نسخه سیوم
عین الوقایع
صفحه ۱۶۸
بقتل رسانیدند و افیمز را بته رسید (المان) دول جنوبی خصوص سلاطین باویر و ساکس و ورتینبرک مایل بر این شدند که
عساکر خود را بقانون عساکر پروس در آورند و اظهار اتحاد با پادشاه پروس نمایند و به تبجیت ملاقات کردند افتتاح مجلس
پارلمنت کنفدراسیون شمالی توسط پادشاه پروس که قرنها در المان بر آن هیچیک از سلاطین قدرت و عظمت اینطور میسر نشد که
تمام وزراء و سلاطین و شاهزاده گان مملکت المان را بیک مجلس حاضر نماید و بآراء خود متفق دارد تعداد نفوس دول
شمالی که خود را ضمیمه سلطنت پروس نمودند در اینسال شصت کرور بود و در آن مجلس قرار دادند که هر وقت باید آن شصت کرور
نفوس سیصد هزار سپاه منظم جمعیت پروس حاضر داشته باشند و نیز از خوف اینحز فرانسہ ایالت لوکسانپورک را متصرف نشود
بتدارک جنگ تصدیق دادند و ایجاد اسلحه جدید نمودند (انكليس) بروز قحط در انگلستان و اضطراب اہالی لدن در اینیا
تدارک جنگ دیدن انگلیس بر ضد پادشاه حبشه ملک قاد روس که با وجود شورش د مجلوستم سفارتو با انگلیس بود در تحت و فشار
انگلیس در اینسال انقید مسافت ورود سلطان عبد العزیز خان با ولی عهد در لندن بتابستانی (روس) استعفا
پرنس دادیان از ولیعهدی ایالت منگرلی و حقوق خود را با ایمپراطور روس واگذار نمودن اقتدار روس در بخارا
(عثمانی) مدت مسافرت اعلیحضرت سلطان چهل روز بود شورش اهالی قندی و حمایت آشکارای یونان و ماموریت
عمر پاشا بتادیب آنها و سفر عالی پاشای صدراعظم باستالت و محل باغیان تفویض لقب خدیوی از سلطان عثمانی بولی
مصر تحلیه قشون عثمانی قلعه بلگراد صربستان را (فرانسه) آزادی روزنامجات در این مملکت
افتتاح مجلس پارلمنت که ناپلیون در خطبه خود استعداد قشونی از وکلاء ملت طلبید با حتیاط اینکه شاید جنگی با پروس در
هفتاد هزار قشون علاوه بر معمول تصویب دارند نقار و ضدیت رعیت و وکلاء ملت با دولت فرانسه بواسطه دخالت
در امور مکزیک که شش سال جنگ و ماموریت سپاه فرانسه بیکزیک معادل هفتاد و دو کر ورتومان پول ایران خسارت دولت شد
بدون فایده و حاصلی افتتاح اکسپوزیسیون در پاریس ورود اغلب سلاطین حتی سلطان عثمانی و ایمپراطور روس
پادشاه پروس بپاریس جهت تماشای اکسپوزیسیون روز ورود این سلاطین ہنگامی که ناپلیون با سپاه خود بپذیرائی
آمده بود شخص لهستانی تفنگی بطرف ایمپراطور روس خالی کرد اما کلوله خطا شد و مراجعت سلاطین پس از چند روز رفتن
ناپلیون بتعزیت ماکسی میلین برادر ایمپراطور اطریش بوینه شهرت اتحاد ایطالیا با پروس غلا و تسعیر نان در پاریس
که باعث شکایت انها شد دولت فرانسه را عظمت پروس مخیر ساخت بطوری که فوراً در خیال تصرف ایالت لو کسانپورک
افتاد چون آن ایالت تحت سلطنت هلند بود دوستانه از پادشاه هلند درخواست کرد آنهم بحسب ظاهر ممکن نمود اما در باطن
پادشاه پروس را از ماجرا مسبوق ساخت پادشاه پروس متغیرانه بر ضد فرانسه بتمام دول المان اعلان بتدارک جنگ داد
دولت فرانسه نیز تهیه کار محار به پرداخت (هلاند) بروز و با در اغلب بلاد (امریکا) دولت انا تو
ابتیاع بعضی اراضی اطراف این مملکت را از روس و کسر قشون بری و بحری بملاحظه تخفیف مخارج و نقار باطنی و
ظاہری با دولت انگلیس که چرا محرک ایالات جنوبی شده بوده امتداد سیم تلگراف بحری از فلورید بجزیره کوبا
(افغانستان) امیر شیر علیخان که قلعه کلات غلزائی را مستحکم نمود سردار عبد الرحمن خان از راه
خاک طایفه ہوتکی و ناحیه ارغستان بالشگریان خود متوجه قندهار شد امیر شیر علیخان خبر یافته باینه سپاه خود متوجہ


نسبه ششم جلالت مآب الوقایع صفحه ۱۶۱
در تعاقب آنها پیاپی شتافت و در نزدیکی نقطه موسوم به وازک بهمرسیدند و متحد جنگ و تلاقی شدند سخت جولان بهراتی
دو عراده توپ را از سردار عبدالرحمن خان بضرب شمشیر گرفته اما اندک سپاه پیاده و تو پخانه با سردار محمد اعظم خان رسیده
از سواران امیر شیرعلیخان خیلی بقتل رسید و عقب نشسته و در قلعه موسوم بته بالای کرطین سرجای گرفتند سردار عبدالرحمن خان
نیز با اردوی خود رسیده مقابل آنها فرود آمد بعد از دو روز توقف که بواسطه باران جنگ نشد اردوی سردار محمد اعظم خان
و سردار عبدالرحمن خان بجد و اثر وانه قندهار شدند امیر شیرعلیخان هم از راه شملک مطابق آنها متوجه قندهار شد اما در میان
کوهی حایل بود که بفاصله شش هزار متر سپاه طرفین بیکدیگر را میدیدند در فضا الیه انکوه که بمسافت چهار روز راه از دو بود و از برای
جنگ تناسب داشت امیر شیر علیخان رسید و توقف بزم جنگ نمود سردار عبد الرحمن خان که از راه غیر معمول میرفت
بعضی لشکریان خود را فرستاد که از هر طرف اردوی امیر شیر علیخان مسافت طول پیم راه با یکنگاه قرار دهند و خودش را
با مختصر سپاهی در بالای کوه از دور سپاه امیر شیر علیخان نمودار کرد سواران امیر شیرعلیخان جلوریز یورش بست آنکوه برفتند
ناگهان از پشت سر و پیش رو و یمین و یسار شلک توپ و تفنگ در کار شد پس از مقاومت بسیار و تلف شدن انبوهی از
سواران امیر شیر علیخان از شجاعت سردار محمد عزیز خان مجبور بشکست شدند بعضی متفرق و بعضی مستقیماً با خود امیر شیرعلیخان
بظاهر قندهار آمده بسمت هرات رفته بنه و توپهای آنها بتصرف اهالی اردوی سردار محمد اعظم خان و سردار عبدالرحمن خان
درآمد و کامیاب بعد از بخروز بقندهار ورود کردند هم در اینروزها سردار فیض محمد خان در ترکستان از بکبک قتداغن
وجه خشان را از میر جهاندارخان بتغلب گرفت و میر جهاندارخان بکابل نزد امیر محمد افضل خان آمد متعاقب آن سردار فیض محمد خان
عازم کابل گردید امیر محمد افضل خان مخوف شده سردار عبدالرحمن خان را از قندهار احضار نمود معظم الیه با حالت نقاهتی
که داشت دو منزل را یکی قرار داده با شش هزار سپاه جرار روانه کابل شد و سردار محمد اعظم خان بقندهار ماند در غزنین
نامه امیر محمد افضل خان بسردار عبدالرحمن خان رسید که فیض محمد خان بطرف بلخ مراجعت کرده لازم بآمدن شما نیست اما سردار معظم
بعد از پنجروز توقف بغزنین عازم کابل شد و در خارج شهر کابل اردو زد هم در اینروزها مرض و با در کابل برخه کرد و نیز خبر رسید که
امیر شیر علیخان از راه میمنه بترکستان از بک آمده بسردار فیض محمد خان پیوسته و متفقاً قصد بکابل می آورند سردار عبدالرحمن خان
بهموشیر سردار محمد اعظم خان نوشت و آمد مختصر بریقندهار فرستاد که پدرم را نقاهتی عارض است و دشمن فرصت طلب در مقابل
زود خود را بکابل برسانید که ندامت نکشید سردار محمد اعظم خان پسر خود سردار محمد عزیز خان را که از شجاعت ملقب بهادر شده بود
در قندهار بحکومت گذاشت و خود متوجه کابل شد و بغزنین درود کرد در اینوقت سردار فیض محمد خان از ترکستان ازبک وارد
بامیان شد و بکوهستان و جانب پنج شیر متوجه گردید امیر شیرعلیخان هم متعاقب و میرفت هم در اینروزها بهرات خبر رسید
که موکب اعلیحضرت ناصر الدینشاه از طهران در یوم ها دی حجه یعزم مقبره سمی حضرت ثامن الائمه علیه السلام به وشان تپه نقل
مکان میفرماید و روز ۲۳ روانه مقصد میشوند سردار محمد یعقوب خان با میر شیر علیخان اطلاع داد و اجازه خواست که
باستقبال برود امیر شیر علیخان برای داده و چند توپ آغاری با اشیاء دیگر فرستاد که سردار محمد یعقوب خان بمبر گشته
حضور پادشاه ایران برود دقول همراهی وطرفداری از شیر دار غازی بگیرد سردار محمد یعقوب خان سپهسالار فرامرز خان
را بحکومت هرات گذاشته خود با جمعی خواص و شصت نفر از دل مخصوص عازم استقبال حیا شد


عین الوقایع صفحہ ۲۶۱
(۱۲۸۴ هجری) (مطابق ۱۸۶۷ مسیحی) یوم چهاردهم صفر موکب پادشاہ ایران بارض اقدس مشرف شد
سردار شاہرنواز خان و پسر دار سکندر خان پسران سردار سلطان احمد خان که از کابل در تبرستان ورود کردہ و توسط مظفر الدولہ
بین راہ طهران برکاب همایونی پیوستہ بودند با موکب ہمایون مشهد آمدند سردار محمد یعقوب خان هم شرفیابی حاصل نمود و اورا در
باغ دارالتولیه وسط شهر منزل دادند و اعلیحضرت شهریار ایران نهایت مرحمت و مہربانی را درباره احاد و افراد سرداران و
بزرگان افاغنه مبذول داشت و اسب کہری از کنده خاصه بسردار محمد یعقوب خان بذل فرمود و در این روز نافح آمدہ پیک
فیروز کوهی که از سیم احسان اسم سردار محمد مقیم سبحان بود ضمنا بسردار شاهنواز خان قول همراهی در تسخیر ہرات داد و او را مطمئن و
تشویق در حرکت ارشد و عزیمت سمت ہرات نمود آنهم شبانه از راہ تربت حیدریه متوجہ ہرات شد سردار محمد یعقوب خان
خبر یافتہ متعجلاً بدون اینکه اجازه حاصل نمودہ باشد از راہ کشک بسمت بطرف ہرات عازم شد و از بین راہ عریضه بحضور
شہریار ایران فرستاد که حرکت بی اجازه من بجهت این کر دار سردار شاہنواز خان بود و اکنون فدائی خطی از حضور مبارک
پیغام بہر سردار شاه
حسن لاوه بیکر نوشته
سردار کشف و غیر معلوم
خبر سر خوشی میرود توان آقا
شما را امداد بقتل پا بید دام
قتل که در ان فرصت متوجه
فرار بودہ حکم میداند که
شود او را با اسرای دیگر
سید هاشم مینا بحضور
ہمایونی میفرستد فرمان
مشتمل بر این بیابات بنام
علیرضا تو از سردار شاه
شد و عذار او را
در رفتن پذیرفت
میخواهم اعلیحضرت ناصر الدین شاہ از خیالات بیہودہ آن ہر دو سردار ہراتی سخت متعجب شد و امیر بحر فتاوی سردار
شاہرنواز خان فرمود سه یوم ناصر او را بتربت حیدریه دستگیر نمودہ تخت الحفظ بمشہد فرستادند و سردار محمد یعقوب خان
با عجله تمام از راہ جام د باخرز و بیایان رباط سنگی خوانیراً د خود را بہرات رسانید امیر محمد افضل خان که در کابل نقاہتی
داشت مرض و با نیز با دچارش شد اما سردار عبدالرحمن خان که شنید سردار فیض محمد خان درہ پنج شیر را متصرف شد
و عنقریب باستقلال امیر شیر علیخان زیاد میشود مستعجلا با ہشت ہزار سپاہ کاری و دوازده عرادہ توپ بقطعه گل بہار و قلعه
الله ا د آمد و با سر دار فیض محمد خان مضا داد در اینجنگ گلویہ که از بارنجک تعبیه شدہ بود بشکم سردار فیض محمد خان خورد
و مقتول گردید سپاہ او نیز باطاعت سردار عبدالرحمن خان راضی شدند و نعش او را بکابل نزد سردار د لیمر خان برادرش
فرستادند امیر شیر علیخان بلفِ عنان بجانب بلخ نمود و سردار عبدالرحمن خان بکابل مراجعت کرد وقتی رسید که امیر محمد فضل خان
بحالت سکرات و مشرف بموت بود روز جمعہ سیوم درود او امیر ستم بدرود زندگانی گفت و جان بجان آفرین تسلیم کرد
جنازه او را بحسب وصیتش بقلعه حشت خان دفن نمودند و خیرات و مبرات زیاد در این واقعہ بفقراء رسید بعد از سہ روز
سردار محمد اعظم خان بکابل ورود کرد و تعزیه از نوگرفتند آنگاه بتصویب بصلاح عموم اعیان کابل و رضایت سردار عبدالرحمن خان
خطبہ امارت را بنام امیر محمد عظم خان خواندند د سکه نیز باسم او زدند پس از چندی اثناء امیر محمد اعظم خان در خیال تقسیم امور
و نظم ولایات افتادند و مصلحت براین دیدند که سردار عبدالرحمن خان باستعداد قابلی بترکستان از بک و ضبط بلخ برود و سردار
محمد اسمعیل خان پسر مرحوم سردار محمد امین خان را با یک باطری توپخانہ و پنج فوج رساله و یکفوج پیادہ بنظام حکومت ہزارہ جات
فرستادند ملخ شہراست با یک فوج رساله و چهار عرادہ توپ با مور اقامت در ته باجگاہ نمودند سردار عبدالرحمن خان
کہ عازم ترکستان و وارد ہیک شد امیر شیر علیخان بعضی نقاط را بمیرهای قرغن و بلخ کہ چندی بخارجہ فرار بودند و آنها را در این
ایام احضار کردہ بود واگذار نموده خودش بطرف ہرات رفت تدارک استعدادی دید و سردار محمد یعقوب خان را اجازه حرکت
بتسخیر قندہار داد و خود بہرات نشست سردار محمد یعقوب خان با سه ہزار سوار ہراتی و دو ہزار سوار کابلی و سه فوج پیاده ہرات
و دو فوج پیاده کابلی و دوازده عراده توپ از ہرات عزم تسخیر قندہار نمود اول فراه را متصرف شد دو ماہ بعد بفتح گرشک
و اشیر


نسخهٔ ششم عین‌الوقایع صفحهٔ ۱۶۳

دانسته کامیاب گردید و چندی نگذشت قندهار را محاصره نمود و تصرف کرده محمد عزیز خان را در حصار اسیر نموده بهرات
فرستاد و امیر شیر علیخان با یالت قندهار شتافت و سردار محمد یعقوب خان اردوے منظمی ترتیب داده با تفاق پدر روانه
کابل شود چون دوازده عراده توپ هم در جنگ محمد عزیز خان و فتح قندهار باستعداد قشونی فوق‌العاده عایدشان شده
و در اینوقت که عازم کابل بودند محال پشت رود را هم مسخر کردند و سه هزار سواره از آن مردم بکمک لشکریان امیر شیر علیخان
شدند و هزار سوار هم از اطراف و نواحی که تحت اسلحه امیر محمد اعظم خان و کابلی بودند بسوم امیر شیر علیخان آمدند
سردار عبدالرحمن خان که در ترکستان بترکستان از یکت آمده بودند باشترقان رفته تادیب میرہای بلخ که با سلاحکویان
امارت افغانستان جنگ و جدال داشته بهرات و آنها بطرف اندخوی و شبرغان رفته بودند همراهانان خود را مامور
اقامت به قلعه نملک نمودند که آن قلعه مستحکم را محکم قرار دهند و با سردار عبدالرحمن خان بجنگند سردار مشارالیه تهیه جنگ را دیده
و استعداد خود را کامل نموده باده هزار سپاه زبده و دوازده عراده توپ وارد نملک شد و بمحض ورود حکم یورش داد
دو هزار و پانصد نفر جنگی که در قلعه بودند حیله بمدافع سعی کردند و منتصب فرار از سپاهیان سردار عبدالرحمن خان را مقتول و مجروح
ساختند اما با کمال رشادت قلعه را احاطه گرفتند و تمام آن مردان داخل قلعه را طعمه گلوله و شمشیر قرار داده در اینهنگام سردار محمد اسمعیل خان
پسر سردار محمد امین خان هم با چهار هزار سپاه ابواب جمعی خود حضور داشت که بامداد سردار عبدالرحمن خان آمده بود جبرابفتح که بکابل
رسید امیر محمد اعظم خان امرا بپدر سردار عبدالرحمن خان نزد که عجلتاً عزم تسخیر نیز نماید اگر چه سردار مذکور موقع را مساعد نمیدید
اما لا علاج روانه میمنه شد در یکنزل میمنه هنگام ورود کاغذه امیر محمد اعظم خان باور رسید که سردار محمد یعقوب خان فراه را تصرف کرده
و عزم تسخیر قندهار دارد بزودی هر چه تمامتر نیز لشکریان خود را بجای مهمتر برگز داشته باش و غیره دیگر را تحت ریاست سردار
محمد اسمعیل خان نزد من بفرست سردار عبدالرحمن خان که شکر زیاد لازم داشت اعتنائی نکرد و بشتاب بظاهر میمنه در و د نمود
و تل عاشقان را سنگر قرار داد و مهیای یورش بود که نامه دیگری از امیر محمد اعظم خان رسید محتوش اینکه سردار محمد عزیز خان در
قندهار شکست خورده و اسیر دست سردار محمد یعقوب خان شد و قندهار نیز بتصرف سپاه امیر شیر علیخان در آمد خیال حرکت بسمت
کابل دارند سردار عبدالرحمن خان بآشفتگی تمام حکم یورش داد و بسیاری از سردامیر در حلقه ازند و فتح قلعه نیز شد
اما رشادتی بخرج دشمن داد که اگر امتدادی بالای یورش باشد کاری صورت میدهد لہذا امیر حسین حاکم میمنه از در دوستی در آمد
و ترک جنگ و جدال کرد و با جمعی با رز و سردار عبدالرحمن خان آمد و توسط از سایر میرهای ترکستان هم نمود سردار باقتضای
وقت آنها را عفو و پذیرائی نمود شش عراده توپی که در میمنه بود از میر حسین تمنا کرده با آنچه آذوقه و لوازمی که خواست دادند
سردار عبدالرحمن خان و سردار محمد اسمعیل خان عساکر خود را از هم جدا نموده بموجب احضار امیر محمد اعظم خان روانه بجانب کابل شدند
وجه جدائی سردار محمد اسمعیل خان از سردار عبدالرحمن خان این بود که امیر محمد اعظم خان از واهمه همدست شدن با سردار محمد یعقوب خان
سردار محمد شریف خان را تحت الحفظ ببلخ فرستاده بود امیر بقصد استخلاص او رو ببلخ دو منزل یکی میرفت اما سردار عبدالرحمن خان
که مقصود او را دانسته بود هم خودش بر اثر محمد اسمعیل خان طی مسافت میکرد و هم جمعی از خود باستعدادی بمحافظت بلخ فرستاد که تمام
زحمات محمد اسمعیل خان پس از در ود ببلخ بیفایده بود و از آنجا بشهر مزار رفت مبلغی پول نقد از حکومت بعنف گرفت و عازم تاشقرقان
شد که هرچه در صندوق خانه آنجا باشد تا راج نماید سپاه و اهالی آنجا قصدا و را فهمیده بمدافعه برخاستند و او یکر با میانش و
در آنجا


شماره سراج الوقایع صفحه ۱۶۳
در آنجا به خط امیر محمد اعظم خان باو رسید که خود را بکابل برسان و نگهدار ی کن که من عازم غزنین بخوبه جنگ با امیر شیر علیخان میروم
و اینوقتی بود که سردار محمد یعقوب خان و امیر شیر علیخان فاتحانه از کلات بیقیا غزنین آمده بودند و استعداد شان زیاده بر شانزده
هزار نفر سپاه پیاده و بیست و پنج عراده توپ بود و خدا نظر خان وردک هم با عموم طایفه خود بجان نثاری و خدمتگذاری عقید و
جهد داشت سردار محمد اسمعیل خان موقع را مساعد دید اینقدر صبر کرد که امیر محمد اعظم خان از کابل روانه سمت غزنین شود
خود را بکوهستان رسانید و اهالی آنجا را نیز با خود متفق ساخته محاصره کابل پرداخت و بعد از شش روز کابل را متصرف شد
و اعلان با مارت امیر شیر علیخان داد و هم در اینروز ها بین امیر محمد اعظم خان و پسرش محمد سرور خان با امیر شیر علیخان
و سردار محمد یعقوب خان بغزنین جنگ سخت در گرفت و شکست فاحشی خوردند و بسیار استعداد و تمام توپخانه آنها بتصرف
امیر شیر علیخان درآمد و فاتحانه بکابل آمدند اما بطوری پریشانی بلشکریان امیر محمد اعظم خان رویداد که سردار محمد سرور خان از پدرش
اطلاع نداشت و پدرکش نمیدانست محمد سرور خان بکجارفتہ بعد از چند روز امیر محمد اعظم خان را که بطرف هزارجات گریخته بود و بخار
ترکستان میرفت در بلخ آب دیدند و باز در سردار عبد الرحمن خان آوردند سردار محمد سرور خان نیز با تفاقی سید متفقا
از راه بدقاق و شلو قتو عازم بامیان شدند و بگردن دیو در آمدند و از راه نور دوره سوخته عازم غزنین شدند در اینجا هزار سوار
از سپاه پرکه پیش قراول امیر شیر علیخان بودند و رو د امیر محمد اعظم خان را با استعداد یکه داشتند دیده خبر با امیر شیر علیخان و سار
محمد یعقوب خان بردند اردو امیر محمد اعظم خان که متجاوز از ده هزار سپاه نظام و چهار هزار سوار و دارابیست پنج عراده
توپ بودند بمحاصره غزنین مصمم شدند اما از دفاع خدا نظر خان وردک کاری از پیش نبردند و در نقطه روضه اردو زدند امیر
شیر علیخان خبر ورود اینها را بغزنین شیند با پسرش سردار محمد یعقوب خان ده هز ار لشکر جرار خود را برداشته بجنگ امیر محمد اعظم خان
آمد در نقطه لور آب شش کاو چنگے کردند اول تخته فتحی بسپاه امیر محمد اعظم خان رویداد اما در جنگ ثانوی که نیاخوان
محله بودند با سردی هوا و برف زیاد سپاه امیر شیر علیخان که مقیم آن نقطه بودند داد مردانگی داده شب را نخوابیدند وسطے
مسافت باستقبال دشمن نمودند خصوص خود سردار محمد یعقوب خان که زحمت نامتحمل شده اما سپاه امیر محمد اعظم خان بسیار و هوا
که بقصد و کشته دره با دکوه های مرتفع بین راه بگیرند پریشان شده هر کدام بحال خود گرفتار گردیدند مجاہدہ سردار عبد الرحمن خان
ہم بکاره نرسید صبح اول آفتاب سپاه پر ہنے و قدماری و کابلی که هوا خواه امیر شیر علیخان بودند سیلاب دار حمله آوردند و قولهای
دشمن را تصرف کردند و سپاه پیش جنگ که با سردار عبد الرحمن خان بودند همه متفرق شدند امیر محمد اعظم خان که از اردو د خوار
حرکت نماید و خود را بمیدان برساند پیشخدمت خاص او از عقب سر او را گرفت و گفت کجار میرود خدا با امیر شیر علیخان داد
بیش از این مفسده مکن امیر مظلوم از خوف اینکه او را دست بسته بسردار محمد یعقوب خان ندهند جواهرو اسباب که همراه داشت
بان پیشخدمت بخشید و قول داد که غیر از ترکیتن بکاری اقدام ننماید بدین وسیله نجات یافته باسپ خود سوار شد با صد دوش نفر میر انا
متفرقی که داشت بصحرا اسب تاخت و سردار محمد سرور خان نیز با و رسید و هم سردار عبد الرحمن خان با همرا ہانش که همه هیست پیچ سوار
با او بجا مانده بودند و فرار میکردند با میر ملحق شدند متفقا بطرف کوهستان وزیری رو نهادند و بزحمت مشقت های زیاد برانجا
امیر محمد نام خروتی ساکن سر روضه پیر بال آمدند اهالی آنجا قصد تا راج اینها را داشتند لهذا پریشانحال بامداد خدا و خوراکی که مخودتان
کار ساز نمودند و راه بجد یکی از نوکرهای قدیمی امیر دوست محمد خان بعد از مخاطرات زیاد وارد و زیری شدند و از انجا
بقید


نسخہ سوم
عین الوقایع
صفحه ۵۶۱
جلد داده فرستند چهل پنجاه نفر دیگر هم از صاحب منصبان شکست خورده متدرجا باینجا ملحق شده بودند و خرچی نداشتند
از قضا نوکر عبدالرحیم خان از کابل متعاقب رسیده دو هزار طلا سکون آورد و با همان طلا باعث رفاه حال انها شد
در اینوقت نامہ از صاحب منصبان سرحد دار انگلیس بامیر محمد اعظم خان رسید که در داده حامل توقف چیست بخاک انگلیس وارد
شوید چون امیر مذکور نهایت بدسلوکی و بیحقوقی را از انگلیس ها دیده بود جواب صحیحی نداد و بقاصد گفت جواب کاغذ اول
برسیت اما من سر و کاری بدولت انگلیس ندارم زیرا که قول و فعل شان اعتبار ندارد و خلاصه بعد از هشت روز توقف
بداده ماندم کانی کور میشدند و در انجا چند روز اطراق کرد و اسبها را بهال آوردند بعد از خاک طایفہ شیزانی بممالکت
کاکری محال ژوب عبور نموده بمشقت های زیاد بعد از چند روز پیشنگ ورود کردند و از انجا براه نوشکی متوجہ سیستان شدند
در تمام افغانستان چراغان مفصل نمودند بجهت فتح (ایران) اعلحضرت ناصر الدین شاه جمیعہ پادشاهی خود را
پیشکش استان فیض اثار رضوی نمود که تاج سلطنت بیجا نداده او تا بماند میرزا محمد خان سپهسالار در هفدهم صفر در
مشهد وفات یافت و نواب جلال الدوله والدش بجای محمد باقر خان پیش لقب وکیل الملکی و میرزا محمدرضا مستوفی خراسان
لقب مستشار الملکی مرحمت شد در روز چهارم ربیع الثانی موکب همایون از مشهد بجانب چشمه گیلاس و رادکان حرکت نموده از راه قوچان
ببجنورد متوجہ گردید و در آنجا عساکر رکاب را با جعفر قلیخان شاد لو مامور تنبیه تراکمه فرمودند جمیع آشو فان رفته بسیار کا
محتویات تراکمه را تاراج نمودند سر و اسیر زیاد بمحضر همایونی اوردند بعد موکب پادشاهی رهانہ بسطام شده در روز پانزدهم
جمادی الثانیه وارد دار الخلافہ طهران شدند در ماه جمادی الاخره تبریز هفت شبانه روز جشن عروسی شاہزادہ
اعظم ولیعہد دولت جاوید مدت بر پا بود که ام الخاقان صبیہ مرحوم میرزا تقیخان امیر کبیر را بازدواج در اوردند
روز پانزدهم شعبان بوسعت شهر طهران از طرف دروازه شمیران هزار و هشتصد زرع و از جوانب دیگر طرفی هزار زرع فرمودند
و بنا شد محضر تعیین حد و رخند ق حفر نمایند از برای یمن خود اعلحضرت همایون شخصا با حضرت والا نایب السلطنہ اول با
کلنگ نقره قدری از زمین را خراشیدند انوقت حکم بما مورین حفر خندق دادند آقاخان محلاتی از هندوستان سر
زنجیر فیل و یک کرگدن بدر بار معدلتمدار فرستاد بنای عمارتی موسوم بشمس العماره در طهران (چین) فرستادن
یکدستہ رجال دولت خود بجهت سفارت بیلا وعظم فرنگست و موکل کشتن شخص ینگی دنیائے را بجرایم و تعلیم امور انها
(ژاپون) شورش و جنگ زیاد در داخله که بعضی هواخواه میکا دو و بعضی هم عند الطیقونند در ای عامه بر این شد طیقون
که میکا دو سلطان مقتدر ازای بملت ژاپون باشد بدون مداخله طیقون ولیوساکه دو دستہ شدند هواخواهان میکادو پادشاه بنهانی ملت
همراهان طیقون غلبه کردند و میکا دو در خیال تحقیق اوضاع امورسایر دول متحابہ شد (اروپا) اسپانیول شورش ژاپون و امور صوص
ایالت گرنا د و نارضائی مردم از دولت ضدیت سردارهای قشون بانکه در خیال لغت بدولت جمهوری و تشکیل دولت عظیم میکا دو بوده
موقتی ریاست سرانه و شناختن دول اروپا وینگی دنیا دولت اسپانیا را بجمهوری قرار ایزابل ملکه اسپانیول بمملکت فرانز نوشته اند که در حقیقت
چون طیقون اهل و دخا
بروز شورش در جزیره کوبا (اطریش) عدد قشون این دولت در حال صلح ششصد هزار مقرر شد
یافت جانشین او ابام
طیقون نامیده ام
(المان) تدبیر و مجاهده امپراطور پروسی و سینیٹرمارک در اتحاد عموم تحت المان حاضر آوردن استعداد
جنگی در فرانسه و پروس و وساطت بیفایده انگلیس که نتوانست میانجی شود (انگلیس) شورش در ایرلند
فتوحات


نسخۀ سوم
عین الوقایع
صفحۀ ۱۶
فتوحات عساکر انگلیس بمبئی که در اواسط حمل پای تخت سلاطین حبش بتصرف سپاه انگلیس آمد و تا درس پادشاه حبش
بهنگام جنگ خود را کشت اختراع تفنگ مارپيچی و توپ ماثری و تقسیم آنرا بقشون طغیان کوه آتشفشان بملکت ایطالیا
(پرتوقای) ضدیت مردم با یکدیگر در باب اتحاد هاسپانیا و پرتوغال و تفویض سلطنت اسپانیا بپادشاه پرتوغال
(یونان) قحطی در ایالت شمالی ایندولت و بموجب ناخوشی طیفوس در فلاند مسلح شدن عساکر در سر تیفک تپه (سويس)
طغیان رودخانه و خرابی رسیدن بآبادبها که متجاوز از سه کرور خسارت سنجیدند (عثمانی) شورش بجزیره قندی و
حرکت یونانیها بمقصد تحمانی و دخالت دول فرنگ در این مسئله (فرانسه) شورش در بعضی شهرها بر ضد دولت با غوائ
معترضین و مسلّح شدن عساکر ایندولت بجنگ بناپو فوت مسیو برجل که اول شخص متمول دنیا بوده بستن هفتاد سالگی
(آفریقا) کسر اقته ارسید مواصلان مرض وبا بیکری طایفه عرب ظهیری وغارت نمودن اطراف بلاد را و بروز وبا
در آن طایفه و متفرق شدن آنها (آمريكاء) تصدیق اناتونی ریاست ژوارن را بمیکزیکو (جنگی در آبهای چیلی
بروز و بای سخت در این مملکت ومسافرت سخت بونل پاپار اکای و زلزله شديد دراغلب نقاط که آب دریای کا ليفونی را بحرکت آورده
و باعث خرابی زیاد و هلاکت جمعیت نفوس شد (حوادث) بنای تکیه حاجی ملا محمد صادق پسر مرحوم حاجی عبدالنبی در هرات
سنة ۱۲۸۵ هجری (مطابق ۱۸۶۸ مسیحی) (افغانستان) سردار محمد ابراهیم خان برادر سردار محمد
يعقوب خان که در غیاب پدر و برادرش حاکم هرات بود بنای سوء سلوک را با اهالی گذاشت امیرشیر علیخان او را بکابل
طلبیده پسر را فتح محمدخان برادرزادۀ بش را با استعدادی از کابل بحکمرانی هرات فرستاد و در اینروزها تا و بائی در هرات
بروز و شدت کرد از معاریف هرات آقا میر محمدعلی نقیب که سید جلیلی بود با محمد زمان خان عموی مؤلّف بمرض گر فتار شده و فتا
یافتند (مج) فدامینال صمد جان خان پیشکار سردار فتح محمدخان بخیر خواهی رعایای هرات اقدامات کا ملایز از تخمه سردار مزبور رواوا
داشت برانیکه خودش نویسهای بلد آمیز شونه غزلهای منتخب دیوان بیدل را بکاغذ ترمه نویسند و غزل یک اشرفی اجرت بگیرند
و انتخاب چهار هزار شعر فی صورت اهتمام پذیرفت حینیکه سید ماهر بنام شورش و تاراج هرات سرباز مصری نیز به آنکار را برداشتند
و اوراق او را ضایع کرده بودند مؤلف) و هم در اینسال امیر شیر علیخان جهت نظم و امنیت ترکستان از بکه اردوی از کابل
نزد نایب محمد علم خان فرستاد (ایران) بروز و با بخراسان و جوانمگ شدن نواب جلال الدوله شاهزاده که والی این مملکت بود
ورود امیر محمد معظم خان و سردار عبدالرحمن خان باهمراهان خود بسیستان و پذیرائی سردار شیر علیخان بلوچ از ایشان وفات بابا قا پسرحسیب
یوسفخان ہزارہ که کلانتران امیر علم خان چشمه الملک بودند باز و هم تجار انا و گراز شدیدی بظہران و کاشان و قم و فیروز کوه رویداد
حیدر قلیخان سهام الدوله بسرداری املک ملایر و تویسرکان مامور شده فخوضایایی کرد نواب حمزه میرزا حشمت الدوله سیرا خراسان شد و رود امیر محمد معظم خان و سردار
عبد الرحمن خان به مشهد مهمانداری و پذیرائی کامل از جانب حشمت الدوله در آنجا با هر جمانده (شرالون) ایجاد قوانین جدید در این مدت جهت تجر جریمه
و جواز درود خارجه در بنادر اینملکت و اعطای پای تخت بونا شهر ریدن کمدن سفراء دولتین روس و امریک و سایر دول فرنگ بجهت اقامت در ینا
این دولت (اسپانیا) شورش اهالی کو با در شبمندر در آن جزیره (انگلیس) مسافت ساحلی که بجرمنزه بمبئی که در ایر الشبیه
توجه از دولت بطرف انداختن کابلهای الکتریک (سویس) سر زدن مایہ نفاق تفرقه در بصورتوں و آماده شدن را من اینجهت شکر و گازر همان پنا بر قرار نا بنات
فرستادان نامینکا را بسیر خود را با ستنی دید برا بر اسپاتر پنمو در ایع دریقی استمداد از اسمبلغی هزارت جند بازدولت عفو امیر اتو تقصیرات شمیل را
(امریکا)
بال شخص حدود با رایکا که
شخص از بگهای کادا
و او را واجب الاطاعه
میدانستند در شهر
زیکاه اشت بلقبه
شانینگ متواتر باد و
برس سر عاقت مغلوبه
شده و منقضی امیراتور
قصر او را محمد مکرمت
رای عضوی شد


عین الوقایع
صفحه ۱۶۷
(امریکا) اتابونی انتخاب نمودن ژنرال گران را بمیاست (سنه هجری) (سنه ۱۹۰ مسیحی)
(افغانستان) سردار محمد یعقوبخان در کابل رنجشی یافت و بدون اجازه پدرش امیر شیرعلیخا از کابل پاسوزا
شاه پسند خان و سردار محمد هاشمخان و بهاء در خان چاپاری متوجه هرات شد و برسیدن هرات در نواحی غوریان خود را نفوذ ا
و مردم را دور خود جمع کرد سردار فتح محمد خان بمبیدبجان قاجار را که کلنل نظامی و سپهسالار هرات بود با سه فوج پیاده
بدفع آنها فرستاد اما فوج مخصوص صبدیجان در نواحی مینزک و شکیبان بسر دار موصوف که دلیرانه بتوپخانه و افواج حمله
آورد سلامی گرفتند و جبهه خدمتگذاری دادند اما دو فوج دیگر بشهر مراجعت کردند پیاپی همراهان سردار آمده شهر را محاصره
نمودند در اینروز ها نیز قحط و غلا بهرات و فراه رویداد بطوریکه مواجب و جیره امدادیان در محاصره هرات شصت سیر غله
بود با وجود آن متجاوز از پنجهزار نفر سواره و پیاده اطراف دور سردار محمد یعقوبخان جمع شدند که بسیاری آنان رو سایه بزرگان
قبایل بودند و هیچپولی و غله از عین المال خود امداد میگردند منجمله پدر مؤلف در اینموقع علاوه بر نوکری و خدمات دیوانه امورد
خود و امتیاز عمو یار عما زاده گان که دارا بودند صد و بیست سوار از خود و اقوام با مقداری غله و قورخانه بیاری سردار
محمد یعقوب خان آورد و میرزا محمد امان خان ارباب که عموی مؤلف بود کفالت ثبت و سیاهه محاسبات امور ار دو را
نمود و تا چهل روز مواظب اطراف و مشغول محاصره بودند و در آن بین خان آقای جمشیدی و محمد صدیق خان بهزاره با سواز
ابوابجمعی خود از بادغیس آمده بسردار محمد یعقوبجان پیوستند بعد از این خبر رسید که از کابل تدارک آمد و و جریات سپاه
فرامرز خان شده و خیال حرکت بسمت هرات دارند بدان ملاحظه یوز باشی صادق فوج پیاده از طرف تل بنگیان یورش بدروازه
قطب چاق هرات بردند و اخراج کابلی سردار فتح محمد خان از فصیل و بروج با تو پ و تفنگ شلیک سخت کردند و کاری از آنها ساخته
نشد بعد از طرف مزار میر صالح ملامها در خان با همراهان وابوا بجمعی که داشت یورش بدروازه عراق آورد آنها نیز کاربیا
صورت ندادند تا نزدیک طلوع آفتاب خزاین پسراتی از طرف افشار محله بجانب دروازه خوش یورش آوردند و آنچه از برد
و فصیل کوتک گلوله بارید بر گشته تا بخندق رسیدند در آن بین سپاه پیراتی مستحفظ بروج از بالا شفها بدوستی سردار محمد یعقوب
و دشمنی مامورین فصیل که کابلی و هواخواه فتح محمد خان بودند شلیک کردند افواج کابلی که دیدند دشمن از دو جانب است
دست از کار زار کشیدند محمد عظیم خان نام ژدری از خندق گذشت و بیرق را بپای برج رسانید و شمشیری بشکم جنرال
رستمخان زد و او را کشت رستم خان فرمانده افواج مامور فصیل بود و میخواست از راه نقب جنبه دروازه خوش شهر برو
اینطور کشته شد و اهالی خارج بداخل در دو کردند سردار محمد عزیز خان پسر سردار فتح محمد خان را نزدیک مزار شاهزاده
یعقوب بگلوله زدند و خود سردار فتح محمد خان را در فصیل دروازه ارک مجروح سخت کردند و بچهار باغ حکومت حمله بردند ملازم
سردار فتح محمدخان در آنجا عمداً جنگیدند تا بسیارشان کشته شدند و شهر بتصرف سردارمحمد یعقوبخان در آمد اوّل حکم تاراج
و بعد فرمان امنیت دادند بعد از سه روز محمد عزیز خان و سردار فتح محمد خان هر دو وفات یافتند و بدفن و کفن آنها اقدام
میرآب باشی محمد یوسف پسر میرآب باشی عبدالرحیم که در آذوقه دادن بسردار فتح محمد خان همراهی کرده بود مقصر شد و در این
ایام از غصه وفات یافت او را قرب مزار امام شش نورد فن کردند و سردار محمد یعقوبخان بر ضد پدرش پیش خانه بطرف
قندهار حرکت داد و در پل مالان چادر زد چند هفته فاصله فرامرزخان سپهسالار با اردویی مرکب از هفت فوج پیاده
و دو فوج


نسخۀ سراج الاخبار اخبار الوقایع صفحۀ ١٧٤

دو فوج سوار دو پیاده با دو توپ از راه قندهار در فراه بهرات رسیده عهد کرده بود که بخونخواهی رستمخان پدر شجاع
المافی بهرات را قتل و تاراج نماید اوزبکی بهرات باشارۀ سردار محمد اسلم خان که همراه برد سپهسالار مذکور را وقت وضو گرفتن
بیمان از دو بدف گلوله قرار دادند و مقتول شد و هرج و مرج غریبی روی داد اردو و سپاه کابل از سفر از بهرات بطرف کابل
مراجعت کردند (ایران) نواب حشمة الدوله بسلی خراسان قاری قلعه و غوشه را از تراکه متصرف شد و فتح
نمایانی کرد موکب پادشاه ایران تشریف فرمای کیلان شد و بدار الخلافه مراجعت کردند نواب اشرف الامسعود میرزا
یمین الدوله بلقب ظل السلطان شد سردار عبد الرحمن خان از والی خراسان درخواست نمود که بطرف ترکستان
آخال برد و توصیه و اجازه با و بدهند که خوانین سرحد ممانعت نداشته و با و همرای کنند تهیه اوه نفر سواره برای همراه
او با توصیه بنام اللهیار خان حکمران دره جز دادند دانشمند بهمرجم رفت اما امیر محمد اعظم خان عزیمت طهران و شرفیابی
حضور شاه را اختیار کرد بروز قحطی در خراسان (اروپا) پادشاه اطریش بمسۀ مسول دیونان و شرافاد بالین
بمصر سفر کرد و پس از مراجعت بفرنک عهد تجارتی با پادشاه سیام و خاقان چین بست (عثمانی) مسافرت
خدیو مصر بفرنگستان بدون اجازۀ اعلیحضرت سلطان و دعوت دول را با فتتاح نهر مجمع البحرین سویز مخارج حضر این
هشتاد کرور و دویست هزار و هفتصد و هشتاد تومان و دو قران شد که طول بوفاز آن بیست و هشت فرسخ و عرضش
صد ذرع و عمقش هشت ذرع است که در ١٤ نوامبر اینسال بریاست دولپس فرانسوی مفتوح گردند و تمام مدت کار حفری
ده سال شد حضور اعلی سلاطین در افتتاح این نهر تحدید دولت عثمانی بخدیو که قشون خود را کم کند و سفائین جنگی نخرد
و استقراضی بدون اجازه دولت ننماید و مراوده تجارتی و پلتیتی با احدی از دول فرنک نداشته باشد و کتابچه دخل و خرچ خود
همرساله بباب عالی بفرستد مسافرت والی منتنکره و دول افلاق بقدان بفرنگستان بدون اجازه اعلیحضرت سلطان
(فرانسه) بروز دبا در متصرفات ماچین ایندولت مرض ناپلیون سیم شتت کرده هرج و مرج در پاریس روی داد
(یونان) مخاصمه چندی با عثمانی نموده و چون طبیعتی نتوانستند در کنفرانس پاریس دول فرنک با صلاح گذرانیدند
معدوم شدن شهر سنت مزا از زلزله (سنۀ ١٢٨٦ هجری) (مطابق ١٨٧٠ مسیحی) افغانستان
امیر شیر علیخان از کشته شدن سردار فتح محمد خان در کوهستان افواج و سپهسالار خود بهرات و قتل سپهسالار و یاغی شدن سردار
محمد یعقوب خان خیلی افسرده و مشوش و نادم شد و متغیر بود که چرا اهالی هرات بدون اجازه در فضای او سردار مزبور کردند
(ایران) موکب همایون روز ١٤ جمادی الثانیه بعزم زیارت عتبات عالیات از دار الخلافه حرکت سمت همدان فرمودند
روز مفقم رمضان وارد کربلای معلی و ١٣ بنجف اشرف مشرف شدند جقه الماس بر بلیمان که تبارک همایونی بود پیشکش سرک
مطهر علوی فرمودند ٢٤ مراجعت بکربلا و ٢٤ معاودت بسمت ایران شد دوم شوال بتبریزی برای انتقاض فرموده
پس از آن متوجه ایران و روز غره ذیحجه وارد طهران شدند قبل از حرکت بعتبات عالیات بموجب اراده سنیه پادشاهی بایل شمیر
تا خانقین توسط مسیو کاستیکر خان نمساوی راه کالسکه روی ساختند سردار عبد الرحمن خان پس از اقامت شسته به در او رن
نمودن اللهیار خان از راه آخال روانه سمت بخارا شد و امیر محمد اعظم خان در شاهرود بسطام ناخوش شد وفات یافت و بانیان
دفنش کردند (اروپا) اسپانیول پادشاه شدن دوک داقوست پسر پادشاه ایطالیا بسلطنت این مملکت که مقبت البرادوم
اینرایل


نسخه سوم
عین الوقایع
صفحه ۱۶۹

ایزابل ملکه اسپانیا حقوق سلطنتی خود را بپسر خود دن الفنس بایستی گذاشت و خودش استعفا داد (اطریش) تعداد نفوس
ایندولت هفتاد و یک کرور و ۲۳۵۹۲ نفر رسید (فرانسه) چون ایندولت راضی نبود که پرنس لا و پلت هوہن
بنی عم پادشاه پروس بسلطنت اسپانیا برسد باکمال سختی مانع قبول سلطنت او را از پادشاه پروس خواست و این گفتگو منجر بجنگ
شد اینکه دول ثلاثه انگلیس و اطریش و ایتالیا میانجیگری کردند طرفین ترک از خیالات جنگ نمودند با اینکه شاهزاده مزبور استعفا
از خیال آن سلطنت داد که خونریزی نشود بقایف در قمار دولتین مزید تکیه بکر اسباب جنگ را فراهم کرد و اعلان رسمی داده
سپاه پروس بخاک فرانسه و سپاه فرانسه رو بخاک پروس محمدور شدند پس از جنگهای مکرر سلطانی که پادشاه آن طرفین شخصا
فرمانده عساکر خود بودند قشون فرانسه شکست خوردند و کار بجای رسید که ناپلیون تسلیم شد و شهر پاریس را عساکر پروس محاصره نمودند
(انگلیس) جد و جهد داشت که ترک جنگ بین فرانسه و پروس شود اما نشد میگویند کشتی انگلیس دوست غریقا اسپانیا
با پانصد نفر آدم غرق شد (ایتالیا) بمحض اینکه فرانسه را با پروس مشغول جنگ دید مملکت رومه را بقوۀ حربیه از پاپ
پادشاه روحانی نصاری گرفت اگره تکسینی که حدود سه بین فرانسه و ایتالیا و سیزده سال بود که بخت قشون راه آهن سوراخ
میکردند در اینوقت با تمام رسید و راه آهن و کاری در عبوره مرور شد تعداد نفوس اینمملکت سه کرور و ۲۸۳۶۵ نفر رسید
(عثمانی) اجازه اعلیحضرت سلطان که سفاین هر دولتی باشه در شب وارد بغاز بسفور داردانیل شود ممانعت نکنند با تفضین
و اسلامبول بخجله ارامنه و فرنگها که هزار و دویست نفر تلف شدند و شصت هزار خانه سوخت شورش اعراب در نواحی نجد
(یونان) تعداد نفوس این مملکت در اینسال دو کرور و ۳۵۰۷۹۴ نفر شد (امریکا) تعداد نفوس دولت
اتاتونی هفتاد و هفت کرور و ۳۴ هزار نفر گردید (سنه ۱۲۸۷ هجری) (مطابق ۱۸۷۱ مسیحی) (افغانستان)
بنا درابطه و ارسال مرسول دوستانه فرمانفرمای هند با امیر شیر علیخان که بتصویب اجزاء پارلمنت دولت انگلیس امرا کبیه
بفرمانفرمای هندوستان نموده بود تا بتواند بآ لوده کی درابطه در امارت افغانستان بیفزاید امیر شیر علیخان از کابل معسکرین
وارسلان خان و بعضی مقربان دیگرش را پی در پی ہرات بجهت استمالت سردار محمد یعقوبخان فرستاد که همان محبت از قبل امیر
سردار موصوف به بیند آنها بہرات ورود کردند و سردار محمد یعقوبخان را واداشتند که سردار شاه پسند خان و بہادر خان را
بکابل فرستاد و خودش نیز متعاقب روانه شد و سردار محمد ایوب خان را در ہرات حکومت جانشین خود ساخت
(ایران) حسام السلطنه والی خراسان شده و توسط حیدر قلیخان سهام الدوله بتنبیه حتی از اشرار تر اکمه که بقصد دستبرد
بحال پساکوه آمده بودند نمود و چندین سر و اسیر دست آوردند و نیز در این ایام ابوالحسن خان ولد امیر حسین خان شجاع الدوله
بسرحد قوچان تنبیه کاملی از تراکمه یموت و غیره نمود (چین) معاهده الفت و دوستی با ژاپون و بنیاد اتحاد کامل
(ژاپون) ایجاد مدرسه دار الفنون بمحکم میکا دو در پای تخت (اروپا) (آلمان و فرانسه) تحت فرانسه حیبهای عمیماً
برضد پروس شدند کستو نیز مارک صلاح عتبار که جنگ دید مشروط بر اینکه امالی فرانسه و وضع دولت جمهوری انتیار کنند
و اسلحه قشون خود را بدولت پروس تسلیم نمایند و اهالی شهر پاریس چهل کرور تومان جریمه بدهند تبول فرانسویان تکالیف
مزبور را و انعقاد مصالحه بین فرانسه و آلمان که شرح آن در ملاقات اول کتاب پرسش پاسخ مفصل بیان می شود در اینجا
مراجعت پادشاه آلمان ببرلن و ناپلیون سیم پادشاه فرانسه را از حبس خارج نموده بطرف انگلیس اخراج کرد و جش کامل نجات
تعداد


نسخۀ سوم
سراج الوقایع
صفحۀ ٧٠
تعداد نفوس تمام جزیره و ملت پیدمونت بیست و سه کرور و ٣١٧٨١٨ نفر رسید (ایتالیا) تعهد نمودن پادشاه پیدمونت
که دخالت باقتدار روحانی پاپ نماید و سالی سیصد و بیست و دو هزار و پانصد تومان مواجب از خزانه دولت در حق پاپ برقرار نماید
و قبول نکردن پاپ اینمطلب را در و د پادشاه مزبور بروم با عساکر زیاد و آنجا را پای تخت قرار دادن طول دالان کوه
سینس را هجده دوازده هزار و دویست و پست متر شد (روس) رفتن امپراتور تفلیس مرادوه تلکر فی انیه
با ژاپون که از پطر زبورغ تا پای تخت ژاپون یازده هزار هزار زرح مسافت است اول مخابره تلگرافی از ژاپون بپطر زبورغ
در ظرف ده ساعت و هجده دقیقه شد تعداد نفوس تمام ممالک روس یکصد و شصت و چهار کرور شد
(عثمانی) فوت عمر پاشا و عالی پاشا صدر اعظم اقتدار سفیر روس با بلاسپول (فرانسه) اغتشاش داخله
از شرارت کونیستها و اتش زدن عمارات سلطنتی را غلبه مارشال مکما هون سپهسالار فرانسه بر باغیان و اسیر نمودن کامپرا
از آنها را و زمستان سخت در پاریس خارج شدن سه کرور و صد هزار نفر رعایای الساس ولرن از تبعیت فرانسه
و جزو المان شدن (امریکا) در انا تولی شبه شیکاگو داراسیصد و ده هزار سکز است یا نفتن سخت واقع شد
که چیش به روز متصل میسوخت تا پانصد نفر آدم تلف شد و زیاده بر صد کرور تومان خسارت با هالی رسید (پرو) مصالحه
آیندولت با اسپانیا بوساطت دولت برزیل شهر بوین ائصه در مملکت پرواز طغیان آب معدوم شد
در سنۀ ۱۲۸۹ هجری (مطابق ۱۸۷۲ مسیحی) (افغانستان) ورود سردار محمد یعقوبخان بکابل
و حکم سخت امیر شیر علیخان بجبس او و سردار شاه پسند خان و قتل بها در خان که رکن کار سردار محمد یعقوبخان بود و انتشار امیر
بهرات و تأسف سردار محمد ایوب خان و قطع روابط با پدرش دعوت فرمانفرمای هند امیر شیر علیخان را بملاقات خود در سن
امیر معظم الیه بهندوستان که در نقطه انیباله ملاقات کامل با جز ما نغرمای هندوستان نمود و مراجعت کرد و در این سفر
سی هزار دوست اسلحه و ملبوس نظام جبه عساکر افغانستان بقیمت ارزانی دست آورد بخصوص تفنکهای سه بسته درمان پرنجی
که شش هزار قدم تیر انداز کلوله میبرد و سپاه کابل را بهمان اسلحه و ملبوس مسلح نمودند (ایران) توجه سردار ترکان
که با دو هزار سوار بتاخت اطراف خراسان آمده بود در نواحی پسا کوه جام مغلوب بسا خلویان ایران شده خود قوجه سردار
و جمعی همراهانش بقتل رسیدند ایجاد چراغ پایه چودن بخیا با نهای طهران (ژاپون) یا نفتن سخت در شهر ئید
پای تخت ایندولت و تلف شدن سیصد و پنجاه نفر آدم بحریقی و سوختن سی هزار خانه اقتدار میکادو عموم ملت ژاپون
(اروپا) اسپانیا دن کارلس نامی از شهزاده ها بآدمهای سلطنت جمعی دور خود فراهم کرد (المان) سفر
امپراتور ایندولت بممالک جنوبی المان و ملاقات با پادشاه روس و امپراتور اطریش و عهد محکم با اتحاد با یکدیگر بستن
(انگلیس) نزاع عساکر هندوستان با یاغیان ممالک شمال شرقی آن مملکت ابتیاع دولت مزبور جمعی از
متفرقات هاند را در افریقا غرامت دادن انگلیس بدولت انا تولی شش کرور و دویست و پنجاه هزار لیره بابت
کشتی الاباما کمانگلیسا ساخته با یالات جنوبی فروخته بودند و معاونت آن خسارات کلی با یالات شمالی رسیده بود طغیان
کوه آتشفشان در ایتالیا (روس) افتتاح راه آهن از تفلیس ببندر پوطی بنیاد الفت ایندولت باخان کا سغر


نسخهٔ سوم
عناوین الوقایع
صفحه ۱۸۱
تدارک خان خیوه و استعداد حربی برای رفع تکلیفی روس از قلمرو خود (عثمانی) فتح عساکر این دولت قلعه سنمارا در حزین
محاربه عساکر مصری با امپراتور حبشه (فرانسه) مراجعت متعاقبا جریده جنگ را بدولت پروس میپرداخته که عساکر پروس ممالک آسیا
را تخلیه نمایند (امریکا) آناطولی تعداد مهاجرینی که از دول فرنگ در مدت سیزده سال بخاک ایندولت آمده بودند
از اینقرار بود نه صد وده هزار و پانصد نفر از المان یک کرور و شصت و یکهزار از ایرلند هفتصد و پنجاه و دو هزار
از انگلیس شدت آفتاب در این مملکت که بمیعتی با تلف نمود امتداد راه آهن آناطولی در اینسال شصت هزار و ششصد و پنجا
و دو میل بود فوت ژوارز در مکزیک (۱۲۹۰ هجری) (مطابق ۱۸۷۳ مسیحی) (افغانستان)
فرستادن امیر شیر علیخان ایشیک آقاسی شیر دل خان را بجهت استمالت سردار محمد ایوبخان و خوانین هرات که پس از ورود
مشارالیه بقریه تونیان پشت خر سنک هرات سردار محمد ایوب خان بتصویب امراء خانین خود فرستاده مشارالیه را دست بسته
باسب لاغری سوار کرد بشهر هرات آوردند و از آنجا محبوسانه بکوهسان سرحد ایران فرستادند و چند یوم بعد صدیقخانا
جمشیدی او را از قید رها کرد آنی خبر که بامیر شیر علیخان رسید غضبناک شده حکم بتدارک اندو و و استعداد کاملی داد که تحت
ریاست سردار محمد عمر خان و سپهسالار حسینعلیخان وزیر را حبیب الله خان مستوفی در دک روانه شوند و هرات را بنجگه بکیرند
تولد مؤلف در یوم ۱۲ ربیع الاول اینسال (ایران) موکب پادشاه ایران در ۲۱ شهر صفر بعزم رفتن فرنگستان
از دارالخلافه طهران حرکت فرمود در سلخ رجب بمقر سلطنت مراجعت کردند (چین) خاقان که طفل بود در اینسال
بجد بلوغ رسید و امور سلطنت را شخصاً کفیل شد (ژاپون) مسافرت کراندوک الکسی پسر امپراتور روس مملکت
و جشن گرفتن میکاد و عهد فرنگیها را (اروپا) اسپانیا کاردن کالس از کثرت هواخواهان او قوت گرفته ولایت
بتهمید دفع او شد (شورش بجزیره کوبا استعفای آیده پادشاه جدید در فتق او پیر توغال فتوحات دون کالس
در اغلب نقاط (اطریش) مقر داشتن این دولت قشون زیر اسلحه خود را هشتصد هزار ورود اعلیحضرت پادشاه ایران
بوین در ۳۱ ژولیه ملاقات امپراتور اطریش و امپراتور اطالیا در وین (المان) ورود سفراء ژاپون در برلین
پای تخت ایندولت و شورش در شهر فرانفز مسافرت امپراتور پروس بطر زبورغ ورود اعلیحضرت شاه ایران بنادر
برلین در سلخ ماه مه ملاقات پادشاه ایطالیا و امپراتور اطریش با امپراتور المان (انگلیس) هیجان دواز
فتوحات روس در خیوق و اطمینان دادن روس بایندولت که در فتح خیوق صدمه با مور سرحدی انگلیس نخواهد رسید
فوت ناپلیون سیم امپراتور فرانسه در قصبه کلشورست توابع لندن نهم ژانویه قبل از ظهر شروع منازعه آشانتی که یکی از
سلاطین افریقاست با دولت انگلیس فتوحات عساکر ایندولت در آن مملکت ورود اعلیحضرت شهر یار ایران در ۲۰
ژولیه بایطالیا اتفاق افتاد (روس) ورود جمعی از اهالی قرقیر بطر زبورغ و شکایت از خان خیوه که بجنوب
ژنرال کافمان از ترکستان با دوازده هزار قشون مامور خبر خان خیوق شد و در اوایل تابستان خیوق را بغلبه متصرف
شد بعد از تصرف در ۲۸ ژولیه قرار بمصالحه داد که خان خیوه یکقسمت از مملکت خود بسردار روس و قسمتی با میر
بخارا واگذار شود و خود را در تحت سلطنت روس بشناسد رعایای خیوق بدینواسطه شوریدند اما خان خیوه بقوه
حربیه عساکر روس آنها را راضی نمود درود اعلیحضرت پادشاه ایران در بطر زبورغ ۲۱ ماه مه بهمین سال بود
مخالف
یکقسمت بمحمد مراد بیما


نسخه سنوی عکس الوقایع صفحه ۱۷۲

منع دولت روس خرید و فروش بنده و برده را در ترکستان (سویس) فوت دوک دبرونزوک و بخشیدن چهار
کروتومان املاک را با هالی شهر (عثمانی) ورود اعلیحضرت شاهنشاه ایران باسلامبول در ۸ ماه ا و بهمین سال بود
(فرانسه) ورود پادشاه ایران بپاریس در دهم ژوئیه اینسال اتفاق افتاد ختم ادای خسارت جنگ فرانسه بروس
و خارج شدن عموم عساکر پروس از تمام قلمرو فرانسه (هلاند) ابتدای منازعه ایندولت با سلطان اتیچین که قسمتی از جزایر
سوماترا سلطنت داشت و ملت آن مملکت مسلمانند شکست عساکر هلاند از اتیچین و زخم خوردن ژنرال کلر سردار هلاندیه
(آمریکا) عموم ملت قرار دادند که روز فوت ژو ارزرامجد وقت روز غرا بگیرند و روز تولد او را کافی السابق جشن دارند
سنهٔ ۹۱ هجری) (مطابق ۱۸۷۴ مسیحی) (افغانستان) سردار محمد عمرخان باستمالت نامها
و سپهسالار حسینعلیخان بریاست قشون و میرزا حبیب اله خان بحکومت هرات از کابل مقر شده بولایت هرات خروج سپاه منظم و
بیست عراده توپ حسب الحکم امیر شیرعلیخان مامورین مذکور از راه قندهار بهرات نزدیک شدند هم در اینروزها درمخالفت
سپهسالار بوالظاهر خان که حاکم ظالم غوریان بود و ضمناً بکابل رابطه داشت سردار محمد ایوب خان جنرال فقیر احمد خان را
بتدمیر او با فوجی فرستاد او را گرفته بقتل رسانیدند و سردار محمد ایوب خان که در خارج دروازه قندهار بهرات اردوی
برای مدافعه ترتیب داده بود اما بی اردو نظر باستعداد کامل سپهسالار و بیم تقصیر خود متفرق شدند سردار موصوف با چند نفر
خواص خود بجانب مشهد و خاک ایران متوجه شد ایشیک آقاسی شیردل بحکومت پرداخت تا هفت روز که سپهسالار رسید
پس از هفت یوم سپاه امیر شیرعلیخان با نظم خوشی و اسلحه ممتازها بدون مقاتله که یوم نهم ذیحجه بود بشهر هرات ورود کردند
(ایران) ورود سردار محمد ایوب خان بمشهد و پذیرفتن والی خراسان معظم الیه را غرس اشجار در شاهعشترت آباد
طهران خوشی سال و فراوانی بتمام این مملکت (چین) تفار ایندولت با ژاپون بواسطه سفاهن جنگی که از
ژاپون بقصد تصرف جزیره فرمز آمده بود خلاصه از چند ماه کار بمصالحه کشید و عساکر ژاپون انجزیره را تخلیه کردند طوفان
سخت در دریا چین و ژاپون که چندین کشتی از داخله و خارجه حتی بسیاری از سفاین جنگی خود آن دو دولت با اجنبیه که در
سواحل داشته غرق شد (اروپا) اسپانیا سیوسر ترانه رئیس جمهوری ایندولت شد فتوحات کارلیستی در بلباٹو
و خواستن جمعی اعیان آن مملکت پسر ایزا بل ملکه ساقی را بسلطنت و تغییر سلطان جمهوری در حق سررانه بپاریس
عساکر اسپانیا کلادن الفنس را بپادشاهی خواستار شدند اتریش مسافرت امپراتور به پطرزبورغ جهت ملاقات
با امپراتور روس و نیز رفتن او بباویر (المان) قشون زیر سلحه را بتمام صلح مع صاحب منصب در اینسال چهارصد و
یکهزار و ششصد و شصت نفر قرار دادند مسافرت امپراتور روس بانگلستان ملاقات امپراتور المان با امپراتور روس
در اینسال بخته ام و شد انگلستان دو دفعه اتفاق افتاد (انگلیس) حرکت قشون ایندولت بسمت کوماسی پایتاخت
پادشاه اشانتی افریقا که اعلان جنگ با نگلیس داده بود و فتح آن شهر بدست عساکر انگلیس که قسمتی از آن شهر را آتش زدند
تا کار بمصالحه کشید قحط و غلا در بنگاله و اعانت دولت انگلیس درباره اهالی آنجا اعلان دولت عثمانی بدول
اروپا که ابداً بدون امضا و اطلاع سلطان عثمانی با ولات قلمرو دولت مزبور معاهده تجارتی ننمایند فتح دارفور
از ممالک افریق بدست عساکر مصری که اهالی آن مملکت علاوه بر ده کرور نفوس بودند (بلژیک) پذیرائی ناقل

از امپراتور


نسخه سوم عبر الوقایع صفحه ٧٣
امپراتور روس در مراجعت از لندن (روس) ایجاد قانون دول اروپ را در وضع گرفتن قشون و
و اجبار خدمت نظامی را در تمام قلمرو خود معمول داشتن برادر خان خیوق قبول خدمت در اداره نظام یه دولت
(هالند) فتح کراتن که یکی از قلعه جات اسمیجات بدست سردار بملند (آمریکا) دولت اناطولی عدداً
قشون خود را به بیست هزار مقرر داشتن (برزیل) صلح حقیقی ایندولت با پاراگی
(سنه ١٣ هجری) (مطابق ١٨٧٥ مسیحی) (افغانستان) در اینسال امیر شیر علیخان طو غیر خبر محبوس شدن
ملقب بمعین الدین و چهار وزیر بامورات لشکری و کشوری خود تعیین نمود که یکی از آنها ملقب بصدر اعظم در عهد محمد افضل خان سید حبیب خان و سردار
صدر اعظم افغانستان و نایب محمد علم خان والی ترکستان را تجهیز میمنه فرمان داد و او لشکری مرکب از هفت هزار نفر رستم خان و وزیر محمد اکبر
و چهارده عراده توپ از شهر مزار عازم میمنه شد از اینطرف بحکم امیر شیر علیخان بهرات رسید که سردار عبد الله خان الله تیمور احمد خان در ملکه
نیز با استعدادی با مداد نایب محمد علم خان روانه میمنه شود لهذا سه فوج پیاده و دو هزار سوار کوش عراده توپ از شهر
تحت ریاست سردار عبد الله خان متوجه میمنه شدند میر حسین خان والی را در شهر میمنه محصور کردند تا یکماه که بنز در کو
توپ رخنه ها در حصار افکندند و یورش بردند شهر را بغلبه گرفتند و آنروز شش هزار از اهالی میمنه و سپاه امیر شیر علیخان بقتل
رسید که دو ثلث از باغیان و یک ثلث از سپاه افاغنه تلف شدند میر حسین خان والی را نیز محمد علم خان اسیر کرد و تحت الحفظ
بسمت کابل نزد امیر شیر علیخان فرستاد و سردار عبد الله خان را بحکومت میمنه منصوب نموده خود بطرف مزار و ترکستان
از میمنه برگشت (ایران) در ماه شعبان موکب پادشاه ایران بکردش مازندران متوجه شد و پنجم ذیقعده بدار الخلافه
مراجعت فرمودند ایجاد پستخانه معمولی در ایران (چین) فوت خاقان در ١٣ ژانویه (اروپا) اسپانیائیها
سخت هوا خواهان دنکارلیس با پادشاه تازه که الفننس بود و فتوحات عساکر این پادشاه و نفاق بین هوا خواهان دنکارلیس
(اطریش) مسافرت امپراتور مملکت دلکاسی وملاقات با پادشاه اطالیا و ولے منتنکرو در هم ملاقات با امپراتور روس
پناه دادن باغیان عثمانی را بنجات اطریش افتتاح کشتی راندن در شعبه از دانوب که بحکم امپراتور حفر نموده از وسط شهر
وینه عبور داده اند (المان) مخالفت پاپ بر ضد ایندولت سبب بنیاد یک بدیع اعتقادی که فرانکماسیا بجه دارند
کوشش داشت جهاز سلی که از هامبورک ملکی دنیا میرفته باسصد و پنجاه نفر غرق شد ملاقات امپراتور المان با امپراتور
روس د اطریش و اطالیا و متحد شدن برای یکی بردن استبدان و اطلاع دولت عثمانی معاهده تجارتی با ایالات سرمی را تصدیق
نمایند مأموریت گذشته از علماء تفلیس تحت ریاست کلنل برون بخاک منغزی چین در اکتشاف معادن و غیره که مجلسی درود
در آن مملکت بسیاری آنها را کشته و قلیلی بعد از صدمات زیاد بخاک پومان مراجعت نمودند نقار انگلیس با دولت پوتین
عزل والی بارو دا در هند کشتی البر که ملکه انگلیس در آن بود غفلتاً در بین از یران و پتسموت بکشتی منیسترد بر خورد و قسمتی
از آن شکست که سه نفر غرق شدند و ما بقی نجات یافتند کاپتیان ویب از بندر دو و را نگلیس با چند کارفراشه بشنا رفت که
بیست و چهار ساعت روی دریا بود سها میزا که از نه مجمع البحرین غدیو مصر دارا بود دولت انگلیس هشتاد کر در لیر انگلیسی
(روس) نقار این دولت با خان خوقند و رفتن قشون روس سخت بریاست ژنرال کا فمان بشهر خوقند که ناصر الدین خان
والی خوقند اطاعت اختیار نمود اما خلیفه عبد الرحمن نامی بر ضد روس علم بجهاد داد ژنرال اسکبلف روس مامور تنبیہ
عبد الرحمن


نسخه ششم
عکاس الوقایع
صفحه ۱۷۴
عبدالرحمن و تمام قلعه و خوقند را متصرف شد (عثمانی) مجادله سخت اهالی هرزگوین با عساکر ایندولت و هجرت
ایالات سربیا و قره طاغ و مونته نگرو با یاغیان که شهر ترینیه را محاصره کردند رفتن کمسیونی از عثمانی با معیت سفرا و دول فرنگ به هرزگوین
که جهته شورش اهالی را بدانند و حضور پیدا نکردن روسای یاغیان در نزد اجزاء این کمسیون که همه بلا نیل مقصود مراجعت نمودند
و ورود عساکر مصری بجهته دسکت یافتن از مجادله و مراجعت بمصر زلزله در ازمیر بتاریخ ۱۴ ماه مه که دو هزار نفر
بخرابی تلف شدند (فرانسه) طغیانی رودخانه های مملکت جنوبی ایندولت که خرابی زیاد باما کن وارد آورد
و دویست هزار تومان از خزانه برسم اعانه بخسارت یافتگان دادند (هلاند) فتوحات قشون ایندولت در
اچپن افریقا در یکی دنیای جنوبی شهر اجانه بوسطه زلزله کلیه خراب شد
۱۲۹۳ هجری) (مطابق ۱۸۷۶ مسیحی) (افغانستان) میر حسین خان ولد میرداد که بکابل
نزد امیر شیر علیخان برده بودند حکم بحبس دائمی او داده شد و بصاحب منصبان فاتح میمنه خلعت فرستاد -
ایجاد قانون نظامی انگلیس در افغانستان و طبع کتبی که فرمان مشق سپاه انگلیس را بزبان فارسی ترجمه کردند و این
قواعد بعساکر سواره و پیاده جاری شد چون قبل از آن در افغانستان مشق سپاه بزبان فارسی و قانون ایرانی
بود که بعد فرامین مشق بزبان انگلیسی تبدیل یافت توسط این کتاب همه صاحب منصبان آموختند و مصنف این کتاب قاضی
قدرت الله افغان شد هم در اینسال مستوفی میرزا حبیب الله خان را امیر شیر علیخان بجابل احضار نمود و میر آخور احمدخان
اسحق زائی را بحکومت هرات منصوب داشت و او بمهات آمده از عهده حکمرانی بواسطه سفاهت و خشکیث مزاجی که دارا
بود بر نیامد و تمام امور این مملکت بکفایت سپهسالار واگذار بود شرارت سپاه کابلی هرات که سپهسالار بهای آنها اردوگاه
در خارج شهر هرات کنار نهر انجیل ترتیت داد و چند سربازخانه ساخت رسیدن فرمان حکومت هرات از کابل
بنام سردار محمد عمر خان به پیشکاری و معاونت سپهسالار حسینعلیخان امرائیکه سپهسالار مزبور بپوشیدن روی
بازارهای هرات که اهالی از سرمای غیره در زمستان میان بازار سرمای سخت میخورند (ایران) نوآب والا
محمد تقی میرزای رکن الدوله والی خراسان و سیستان شد آمدن هفتصد عا شور لنگ سرداران ترکمان که با پانصد سوار
بتاخت سرحدات خراسان آمده بودند در میان جام مصطفی قلیخان میر پنجه با فوج ابوا مجنی خود که ساخلو آن نقطه بود سر راه
آنها را گرفته و بنای شلک توپ را گذاشت تراکمه خواستند فرار نمایند در رخم جولان که چال رودخانه دارد و اسبهای
آنها بگل فرو میرفت و هم نهر محمود آباد خندقی در جلو آنها شده بود که نتوانستند آسان عبور نمایند عاشور لنگ با هشتاد
نفر مقتول و ادنه نفس باد وازده سوار اسیر و دویست راس اسب غنیمت عساکر ایران شد مابقی تراکمه متفرق
بیابان و کوهسار گریختند رسیدن اعلان جلوس اعليحضرت فلک رفعت سلطان عبدالحمید خان خلد الله ملکه
عمره و دولته بتخت سلطنت عثمانی توسط منیف افندی بدربار اعلیحضرت شاهنشاه ایران خلد الله ملکه و دولته
(چین) فتوحات عساکر ایندولت در کاشغر و گرفتن شهر ارمت سی را از یعقوب کش امیر کاشغر (ژاپون)
مسافرت میکادو با سفاین جنگی بجزایر اطراف مملکت خود و شورش در ایالات مغربی ایندولت که بسیاری ازان
مقتول و اسیر شدند (اروپا) اسپانیا تمام نقائیکه بر اخوانان و نگارس گرفته بودند بضبط دولت در آمد
و شانزده هزار


نسخہ سومی سراج الوقایع صفحہ ۱۷۵

و شانزده هزار از عساکر یاغی ترک اسلحه نمودہ مطیع پادشاه هسپانیا شدند و دنکارلس بملکت فرانسه گریخت ورود پادشاه
هسپانیا با طریچ و نصرت بمادرید (اطریش) ملاقات امپراطور با سلاطین روس و ساکس و یونان متدرجا بوینہ
(المان) منع بردن اسب از این مملکت بخارجه ملاقات امپراطور المان با امپراطور روس و پادشاه
انگلیس و امپراطور اطریش ملاقات وزراء اعظم دول ثلاثه روس و المان و اطریش برتن کرچاکف میسو بنمارد
کنت اندراسی (انگلیس) تعدیات عثمانی برانسبت با هالی بلغارستان موجب خطر دید و سفاین جنگی خود را
با سلا مبول احتیاطاً فرستاد که کمک حال عثمانی باشند (روس) به هم نوامبر که سلاتی و دهم شوال بود
اعلیحضرت امپراطور خطبه در شهر مسکو با حضور اعیان خوانده اظهار داشت که اگر سایر دول بزرگ اقدامی بآسایش حال
میسویان رعیت عثمانی نمی نمایند من شخصا حاضرم که بپراهی و رعایت آنها را منظور دارم و بعد از سه روز دویست و پانزده
هزار پیاده و پنجاه هزار سواره تحت ریاست گراندوک نیکلا برادر امپراطور با ششصد و چهل و هشت عراده توپ مهیا و از قشوم
و مامور توقف در ایالت اوشا گردیدند و عموم ملت از اینحرکت دولت خوشنود شدند که حامی عیسویان است تمام طوفد ضمیمه
ترکستان روس شد و نام این ایالت را فرغانه نهادند قلب ژنرال اسکبلف سردار روس به بایغه قراقرفیز
(عثمانی) جنگ با یاغیان ہرزگوین و بسنی صدراعظم اطریش یاد داشتی با مضا دول روس و المان و انگلیس
در باب اهالی هرزگوین و بسنی بباب عالی فرستاد که مبنی براین بود آزادی تامه تمام اهالی هر مذهبی که پیرو میباشند
قانون در وضع اخذ مالیات که تعدی به آنها نشود یکقسمت از مالیات معینه ایند و ایالت ہمہ سالہ خرج و صرف لوازم
امور خود آن دو ایالت بشود یعنی بمدارس و راه ها و مریض خانه ها ایجاد مجلسی در این دو ایالت مرکب از عیسوی و مسلمان
که تصدیق عرض آمیز در تقصیر هیچیک نشده باشد دولت عثمانی قبول این تکالیف را نمود بشر ط آنکه تا چهار هفته تمام
یاغیان از خود خلع اسلحه نمایند و بشغل زندگانی بپردازند یاغیهای بسنی بانهایت شدت برضد دولت ایستادند و عساکر پیاده رو شکستیم
مختار پاشا با هفده هزار بجنگ آنها رفت ابتدای شورش در بلغارستان قلع سلطان عبدالعزیز خان از سلطنت
در ہیم ماہ مہ مطابق ۶ جمادی الاولے کہ مغزی الیہ در ۲ ا ثرون با مقراض شیریان خود را در یہ و ہلاک شد نصب
سلطان مراد پنجم بجای او که شیخ الاسلام و سایر ملت عثمانی او را نپذیرفته در ۹ رجب بملاحظه جنونی که داشت از پادشاهی
مخلص کردند و اعلیحضرت سلطان عبدالحمید خان را با رضایت خاطر در هجدهم شعبان بسلطنت جلوس دادند نیم شنبه
نهم جمادی الاخزی مطابق با اول ژویہ ایالتین سربنی و قشنگر و بدولت عثمانی اعلان جنگ کردند و سردار لشکر خود چرنیاف
را قرار دادند در اینمورد مختار پاشا بمنتنکر و فتوحات نمایان کرد اما چرنایف بر سپاہ عثمانی که تحت ریاست در نمانش
بود و قشتنکر و غالب آمد و پاشای مذکور را اسیر نمود از طرف دیگر عبد الکریم پاشا با پنجاه هزار سپاه زبده بخاک سربستان
ورود کرد تکلیف انگلیس و سایر دول به دولت عثمانی که با ایالتین جزیه صلح نماید اما سلطان عثمانی بجواب آنها طفره زد
نجمدا الکریم پاشا در سربستان فتوحات عدیده داد و سپاه روس بملک سربی وارد آن مملکت شدند دول فرنگ بمیان
افتاده خواہش مجلس کنفرانس در باب مصالحہ بین عثمانی و سربی و قشتنگر و نمودند اما دولت روس تبانی مطالبه صلح از
دولت عثمانی داشت که آنچرا ساء دول در مجلس کنفرانس گویند بشنود و قبول کند افتتاح این مجلس در بیست و پنجم ذیقعده
که دولت


نسخۀ سی ویم عکس الوقایع صفحۀ ١٧٦
که دولت عثمانی پنج شرط از شرایط مجلس مزبور را قبول ننمود (فرانسه) ورود پادشاه انگلیس بپاریس سُفراء عُثمانی
نیز به پاریس دولت آمدند (یونان) ورود امپراتور برزیل در اینمملکت و مراجعت پادشاه یونان از فرنگستان
استقراض دولت جهت تدارک جنگ و فرستادن چند کشتی جنگی ببندر سالونیک (امریکا) در اناطولی جُشن سال
صدم از ادۀ خود را گرفتند چون قبل از صد سال ممالک فسیح المسالک آنتولی جزء انگلیس بوده و ببعد آزاد و دولت
مستقل بزرگی شد (شیلی) نسوان بهم مثل رجال حق تعیین وکیل و حُضور در مجلس پارلمنت دادند
(مکزیک) شورش اهالی ریوکراند و شکست یاغیان از قشون دولت مزبور
در ١٢٩٤ هجری (مطابق ١٨٧٧ مسیحی) (افغانستان) ازدیاد رابطه و ردّ و بدل تعارفات
دوستانه فرمانفرمای هند با امیر شیر علیخان و مسکوک طلائی در کابل بنام امیر مُعظم الیه صد هزار سکه زدند که در وزن کِلکته ای
چیزی کم بود حُکم سخت امیر شیر علیخان که باید مشق نظامی در افغانستان بلفظ خاص افغانی بسپواره و پیاده فرمان داده
شود و تبدیل فرامین لشکری را از لفظ انگیسی بافغانی که فعلاً دایر است آمدن فرستاده گان فرمانفرمای هند بکابل و
مراجعت نمودن بهندوستان از لشکریان ساخلو میمنه آنچه کابلی بودند باجازه امیر مراجعت بهرات نمودند و فوج
پراتیها هرا اقامت بدان شُهر شدند و اینمطلب برآنجا ناگوار بود بنیاد عداوت امناء امارت افغانستان با
محمّد علم خان حُمران تُرکستان که درصدد اتّهام او برآمدند تا امیر را در باره او مشتبه کردند و او را بکابل طلبیبه شُرایط
آمد و معادل یک کرور تومان وجه نقد تقدیم آورد در روز سلام آن باو بخشیده شد و آن اسب بپایش لگد زد از همان صدمه
وفات یافت (ره) (ایران) انکشاف بعضی استخوانهای ماموت در صفاهان توسط میرزا تقی حکیمباشی حضرت
والا ظلّ السلطان ماموت حیوانیست که قبل از طوفان آخُری در کره ارض وجود داشته شبیه بفیل امّا بُزرگتر و ببعد از
طوفان دیگر این جنس حیوان وجود نداشته و کسی ندیده (مؤلّف) فوت میرزای سنگلاخ شاعر معروف در تبریز بسن صد و سیزده سالگی
و شب عید هفدهم صفر بود (چین) فوت ولیعهد ایندولت (ژاپون) افتتاح راه آهن جدید از ازاکا بکیتیو
(اروبا) اسپانیا تمام یاغیان اینمملکت مطیع و منقاد دولت شدند (المان) امپراتور ایندولت در
سن هشتاد سالگی مجدّات قشونی و مُلاقات او با امپراتور اطریش (انگلیس) ورود سُفراء چین بلندن
درآمد الحاق جمهوری ترانسوال از ممالک افریقا که لغت آن هلاندیز است و قرب راس امید ساکنند بتصرفات انگلیس
سفاین جنگی انگلیس بخلیج بزیگانز دیک بپلاسپول ورود کردند در ایطالیا جشن پی نهم پاپ معروف گرفته شد
(پرتوغال) در جنگ روس و عثمانی معترض بنود (روس) یادداشتی بدول فرنگ فرستاد که دول
عُثمانی هیچوجه تکالیف روس را در رفاه حال عیسویان قبول نمی نماید باینجهت دولت روس با عُثمانی طرف جنگ است
و سه روز فاصله اعلان جنگ بعثمانی دادند و امپراتور روس بشخصه با ولیعهد و سپاه خود در افراخاک عُثمانیه شدند
درود عساکر روس بخاک عثمانی یکشنبه دهم ربیع الثّانی که ٢٤ آوریل بود صفراء طرفین بیارق خود را خواسته
عازم دربار دولت مُتبوعه خود شدند (عثمانی) سلیمان پاشا را بجای مُختار پاشا سر دار عساکر مامور بهرزگوین
نمودند سفایَن جنگی عثمانی را تحت فرمان پتر پاشا که اصلاً انگلیس بود قرار دادند و آنی اطلاق نپدال سپاه


نسخه شوق
صفحه ۱۷۷
عجایب الوقایع
روس را محصوره داده خود نیز با سپاهی که تدارک داشت برحصه عثمانی برخواست عساکر عثمانی مسلخم قلعه مبدر روس را تصرف
کردند و شسهرارد هان عثمانیه را روس متصرف شد شیخ الاسلام فتوای جهاد بتمام ممالک عثمانی داد در ۴ ژون قشون
روس قارص را محاصره نمودند و دسته دیگر سپاه روس از رود دانوب عبور و بسمت اروپ خاک تیره ای عثمانی ورود کردند
و ارد و های پیش قراول روس تحت ریاست ژنرال گورکو از کوه بالغان عبور نموده شهر نیکپلے را متصرف شدند
اردوی مفر روس از عثمان پاشا شکست خوردند در صورتیکه ده هزار از طرفین بقتل رسید محمد علی پاشا سپهسالار کل
حاکم عثمانی در اروپ و عثمان پاشا در پلونا محصور شد که در حمله اول سپاه روس بدان نقطه ده هزار تلفات دادند
و در حمله قازان لقی نیز شکستی بژنرال گورکو وارد آمد سلیمان پاشا در حمله اول سپاه روس جهت تصرف
دره شبیکا دو هزار نفر بکشتن داد سپاه افلاق بندان تحت ریاست پرنس شارل حاکم خود در محاصره پلونا
با سپاه روس متفق شدند و حمله بردند و بیست هزار نفر در آن حمله بکشتن دادند به دان و ستبرو د خود را عقب کشیدند
مختار پاشا در انیشکه شکست خورد و خود را بقلعه قارص انداخت اثاروزه انوامبر ۱۱ ذیقعده شهر قارص بتصرف
قشون روس در آمد و ہم دسامبر ۳ ذیحجه عثمان پاشا با قشون ابوا بجمیعی خود در پلونا تسلیم عساکر روس شد
ایالت سری که عهد انعقاد مصالحه عثمانی داده بود در اینوقت ہم پی شده با سپاه روس متفق شد در سرمای سخت و
برف زیاد عساکر روس از چند نقطه کوه بالغان عبور کردند (هلاند) فتوحات قشون ایندولت در انچین ها کلانتراف
(یونان) با کمال عجله تدارک جنگ دیده و بیست هزار سپاه علاوه بر قشون معمول حاضر کرد (آمریکای)
اتا تو نی در بار ژنال گران را خلع (و ریشارد های) را رئیس جمهوری میسازند و پنجاه هزار دالر مواجب سالیانه
او را قرار میدهند قرتین نام که دعوی پیغمبری در طایفه مرمن داشت بحکم دولت مقتول شد شکست عساکر
دولتی از طایفه سیوکس که از وحشیهای قدیم نیگی دنیا میباشند قحطی در برزیل ریاست و یاز نام در مکسیک
۱۲۹۵ هجری (مطابق ۱۸۷۸ مسیحی) (افغانستان) فرمانفرمای ہند بعضی تکالیف شاقه
از طرف دولت انگلیس با میر شیر علیخان نمود که امیر مزبور و سایر بزرگان ملت افغانستان را بهیجان آورد جواب را بتاخیر انداختا
در ضمن امیر معظم الیہ ژنرال کافمان روس نامه نوشته عهد اتصال داد ژنرال کافمان اظهارات او را پذیرفت و
قرار داد در هرابی بافغانستان با مرکز کل خود جواب و سئوال نماید و قراری بدهد که کار مستحکم باشد لیکن برای اطمینان
امیر شیر علیخان صد و پنجاه نفر سوار قزاق تحت ریاست یکونیکی مسلح و با نیکو ترین جامه های فرم دولت خود در ماه صیام
بکابل فرستاد دہم شش فوج سالدات و بیست عراده توپ در سر حد بلخ و بدخشان افغانستان مامور توقف نمود
امیر شیر علیخان قزاقهای روس را محترماً در کابل بماه رمضان پذیرفت اما بفرمانفرمای انگلیس اعتنائی ننمود این مطلب
باعث هیجان دولت انگلیس بملاحظه مخاطرات ہند وستان شد و در پارلمنت طرح مذاکرات عمده کردند تا مجدداً
مراسله رسمی تهدید آمیزی از فرمانفرمای ہند وستان بامیر شیر علیخان رسید که اصرار در قبول تکالیف شاقه متبوعه خود دولت
نموده بود امیر شیر علیخان بر آشفته در غضب عام دشنامی بفرمانفرما و سلطنت انگلیس داد و در تدارک و تهیه جنگ
پرداخت در اینوقت تمام سپاه افغانستان بکابل و قندہار و ہرات و سایر سرحدات ترکستان پنجاه هزار میدید
وارد وے


نسخۀ سویم سراج الوقایع صفحۀ ۱۷۸
وارد و مرکب از هفت فوج پیاده و سواره و دوازده عراده توپ از جلال‌آباد و توابع کابل بفقۀ علی مسجد سرحد تگه‌خیبر
مامور نمود ب فوج پیاده نظامی هم که باشش عراده توپ بسرحد کرم و دره چوارسا خلود داشت دستورالعمل فرستاد
که دره ها را محکم نگهدارند و از طرف انگلیس هر که از آن نواحی عبور نماید ممانعت کنند و ترتیب عساکر زیادی در کابل از جهمته
داده شد که برای مدافعه و مقاتله با انگلیس حاضر باشند عبداالله خان ولیعهد امیر شیر علیخان هم نیز در اینروزها بکابل
وفات یافت هم در آن ایام امیر شیر علیخان مجلسی رکابل تشکیل داد که در آن مجلس پلکونیک روس و ایلچی انگلیس با
منشی بختیار هندی که از طرف فرماترهای هندوستان آمده بودند حضور داشتند ایلچی انگلیس رسماً ادعای حقوق و مدافعه
دولت انگلیس را در ماده افغانستان می نمود و میگفت دولت روس حق مداخله در اینمملکت ندارد صاحب منصب روس
بر آشفتۀ شمشیر کشید که در آن مجلس ایلچی انگلیس بکشته امیر شیر علیخان اینحرکت صاحب منصب جنگی روس را نپسندیده دال
بقوۀ روس وضعف انگلیس دانست و شفاهاً بایلچی انگلیس گفت تا حالا که در میانه روس و انگلیس من متحیر بودم اینطور
مجلسی میخواستم که ببینم چقدر قوت و قدرتش از ایند و دولت بیشتر است بآن دولت دوست و متحد باشم اکنون
دیدم فرستاده روس بر شما غلبه دارد طبعم باروس متحد میشوم و بدولت انگلیس سر کاری ندارم ایلچی انگلیس بعد
از این مجلس بانحلال یاس روانه هندوستان شد (ایران) موکب اعلیحضرت پادشاه ایران در بیست و یکم
صفر اینسال از راه رشت بعزم سیاحت و گردش فرنگستان انقاض فرمود که مراجعت از اینسفر در هشم شعبان
(اروپا) اسپانیول شورش اهالی جزیره کوبا که بزودی رفع شد در ۲۷ شوال شخص چلتک سازی
بطرف پادشاه تفنگچه خالی کرد اما تیرش خطا شد (اطریش) ورود عساکر ایندولت بایا لتین هرزکوین و بونیه
متعلقه عثمانی بجهته تصرف نمودن و در هشتم رمضان شهر تر بین را بغلبه گرفتن که در مین هرزکوین و سهمی واقع است
و باین واسطه دولت اطریش از تصرف کردن ایندو ایالت و جنگ با اهالی آسوده شد و چند یوم فاصله شهر سرا جوبته تصرف
سپاه آندولت آمد که شورشیان هرزگوین و سهمی در آنجا جمع بودند آتش گرفتن کشتی سفنکس در محیط
(المان) انعقاد مصالحه ایندولت با عثمانی در سلخ جمادی الاول بکوچه شتیل برلن و در ہنگام مراجعت
ایمپراتور گلیوم از ملاقات پادشاه ایران دو تیر تفنگچه ساچمه پر بطرف او خالی شد که چند ساچمه ببازؤ و شانه ایمپرتور
خورد ضارب که نامش چلتک بود خود را هم بگلوله زد اما زحمش کاری نبود و اینوقایع در روز ورود پادشاه ایران
در پای تخت المان اتفاق افتاد کشتی جنگی بزرگ المان بگرشس کور فور در حوالی انگلیس بکشتی جنگی موسوم بکشتی کالم
خورد خود آن کشتی با سیصد نفر عمله که در میانش بود کلأ غرق شدند مجلس کنگره دول در برلن افتتاح شد و ماتیون
دول المان و اطریش و فرانسه و انگلیس و روس و عثمانی و ایطالیا در آن مجلس حضور بهم رسانیده ریاست را به سیور
بشیمارک دادند و عهد نامه نوشته با مضای یکدیگر رسانیدند فوت ثر رثز پادشاه آنور در پاریس صحت ایمپراتور
المان و مراجعت از ییلاق ابهای معدنی و رسید ب او با مور سلطنت (انگلیس) در نتیجه جنگ با روس در
آسیا ری اهالی انگلستان در اندیشه با دولت خود همرای نبودند فتوحات عساکر روس در داخل خاک شما
و نزدیک شدن با سلا مبول بسباب کمال وحشت انگلیشد کشتی های جنگی خود را بحوالی سلا مبول فرستاد و تدارکات
موسوم
بمجهد


نسخه سویم عين الوقايع صفحه ١٧٩
بمجددیه استقراض ایندولت مبلغ دوازده کرور لیره به مصارف عساکر بحری و بحری در صدد تحقیق شدن انگلیس
اینمطلب را که آیا دولت روس اجازه تخطی بافغانستان و کمک دادن با میر شیر علیخان بعساکر ترکستان متصرفی خود میدهد
یا نمیدهد کشتی موسوم بپرنس الیس در چهارم رمضان بکشتی دیگر در رود طمس بر خورد و شکست و در آن واقعه غرق شد
که ششصد نفر مسافر آن بهلاکت رسید یقین دولت انگلیس براینمطلب که دولت روس بژنرال کافمان فرمانفرمای
ترکستان اجازه تخطی و کمک دادن با میر شیر علیخان نخواهد داد و تا سی سال دیگر تکلیف آلوده کی بمداخله افغانستان ندارد
و مطمئن شدن انگلیس مامور داشتن ایندولت پنجاه هزار سپاه نظامی و چهل و پنج عراده توپ خود را تحت ریاست
ژنرال ربرت از سه نقطه سرحد پشاور که بخاک افغانستان ورود نمایند و متوجه کابل شوند (ایتالیا) فوت پے
نهم پاپ معظم و انتخاب کشیشان کاردینال پیچی را بریاست کاتولیکی و ملقب نمودن پاپ و لئون سیزدهم او را خطاب کردن
شخصی باسانانت نام بکالسکه پادشاه برد اما کار دران کمیو لا نام صدرعظم خورد چون مشارالیه در صفای
جلو کالسکه همراه پادشاه نشسته بود بعد از اینمقدمه در چند شهر ایطالیا مردم شورش کردند
(روس) اعلان ایندولت که اگر کشتیهای جنگی انگلیس در حوالی اسلامبول بیاند او نیز شهر اسلامبول را
متصرف شود لهذا بسیاری سفاین انگلیس بجالی پولی مراجعت کردند شهر صوفیا از متصرفات اروپای عثمانی
بتصرف عساکر روس درآمد مراجعت امپراتور روس بعد از فتوحات نمایان بپطرزبورغ ورود عساکر روس
بشهر ادرنه قواب کراندوک نیکلا سردار قشون روس با سپاه خود بقریه سان استیفان نیمفرسخی اسلامبول
رسید و اردو زد و شخصاً بملاقات اعلیحضرت سلطان عثمانی رفت یکدسته از عساکر روس نیز در اینروز با بندر
رکشهر باطوم را با شهر عثمان بازار در سچتی وارزنة الروم متصرف شدند طغیان طایفه نهملیست در در قلمرو روس
ورود اعلیحضرت پادشاه ایران در پطرزبورغ بهمین سال بود که عساکر جنگی را با حضور اعلیحضرت معظم الیه
سانیدند و نیز در شب مهمانی بال بپطرزبورغ توسط میرزا یحیی خان ایلچی ایران که رشوه گرفته بود روسیان اجازه
تنبیه تراکمه و امتیاز تصرف آخال را از اعلیحضرت پادشاه ایران گرفتند که هرگاه تخطی بدا سخدود نمایند
موجب کدورت ایندولت نشود توضیحاً آنکه میرزا یحیی خان سفیر ایران در انشب بهنگام گرمی مجلس بحضور
همایون عرضه داشت که چون شرارت طوایف تراکمه آخال همه ساله موجب تصدیعات فوق العاده و خسارات
بی اندازه در نواحی خراسان برجال دولت علیه ایران است و همه وقت باید بجلویگیری آنها جمعی قشون ساخلو
آن سرحدات باشند بهتر آنکه تدبیر و تنبیه آنها را دولت علیه بدولت بهیه روس واگذار فرمایند که در هچنین مجلسی
شخص امپراتور با تمام رجال دولت خود ممنون شوند اعلیحضرت ناصرالدینشاه هم با صرار زیاد او امضای نوشت
که در اینباب حاضر کرده بودند فرمود و قول بیطرفی در امور تراکمه آخال بروس داد مسلمانهای یاغی روملی
چهار ده جنگ با سپاه روس نمودند (عثمانی) اضطراب اهالی از ورود عساکر روس بحوالی اسلامبول
که اعلیحضرت سلطان قرار صلحی مبنی بر معیت و نه فصل با دولت روس داده و عساکر روس از نقطه سان ستیفان
حوالی اسلامبول حرکت و معاودت نمودند هم در اینروزها عساکر ایالتین منتنکرو و صربی در نقطه شیر فتوحات
کردند


نسخه سوم عین الوقایع صفحه ۱۱
کردند و شهر فلیپ پبلی را نیز قشون اوق بغدان از تصرف سپاه عثمانی در آوردند سفاین جنگی عثمانی در پیره بندریونان
محاصره شده دولت یونان را تهدید میکردند که هرگاه لشکریان خود را انچه بجا که عثمانی تخطی نموده اند معاودت ندهند بندرمزبوررا
بضرب کلوله معدوم سازند در محالصه ساکن استیفان وجه خسارت جنگی که بر عهده عثمانی وارد آمد و عهد نامه سست و نیم اقچه
که بر روس داده باشند دونهار نوشته شد و بیست کرور منات بود آنهم به بشرط که ایالات بلغارستان و دبرجای را از مقامات
اروپ خود عثمانی مجزی کند و در سمت آسیا نیز فارص و باطوم و اردنان را ملک مطلق دولت روس داند قرا د نگزنیرا
عبور سفاین دول از انشهر شیر بازید بعثمانی نسترد گردید که با تخته راه تجارت با یران باز شد (فرانسه) شورش امال
نول کالد دینے استرالی با بند دلت و قتل جمعی فرانسویان در آنجزنیه (یونان) بجواب عثمانی اطلاع میدهد
که انجاد عساکر خود را بایالات پر و تسالی و مقدونیه من متصرفات عثمانی خواهد فرستاد (امریکا)
محاربه اول بتنور در بسیاری از شهرهای ایالاتی شدت داشت (افغانستان) محاربه اول در ۲۵ ذیقعده
اینسال عساکر انگلیس از سه نقطه حمله در بجانب افغانستان شدند نقطه اول از راه لعل پر مستقیم بطرف جلال آباد
نقطه دویم از راه تنگه خیبر بجانب علی مسجد و لقمان نقطه سویم از راه کرم روانه دره پیوار شدند که در این اردو خود
ژنرال را برت سردار قشون انگلیس با مور افغانستان بود واز طایفه توری و جاجی جمعی را اجیر نمود که براه بلد
و لوازم اردو را اوبرا ہی نمایند روز ۲۸ پنجهزار قشون امیر شیر علیخان که با دوازده عراده توپ در نقطه علی سجد
بوده سر راه بر عساکر انگلیس گرفتند و جنگ در پیوست بعد از هفت ساعت جنگ و قتل انبوهی از طرفین بواسطه
کثرت سپاه انگلیس لشکریان افاغنه شکست خوردند محل اردو و توپهای آنها بتصرف قشون انگلیس در آمد
در ۱۴ ذیحجه دسته عمده سپاه انگلیس به ایالت امانی کرد طایفه توری از دره و جبال مقابل پیوار عبور نموده عازم کابل است
شدند در این راه با سه فوج پیاده افغان یا ده عراده توپ که ساخلو بودند کوهسش کردن و دره پیوار را سنگر گاه خود قرار
دادند از صبح تا الی ظهر جنگ سختی با عساکر انگلیس نمودند و انبوهی از آنها کشتند تا پنج فوج انگلیس عقب نشسته و توپها و آذوق
خود را در میدان کارزار آن دره گذاشتند عبد الکریم خان ژنرال و کل احمد خان کرنل صاحب منصبان افغان با ملاحظه آنکه
مبادا انگلیسها حیله کرده باشند از سنگرهای خود خارج نشدند که توپهای انگلیس را مستصرف شوند لہذا اهالی توری و جاجی که اجیر
انگلیسها بودند شبانه آمدند توپها را از میدان بردند و سه یوم بعد به ایالت را د عله با عساکر انگلیس در این نقطه بسیار د و قسم
و سه جانب متوجه شدند تا تفرقه بین سپاه افغان انداختند آنوقت از یکطرف زور آوردند و یکفوج افغان را شکست دادند
چون دو فوج دیگر نظار محل اقامت خود را نتوانستند واگذار شده بکمک آنها بروند باین سبب انگلیسها اوقعا با بندرفره
نیز حمله آوردند در صورتیه سپاه شان متجاوز از دوازده ہزار نفر بود افاغنه در این میدان هم توپهای خود را از دست داده
بطرف کابل فرار نمودند در بین راه فوجی سواره نظام و دو فوج پیاده نظام که با دوازده عراده توپ با مداد آنها
از کابل می آمدند وقتی سرشکست را دیده اند تو بها را گذاشته برگشته بودند اما افاغنه شکست خورده آن توپها را از
صحرا همراه خود تا بکابل آوردند و انگلیسها هم تجرأت پایا آمدن بسمت کابل ننمودند چون بسیار مغلوب افغان شده اند
امالی ملکتے دافریدی در مقام منازعه برآمدند جلو گیری انگلیس جمعیت هیبتی سخت ایستاند و جنگهای نمایان کردند


نسخه سویم عين الوقايع صفحه ۱۸۱
۱۲۹۶ هجری (مطابق ۱۸۷۹ مسیحی) (افغانستان) اردو دیگری از انگلیس
مرکب از چهارده هزار پیاده و چهار هزار سواره بودند در تحت ریاست جنرال بلمین و کلنل سینجان با سی عراده توپ
از راه کوه کوژک و پیراو بنو مامور تسخیر قندهار شدند سردار شیر علیخان که از قبل امیر شیر علیخان در قندهار حکومت
میکرد تبتیه جدار و دفاع افتاد اما اهالی با او همراهی نکردند چون قوه و استعدادی نداشت فورا بطرف فراه آمد وانگلیسها
بلا مخاصمه بتصرف قندهار کامیاب شدند هم در اینروزها قزاقهای روسی که در کابل بودند بنا با حضار جنرال خود که دیدند
اغتشاش افغانستان در تزاید است از راه ترکستان از یکتنجاک بخارا و سمرقند مراجعت نمودند و میرزا حسن خان و
دبیر الملک و مفتی شاه محمد و سردار شیر علیخان قندهاری و قاضی پیش آمدی با هم باتفاق آنها نزد جنرال کافمان روسی رفته
قبل امیر شیر علیخان رفتند اردوهای نواحی کابل هم انچه از انگلیس بودند و اطمینان یافتند از اینکه دولت روس تا
سی سال بعد تکلیف امداد با مارت افغانستان ندارد و آن صد و پنجاه نفر قزاق روسی هم که رسما در شهر کابل مقیم
بودند بترکستان روس مراجعت کردند و مانی در پیشرفت پلتیات و امور ملکی انگلیس نیست جبری شده از دولت
متبوعه خود مامور باتفاق و ضبط کابل شدند چون دولت روس در آن ایام با دولت بزرگی مثل عثمانی طرف جنگ و
جدال بود و هنوز امر محاربه آنها فیصلی نیافته بود در اینمورد تکلیف حمایت با میر شیر علیخان و طرف شدن در آن وقت
با انگلیس ندانسته لہذا جنرال کافمان اجازه تخطی و طرفداری مملکت و امارت افغانستان ندادند این بود که شاید
سواران روسی را از کابل احضار نمود و اردوی بحمایت امیر شیر علیخان نفرستاد و همین جواب را بمیرازا حسن خان
دبیر الملک و همراها او گفتند که با میر شیر علیخان بنویسند علیهذا انگلیسها بیا کانه محله شهر کابل آوردند و امیر
شیر علیخان سردار محمد یعقوب خان پسر بزرگ خود را که در حبس داشت مخلع ساخته بجای خود نشانید در ۱۱ ذیحجه ۱۳۸۶
از کابل با عیال و تعلقاتش روانه ترکستان بوبک و بلخ شد در این ایام نوشته سردار شیر علیخان قندهاری و دبیرالملک
با میر معظم رسید و متعاقب آن نوشته خود آنها از سمرقند مراجعت کردند و ملاحظات رجال دولت روس را در ماده
افغانستان بیان داشتند امیر شیر علیخان بسیار مضطرب و افسرده خاطر شد و مجدداً دبیر الملک را بسفر قند فرستاد
و لشکریان ترک آن را اطراف خود جمع آوری نمود لیکن از اندوه زیاد دو چار مرض نقرس گردید. وفات یافت
میرزا حبیب الله خان در دک وفات او را از بزرگان و لشکریان پنهان میداشت و اطباء را محضر کرد و دو اما جونائید
بیابی بخلوت میبردند و غذاهای مخصوص طبخ میکردند هر که از خواص هم میخواست بدیدن امیر برود مشارالیه مانع میشد و
میگفت امیر صاحب جلاب کرده تا سه روز بدینموال گذشت بعد سردار محمد ابراهیم خان پسر امیر عزم عیادت پدرش را
نمود اما جبیب الله خان اور امانع شد باین بهانکه امیر صاحب حالت ندارد و محمد ابراهیم خان زیرگوش نزد و گفت دایه از
ما در مهربان تر توئی که مرا از ملاقات پدرم مانع میشوی جبیب الله خان گفت حالا که تغییر کردی و بعرض مرا غرض دانستی
برو پدرت را ملاقات کن محمد ابراهیم خان وقتی بالا رفت و پرده اطاق را بلند کرد دید امیر بالای صندلی نشسته اما میت
چند روزه است نه برد حو صله نتوانسته بی اختیار عمامه خود را بزمین زد و در سوگ پدر نهای شیون گذاشت همکاران
و قراولان که اینمطلب را شنیدند و بمرگ امیر شیر علیخان یقین کردند هر کدام بستی رفتند و فورا آنجز با فواج و عسکر رکاب

رستم خان پسر سردار محمد اعظم خان که در پیشاور بود در ۱۲ محرم ۱۳۸۷ وارد
پیشاور شده و بصد و پینجاه نفر عسکر که همرا داشت با فوج افغانی یکجاست

منتشر شد


سال سوم عین الوقایع صفحه ۱۸۲

فتنه شده بهر محله و بنای شورش بر ضد یکدیگر نهادند میرزا حبیب الله خان که دانست عنان اختیار از دست خارج می‌شود
سپاهیان و صاحب منصبان را مخاطب قرار داده گفت که بعد از دفن امیر صاحب بحکم امیر محمد یعقوب خان است که بتمام قوام
مواجب دوسه ماهه داده شود و متفقاً بجال برویم با انگلیسها غزا کنیم لهذا سپاهیان اقدام بحرکت دادن جنازه
نمودند وفات در ماه صفر و دفن آنمرحوم در قرب مزار شریف سخی شاه مردان امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام شد که در ماده
تاریخ وفات آن امیر بینظیر گوهری شاعر پرهیزگار علیه الرحمه این لفظ را سروده بود (خلق شد بیامیر) ۱۲۹۶ بعد از کفن و
دفن امیر مرحوم مبلغ هیجده لک روپیه کابلی که در صندوقخانه موجود و همراه بود از ترس اینکه سپاهیان حاشا رو و بخود
سری تاراج نکنند همه را در اطاق بزرگ دو طرفه حاضر نموده اعلان مواجب دادند هر کس و هر طایفه از سپاه و
رعیت و توپچی و مهتر و قاطرچی و ساربان حاضر میشد از هر در باطاق میرفت و میگفت مواجب مرا بدهید دو ماهه و سه ماهه
بدستش میدادند کسانی بودند که در آن روز دوازده دفعه مواجب دو ماهه گرفتند و بهیچ وجهی غریبی رو داد و بعد ازان
هم سپاه کابلی با لشکریان هراتی طرف مخاصمه شدند و فتنه و خون ریزی بین خود بنیاد کردند خلاصه اهالی اردو و امیر بکلی
متفرق شده هر کدام بجائی رفتند و خبر فوت امیر بکابل رسید سپاه انگلیس نیز در اینروزها از راه سرخ پل و کندمک
فاتحانه وارد جلال آباد و روانه بجانب کابل شدند و درین راه بنقطه ماشین که جمعی از مسلمانان افاغنه با یکی سر راه سپاه
انگلیس را گرفته بودند از صدمه توپخانه او شکست فاحش خورده متفرق شدند و خان کنر باطاعت انگلیسها اقدام کرد از آنجهت
ژنرال رابرت در هشتادمی جدی وارد صوبه کابل شد امیر محمد یعقوب خان که غلبه و سکه امارت را بنام خود نمود رجعاً بانگلیسها
نوشت که من فعلاً تعزیه دارم بعد از فراغ و ختم تعزیه داری برخلاف رای و قواعد امیر مرحوم با شما رفتار خواهم کرد و عهد و دمان
و مصالحه با دولت فخیمه بریتانیه خواهم ساخت که موجب رضا و خیراندیشی دولت و صلاح امارت افغانستان بوده باشد انگلیسها
عین نوشته را بفرمانفرمای هند فرستادند و اظهارات امیر محمد یعقوب خان را پذیرفتند اگرچه رای ایاغرم دایره
وکلاء ملت در مجلس پارلمنت لندن این بود که قندهار و جلال آباد از قلمرو امارت افغانستان موضوع و بضمیمه مملکت
هندوستان شود اما مصالحه نامه که در کابل باتمام رسید و بین ژنرال رابرت و امیر محمد یعقوب خان رد و بدل شد فقط
تعهد نمودن امیر بدوستی انگلیس بود و اینشرایط و مقصود آتیه را نیز در آنمصالحہ نامہ قرار داده بودند نخستین ماده
این بود که امارت افغانستان سفیری از دولت انگلیس در کابل بپذیرد و آن سفیر با جمعی از تعلقات و همراهان در تحریر
و نظامی خود بنقطه بالا حصار کابل مقیم دایمی و آزاد باشد معاهده دویم اینکه در صورت صداقت و مودت امیر افغانستان
بدولت انگلیس همراهی با فرمانفرمای هندوستان بوده باشد و احمد و طی انگلیس در اطاعت نماید سالی یکصد و بیست هزار لیره
انگلیسی از خزانه هندوستان استمراراً بمحفظه الیه داده شود برای امداد مخارج لشکری و کشوری افغانستان معاهده سیم
اینکه هرگاه عساکر انگلیس از افغانستان مراجعت نمایند راه های تنگه خیبر و کرم و رزست و پیشینک و سیبی و زیرستان در
ید تصرف آنها باقی باشد چهارم اینکه بدون رضا و امضاء دولت انگلیس امارت افغانستان حق معاهده و رابطه در آمد
و مرسول با هیچیک از دول نداشته باشد پنجم اینکه رعایا انگلیس در قلمرو افغانستان در آمد و شد آزاد و محترم باشند
و رعایت و جانبداری آنها از دولت انگلیس منظور باشد و از تعدیات داخله و واردات و گمرک سال معاف شوند و بجز گمرک
مال التجاره

حاشیه سمت راست
چون امیر محمد یعقوب خان در محبس هند میمیرد دوباره سال رحلتش را نیز گوهری بیان و ترکیب کرده و مجموع برآورده ۱۲۹۶ مجاناً اینجابیان میپردازد تا از نظر پوشیده نماند میگوید (امیر بکابل بمیزان) ۱۲۱۶


نسخه سویم عين الوقايع صفحه ٨٣
مال التجاره چیزی دانسته نباشند بعد از استیلاء واتمام این مهالکه ومحاربه امیر محمد یعقوب خان در گندمک بچه فرسنگی
شهر کابل با اردوی انگلیس آمده امیر نالی انگلیس باستقبال او سر برهنه صد و یک تیرا توپ شلک شادیا نه کردند مورخ کیونار
انگلیس با شش نفر صاحب منصب بنزد و كنیفرد گنژود و بیست و پنجاه نفر رساله پیش آه ری و سعه د و جمله بات دیگرا مورات مشروطه
بالحصار کابل شدند هم در اینر وزها سردار محمد ایوب خان در مشهد از وفات پدر اطلاع یافت بمیجید نیا و خود را بهرات رسانید فورا
ورود او که ٢٢ ربیع الاول بود سپهسالار حسینعلیخان تمام افواج کوبیا سر تو پخانه را تاکنبدهای سبز بهرات و سر کار جام
باستقبال بیرون کرد و با عز از تمام در حرم فوق العاده معظم الیه را در شهر هرات پذیرفت و اورا لحکومت نشانیده
سکه بنام امیر محمد یعقوب خان زد و سردار محمد عمر خان را غذر خواسته بكابل نزد امیر محمد یعقوب خان فرستادند و بعد از چند
روزی ژنرال فقیر احمد خان ریگا و که باطنا راضی با طاعت سپهسالار بنو د محرک سپاهیان شد که در پل خیمه دزدان خان پنجم
هنگام مواجب دادن افواج بماء ربیع الثانی چهار فوج برضد سپهسالار شوریده اول سنگ بارانش کردند و او را مجروحا
بشهر آوردند و دستاخ دشتند و بعد سخت استحکاماً کابل فرستادند عزل این سپهسالار نیک خواه با ولاد امیر شیر علیخان
میمنت نداشت اما بدلعَل من حصن باش الْأَخْبَاءُ فَقَدْ وَقَعَ فِيهِ چند روز بعد رفتن سپهسالار فوج اردل
دروازه جنوبی هرات بسر کرده گی موسی خان کاشل شوریده با سایر افواج همدست شده بسر آ فقیر احمد خان ریختند و
او را از سوراخ بخاری که مخفی شده بود بیرون کشیده بذلت تمام کشتند گفتند مشار الیه روز قبل آن دختر کربلائی
نور الله نام پیرزنی را که بعقد خود در آورده بود تهمت زنا بقتل رسانیده بود امیر محمد یعقوبخان سردار شیر علیخان نبیره
کہند ل خان را بحکومت قندهار فرستاد و کليل ملا مجید رخان وردک را بفرمانفرمائی بلخ و ترکستان از بک مامور داشت
دار دولای انگلیس بحرتی و خوشنودی بعد از چندی توقف دیار و قلمرو افغانستان را واگذاشته عازم سمت هندوستان
شدند این قشون را در مراجعت دشته باش چند کلمه از روز برگشت کی امیر محمد یعقوبخان وقضا و رسیدن سفیر انگلیس میران
الوينور بعد از فراغ مصالحه با انگلیس امیر محمد یعقوب خان امر با حضار عساکر رسان قشون نموده لشکریان کابلی و پیروزی بر نانی
را از اطراف متجاوز ارسی فوج سواره و پیاده نظامی بکابل حاضر ساختند که ناگهان و باغ در کابل بروز کرد خبر با میر دادند و گفتند
لازم و موقع سان نیست امیر فرمود بقدر کناف قراولی از بن شکر در شهر حاضر باشد مابقی یراق و اسلحه را بذخیره تحویل نمایند و
مرخص شوند بعد از سه ماه دیگر که رفع عفونت و مرض شود حاضر شوند این اعلان سپاهیان شد همه قبول کردند و امر بپردان نشدند
دپلو فنج را تحویل گرفتند بعداً نها گفتند ما که میرویم اگر نوکر پادشاهیم مواجب سه ماهه ما را بدهید که تا زمان مراجعت
مخارج داشته باشیم داوود شاه خان جبرئیل (جنرال) کیکی از مردمان مخبضه سلیمانخو بود بتحریک ما در بوجه متوفی گفت امیر
صاحب بقرشون رخصت شده یکماهه مواجب مساعده بیشتر نمیدهد سپاهیان با آواز بلند گفتند سه ماهه یکا هم مواجب را نمیخواهیم
داوود شاه خان اظهار داشت که هرگاه یکماهه میشتر میخواهید بر وید از شوهر زن تان بگیرید سپاهیان بگیه بگیریها یی کردند و گفتند
کابل بغیراز پادشاه مخز د دیگری مردی کشته ندارم پس اینک میگویند از شوهر زن تان مواجب د د هابه دیگر را بگیرید شوهر زان کابل دیگری باسرسید ران مشهوری
نداریم مگران مرد که انگلیس که آمد ه بالا حصار مقیم شده لهذا دوازده فوج مذکور صدای هیا هیها بر پا بلند کرده اول ژنرال مزبور را سخت نمودند
کتک سخت زدند و بعد برضد امير افغانستان بسلام كیو نامی صاحب سفیر انگلیس رو بسفارت داران بالا حصار رفتند از مجائیکه
ایجاد


نسخۀ سویم

عین الوقایع

صفحه ۱۸۴

صورت شورش سپاه کابل بر قصه موره کوناری سفیر انگلیس بنا بر اشتباه خود سفیر و محاصره گشتن او در مسافرتخانه کابل بشه سفیر با همراهانش

ایجاد


نسخه ششم عین الوقایع صفحه ۱۸

ایجاد سفارت انگلیس تازه در کابل شده بود و هنوز لگامهای زد و خورد جنگهای افاغنه با نگلیس تازه گی داشت سفیر انگلیس
چند نفر جاسوس در شهر معین نموده بود و آنها هم بدر وغ نویسی مشغول بوده همه روزه اطلاعات از کینه جوئی و خونخواهی افغان
نسبت بانگلیسها و اخبار تدارک شورش و بلوا را میدادند سفیر و اجزاء او مخوف و هراسان بودند در اینحور و که دیدند
ده هزار کس یکدفعه رو بسفارت هم آند و صدا با بچار یار بلند کرده اند مضطربانه ابواب سفارت را بستند و از بانهای
بروج سفارت فرمان بگوله زدن دادند سپاهیان هندی داخل سفارت چند تفنک بطرف افاغنه خالی کردند و چند
نفری مجروح و مقتول شد انحطب بسیار بر آنها ناگوار شد که ما بعزم سلام و خدمت آمدیم انگلیسها بطرف ماشلک میانید و
نوع ما را بکشند یعنی چه لهٰذا همه برگشته بشهر کابل و مخزن های ذخیره قوشونی را با اسلحه تاراج نموده توپهای بزرگ از تو پنجانه
بردند و سایر لشکر و مردی که در شهر تماشائی بودند با خود متفق نموده رفتند و سفارت را محاصره کرده هدف گوله
توپ و تفنگ قرار دادند در آن اثنا شخصی از سپاهیان هندی که مسلمان ستی بود از بالای برج سفارت خود را
پائین انداخت و گفت ایها الناس من مسلمانم و رفقای من همچین هستند همه مسلمان ما را امان بدهید یکی از افاغنه
دستی پیش دویده با سرنیزه برسینه اش زد و گفت تو از فرنگی بدتری که نوکر کفار شده ای دیگر سپاهیان افغان هم
سیلاده و شمشیر و قلو از زیادی از غلاف کشیده آن مسلمان بیچاره را قطعه قطعه کردند سایر سپاهیان ملازم سفارت که
دیدند در حق آن یکنفر اینطور رفتار شد با خود خیال کردند که هر گاه در هر صورت کشته میشویم بهتر آنکه تنگ بجرامی بدوست
انگلیس نمائیم متفقاً مردانه و ار بآشلک را گذاشتند و متجاوز از هفتصد نفر بلوائیان را کشتند تا اینکه بزور گوله توپ و تفنک
دیوار های سفارت را خراب کردند و تفنکهای بلوائیان از تیرکش های سپاهیان هندی داخل سفارت را مقتول ساختند
مورخین گویند کاری که دید جازه کمال است دوضع مغشوش است و بصیرت در دست دشمن مقتول میشود علامتی بعلم آتش بازی
محض اطلاع مردم یا از ددیای خودشان بهوا سر داده خود و صاحب منصبان انگلیس هر نو ا د و ر بالآ اطاقی که زیر آن ششک و
باروط و اشیاء ناری بود رفته خط بار وطی تا زیر پای خود متصل بزیرخانه کشیدند و یکدیگر را بقل کشی و و داع نموده خط بار طرا
آتش زدند و خود را سوختند که در دست دشمنان گرفتار نشوند و امالی و شورشیان بسفارت ریخته و اشیاء تیا را غرات
و ادت مقتولین اقدام کردند و بسپاهوی زیادی بود و گوش بحرف امیر محمد یعقوب خان هم نکردند و امیر مذکور عاجز از عماشت
شورشیان بود اینوقایع نزدیک با و آخر ماه رمضان اتفاق افتاد هم در اینر و زاپهار فوج رساله که ماموریت خاک و بیاده با تو بخانه در
سیاه سنک بودند بشهر کابل برگشته یکنفر از دفعه دارای سفارت انگلیس که روز شورش با چند نفر معتبر برای آوردن علوفه
اسبار فته بودند از دور صدای توپ و سورش اہالی را شنیدند مطلب را دانسته بعجله تمام خود را با ردوپای عساکر انگلیس که
هنوز از محال و سرحدات افغانستان خارج نشده بودند رسانیده ماجرا باز گفتند (ایران) یکدسته از سواره
ایران را در طهران بوضع قزاق روس تحت سیاست و معلمی کلنل دمنت بیج روس مقرر داشتند و هفت فوج عساکر و شصت نفر
توپچی را نیز بقانون عساکر نظامی اطریش قرار دادند در خراسان سواره تراکمه که با تفاق با نجح سردار ترکمان محض تاخت و تاز
آمده بودند از ساخلویان سرحدی ایران تحت ریاست عبد الحسین خان سرتیپ قزاق تفنیه و تادیب سخت شده اسباب میرن پیکان
از دست دادند و با عمال گریختند من الغرایب در شیراز سکی بحک شکم یازده بچه آورد و نیز بیچه گربه دیدند که دود
نداشت


نسخه سویم عبر الوقایع صفحه ۱۱۸

نداشت در جا دستها صاف و حرکات و تبسمی بجهت و خیز بود اتصال سیم تلگراف بپرد و کرمان در قریه کاوند فر
شخصی بابی نام قطعه سنگ طلایی پیدا کرد (چین) شورش عام و انقلاب عظیم در شهر پکن و شانگائی حادث شد
صنجه جید بتحریک انگلیس و تفتیین دول اجانب در ان شورش بود (ژاپون) ایجاد کشتی های بخار و توپهای
دریائی محکم میکاد و ورود ولیعهد المان در اینمملکت و پذیرائی شایان ایدولت بقصیر بمیگاد و
(اروپا) اسپانیا ملاقات پادشاه با سلطان پرتوگال (اطریش) چون شهر شیر دم از طغیان سیل
سحلتی خراب شده بود امپراتور ایدولت شخصا محض سرکشی انجا رفت بنیاد اتحاد و عقد معاهده بین دولیت
اطریش و المان پارلمنت اطریش و مجار بر استعداد حربی افزوده عدد قشون خود را بمقصد هزار نفر قرار دادند
(المان) افتتاح پارلمنت در شهر برلن جشن کامل در دولت المان بعید بالی امپراتور اطریش که سال چهارم
مزاوجت او بود ملاقات امپراتور فرانسه و امپراتور المان در شهر کاستن (انگلیس) هفتاد دو نفر
صاحب منصب و نهصد و پنجنفر تا بین ایدولت را در نقطه ماندولاز ولوکبهای المره معدوم و مقتول ساختند با جمعیت
دولت مزبور در تهیه جنگ با پادشاه زولوس (سیتوایو) شد و نیز در اینروزها استعداد کاملی از انگلیس
قشون کاب فرستاده شد (ایطالیا) معاهده تجارتی با دولت نسه ملاقات پادشاه ایطالیا در شهر منرا
با پادشاه انگلستان (بلغاری) مجلس شورای انتی را بکلی موقوف داشتند (هلاند) کانتل شتریز
شهر اتچین را که موسعم کلنک است متصرف شد (روس) در قریه و تکیا نکا من اعمال جای طرفان
یکصد و چهل نفر خریربهایون که خار و تلف شدند و قرانتین برای حفظ صحت در آن نواحی تعین شد مبادله غلّاسه
بین ایندولت با عثمانی شرارت طایفه نیهلیست در روسیه که دولت حکام مقتدر موقتی بشهر بطر زبورغ و خراکف
وادسا وسکو دکیف و وارشو معین نمود بجهت دفع طایفه مزبور صدمه نیهلیست در ایصال بروسیه
از اینقرار بود شهر آرنبورغ را آتش زدند که یکقسمت عمده سوخت شهر ارالسک را نیز بحریق مبتلا کردند
شهر ابرجب راهم آتش زدند بطوریکه مام ویرانه شد شهر اما نبورغ را آتش زدند و شیرینچ نوزاکی برای
پاولوفسکی آتش سخت زدند که خرابی و خسران زیاد وارد آوردند در شهر پازم نیز مجذلیه م فاصلا آتش زدندا
در زیر راه آهن مسکو دینا میت گذاشته بودند که بهنگام صعود با مپراتور آسیبی رسانند اما اعلیحضرت امپراتور خوبی با
از آنجا بسلامتی گذشت بعد نقبی دینامیت آتش گرفت و تاسف بطایفه نهیلیست باقی ماند سردار عبد الرحمن خا
که در سمرقند بعض تدارکات برای رفتن افغانستان داشت بنابگذاضا رو برضایت خاطر خود در آنجا مقیم شد
مقصودش اینکه همه روزه از وضع افغانستان مطلع باشد (سوسیس) اغتشاش و انقلاب در این مملکت
رویداد (عثمانی) قرانتین از ترس خبر طاعون قفقاز بسرحد روس گذاشته قرار داد و تعین اموریت
سرحد ایدولت با نسه و روس و یونان استعفای خدیو مصر اسمعیل پاشا از سخت گیری دول فرنگستان خا
المان که ابدا ارضایت بخدیویت او نداشت و نصب توفیق پاشا پسر او در مصر بحکم دولت عثمانی انقلاب عظیم
در دجله رویداد کشتی های جنگی انگلیس بنا بتعارد مخالفتی که با دولت عثمانی داشت در خلیج دور لا نمایشی


نسخه سویم عین الوقایع صفحه ١٨٧

ورود کرد ولنگر انداخت دولت روس فوراً اعلان کرد که اگر سفاین جنگی انگلیس از آن نقطه مراجعت ننماید کشتیهای
جنگی روس نیز داخل بحر مارمارا خواهند شد انگلیسها ناچار سفاین خود را برگردانیدند (فرانسه) کشتی جنگی
موسوم به آورگانت در دریای سینه غرق شد ملاقات رئیس جمهوری فرانسه با پادشاه انگلیس در سفارت خانه پاریس
پرنس ناپلیون ولد ناپلیون سیتم فرانسه که قبل از جمهوری شدن ولسیعد ایندولت بود و بعد بمملکت انگلیس رفته بود
در آنجا سکنا داشت هنگام جنگ انگلیس طایفه زولوس مشارالیه با تفاق عساکر انگلیس به ماغه امید رفته بود در
ماموریت پیش قرادلی اردوی انگلیس بدست طایفه زولوس کشته شد بنیاد شورش در الجزایر و تدارک دولت
فرانسه در دفع شورش متتها شدت برف و سرما در مملکت فرانسه با واخر زمستان اینسال
(مجارستان) طغیان آب رودخانه تا خرابی زیاد باینمملکت وارد آورد ورود اجزا کمسیون
دول بواسطه صلح و قرارداد سرحد بین یونان و دولت عثمانیه عثمانی در شهر یا نینه شورش و تلاقی طایفه کرک
یا غی با یکفوج سپاه نظامی عثمانی در قاماری (افریقا) عساکر مصر کشهر ماستیو را مسخر کردند
(امریکا) دولت اماثونی در صدد معاهده با چین شد (پرو) اعلان جنگ ایندولت با دولت شیلی
در صورتیکه دولت بولسیودا نیز بجنگ شیلی با خود متفق ساخت و با وجود این استعداد حربی شیلی بدولتین متفقتین
غلبه کرده قشون متفقه آنها را در اینجنگ شکست داده دو کشتی جنگی که موسوم به پلکو ما تو است عساکر شیلی از
پرو بدست آورده فاتحانه وارد ایکیک شدند (هائیتی) بلجای عام و شورش در تمامی هائیتی که شخصی
آن مورد مجلس و کلا و ملت و امناء دولت مشغول به بطرف برا در رئیس جمهوری خالی کرد
(افغانستان) ژنران رابرت با عساکر که همراه داشت غضب آلوده ببارق سرخ جنگی و علامات
عزای سفیر مقتول شده را افراشته از سرحدات پیش آمد نیز به استعداد خود افزوده و عزم مراجعت حمله
دری بجانب کابل نمود هم در اینروزها امیر محمد یعقوب خان سه فوج از دل مخصوص خود را با محمد جان خان ژنرال
بطرف چاریکار و کوهستان فرستاد مع چند عراده توپ که آن صفحات را منظم داشته باشد در وز عید فطر را در
کابل خود امیر معظم الیه بسلام نشست و محمد موسی خان ولیعهد خود را برای نماز عید بیرون فرستاد چون وضع کابل از ار
آشفته بود سردار ولیحمد خان برادر کوچک امیر شیر علیخان و سردار محمد آشمان پسر سردار محمد شریفخان که ضمناً
با انگلیسها مربوط بودند محرمانه ژنرال رابرت را راهنما نیا کردند و قتل مکنر کیوناری را با شاره خود امیر محمد یعقوب خان گوشزد
و خاطرنشان رجال دولت انگلیس نمودند که کلیه میانه آنها و امیر محمد یعقوب خان اصلاح پذیر نباشد لہذا انگلیسها بطور خونخواهی
جلال آباد را متصرف و عازم کابل شدند و تا نقطه گندمک آمدند و نیز ژنرال برنی با اردوی مرکب از دوازده هزار سپاه
مامور تسخیر اطراف و قلور جلال آباد و کابل شد امیر محمد یعقوب خان که خود را در مسئله سفیر بیگناه میدانست از شهر کابل
با جمعی همرامان خود سوار شده محض ملاقات ژنرال رابرت پیشواز اردوی انگلیس رفت ولی قبل از وقت ژنرال
محمد جان خان معتمد خود را از کوهستان و چاریکار عاجلاً احضار نموده دستور العمل داد که با چند عراده توپ سه فوج سپاه نظام
در ظاهر بعزم استقبال تا نقطه چهار آسیا ب متعاقب بروند که اگر انگلیسها بخواهند زیادتی نمایند لشکری برآمد انداخته باشند
خلاصه


نسخه سویم
عین الوقایع
صفحه ۱۸۱

اردوی انکلیس در قلعه خلاصه امیر معظم الیه باردوی انگلیسها ورود کرد باطمینان انکه مثل سابق با او رفتار و احترام خواهند نمود اما انگلیسها
خوشی بودند وقتی امیر در آن فرصت عینک مخالفت بچشمهای خود زدند که ملاحظه دوستی در بین نبوده باشد دفعه حاکم متوقف امیر محمد یعقوب خان
توقیف شد سردار یحیی خان دادند و اورا مجبور باستعفا از امارت افغانستان نمودند بعنوان اینکه شرح حال وبیان احوال و بیغرضی امیر را در باب
وسردار محمد هاشم خان بجه شورش و قتل سفیر ملندن نوشته ایم انچه جواب برسد از انقرار معمول خواهیم داشت لهذ ا همرامان امیر محمد یعقوب خان
سلطان خان افشارجی متفرق شدند وشبانه انگلیسها امیر را تحت الحفظ دسته سپاه جراری بطرف هندوستان فرستادند و پیش خانه اردوی
خوانین برا بهائی وغیره
با در نام سائرین در افغان جنگی آنها بطرف کابل حرکت کرد در نقطه چهار آسیاب محمد جان خان ژنرال با قشون متفقه که همراه داشت در صدد ممانعت
از راه زرقون صحرا بردی و جلو گیری انگلیسها بر آمده گفت حال که پادشاه ما را محبوس کرده اید ما شما را نمیگذاریم بپایتخت افغانستان وارد شوید
انکلیس رفتند و در بین راه و از طرفین بنای شلک توپ و تفنگ را گذاشتند بعد از سه ساعت زد و خورد چون لشکریان انگلیسی در مقابل افغانها
سردار محمد ابراهیم خان را
که بجانشینی برادر خود
آمدند بالاحصار وشیر حصار و کوه شیر دروازه را متصرف شدند و سنگر خود قرار دادند و جایهای چاپی در دروازه
امیر محمد یعقوبخان بکابل کی
دستگیر نموده همراه برادر جمع شان رویداد بعد از آنکه بسیار توپهای انگلیس از کلوله توپهای افاغنه صدمه یافت و از کار افتاد توسیطه
امیر راهم انگلیسها تا سرداران درانی و ولی محمد حیات خان که پیش کار انگلیسها بودند و در رشده مردم را از اردوی محمد جان خان متفرق
کردند و اوشکست خورده بطرف غزنین و طایفه وردک رفت و محمد موسی خان ولیعهد پسر امیر محمد یعقوب خان را
تپه مرنجان همراه خود نیز با خود برد و انگلیسها بحیله و مکا بعضی اهالی کابل را از دروغ فریفته نموده بهمراهی آنها شهر کابل را متصرف شدند و بصدد
آوردند و از آنجا
بهندوستان فرستادند قلعه کشی کشودند اول کاریکه اقدام کردند خرابی بالاحصار بود و بعد مردم شجاع و کارآمدی که در کوچه و بازار و اطراف
روز ورود انگلیسها میدیدند بهانه اینکه از افواج اردل و شورشیان است که بقتل سفیر اقدام داشته میگرفتند و بعبت میکشتند و تمام
بشهر کابل زلزله شدیدی داده بودند که هر کس شخصی از سپاهیان افواج اردل را بدست بدهد ده روپیه انگلیسی انعام میبند جهال نادان کابل
که چهار دقیقه امتداد هر کدام عداوت باطنی با یکدیگر داشتند بانگلیسهامیگفتند فلان زید هیچ در افواج اردل یعقوب خانی است آنها هر بیدین
داشت رویداد عقوبتی میکشتند و ظلم هایی چنا از عساکر انگلیس در شهر کابل بظهور میرسید که با قانون ممالک خیلی منافات داشت همچنین

بهم در اینروزا محمد داؤد نامی مرکب از سی هزار سواره و پیاده و سی و پنج عراده توپ از راه بوستان و گلستان پیشکده و پپ
بقندار محمد آوردند و این شهر را هم بدون محاربه گرفته اینخبر که بانگلیسها در کابل رسید بظلم وطغیان افزودند و خانواده امیر
محمد یعقوب خان را از ارگ خارج ساخته تحت الحفظ بشیر پور که محل اقامت اردوی آنها بود بردند و دستاخ نظر داشتند
و نیز اعلانی باهالی کابل نمودند که باید ارگ بالاحصار بکلی ویران شود و اراضی آنرا زراعت نمایند و هم علاوه بر قصاص قتل
سفیر سکنه کابل باید از عهده خسارت اردوکشی دولت انگلیس برآیند و اشخاصی که در سگونه قتل سفیر اقدام داشته اند بیجان پا و اره
نشوند و بعضی اوامر لاطایل در اعلام خود درج نموده بودند که موجب هیجان غیرتمندان اسلام کابل شد که آنها ظلم و کردار
انگلیسها تا قیامت از خاطر شان نخواهد رفت و مقاصد باطنی انگلیسها را در ماده افغانستان دانستند و از گرفتاری ناموس
پادشاه خود در دست دشمن غیریدین و قتل جوانان یگانه که باسم فوج آردل از اهالی میگرفته و شبانه میکشتند همه مردم
بهیجان آمده و منتظر فرصت بودند و در این ایام سردار ولی محمد خان از طرف انگلیسها حکمرانی کابل منصوب شد اهالی اهل چهار


نسخه سویم
عین الوقایع
صفحه ۱۸۹
انگلیس بکوتوالی مقرر بود و سردار محمد حسن خان که یکی از پسرهای امیر دوست محمد خان بود با سردار ولید محمد خان دیگر
از طرف انگلیس بحکومت نقطه میدان پین غزنین و کابل بر قرار شد و عساکر انگلیس بسیاری نقاط و اطراف شهر کابل را
با تمام محلات و آلات و استعداد قشونی لازمه پادشاهی افغانستان که تصور نمیشد بحیله تصرف درآوردند و سپاه
نظامی در شهر و قلعه و کابل از افاغنه باقی نماند و دینی محمد حیات خان که مدعی مسلمانی و مستخدم انگلیسها بود در کابل
باستمالت خوانین و بزرگان قبایل پرداخت و خدمات نمایان بخرج داد (در سنه ۱۲۹۷ هجری) (ماه مهرها)
محاربه دویم محمد جان خان جنرال افغان که شواری بود قرآنی و شمشیری برداشته با چند نفر قضاء و اعیان افغان
میان طایفه وردک و کوهستان غزنین و سایر اطراف کابل درآمده عموم را ترغیب و تحریص بجهاد با انگلیس نمودند از آوازه
که میان ایلات افتاده بود ماده بسیار مستعد شده هر کس از طیوفر افاغنه از راه غیرت و عصبیت ملتی برای خود تدارک تفنگ
و تفنگچه و شمشیر و قواری نموده چوبها بلندی را پارچه قرمز و گلی در سر آن بسته از هر دره و هر قریه و هر محل و هر طایفه با مختصر
آذوقه که همراه خود داشتند بعزم غزا بیرون آمده و فریاد میزدند که اَلصَّلٰوةُ وَالسَّلَامُ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ اللهِ و نعره
یاچهار یارشأن کوش فلک را کر نموده در اول وهله یکصد و هشتاد هزار نفر مستعد دفاع انگلیس شد و بحیرال محمد جان خان لقب
غزاوت دادند و او را محمد جان خان غازی نامیدند و یکنفر دیگر که آخندزاده ملا عبدالغفور نام داشت با عون محمد خان چرخی
و میر بچه خان کوهستانی تاجیک با انبوه زیادی که متجاوز از شصت هزار کس بودند خود را بامداد محمد جان خان رسانیدند
و از طرف دیگر ملا مشکی عالم افغان اندری که از علماء غزنین جمعیتی متینو ای جها و جمع کرده بود با عصمت الله خان جبار خیل
بکمک محمد جان خان غازی همدست شده از راه میدان متوجه کابل شدند اوّل ورود بمیوان سردار محمد حسنخان را کشتند و شبکی
عالم باده هزار کس از غازیان بشیر شگار مقدمه انگلیس وازه کابل شد در تحت شاه که اتصال بکوه شیر وازه کابل دارد با یکدسته
از عساکر انگلیس متصادم دادند آخند مشکی عالم شکست خورد و فردا که محمد جان خان و سایر غازیان از راه رسیدند انگلیسها
سنگو خان نام پسر سردوخان تو آرام را بدیه خود ساخته لشکری مرکب از یکفوج پیاده نظام و یکفوج رساله (قزاق)
و شش عراده توپ در تحت ریاست میجر لین انگلیس قرار داده از برای جلبکی لعل اندر رفته بکینگاه بودند و از عقب
غازیان برآمده جنگ سختی نمودند در این نقطه این توپهای انگلیس بتصرف غازیان درآمد و فوج سواره و پیاده انگلیس
شکست فاحشی خوردند و گریختند از افواج انگلیس چند فوج بکوه خواجه بسته و غرقه برای جلو گیری غازیان آمده در
این نقطه جنگهای مغلوبه اتفاق افتاد چون غازیان شیر شکار در اینروز با جمعیت شان قریب به بیست هزار کس بود و مردانه
کوشیدند با وجود اینکه رابرت صاحب خود را در این سنگویه با دسته سپاهی از عساکر زبده بکمک افواج خود رسانید عاجز از مقاومت
غازیان شده شکست سخت خوردند و در اینجنگ پسر آقا میر عباس لالا شاه خان نام که برادر پرویز شاه خان جنرال افغان
کابلی و از طایفه سادات تشیع بود و بفتوای ملتی در جلو غازیان بر ضد انگلیسها بیرق همت افراشته بود و احاد و افراد
را بجنگ ترغیب میکرد بدرجه شهادت رسید و از انگلیسها هم چند صاحب منصب در این میدان مقتول شد افواج شکست خورده
انگلیسها بطرف شیر پور متوجه شدند در نزدیکی دروازه ده مزنگ سردار ولی محمد خان حکمران کابل با قوشون افغان
که همراه داشت و هواخواه او بودند باستمداد چند فوجی هم از عساکر انگلیس سد راه غازیان شد بعد از دوست
زدوخورد


نسخه ششم
عين الوقایع
صفحه ۱۹۰
زد و خورد ایضاً هم از غازیان شکست فاحش خوردند و بشهر پر فرار نمودند اینروز شام شده و تعداد اجماع غازیان
در چهاردهی بدویست هزار کس رسیده بود و فردار ا خیال داشتند بدسته قشون انگلیس که مقیم کوه تخت شاه است حمله
ببرند اول آفتاب بعضی از بیارق غازیان متوجه سمت تخت شاه شد در آن اثنا از پشت تخت جان نثارخان یکتوپ انگلیس
بطرف غازیها شلک شد صلاحاً همبردن از آن سمت ندیدند و از دامنه کوه هندکی بسمت علی آباد پشت دروازه ده مزنگ ببر
نموده در کوه زیارت شاه مردان که دو فوج پیاده و دوازده عراده توپ از انگلیسها با یکفوج رساله پیش قراول بودند تلاقی شد
ببالای کوه پرکشش بردند چون غازیها بیان میدان صفا و دامنه کوه بودند انگلیسها با توپهای ته‌پر و دمان پز از کوه شیر دروازه در
کوه اسما و کوه زیارت شاه مردان آنها را هدف گلوله قرار دادند و متصل شلک توپ و آتش فشانی در کار بود غازیها هم اندیشه ننموده
چون شیر غضبنان بدون خوف و هراس اول خود را بسر کوه زیارت شاه مردان رسانیده بضرب سنگ آن توپهای انگلیس را که
در آنجا بود گرفتند وافواج سواره و پیاده آنها را شکست داده و بسیاری آنها را کشتند و بعد متوجه کوه اسما شدند و بآواز بلند
غازیها ندا کردند که مسلمان نباشد کسی که تا بالای کوه نرود و انگلیسها را بدست نگیرد رویکوه دانه وزن طلاق است کسی که تاسرکوه
با تفنگ و حربه دیگر محاربه نماید خلاصه صداها بيا چهار بار بلند نموده رویه بالا کوه آسمائی رفتند و در حین پرکشش افواج انگلیس
تفنگهای فشنگی ته پر که متصل شلک میکردند بسیاری غازیان را کشته تا بعد از شش ساعت غازیها بر آنها نزدیک شده و
غلبه نموده آنها را از آنجا شکست و فرار دادند و در این جنگ قریب چهارصد زن بغازیان آب میدادند و هشتاد و سه نفر
آنها هم مقتول شده بود عجب از عقاید ملت اسلام افغانستان که در آن پرکشش بسمت بالای کوه بهریکے از غازیا
که تیر میخوردند پیش آب شان میرپخت چون رسم است که شخص گلوله خورده زود پیش آب میکند وقتی پیش آب از شلوار مقتولین و
مجروحین ظاهر میشد سایر نظاره کنندگان اعتناء باحوال آنها ننموده و میگفتند دی حور العین سر جماع کلا دار اوستی
یعنی این شخص که در راه دین و ناموس شهید شد فوراً بهشت رفت و این پیش آب انزال منی است که با حور العین جماع کرده
و این عقیده در ملت اسلام ضرر ندارد (مؤلف) بعد از تصرف شدن غازیان کوه آسمائی را انگلیسها تمام اطراف کابل
بهم ملحق شده از راه ده افغانهای کابل بشیر پور ریختند عثمان خان ستادی در اینجنگ کشته شد و افاغنه غازی اطراف
شیر پور احماره کردند و در اینوقت رابرت صاحب بیطراف شیر پور را که دیوار نداشت سیم کشیده و همه یز بادی پشت
سیمها انداخت و آتش داده تو بها را در پشت آتش سنگر قرار داده بسیار سختی و تدبیر خود داری نمودند و در هنگام گیر و دار
و محاصره شیر پور از انجره غازیها بتحریک دو ستورالعمل انگلیسها چند نفری صدا زدند که ایروم محض آسایش شما تا شش روز اطراق
و جنگ توقیف خواهد بود این صدا مردم غازیرا از کار جنگ و پادار کا باز داشته بفکر تاراج و اولجه و غارت افتادند و بمردم
خود اطراف و نواحی شهر کابل بنای دست اندازیرا بنهادند بخصوص بچانه و ناموس سرداران درانی که با انگلیسها همراه و متفق پود
مثل ولی محمد خان و محمد هاشم خان و سردار محمد کریم خان و سردار عبدالله خان خیلی دست درازی نمودند و در پنج شش روز آنچه از غایی
که مال تا راجی دست آورده بودند بسمت وطن و الخلای خود رفته اطراف محمد جان خان بیچاره را وا گذاشتند بعد از آن انگلیسها
هم قدری آسوده حال شدند و مکث نا بودیم اعلان دادند که هر کس سر ژنرال های نظامی غازیها را بیاور د دوانده هزار روپیه
انعام دارد و هر کس از سپاهی های غازیان سر بریده بیاور د دو سه روپیه کلدار داده میشود در اینروز تا هم در غازی
با روث


نسخهٔ سُوّم
سراج التواریخ
صفحهٔ ۱۹۱

قلعهٔ غازیان محمود خان
شهر کابل

محاربهٔ دوّم کابل

این زن دلیری که در قریهٔ بی‌مارو در دست خود کوزهٔ آب دارد غازیان تشنهٔ افغان را آب داده و از آب کشیدن او صدها غازیان افغان سیراب گردیده محاربهٔ خود را با خصم می‌نمودند غنیم بر جسارت زنانهٔ او رحم نموده بروی فیر نکردند تا آن‌که به‌حوادث دگر جان به حق تسلیم کرد رحمة الله علیها

صورت جنگ جنرال محمد جان خان و غازیهای افغان بخارج و موانع فرنگی پلی سرکو و محمدجانخان دولتی علیه لشکریان

کار روف


نسخه شوم
عين الوقایع
صفحه ۱۹۲

باروت و انبار ذخیره که در ارک بالا حصار امیر شیر علیخان تدارک و تهیه و آماده کرده بود آزاد و شد و تاراج غازیها
آتش گرفته هفت شبانه روز متوالی اطاق اطاق آتش میگرفت و بهوا میرفت و گلوله های فشنک از هوا بر میگشت
هرح و مرج غریبی رو داده بود تا غازیها متفرق شده بودند انگلیسها بزد و مع و بیکار حریق آتش خانه و ذخیره بارو
را خود خاموش کردند و تقریبا دو صد خروار باروط فشنک باقی مانده که در یکسی از یکجا ذخیره هنوز سالم بود بآب ریختند
که استعداد جنگی در مردم افغان نباشد و هم در اینروزها انگلیسها همه شب دو دسته از عساکر خود را با نوان موزیک
نظامی ملتبس نموده بآرامی از شهر بر خارج کرده فردا با شیپور و موزیک باسم اینکه بمانی کمک رسیده ورود میدادند
تا کی چند اول و مرادی که قزلباشیه کابلند در این ایام بسیار محافظت و حراست مال و ناموس خود میکوشیدند
و ابواب محلات خود را بسته مستعد دفاع بودند و مختص جمعیتی بریاست امیر محمد خان برادر حبیب الله خان پسر خان بیجان
و جمعی نیز از افشار ماتحت ریاست محمد حسین خان و غلام حسنخان محض همراهی ملت اسلام و زبانه داری مملکت غازیها در نقطه
گلوله پشته همه روزه طرف زد و خورد انگلیسهابشده بودند بیچاره قزلباشیه کابل که انگلیسها آنها را بسته با فغان میدانستند
چرا که غازیهای گرسنه و برهنه را سر پناه اقامت و معاش میدادند با وجود آن افغانها آنها را متفق با انگلیسها میدانستند
خلاصه بعد از متفرق شدن غازیها افواج انگلیس در کوچه و بازار کابل گردش نموده هر کجا کابل دار و یراق دار میدیدند
بخیال اینکه از غازیها است دستگیر نموده بشهر پور میبردند و معدوم میساختند تا اینکه در بازار چند اول سپهسالار ناظر حسینعلی
را یراق بسته دیده و گرفته بودند حبیب الله خان پسر خان شیرین خان قبل از اینکه انگلیسها بدانند و بشناسند که او سپهسالار است
وساطت نموده او را رها کرد و در اینروزها امیر عبدالرحمن خان تاشکند بود و چون روسهای نظامی انگلیس صلاح تخلیه کابل را دی
سیکی از سرداران افاغنه را بامارت افغانستان دیدند کاغذ نوشتند که امیر عبدالرحمن خان مجعولاً بکابل بیاید امیر عبدالرحمن خان
نیز ضمنا بروسای غازیها و قضاة کابل کاغذها فرستاده بود و جواب موافق میل او نوشته بودند لهذا آنهم از راه بدخشان عازم
کابل شد و در اینروزها غلامحیدر خان وردک که نایب سپهسالار بود و از طرف امیر محمد یعقوب خان بترکستان از یک ششتر
افغانستان بحکومت و ریاست قشون رفته بود بسوز پایدار و با استعداد کاملی در ترکستان حکمرانی میکرد و خواب سلطنت
میدید و محمد سرور خان پسر امیر محمد عظم خان برادر نهر که سردار محمد اسحق خان که از راه بخارا محرمانه داخل ترکستان شده بود
و شب بخانه قادر خان حکمران شبرغان و رود کرد شخصی بغلام حیدر خان وردک خبر داد فورا قزاق بیحار ما و فرستاده
از قرار تحقیق حکام
شبرغان سردار مزبور را نزد بیچاره دستگیر نموده بمجلس آورد و در مجلس خود سرش را گفت بریدند فردا این آوازه در میان افواج و عساکر ترکستان
تحت الحفظ باز شر فرستاده افتاد که پسر امیر محمد عظم خان را غلامحیدر خان کشته مردم در خیال بلوا و شورش شدند منجمله سه فوج از افواج امیر شیرعلی
غلامحیدر خان فرستاده بود که تحت ریاست غلامحیدر خان وردک و در خان آباد و تالقان و قندغز ساحلو بودند با شش عراده توپ باستقبال امیر
و در نقطه ده داد او را عبدالرحمن خان در قندوز رفتند و سلام کردند امیر عبدالرحمن خان در این نقطه که خود را دارای سه فوج و تو بخانه دید حبیب اللهخان
بقتل رسانیدند
بیک میر بدخشن که از میرهای محترم بدخشان و امیر عبدالرحمن خان را از آب دریا جیحون عبور داده بود و مهماندارش بود مقتول ساخت
و خود را امیر خطاب کرد از طرف دیگر سردار محمد اسحق خان با جمعیتی از طرف بخار ابسمت بلخ و مزار آمده غلامحیدر خان
دردک تاب نیاورده مضطربانه بکهیت افواج بلخ و مزار و سرپل و غیره با میرمحمد اسحق خان سلام کردند خبر ورود اینها که بکابل
رسیده
بوقت


نسخه سوم عین الوقایع صفحه ۱۹
رسیده بود مردم چپار شاه جوقه جوقه دسته دسته بسلام می آمدند والا در اول ورود بهمرامان امیر عبدالرحمن خان بمقدار سوار
و همرامان امیر محمد اسحق خان متجاوز از بیست و پنج سوار بودند و نیز در اینروزها در نواحی لغمان و نقطه فتح آباد ملیاً بزیاد
از افاغنه کوهستانی و سرحد افغانستان برضد انگلیس روی داد و طرف محاربه سخت با ژنرال برینز که حال استعداد و قوة
پشت بندی عساکر انگلیس دوشه ند هم در اینروزها محمد جان خان غازی و عصمت الله خان و غلام حیدر خان چرخی در نقطه
میدان برضد انگلیسا باز جمعیت جمع کردند که کابل را حمل بیاورند سردار محمد علم خان دره بخر خرابی انگلیسا در نقطه سیدا
رفته بود پول و رشوه محمد جان خان را از حراقت آمدن بکابل و جنگ با انگلیسا بازداشت محمد جان خان رو بخرخیز غریت میانه
اینکه میرود ممانعت از آمدن استیوارت انگلیس نمایم که از قندهار بکمک لشکریان انگلیسی مقیم کابل می آید متوجه غزنین شد بعد از
رفتن او غلام حیدر خان چرخی کاغد امیر عبد الرحمن خان را بمردم ارایه داد و سردار محمد علم خان هم ابلاغ نمود بمردم غازیان که
عساکر دولت انگلیس بزودی مملکت شما را تخلیه نموده میروند و امیر عبدالرحمن خان را برای امارت شما خواسته اند اینک
دار و شده است غازیها هم اظهار رضایت از آمدن امیر عبدالرحمن خان نموده سختی در جهاد ننمودند و بدین وسیله انگلیسها ماند
(ایران) در نزدیکی قشلاق شاهیسون بغدادی بین نقطه اشتهار و بر غین سنگی بزمین افتاد که تقریباً پانزده من تبریز
وزن آن بود چوپان امتحان کردند هموار رشتهاین در صورت خالص بودن داشت علاوه بر آن فلز موسوم به نیکل نیز در آن
یافت میشد و بعضی از قطعات سنگ آهن بدنیوم سبلیکات بود ورود یوشیدا ستجو و همرامی یوکوباماکونی جید و
مامورین دولت ژاپون با فوکمار و انوتویش مهندس ژاپونی و چهار نفر تاجر ژاپونی بطهران که مخصوصاً امپراتور ژاپون برای
فتح باب مرادده آنها را بدربار دولت علیه ایران فرستاده بود با نامه و هدایا لایقه و پذیرفتن اعلیحضرت ناصرالدین شاه
مشارالیهم را بخوبی و اظهار مرحمت درباره آنها نمودن و جواب مودت آمیز بپادشاه ژاپون ارسال داشتن
ظهور فتنه شیخ عبیدالله در حدود کردستان یزیدی (تبین آنکه) شیخ عبیدالله نام از اکراد یزیدی در ملکت
تصوف سالها بسر برد تا جمعی با و گرویدند و در نقطه حکاری بین اکراد تبعه عثمانی ریاستی بهمرسانید و در اوقات جنگ
روس و عثمانی اسلحه زیادی بدست آورده بود لهذا و امی افتاد که اکراد سرحدنشین دولتین عثمانی و ایران را بخیال
در تحت ریاست خود درآورد مقارن اینحال حمزه آقا منگور از حکومت ساوجبلاغ گریزان شده بشیخ عبیدالله
پیوست و بر قوه خیالات او افزود لهذا در حدود کردستان تعلقی ایران سپاهی متجاوز از شصت هزار سوار
و پیاده مسلح ترتیب داده بنای قتل و غارت و حرکات وحشیانه را که ناشی از فطرت ناپاک میباشد گذاشت
و ظلم زیادی نمود تا اولیای دولت علیا ایران از غایله خبردار شده تهیه سپاه و دفع او پرداختند در ظرف بیست روز
بیست و پنجهرار سپاه نظامی با دوازده عراده توپ تحت ریاست نواب حمزه میرزای حشمت الدوله قرار داده
روانه سمت نقاط متهمه نمودند اما قبل از وصول اردوی بزرگ بساوجبلاغ مصطفی قلیخان رئیس قشون آذربایجان
با مختصر سپاهی در حدود مراغه دو هزار نفر از یاغیان را طعمه توپ تفنگ نمود و شکست های فاحش بهمرانان
شیخ عبیدالله داد و ششصد هفتصد نفر آنها را که جسارت استیلابشهر ارومی نموده بودند بقتل رسانید و در سر جنگ
ارومی نیز جمعی اکرادر که تحت ریاست شیخ صدیق پسر شیخ عبیدالله بودند براه عدم فرستاد و با مانده کان تا بهرمند
آمدند