نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۱۹۴
دادند علیخان حکمران مراغه نیز قلعه و خود را از شریانیان بخو لا محفوظ داشت تا اردوی بزرگ بسا و جلعه ورود کرد و
نواب حشمة الدوله بمرض طبعی وفات یافت (ره) و اعتماد السلطنه در اردو رئیس شد تا جناب حسنعلیخان امیر نظام گروسی
با فوج کروس و جمعی سواره باز و و روسیه ملحق شد و متفقاً بطرف ساوجبلاغ حرکت کردند شیخ قا در رحمة آقا مجال توقف
در انضعیحات ندیده بسمت اشنویه کوچید و شیخ عبیدالله نیز در حدود ارومی بهن تبریز شکست سختی از عساکر ایران
خورد که بهنگام تلاقی سواران او از ترس گلوله توپ بسیار دور از توپخانه دولت ایران مقابل میشدند تابستور العمل علیخان
اکنون مقب سیف نظام گروسی وحسین خان سرتیپ بارود شلک اول تو بها را خیلی کم کردند که وقت شلک بفاصله سیصد قدم گلوله با زمین خورد
است و در شلک دویم قدری نزدیکتر تا اکرا د جری شدند و گفته ترس ما بیهو ده است و از توپخانه کاری ساخته نیست لهذا باطمینان کا مل
نزدیک آمدند گاه توپ ها را بپورش متصرف شوند آنوقت گلوله و باروٹ توپها را باندازه میزان نیکے کرفتند و تو چیهای
کاری و نامی صف سواران شیخ عبیدالله را هدف گلوله توپ قرار دادند بشلک اول اینقده دست و سروتن واسپ و
آدم از اکراد بخاک ریخت که بشلگ دویم مضطر ماند ر و بفرار نهادند و قلعه اسمعیل آقا را در دو فرسخی ارومی که جای
محکمی است پناه گاه خود قرار دادند و پس از چند روز از انجا نیز بطرف نویه که مسکن مالوف شیخ عبیدالله و در خاک عثمانیست
گریختند و در سلخ ذیحجه عرصه ساوجبلاغ ونقاط ما وای شورشیان که در خاک ایران بود بکلی از وجود شیخ عبیدالله ومتابعانش
پاک شد و خود او نیز در مملکت عثمانی دستگیر و دستاخ نفی کردید (چین) مرا و ده ایندولت با دولت روس
قدری تخفیف یافت بملاحظه اینکه دولت روس در صد د فرا هم نمودن استعداد حربی بسر حد منچوریا بود
(اروپا) (انگلیس) اصرار اعضای پارلمنت در باب احضار قشون و توقیف یکنفر از قلره افغانستان بتیا و سوک
در افریقای جنوبی برضد انگلیس و نیز شورش اهالی ارلند و تدارک بلوا اهالی هند بوضه آندولت وتصرف عساكر انگلیس
راس امید (ایتالیا) یکی از توپهای صد پوند ایندولت در کشتی زره پوش موسوم به دیلا در بندر سپیز یا ترکید
طغیان کوه اتش فشان وز و با نهایت شدت (اطریش) زلزله سخت در وینه که موجب خسارت زیاد با ها
شد (اسپانیول) هنگام عبو ر قشون ایندولت از رودخانه الب پل حزاب شد و صد نفر از آنها با
با سب غرق شدند (روس) کار گذاران ایندولت استعداد حربی کامل در سرحد المان واطریش فراحیم
کردند شرارت طایفه نیهلیست در مسکو که زراعات و جنگلها را آتش زدند ژنرال اسکبلف مامور فتح کوکت په اکمل
شد شیوع قحط و علا در مملکت عثمانی قتل شریف اعظم مکه معظمه در جده شریف که اشرارا و راکشتند زلزله
سخت در از میر رو داد تکلیف تهدید آمیز دول بجانب نیمثانی که اگر شهر د و لسینیو را معجلاً بایالت منتنکرو
واگذار نماید اعلام جنگ نمایند و انذار شدن ایندولت شهر د و سینیو را بمنتنگرو (آمریکا) جنگی دریا جیو
سفاین جنگی شیلی کالا تو را بضرب گلوله توپ منهدم ساختند و جنگی در تا گنا رویداد عسا کر شیلی بر سپاه متفقه (پروولیوی)
غلبه کردند و شهرار یکا را فتح نمودند بعد قرار بصلح شد که بوساطت انا لونی ختم جنگ شود اما تخند یوم فاصله در حوا
لیما جنگ سختی بین شیلی و پرور و یداد و قریب پنجا ه هزار نفر در اینجنگ مشغول مقاتله بودند دکتر نامی نام که شید
کرده بود مدت چهل روز غذا نخورد در هفتم ماه او و عده او منقضی شد و وجهی که نذر بسته بود بزد (آیسانی) بنا


نسخه سوم عین الوقایع صفحه ۱۹۵
اکسپدیثیون در استرالی (افغانستان) (محاربه سویم) چون خبر گرفتاری میر محمد یعقوب خان بمقام رہائی سردار محمد کامل امیر محمد یعقوب خان سردار محمد ایوب خان
در کابل و ورود انگلیس بقندهار بگوش سردار محمد ایوب خان شد شورش کرده و در تدارک جنگ سامی بود هم در اینروزا
خان آقا جمشیدی که از امیر شیر علیخان ملقب بامین الدوله شده بود بکابل محاربه با انگلیسا کرده بقصد خیانت بهرات آمد در این ایام توسط والد مؤلف اقایابل سید
سردار محمد ایوب خان مقصود او را دانسته جمیعی الکمر قتاری او فرستاد از نقطه دولت یار مشارالیه را تحت الحفظ بهرات
آورده ندی الورود خود او را با قاضی جهانداد خان قچاق و پنجنفر همرایا یکر داشت تیزه تیغ کردند و چند یوم بعد با اردوئی مرکب خواجه الحق
از هشت فوج پیاده نظام و چهار فوج رساله و سه هزار سوار از چهار اویماق سی سی توپ شش عراده توپ حزم محاربه حرکت این اردو در هشتم شهر رجب بود
انگلیس و تصرف قندهار نمود و بجله تمام از شهر ہرات اردوی مزبور را حرکت داده از راه سفزار و فراه متوجه قندهار شد ۴
و سردار عبد الوہاب خان پسر سردار میرا فضل خان را عوض خود بحکومت ہرات نشانید این سپاه هراس که دار معظم الیه سردار مغربی الیه در بدو حکومت خود
بود تماما دست از جان شسته و جوانان لایق و مردان با تجر به بودند که بهتر از ان سپاهیان تاکنون در هیچ مملکتی بنظر مؤلف بگیرید وزنه قضا و قدر
نرسیده بعد از روانه شدن اردوی مزبور طرف قندهار در بین راه شش هزار نفر غازی از افاغنه ابجات با بیارق افراشته بصلب رسید شهدا
بامداد سردار محق سپاه شدند ژنرال برو و کلنل سنجان بارک صاحب انگلیس ہزار و دویست ریاست سردار شیر علیخانا نامراجعت سردار از قندهار آرام و ثابت
قندهاری پسر سردار مهردل خان از افاغنه قندهار ترتیب داده مقدمة الجیش فرستادند که آن اردو هرگز از ده ہزار سپاه و
دوازده عراده توپ بود و هجده ہزار ہم از عساکر سواره و پیاده آماده دست بتو به نمود که بقندهار کشته با بست و پنجعراده
توپ برداشته متعاقب روانه شدند وقتی سردار محمد ایوب خان بقلعه گرشک کنار هیرمند رسید آنها نیز در مانطرف هیرمند
رسیدند انگلیسا نقطه سر کاریز را محل اردوی سردار دادند و سنگر ہا تعبیه کردند اما سردار شیر علیخان قندهاریرا که مبا حظه اقا
د راضی بودن اهالی بحکومت قندهار منصوب داشته بودند با سپاه او بمیرا و مامور اقامت بخیل آب بازان نمودند که از سمت یسار
از دوی سردار محمد ایوب خان مستعد مقاتله باشند روز دویم شعبان وقتی اہالی اردوئی سردار شیر علیخان دیدند که قصد سردار مزبور
امداد با انجلیز و جنگ با سردار محمد ایوب خان است بهنگام ورود بخیل آب بازان بنای آشوب را گذاشته بقلعه را به آمداد بخیر و اریاب
با شاهزاده سلام میکنیم لہذا دوازده عراده توپ و تقریباً هشت هزار از آن سپاه بسلام سردار محمد ایوب خان فرسخ ملحقات بارود
معظم الیه گردیدند و سردار شیر علیخان با هفت سوار گریخته خود را باردوی انگلیها رسانید و دو ہزار از سپاهیان او که دو باب
اموال زیاد از اردو غارت کرده بودند متفرق شدند پس از اسطالع شدن آفتاب اقبال سردار محمد ایوب خان که آثار فتح و ہم در اینروزا احمد ندائ ملا محمد علی از تشیع هرات
فیروزی در بخت و سپاه خود دید تبصریلی کان عصای شوری خود قرار بر این داد که انگلیها را در آن نقطه که هستند و سنگر که سالها در مدرسه سفوزا بود بزم غرور آنا بگفتاری
ساخته اند بگذارند و از راه قلعه کوش متوجه قندهار شوند نظر باین قرار داد شب دیگر اول طلوع فجر از هیرمند عبور نموده بآن راه صعود روان آمد و جمعی را با خوانوں بود
کو بند انگلیسا که جاسوس داشتند و از ماجرا مسبوق شدند یکساعت قبل از حرکت اردوی سردار از آنطرف میر بند عازم قندهار شدند با عداد سردار در نیام آمام
تا دو ساعت از آفتاب گذشته گر د سپاه یکدیگر را در حولی میوند دیدند که مطابق میروند در اینجا طرفین قصد تصرف آب قنات رفت و باز بر و پوست
بین آن بیابان را و مچو در یوکیش نمودند چون افاغنه بکثر سنگ راه محل مقصود کشنده انگلیها نیم فرسنگ پیشتر دو ر نبودند
بواسطه نزدیک بودن آب را متصرف شدند و افاغنه در صحرا ماندند بفاصه ربع فرسنگ و در اینمورد سردار محمد ایوب خان با اردولها
مخصوص قرمز پوش و چتر زرین بمیضه سپاه خود حاضر بود یکی از مردمان جهان دیده نزدیکش آمده عرض کرد که بودن شما با علام مخصوص
صو ریست


نسخه سوم عین الوقایع صفحه ۱۶
محاربه سوم افغانستان
صورت محاربه سردآبا مجاهدین جانفشان و لشکریان ملت اسلام با کرنل سفین و جنرال انگلیس پی که شکست خورده صاحب منصبان و سپاه در هزیمت انگلیس افتاده کشته


نسخۀ سوم سراج الوقایع صفحۀ ۱۹۷
در صف سپاه ما از خطریت بهتر آنکه اردلی‌ها و چپر را بسردار شاه پسند خان بسپارید که در صف سپاه بجهة قوت قلب
لشکریان زیر درفش سوار پیاده بشود اما خودتان بجهة سیاحت بجنگ در تپه بالای تپه بروید با چند سوار مشغول
تماشا باشید سردار این تدبیر اور ا پسندید و پذیرفت نخست از اردوی انگلیس شخصی تاخت آمد در نزدیکی
صف سپاه افاغنه بآواز بلند گفت که صاحبان دولت فخیمه شما را ندا مخاطب ساخته میگویند اکنون که مستعد قتال و جدال
با سپاه دولتی شده اید هرگاه سه ساعت در جلو آتش‌خانه قشون ما زیست کردید ممالک روپیه کلدار انعام شماست
بعد از استماع این سخن طوطی خان سیستان با شاره سردار حکم کرد آن شخص را بگلوله زدند بعد از شلک تفنک بطرف او
توپخانه انگلیس یکباره آتش فشانی را گذاشتند در این اثنا بصف سپاه سردار محمد ایوب خان خطبه بلیغی قصادة خواندند و ختم
بر این شد که هرکس از اینمیدان قبل از فتح رو گردان شود زن طلاق باشد عموماً تکبیر گفتند و فاتحه نمودند آنوقت از دو کا
حجاب شلک توپهای انگلیس دادند و گلوله ریزی شروع شد افواج پیاده انگلیس دست راست یمین و توپخانه آنها از وسط و رساله
نظامی شان از طرف یسار حمله دربار د و سپاه افاغنه شدند از اینطرف هم سپاه پیاده و سواره و توپخانه بجواب آنها مقابلی کردند
تا غازیها با حربه که داشتند از قلب سپاه میسره و حماسه محله باردوگاه انگلیس از خارج شدند و با کمال تندی از طرفین پیشقدمی دراسات
در کار بود تا چاش کرد و خاک و دود توپ و تفنک میدان را غبار آلود نمود که به ۱۰ قدم فاصله کسی کسی را نمیدید سپاه
افاغنه از راه غیرت مسلماً با اینک تفنکهای آنها دران پژو عاری از هم نبردی با اسلحه انگلیس بود صدا ها با جهار بار بلند کرد
با سرنیزه و شمشیر و قوار حمله بصفوف سپاه انگلیس آوردند انچه بقتل رسیدند رو نگردانیده پیش تر شدند یکدیگر کله کله دران
احاطه کرده بود بطوریه غفور خان نام کرنل افغان از پشت توپخانه در آمده بکلو فوج خود رو بتوپخانه انگلیس شتافت
در بین راه گلوله بسینه انچوانمرد خورد و از پا در آمد اما فوج او نزدیک بتوب‌خانه انگلیس رسیدند و سایر سپاه افاغنه
نیز از هر طرف مردانه دار میدان کارزار را از انگلیسها گرفتند و آنها را عقب نشانیدند روز قریب بظهر بود که چهار هزار مقهور
از انگلیس در میدان ماند و سایرین رو بفرار نهادند از آنها نیز دو هزار مجروح بودند سر مکن امیر توپ خانه آنها باشمشیر
و توپهای خود را بزحمت از میدان بردند اما بندر اردوگاه تماماً بحال خود باقی ماند قریب سیصد بار شتر صندوقه سیزده
که بعضی پُر از خنک و بعضی مملو از روپیه کله دار بود تمام آن شترها را حرکت داده بودند لیکن فرصت بردن نداشتند
همه آن شترها بتصرف سپاه و غازیهای افغان در آمد سواران چهار اویماق بجهة مامور تعاقب انگلیسها شدند تا
اسلحه و اسباب نظامی زیاد از انگلیسها در میدان فتاده بود سپاه افاغنه ضبط نمودند سه هزار و دویست نفر از غازیان
و سپاه افاغنه در این میدان مقتول و مجروح شدند مقتولین را دفن کردند و مجروحین مواظب گذاشته ارد و را متعاقب انگلیس
حرکت دادند اینو قایع در اوایل ماه شعبان ۱۲۹۷ روی‌داد ژنرال بورد با کلنل سن‌جان ستا بحال خود در شهر قندهار محبوس شدند
و بسیار بزرگان و خانواده افاغنه محترم داخل شهر را اخراج میکردند و آذوقه آنها را صرف مایحتاج خود می نمودند و در بماری برودت
کیسه های پر از خاک را بعوض آدم می نشانیدند و خبر و حشت اثر این شکست انگلیس موجب هیجان کلی ملت انگلستان و باعث قلب ایالتی
ہندوستان شد لہذا فرمانفرمای ہند با ر دوهای مقیم کابل دستور العمل فرستاد که بر دوی هر چه تا متمر اعلان و تصدیق امارت افغانستا
بنام امیر عبدالرحمن خان نمایند و کابل را واگذار شده ژنرال را برت با افواج جنگی و سواران نظامی خود را از راه غزنین کمک
ژنرال
در اثناء تحریر این وقایع چنینی خبر میرسد که عساکر منصوره پادشاهی بجهة رفع شورش و فتنه خروتیان در سمت کابل قلات بجهة
گوشمال آنها رفته و رسیده‌اند در این چند روزه مکرر بآنها مقابله و محاربه شده است و در همه جا افواج منصوره غلبه پیدا
کرده و طایفه خروتیان را مقهور و مغلوب ساخته‌اند اما در این اثنا باز خبر می رسد که یکی از اقوام دزدهای پشتون در حدود پشین که
بموجب عهد نامه کتد میک بخاک انگلیس تعلق دارد بر یک اردوی انگلیس شبیخون زده و یک صاحب منصب کلان انگلیس و بیست و هشت نفر
از نظامیان را مقتول و هفتاد نفر را مجروح کرده اند و این قسم اخبار در این روزها بسیار شنیده میشود در هر حال تمام این وقایع
که در این دو سال اخیر در افغانستان رو داده و میدهد در نتیجه همان دوستی و عهد نامه کتد میک است که بین امیر محمد یعقوب خان
و دولت انگلیس منعقد شده بود و اکنون افغانستان از اطراف و اکناف دچار فتنه و اشوب گردیده و هیچ گوشه از آن خالی از
دغدغه و تشویش نیست و معلوم نیست که عاقبت این امور بکجا خواهد کشید و چه نتیجه خواهد داد والله اعلم بالصواب


نسخهٔ سویم عین الوقایع صفحه ۱۹۲

ژنرال بورو که در قندهار محصور است برسانند بعد از رسیدن این دستورالعمل فرما نفرما کرنیل صاحب انگلیس بموجب هر چه تمامتر قرار داد
و شرایطی که لازم میدانست با امیر عبدالرحمن خان با تمام رسانید و منجمله شرایط عمده این بود که امارت افغانستان بدون مضایقه و بهانه
دولت انگلیس با احدی از دول خارجه حق روابط دوستی نگذاشته باشد و با شرط صداقت خود را در حمایت انگلیس بشناسد و نقاط
پشنگ و کرم و طوایف سک آن نقاط را ضمیمه مملکت و رعیت هندوستان و جزو انگلیس بداند خلاصه بروز دویم رمضان ملاقات
امیر عبدالرحمن خان در شیرپور بترتیب کمال با افیسرهای انگلیس بعمل آمد دیگریکر را وداع نمودند مستر کریفن که صاحب منصب پلتیک
انگلیس بود با سر دونالد استیوارت و جمعی صاحب منصبان دیگر در ساگر باهی مانده و آلات و اسباب ثقیل اردو را بطرف پیشاور حرکت
داده قشون زبده را تحت ریاست ژنرال رابرت از سمت غزنین مامور قندهار نمودند این دسته قشون انگلیس عبارت از
شانزده هزار نفر بودند دو سه نفر از سرداران درانی هم محض طبابت و اطاعت مردم سیورسات از طرف امیر عبدالرحمن خان
همراه حرکت از ان و دارد و روانه شدند و امیر عبدالرحمن خان جمعیت و مبارکی در هفتم ماه رمضان بتمام عارض و عمائدین مسعود
ترتیب مملکت داد گردید و اعلان امارت او در قلمرو کابل ترکستان از یک شد امدادی که از انگلیسها بمعظم له میرسد سی عراده
توپ بود که از تو پخانه افغانستان بضبط انگلیسها آمده بود و نوزده لک روپیه کابلی که از مالیات آنسال وصول کرده بودند عبارت از
سیصد و نود هزار تومان پول ایران بود و نیز در اینروز ها بین طوایف بیات گوشیبان غزنوی با مردم توخی و اندری با عوان
انگلیس نزاع سختی رویداد یکسر فین جنگ و جدال زیاد با هم نمودند و قتل و غارت فراوان شد و محمد جان خان با نتیجه در کابل معطل
ماند و این فتنه را انگلیس برای آن بر پا کردند که آنها بخود مشغول شوند و اردوی انگلیس از آن نواحی بطرف قندهار بلا ممانعت بگذرد
زیرا اگر شیعه و سنی باهم در آوا نجام مدعی میساخته ممکن نبود که عساکر انگلیس از کابل بتوانند خود را بکمک محصورین قندهار برسانند
قبل از ورود امیر عبدالرحمن خان بشهر کابل سپهسالار ناظر حسینعلی خان و پیر محمد شاه خان غزنوی و حبیب الله خان پسر خان شیرین خان
و نایب میر محمد خان که حالا بکرمان شاه است با جمعی دیگر در تحت نظارت انگلیسها از راه جلال آباد بهندوستان رفتند و از لاهور اجازه
یافته بایران آمدند و نیز از وقایع حال اینمرا اینسال قتل و غارت امالی که داست و آن نقطه در قلمرو فراه نزدیکی سیستان واقع است
و دارای قلعه و ارک نشینی بود هنگامی که سردار محمد ایوب خان از هرات بعزم غزا با انگلیس روانه قندهار شد سه اردو سیورسات
زیادی بد هآت و قراء بین راه حواله دادند مجموعی غازیهای افاغنه حقه ایسی هزوار آرد و صد گوسفند حواله نمودند که آرا
که ده سند آنها هم با غوا ی سردار ابراهیم خان بلوچ سیستانی که کاشته کان انگلیس او را در آنروزها ترغیب و تحریض بتصرف کرد
و کاکش و جوین و قلعه کاه افغانستان می نمودند و مشارالیه جمعیتی از طایفه بلوچ در قلعه ناد علی اطراف خود جمع آوری می کرد بهانه
برات و حواله سیورسات را ندادند بلکه حواله داران اردو را نیز تلفات زیادی زدند چون از حواله داران سیورسات بعضی حرکات وحشیانه سر
زده بود تا اردو از نواحی کده بسمت قندهار گذشت و فتح فتح میوند اتفاق افتاد غازیهای افاغنه پس از تا راج اردوی انگلیس عازم
قطعه اسبابی والی برداشته با وطان خود رفتند و سردار محمد ایوب خان مشغول محاصره قندهار بود افاغنه بکوا و زمین داور
غیره از هر طرف و هر جانب ببرق بقصد تصرف و تا راج که دست تجاوز از پنجاه هزار نفر سواره و پیاده رو بکده آوردند اهالی کده هجر
دو چار محاصره شدند و شکر با تقیه نمودند صد د هشتاد مرد جنگی برای مدافعه حاضر داشتند که از قلعه و حصار بند همه روزه جمعی از افاغنه را
هدف گلوله قرار میدادند و تماسی دست روز مال و جان و ناموس خود را نگهداری کردند دختر قاصه محرمانه آنان نزد سردار ابراهیم
بلوچ


نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۱۹۹
بلوچ رفت و بیان حال را گفت که ما محض علامت و همراهی تو سپر سیاست با فاغنه نداده ایم حال که آنها بقصد مال و جان و ناموس ما اجماع کرده اند
کمک ما کوتاهی مکن سردار ابراهیم خان با این که دوازده هزار جمعیت در شهر داشت گفت نقاره اخبار جنگ زدہ ایم وقتی جمعیت ما همه شهر رسید
خواهیم آمد اهالی سیند را طفره واهمال گذرانید که تا اینکه یعقوف و دایت جمیع اشیاء و بکر محتاج ماندند و نا چار با صلحات ند
افاغنه با آنها قسم قرآن خوردند که هر گاه قلعه را واگذار شوند و با سلاح احوال و اثقال خود را نزد جان و ناموسلی شان در امان باشد
و نیز قرار دادند که یکسرت قلعه را بشگافند و تمام مرد وزن و اطفال از آن نقطه خارج شوند دروازه قلعه قبل از خارج شدن عیال و
اطفال باز نشود بهمین قرار عهد و سوگند شد مردان ترک اسلحه نموده از شگافته قلعه خارج شدند در صورتیکه دست عیال و اطفال شانه
بدست گرفته بدون دخالت پشمی از ذکوره اسباب زندگانی خود چه آمدند در شت قدمیان صحرا با طناب ایستادند افاغنه وقتی خاطر جمع
شدند که اسلحه و اهلجا الی سام در قلعه ماند و تمام نفوس شان بصحرا آمده اند یکد فعه شمشیرها کشیدند و حمله در بآن ستمدیده گان شد
اول تمام مردان آنها را قطعه قطعه کردند بعد اطفال را از دم شمشیر گذرانیدند آنوقت دختران و زنان نیکو روی که در بنجا تھا بود
همه را اسیرت کردند بطور یکه هر کدام بحفظ عصمت خود میکوشید فوراً با شمشیر و قوار دست ها و انگشت های آنها را قطع می نموده
و پس از نیا تموسی زیاد تمام اناث مذکور را نیز بقتل رسانیدند و طیو ر ہوا را صید کرده منقار های آنها را بضلوح زنان فرو میکردند
مسلمان شنود کا فر ببیند علی در روز کار مثل و قایع آنروز کسی یاد نداده عدو مقتولین از این قرار بدست مردان هشتاد و سیر ست و نوبه نفر
زنان پیر و جوان سیصد و هفتاد نفر دختران نیکور وی شصت نفر اطفال از اناث و ذکور دوت و پنجاه نفر اننچه نجات یافته
از مردان سه نفر گریخته اند و از اطفال یازده نفر باسیر می رفته از زنان و دختران بیست و دو نفر بضبط روسا انبوه افاغنه درآمده
همراه خود برده اند پس این قتل و غارت بقلعه ریخته اول آنچه بود یغما بر دند و بعد خانه ها را خراب کردند و تمام افاغنه دسته دسته
جو قه جو قه حرکت نموده با وطان خود رفتند و مقتولین را همانطور برهنه ساخته در بیابان انداختند که ابدان آنها را و حوش بیابان خورد
هوا تا چند روز میخو روند و کسی از اطراف جرات نمیکرد برود بکده واقع می از رویه او حاصل نماید تا پس از هفت روز جمعی از اهالی خوزند.
که برای آرد و سند باطراف رفته بودند دست از جان شسته بدان محل آمدند و صحرا را از خون عیال و اطفال خود لاله زار دید در انواع
وسایل از اطراف ملک آورده مقتولین را دفن کردند آنظلم که در کده اتفاق افتاده است نخواهد شد بر آن ظالمان که ما در حوزه
در دل نداشتند و اطفال صغیر بیکناه را کشتند لیکن چه وقت و چه هنگام میشود منتقم حقیقی میداند جنرال را برت در ۱۳۲
از طرف کابل بخارج قندهار ورود کرد و بفر یقیین بزرگان اهالی کوشید بعد ورود او عساکر انگلیس که در شهر بودند قوت قلب یافته خود را
مسلح نمودند و در یوم ۲۴ از خارج و داخل شهر قندهار غلفقا حمله در باردو سردار محمد ایوب خان شدند در انقطعه ده خواجه جنگ در پیر
پس شش ساعت زدوخورد و بقتل رسیدن سپاه زیادی از طرفین بسیار خوانین کابلی وقند هاری که در اردوی سردار بودند
بیخیالی انگلیسها از او روگردان شدند و شکست در انداختند در آن بین بعضی از غازیها که از یکطرف حریگاه شکست یافته بودند
برگشته آرد و سردار را تاراج میکردند که اموال و اسباب بدست انگلیس ها نیاید سر مکلین امیر توپخانه انگلیس که اسیر و در خیمه ارسما
خان ناظر سردار دستا خ نظر بود روی بخدا نیا نشسته سیاحت جنگ را میکرد وقتی آنحرکت را از غازیها دید بی اختیار خنده
ناگمان نظر غازیها بر او افتاده محمله آوردند با قوارها او را ریزه ریزه کردند هر چند اجرا و سردار خواستند بر آنها حالی کنند که زنده
بودن او گروی معتبری است نشنیدند و نفهمید در اینوقت تمام سپا سردار محمد ایوب خان شکست خوردند و بطور نظم اردوی
خود را


نسخۀ سیوم عبر الوقایع صفحۀ ٢٠٦

خود را عقب کشیده بجانب هرات آمدند سردار درین راه از سرماگین جیا شده ماجرا بازگشتند سردار فوراً این سرماخو را از
مملکت اگر قندهار نیافکند در ضمنام که گرفتار صیاد نگردد مرکز خلاف قندهار تا آمد تسلط انگلیسها ماند ولیکن از زمان
درود انگلیسها بقندهار چند مطلب مهم روی داد که نتوانستند ابا ابرا عموماً تابع خود دانند اول بچه گشنیز دوری بدون جواب کذا
روزی از دکان خود بزه آمد و با دوش بره آن شخص محترمی از انگلیس باز داد را گرفته و جهت پرسید گفت پوستم غازی تمام
دیگر بخنجر طیبه بنام سمی هساکه انگلیس غفلتاً خود را برصف سپاه زده چند نفر را کشته تاسه نفر آنها گشته و دو نفر اسیر شدند
و قصدی بجز عصبیت دینی نداشتند و نیز نوزاد چوپان نام نود محی جان افغان چند نفر از صاحب منصبان انگلیس را کشا
و آشکارا پته رسانید که آن قضیه طرخ مذاکره در پارلمنت لندن شد و هم سه نفر از غلجانی که یک پدر با دو پسرش همیشه
شتران داشته بیش آمدند نزدیک سپاه انگلیس رسیده و هنگام مشق بود پدر رو بپر و پسرش کرد و گفت
آلکان برانزه چه هم غازی سرهم شهید و فوراً اشتران را در بیابان رها کرده هر سه پدر و پسر مردانه وار بپایه لشکری انگلیس
مخلوط در شدند و هفت نفر مقتول و بهار نفر را مجروح سخت نمودند چون سپاه انگلیس اجازه زدن آنها را نداشتند آخرمرد
میقز فرمانده انگلیس حکم داد که با سرنیزه آنها را بلاک ساختند و محل دفن آنها اکنون در سر راه بهمان نقطه است ملاحظه
اینحرکات انگلیسا د خالت عمده با مورقندهار نمودند و سردار شیر علیخان را بحکمرانی منصوب داشتند و خیال شان این بود
که هروقت والی قندهار از جانب دولت عز بخیر شاد جزو امارت افغانسان نشود و سپاه ساخلویهم از اندولت در قندهار
اقامت داشته باشد پس از شکست سردار شیر علیخان در حفظ کرشک مشارالیه را بکراچی فرستادند و خود انگلیسها تا
در شهر قندهار حکمرانی نمورند الی زمان تخلیه و اکذار نمودن با میر عبد الرحمن خان (مؤلف)
محاربه چهارم سردار محمد ایوب خان که بهرات ورود کرده و بتعطیل مجدد مشغول تهیه و تدارک قشونی شد عزم
حمله بقندهار نمود دو فوج از سپاه پیاده هراتیه که بساحلوی میمنه بودند احضار نمود که همراه خود بجنگ انگلیس ببرد و سپاهی که
که در هرات داشت عبارت از نه فوج پیاده و چهار فوج رساله چهار هزار سوار جهاد و پشیا بود از نه فوج پیاده دو فوج
قدیمی هراتی بودند آنها را با پنج فوج کابلی و سایر سپاه سواره حرکت داد در پل مالان یکفرسنگی شهر هرات بطرف قندهار
یوم ١٣ ذیحجه ششغاندزد و دو فوج جدید هراتی را که منوزه کوچک بودند امورش و تومت بهرات نمود وارد در را کابل شند
تا افواج احضار شده از میمنه باینه افواج ذکور در تحت ریاست عمل فیض محمد خان سن زائی و کلنل یار محمد خان سہے ہوئے
و مساکنی زد و خورد سر اشپاه کابلی را که در ترکستان از مکنت بعد از وفات امیر شیر علیخان روگ داده بود بخاطر داشتند و نیز
شرح ارتقای لشکریان کابلی نسبت بانی هرات گوشزد آنها شده بود اما نادانی در بین راه معاهده بیخته سردار محمد ایوب خان
و سپاه کابلی نموده یوم ١٤ ذیحجه احکام ریاست از اغازی کشته از را، رباط غوریان براه دراوه شوش هرات ورود کردند و چون
با خود سردار داده بودند که حالا کابل و ترکستان خالی میشد از هر بیان شده و قندهار به تصرف انگلیس است قدرت و قوتی
باشه محمد ایوب خان باقی مانده با هم تا در شوشبر دارا با نیگیری میکستیم قالدی اور در انچه سپاه کابلی که هرات شهر باقی
مانده از بغل میرسایم دستر را بضبط خود درآورده بعد جمله با مرد و میرم اهالی شهر دهات نیز با ما متفق میشوند بقوه کثرت ازدو
سردار راهم میزنیم و خزانه و توپخانه و اسلحه را از انها میگیریم خطبه و سکه را بنام فیض محمد خان و یا لشکر را بیا رحمدخان واگذاری شویم

رومار

آلکان
یعنی بچها

یعنی بیایند که تیرهای
بزنیم و هم بشهید

چهار ادیاں بالقا
طوایف اویوق شی و
هزاره بالامرغاب و فیروزکوه
در آینی فوریت گویند


نسخه سوم عاقل الوقایع صفحه ۱۱
و در مارانز ور کار کابلی نا بر می آوریم و درباره ملکت هرات از وجود کابلیکشرور پاک میشود سلطنت در ید کفائی باقیا شود
هراتیها تعلق می یابد خلاصه مجروح و دید واره لشکر که بشرقی شهر بیشتر است اول چند نفر سپاه که آنجا پاسبا و قراول بودند
و مشغول بردن به یا بستن خود سر برت شبام اسرار بود نه کشدند و جوال افواج هم بالوره شهر تفرقه و مشغول تحصن شده بهرکجا
سربازی از سپاهیانی دید ند یا کشید یا مجروح نمود یا گوش دماغ برید اناب یا گرامان بهتر که مرد با عقلا و دوراندیش بودند سپاهیان
کابلی مخفی نموده پناه داده بودند و جمعی از مجروحین فرا نموده از راه دروازه عراق بشهر خار یخ با رو پرند و سرج خمار را با بازرده و سراف
محمد ایوب خان باز کشند اول مکمی که درارد و انتره امیر بود که دو فوج سرباز هراتی قراول درد را مطر خه نموده بیراق ایشان را گرفتند بودند
قضاه و ریش سفیدان علماء شهر را ما که دارد و بودند واسطه قرارداده و فر آنها را بفیض محمد خان یار محمد خان شب در فرستادند که بیائید محسنان
از خیال خود منصرف شوید و ما را بکا خود با گذارید چون بجنگ کفار میرویم هر گاه که دیم ملکت داری با تفاق میتوانیم و اگر
شکست خوردیم انهمانجا لشکر با متفرق شده یا بکام خود میروند شهر بهر پر شما ارزانی باد خطای فیض محمد خان احمق نراقتی بود
عادی چهل تریاک بود د مزاج مستقیمی نداشت این طلبهای بیغز از مرد تا عوام که هر کدام خود را صاحب بیت عمده میدانستند محظوظیت
جواب دادند که محمد ایوب خان با لشکر یا یش آن وقت جان بسلامت خواهند برد که تو بخانه و ساو و سیاق و دفاتر خود را با تخرا جهر
که در صندوقخانه دارند با تسلیم نمایند مهذا فیض محمد خان جواب نامه و پیام سردار محمد ایوبخان را نوشت بهمین عنوان که اگر میخواهد
بسلامت از هرات بروید تو پخانه و اغروق و آذوقه خود را تا ما تسلیم نمائید والا خلاصی از چنگ ما مردم ندارید این نوشته او را در فقر
سردار را افواج و افسران قرائت نمودند و قرار ایشان بر این که تمام عساکر کابلی آنچه درارد وستند فقط در طرف شدن با بهراینها
اقدام نمایند و خطبه را بجاب خواندند و فاتحه کردند و اشبه بود در فرواصبح اول آفتاب فیض محمد خان بیرق جنگ را در سرور دارا در
قندهار هرات افراشت و دورست از هر قبیل بهر طایفه در صنف اطراف و جمع شدند واور اثرهال صاحب خبطه کردند و متحرم شکنانه
سردارمحمدایوبخان شدند کشن یا محمدخان که دراین شهر ما فیض محمدخان هم عهد شده بود با اینها افواج مزبور رابشنیده در مها کرد جوان نیا
بیدار هفت سال بجلان خود رسید بودند و هر کدام بیگبا اقاربت اقوام خود رسته بودند در اینحور بیشتر از چهار صد و چهل نفر حاضر شدند و
این سئله برای یا ر محمد خان بسیار تاسف شد لفظ خود اوست که گفت ای مردم بجواب توپ توپ و بجواب تشکر نظام یا سپاه نظامی
میرود که با رعیت از عهده جوان نظامی برآمده نمیشود بعد از ادای این سخن گلش یار محمدخان جمعی از رعایا صدا با سجا جا بلند کردن شدند
ما مردم خودمان از عهده جواب سپاه نظام اردوی سردار محمدایوبخان بر می آئیم پیش از این بر را حمله بردن معطل شوید و بهر جا
که برداشته بودند از شهر خارج ساختند از هر صنف و هر طایفه سپای بهر ببرق صف جمعیت بسته بودند و شادمانها میکردند که کچی این
بأرد و انانی نظام اردوی سردار محمد ایوبخان راتا مراج خواهند کرد و در آن اثنا جنرال فیض محمدخان امر کرد که برد در خوردند
چند عراده تویی که باقی مانده بیاورند چند نفر از اردلیا او با جمعی از رعایا رفته سه عرا ده توپ شش پوند را بقوه آدم و نوبے نزدرا
بقوه فیل بزرک آوردند توپ زنزله اهل سنت جماعت میگویند و نام اصل آن تو پیچ تھی است که سردار شاهنواز خان او را
در هرات بتدبیر استا دابراهیم و استاد سلیمان اکیر آهن کار میله بر دست محمد خان و محاصره هرات تعبیه کرده بود (مؤلف)
خلاصه در خارج شهر خا طر ایشان آمد که این توپها قورخانه لازم دارد آمدنها رفته سجیا نے کیسه و کلوله خیالی برداشته و مد و خود
آوردند و تو بزار ا مردم قر به حوض هشت سب برده بودند فیل حیوانا و آدتا بودند که تو به مش توپ بزرگ را بپرد و در موقف جمعیت عوامینان
صورت


سنه سویم عین الوقایع صفحه ۲۰۲
صورت جنگ اهالی هرات با سردار والا محمد ایوب خان در یوم دوشنبه هیجدهم ذیحجه ۱۲۹۷ و شکست یافتن هراتیها


نسخه سویم عبر الوقایع صفحه ۲۰۳
از جراحت یکصد و شصت و پنجنفر زخمی و زدوند اما نظامی ایشان همان چهارصد و پنجاه نفر بودند بهمین ترتیب در قریه در قره رفتند و اردوی افغان نیز
نموده دیدند اردوی سردار محمد ایوب خان نمایان است خواسته توپها را پر کنند و مستعد جنگ شوند دیدند آنکلوله ها که آورده اند بآن
سایر توپها نمیخورد مگر همان توپ بزرگ که در خور هر نوع کلوله بود آن توپ را پر کردند و اردو را نشانه گرفته یکی از ریش سفیدان میان
جوابی آن آواز داد که بچها میبینه اردو و توپ با طرف اردوی ما برگشت فتح با ماست واگر بطرف اردوی سردار محمد ایوب خان
رفت فتح با آنها است بعد از نطق او توپ صدا کرد و دود او سمان شده از روی هوا بطرف اردوی سردار محمد ایوب خان کرد
ارسلان شجاع در آن اثنا تاج محمد خان پسر ارسلا خان که ژنرال لشکری سردار محمد ایوب خان بود تا شمشیر کشیده فرمان حمله بر افواج متعلقه خود داد
و یکفوج رساله رام که قزاق باشد ما مور جنگ و پراکندگی اجماع کنندگان اطراف دور و نزدیک نمود و پنچفوج پیاده نظام کارها
که مسلح بیراق و لباس ممتاز و تفنگهای سه بست دهان پر انگلیسی بودند بقرار تفصیل اول فوج اردل دویم فوج هرتل سیم
فوج قندهار چهارم فوج سبز پوش پنجم فوج غوربندی تحت ریاست موسی خان کوهاندان قزلباش که پیش جنگ باشد
قرار دادند تا دلیرانه حمله بیاورند آنها هم بدون اندیشه هجوم شدند آنچه سپاهیان هراتی در جلوگیری آنها استقامت بخرج دادند و شلیک
تفنگ نمودند عاصی الخصیه تا افواج کابلی خود را بسپاهیان هراتی نزدیک رسانیدند و در این بین از دور و نزدیک رعایا زیاد با
هدف کلوله شدند آن مخنصه سپاه نظامی هرات که دیدند رعایا بقتل میرسند خود را سپر بلا ساختند و در هر صد قدم رو بقرار یکدفعه میگشتند
و زانو میزدند و بضرب شلیک سپاه کابلی را معطل مینمودند از آنطرف سردار محمد ایوب خان چهار عراده توپ را با قاطعه حاجی اقا خان سپرد
و محمد عظیم تر کاپ را مرجنا به نمود آنها انبوه رعیت را از هر طرف هدف کلوله قرار داده مفصل جنگ میکرد و هر کلوله آن جمعی بقتل میرسیدند
در این اثنا چند کلوله تفنگ بخیل خورد استخوان زبان بسته خرطوم خود را علم نموده باغی صفت رو بفرار نهاده بود و نعره میزد دشت
و جویبار و حال و انسان و دواب آنچه در جلوش می آمدند پایمال میکرد و مستعمل نمیشد در این گیر و دار از افواج بچه گر تازه دمی رسید
آوردن بودند تقریبا پانصد نفر جمع شده با مداد سپاه هراتی آمدند وقتی بکنار نهر انجان رسیدند در دید او کار را دیدند که تگرگ کلو ره سجا
و مردم هراسان و گریزان هر طرف میدوند آنها هم اغلب تفنگهای خود را بجوی آنجان ریخته بباغات و باغچه ها متفرق شدند لطف سخن
اینجاست صفر نامی بقال پیر مرد از لنگهای هرات که از هر دو پا خود در قلعه بندی سال قاجاری هرات عاجز شده بود بهنگامی
که مؤلف با اخوی دعوی خود و جمعی دیگر سواره بسیاحت اردوی طرفین میرفتیم آن صفر نام لنگ که در فیروز آباد ملکی ما خانواده بود که
دیدم عصا زنان با چند نفر جوان متحیر بر رو بجنگ گاه میرود بپایش همی کجا سید خداییا مرز دعوی مؤلف با و گفت ای بیچاره تو با
این پا لنگ کجا میروی در جواب گفت میروم هیاهول سپاه کابل دست بیاورم و نهایت شوق و شعف را داشت در آنوقت
که غلیف سپاهان در ماند بیداران بود و هراتی ها ما را جواس سردار محمد ایوب خان میدانستند سپاه کابل هم در اینورد ما را از دور مرو
یا جیان کلان می نمودند از بیم جان لابد ما با سوارها ابوالجمعی خود قصد مراجعت نمودیم در بین راه نزدیکی قریه فضلان آنصفر نام
دیدم که متوحشانه فرار میکند در قضای او در سیده قدم فاصله از او جلو تر میگریزند و این از عقب ندا میکند ای فلان فلان بیه ۱۰ بقعه
صبر کنید که به بیند نعش من کجای افتد آنوقت هر کجا میروید بروید اما رفقای او ابدا اعتنائی بگفتار او نداشته با انحال عموی مؤ
یکی از نوکران امر کرد او را سوار نمود و از میدان بیرون آورد از آنطرف هراتیهای جنگی تو جائیکه همراه آورده بودند در سریان فریز
دخندق غیره جا گذاشته در جنگ و گریز رو بشهر آمدند و در قرب هزار ششصد حصور محار به حتی با عساکر کابلی نمودند تا صد نفر از آنها با
ارسلان
صحیح است
از پنجا
بیرون کلات
کر نینگ نامی که
بهرات ۲
موسوم شده


نسخه سوم عين الوقايع صفحه ۲۰۴
القصۀ اینو رو تمام رعایا متفرق شده و احدی باقی نمانده بود مکر آن سه نفر که داخل خند قعدۀ شهر مقتول شدند و از سردریچه دارالامارۀ
تفنگ مدافعه می کردند و دو سرفوج از افواج کابلی مد این نقطه طرف یکشوع حمله بجانب آنها بودند اما بسیاری توپخانه و افواج نظامی سوار
تحت ریاست تاج محمد خان ژنرال از راه چهارباغ بوقریه کاروسپغلی آمده از پل کاراباد گذشتند و از مقابل قریه چهار باغ ترکی تاخت
مؤلف محوطه های جنب حوض علی اکبر خان رسیدند و دو تیر توپ بطرف شهر زدند در ین بیچ کسی نبود که جواب آنها را بدهد لهذا نجاز چی
پیش فرستند در آن اثنا سردار محمد سرور خان پسر سردار عبدالله خان مصری از دروازۀ خوش علامه میشاند او که مخصوص همراهی و رنمنای سپا
کابلی بود از انطرف فیض محمد نامی مسکین سوار برای تفحص قوت و ستم مطلب پیش تاخته نزدیک دروازه رفت وقتی پسر سردار عبدالله خان
با دروازه مفتوح با مانع دید پس آمد و مژدۀ فتح بکلی آورد این سپاه توپخانه با یکفوج پیاده نظام بعجله سر چپه تا شهر خوزا بید رسانیده بدروا
وارد شدند و از میان شهر با بیرق افراشته محله بگوسل یامحمد خان که بدروازۀ قندار هرات متقول با اخند در یدند آنها نیز بطرف خوج شجر
شلیک میکردند تا هنگام غروب که غفلتا ازعقب سردیدند دشمن رسید ناچار بطرف خصم داخله شهر شروع بجنگ کردند شصت نفر از آن
سپاهیان کرنیل یار محمدخان در آنجا بقتل رسیده تا شب شد بقیه آنها نیز متفرق کشتند و خود کرنیل یار محمد خان با دو نفر خواص
مداخله شهر فرار کرده بمسجد جامع پناه برد سپاه سردار محمد ایوبخان کلاً وارد شهر شدند و حکم بتاراج شهر دادند اشیاء دکا کین و منازل
مردم بعیادت فردا نیز در هنگام غارت سپاه کابلی مشغول و جستجوی سپاهیان هرات و کرنیل یار محمد خان بودند تا اورا در محجد جامع
یافتند و بچهار باغ حکومت آوردند قستی به نیزه های صندوق خانه بالا میرفت شخص سردار محمد ایوبخان بدون اجازه میر دار و صاحبان خود
تفنگی ببند آن یکه مرد شجاع آتش داد که فورا ترک زندگانی بگفت بعد سرش را از آتشی بریدند و بخانه پائین انداختند و کسان کشان بات
حصار بردند و جسرش را مجیده داخل سرنای مقتولین نمودند که تا بعد از سه روز جسد او شناخته نمیشد آنوقت جانداد خان نام رالی
بنگال سینی که در پهلوی او میت اورا انخاب کرده خلاصه این روز رات شبام قل غارت و تراج در کاربود هر یک از حاکمرت که
کابلیا را در رو پل آقویای پناه داده بودند ازشتر سپاه کابلی محفوظ ماندن قریبا د نهرازتجار و یا اموال زیاد در آن روز باغ و
عمارت مؤلف کهداری شدند با وجود یکه دسته دسته از افواج سواره و پیاده کابلی بی آمدند وآنها را میدیدند حره نداری میکردند معنون
چون علاوه بمحبت سردار قاسم شیر و سپاه کابلی با پدروعموی مؤلف رابطه آشنائی داشتند حضور چند نفر صاحبان بشتا بزن آنها
از قبیل فیض محمد خان جنرال مفسد در بهنگام جنگ جاده را بکل دیده بطرف غوریان گریخت و در آنجا بنای فتنه جوئی داشت تا رسالۀ
سوار زیادی مامور تعاقب او شدند و در نواحی ادرسکن و ماه فراء کلوله بپایش خور د و از آن صدمه دست از جهان شست پسرکش و سر نیز
پست کنند ه پراز کابان دو شهر آوردند برات ایران تام را شر که بامیان دادند وسرور محمد ایوان تیر شما یک بایشیان
همداشته شده بودند عفونموده و منظم امورا پرداخته در زیرکت جانب قندا شدند چون اهلرات کا خارج ای باسیان را
در سنه ۱۲۹۸ هجری ) ( مطابق ۱۸۸۱مسیحی ) پارلمنت دولت انگیزی تصدیق براین داد که قند هار رام باید با میرعبدالرحم خان
واگذار نمود عساکر انگلین بکی ازقلم و با همیته افغانستان خارج شوند لهذا این خیالات خود را با مرعبدالرحمی خاب ابلاغ نمودند
و در این او تا بیان کرکستان از بکت نیز بمله تصرف امیر معظم آیه آمده بود چون غلامی خان کنه بیان توانست نوانست براین
بجا را گریخت و سردار محمد اسحق خان و سرار عبدالله درقان بتام توپخانه و پاه استند حکومت آن نقاط را تست ر متوجه ماند
لهذا در کابل خطبه تمام امارت افغانستان که از حیث نسب الله تعلق با مرعبد الرحمن خان داشت خوانده و سکه بنام او زدند


نسخهٔ سویم
عین الوقایع
صحیفهٔ ۳۰۵
۱۲۹۷
میرزا محمد ابراهیم خان منشی کابلی در مادهٔ تاریخ جلوس امیر معظم الیه سروده
هاتف از غیب گفت کز سنهٔ لیست هم ده امیر فرما
سپهسالار حسیب علیخان که از هندوستان بایران آمده بود بهرات درود نمود و سردار محمد ایوب خان از رسیدن صفوی الیه اظهار خوشنودی
نموده و در تدارک حرکت دادن قشون بفرحه نسج رفته مار شدند
(ایران)
شکست حمزه آقای معرو در حسن آباد از میر نظام
گروسی که عزیزاله خان سرتیپ با مامور دفع آنها کرد و هزار نفر از افراد در آن روز مقتول شد و حمزه آقا بطرف خاک عثمانی گریخت
شب غرهٔ محرم نزاده گوسالهٔ معلومی در روضه متبرکه رضوی تجری شست شفا یافت در سمنان طفلی متولد شد که چهار پشم و دو دماغ
و دو شاخ داشت پس از تولد بفاصله یکساعت مرد مآبی میرزا حسین خان سپهسالار پس از مسافرت مراجعت بایران
فرمانفرمای خراسان و سیستان شد و در این سنه وفات یافت
(اروپا)
ملاقات سلاطین ایطالیا و اطریش در ونیه انقضای پاد
شاه اسپانیول بدم تونال آقای اخلاق بغدان و الی خود را بپادشاهی و مملکت خود را بسلطنت و دولت مستقلی داشتند و در ۲۶ با یکدیگر ملاقات
ماه مه اعلان دادند و تاج سلطنت بر سر ملک و ملکه خود گذاشتند ملاقات سلاطین المان و اطریش در پر سن شهر گستن در انزیکہ سلاطین برتر
(انگلیس)
شکست عساکر ایندولت در پانس از طایفه بوئز که در افریقا ساکنند ایضاً شکست عساکر ایندولت در مرسل امید رفتند
از طایفه بوئز و قتل ژنرال کولی سردار انگلیس شورش سخت در ایرلند واقع شد که کسی بزار قشون تازه از عساکر انگلیس بجهت عظم بور
آن صفحات شدند تصدیق اجزاء پارلمنت انگلیس بر اینکه بتکلیف باقامت و دخالت عساکر انگلیس قندهار رسابر نقاله افغانستان
در این ایام نیست و باید قندهار را نیز تخلیه نموده با میر عبدالرحمن خان واگذار شوند و خط بفرستادن میرزا نفرهای هند با میر افغانسان
بدین مضمون که دولت فخیمه قندهار را نیز جزو قلمرو و تحت تصرف شما که امیر افغانستان هستید میشناسد و حکمران آنجا خطو شہر قندهار
از قبل خود تعیین نمائید که عساکر دولت بریتانیه از انجا حرکت و مراجعت بهندوستان خواهند کرد
(ایطالیا)
زلزله شدید
در شهر ناپل و خرابی و خسارت زیاد
(روس)
انکشاف نقبی در راه آهن که برای قتل اعلیحضرت امپراتور تعبیه شده بود
انعقاد مصالحه بین دولتین روس و چین فتح کوک تپه توسط ژنرال اسکیلف روس در ۲۳ ژانویه کشته شدن اعلیحضرت امپرا
روس الکساندر دویم بدست نیلیستها در بطر زبورغ سیزدهم مارس ۱۸۸۱ و سالف و چهار نفر از همدستان او بودند گرفتار و بدار
آویخته شدند و جلوس الکساندر ستم با مپراتوری تمام ممالک روسیه در شهر کیو یهودیها را بقتل رسانیدند خون بینهای اصلان کشته شد
(سویس)
کوه سن کتار که سالها مشغول سوراخ کردن او بودند برای راه آهن سوراخ و قابل عبور شد
(عثمانی)
بناء منازعه بین ایندولت و یونان که سفراء دول تسمیه مجدد و دفع در رفع کردند جزیره بشیوسکیو قترا بواسطه زلزله تماماً ویران و
منهدم شد شکست باغبهای افن از درویش پاشا سردار عثمانی که چهار هزار از آنها بقتل رسیدند زلزله سخت در سالین و تلفا
نفوس زیاد شورش طوایف اعراب در حجاز و بابی در مکه معظمه و جده در امحزایر طوایف کرد میر از اعراب با فرانسویها
جنگهای سخت کردند و عساکر فرانسه جزیره تا با کارا هجوم و بتپان از والی تونس گرفته متصرف شدند و عساکر ز با داز آندولت باطراف
و جزایر تونس مامور و مقرر گردیدند و قیر والی که یکی از شهرهای تونس است بغلبه فتح کردند دولت عثمانی اظها ر حق سلطنت موروثی
در تونس نمود و یاد داشتی بوزارت خارجه فرانسه ارسال داشت اما فرانسویان تغییری بعزم خود ندادند فوت رجعید صراف در
مصر و زلزله در شهر عیون
(افریقا)
تونس عساکر فرانسه شهر صفاقس را گلوله باران کردند و جنگ سخت در محاصره این
دوازده بزار عرب بقشون فرانسه روی داد که فتح با فرانسویان بود انقشاش طیا در مصر برفند خدیو
(آمریکاو)
طغیان


نسخه سویم عین الوقایع صفحه ۲۰۶
رودخانه و خرابیه در ابنیه و اتلاف نفوس زیاد معاهده تجارتی بین اناتولی و چین قونسلوسکار فی طارش جمهوریه امید ولت نیر عثمانیه
کینونام جشن بزرگ قمت اناتولی در موقع سال صدم آزادی خودشان بشکرانه که از تبعیت و تصرف انکلیس آزاد شده بودند
(مکزیک) طوفان سخت در این مملکت که باعث خرابی چندین هزار خانوار و اتلاف چندین هزار نفوس شد هم در اینسال بنا
اوت فرانسوی ۱۸۸۱ سمی محمد احمد نامی در نقطه انیهر من اعمال سنهر که دو فان سودان فکر و مصر اول بنام مشیخت و بعد بادعای مهدویت
برخواست و خود را مهدی منتظر نامید و جمعی در ادیش وغیره بر او کرویدند (افغانستان) چون انگلیسیها مصمم
تخلیه قندهار شدند امیر عبدالرحمن خان سردار محمد هاشم خان و سردار شمس الدین خان را بحکومت قندهار فرستاد و سپهسالار
غلام حیدر خان توخی را نیز با ده هزار لشکر پیاده و سواره نظامی مامور حراست قندهار نمود وقتی حکام و اردوی مزبور بنواحی قندهار رسید
ژنرال را برت قندهار را تخلیه نموده با عساکر خود از راه مچی کولک بهندوستان رفت و مامور تدابیر امالی یاغی ترانسوال افریقا شد و
در آنجا نیز بمخالفت را بمصالحه ختم کرد به شرط که اهالی ترانسوال از هر حیث آزاد باشند و مطیع و منقاد سلطنت انکلیس نشوند (محاربه میوند)
القصه سردار محمد ایوب خان روز ۲۶ جمادی الاخره اینسال از غارچ هرات پیشخانه اردو را بطرف قندهار حرکت داد و محمد موسی خان
ولیعهد و خوشدلخان لومی ناب را بحکومت هرات مقرر داشت افواج و سپاه جنکی او از اینقرار بودند فوج اردل کابلی
فوج هراتی کابلی فوج دیوی کابلی فوج سبز پوش کابلی فوج غوریه ی انقرره کابل سمت ترکستان ازبک فوج اول هرات فوج دوم هرات
فوج سویم هرات فوج ششم هرات هشتصد سوار رساله کابلی که قزاق باشد سوار ولایتی هرات دو هزار توپ بآن چهل و پنج عراده
اسامی سرداران و صاحب منصبان که همراه سردار بودند سردار محمد حسنخان منصور سپاه سردار عبدالله خان پسر مرحوم سلطان
احمد خان سردار عبدالسلام خان قندهاری سردار احمد علیخان پسر سردار محمد علیخان سردار عبدالله خان ناصری حسینعلیخان
سپهسالار حفیظ الله خان نایب سپهسالار ژنرال تاج محمد خان ولد ارسلان خان جبار خیل برکت محمد نور خان قاضی عبدالاسلام هراتی قاضی
محمد سعید موسی خان کوا مکران اشخاص مفصله با سپاه مزبور دلیرانه متوجه قندهار شدند از انطرف سردار محمد هاشم خان
و سردار شمس الدینخان اشخاص و سپاه ذیلا بمقابله اردوی سردار محمد ایوب خان فرستادند غلامحیدر خان سپهسالار توخی
سردار محمد حسنخان پسر سردار خوشدلخان قندهاری قاضی سعد الدین خان با هفت فوج پیاده نظام و شانزده عراده توپ و چهار
فوج رساله که قزاق باشد و سه هزار سوار ولایتی قندهار و هشتصد نفر خاصه دار که قسمی از سپاه ردیف است لشکریان طرفین در نقطه
کرشک بیکدیگر نزدیک رسیدند سردار عبد الله خان که برای سیورسات و تحصیل آذوقه با مختصر دسته سوار بمقدمه انجیش اردوی سردار
محمد ایوب خان میرفت در حوالی کرشک دو چار بهفت بیرق خاصه دار مقدمه الجیش اردوی قندهار شد و جنک در پیوست چون
خاصه دار با سپاه پیاده ردیف و تربیت شده نظام بودند بطور کمین از سر راه و اطراف سردار عبدالله خان در آمدند او را با همراهانش
بمحاصره انداختند و از هر طرف شلک کردند تا سواران سردار عبدالله خان بعضی مقتول و بعضی متفرق شدند حتی اسب سواری
خودش هم بکلوله تفنک از پا در آمد و پیاده در میدان ماند یکدفعه چهارصد نفر خاصه دار نزدیک او رفته متفقا بطرف مشارالیه شلک کردند
و چندین زخم برا و وارد آمد و فورا بمرد و زندگانی گفت وقتی اینخبر در اردوی سردار محمد ایوب خان منتشر شد تمام اهالی نظام متغیرانه حمله در
بسمت سپاه امیر عبدالرحمن خان شدند و در نقطه کاریز عطا لاتی فریقین شد و بنای شلک توپ بجانب یکدیگر نهادند افواج طرفین نیز با
نهایت رشادت صف قتال و جدال آراستند و کرک کلوله بیکدیگر ریختند در ان هنکام فوج ششم هراتی را سپهسالار حسینعلیخان فرمانداد


نسخه سوم عین الوقایع صفحه ۲۰۷
سردار محمد ایوب خان
صورت محاربه سردار والا محمد ایوب خان در نقطه کاپیر عطا حوا کشک با عساکر امیر عبدالرحمن خان نورالله مرقده
که از هرات


نسخه سوئیم
عبر الوقایع
صفحه ۲۰۸

که از بیراهه متوجه لشکر کشیان خصم شوند تا انفوچ بملاماده بهیم فرسنگ مسافت طی کرده بودند که توپخانه لشکر خصم بالکوله رها و رساقه لشکریان شیر را
منقلب نمود سپهسالار بانه پر سردار محمد ایوب خان فوج دویم هراتی را مامور محافظت توپخانه نمود هنور باشپیرجی حکم و وعده انجام نداد
که فوج ششم را فرزان مراجعت دید شینفورجی در بالای تپه مرتفعی رفته به پرسنسی شیلیدنز فوج مذکور را از قضیه آگاه ساخت تا خودش رسیدی اسنان
تا بعد از ساعتی بمرش آمد القصه فوج ششم مجدداً برگشتند و سپهسالار حسینعلیخان شخصاً در سرتوپخانه پیاده شد و چند شلک پیاپی با ساحمه
بجانب خصم نمود در اینجیر و انفوچ امدادی رسیده تلگرگ گلوله بر دشمن باریدند دلیسپا و معاصر منصبان نیز دست بشمشیر مبرحنه سینا سینا
و توپخانه بطرف مقابل بردند و این تدابیر مایه فتح و فیروزی شد و سه فوج از سپاه امیر عبدالرحمن خان توسط شینفور و معلم با رقاب
سلامی گرفتند و سپهسالار بجانب آنها تاخت و مرحبا گفت و همه را مواعید و عمیله امیدوار ساخت سایر سپاه و صاحب منصبا امیر
عبدالرحمن خان شکست یافته رو بفرار گذاشتند اسلحه و اغروق و توپخانه آنها تماماً بضبط عساکر سردار محمد ایوب خان در آمد و
مقتضی المرام روانه قندهار شد اهالی قندهار نیز اقدام بهمراهی و دوستی سردار محمد ایوب خان و مخالفت سپاه امیر عبد الرحمن خان
نمودند با نیب صاحب منصبان و حکام امیر بعضی بطرف کلات غلجائی فرار نمودند و بعضی متفرق شدند منجمله سردار محمد حسنخان پسر سردار
خوشدلخان قندهاری بطرف هندوستان و عزم مکه معظمه بگریخت و قندهار بلامانع بتصرف سردار محمد ایوب خان در آمد و در این زد و خورد
متجاوز از دو هزار نفر مجروح و مقتول از لشکر امیر عبدالرحمن خان در میدان ماند و اسباب سردار محمد ایوب خان ششصد نفر مقتول و هفتصد نقره
زخمی شدند عجب از وقایع موقع جنگ اینکه سردار احمد علیخان پسر مرحوم سردار محمد علیخان که برادر زاده سردار والاتبار محمد ایوب خان
و جوان عیاش بیجاکی بود در سفر و حضر آوازه خوان و موسیقی دانهای نامی را مع آلات طرب با خود داشت هنگامی که شور
جنگ گرم و آتش محاربه افروخته بود و تگرگ کلوله می بارید سردار مذکور خواست ثبات قدم بخرج داده سپاه خود را میسجرات
مشغول ساخت و به امیر و نام مطرب معروف و مضاربی که در رکاب او سواره در محاربه در امر نمود که یکدمان مقام ماهور بخوان
تا امیر و دمانی پسلی خواندن کشود گلوله بطرف مقابل بآلتش خورد و از اسب در غلتید سردار امر کرد او را از میدان ببینه آوردند
و معالجه شد اما انمطلب خالی از تسیا نبود دیگر آنکه بسیاری از توپچیای سپاه سردار محمد ایوب خان کابلی بودند هنگام زد و خورد
و گیر و دار و شلک توپ مخصوصاً اسبئی توپخانه را خارج از قانون باسیا فرط آنطرف میکشیدند که قنداق توپها بشکند و توپها
از کار بماند دو قنداق توپ ابدین سه و بشکستند تا استاد اسمعیل و استاد میرزا نام قنداق سازان هراتی که امیر و همراه
اردو بودند گویا قبل از وقت اینمطلب را فهمیده و یقین داشتند بهر کدام قنداق توپ ساخته آماده در جلو زین اسپها بکار میبستند تا صدای
شکستن قنداق توپها بلند شد فوراً مشار الیها خودها رسانیده قنداقها را بتوپها جا بدادند در آن فرصت کار جنگ هم یکطره شد
القصه سردار محمد ایوب خان بضبط و نظم امور قندهار پرداخت و جراحان در موهم بستن مجروحین نیز در اوایل شعبان هرات وقندهار بعمل آمد
(محاربه ششم) پس از رسیدن خبر این شکست بحال امیر عبدالرحمن خان و بمیان حکومت بسمت قندهار وثوقی بهردار محمد ایوب خان
شد و مضامیر دابیگراسحق خان نوشت که سوار عبدالله و سکنجان را از ترکستان از یک یا مور فتح هرات نمایم چون در پست در پنجاه هزار
لشکر قابلی نیست و رفتن سردار عبدالله ومحمد خان باعث پریشانی امور بدتین خواهد شد لهذا سردار مذکور با چهارصد سوار رساله نظامی دو غار
بیرق خاصه دار و دو عراده توپ قاطری از سمت ترکستان بدولت یا رآمد دوما نجابسیار سواره طایفه توقائی که تحت ریاست سردار
محمد خان توایعنی بودند بسردار مقری الیه گردیدند و با او متوجه میشهم شدند محمد موسی خان والیعهد در میشمه خبر دار شده خوشدل خان
لوی ناب را


سراج التواریخ
نسخه سوم ۲٠۹

لوی نایب ابا مختصر سپاهی و دو عراده توپ مجریه بپای خرستاد در نقطه و بان حصار لونی دامن شهر چون سلے بخاکیا با بار خورد
سپاهیان او مضطرب شده شکست خوردند و عقب نشستند و هرآینه اگر غلام حسن خان ممند زاده مؤلف اسب سوار یبو نایب نرسانیده
و او را از میدان خارج نکرده بود دست گیر میشد پس از شکست ایے ہیت که دو عراده توپ آنها ہم تصرف سردار عبدالله در خان
درآمد و تعداد همراهان او نیز زیادشد مجددأجنرال عبدالرحمن خان ركاب بام از حصار باز دو و عراده توپ دپھا یصد سوار ر د شیر ہرا
بفرموده ولیعهد مامور مقاتله و محاربه شدند کوشش توشکی جزات مقابل سپا سر دار عبدالله توسان گردیدند و در این نقطه
جنگ بسیار سختی رویداد حتی چهل نفر از ار دلها ولیعهد رفته بودند و مردانه دار جنگیدند با اینکه محمد خان نظام الدولہ ہزاره را
جراحت سختی رسانده رسید دست از کارزار کشیدند تا میمنه و میسره لشکریان سردار عبد الله و سبحان مقاطعہ شده سردار
معزی الیہ باد و بیست سیصد نفر خواصی کہ داشت ناچار دست شمشیر رو بتو بخانہ آورد از آنجائیکہ آفتاب اقبال امیر عبدالرحمن خان
متوجہ اوج فلک فرسوئی بود توپچیان سپاه پرے سلامی گرفتند و سایر سپاهیان نیز بسلامت شیننو و بیرق تسلیم شدند مکر
معدود کہ متفرق گشته خود را بشهر رسانیدند در این نقطه از طرفین هشتاد نفر مقتول شد و سردار عبدالله و سبحان آنچه
حربی که در میدان بود تصرف نمود و بدو فرسخی شهر ورود کرد اینخبر که در شهر منتشر شد بسیاری از اهالی ہم کہ از سردار محمدایوبجان
افسرده بودند جوقه جوقه بخیال خفتہ و تلافی شدند لا علاج محمد موسی خان ولیعهد با لوی نایب و هرد و سپہ سالار سیف علینجان و
غلامحیدر خان و امار اولیہ ہم شوال بلده هرات را تخلیہ نموده عیال و اطفال سردار محمد ایوب خان را حرکت داده با خود
بطرف مشهد آمدند جته تخدیر اھالی ہرات از سر دار محمد ایوب خان این بود که خان آقا محامین الدوله و جهانداد خان تجا
و سنفر از خوانین الکوزائی را با مفتی ملا عبدالحق و کرنل یار محمدخان قبل از سفر کشته بود کہ شرح ہر یک در محل خود نگاشتہ شدہ
القصہ سردار عبداللہ و سبحان فردای شب حرکت ولیعہد بلا مخاصمه و مقاتله وارد شهر هرات شد و ہفده توپ شگرف نیا
درود او را زدند نایب سلطان خان افشار و احمد علیخان جوانشیر و گوما ندان قلعه دارخان و آخوند زاده ملانظام الدین
و چند نفر افسر دیگر ہمراہ معزی الیہ بودند دالد و عموی مؤلف با جمعی سوار هنگام ورود شهر بملاقات سردار رفتند و مولف را
ہم بردند اما به نمامی آخوند زاده ملا نظام الدین و الد مؤلف را بہا نہ اینکه از خواص سردار محمد ایوب خانست توقیف نمودند
و روز بعد بوساطت نایب سلطان خان رها و مورد مرحمت سردار والا جاه شد سردار عبدالله اب خان پسر حرحرم سردا
میرا فضل خان که در غورات از جانب سردار محمدایوبخان حکمران و سر حد دار بود در این ایام بهرات آمده سطور بکاملی جند در قری جوی
و بعد عازم مشهد شد اما از آنطرف (محاربه ہفتم ) امیر عبدالرحمن خان سر دار حبیب الله خان عالی این قود
نموده و پر دانه خانه ابو پیشکاری مقرر داشته ارکابل روانه قندهار شنده بود بجلات ملحیائی درود نمود و سردار محمد ایوبخات
پیش خانه از وی جنگی خود را به بینی سکی قندهار نقطه حیله قلعه علم زد و در اینو ر و سها لار سیفعلنجان کہ یکی از همراهان مد تبرجکی
روز کار بود چند مطلب بیان داشت که بر خیر سر دار محمد ایوب خان بود منجمله اظهارات افواجی خاشه که در جنگ ماضی از سپا
امیر عبدالرحمن خان بپاسلامی گرفته و داخل ارد و بستند یراق آنها فعلاً باید گرفته شود و خودشان نظر بند باشند زیرا ہنگام ملام
یقیناً آنها برند تا و نجز امیر عبدالرحمن خان اقدام خواهند کرد دیگر انکه صف آرائی سپاه بقانون نظامی باشد که توپخانه از وسه سپا
پیاده از یمین در صاله ( قزاق ) از یسار همر در پیش شیند و سوار ولایتی از یکسعت تباراج بن واقماش خیال امیر عبدالرحمن خارا
حرت

باصطلاح نظامی بین
یعنی بیری که به

هنگامه
فائده است که
که از قیام بان

که بسته وا

مجالینوقتا

مرد
از تاریکی تبریز حکمران
غور و سر دار هرات
بکابلی بود و با سردار


صفحه ۲۱۳
دستور جنگ امیر صاحب عبدالرحمن خان و غازیهای افغانی با عساکر شوره پشت سردار محمد ایوب خان که بغاوت اندیشه درین میدان شکست خورد و فتح نصیب امیر عبدالرحمن
مقتول شدند


عین الوقایع صفحہ ٢١١
نسخہ سویم

مشغول شوند سایر افسرهای سپاه سردار محمد ایوب خان که مغرور و بهم حطله بودند وعداوت باطنی با این سپه سالار داشتند رای سردار
ازین تصویب منصرف داشته تا خبر نزدیک رسیدن امیر عبدالرحمن خان بشنیدند اول کار خلافی که کردند حکم بعقب نشستن باردو
بسمت قندهار دادند که اینمطلب بر قوه قلب عساکر امیر عبدالرحمن خان و رعب و خوف لشکر سردار محمد ایوب خان افزود بهر قدر
سپهسالار زجر نهی کرد که در انجا محاربه شود مثمر ثمر نیفتاد لشکر باین قصد بار عقب نشستند و امیر عبدالرحمن خان دلیرانه پیش آمد روز
بیست و هشتم شوال در حولی شهر کهنه قندهار د و اردو بیکدیگر رو برو شده بصف قتال و جدال آراستند لشکریان امیر عبدالرحمن خان در
این میدان ده هزار پیاده نظام و دو هزار سوار نظام و بیست و پنجمراه توپ ده هزار سواره و پیاده تفرقه و خاصه دار بودند
القصه پر توپهای صاعقه بار را بجانب یکدیگر حمبره کرده مشغول آتش فشانی شدند در انفرصت پنجسوار ہراتی گرای از بیات فارسی کابل با
شمشیرهای برهنه از صف سپاه امیر عبدالرحمن خان جدا شده بتاخت آمدند در جلو صف این لشکر و سرانج میکردند که سردار محمد ایوب خان
کدام یک در کجا است سردار معظم الیه از حالت آنها دانست چه خیال دارند امر کرد بافسرهای خود که بنزنید اینها بیگانه اند
فوراً بجل مفر رساله در ستم برآنها حمله برده چندین زخم کاری بهر یک از آنها وارد آوردند منجمله عوان سید حمزه که شمشیر بصورتش خورده و
ندا کرد که شما را بحق جدم دیگر نزنید سپهسالار خود را با و رسانید گفت چکاره گفت سیدم گفت نامت چیست گفت سید عباس
از فارسی های کابلم با سپهسالار خواست اورا محافظت نماید آن سید و چهار نفر رفقائش بضرب تلوار خونخوار قطعه قطعه شدند
تاسف زیادی سپهسالار رو داد بعد از تحقیق شد آن پنجنفر بخت برگشته داو طلب شده بودند که در بد و جنگ میان صف سپاه آمده
آورند و سردار محمد ایوب خان صدمه زنند خلاصه عمل د و شکر بطرف یکدیگر و جنگ مغلوبه شد و بطوریکه توپخانه سپاه سردار محمد
ایوب خان از هر طرف خصوص چند عراده توپی که بالای کوه قندهار کوه و چهل زینه برده بودند شلک پیاپی می نمودند که دمار از لشکریان
عبدالرحمن خان در آرد و ساقه لشکرش پراگنده شد نه امیر معظم الیه که در محاربات صدمات زیاد دیده بود و دوام کار و سلطنت
خود را در بادار باین میدان میدید تو کل بر خدا کرده با فوجی رساله نظامی و ار دلی های مخصوص خود بطرف دشمن عمداً در د سائر سپاهیان
اویز سخت ایستادند و مجددا بجنگ اقدام کردند در ان اثنا افواج ثلثه غار مقنیس بنای شلک پیاپیا ر ابتا سردار محمد ایوب خان
گذاشتند خصوص فوج خاکی و فوج عبدالرشید خانی که متصل و مخلوط با فوج سردار معظم الیه بودند تحرک گلوله باریدند باقی سپاهیان
کابلی هم که در اردو سردار محمد ایوب خان بودند خود را کنار کشیدند و از دو جانب لشکریان خاصه ہراتی و قندهاری میان دریا
آتش ماندند بفاصلہ دو ساعت متجاوز از دو هزار نفر مقتول شدند و آثار شکست بسپاه مزبور رو داد عساکر قندهاری متفرق شدند
و لشکریان هراتی با سپاهیان خاص و اجزاء سردار محمد ایوب خان پیوسته فرارا بجانب ہرات آمدند وقتی از رو د هیرمند گذشتند
خبر پاس در باب ورود سردار عبد الله و سبحان و گرفتن او جهرات ابسردار محمد ایوبخان و همراهانش رسید آه از نهاد شان بر آمده و لیمیر ابنا غلام محد خان
مضطر و پریشان ماندند در منزل دیگر با غایت افسردگی و پریشانی سردار معظم الیه امر کر د بیارقی اور ابز کوش در آور دند چوب شنگ تفتی را در موالف بشیر معین
بیریقها را در مقاتین پیچانودند وحتی طبل تخت همراهان خود را که بر سر موا با ابجال میخوابد در آب بیارق خاص نامرد متعد فن بکابلی بران سردار باله ی که برد
و بپرس میله را و هرات برو و خود و اند اند را گفت و صدا بگریه بلند کرد افسر و سپاه انچه حضور داشتند بجهد غدینهای گریه راگذاشتند خواص ار شده بود بسردار
محمد ایوب خان رسانید
پس از نیم ساعت ناله و افغان اغاغه سپاهیان سردار خصوص سواران هراتی جوقه جوقه از پیش نظرش بعبدر اینکد باقی مانده کان در میان
میگذشتند و خداحافظی میکردند مگر معدودی از یسر از جان گذشته و نوکران وفادار که تعداد شان بصد حیت متجاوز از هزار و چهارصد نفر بود در کوی

و ہمراہی


بسم الله الرحمن الرحيم
سی و سوم عین الوقایع صفحه ۲۱۲
هم در اینروز هائی که و همراهی سردار مانده از بیابان سغال قلعه گاو نزدیک کوه قوج و قرب مزار امام زاده زید رو بخاک ایران نهاده تبریز و روس میروند
ستیوارث انگلیس نام ورود کردند و بطرف مشهد مقدس آمدند از انطرف امیر عبدالرحمن خان نبد و آدو قوه اوزبک سردار محمد ایوبخان را متصرف
قونسولگری خراسان صاحب استعداد کامل شد پشیر قندهار ورود کرد و چند نفر علمائی که همراهی سردار محمد ایوبخان داشتند مقتول ساخت و معظم الفتغان
و سیستان آمده بیکرز پرداخت و پس از چند روزی که خبر رسید سردار محمد ایوب خان بطرف ایران رفته در هرات در قندهار چراغان مفصلی کردند و چند
و خواف مقیم بود یوم بعد سپهسالار فرامرزخان را امیر عبدالرحمن خان از قندهار مع پنجفوج پیاده نظام و یکفوج رساله و هیجده عراده توپ در
هرات نمود مشارالیه بعهد تمام خود را بهرات رسانید و سردار عبدالله و سنخان روز ورود آن سپهسالار نیک فطرت شرائط
تشریفاتی کامل بجا آورد امیر عبدالرحمن خان هم بسیار سپاه و توپخانه را با آلات و ادوات و خیام قشونی از قندهار
با خود حرکت داده روانه کابل شد (ایران) چون حمزه آقای شکور و سواد آقا و خضر آقا روسای اکراد بیکه
در نواحی ساوجبلاغ دست از خودسری و طغیان نمیکشیدند خود و همراهان آنها از حسن تدبیر حسنعلیخان امیر نظام بقتل رسیدند
و تفصیل آن تدبیر این بود، که خود امیر نظام مرحوم عمو تلف در عهد ایالت نواب ظل السلطان محمد تقی میرزای رکن الدوله
بمشهد وقتی بزیارت مشرف شده بود صحبت داشت بعد از فرار شیخ عبیدالله و توقیف شدن او در مملکت دو لیست علیه
عثمانی حمزه آقا و همراهان او در نواحی ساوجبلاغ میان ایلات اکراد مشغول کشمکش و شرارت بوده و بآن ملاحظه انبوهی از
عساکر دولت ساخلو آن صفحات شده بودند و ساعتی فراغت و آسایش نداشتند تا امیر نظام کاغذی بحمزه آقا مینویسد
و او را تطمیع بمواعید حکومت کردستان و ساوجبلاغ می نماید بشرط ملاقات و در ضمن سوگند یاد میکند که تا من بزمند این باشم
نخواهم گذاشت موئی از سرت کم شود حمزه آقا مطمئن شده و عقد آمدن بارد و دولت میدهد امیر نظام حکم میکند روز
موعود دو فوج مستعد شلک در چادرهای متصلین اردو مخفی میشوند و امر میکند در چادر لازمه جنب سراپرده چاه و نقب عمیقی
حفر کنند و دستورالعمل میدهد که هر وقت حمزه آقا بخز درون کرد و من از آن خیمه خارج شدم سراپرده و چادر را بتیرباران کنید
وقتی حمزه آقا ورود میکند بارد و و خیمه امیر نظام با سی نفر همراهان مشغول صرف شربت و شیرینی میشوند امیر نظام بهانه
حاجت از خیمه بیرون می آید خواصش که آگاه از مطلب بودند همراهی او از خیمه خارج میشوند مکر سه نفر پیشخدمت و یکنفر قهوه چی که در آنجا
باقی می مانند برای رفع توهم حمزه آقا میگین امیر نظام داخل نقب معین شده اجازه شلک میدهد یکدفعه دو فوج سه هزار محمل محور
سراپرده و خیمه را بتیر باران میکنند حمزه آقا دریافت مطلب کرده تا بمجیرند چندین زخم بر آنها وارد می آید اما آن پیشخدمتان
قهوه چی که در خیمه بودند با اینکه مثل سایرین هر کدام چند گلوله خورده بودند باز هم حمزه آقا و همراهان او ما را میکه جان در بدن دار
آن بیچاره ها را با شمشیرها پاره پاره کرده بودند که بازماندگان آن فدائیان دولت ایران باید همه وقت در رفاه و مورد مرحم
کاملا دیگا دولت علیه ایران باشند اگر چهل آنها که در داخل سراپرده و خیمه بودند مقتول شدند واهمه مهاجمان بسلامت میرود
سایر سواران و همراهانیکه با حمزه آقا آمده بودند بعضی دستگیر و بعضی متفرق شدند و باین تدبیر رجال دولت از شر شرار
روسا اکراد یزیدی ایمن و آسوده گشتند امیر نظام پس از هفت شلک سربازان بیرون آمده فرمان مجمع آوری
کشتگان داد و افسوس بپای بحالت پیشخدمتان و قهوه چی باشی خود داشت اما خوشنودی قتل اشرار رفع تاسف
معظم الیه را نمودند با را با خبر این فتح بزرگ بجانب طهران فرستاد و این تدبیر او در حضور علیحضرت ناصرالدیشاه
طلاب نژاد


نسخه سوم عين الوقايع صفحه ٢١٣

طاب ثراه محمل کل انچه بتخمین افتاد خلعت و نشان مخصوص بدربار و معزی الیه مرحمت فرمودند (افغانستان) در جلگال
سید محمود کنری جمعیت زیادی دور خود جمع کرده بود و در بغلکه کنر بنای طغیان را داشت از طرف امیر عبدالرحمن خان سردار اهالی کنر بمیت
عبدالرسول خان و میرشکار بجل مقابله او رفتند و او را عقب نشانیدند
در سنه ١٢٩٩ هجری (مطابق ١٨٨٢ مسیحی) (افغانستان) امیر عبدالرحمن خان در کابل بکامرانی مشغول و
امر کفایت و کاره بانی سردار حبیب الله خان جانشین خود و پروانه خان پشیکار او محول گردانید و نظر باهالی بغایت شغوف بود
سید محمود کنری و محمد حسن خان وردک و سایر بزرگان کابل که در غیاب امیر عبدالرحمن خان بکوہستان و نواحی کابل خیال طغیان و
افساد داشتند پس از شنیدن خبر فتح امیر عبدالرحمن خان و رسیدن او بکابل تماماً مایوسانه فراری و متواری شدند و بزرگان
بوهستان بسلام و تحت تبعیت و اطاعت امیر معظم الیه در آمدند و مخلع و منصوب کردیدند چون سید محمود کنری جمعیت زیادی
همراه خود در نواحی کنر داشت و جنرال غلامحیدر خان مامور دفع او شد اگر چه با پیش در میدان جنگ شکست فاحش فاحش به محمد کنری
داد و او فراراً بهندوستان رفت و در همین سال شیر علیخان پسر امیر احمد علیجانی کاذبانه خود را امیر شیر علیخان نام نهاده انا
باشتباه اینکه او امیر شیر علیخان است دوکس را گرفتند و کارش ترقی گرفت اما امیر عبدالرحمن خان مامورین چندی فرستاد او را
گرفته بکابل آوردند و حبس ماند و نجات یافت (ایران) سردار محمد ایوب خان که از راه قائن بمشهد وارد شد بطهران عازم شد
در انجا بزیارتگاه شاهی مشرف شده خود و همراهانش مخلع و مورد الطاف شاهانه گردیدند و از ایدوات مخارج و مهاندار مخصوص
بمقام آنها تعیین کشت و یکتکین را امید دار نگهداری فرمودند میرزا حسین خان سپهسالار اعظم که در خراسان وفات یافت جای او را
رکن الدوله فرمانفرمای خراسان شد ایجاد مسکوکات ذهبی و فضتی خوسوم بچرخ در ایران که روز صد هزار از نقره پنجانه صد قدم سکه
خارج میشد و پنج دستگاه چرخ دایر بود و مدال های دولتی را نیز بهمین دستگاهها سکه میزدند و در آنسال دخل و خرج محاسب دفاتر دولتی را
سنجیدند مبلغ ششصد و شصت و سه هزار و نهصد و هکتومان فاضل دخل بر خرج آمد در وزنه وزنه تر از یزد بادند که از یاد تمام ممالک ایرانرا
خاصه که شیراز در قریه بیدکل کاشان زنی یکت شکم سه دختر آورد ٢٩ جمادی الثانیه تمام جرم آفتاب بعقده ذنب
منکسف شد سجدی که جهان تاریک گشت شقای دختر اصفهانیه که نیم کره مهم طال بود در قم از معجزه حضرت معصومه سلام الله علیها
زلزله در شهر کازرون فارس و استرآباد وقوع مرض سخت در بغره بازا ررشت مسموم شدن حسن علیخان بیگلر بیگی بختیاری در کازرون
در اصفهان و وفات او شفای فالجی در بقعه امام زاده جعفر یزد قلیچ خان ترکمان در نواحی آق قلعه از علاء الدوله شکست یافت کازران
فرازش حبیب الله از اسلامبول بخرم رفتند در محل خود و مامورین دولت عثمانی جمعی را بگرفتا، ی او و بردن او را باقضای طرابلس
(جاپان) شورش سختی در مملکت کوریا رخ داد و ملکه و اولاد او مقتول شدند و پادشاه فرار نمود در پیکین از مردم برضد یکدیگر
علم طغیان افراشته جنگ و خونریزی زیاد شد دولت ژاپون سفاین جنگی و عساکر زیاد بآن مملکت فرستاد که فتنه سرایت بداخلہ
ژاپون ننماید و اتباع او که در آن محل هستند از شریانیان ایمن باشند و در ظرف یکماه آشوب را بکلی خوا بانیده آنجا را نظم دادند
(امریکا) آستریه باین اطریش و اخلاق بندان و سربی کدورت واقع و دولت انگلیس میانجی شد در هشتم ماه دسمبر
مرق در تماشاخانه رنیک وین زیاده از هزار نفر را تلف کرد که بازماندگان آنها از هر مملکت اعانه فرستاده شد منجمله اعلیحضرت پادشاه
ایران مبلغ هزار تومان از صرف جیب مبارک اعطا و ارسال داشتند و بزرگان اطریش از اینمطلب خوشنود شدند شورش در ایالات
بریکو


نسخه سیزدهم عکس الوقایع صفحه ۲۱۴
بر سکوپستی و شکست عساکر اطریش از باغیان که امتداد و قوت باغیان زیاد شد دولت اطریش بدفع باغیان مزبور وشورشیان مجارستان
۲۲ ملیون فلورن استقراض نمود در ایالت هرزگوین وبسنی قشون تازه گرفتند ملاقات امپراتور اطریش وامپراتور المان در شهر بشل
(اسپانیا) عهد تجارتی ایندولت با دولت فرانسه (المان) ایندولت بمخزانت بیع و شری دخانیات را خاص خود قرارداده
المانی فسبول کرده بعضه دولت اقداماتی کردند فرستادن امپراتور آلمان نشان مخصوص درجه اول دولت خود را محض اظهار اتحاد
برای اعلیحضرت سلطان عثمان توسط ژنرال رادر پویل (انگلیس) شورش سخت در ایرلند که باغیها بسیار ابنیه و انهار را اتش
زدند و رها کردن شخصی محموله طبانچه بطرف اعلیحضرت ملکه که خطا شد و اسیبی بملکه معظمه وارد نیامد و با نتیجه چند روزی بفرنگ سفر نموده بچتون
مراجعت کرد لرد گوندیش فرمانفرمای ارلند و بورک وزیرش در شهر دو بلین پای تخت ارلند بدست باغیان مقتول شدند قعور فتنه
و محول اعراب پاشا بمصر که سفاین جنگی دولتین فرانسه وانگلیس دانه مصر شدند بحمایت خدیو و ضد اعرابی پاشا امیر الی سیمور سردار
سفاین انگلیس مصر بهار ابتعدید نمود که اگر دست از ساختن استحکامات نکشند شهر سکندریه را گلوله باران کند فتنه در بسیار انگلستان
بر ضده نجدا و ملاکین و آتش زدن باغیان عمارت سلطنتی جنب پارلمنت لند ن را (ایتالیا) طغیان آب و خرابی زیاد در اماکن و خسائر
بمردم (بلژيك) فتنه تاج پادشت (روس) پانزده نفر از نهیلیستها خود را بلباس قشون ملبس کرده خواستند وارد عمارت
سلطنتی شونده اعلیحضرت امپراتور را بقتل رسانند انها را گرفتار سخت و محبوس نمودند در این ایام شهر کرنشا در بند رنظامی روسیه
طایفه نیهلیست آتش زدند با نتیجه شانزده نفر از انها را بقتل رسانیدند ژنرال اسکبلف روسی که در پاریس بود بر ضد دولت المان خطبه خواند
که آن خطبه موجب هیجان و تغیر تجلی دولتین المان و اطریش شد تماشاخانه میواد یا د از آتش ویران گردید ملت یهود که در روسیه بودند
بعضی خیانتها واقدامات بر ضد دولت وملت روس نمودند لهذا اذیت زیاد از اهالی نسبت بآنها رسید که واجب الرعایه شدند
قتل ژنرال کائما فرمانفرمای ترکستان روسی وفات یافت ژنرال اسکبلف سردار معروف روس نیز در گذشت در پرنس گر چاکف صدر اعظم این دولت
در شهر بادن با و وفات کرد (عثمانی) شورش سخت در سودان و بروز زلزلہ شد ید در انا طولی و شورش اعراب یمن
آلتیتی خودکش ابتیاع دولت عثمانی اسلحه زیادی از امریکا انقلابات سخت در شامات خاصه در بیروت اعلان اعلیحضرت سلطان عثمانی
بت مایوس دیدگان یاغی بودن اعرابی پاشا را انگلیس علی بہائیکه اعلان دیشد. قبول فرستادن عساکر عثمانی را بمصر نمود (فرانسه) قطع
پشیمانی خود تما نمود
مراوده بیفزاره مادا کاسکر با ایندولت کشت دلفان سفیر کبیر اطریش مقیم فرانسه خود را کشت پرنس ناپلیون اعلانی در
حقوق سلطنت خود طبع و منتشر ساخت لهذا بحکم دولت محبوس شد (هلاند) طغیان آب که بسیار خرابی در این مملکت شد
(یونان) تلاقی عساکر این دولت با سپاه عثمانی در سرحد تسالی و غلبه عثمانیها که باعث معاهده سرحد ین مابین دو نان شد
و راه آهن خود را نیز متصل براه آهن دولت عثمانی نمودند (افریقا) تونس شهر فتنه خیز قلب عساکر فرانسه در آمد
طیب بیاید برادر محمد صادق بیک سلام تونس بحکم والی محبوس شد اما در ۲۸ اکتبر محمد صادق بیک در گذشت و علی بیک برادرش بکالے
او جلوس کرد کستیوانو پادشاه زولوس بلبدن در و د کرد و محتر ما پذیرائی شد (ترکستان احال علیخان پادشاه بخارا پانزده است
رسنه هجری) (مطابق ۱۸۸۳ مسیحی) (افغانستان) در اینسال امیر عبدالرحمن خان لشگری
بجنگ میر یوسف علیخان حاکم شقنان و روشان فرستاد که رئیس آن سپاه ژنرال کتال خان و سردار عبدالله خان حاکم قطغن
بودند و باندک محاربه میر مذکور مغلوب و اسیر شده و او را با عیال و اطفال بکابل آوردند و نیز در اینسال دلاور خان والی
سفیر
محمود بود


نسخۀ سی و دوّم
عناوین الوقایع
صفحۀ ۲۱
میمنه قطعه و ملک خود را محافظت نمود در خلال طاعت با امیر عبدالرحمن خان نبود امیر متصلحكم فرستاد که سردار محمد اسحق خان
از ترکستان از یکسمت لشکری بتسخیر میمنه و تنبیه دلاور خان بفرستد آنهم سه هزار سپاه و هشت عرّاده توپ فرستاد اما از عهده فتح
میمنه برنیامدند و در نقطه معینی معطل مانده خودداری میکردند تا قشون امدادی بآنها برسد و امیر عبدالرحمن خان در کابل خیال
گرفتن بزرگان طوایف افاغنه و غیره که با اولاد مرحوم امیر شیر علیخان رایگان و مربوط بودند افتاد و سردار عبدالله خانرا
از حکومت هرات بکابل احضار نمود و محمد سرور خان ناظر سابقی خود را بحکمرانی این مملکت فرستاد و مشارالیه محترما در شهر کرات
کرد (ایران) اخیراً محترمًا بنیا ل قد مئن دولتی شد که آنچه ضایع از صنف وقایه مبارکه باشخاص محترم و غیره مرحمت میشود
بلاستثنا شال کرمانی باشد از طرف اعلیحضرت سلطان عثمانی چند قطعه نشان مخصوص الماس نشان بجهت اعلیحضرت و ام حلی سلطان
و سایر شاهزادگان ایران واصل دربار دولت علّیه گردید در ترتیب طاق موزه دولت ایران شمشیری از عبدالله ابن زبیر پیدا
شد که چند کتیبه داشت کتیبه اوّل امیر عبد الله ابن زبیر (کتیبه دوّم) عمل بها در (کتیبه سوّم) مختار ابن ابی عبیده
کتیبه چهارم) امیر تیمور گورکانی ( کتیبه پنجم) بنده شاه ولایـتـصفی در کتیبه ششم خفیف و شعر نوشته بود
هلال یکشبه محرم ذوالفقار علی بدست شاه سلیمان چو ذو الفقار است اعلیحضرت شاهنشاه ایران در ماه شوّال بمقبره بو حضرتی
سلطان سریر ارتضی علیه الآلاف التحیۀ و الثّناء از طهران بخراسان مشرف شده پس از اقامت چند یوم مراجعت فرمودند
نوّاب رکن الدوله معزول و احضار بطهران، و نوّاب والا جاہی حسام السلطنه بایالت خراسان منصوب شد امّا روز دوّم جمادی الاوّل
رحلت آلتی پیوست و مجددًا فرمان حکومت خراسان بنام نوّاب رکن الدوله صادر گردید (آمریکا) یوم الاحد یکه روز اوّل سال
اوّل ماه چهار دهم جنوری است و مطابق غرّۀ محرم اتفاق افتاد در تمام مملکت عثمانی جشن باشکوهی گرفتند اعلیحضرت سلطان عثمانی
نشانی از درجه اوّل محض اظهار مروّت با مپراتور اطریش فرستاد (یونان) تعداد عساکر ایندولت بقرار ذیل شد ۲۱۳۸۹ نفر پیاده
و ۸۴۸ نفر تو پچی ۳۳۱۹ نفر مخزنان ۱۴۵۴ نفر اعصاب و ۱۶۵ نفر صاحب منصب که تامّاً ۲۵۹۵۸ نفر بودند
(آلمان) مسافت امپراتور باسی و به بیلو جمعیت تمام ممالک ایندولت در ان تاریخ از اینقرار بود پنجاه و شش کرور و
سیصد و چهل هزار بستانی و مسی و دو کرور و دو بیستی و چهار هزار کاتولیکی و یک کرور شصت هزار یهود و سی هزار نفر از ادیان
مختلفه و هفتاد و سه هزار نفر بیذهب (انگلیس) امیرال سیمور از مصر بلندن معاودت کرد سیتو ایو پادشاه با تجبا محمّد دا انبلطنت تروالیس
زولو کش شد و معاهده محکم مبنی بر دوستی دولت انگلیس بست تدارک استعداد حربی کابل از انگلیس بجهت دفع اعرابا پاشا دیده میشد بقرار دفتر دکستان
(روسیّه) وزیر خارجه ایندولت بالمان سفر کرد و عهد مودت با سلاطین اطریش و المان بست هشتصد نفر بزرگان طایفه بلیت مذن بضم و نیان برداریم
از مسکو اخراج شدند (سویج) والی این مملکت خود را پادشاه و حکومت خود را سلطنت نامید و بویته پای تخت اطریش سفر کرد فتح صورت می گرفت در
و افتتاح پارلمنت در سربستان نمود (افریقای عثمانی) بروز وباء در مصر بتجدید سوزش اهالی برضد خدیو که سرپای تحت فرمان عثمانی اف
اعرابی پاشا سیزده نفر صاحب منصب که برضد اعرابی پاشا و دوست خدیو بودند اخراج شدند وزراء وکلای ملّت را بودند لذا اهالی مستند
نام ترکمان که یکی از قبایل
بد و ان تا حضار خدیو احضار نمودند و بنقر کیها اعلان دادند که جان و مال آنها در امان خواهد بود و هرگاه دولتی از دول خارجه بخواهادر مرو بود و سایر رؤسای
امور مصر مداخله نماید اهالی برضدّ آن دولت اقدام خواهد کرد سفاین جنگی فرانسه و انگلیس مجاوی سکندریه درود کردند و اعرابی تراکمه که با جانشیر تپید
اشیر است کتمان خانه
حکم بساختن استحکامات در ساحل نمود قونسولهای فرانسه و انگلیس محلای وطن اعرابی پاشا را از مصریابی خواستند اما اعتنایی نشد اسدالله خان بن اور
در ویش
قلیچخان نیا زخان


نُسخَۀ سِیُم عَیْنُ الوَقَایِع صَفْحَۀ عُمَر ۲۲

درویش پاشا از قبل اعلیحضرت سلطان عثمانی بمصر ورود کرد و بصاحب منصبان باغی نیت سلطان را تکلیف نمود و آنها نپذیرفتند لا علاج قونسولهای فرانسه و انگلیس و سایر دول از مملکت مصر حرکت از مصر شدند روز دهم ژویه سفائن جنگی انگلیس بابی کلوره ریز بر شهر اسکندریه گذاشتند و بعد از دوازده ساعت تمام قلعه جات اسکندریه بتصرف عساکر انگلیس در آمد و در اغلب نقاط شهر با نقین بروز کرد خدیو مصر بقصر راس الطین پناه برد و بجهت حفظ خود از عساکر انگلیس کمک طلبید عرابی پاشا در حوالی اسکندریه اردوی خود را متحصن ساخت و پس از چند روز با قشون زیاد بتل الکبیر رفت دولت عثمانی قشون فراوانی برای فرستادن و نظم مصر حاضر نمود اما انگلیسها جداً این مطلب را رد کرده گفتند ما دایکه دولت عثمانی عرابی پاشا را باغی نستاند حق فرستادن قشون بمصر ندارد چند یوم فاصله ابوقیر را انگلیسها بضرب نارچنگ متصرف شدند سفائن جنگی انگلیس بنغاز سوئز را نیز تصرف کردند محاربه عساکر انگلیس در کار ساسن با باغیان و فتوحات آندولت رفتن ژنرال (ولسلی) با قشون زیاد بتل الکبیر و سانی او در روز سیزدهم سپتامبر با عساکر عرابی پاشا و شکست خوردن عرابی پاشا و متفرق شدن سپاه او که خودش از آن نقطه فراراً عقب نشسته بزقایق رفت و در آنجا محبوس شد در روز چهار دهم و پانزدهم بلا ممانعت بدون زحمت عساکر انگلیس وارد قاهره شدند روز ۲۴ خدیو وارد قاهره شد و عساکر انگلیس در آن معاو دت با و کماً خود یافتند در اینجنگ استعداد عرابی پاشا چهل و چهار هزار پیاده و هجده هزار سواره و چهل بزار عرب بدوی و یکصد چهل و سه عراده توپ بود و قشون انگلیس از سواره و پیاده چهل هزار سپاه تربیت شده و هشتاد عراده توپ بری محمود حمید و کشتی جنگی با صد عراده توپ و پنجهزار قشون بحری بودند حکم قتل عرابی پاشا از مجلس استنطاق صادر شد اما بوساطت انگلیس خدیو مصر از قتل او گذشته مشارالیه را تحت الحفظ بجزیره سیلان فرستادند جهت شکست او بیر حمی دمون و دور ایجی بودن بعضی روسای سپاه او بمواعید انگلیسها شد محمد احمد متمهدی که خود را مهدی منتظر در ایالت انقض بنام ژافویه ایا تسیین با را و ابیض را متصرف شد و عساکر مصر را از آن نواحی دور ساخت و در ماه اکتوبر همان سال سحراً را از سواکن منفصل کرده تحت حکم خود در آورد و در چهار دهم نفومبر بکس پاشای انگلیس با علاءالدین پاشای مصری دهنده هزار قشون زبده مصر که در نقطه شکفان با و عمله بردند اما با سانیان مزبور با اغلب سپاه خود مقتول دست سودانیان لشکر متمهدی شده بقیة السیف آنها شکست خورده و منظم بمصر مراجعت کردند و آغروق آنها بضبط سودانیا در آمد و در ماه ستامبر هما نسال سلاطین پاشای اطریشی در سعه مملکت خود نقطهام بخیر با وامضاء داد و گرفتار ششصد و مختصر سپاهی که داشت شکست خورده بمملکت اطریش رفتند و کار متمهدی قوت تامه گرفته صاحب استعد ادکامل شد.

(اُمُورِ بَیگانِه) دولت لتاؤنی سفیری بایران فرستاد طغیان آب در شهر سنسیناتی جمعیت کثیر را غرق و شهر را خراب نمود در برزیل افتتاح پارلمنت شد بین دولتین جمهوری پر و وشیلی مجدداً منازعه شروع گردید عهد مصالح بین شیلی و بلیوی استوار گشت در کستاریکا زلزله هشت شهر را خراب و چندین هزار نفوس تلف کرد فوت حاجی میرزا آقا بخیر است

نیز در دوازده ربیع الثانی مرحوم کشمیر که پسری از خود یکسال بعد خود بموجب قباله شرعی بنام همشیره هما ۱۳۰۰

(در سَنَۀ ۱۳۰۱ هجری) (مطابق ۱۸۸۴ مسیحی) امیر عبدالرحمن خان از کابل عازم جلال آباد شد و در آن نواحی پسری نام پسر سردار ولی محمد خان باساد و و داود از سارقین مغرب بدست شده پانزده هزار جمعیت از مردم شنواری بمقصد اغتشاش حاضر کرده بودند امیر معظم الیه دو باطری توپخانه و سه فوج پیاده نظام و یکفوج سوار نظام تحت ریاست جنرال غلامحیدرخان و انکار


نسخه ششم
عين الوقايع
صفحه ۲۱۷
بندیہا تا فرستاده در نقطکه در حصار کن و ایچال وسنکواخیل تلاقی واقع شد و بفضلباً امیر محمد رحمن خان سرده داد و مظفر و منصور مدیره
و از سرمای زمستانه با خیانتیه دو نکور مسا پیافته بعد از ان امیر معظم بغیر تمرین اقدام پکان نموده ارسردار که سر دار محمد حسان
از ما لستان از تنصف چند در سیده جواو با نه خانه حرکت داده عازم مینه شود و از طرف هم است میراندو وی با ستعداد می علمدار
بجانب میمنه نوط بندام امروز این سپهسالار برکمت و هداست طان را با فرج پیاده ابز انجیر از دد و بیست سوار رساله و شش بسریهای
خاصه دار و یا نضمد سوارد و امتی افرا نجینی های دوکستان جمشیدی پسرعان اقای امین الدوله مبع شش عراده توپ مامور مینه داشت
لشکریان دو طرف مجمعه و با ما در امده و پس از حده تلاقی دستر قامت چند روز امامی میمنه تابع شدند و دلاورخان نیز اسیر و دست کنید
روانه کابل صد در منیرین هنگام دو رسانی که امه محمد کابل در عبد امیر یعقوب خان نجات یافته بینم آمده بود و نزد دلاور خان تبوس
بود نجات یافته حسب الحکم امیر عبدالرحمن خان ایجابی دلاور خان در حکومت میمنه منصوب شد دیگز امریکا فاتح محل ماموریت های
خود مراجعت نمودند و افغانستان خالی از متی گردید و امیر عبد الرحمن خان بخیال تاسیس سرحد افتاد و در ایجاب و ولت انگلیس
مذاکره داشت رجال دولت مذکو جواب دادند که حدود شمالی و غربی افغانستان را با دولتین روسیه ایران با یک سیون
نظامی و پولیٹیکی انگلیس بین نمایند امیر افغانستان قبول کرد واردونی مرکب از هفده صاحب منصب انگلیسی و دودکتر باد و آقا
و میت و دو صاحب منصب پانیا ر ہندی و هشتصد نفر سپاه پیاده نظام و چهار صد نفر رساله سواره نظام و سه صد نفر افغانی
سیک د جمعی از دردمانان در تحت ریاست کلنل رجیوی ولکیتان مارکن و سایرین با ادوات و آلات مرتبه و با رخانه
زیادی از راه چند بار دافل افغانستان و متوجه بهرات شدند ورئیس بزرک ملتی کے برای این اردو از طرف دولت انگلیس میں
سر تیتر لمدن مقدر شد اما مشار الیه دایرانی بود و از راه مشهد عازم هرات و بارد و ملحق کردید امریکن ملاقات سلاطین فرینی
والمان و با دشاہ غازی متعدد با دولت ایطالیا مجدداً اقلامید و دستی پاپ نموده بملاحظه اینکه سایه دول اورا علامت نشانه د
اقتدار اعلیحضرت پاپ را در قسمتی از ممالک ایطالیا اعلام نموده و احکام او را رواج میدهد ملاقات سلاطین با بر وساکس
(انگلیس) اردوشی از اپند دست ترتیبا فته در تحت ریاست منبجکر پاشای انگلیسی بسرحد داری مصر و سودان روانه شدند تا
بماثره نویه هم مرد ابهایای مذکو ر با سپاہش در نزدیکی آب مقتول دست سودانیان شدند واسلحه و مستعد داما متصرف سودانیان
درامد در ۱۸ فور بجور ددن پاشای انگلیسی بگرانی نجوم سودانی مضرب شده شیر خرطوم رسید و در همان ماه نیز جزل گراہم انگلیس با
جار بزار لشگر بسواکن سید و در ۲۰ فوریه بمواجی قاب شکست سختی بسپاه متمدی داد و ۱۵۰۰ نفر در آنجا بقتل رسانید و در ۱۳ مار
همانصال بغطه خاوی مجدداً محاربه اتفاق افتاد د د و زار نفر از سپاه متمدی مقتول دست سپاه انگلیس شدند و در ۲۸ اور بال تبین کیک
با مجردانان خود بسوی دم نو پر دکجر تغزل که حیت و در د ماه سه متمدی بر بر سودان راستخر کرد د راه بر بروسواکن بسته شد
و از پیچ طرفی مدد بغور ددن پاشا که در شهر خرطوم بود نرسید در ۱۴ اوت همان سال از دولے سپدار لشگریکه برای تخلیص
غور دون پاشا فراہم شدہ بود تعین از لندن میمراند و در ماه سپتیمر بحجر پاشای مصری در ام دو یان نوامی خرطوم پس از جنگهای
مردانہ باسکپاہ متمدی خود و همراهانش تماما بقتل رسیدند و استمبر نوردون پاشا کلنل استیوارت دسیو ہرین دستر فریک را برای باد
کمرون راه کوی با جهاز دودی نیل بسوی شمال روانه ساخت جهاز مزبور در هیا مسیلی جنوبی ابی حمد باب نشاری بند شده در یکی ازمناقل
اسب تمام پشنا حماه کور کشته شدند (عثمانی) در بعضی نقاط وهانی بروز کرده بزودی رفع میشود تغیر و تبدیل وزرا داند دولت
اقدامات


نسخهٔ سوّم سراج الوقایع صفحهٔ ۲۱۸
اقدامات کافی در ساختن کشتی و اسلحه و تفنگ بداخلۂ عثمانیه که محتاج بغیر نباشند (مرو روسی) فتوحات عساکر اید ولت
در نواحی مرو و فراهم آوردن استعدا د حربی و پیش قدمی سپاه روس در هر یک از سرحدات متصل بافغانستان خصوص در نواحی پنیجان
(آفریقا) رعب و خوف متمهدی سودان قلوب اهالی مصر را متزلزل داشت و متمهدی نیز در سودان مشغول بازدادن
و وسعت خاک مملکت متصرفی خود شد دئات اطراف و جبال همسایه سودان را متدرجاً بضبط خود در می‌آورد و بسیاری دول آروپا
متوجه حرکات متمهدی بودند آنهم طالبهٔ مآبا اطراف مینوشت و هر ملت و دولت بزرگ را دعوت بطریقه و تعقیب خود می‌نمود
و تعداد مرید با و نفوس ممالک متصرفی او رو بازدیاد بود و قانوناً بسبک تصوف جاری داشت (آمریکا) جنگ و
خونریزی بین دولتین پرو و شیلی در کار بود (آسیا) (افغانستان) چون اهالی و طوایف منگل و زرمت بمخالفت
امارت میتا شد ه جواب مامورین و با شطویان را میدادند و کوس یاغیگری میزدند امیر عبدالرحمن خان مختر ساته ریاست
جنرال سیف الدین خان بجهه تد میر و دفع خیالات آنمردم فرستاد جنرال مزبور با زغنده بر یاند و حرکات او اسباب اشتبا
امیر عبد الرحمن خان شده مشارالیه را مغلولاً بکابل خواست و دو فوج پیاده و یکفوج سواره نظام و چهار بیرق اخاصه
و پانصد سوار عره عراده توپ تحت ریاست ژنرال کتّال خان و علایحی عوض سیف الدین خان فرستاد و بعد از دو جنگ
قتل جمعی از طرفین طوایف مزبور مطیع و منقاد شدند (در سنۀ هجری) (مطابق ۱۸۸۵ میسحی) کمسیون
انگلیس بهرات ورود کرده در سنگ بست و قلعه یادگار چهار فرسنگی شهر هرات اردو زدند و از طرف امارت افغانستا
قاضی سعد الدین خان که مرد کامل و ضمی است بمهمانداری آنها برقرار بود با جمعی از خوانین و بزرگان هرات خصوص اولاد
حاجی مؤمن خان و بسیار از سواره ولایتی هرات که مامور حفظ و حراست اردو و فراهم آوردن آذوقه با نکلیستان بود
و پس از چند روز از روی مذکور حرکت نموده بسرحد کوهسان که واقع بسمت با جزو ایران است رفتند و یکباره جنگل اردو زدند
و شتر زیادی برای حمل آذوقه و آب از اهالی و غیره کرایه گرفتند باجرت نفری روز یکروپیه کلدار و بسیار آن شترها را
آب بار کرده بطرف چشمه سبز و کلران که بسمت سر حد متصرفی روس واقع است رفتند و از نواحی دهنه ذو الفقار نقاط خط
بین طرفین را تعیین نموده روبجانب چل دختران و پنجه متدرجاً پیش میرفتند تا یکباره در یآمر غاب و موریچاق نقطۂ وصل
و نواحی پنجه رسیدند در اینروز امیر عبدالرحمن خان بر حسب حواهش دولت انگلیس محصن ملاقات لرد دفرن فرما نفرمای
هندوستان از کابل براولپندی عازم شد و اینمطلب ضد مقاصد پلیتیک و ناگوار رجال دولت بهیهٔ روس بود
لهذا در سفره پنجه مذاکرات سخت بمیان آوردند و ابداً راضی نمیشدند که قطعه از اراضی پنجه بتصرف امارت افغانستان
باشد و کلیّه دخالت دولت انگلیس و تصدیق کمسیون آنها را تصویب نداشته میگفتند افاغنه خودشان با تعیین
حدود سرحد خود را با ما بنمایند صاحب منصبان انگلیس عمداً بجهت از هندوستان آمده مداخله بگفتگوی بین ما و افغان دارند
خلاصه مطلب تعیین سرحد پنجه بطول انجامید تا انگلیسها افاغنه را تحریک بضبط جبریه پنجه نمودند و بحکومت و سپاه
هرات ابلاغ سخت برای نگهداری سرحد دادند تا کینه زیاد انگلیسها فوج کابلی ابوالجمع شاه مراد خان کرنل و فوج قند ہاری
تمام این سپاہ تحت ریاست مع هشت عراده توپ و فوج رساله میرآقا که چهار صد سوار نظام بودند با پانصد سوار جمشیدی تحت ریاست یلمین دوش خان
تیمور شاه خان نایب سالا و پانصد سوار متفرقه از خوانین هرات مجملًا تحت ریاست تیمور شاه خان نایب سپه سالار و جنرال غوث الدین خان مامور
و ژنرال غوث الدین خان
بودند
ضبط


نسخه سوم عین الوقایع صفحه ۱۹

ضبط و نگهداری پنجه باشد وارد و مذکور در پل خشکی ورود کرده بسمت جنوب رودخانه خیمه زدند انگلیسها نیز در جنوب مغرب
رودخانه یکمیدان فاصله اردوگاه اختیار نمودند و دستورالعمل دادند که سپاه افغان از پل رودخانه عبور نموده نقطه آق تپه را
لشکرگاه قرار دهند و توپخانه و مستعد ادعربی جراری که دارند بدانسمت ببرند که سد راه عساکر روس باشد روسها نیز در قزل تپه
مختصر سپاهی مامور نمودند که عبارت از هزار و ششصد سالدات و چهارصد قزاق بود هم در اینروزها بتصدیق پارلمنت انگلیان
معادل یک لک کرور روپیه نقد از تومان پول ایران بر اقمر مصارف تعمیرات و مخارج استحکامات هرات از خزانه هندوستان تعیین شد
چون قران مسکوک در افغانستان کمتر بود روپیه انگلیسی را تبدیل با پول ایران نموده از مشهد قران مسکوک ایرانرا در برابر ان
می آوردند و تحویلدار این پول بر عهده حاجی محمد حسن ولد مرحوم حاجی ملا احمد هراتی بیریتی الاصل مقیم مشهد بود مشارالیه در همین جنابعاون التجاری
روزها با چند نفر پسران خود بهرات ورود کرد و در طبقه مزبور بموجب دستورالعمل مهندسین انگلیس شروع بکار تعمیرات خراسان
شده بود تا بشرح آن برسیم و نیز در آن ایام امیر عبدالرحمن خان برادرسندی رفته بود و پیر عهده پنجه در گفتگوی حد
وسنور بین صاحب منصبان انگلیس و جنرال قمراف روس مکالمات سخت بیان آمد (محاربه هشتم) یوم دوازدهم
جمادی الثانیه در هنگام ملاقات بنقطه معینه بین دوازده ژنرال روس بانگلیسها گفت شما حق دخالت با مور سرحدی ندارید
باید خود صاحب منصبان افغان با ما طرف جواب و سؤال شوند ژنرال لمزدن انگلیس و کرنیل ریجوی گفتند افغانها اختیا
گفتگوی مملکتی افغانست را بدون اجازه انگلیس ندارند که مستقیماً باشما طرف گفتگو باشند ژنرال روس گفت بچو دلیل شما
وکالت افاغنه را می نمائید در جواب گفتند افغانستان مملکت ما و افغانها مطیع و نوکر ما هستند ژنرال روس گفت امارت
افغانستان مقتدرا و مستقلاً خود مختار است ورعی محض بمیل خود دارد ابداً باطاعت شما مجبور نیست و نخواهد بود انگلیسها
گفتند اگر بتو و در اطاعت ما نیست چرا بدستورالعمل ما رفتار میکند و سیورسات بابردوی ما میدهد و در خاک او بآزادی
حرکت میکنیم و جنرال روس گفت شما مهمان هستید هرگاه از دولت ایرانیا یا دولت روس هم کسی وارد خاک افغانستا
بشود لازمه امیر افغانستان پذیرائی و احترام بفرستاده دولتین فریقین است ما ابداً پابند میل امارت افغانستان را
تبعه و ضمیمه سلطنت انگلیس نمیدانیم رشته سخن که باینجا کشید انگلیسها از جای برخاسته بژنرال روس گفتند پس ما میرویم
شما اگر میتوانید بخاک افغانستان ورود نمائید خوش باشه طرفین دست خداحافظی بهم داده و هر کدام بارد و خود مراجعت
نمودند و فوراً ژنرال انگلیس تیمورشاه خان نایب سالار افغان اطلاع داد که از حالا تکلیف شما بمواظبت کامل در نقاط مشخص شده
شماست و مادامیکه خبر از دولت فخیمه بریطانیه نرسد باید غفلت از حفظ مراتب سرحد خود و خطی روسها نداشته باشید نایب الا
بحپشتی و چاکا قورخانه زیاد بتوپهای سنگر نامی بقسیم فرستاد و امر کرد یکتوپ هشت پوند را بالای آق تپه ببرند و فوج کابلی
ابو النجم شاهراد خان کرنیل را نیز بحراست سنگرها فرستاد و هر سرباز سی فشنگ دادند از اینحرکات افاغنه روسها مسبوقی
شده دانستند که انگلیسها باتش جنگ دامن زده اند لهذ ا صبح سیزدهم جمادی الثانیه اعلان رسمی بصاحب منصبان افغان خبر
که در ظرف بیست و چهار ساعت هرگاه تمام نقاط پنجه و سنگرها را سپاه افاغنه تخلیه نمایند و عقب نشینند عساکر روس
خواهد شد نایب سالار و ژنرال غوث الدین خان آن اعلان را بصاحب منصبان انگلیس فرستادند و گفتند تکلیف چیست آنیا
گفتند ابداً وا رنگنید مادامیکه بیرق انگلیس در اینسرحد افراشته است روسها بتوانند یکقدم تخطی نمایند یا قطعه از خاک
افغانان را


نسخه سیّم عین الوقایع صفحه ٢٣

افغانان را متصرف شوند زیرا دولت انگلیس قدرت دارد که بیک شبانه روز از راه دریا شهر لندز بورغ را بضربات توپکان
ویران سازد و انگاه قشون متفقه افغان و انگلیس بر عساکر روس بغتتاً غلبه خواهند کرد صاحب منصبان افغان گفته بودند دیمپا
محل خطر است نباید روسها موافق اعلان خود رفتار نمایند بهتر آنکه با اسلحه و تفنگهای سپاهیان خود را مجا بدهند که مسکو با با تفنگهای دهن
پر
غلبه وانداز عهده جنگ بر آیند یا اینکه بعضی از عساکر سواره و پیاده خود را با سسار ماندنی نمایند درین مسکو با عهده جلو گیری پادشاه
انگریز یا بچنک از اینمطالب را قبول نکردند نایب سالار ماموری بپهر د کاچاق فرستاد که چهار صدتن خاصه دار محافظه آنها خواهند بود
بواجه تمامتر خود را بچنگ برسانند و آنروز شام شده هنگام غروب آفتاب آسمان پر از ابر و هوا در دناک بگردید دو ساعت از شب
طرف دباران شروع بیاریدن نمود تا هنگام سحر اسلحه و لباس سپاه افاغنه تماما تر شد و از برودت و ریزش هوا امشب بدترین
شبهای ایام عساکر مقیم سنگرهای افغان بود با وجود آن وقت صبح صیح آور بشیپور جنگ از سپا روس استماع شد که سمت
سنگر آق تپه پیش می آورند و فوج قراق هم بپک آماده سازی مهمات سوارانی ترکمن مقر خمه از طرف افغان نیز بشیپور جنگ کشیدند
فی ان تفنگ بتوپ آق تپه و چشمۀ محلی بفیوچ رساله میر آقا داده شد این فوج رساله چهار صد نفر سوار نظامی بودند از راهتراق تپه بجا نب
سنگر عهد خود شمشیر ها کشیده و صدا بیایباریا و بلند کرده حمله در بوج قراق روس شدند پس از تفنگ با تفنگ حرف آنها که مواز
شمشیرها را بکار ببرند فوج قراق روس رو بعقب بر گشته اینمطلب باعث قوت قلب فاغنه شد و تفکر نمودند که عهد کشتن آنها چه بود
در آن اثنا مخمه و آقراق روس حمله آور شدند افاغنه بقانون اول حمله بردند غافل از اینکه سواران روس خود را بپیاده پیاده
رسانیده چهار صد نفر را با خود آورده اند وقتی رساله افغان بر آنها نزدیک شد پیاده ها را بزمین ریخته خورسان با عقب
رفتند آن چهار صد پیاده شروع بآتش فشانی گردند اسب و آدم از رساله افغان روی هم میریخت تا بطور بنزیمت رو بسنگر
رسیدند و از کناره آق تپه بسمت داسر سنگر مراجعت نمودند در اینجا مختصری از دستجات سرباز افاغنه که بسنگر سمت قبله؟
بو آق تپه از سنگر خارج شدند دستجاتین سنگر شمالی نیز پای شکن اله کشتند اما از ده تفنگ آنها بواسطه طوبت باران
دو سه تفنگ آتش میگرفت و ما بقی بیکاره بود و روسها با تفنگها برو انخه پیاپی بسنگر که در پیش می آمدند تا توپ بالائی
آق تپه را متصرف شدند و بیرق جنگی خود را در آنجا نصب کردند و بر دو سنگر سر کوب کشتند بقیه سپاه اما نیز از عقب رسیدند
از بالانیز پراگنده و افاغنه را چاره بجز جنگ با شمشیر و نماند در اینمورد فوج قندهاری را از اردو بکمک خواسته بودند آنها
هم از پل عبور کرده و پیوسنگر بطرف سپاه روس نمودند اما ترخیه سواره و پیاده روس غلبه کردند بطوریکه تو پچیانی افاغنه
اسب ها را سوار شده رو بفرار نهادند و توپها بدست روس در آمد و تیمور شاه خان نایب سالار دور محمه کاری بر داشت و
اسبش نیز گلوله خورد شاطرش اسب دیگر آورد و او را ار نسیه ان نمود شاهراده خان گلنل سواره نزدیک پل آمد دید اکر شتر
فراریان و غیره را بدمحموریت گفت هر که برای فرزنه آدم یکدفعه شمشیر دست و داخل پسپاروس شد با تفنگ چپه ششلول د و
سالدات را زد سالدات سیم تفنگ جوالدسین آن دلاور نموده آتش داد و او را از اسب در انداخت با وصف اینحال
فوج کابلی با نهایت شجاعت جنگیدند تا اینکه دسته از سپا روس بطرف فوج قندهاری متوجه شده چند شلیک پیاپی کردند
قند باریها تاب مقاومت نیاورده بعضی از روی پل و بعضی خود را برودخانه انداخته رو بفرار نهادند روسها در کنار
رودخانه آمده بسیاری آنها را هدف گلوله قرار دادند فوج کابلی نیز حیاشده بقیه السیف فراز از پل گذشته بافند باریها عازم
۴۰


سال سوم
معابر الوقایع
صفحہ ۲۳
اثر میوند ! تخلیه در صدارت ایوب در محمد زئی سرداران جنگ سپاه امارت افغانستان با عساکر رو بیدروس نقطه نزخسته بنده کناره رود ترنک کا انخلیسا بقلع زیک ناقا نه غرمه وقت کر بخشیه
اردوگاه انگلیس
خیام انگلیس
غازیان
توپ غازیان


نسخه سیم عین الوقایع صفحه ۲۲۲
سمت هرات شدند در اینوقت چهار بیرق غله داران از کیز یع فرسنگ فاصله نماید که از موریچاق بکمک می آمدند اما
دارد پس از حرکت بودند سواران هراتی و جمشیدی نیز از اینطرف دو خانه چند تفنگی بطرف روسها زدند ولی مفید
نیفتاد قبل از اینکه فوج شکست یافته بآنها برسد میدان را واگذاشتند انگلیسها که لاف شجاعت و قدرت میزدند بمحض
دیدن بیرق روس را در بالای تپه صندلهای خود را در نقطه سیاحتگاه گذاشته داخل اردوی خود شدند و واسطه نزد
امین دوکش خان جمشیدی فرستادند که فلان مبلغ را بشما میدهیم مشروط بر اینکه با پانصد سوار ابوالجعی خود جهته حفاظت ما
در فرار همراه باشی آنهم تطمیع شده نپذیرفت و صاحب منصبان انگلیس در کمال بینظمی اردوی خود را با بسیاری اسباب جا گذاشته
در تحت حراست سوار جمشیدی بطرف هرات فرار کردند و سپاه سواره و پیاده و از دوسا ما نی که داشتند نیز متعاقب
آنها روانه شدند یکنفر آنان هم در اردوگاه توقف نمانده بچا آنکه امدادی با فاغنه نمایند و جبهای دستورالعمل آنها رو کار
دار نیست محمود که او را میز نا مانده بود که حیا رنام افغان را تطمیع نمودند باوردن آن جامد انها مشارالیه خود را با برد و رسانید و آن جب ها را
جبار بخت نامی کشتند برداشتند بصاحب منصبان انگلیس آورد و این مطلب در وقتی بود که هنوز شکست خورده کان افواج افاغنه از پل عبور نکرده
و از سار قن معروف
هرات که قا قیت نامی مشغول مدافعه بودند اما بعد از اینکه افاغنه قرارا از پل عبور نمودند باردوی انگلیسها رفته تاراج مشغول شدند سایه سواره
سرحدات خراسان مردم اطرافی افغان هم بقد رقوة اسباب انگلیسها را تاراج کردند ما بقی ترکمنها مانده مجرداً اینکه تراکمه پنجه و زمان در رو
شده مجاور کی کشک شمال عساکر افغان و انگلیس در آن نقطه که تو پها و دستجات موزیک و بیرقها و شینور رسلحه اینها را دیدند با نهایت حوصله
داشت تا در نقطه
مخوگاه دان خواب اطراف اردو جمع میشدند و میگفتند اروس است افغان پیچی در این فرصت که شکست رویداد بهر یک از آنها که
بگلوله تفنگ مقابل
مقتول شد شمشیری در دست گرفته چوخه قزلی بدست دیگرش پیچیده سپر ساخته پیاده و سواره افغان حمله می آوردند و میگفتند
باصطاح تراکمی ایماقیتریه نمیکنیم افغان تر اروس یا مچی افغان یا چیت افاغنه که تراکمه را خیره دیدند دسته دسته از کناره اقریم
یعنی روس بد و کمینگاه آنها عبور میکردند اما عده ای مدافعه بودند حتی بیست و دو نفر از تراکمه را بدرک فرستادند و اگر ترکمنها سر راه
افغان خوب است و اکدار نمیشدند یقییاً هزار نفر تلفات میدادند الغصه شکست یافتگان افاغنه دو بستر ها دند و سپاه روس از دود
بر عکس میشد و یک و توپخانه و دواب را با تمام خیمه متصرف شدند انمزه او سپاه انگلیس که قبل از وقت گریخته بودند در میان برف و
خوب را افغان به برودت ہوا نزدیکی کوه موسوم چند با با خسته و پریشان از پای مانده و بسیاری آنها دست از جان شیرین شسته بدرد
حیات گفتند و در واقع حقی داشتند طایفه هنود و هندی که یخ و برف را بچشم ندیده بودند راه دور و درازی دارا
پیموده و بجایی رسیده بودند که برف یکزا نو قط داشت و برودت عصر کوه خون و اعصاب و استخوان بدن آنها را هم منجمد
میساخت آتش و سر پناه هم نداشتند سگهای وفادار تربیت داده که داشتند چون محمد شده و دور از صاحبان خود در ایم
نکردند روح آنها نیز بمفارقت راضی نشده با ارواح تلف شده گان صاحبان خود بمساز و دمساز بودند خسارت
صدمه انگلیسها در آن سفر بسیار شد سلا است که بدنام و مغلوب بقلم رفتند چنانچه افاغنه و تراکمه دیگر با ور نمیکنند که
انگلیسها حریف دو ستاد و میدان جنگ روس بشوند با اینکه در این نقطه تکلیفی غیر فرار نداشتند زیرا اگر با روسیا ان
طرف نزاع و جدال میشدند یکنفر از آنها باقی نمی ماند بدلیل اینکه روسها قوة امداد طلبی و حاضر نمودن سی هزار قشون در
آن میدان داشتند اما انگلیسها بیچاره راه و ماه مدت بیای احضار ده هزار قشون از هند دوستان در اء قندهار لازم
بود


نسخه ششم عبرة الوقایع صفحه ۲۲۳

بود و انگاه مقصود آنها این بود که بین روس و افغان عداوت و خونریزی شده باشد آن مقصود عمل آمد دیگر چرا
خود را دچار مخابرات میکرده که برگشته زد و خورد انگلیس را همه جا میکشیدند خلاصه فراریان سپاه نظامی افاغنه تیکر پول و اموال غله باسیلها
شهر هرات رفته و اغلبها بجانب قریه پروانه ده شیخ رهسپار شدند اما خوانین و سواره لایتی و اجزاء حکومتی که در اردو صاحب منصبان رویها
بودند از راه تو گشم باط در باط بسنکی متوجه تیرپل سرحد سمت باخزر ایران شدند چون محمد سرور خان نایب الحکومه هرات مواظبت نموده در شتابه
تعاقب آنها فرستاد
در آن نقطه از دوزده بپره داری مشغول بود و میرزا یوسفخان سنگر ایران مقیم مشهد را احضار کرده در آن نقطه بهمراه و نامه بدست میرزا یوس
و نیز نفرات حاق سواره جافی هم قهر آفر نشده بانجا رفته در اردو بود روز هجدهم جمادی الثانیه سر شکست سوار نوشته که بعد با دلوی
بار در رسید و ماجرا باز گفتند و محمد سرور خان نایب الحکومه بسیار مشوش شد مؤلف نیز بهمراه این شکست یافتگان بار دو شجاعت با نلعبها بشود
درو د کرد از انطرف سپهسالار هرات از وقایع مسبوق شده چند صاحب منصب از شهر بخارج مامور کرده بود که سپاهیان
شکست خورده را متدرجا بتدبیر مخصوصی وار د شهر نمایند و مجروحین در خارج جراح مقرر داشت که بمعالجه آنها پردازد
مقصودش اینکه هرگاه شکست یافتگان بحالت منهطی وارد شهر شوند سایر سپاه مخوف شده بخود سری اقدام خواهند کرد
هم در اینمورد احمد علیخان کوتوال که از جوانشیر کابل بود حاجی محمد حسن هراتی (حاجی معاون التجار) را از شهر هرات بطرف ایران
فرستاد که مبادا اسیاب با در رسد مشار الیه نیز در مسجد هم بار دو محمد سرورخان نایب الحکومه درود کرد و چند نفری که قبل از وقت در
بهمراه او بودند وقایع شهر را متصل بنایب الحکومه بیان داشتند محمد سرورخان بانه اندیشه اینکه مبادا دولت روس متعاقب دک انگلیس میر شده
حاجی محمد حسن میره
سپاهی بتسخیر هرات بفرستد و کار افغانستان یکطرفه شود طلای مسکوک و جواهر موجود انچه داشت فورا در این نقطه
خود را با چند سوار
بدست شخص امینی سپرد که ببرد در مشهد بسپرد و ذخیره نماید و قبض گرفته بدست کا کا فیض محمد نام بسپرد و جمعیتی از سودا مجرا را احضار نموده
بدرقه آن مقرر نمود انقطه کاریز طائبات سرحد باخزر ایران فرستاد و خودش بعد از سه روز دیگر که مطمئن از امنیت بود که از خاک ہرات
شهر هرات شد با اردو حرکت نموده بشهر هرات رفت و نظم کار و ترتیب پذیرائی و نگهداری و حفظ اهلیت را پرداخت با یران هجرت نمایم
شرح وقایع جنگ و شکست افغان بقونسولگری انگلیس در مشهد را پورت و توسط تلگراف ایران که متصل است بسیدنستان سیستان ایا وقای
مخابره شد و اثر و د زن امیر عبد الرحمن خان را از راولپندی برخصت معاودت بافغانستان داد امیر معظم الیه بمیمله رسیده نسبت که در شهر شد
تا متر بابل درو د کرد اقدام ببعضی ترتیبات نمود منجمله کتابچه بطبع رسانیدند که المومنین و مسلمین افغانستان در وقت جنگ و امنیت را است؟
دولت علیه عثمانی با روس ملت اسلام چنین قرار دادند و چنان امداد کردند با علیحضرت سلطان و فعلا فلان قانون شورش و انقلاب
پیشه کرده اند که دولت روس اجزا دخل و تصرفی بمملکت عثمانی نمیتواند شما هم بقانون آن ملت و دولت اسلام نظریست مسجد بار
با پادشاه خود کیدل شوید و چنین و چنان کنید و همت بکارید که با کفار غزا و جهاد کنیم آن کتابچه را را بتمام مملکت و شہر ہرات امعاذ ق
طوایف افغانستان تقسیم نموده هر که خدا و ریش سفید یک نسخه دادند و رجال دولت انگلیس هم با اسناد دولت
و بعد از سر خط بالا غرم
روس مشغول مذاکره در باب تعیین حد وسنون افغانستان شده و عهدی مبنی بچند فصل بستند ورود مسرفین نابجوی و بیاری فرستند
انگلیس بکابل که مستخدم امارت دیگر ایجاد کارخانه جات آمد هم در اینسال امیر عبد الرحمن خان لشکری تحت ریاست سرهنگ پنج تصمین درو
غلام حیدر خان سپهسالار طوخی و دوست محمد خان جبار خیل و میرزا گل خان عبارت از ده هزار پیاده و سواره و یک باتفاق امناء آنها از
باطری توپخانه جهته تدبیر اهالی و تسخیر کوهستان نقطه غلان فرستاد و آن نقطه در نزدیکی لغمان واقع و جای محلی است اما با رجال دولت بیدار یا
نموده بر نقطه غلاتی شد
بشتر


نسخہ سوم سراج الوقایع صفحہ ۲۲۴
ایران)
وفات امیر مظفرالدین پادشاه بخارا در ۱۹ شعبان و جلوس امیر عبدالاحد بجای پدر جهان سید ایک قوش بیگی وزیر اعظم بود که در حقیقت این امیر و وزیر هردو بخیرتا عبدالملک خان که عموما جانشین پدر میشد و یکی از فرزندان امیر متوفی بود با هم اخواناً اتفاق کارها از پیش برده بقوه و دبدبه روی متصل با لادشه هندوستان که جمعیت امیر عبدالاحد خان با کمال اقتدار با عمارتی غریب و با روئیتی ادیب پس افزود و سید میرعلیم خان فرزند جان خود را بولیعهد تعیین نمود
بیشتر از هزار خانوار سکنه نداشت بعد از دو دخترون بأن نقطه خرابی نمود و هنوز که در بلاد عثمانیان شکست خورده با طاعت آمده
شدند * هم در این ایام حکومت خراسان بآصف الدولہ شیرازی بود و بعضی تراضی جدید جاری داشت که باعث نظم و رفاه
حال اهالی ایملکت شد. فرق بین عالم و عادل و ظالم و مظلوم داده میشد (آمریکا) اسپانیا بنابر مخالفت بعضی از
اهالی جزیره کو با و جزیره فیلیپین برصد آید ولت (مراکش) اقتدار کامل ایند ولت در خاک آنحال در دستادن استعداد
حربی بسر حدات بیغده و نگییر (انگلیس) بنا بر مخالفت سلطان زنگبار با مامورین ایند ولت و فرستادن
یکدسته قشون انگلیسی بر سمه شرقی هندوستان (آفریقا عثمانی) معرکه اباطلیع مریم سپاه مصرو متمهدی سودانی
روی داد و نصرت با سپاه متهمدی بود و در ۱۹ ثانو یہ همانسال سپاه مصری و انگلیسی بجوبات رسیدند و در ۲۱ ماه مزبور
بموازات غوردون پاشا که دوازده روز در خندقیل را داشتند سپاه انگلیسی رسیدند و در ۴۲ ژانویه سیر وسن انجوبات
سوار جهاز شده بسوی خرطوم رفت و در ۲۶ ثانو یه شهر خرطوم بتصرف متمهدی در آمد و از خیانت فرج پاشا سود انغوردون
بقتل رسید و پایتخت سودان با کشاد چهل هزار از اهل شهر و جمیع نواحی ولایات مسخر وی گردید و در ۲۸ سرو لسن نیز یکی خرطوم
رسیده خبر قتل غوردون پاشا و مسخر شدن خرطوم را شنید از مسافت یکهزار ناب ناچار بر گشت و در ۶ فوریه لر دولسلی از
دولت انگلیس با مور قلع و قمع متمهدی شد و در دهم فوریه فقط یکریان جنگ سختی میانه انگلیس و متمهدی واقع گردید ژنرال
ایول انگلیسی با ی الآور خود مقتول شد و در ۱۵ اه مزبور عساکر انگلیس ببرگشتن اغازیدند و در ۲۲ ماه مارک سپاه متمهدی
عسکر نیل هجوم آورده اینو هی از انگلیسان کشتند و ماه مه همانسال متمهدی ما بر سطوت و شوکته افزوده شد و جمیع
ولایات و ایالات سودانر ا با هفده ملیون نفوس تصاحب کرده بخیال تسخیر خطه مصر بر افتاده و تهیه لوازم کار پرداخت
در ۱۴ ترون همانسال متمهدی در شهر خرطوم آبله در آورد و عبداللہ تعایشی چهار زاده را جانشین و خلیفه خود قرار داده
مرد و در ۱۵ ترون سپاه انگلیسی و مصری نومیدانه از دنقلا بمصر برگشته بعسکر چندی بر آنکہداری حد و د مصر از فر
حلفا مرتب کردند و اداره مرکزی آنان را در نقطه اسوان معین داشتند در ۲۹ نومبر ہمانسال امیر البدلل اننوجی
سر کرده سواران متمهدی از شهر ام درمان که پایتخت تازه سودان است بقصد تسخیر خطه مصریه با سپاه آراسته حرکت کرد
و در ۳ دسمبر همانسال متمهدی در نقطه جنین شکست سخت از مصریان یافتند
۱۳۰۳ ہجری) (مطابق ۱۸۸۶ مسیحی) (افغانستان) در اینسال تعزیه داری ماه محرم ا اهالی
تشیع افغانستان در ہرات و کابل بمنتهی درجه نمودند و امیر عبدالرحمن خان شخصاً تکیه های کابل برای استماع ذکر مصیبت حضو
بهمر ا میکر دو مخصوص در تکیه آخوند ملا یوسف علی (رحمه الله علیه) ساکن چند اول کابل که مبلغی برای صرف امور تعزیه داری
تکیه مزبور از عین المال داد و در هرات ہم دسته جات از مکایا با بام عاشورا حرکت میکردند رو بمحلات و بگرد هنام عبور
در چهار سوق منبر میکذاشتند و روضه خوانی میکردند سپاهیان افغان با اینکه راضی باین اطوار نبودند مجبور آننظر کاردها
آنظت
دسته جات مذکور اقدامات دافعه بخرج نمیدادند و در شهر هرات چهل و یک تکیه بروضه خوانی دایر بود سوای قراء اطراف تفصیل
معروف سیب عرب تکیه جناب آقا سید حسن برجندی تکیه حاجی علامیر صادق تکیه مسکران تکیه یوسف ابد خباز تکیه سادات تکیه طایفہ عرب
که بانی آن مرحوم تکیه شیخ خنداق ساز مسجد تفنگ سازی تکیه نمد بافن تکیه غلامرضای آقا عبدالله تکیه کشمیریان تکیه کلپ علی
ملا عبداللہ بود.
مجله ۱۳


صفحۀ ۲۲۵
عین الوقایع
لیست هشتم
۱۴ تکیه عطاران ۱۵ تکیه حاجی محمد رضا ۱۶ تکیه حاجی شیخ رضا نی‌لی ۱۷ تکیه میرزا خان مقروض ۱۸ تکیه حاجی شیخ عبدالحسین ۱۹ تکیه ملا محمد علی کرم
۲۰ تکیه ملا محمد تقی ۲۱ تکیه هادی مهدی ۲۲ تکیه قربانعلی ۲۳ تکیه میرکور ۲۴ تکیه حاجی میرزا محمد تاجر ۲۵ تکیه محمد علی عصار
۲۶ تکیه حاجی نورحسین ۲۷ تکیه میرزا عبدالمجید ۲۸ تکیه ملا محمد علی پسر ملا احمد ۲۹ سرآه حاجی رسول ۳۰ تکیه میر محمد علی معروف بتکیه علیقلی مداح
۳۱ تکیه ملا حسن حداد ۳۲ تکیه محمد علی کرک ۳۳ تکیه زرگران ۳۴ تکیه آقا سید حسین مرحوم ۳۵ تکیه آخوند لوله ۳۶ تکیه خوانساریها معری
۳۷ تکیه ملا محمد صادق ۳۸ تکیه صباغان ۳۹ تکیه چرخ تابان ۴۰ تکیه آقا سید مرتضی ۴۱ تکیه شعربافان ۴۲ تکیه آقا زینل
محمد حسن رزاز سه تکیه دیگر هم مقره بود ملکه انگلیس در اینسال فرمانی بامیر عبد الرحمن خان فرستاد که امیر معظم الیه را مخاطب ۴۳ تکیه ملا ابوالقاسم بافنده
بستاره اعظم نموده بود و نشان و شمشیری هم در این رتبه ارسال داشت و ۲۴ عراده توپی که در هنگام ملاقات فرمانفرما مستحفظ تکیه آخوند ملا احمد
هندوستان با میر عبدالرحمن خاکی مدافعه بسنگرهای هرات داده بود اینروزها بهرات آوردند و در سنگرهای بروج و دروازه معروف
گذاشته شد و در اواخر اینسال محمد سرور خان نایب الحکومه هرات معزول و سعدالدین خان نایب الحکومه منصوب گردید ســـر
صاحب منصبان و اجزاء کمسیون انگلیس از افغانستان بهندوستان مراجعت نمودند (ایران) در اواخر فرستادن امیر عبدالرحمن
اینسال میرزا عبدالوهاب خان آصف الدوله بخراسان بواسطه آنکه ابوالقاسم خان پسر مرحوم سردار محمد خان قرائی پنجاه نفر از جزاء محرم خود را
قسمت پارچه املاک متصرفی خود را که واقع است در نواحی البرزکوه باخر بوز نفروخت و بعلیرضا خان نصرة الملک بافغانستان بجهت تحصیل فنون
خراسانی بعنوان اجار بسپرد که توسط اهل طایفه یعقوب خانی آباد نماید آصف الدوله بمشارالیه مدعی شد و بهانه جوئی سواره با تفنگهای
کرد آنهم در آستانه مقدسه متحصن گردید و پاسخ گو را هر کرد ابوالقاسم خان را از بست بیرون کشیدند اهالی شهر مشهد و
رعایا تمام خراسان بملاحظه اعتبار ابوالقاسم خان که از خانواده قدیم خراسان بود دکاکین را بسته بآصف الدوله بشورید
و او را در ارک محاصره کردند توچی و سرباز ساخلو خراسان هم اطاعت او را ننموده جلوگیر از اهالی ننمودند الا تا
در اواخر زمستان و اوّل بهار دولت علیه ایران مشارالیه را عزل و احضار بطهران و فرمانفرما را بحکومت خراسان
منصوب داشتند (جاپان) ظهور اختلاف بین سرحد داران ایندولت و ابناء سلطنت ژاپون (امریقا) هسپانبول
ورود چند نفر کشیش امریکائی بجزیره کوبا (انگلیس) اقدامات ایندولت بکاستن اقتدار بعضی از نوابان هند
که هنوز خود را سلطان مستقله میدانستند حضور صاحب منصبان ایندولت بشانکوت و شروع بساختن استحکامات کوه
کوژک و بنیاد شهر تانی در نوچه من سر حد قندهار مامور داشتن مکنل مکلین را بقمونسولگری خراسان (روس) ساختن
راه آهن بخاک آخال و مرو و ماموریت ژنرال کورو پاتکین در اصلاح امورات آن نواحی (فرانس) اقتدار ایندوله
در بعضی از افریقا و بنیاد اتحاد با روس (عثمانی) شرارت اعراب بدوی در نواحی نجد و عراق عرب
(افغانستان) در اینسال باکمال ایجاد کارخانه چراغ گاز تدخین امیر عبدالرحمن خان در مراجعت از هندوستان چند نفر
استاد کار برای انجام عمل کارخانجات با اسباب لوازم آورد منجمله مستر ضمن صاحب انگلیس بود که بنشو و نمایش بخاک انگلیس شیاه
بود بخدم خود قرار داده بحال احضار نمود و او با جمعی همراهانش آمده بود و تدارک عمده برای ساختن اسلحه و توپ و تفنگ در کابل
دیگر دیده کارخانجات و ماشین خانهای مفصله در باغ عالم گنج بکابل ایجاد و بنیاد کردند چون بعد از جنگ و فتح روس رجال
دولت انگلیس بیشتر در استحکام و تعمیر بروج و بارو شهر هرات ساعی و جابر شدند و سکه نابخارج شهر نهرها ساخته شد منجمله
در نقطه


بر ج ۱۷
نیز سوم
عین الوقایع
صفحه ۲۲۴

در نقطه پل نگیان که واقع است بسمت شمالی شهر هرات سنگرهای عظیمی بنا نهادند و اطراف شهر تا ششصد قدم فاصل از دیوار و خندق
صاف کردند و مسجد و ایوان مصلای معروف هرات را بنز در نقب و باروت و عمله جات زیاد ویران نمودند و آجر‌های آن را
بشهر هرات آورده انبار آذوقه بزرگی برای غله ذخیره سپاه ساخته و سنگری محکم در خارج دروازه عراق کنار خندق تعبیه نمودند
که شش عراده توپ در آن قرار دادند و نیز در پائین آب خندق شهر زیر برج خاکستر سنگری از آجر مصلای مزبور ساخته شده
که یکباطری توپخانه در آن قرار داده اند و بگذادر تمام دروازه ها سنگر ها ساخته شد که چندین عراده توپ بر آنها نهاده اند
این مصلای هرات که بنصویب امناء انگلیس ویران شد اول پایه‌گاه صفیات مشرق زمین بود که زربان فکر و خیال پایه آن متنهی
نمیشد و غرفات مسجد و ایوان مقصوره آن را با کاشی‌های آبی و سبز منقش کرده بودند بطوریکه اکنون هیچ استادی تدبیر فن او را
ندارد و هیچ معماری تصویر نقبش را نمیتواند و اصل بنیاد پنج مصلا بود هر کدام از جهدی بقرار تفصیل مصلای اول را ملکان غوری
که بسلاطین کرنیه مشهورند بنا نهاده اند مصلای دویم را امیر تیمور گورکانی ساخته بوده و مصلای سوم یادگار سلطان حسین میرزای
بایقر است دو مصلای دیگر را شاهرخ و سلاطین از بک بنا نهاده و سلاطین آل صفویه با تمام رسانیده بودند و هر یک از
آن مصلا با صحن و ایوان و گنبدی با دو مناره بسیار مرتفع تعبیه شده بود از ایک مصلاها از امیر تیمور بود ایوان و غرفاتش در
عهد شاه سلطان حسین میرزای صفوی شکست یافته بود که آجر آنرا آورده چهار سوق و حوض معروف هرات را ساخته بودرد
یکمنار آنهم در عهد امپراتور معظم ایران نادر شاه از زلزله خراب شده بود اما باقی بنا و بنیان مصلاها در کمال متانت بود که
در آن تاریخ خراب کردند فعلاً چیزی که باقی مانده نه مناره است که ستد راه آمد و شد آنها را نیز نموده اند
سنه ۱۳۰۴ هجری (مطابق ۱۸۸۷ مسیحی) (افغانستان) سعدالدینخان وکیل الدوله که بحکومت هرات
منصوب شده بود در ۲۱ جمادی الثانیه هرات در دوکر طایفه غلجائی طوخی و ترکی و اندری تحت ریاست ملا عبدالکریم پسر ملا
مشک عالم باطمینان نامه‌تایج محمدخان ژنرال سردار محمد ایوب‌خان که از ایران بدان اواحی فرستاده بود برضد امیر عبدالرحمن
یاغی شدند و عیال و اطفال خود را از اوطانی محل سکنائی که داشتند میان طایفه وزیری و بربیج فرستادند از طرف امیر معظم الیه
دو فوج پیاده نظام و سه فوج رساله و دوازده عراده توپ تحت ریاست غلامحیدرخان ژنرال مامور دفع آنها شد و نیز یکفوج
پیاده نظام تحت ریاست کاینل صوفی با چهار بیرق خاصه دار و متعاقب آنها فوج درته جدید از کابل باشش عراده توپ
بکمک اسکندرخان ساخلو آن نقاط که پدر غلامحیدرخان جنرال مزبور بود رفتند و عیسی‌خان حاکم ماروف نیز که با مداد میرفت در
بین راه دوچار یاغیان شده شکست سختی خورد و شاه خان هوتکی که یکی رئیس گماشته غله یاغیان بود باستعداد کاملی بجمع آذر
در ماه رجب با اسکندرخان مصاف داد فتح قسمت یاغیان شد و نیز در همانروزها بجنرال غلامحیدرخان هم قشون امدادی
زیاد از کابل رسید از سمت شمال بیاغیان حمله آورد و اینقدر کاری کرد که خود را بپدرش رسانید و او را از مهلکه نجات داد
وقتی دو لشکر امارت بهم متفق شدند بهلول‌خان ترکی نیز با جمعی رعایا با آنها همدست شده در چند نقطه بطرف مجادله و محاربه پایان
شدند و تعداد یاغیان بچهارده هزار رسیده بود هم در اینروزها فوج نهراری ساخلو هرات که ششصد نفر آنها از طایفه
ترکی و اندری بودند و از طرف سردار محمد ایوب‌خان توسط محمد عثمان نام بآنها کاغذی رسیده بود که بزودی از ایران
خواهم آمد د آنها مبنای بلوا و منقار در و سردار معظم الیه بودند در اوایل ماه مبارک رمضان وقایع جنگها و رویداد وقوعا

سبقوتشر نهزار نهر
در اواخر رو به ممالک
متفرقه رآ میجوم
بچهار باغ فیروز آباد
و دو قریه شهروانع بود
که شست خان بالی نشین
نمودند در اول مهر
شه تخت مخارج آنها را
بدهند تا پست بزهره
و امسال غله را بهره
خلاف مرو در واگذارند
در شمال هیکس
برنج بزرگی دیگر که
سمت جنوب غربی
هرات واقع است
و اهالی برج خاکستر
مینامند و موافق
قاورو عمله و نقبه
نمی دهم که حضرت امام
حسن علیه‌السلام بهرات
تشریف آورده بودند
این منبع را در مقام
محتاج شهر خاک بر
و سرم فرموده و بیان
بسم علم است


سراج الوقایع
لیجی سوم
صفحه ۲۳۷

هم نشنیدند بر قره خیالات واهی آنها افزود شد عهد و پیمان بلوا و شورش در هرات برضد امیر عبدالرحمن خان بستند
در صورتیکه دو فوج دیگر هم از افواج کابلی ساخلو هرات با آنها هم قسم بودند و انتظار خبر ثانوی سردار محمد ایوب خانرا
داشتند اما بمجرد از بیانات آنها کوشمزد سپه سالار هرات شد و نیز خود سپاهیان مزبور بر آرتن بکمک اهالی وطن خود
عجله بشورش نمودند بعد از دریافت مواجب دو ماهه رجبیّه شعبان یوم جمعه سیزدهم ماه رمضان که فوج دویم هراتی
برای دریافت مواجب بارگ احضار شده بودند فوج مذکور بدون حکم احضار ارگ سرباز خانه برج خاکستر مقیم شهر هرات
باشاره تیمور شاه خان نایب سالار متفقاً بطور بکش نظامی متوجه ارگ شدند سپهسالار بطلب آنها را دانسته فوراً طلب دسته اد
از فوج خانر پسره نمود سپاهیان فوج مذکور بلا تمل از تختہ پل ارگ عبور نموده بمحافظت سپه سالار در اطراف بروج ارک
سدّ راه فوج باغی شدند شورشیان که اینطور اقدامی از هراتیها دیدند با میله تفنگ دق صف کشیده بنای بدحرفی را بسپاهیان
گذاشتند و بچه خانه و انبار ذخیره قشونی محله بودند سایر کابلیها هم بآنها ملحق شدند و صندوقهای تفنگ ته پر را که از کابل
آورده بودند مع کارتوس زیاد بتاراج بردند و غارت سختی شد حتی فوج قند هاری مقیم هرات متوجه انبار آزد قه سپاهیان
شده معادل ده خروار روغن یغما بردند (محاربه نهم) در اینفرست سپاهیان فوج مزاری بطرف همراه آن ها
که در سر برجهای ارگ مستعد دفاع بودند شلیک کرد چند نفر بمقتل رسید منجمله جوان سیدی از اهالی کرمان ایران که
بهمراهی میرزا بینا نام جاسوس افغان بهرات رفته بود یکجا مقتول شد کلنل نظام الدین خان و ژنرال الله داد خان
که بالتما راضی با یمحرکت و طغیان بنودند سایر افواج کابلی را نیز در نصایح از همراهی و شرکت در شورش بازداشتند و
خود را بسپهسالار رسانیدند تیمورشاه خان نایب سالار که در بدو قیل و قال میخواست داخل ارک شود و سپهسالار صدباب
مشارالیه را راه ندادند و او مخوف برشته ریاست یاغیان را نیز واگذاشته در از دروازه خوش خود را بچار باغ چرسانید
و اسبهای مهیائی که در آنجا داشت سوار و با سه نفر همراهان خود بطرف مشهد روانہ شد فوج باغی که از همراهی سایر افواج
مایوس شدند با اسباب و اسلحه که تاراج کرده بودند رو بسربازخانه خود آمدند درین راه چهار صد نفر آنها که از طایفه بشیریاں
نبودند متفرق گشته و ششصد نفر دیگر بسربازخانه رسیدند و بتدارک حرکت از هرات نان سفر پختند لیکن فرامرز خان
سپهسالار مردانه دار تدبیر بکار برده با تفوج هراتی نان وقنده سپاه دیگر در ان روز بفتوای قاضی حوزانید و فشنگ زیاد
بآنها داد و دو فوج دیگر هم از افواج کابلی وغیره بکش عرّاده توپ باتفاق آنها فرستاد که حمله در سر باز خانه فوج باغی میشوند
سه ساعت بخروب بانده افواج مذکور بچگ دُوه گری متوجه سربازخانه یاغیان شدند در وازنده قندهار هرات
سرت شده محله ممند با توپها را بسربازخانه چهره کردند و فوج ہراتے با یکفوج کابلی از تونجا نہ حلو افتاده بسربازخانه رسیدند
شورشیان که آوا زشیپور جنگ را شیندند بدفاع پرداختند و چند شلیک پیا پی نمودند و از عقب سرهم تو پچیهای کابلی که معناً
از فوج هراتی در انجصوص رنجیده و با یاغیان رایگان بودند شلیک توپها را بجانب فوج مذکور نموده در ان بین بیست شش نفر
از فوج هراتی مقتول و چهارده نفر مجروح شدند فوراً مطلب دانسته شیپور کردند توپخانه که بجز دفع دشمن خود مان کفایتیم لایم
بآتش فشانی توپخانه نیست خلاصه از سپاه کابلی نظام الدین محمد خان کپیتان گلوله از یاغیان بهر دو قلم پایشر خورد که از هراسی
چند یوم بعد مرد امّا از یاغیان چهار نفر بداخل سربازخانه مقتول شد و سایرین از دروازه کوچکی که انگلیسها سال قبل آن
در ناحیه


نسخه سوم سراج الوقایع صفحه ۲۲۸

صور بلوای فوج هراتی اندری کاور هرات که سپهسالار را در ارگ محاصره و قورخانه را تاراج نمودند

و فوج دویم هراتی که برای سواری گرفتن حاضر بودند بحمایت سپهسالار در شیر حاضر ارک و سرتیز پل سد راه شریران گشته باینچ شقا با هراتی ممرز جنگ [ILL]

ورود سردار والابار محمد ایوبخان است بقرای مقدره [ILL] در تعاقب میرود [ILL]