر زیر باغ

از طرف