«٣١»

وقایع بیست ودیم جنگ کردن بندگان ما باشاه محمود
وفتح خان در منزل چشکان وسوانح رويداد بعد آن
چون بحسب تقدير قادر قدير وتاثير فلك غدار بر تقدير وگردش لیل ونهار شاه محمود
وفتح خان باشش هزار سوار در منزل چشکان که قريب دارالقرار قندهار است وارد شدند
وبندگان ما نيز نهضت فرموده باسپاه نو آراسته وخوانین صداقت پیراسته خود صفها
آراسته بمقابله آنها در معرکه سرگرم جنگ وجدال گردیده حیف که نتیجه دو دفعه
لشکر شاه محمود از جرئت ثعالی وخصم افگنی دلاوران موکب مسعودرو بهزیمت نهاده
متفرق شدند بلکه چندی از خوانین معتبر مخالفین از ضرب تیغ وسنان دلاوران خسته
و بیجان شدند وازطرف بندگان ما گلمحمد خان اچکزائی کشته شد و هنوز چنگ
برقرار و نبرد آزمائی جوانان عرصه کارزار پایدار بود که ناگاه صالو خان اسحق زائی
که پناه بدولت ابد مدت ما آورده بود از نوازش بندگان اشرف ما صاحب جاه وجلال
ومالك منصب وكلام شده و هفتصد سوار که در تحت خود میداشت و سرشته فاخر بر اقران
وامثال می افراشت در حین جنگ قصد نمکحرامی نموده از میدان معرکه بادسته و بیرق
فرار شده بسمت مخالف پیوست ناگاه از وقوع این حرکت بیجای آیت بر همی وهزیمت
بلشکر بندگان ما افتاد لاجرم بیکران نهضت را از میدان معرکه بطرف ارغستان معطوف
ساخته و بیکشب در آنجا مقام نموده از راه قولری وطایفه وزیری بحدود دیره جات رسیده
از دریای اتک عبور نموده بپکچی شمالی وليه که حدود ریاست محمدهان عبوزانی میباشد
نزول فرمودیم چون عالیجاه مشارالیه وابسته و سپنز کرده دست سرکار بود بمجرد اطلاع
ورود قدوم سعادت لزوميك زنجير فيل بچه سوارى وخيمها بمه فروش وظروف وغير آن
اسباب ضروری وزر سرخ وسفید واجناس زری و ابریشمی با آنچه زمه خدمگداری
وجان نثاری بود موجود ومهيا ساخته اول از نظر همایون گذرانیده بعد خود باستان
بوسی مشرف شده التماس نمود که اگر مرضی مبارك بوده باشد دیره غازیخان را قلام
خلاص ساخته بتحويل غلامان خاص سرکار اقدس نمایم چراکه بندگان اشرف ملك خود
را گذاشته اهالی حرم محترم را در ملك سگها فرستاده اند این نهایت بیجائی و بی سعادتی
غلام عقيدت التيام است بندگان اشرف ما از مشاهده انواع صداقت او خورسند شده
باقسام تفقد و تلطف تحسین و آفرین فرموده و فرمودیم که الحال اهالی حرم محترم
مقیم راولپندی اند تا که بندگان اشرف ما خود رونق افزای آنجا نشویم صورت طلبیدن
آنها مصمم ومنظور نيست البته بورود آنجا نظر بارادت و اخلاص و صدق آنعالیجاه
نوعی که اقامت آنها در پنجاب منظور و مقتضای رای عالم آرای کرد. بدریعه دستخط
آفتاب طلعت ارشاد خواهیم فرمود بناء عليه بعد از ان چند گاهی متوقف آنجا شده
بعد از قطع مسافت وتحمل تكاليف وكلفت بلطف کرامت حضرت واهب برحق در راولپندی
وارد شدیم هر گاه مدت پانزده یوم اقامت فرمودیم ازوفور بيقراری وعدم اقبال بیقراری
پیشنهاد خاطر خطیر چنان گردید که اگر بتوفیق حضرت داور متعال تصرف د ار الامان
ملتان میسر گردد از همه بهتر و بجا خواهد بود لهذا متوجه تهیه سامان بودیم که ناگاه


«۴۷»

از رنجت سنگه از مقام حاکی وال نوشته بدینمنوال از نظر اشرف گذشت که اگر سرکار
پادشاه ازین نواح منظور فرموده مخلص را مستفیض ملاقات نمایند بسیار بجا خواهد بود
بلکه انواع خیراندیشی ومواعدت کیشی ازینجانب بحضور چهره ظهور خواهد کشود
چون رای صواب اقتضای بندگان اشرف مانیز باوصف بی اوضاعی چند قطعه جواهر گران
قیمت زیب پیرای سرو بر اوفرمودند ورنجیت سنگه در ادای شرایط ملاقات مظهر گشت
که مخلص نیز باتفاق پادشاه بملتان میروم بلکه مسخر کرده وتصرف نموده تفویض قبله عالم
خواهم کرد بندگان ما اندیشیدند که اگر باتفاق رنجیت سنگه عزم بملتان کرده شود
ناظم ورعایای آنجا باستماع خبر نهضت بندگان ما بلاعذر تحویل قلعه شهر بهلازمان
حضور خواهند کرد واگر بر تقدیر مشارکـت رنجیت سنگه بااورا نوکر دانسته با ظهار
مواد همت ومردانگی مستعد جنگ شوند ضرور تاب مقاومت نیاورده مغلوب خواهند شد
ودر آنصورت که بقبضه رنجیت سنگه درآید بازیه بندگان ما نخواهد داد بلکه خود
متصرف خواهدشد بهتر آن است که ازین عزم با الفعل ابا نموده بر اولپندی عنان عزیمت
معطوف فرموده شود بنابران عندالملاقات درباب موقوفی عزیمت ملتان واسطهٔ چند درمیان
آورده مراجعت فرمودیم مکرر رونق افروز راولپندی شدیم چون مدتی قیام آنجا اتفاق
افتاد بعضی خوانین که رجوع به بندگان ما داشتند وازشاه محمــود وفتــح خان آزرده
خاطر شده میبودند هم يكايك بحضور اشرف مشرف شدند چنانچه بلوچ خان اچکزائی
ویحیی خان پامیزائی ودلاساخان اسحق زائی وغیره هم خوانین متفرقه بسه هزار سوار بعتبه
فلك مرتبه حاضر گشتند در آنحال ملحوظ ومصمم خاطر دریا مقاطر آن شد که عنان عزیمت
را به سمت دیره جات معطوف فرمائیم در آن اثناء غلام احمد خان ولــد مختار الــدوله
که از عطا محمدخان ناظم کشمیر برادر حقیقی خود آزرده خاطر شده از چندی در محال
یوسف زائی سکونت میداشت از نهضت بندگان سر کار اشرف بطرف دیره جات
اطلاع یافته بحضور اشرف مشرف شده سر بخاك عجز انکسار گذاشته عرض نمود
که اگر ولد غلام نمکحرامی اختیار کرد نتیجه آن حاصل نموده بجزای عمل خود رسید
کمترین فدویان غلام ونمك پرورده دولت ابد مدت است قبله عالم بكشتن وعفو مالك
ومختار اند از آنجا که هر کس بیگناه وطاعت خود ماخوذ وما جور میگردد .
ان لاتزر وازرة وزره اخرى وان ليس للانسان الاماسعی غلام امیدوار عفو واحسان
است الحق چون غلام احمدخان درانمقدمه بیگناه بوده وعذرهای اوهمه محقق ومعقول مینمود
بندگان اشرف ما عفو جرایم او فرموده واز اشفاق خسروانی سر افراز ساخته از رجوع
نامبرده نهضت وتسخیر پشاور که در آن وقت حاکم آنجا محمد عظیم خان برادر فتح محمدخان
بوده اولی واقدم متصور گشت یعنی بعد از تسخیر پشاور تسخیر دیره جات وعزیمت آن مقدمات
بعمل خواهد آمد چون غلام احمدخان جمعیت سرکار را دیده بوفور ارادت وامید واری
هزار سوار چست وچیزى پیاده از نزد عطامحمدخان برادرخود طلبانیده همرکاب بندگان
اقدس عازم پشاور شد .


« ۳۸ »

وقایع بیست و سوم نهضت رایات عالیات بطرف الکای پشاور

و وقوع جنگ محمد عظیم خان و پردل خان

چون بتأییدات الهی بندگان ما از راولپندی بحیدر مچ رسیده اراده عبور لشکر
از دریای اتك بکشتی مقرر و مدنظر بود تا اه عنایت صمدی شامل حال گردیده چند نفر از
گجریانان گذر بازارك بحضور حاضر شده عرض نمودند که اگر پادشاه غلامان را بعطای
خلعت وانعام مفتخر بین العشائر والا قوام فرمایند غلامان بدرقه راه شده بپایا بی راه
می نمائیم که همه لشکر از سواره و پیاده بطرفة العین از دریا عبور کنند بندگان ما فی الفور
چیزی از زر سرخ بآنها عطا فرمودند و از کمریکه ببدرقه گی خود نمودند بتوکل ایزدی
جل شانه تا آورده سواره و پیاده و پونه داخل گشته بسهولت تمام از دریا عبور کرده در ملك
ختك نزول اجلال فرمودیم از استماع این خبر ورود شمتعه به وارق اقبال پادشاهی دران
اطراف و نواحی عظیم خان و پردل خان یار کزائی اطلاع یافته بالاتفاق از پشاور بر آمده بحدود
چمكنی مستعد جنگ شدند روز دویم که بندگان ماکوچ فرموده در نوشهره منزل فر موده
محمد عظیم خان نیز با جمعیت خود و برادران خود در قریه پیری اهی رسیده منزل گزید فی مابین
دو لشکر مفاصله سه کروه واقع بود بندگان ما چند روز در آنجا توقف فرمودند هر کسیکه
از لشکر محمد عظیم خان فراز شده رجوع باین دولت خداداد قوی بنیاد می کرد بندگان
ما بخلعت فاخره وعنایت متکاثره هر يك را سربلند و بین الامثال ارجمند ساختیم از استعماع
این خبر تمامی لشکر محمد عظیم خان فرار شده ملحق وموكب سعادت کو کب گشتند لهذا
نامبرده بمشاهدۀ این حال تاب و توان خود را در محل زوال دیده وقت شب فرصت را غنیمت
یافته رو بفرار نهاده بطرف کابل رفت و نواب همایون ما بدولت وقر واقبال و ظفر رونق افزای
الکای پشاور شدند .

وقایع بیست و چهارم بجنگ آمدن محمد عظیم خان بپشاور

هر گاه محمد عظیم خان شکست یافته فرار نموده بکابل رفت بندگان ما داخل الکای
پشاور گردید مدتی چهار ماه بلیکه تمامی ایام گرما را گذرانیده و موسم زمستان که
محمد عظیم خان باز جمعیت خود را آراسته بمعیت خوانین و سائر غلام خانه کابل از طرف
شاه محمود بداعیه پشاور وارد جمرود گردید بندگان ما نیز با جمعیت که فراهم آمده
وحاضر بودند بمقابله دشمن رفته در تهکال نزول فرمودند روز دویم که محمد عظیم خان
یا سواره و پیاده خود صفها آراسته بمیدان معرکه رسید ازینطرف لشکر بندگان ما نیز
صفوف آراسته بمدافعنش پرداختند از آنجا که بندگان ما اول وقت پیاده های خود
را در مفاکها بکمین نشانیده بودند لهذا وقتیکه سواران مخالف حمله آوردند پیاده های
مذکور از شلك تفنگ و زنبور قریب سه صدسوار مخالف مقهور را بخاك نيستی انداختند
وهلاک ساختند از آنجا که جمعیت محمد عظیم خان بسیار بود باوجود آن پایه داری نموده


« ٣٩ »

مکرر حمله آوردند در آنجا عالیجاه بهادرخان هتنگری که از جانب سر کار ما سپاه سالار
پیاده های خلیل و مهمند بود در ان حمله مخا لف کشته شده از شیوع اینواقعه هزیمت
در تمامی لشکر پیاده ها افتاد واز هزیمت آنها شکست فاحش در تمامی لشکر این
نیاز مند در گاه الهی رو داد نا چار رضا بقضا داده از میدان مراجعت نموده عنان
عزیمت را بجانب اتك معطوف فرمودیم در آنجا عرصه چهار یوم توقف فر مو ده عازم
راولپندی شدیم .
وقایع بیست و پنجم نهضت بندگان ما از راولپندی
با لسکای پشاور
نهضت بندگان ما از راولپندی باز بسمت پشاور صورت حال این معنی چنان است که
در ایام سلطنت شاه محمود برادران فتح خان جبر وتعدی بر اربابان پشار وغلامشاه ورعیت
سکنه پشاور می کردند و اربابان مهمند و خلیل ورعایای سکنه مذکوره بخدمت بندگان ما
استغاثه والحاح بسیار نمودند بندگان ما چند یوم در پندی آرام وقرار نفرموده با لتماس
مردم پشاور و در ثانی رسیدن لشکر کشمیر وجهانداد خان برادر عطا محمد خان حاکم کشمیر
و سمندرخان بامی زائی و موسی خان المکوزائی از راولپندی کوچ فرما شده در منزل حسن
ابْدال رونق افزای شدیم هر گاه بندگان ما متوجه بجمع آوری لشکر شده جها نداد خان
با میزائی بَمعَۀ خوانین درانی بعرض اشرف رسانیدند كه الحال غلامان تقریبا
تا سه هزار سوار بجان فشانی بيرکاب ظفر انتساب حا ضر هستند
حاجت بگمك د شت دیگر سپاه نیست بلكه امید قویست بلكه بتوفیق
ایزدی واقبال سرمدی بر مدعی مظفر ومنصور گردیم بندگان مانیز بمصداق آیه کریمه
كم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة باذن الله عرض خوانین بصواب قرین تصور فرموده بلا اعمال بتوکل
حضرت ذوالجلال عنان عزیمت را بسمت پشاور معطوف ساخته از دریای اتك عبور نموده
رونق افزای موضع عدہ پیر محال هند گردیدند محمد عظیم خان وعطا محمد خان برادر او
با لشکر سواره و پیاده آراسته خود از پشاور بیرون شده بمعرکه جنگ رسیدند هر چند
فی ما بین عسکرین آب بردگی عمیق واقع بود با وجود تعذر عبور در کثرت جنگ وجدل
معرکه بازار یوم النشور ظہور یافته حق كه عطا محمد خان برادر محمد عظیم گوله
تفنگ اجل آهنگ بد هن خورده از اسب نخوت بخاک مذلت افتاده روز دویم رخت
حیات بدار الممات نهاد واز طرف بندگان ما نیز موسی خان نام که سپاه سالار لشکر
بود بسینه صندوق گنجینه فم و یت آهنگ او گوله تفنگ رسیده بمر حمت الهی
پیوست غرض از طلوع آفتاب جهان تاب تا نماز عصر بازار قتال وجدال گرم ماند
از طرفین سپاه کشته وزخمی بسیار رونق میدان کار زار گردیدند آخر کار چون که لشکر
مخالفان از تباهی حال عطا محمد خان بھا در تاب مقاومت نیاورده بر گشته بطرف پشاور رفتند
خوانین حضور آنحال بعرض رسانیدند که مقدمه فتح وشکست پیوسته بید قدرت الهی
میباشد حیله ظاهری وسعت حوصله بشری همین قدر بود که غلامان صرفه نکرده جانثار یها


کردیم و میگفتیم و مخالف همین است که بالاشکر شکست سر بداخلتر خود برگشته بسمت پشاور رفت
نماز شام قریب است و منزل دور هر گاه مرضی مبارك باشد ز خمیان را از میدان
برداشته شب را به آبادی رفته گذرانیده شود اگر فضل الهی شامل حال بوده و اقبال
مدومال پادشاهی وقت دعوی و معرکه آرائی هنوز بسیار است بندگان مابنا بر ملاحظه
وصلاح وقت و عرض خوانین ناچار از میدان معرکه مراجعت فرموده هنگام نصف شب
بزیارت شیخ رحمکار عليه الرحمه رسیده باقی شب را گذرانیده روز دو یسم بقلعه اتك
نزول اجلال فرموده و چند یوم در آنجا توقف نموده عنان عزیمت رامسکر ریسمت راولپندی
معطوف فرموده بنظر الامر مرهونه باوقاتها سعی بشری وتردد پی تاثید تقدیر و اراده ازلی
خالی از اثر دیده متوکل بعنایات الهی و متوسل بتفضلات حضرت کبریائی شده تا مدت
یکسال در راولپندی توقف فرمودیم چنانچه درین فرصت خوانین که از شاه محمود و فتح
خان آزرده و منحرف میشدند و پناه بدولت حضور می آوردند همه را مورد انعام و الطاف
خسروی ساخته بر کاب فیض انتساب مشرف میداشتیم حتی که رفته رفته قریب بیکهزار
سوار جمعیت بندگان ما شد و عطامحمدخان ناظم کشمیر نیز چیزی لشکر سواره و پیاده
از کشمیر باشته رام معتمد خود بخدمت اشرف فرستاده چون همگی جمعیت بقد ر دونیم
هزار سوار و پیاده بقلع در آمدبندگان ما باز بعنایت و توفیق ایزدی دست توسل بدامان
تو کل زده عنان عزیمت را بسمت پشاور معطوف فرمودندغلام محمدخان برادر عطامحمد خان
نیز برکاب نصرت انتساب حاضر بودند چون موکب دولت و اقبال رونق افزای میدان
پخته شد محمد عظیم خان بالشکر خود که آماده مقاتله میبود بمید ان جنگ رسیده
مصطفی نام ملازم خود را که بجهاد صد سوار جرار بعهده قراولی و پیش جنگی مقرر کرده
بود هر گاه بمقابله سپاه نصرت پناه در آمد بحمله اول معه سواران خود کشته و خسته شد
چنانچه غازیان نصرت نشان سپاه ظفر پناه سرهای هريك را بریده بر سر نیزه ها کشیده
بحضور انور آوردند محمد عظیم خان از مشاهده این حال ستاره اقبال را در عین زوال یافته
زیاده تاب مقاومت نیاورده روی فرار نهاده و آواره دشت ادبار گردیده از راه کوهات
وبنکش باريك شبوبصمت کابل خزید بندگان ما بنصرت و اقبال وعظمت و جلال رونق
افزای پشاور شدند .
وقایع بیست و ششم فرستادن شهزاده حیدررا بجهة
تسخیر دیره غازی خان و جنگ کردن با جبار خان و باز گشتن شهزاده
مذکور بی نیل مقصود
چون محمد عظیم خان از پشاور شکست یافته از راه کوهات و بنکش عنان عزیمت
بکابل تافت بندگان ما مدت یکماه در پشاور توقف فرموده بخاطر خطیر مخطور
ومنظور افتاده که شهزاده حیدر را با چیزی لشکر مامور دیره غازی خان فرمائیم تا جبار خان


را از دیره خارج کرده تصرف اولیای دولت ابدمدت درآرد لهذا عطاء محمد خان را باهزار
سوار همرکاب شهزاده مذکور مقرر نموده از حضور انور مرخص فرمودیم چون مامورین
قطع منازل وطی مراحل کرده متصل دیره غازی خان رسیدند جبار خان نیز با جمعیت سواره
و پیاده وتوپخانه خود بمقابل رسیده از جانبین صفوف قتل و جدال آراسته شد هر چند که
لشکر شهزاده تعب راه دیده وسختی سفر کشیده بودند لیکن بحمله اول لشکر جبار خان را
شکست دادند مگر بواسطه طاغت و استعانت مخالفین را از باغت استراحت مدت ریاست آنجا
بود بباز متفق شده بجنگ شروع کردند ناگاه در لشکر شهزاده نفاق بهمر سیده حتی
که چند صد کس سوار يك مرتبه از معرکه کارزار گریخته بطرف دشمن پیوستند شهزاده
حیدر پس از وقوع این واقعه یعنی شکست لشکر خود و غداری و نفاق سواران خدیعت شعاران
کیفیت حال مشروح و تفصیل وار بخدمت بندگان اشرف معروض داشت این نیازمند در گاه
الهی از ملاحظه این شعبده کاری فلك دوار و غداری نمک حرامان ناپکار مراجعت مامورین را
بعطية الملك رتبه اولی و اصلح تصور فرموده شهزاده مذکور را طلب حضور فرمودیم در انفرصت
خوانین بعرض اشرف رسانیدند که اسپان شکر لاغر و کم طاقت اند هر گاه معرض مبارك باشد
بجهت تیاری و فربهی بمحله جات وقریه جات مرخص شده بعد تیاری حاضر گردند بهتر
خواهد بود چرا که مهم کابل در پیش است از آنجا که معلول آنولایت هم غالب اوقات
بهمین و تیره بوده بنابران اسپان سپاه رکابی لشکریرا موافق تقسیم بقریه جات خلیل
ومهمند و دوآبه وغيره تپه جات پشاور جهت چرا مقرر نموده مرخص فرمودیم و بعد آن در باب
اکثری از خوانین و سپاه نیز بنا بر ملاقات و بندوبست امور عیال و اطفال شان حکم ترخیص
اجرا یافت هر گاه از بد باطنی وخدیعت شعاری بعضی از آدمی صورتان دیو سیرت انتظام
سوار و پیاده و خوانین سپاه باین وسیله وحیله منتشر وبیجا گردیده بود عطاء محمد خان ناظم
کشمیر در خفیہ بعريضه جهانداد خان برادر خود و بنده رام دیوان و سمندر خان با میزاشی
و نور محمد خان وغیره منافقان شیطان سیرتان با اکثری از سپاه ورعيت وعده و وعید بسیار
نوشته متضمن آن شد که حضرت پادشاه بطریق که دانند و توانند یعنی بهر خدیعت و فریبی
که ممکن شود دستگیر ساخته بقلعه اتك برسانند چنانچه نمك حرامان بی سامان بموجب
نوشته آن زشت بنیان بدگمان در تکمیل ماده نفاق باهم اتفاق نموده مکرر بعرض اشرف
میرسانیدند که بندگان اقدس ملاحظه سامان سواران مامورم را بفرمایند زیرا که مقدمه
تسخیر دار السلطنه کابل در پیش است از آنجا که بحسب ظاهر این معنی یعنی مقدمه کابل
مدنظر و پیشنهاد خاطر انور بود بنابران در باب سامان سواران آنها امر اشرف شرف نفاذ
یافت چنانچه یومیه جهانداد خان و سمندر خان سان سواران خود را کم کم بحضور ساطع النور
میدادند بعد چندی عرض کردند که سان کل سپاه ملاحظه فرمایند هنوز حکم منظوری
این عرض شرف صدور نیافته بود که دفعه و غفلتاً با تمامی لشکر به گهر خود که مستعد
نمك حرامی و منتظر حصول بدسر انجامی بودند بدولت خانه بالاحصار به بهانه ادای سان
پیاده وسوار داخل دربار شده دور و کنار این نیازمند در گاه الهی را بمانند نگین


«۲۲»
انگشتر مصور کرده بجهانداد خان بدپیمان بهمر کباب بندگان ما داده بودند و کسانیکه
حاضر رکاب اقدس بودند بواسطه عدم وجود سواران و تابعین خود که در تپه جات پشاور
تقسیم یافته بودند تنها و بدست گناه میبودند لهذا ناگهان اینواقعه در پیش آمد
ونمك حرامی آنها ظهوریافت القصه بعد آن بندگان ما را در قلعه اتك نيز كشيد. در كشمير
برده در قلعه کوه ماران مقیم ساختند عطامحمد خان ناظم كشمير بنا بر زمانه سازی
و تدویر گاه گاهی بخدمت بندگان ما حاضر شده عرض میشود که اگرچه درین مقدمه
نمك حرامی از دست غلام بوقوع آمده که گرد این خجالت و داغ این ملامت تا ظهور قیامت
ازچهره ما برنخواهد خاست مگر در تلاقی این نمك حرامی روزی خواهد بود که جانفشانی
خواهیم کرد هم درین ضمن استدعای کوه نور از حضور پرنور میکرد که بغلام مرحمت
شود وعنایت شود چون قضای جناب باری عزاسمه مقتضی انجام امری از امور بندگان
خودمیشود و بمفاد (اذا ارادالله شيئا فهی اسبابها) هر آئینه بتفضلات وعنایات خود اسباب
او را مهیا ساخته وسیله جمیله برانگیخته کار بنده خود را بانجام وانصرام میرساند مصداق
این مقال آنکه از استماع خبر این واقعه هائله که عطامحمد خان و جهانداد خان و غیره با میزانیان
بخدمت بندگان ما بی ادبیها ونمك حرامی نمودند شاه محمود را ننگ وغیرت جبلی ورحمت
والفت رحمی برادری گریبان گیر شده در محال دهله و غیره که طوایف با میزانیها مسکن
و ماوا داشتند بیکهزار سوار جرار بطريق چپاول فرستاده صغیر و کبیر و جوان و پیر آنها را قتل
و تاراج واملاك ومكانات آنها را مسمار و پایمال سم ستوران افواج ساخت بقية السيف را
اسیر ودستگیر نموده به کمال بیحرمتی و ذلت و بیستری بحضور خودطلبید چون از تعقیب
وتخریب آنطایفه مذکور خواطر شاه محمود مخلصی این نیازمند درگاه الهی بود این
معنی بدون تسخير وتصرف خطه کشمير صورت پذیر نبود لهذا فتح خان را با جمعیت سی هزار
لشکر مامور تسخیر کشمیر نموده مرخص ساخت چون راه مظفرآباد جای عبور نبود بنابران
از راه پنجاب به گجرات رسیده با رنجیت سنگه اتفاق نموده از راه بيمر وتوت ميدان
عازم کشمیر گشته وارد شیپال که سرحد کشمیر است گردید عطامحمد خان نیز فوج خود را
آراسته به مقابل فتح خان در شیپال رفت چون في مابين عسکرين جنگ واقع شد لشکر
عطامحمد خان هزیمت خورده يك منزل واپس گردید بلکه روز مره دوصد سه صد سوار
از لشکر فرار شده در نزدفتح خان حاضر میگردیدند از ظهور این مقدمه عطامحمد خان
زیاده تاب مقاومت نیاورده از آنجا مراجعت بسمت شهر نموده در زیر قلعه شیرگر بمیدان
تپه مالوسنگه مستحکم بسته منزل نمود با وجود این چون چاره کار خود مخلصی از چنگ
هلاك آهنگ فتح خان بدون ذریعه بندگان اشرف ماغیر ممکن یافت بنابرغلبه ضرورت
بصواب دید خوانین با میزانی مصحف مجید و فرقان حمید را شفیع حال ساخته سر برهنه
وطناب بگردن و شمشیر بکف گرفته بحضور فیض دستور حاضر گشته بعرض اقدس
رسانیدند که بتصدق همین كلام الهی قبله عالم و عالمیان عذر خواهی این خاطی را منظور نظر
فیض گستر فرموده تقصیرات غلام را عفو فرمایند واگر بکشتن غلام امر میشود شمشیر
ورسَن نیز حاضر است بندگان اشرف ما بمصداق آنکه در عفو لذتیست که در انتقام نیست
بنابر وثوق عظمت وجلالت كلام شریف الهی واخلاق و عادات حنیف خویش که پیوسته


«٤٣»

از عقوبت وانتقام مايل ومتوجه بترحم وانعام خاص وعام بوده اند وبفحواى ( الانسان مركب
من الخطاء والنسيان ) عذرات او را منظور نظر ترحم منظور فرموده تقصيرات او را عفو
فرمودیم تا شاید که آینده از ایشان کاری وامری ناروا سر بر نزند چون خوانین درانی
وغلام خانه شیعه خطه کشمیر یعنی همراهان عطا محمد خان از آبا واجداد نمك پرورده
بندگان اشفاق عنوان ما بودند لهذا همه حاضر ومستعد خدمت شدند از آنجا که مقدمات مقابله
ومجادله افواج متخاصمین بانجام واختتام رسیده بود یعنی فتح خان داخل کشمیر شده
متصرف گردیده بود ولشکر عطا محمد خان هر روز فرار شده نزد فتح خان میرفتند
در اینحال عطا محمد خان وسمندر خان عرض نمودند که غلامان را حضور اقدس بدست مبارك
بشمشیر هلاک سازند زیرا که گناه کار پادشاهی ونمك حرام ظل الهی هستیم تا بسزای خود
برسیم یا غلامانرا بخدمت خود نگاهدارند که مخلصی غلامان از مضرت فتح خان حاصل گردد
لهذا از حضور اشرف ارشاد شد که الحال کار از دست ودست از کار رفته است بهتر آنست
که شما در قلعه شیرگر متحصن گردیده چندروز خود را نگهدارید تا بندگان ما اصلاح
طرفین بفرمایند بنابر امر سرکار عطا محمد خان در شیرگر رفته متحصن گردید. بعد چندیوم
مصالحه نموده خود در نزد فتح خان رفته ملامت کرد بعد از انعقاد صلح طرفین و اطمینان
از عدم اتصال مضرت جانبین فتح خان به محکم چند سردار لشکر رنجیت سنگه که بطریق
كومك با فتح خان آمده بود بسلام بندگان ما حاضر شدند چون در حین ملاقات فتح خان با رنجیت
سنگه همین مقرر گردیده بود که هر گاه مخلص پادشاه بعد فتح کشمیر شود از آنجا که
وابستگان واهالی حرم پادشاه در لاهور میباشد بهتر آنست که حضرت پادشاه را
تشریف فرمای لاهور سازند تا حصه و بکنامی در مقدمه مخلصی پادشاه برای ما هم باشد لهذا
فتح خان ومحکم چند هنگام شرفیابی حضور اقدس مامولات رنجیت سنگه ومقبولات خود را
که قبل از تسخیر کشمیر وقت ملاقات شان صورت توثیق پذیرفته بود مفصل عرض نموده
ومدارج التماس را از طرف رنجیت سنگه بدرجه اتم رسانیدند اگرچه فتح خان از وثوق
اخلاص خویش نهایت ملتمس آن بود که بندگان پادشاه رونق افزای ملتان و دیره جات
گشته از طرف شاه محمود هیچ واهمه بخاطر اشرف نیارند وغلام را هم، وقت نمك پرورده
خود دانسته متوجه ومستعد غلامی وهوا خواهی حضور خاص خود تصور فرمایند ليكن
از آنجا که تمامی وابستگان در لاهور بودند نهضت ملتان ودیره جات منظور طبع اشرف
نگشته چندروز متوقف كشمير بوده بعده نآن عزیمت بسمت لاهور معطوف فرمودیم لهذا
فتح خان بندوبست کشمير نموده ونیابت ونظامت به محمد عظیم خان برادر حقیقی خود
سپرده خود روانه کابل بخدمت شاه محمود گردید بندگان ما باتفاق محکم چند وغیره
سنگان از کشمیر کوچ کرده در منزل باره موله نزول فرمودیم معتبران راجه غلام مایخان
وراجه زبردست خان وراجه سر بلندخان وغیره راجهای كگهومشندان روح الله خان راجه
پونچ ودیوان ننده رام صاحبکار عطا محمد خان بخدمت اشرف حاضر شده بعرض رسانیدند
که همگی ایشان در گهگهه منتظر قدوم میمنت لزوم خاقانی میباشد هرگاه مرضی مبارك
بوده باشد درینجا بسلام وتقبيل عتبه فلك مقام بندگان اشرف مشرف شوند از پیشگاه
حضور ارشاد شد که در همانجا مقیم باشند عنقریب قدوم مباهات لزوم رونق افزای آنحدود


«٤٤»

خواهد گردید بندگان ما دو یوم دیگر در باره موله توقف نموده روز سوم رونق افزای
منزل کنچهامه گردیدند راجه‌های مذکور و بمهسنگه رام حسب اقتدار خود پیشکشها
گذرانیده بشرف سلام مشرف و بعرض اشرف رسانیدند الحال که از خوبی طالع و مساعدت بخت غلامان
قدم بندگان اقدس حضرت پادشاه مع الخیر در جا و مکان ما غلامان رونق پیرا گردید
غلامان هم در جنس خود مالك الوس وصاحب غيرت و ناموسیم وطایفه ککه و بنبه از آپا و اجداد
غلام سیر کرده دولت خداداد قوی بنیاد بندگان همایون هستند البته تا مال و جان داریم
فدای رکاب سرکار نموده بفضل الهی و اقبال عدو مال پادشاهی خطه کشمیر را بتصرف
خدمتگاران سرکار در آورده خواهد شد واگر تماما بقتل رسیم بعد از آن پادشاه
مالك ومختارند ماغلامان کمتر از طایفه خبیری نیستیم آنها که بواسطه صداقت و خدمتگذاری
بندگان اشرف اعلی نیکنام و خوش سرانجام عالم وعالمیان گردیدند غلامان نیز امیدوارند
که ذخیره اندوز نیکنامیها گردیم اگرچه استدعا و اظهار راجگان مذکور از صدق باطن
بود مگر بخواطر خطیر چنان رسید که شاه محمود خنگ و غیرت ظاهری و رحم والفت
برادری راحتی الامکان بجا آورد یعنی خاص بجهة تخلیص بندگان ما فتح خان را
با اشکر درانی و قزلباش برای عزل عطا محمد خان روانه نمود تا مخلصی این نیازمند بعنایت
الهی بظهور پیوست و فتح خان نیز در خدمت دقیقه از دقایق فرو نگذاشته است الحق که
در باب تسخیر و تصرف کشمیر شك نیست که ازین هم بسهولت و آسان تر مسخر تواند شد
لیکن این معنی منافی شیوه سلاطین سابقین خصوصا مغایر شیمه قویه این نیازمند درگاه
رب العالمین است که در عوض نیکی بدی بظهور آید لهذا براجهای مذکور امر فرمودیم
که الحال عزم بندگان ما بسمت لاهور بجهة ملاقات وابستگان پرضرور است انشاء الله تعالی
بعد ورود لاهور و بندوبست امور وابستگان و اهالی حرم محترم باز عازم
مهم کشمیر خواهیم شد چون نامبردگان را از مضمون ارشاد حضور ساطع النور
امیدواری حاصل شد بعد آن عنان عزیمت را بسمت لاهور معطوف فرمودیم و از آنجا کوچ نموده
بزیر کوتل پیر پنجال که کوتل پنوج مینامند نزول اجلال نمودیم و از آنجا قبل از طلوع
آفتاب عالمتاب کوچ نموده شد چرا که کوتل بسیار سخت و بلند و راه نهایت پر برف و تنگ
بود حتی که بمشقت بسیار و تعب ورنج بیشمار به هنگام نماز عصر بسر کوتل رسیده بوقت
نماز شام در نشیب آن منزل نموده شد روز دیگر که از آنجا کوچ نموده وارد پنوج شدیم
و زیر روح الله خان حاکم پنوج نیز پیشکشها و «سورسات» از نظر مبارك گذرانید
از آنجا منزل بمنزل کوچ فرما گردیده بمشاهده لاهور رسیده شد رنجیت سنگه باستماع
خبر قدوم بندگان ما کرم سنگه ولد اعظم وار شه خود را بمعه رام سنگه و دیگر
معتبران خود در شاهدره باستقبال فرستاده از آنجا داخل شهر لاهور نموده حویلی ماده سنگه
نام را جای سکونت سرکار ما مقرر کردید مگر وابستگان واهل حرم را در حویلی دیگر
جا داده بودند که رفتن و آمدن را مانع میشدند غرض فردای یوم ورود رام سنگه بحضور
آمده از جانب رنجیت سنگه خواهش کوه نور نمود بندگان ما فرمودند که بالفعل درینجا
حاضر نیست هرگاه رابطه دوستی و یکجهتی فیما بین اشرف ما ورنجیت سنگه استحکام
رونق تمام یافت در دادن کوه نور دریغ نخواهد رفت چون چند یوم بتواتر استدعای کوه نور


« ۵۸ »

نمودند بنده گان ما همان جواب اول را بتکرار فرمودند ابتدا از دون همتی و سفاهتی در اتصال آب و نان مینمودند یعنی گاهی یکی را و گاهی دیگری را مانع میشدند بلکه ملازمان و خادمان را از حویلی گاهی بشهر و بازار رفتن بیکاری میگذاشتند و گاهی نمیگذاشتند غرض قریب یکماه بهمین صورت با وجود مشاهده سختی گذاشت چون دیدند که باین خودنمائی و بدسلوکی مطلب بدست نمی آید بنابران رنجیت سنگه یکروز چندان از معتبران خود را فرستاده اظهار نمود که آنچه وجه نقد ومكافات ومحالات که بکار بندگان پادشاه باشد ارشاد فرمایند که حاضر کرده تحویل شود بندگان ما فرمودند که اگر بصورت انتظام پیمان دوستی وانعقاد عهد ویكجہتی فرستاده شود مضایقه نخواهد بود بعد ازان بدفعات قریب چهل پنجاهزار روپیه رسانیده باز معتبرا ن آمده استدعای کوه نور نمودند بازار شاد شد که تا وقتیکه عهدو میثاق اتفاق بوثوق نیانجامد دادن کوه نورظهور نخواهد یافت وبصورت وثوق واستحکام آن معنی دریغ داشته نخواهد شد غرض دو یوم بعد ازین جواب رنجیت سنگه بوجہت ملاقات آمده وكلمات دوستی و یك‌رنگی بمیان آورده نامه مشتمل بروثوق اتحاد و یكجہتی و استحکام دوام الفت بيكنا دانی آورده نوشته و پنجه خود را بحضور بندگان ما بزعفران آلوده بر عهد نامه مذکور چسپانیده به بندگان ما سپرده و قسم با گرنت و با بانا نك خود خورد، دست بقبضه تلو ار خود گذاشته اقرار نمود که تمامی علاقه جات کوت کمالیه و ختك وسيال ومكلاور را بپادشاه دادم که مالا ومقالا همیشه باستمرار در تصرف وملازمان و کار گذاران سرکار پادشاه بوده باشد و هر قدر لشکر که بندگان پادشاه خواسته باشند جهت تسخیر ولایت افغانستان وتعذير و هدایت مردم شریر بلا عذر اهمال همراه میکنم وبوجه من الوجوه ازین قرارداد انصراف وازین

عهدوپیمان سرموئی انحراف نمیورزم واز بنده گان ما نیز نوشته و بصیغه عهد نامه گرفت که هرگاه پادشاه متصرف ولایت خود شوند تا مادام الحيات در دوستی ویكجہتی هیچ فرقی و تفاوتی بقدر یکمو مباد باشد بعد از ان رنجیت سنگه بنابر کمال موادعت و یك‌رنگی دستار بدلنی نموده گفت که الحال تمامی شرایط ورسوم الفت ویك‌رنگی و يك وجودی مستحکم گردیده ما سر خود را بسر پادشاه بستیم ابتدا در آنحال بندگان ما هم کوه نور را باو عنایت نموده بعد ازان پهره و چوکی را که باعث رنج رسانی و سختی آب و نان بود برداشتند چنانچه بعد دویوم جهت ملاقات اهالی حرم محترم و وابستگان که در مکان دیگر بودند تشریف فرما گردیده بعد هر روز جهت استفاضه از زیارات اهل قبور و استفاده از حضرات اهل حضور مثل شیخ علی بن عثمان هجویری ثم الغزنوى صاحب كتاب کشف المحجوب که بر زبان عوام داتا کنج بخش لقب ایشان مشهور است قدس الله سره مشرف شده بعد فاتحه و دعای استعداد از جناب هريك ازان مقربان بارگاه حضرت كبریا نموده میشد درین اثنا يكروز خود رنجيت سنگه عرض نموده خواهش کرد که اگر پادشاه بسير باغ شالامار تشریف فرما شوند بشرایط دعوات پردازم موجب خشنودی خواهد بود چون حسب آرزوی او رونق افزای باغ مذکور شدیم تمامی اهل طرب وارباب نشاط را در باغ فرستاده که هريك در زیر پای سروی مانند تذروی استاده نغمههای دلاویز وغزل های شوق انگیز فراق آمیز خوانده محفل داريائی را رونق می افزودند و از نگاه جادوانه و چشم آهوانه


«٤٩»
خویش دلهای نظاره گیان میربودند وفردای آنروز بوقت نماز ظهر آدم خود را بحضور
فرستاده که پادشاه بشهر تشریف فرما شوند که چیزی مصلحت دیده میشود که فردا بشهر
تشریف خواهیم آورد چنانچه فردا حسب وعده روز گذشته از باغ سوار شده در نزد رنجیت
سنگه تشریف بردیم عندالملاقات معلوم شد که هیچ مصلحت و سخنی نبود بلکه آوردن
بنده گان ما بقید شهر لاهور منظورش بود و هم مقررم گشت که از غایت بد عهدی در شکستن
عهد و پیمان رجوع دارد مصداقش آنکه بعد ازان هر گاه که برای تفریح مزاج بسیر
باغات یا با ستقاضه زیارات تشریف میبردیم خوب معلوم میشد که بطور اخفا ملازمان
شادیخان متعاقب سواری شده دور دور همراه میبودند و محافظت مینمودند مگر بنده گان
ما نظر بر اعمال و اقوال آنجماعه جهال نکرده همچنان دل بسته عهد و پیمان خود بوده
تخلقی و توهمی بخاطر خود نمی آوردند و بجهت ضبط و تصرف مواضعات موثقه عهدنامه ملازمان
معتبر بهمراه ما است ویروانه جات فرستاده بودیم باینکه بخاطر اشرف منظور بود که برای ملاحظه
مواضعات مزبوره خود نیز تشریف فرماشویم ناگاه عرایض ملازمان اقدس از نظر اشرف
گذشته که مواضعات را در تصرف مایان ندادند و عمل و دخل نگذاشتند باستماع این
مقدمه هر چند که چند مراتبه برنجیت سنگه گفته شد که ملازمان ما را عمل و دخل ندادند
بعد از حیله و حواله گوناگون همین جواب داد که امسال هم در اجاره ما باشد سال آینده
در تصرف ملازمان پادشاه داده خواهد شد چونکه در حقیقت وفای عهد منظور آن بد عهد
نبود لهذا در این اثنا قضا را پناه قاضی ملاشیر محمد پیش نماز باهتمام این سخن که کاغذ
های طلایی برای محمد عظیم خان ناظم کشمیر نوشته است متهم ساخته و کناغذی چند
ساختگی و جعلی خود را بحضور بنده گان ما آوردند چون از ملا شیر محمد استفسار کرده
شد حاشا نمود که ما نکرده ایم و هیچ خبر نداریم و سوگند میخوردیم بدین و ایمان خود
که هرگز آگاه نیستم وصورت این واقعه بحقیقت این بود که سه نفر از مردم ولایتی که
سابق در شهر لاهور سکونت داشتند و متعلق سرکار ما نبودند رنجیت آنها را بصورت
هر کاره ساخته و کاغذ ها برای محمد عظیم خان بصلاح ناصواب خود مرقوم نمود مخفیانه
بدست آنها داده با قلاع لا آنها را گرفتار کرده و کاغذ ها را حاصل کرده بود از خباثت
فطرتی که رنجیت سنگه در دل داشت بیچاره ملاشیر محمد را به تهمت ناحق گرفته کاغذ
ها را بخدمت بنده گان ما فرستاد که این آدمان خود را خود بسزا برسانید و یا در نزد ما
بفرستید بنده گان ما از صاف دلی و درست عهدی بلا تامل ملاشیر محمد را نزد او فرستادند
آن بد عهد بی مروت فی الفور مقید و محبوس ساخت هر چند سختی و عذاب کرده و جان آن
عاجز بی جرم را بآتش ستم عذاب بلطف و عتاب بیحد و حساب میگفتند که اقرار بفرستادن
کاغذ بکن تا ترا خلاص کنیم بلکه بگو بگفته پادشاه نوشته ام چندان شخص دیانت
دارا بود انواع عذاب را بر خود اختیار نمود لیکن باقرار دروغ لب نگشود از آنجا که
حقوق پیش نمازی او بر ذمه بنده گان ما بسیار بود ناچار مبلغ بیست هزار روپیه در عوض
جرم او بر ذمه خود گرفته او را خلاص فرمودند آخر الامر معلوم نموده شد که ملاجعفر نام
پشاور بدباطن که با ملا شیر محمد عناد جبلی داشت وعداوت دلی این فتنه را بصلاح رنجیت
سنگه برپا نموده آن بیگناه را بپلا گرفتار کرده بود مفصل این مجمل آنکه در حینیکه


بندگان ما از جنگ اشپان برگشته در چوره خیمه رسیده بودند ملا جعفر مذکور بهمراهی
ابو الحسن خان برکاب والا حاضر شده در خدمت میبودند چون حق سبحانه و تعالی تخت
سلطنت کابل را عنایت فرمود ابوالحسن را بحفاظت اسباب صندوقخانه وجواهر خانه
وخزانه که آدم معتبر و متدین بود سرافراز ساختیم که اوازمات این هر سه منصب مفوض
ومحول بانا مبرده میبود هرگاه بندگان ما بعد از مرخص نمودن صاحبان انقس سفیران
انگريزيها دو فرستادن اهالی حرم محترم بطرف را ولپندی بعزم مقابله شاه محمود عازم
تمله گردیدند اسباب صندوقخانه وغیره را نیز با خدام معتبر همراه ابو الحسن خان بسمت
راولپندی فرستادند از استماع خبر برهم خوردن لشکر بندگان ما در جنگ نمله ملا جعفر
مذکور که نیز همرای ابوالحسن خان که مامور صندوقخانه ومتعلق خدمت این کارخانه میبود
فرصت یافته در مال سرکار که بتحویل او بود دست خیانت زده حیف و میل بسیار نموده بود
از ینجهت بارنجیت سنگه برای محافظت روزگار آینده خود سازش نموده سوای ایجاد
وافتراق این اتهام آنچه احوال ظاهری وباطنی بندگان ما میبود روزمره هم با ومیگفت
بلکه در گرفتن کوه نور و غیره آن هم آن بدسر انجام محرك رنجیت سنگه بد پیمان
وکسان او میبود چراکه یوماً فيوماً بملازمان وبندگان ماشداید و سختیها میفرمودند
بلکه هرقدر ارشاد میشد که ما از مطالبات خود گذشتیم و امید امداد بی بنیاد تو را گذاشتیم
الحال ما را مرخص کنيد فائده پذیر نبود عاقبة الامر روزی بعد از گفت وشنید بسیار رخصت
دادند که در باغ شالامار بروید چون از شهر لاهور کوچ کرده در باغ مزبور تشریف
بردیم چوکی و بهره شادیدان آمده دور بدر ما نشستند و مانع پیشرفتن شدند همدرین
اثنا رنجیت سنگه از لاهور کوچ کرده عازم را ولپندی گردید از منزل روتاس سواران
معتبر خود را بحضور ما فرستاد که پادشاه نیز بزودی تشریف فرماشوند که فتح خان وارد
پشاور شده وما نیز اراده پشاور داریم اگرچه دران روزبندگان ما بشدت آزار درد گلو
مبتلا بودند لیکی ناچار اهالی حرمرا در باغ گذاشته همان حال که توقع حیات نبود روانه
شده وطی مراحل کرده در مقام روتاس برنجیت سنگه ملحق گشتیم و از آنجا بشمول
همدیگر وارد پندی گردیدیم چندیوم در آنجا توقف نموده بعد رنجیت سنگه مراجعت بلاهور
نموده بندگان ما را همرای رام سنگه در پندی گذاشت که در پشاور خواهید رفت چون
فتح خان از پشاور عازم دیره جات گردید یکشب رام سنگه دزدان را متعهد ساخته بجهة
سرقه مال و يا بخيال قتل بمكانیكه سكونت سرکار ما بود فرستاد چون بندگان ما در بستر
خواب استراحت داشتند ناگاه دیده جهان دیده از خواب غفلت بازگشت و برخاسته مشاهده
میشود که سی چهل نفر دزدان با مشعلهای فروزان و تلوار های از نیام عریان بر سر ایستاده
اند هر گاه دست به تکی زیر سر دراز کردند بندگان ما اندیشه فرمودند که این بدبختان
گمراه و تاريك درونان روسیاه بهر صورت از مال و جان دریغ نخواهند کرد لهذا توكل
بذات پاك الهی کرده فی الفور بحمله شیرانه وهیبت خسروانه برجسته يكنفر دزد را که
مشعل در دست داشت از گلو گرفته بزیرقدم خوابانیده بآواز بلند فرمودیم که دزدان را بگیرید
چهره داران هندوستانی که نوکر سرکار بود انوقت پیشی کرده از خوف روپوش شدند مگر از ملازمان
ولایتی الله دادخان نام پیشخدمت سرکار خود را از همه پیشتر در عقب دزدان انداخته يكنفر دزد را


را از گردن گرفته بزیر قدم خوا بانیده باقی دزدان بجهة مخلصی رفیق خود برگشته
هرچند زخم کاری درسر و رو و پشت و پهلوی الهدا د خان زدند کو ششها کردند
که رفیق خود را از چنگ شیر آهنگ او باز رهانند ممکن نگشت تا که خدمتگاران
دیگر از مردم ولایتی رسید دزد را محکم بسته و بحضور آوردند در حالیکه از
دزد مذکور استفسار کرده شد بیان نمود که ما یا نرا رام سنگهه فرستاده بود که
سر پادشاه از ماو مال اوشان از شما از استماع ودریافت این لفظ و معنی بغایت حیرت
از بیرحمی و بی حمیتی و بد عهدی و بد نیتی آن سبکان جاهل حاصل گردید غرضکه
همانوقت دزد را بمعۀ پیشخدمت حضور نزد رام سنگهه فرستادیم فردای آن رام سنگه
سك آهنگ چیزی و جه نقد انعام پیشخدمت مذکور داده مبلغی افزون تر ازان برای
وجه خیرات فرستاده خرد هم آمده عذر خواهی نموده سو گندها خورد که ما از یــن
مقدمه هیچ خبر نداریم و دزدان را ضرور بسزا میرسانیم اگرچه از وفور و قاحت قبول خیانت
و اعتراف آن قباحت نکرده بانواع الحیل خود را ازین ملامت بسلامت میداشتند لیکن
از بقای دولت سلامتی ذات اشرف ما روسیاهی و ندامت کمال از و جنات حال شناعت
مال شان ظاهر وعیان وبباهر و نمایان بود بندگان ما بهر حال خود را بحفظ حضرت
آفرید گار سپرده سکونت ورزیدند چون در حینیکه اهالی حر م محترم بسمت لاهور
میر فتند و از قلت بار گیری چیزی اسباب فرا شخانه را در همانجا گذاشته بودند
بندگان ما ولاحظه نموده بعضی خیمه ها را حکم برپا کردن دادند که در آن اثنا كرك سنگه
بحضور آمده و آن اثاث شایان و بارگاه خسروانه دیده انگشت تحیر بدندان تحسر
گزیده از خدمت اشرف استدعا نموده که يك خیمه بکمترین عنایت شود بندگان ما خیمه
کلا با توقی دو منزله مرصع کار را بمعه فروش ایرانی و کنار چوبی وظروف و آلات
و غیره اسباب که تعلق داشت مرحمت فرمودیم بعد از چند یوم را سنگه و كرك سنگه
باتفاق بحضور انور حاضر شده عرض نمودند که مایان عازم لاهور میشویم بندگان پادشاه
هم تشریف فرما شوند که انشاء الله تعالی بورود آنجا کاروبار پادشاه را مایان بانجام
خواهیم رسانید هر گاه بندگان ما بموجب عرض آنها کوچ نموده هنوز در منزل شیندور
نرسیده بودند که ناگاه در عرض راه بيكهزار سوار آمده دور ملازمان سرکار را
احاطه کردند گاه راست گاه چپ میگردیدند و بهمین دستور تا آخر منزل بودند وقت
نماز شام که وارد منزل شیندور شدیم خدمتکاران و محافظان و اسباب صندوقخانه
وفراشخانه بحضور عرض کردند که سورانیکه در عرض راه دست اندازی نموده یغدانها
و مفرشها را بغلبه تاراج نموده بردند و مایان را نیز بیحرمت ... و عریان ساختند
بندگان ما از مشاهده اینحال پرملال متحیر گشته جمیع ملا زمان را در نزد رام سنگه
و كرك سنگه فرستادیم که این چه معامله است که خفیه خفیه دست اندازی میکنند چرا
ظاهراً هر امری که دلخواه شما باشد بجا نمی آرید چون رام سنگه بانتخاب و مشاهده
اسباب بغدانها و مفرشها سر گرم لداذی بود لهذا تا هنگام پیک پهر شب متواری گشت
بعد از شروشور بسیار بغدانها و مفرشهای خالی را بحضور آوردند طرفه اینکه آنچه


مال و اموال از قسم جواهر سواره و پیاده یا صندوقهای پر از مروارید پیش بهای بی همتا
بلکه لولوی لالار تفنگ های رومی وسندی بندوبار طلا و پیش قبضها و شمشیرهای جواهر دار
ایرانی اعلا و برانهای مرصع بچندین قسم وزره سرخ وسفید ومغیلهای طلا و اسباب زری و پشمینه
و ابریشمی که در یخدانها بود همه را برداشته یخدانها و مفرشهای خالی را با همه چند عدد
لباس پوشا که که بکار آنها نبود و به مصرف آنها نمیرسید بحضور آوردند و گفتند که
برسر اسباب شماها که رفته بود نهایت خدمت و همت کردیم که از نزد دزدان مال شما را
خلاص کرده آوردیم الحال بندگان حضور ملاحظه فرمایند که اسباب درست است یا چیزی
تلف شده عیاذاً بالله از مکر و بهانه و افسون وافسانه قوم گمراه دل سیاه که با اینهمه غدر
و جفا هنوز اظهار عدل و وفا میکردند .
عذر خواهی که عذر بعد از قبیل	عذر بدتر زگناهش نگرید
بندگان ما چون دانستند که این دست برد از دزدان ورهزنان بعید و ناممکن است
بلکه همه باشاره رنجیت سنگه بدعهد و سرداران نابه کار اوست بناء علیه جواب وسوال را
درین مقدمه با انجمعه جهال بیحاصل واعاد، و اسباب و اموال مغروقه تخیلا باطل تصور فرموده
فرمودیم که شما خود ملاحظه کنید که یخدانها و مفرشهای خالی را کسی محمول بایا بوها
و قاطر ها نکرده است چون از آنجا کوچ کرده در منزل دیگر رسیدیم رام سنگه بحضور
آمده عرض کرد که راستی حال این است که مهاراجه سنگه بسیار چیزها برای ما نوشته اند
یعنی از رنج دهی و تکلیف رسانی مال و جان دشمنان حضرت پادشاه لیکن بوثوق
عقیدت و ارادت یا بباعث ترحم و مروت بیکی از ان هارا بعمل نیاورده ایم الحال بهتر
آنست که بندگان اشرف بماراستی بکنند و نوشته به مهر خود بدهند که هرچه مال و اموال
در لاهور دارند از روی راستی وقسم باالمناصفه خود برنجیت سنگه بدهند اینجانب از روی
دلرحمی ولحاظ چند صحبت که با پادشاه کردیم پادشاه هستید درخفیه اطلاع ما فی الضمیر
رنجیت سنگه را بشما ظاهر نمودم هرگاه برابر سرموئی از مال خود پوشیده خواهید کرد
جان شما از دست خواهد رفت و مال شما هم نیز باقی اختیار دارند پادشاه چون بواسطه
پایبندی عیال وناموس محل مجبوری وقموس بود ناچار بندگان ما خواهش او را از روی
قسم قبول نموده و نوشته به مهر خود دادیم هرگاه وارد لاهور گردیده شد بعد دو یوم
رام سنگه مذکور در خدمت آمده و اهالی حرم را کناره نموده آنچه از اسباب از اهالی
حرم و مال سرکار مابود تمام پتامیرده نموده شد همه آنرا در گادیها بار کرده در نزد
رنجیت سنگه برد آنچه بکار رنجیت سنگه بود و وابستگان وسرداران او بکار داشتند
منتخب کرده برداشتند باقی چیزیکه مالیت نبود وقیمت چندان نداشت و به صرف آنجماعه
بدعهد بی انصاف دشمن نمی آمد بر گادی ها بار کرده واپس آوردند چون از ظهور این
حرکات بدعهدی ووقوع این مقدمات مال و جان تلفی که بکرات ومرات بامتحان رسید .
بامید امداد ووفاق که این نیازمند حضرت خلاق ازین طایفه مجهول سراپا نفاق در دل
بیغل داشت بالکل برداشته شد بنابراین گفته فرستادیم که الحال چه مطلب دارید بهتر
است که مرخص نمائید یا در شهر سکونت بدهید بعد آن مبارك حویلی را برای سکونت ما


در شهر لاهور خالی نموده دادند لهذا از باغ شالامار کوچ کرده در حویلی مذکور تشریف
برده شد اگر چه مدت پنج ماه اظهار مدعا کرده نشد لیکن از نهایت سختی بهره و جوکی
غایت خفگی و دل تنگی رخ نموده حتی که جامهٔ صبر برتن تاب و طاقت تنگ آمده
رشتهٔ روح از گرانی بار مصائب در گسستن آهنگ آورد بلکه هر روز از وقت مسلات
يك جامه از برچاك چاك و هر دم پنجه از خفگی بر دل غمناک میزدیم هرگاه عرصهٔ روزگار
از گردش لیل و نهار و از ستم و ظلم فلك كجرفتار تنگ و پای فرار و رفتار از هر طرف و هر جانب
به سنگ آمد در ین ماده جز فرار هیچ مصالحه بخاطر خطیر اختیار نیفتاد که شاید باین وسیله
از دست این کفار شرار نابکار حق تعالی نجات نصیب کند و الی دیگر به هیچ گونه
صورت خلاصی ممکن نیست اگر چه رفتن بندگان ما در همه حال از قید آن گروه بی‌عهد دون
در حالت تجرد و تنهایی هیچ اشکال نداشت لیکن اهالی حرم و ناموس محترم خود را
حبس اینچنین طایفهٔ زبون دژم دون با هم گذاشتن و وجود خود را تنها از میان کشیدن
منافی آئین غیرت و ناموس مفت ماوس خویش و مخالف قوانین سلاطین همت کیش پنداشته
این معنی هرگز مقبول طبع بندگان اشرف ما نمیگردید بلکه مخطوط خاطر انور آن شد
که اول صورت نجات اهالی حرم ساخته بعد آن در تهیه اسباب نجات خود پرداخته شود لهذا
اندیشه و فکر بسیار باطراف و دیار ولایت سند و غیره جات نمودیم بهیچ طرف ازین
اطراف فکر این نیازمند الهی نرسید و اعتماد نپیسندید سوای قصبه لودیانه که خانه دوستان
و جای امن وامان و فریب المسافت و بعید از خوف آفت است لهذا بتقسيم نجات اهالی حرم
و ناموس محتشم ملازمان مجرم و معتمدان فدوی شیم وفا توام را برای تهیه اسباب ارشاد
شد چون اکثری از زنان مردم هنود که مردان آنها بعهده خدمتگاری و بهره داری
در بیرون مقرر بودند خود آنها بپاسخت وقور اعتماد و اعتقادی که در آندمت از آنها بوثوق
پیوسته بود بحرم سرای برای خدمت اهالی حرم محترم مقرر بوده رفت و آمد داشتند
بنا بر ادای حقوق نمک حلالی و اخلاص از راه راستی و صداقت همیشه متعهد این خدمت
میشدند مگر بندگان ما قبول نمیکردند آخر الامر در عالم لاچاری بصلاح و صوابدید آنها
چند عراده گادی سواری خریده شد لیکن هر گاهی که اراده برآوردن اهالی حرم
محترم میشد فی الفور رنجیت سنگه واقف میگردید و بنوعی از انواع مانع آن میشد
غالب بخاطر اشرف میگذشت که شاید از همین مردم کسی بطمع نفس مخبری مینماید
چون نيك تجسس و تفحص نموده شد محقق و واضح گردید که ملاجعفر مذکور مخبری
نموده برنجیت سنگه اطلاع میرساند لهذا بنابر دهن دوزی و اطفای شعله افروزی آن
بدسرشت موذی را در خلوت بحضور انور طلبیده و دلاسائی بسیار داده و امیدوار بالطاف
بیشمار ساخته شد تا من بعد ازین حرکت بی‌برکت دست بردار شود و میر ابوالحسن خان
که در حقیقت کار متصدی اینمقدمات او بود از ساده دلی وراست نیتی ملاجعفر را از خود
و محرم سر دانسته واقف این حال و قال میگردانید هم بحضور طلبانیده فهمانیده شد که زنهار
مقدمات این راز را بعد ازین از ملا جعفر مخفی دارد بعد از آن متهعدان
این خدمت را طلبداشته ارشاد شد که چهار مرتبه اهل حرم را ده ده نفر
بتغيير لباس و تبدیل اوضاع و اساس بلکه مثل زنان هنود ساخته گاهی


بذریعه سیر وصحرا و گاهی بوسیلۀ آب بازی دریا که متعارف ومعمول یومیه آن طایفه بی ستر
وحیاست ازشهر لاهور بر آورده وازآنجا بیگنادی ها نشانیده بلودیانه رسانیدند یعنی
هرگاه خبر رسید مرتبه اول میرسید مرتبه دویم روانه میشد علی هذاالقياس بچهار مرتبه
اهالی حرم را بلودیانه رسانیدند نوبت پنجم که نورچشم سعادت ظهور شهزاده محمدتیمور را
با چند نفر خدمتگاران کشیده روانه لودیانه میشد رنجیت سنگه اطلاع یافته شهزاده
مذکور را درنزد خود برده استفسار حال کرده راست بگوئید که مادران وخواهران شما
همه رفتند یا کسی درینجا باقی مانده است وبکدام طرف رفته اند چونکه نطفه خاص
وسلیل سلاطین وفرزند ارشد ارجمند این نظر کرده رب العالمین بود باوجود خورد سالی
از باعث شکوہ سعادت وبلند اقبالی ترس وتهدیه رنجیت سنگه را هیچ بخیال نیاورده بلفظ
فصیح جواب صاف داد که جمله مادران وخواهران ما رفته بجز سه چهار کنیز کان درینجا
دیگر کسی نیست رنجیت سنگه از استماع این مقال گنگ ولال مانده بسیار متحیر شد
که آیا اینقدر مستورات را باوجود این همه بیداری وهشیاری محافظان و پهره داران
ومخبران از دروازۀ لاهور چگونه بر آورده باشند بلکه اعتماد نکرده و چند کس زنان
معتبر وشناخته را فرستاد که تا اندرون حرم سرا رفته دیدند که بجز طعام پخته و نان های
خشك روزینه دیگر هیچ چیزی نیست واحدی ازبیگم ها باقی نمانده تعجب نموده صورت
حال برنجیت سنگه بدهید اظهار کردند دست تحیر بدندان تحسر گزیده غمر در هرجا
خبر رسید که جملۀ اهل حرم از امرا وپرستاران وبیگمها وخدمتگاران در بلده لودیانه
رسیدند وبعداز تحقیقات دریافت رنجیت سنگه صورت مقدمه مفهوم و معلوم هر خاص و عام
گردید که ناموس پادشاه از چنگ ظالمان گمراه نجات یافته بندگان ما سجده شکرانه
بتضرع ونیاز بجناب ایزد کارساز مؤدی ساختیم که بفضل وامتنان ولطف و احسان خود
ناموس این نیاز مند خودرا درپرده عفت وستر وعصمت نگاه داشته از قید حبس کفار
نا بکار غدار بد کردار نجات داده بجای امان وبخانه دوستان رسانید . .
وقایع بیست و هفتم مخلص بندگان ما بفضل الهی وا لطاف
نامتناهی از شهر لاهور و آسودن بکشتوار بعد از قطع مسافتهای بسیار
چون رنجیت سنگه را با وجود این همه محکمی و قدغن در با نان ومخبری جاسوسان
ازرفتن اهالی حرم محترمومستورات دولتخانۀ محتشم و رسیدن شان بسلامت وامانت در
لودیانه امن خانه غایت تلهف ونها یت تاسف دست داده شگفت میداشت که از کدام
دروازه شهر چگونه بیرون شده اند لهذا ازخباثت باطنی و دنائت فطری بدون هیچ خفتی
ومحیتی باوجود آن عهود ومواثق اتفاق واتحاد برای تدارك آینده در باب پهره وچوکی
ونگہبانی بر بندگان ماشدت تاکید ها نموده حتی که هفت گردش پاسبان دو را دور
پہرہ نشانیده بلکه بتعداد چهار هزار مردم را مو کل ومتعهد این بدعت ومتعین این خدمت
ساخت چنانچه را کوچهای شهر ودروازه ها وحوالی مسکونه فراشخانه ومطبخ وبيث الخلا
خصوصا درمکان خاص سکونت وخوابگاه بندگان ما برای هر ساعت بیست وهشت نفر


مقرر کردند وسوای آن چهار نفر مشعله دار مشعل ها بدست گرفته از سر شب تادم صبح
باتفاق سپاهیان باشتی هشت نفر بطرف سر وهشت نفر دیگر بجانب پای ایستاده میماندند
که چندین ماه بهمین شیوه وطریقه گذشت بلکه هر روز يك كراهي تیل را نیز زیر
نظر باتش برای تخویف و تهدید گرم نموده در کلان حفاظت میگفتند که جواهرات بدهید
والا باين روغن گرم آتش تاب عذاب کرده خواهد شد علاوه بر ان در خوردن و آشامیدن
نیز تکالیف ورنج عنیف هر روزه میرسانیدند و خدمتگاران ولایتی را اکثر اوقات
بخدمت حضور نمیگذاشتند و همیشه سپاهیان فيما بينهم مکالمه میکردند بليكه بطرزی
بندگان مارا میشنوانیدند که مهارا بجه برای يك نفس آهنی حکم تیاری داده اند تا پادشاه
را در ان انداخته در هر سفر وحضر همراه بدارند چون از استماع اینمقال و مشاهده آن
حال پر ملال و تجربه اقوال آنفرقه مك خصال و مقایسه ارادت آن طایفه بد سگال بجان
بلب رسیده دایره دنیا وسعت ارض وسما بر بندگان مانیهایت تنگ آمد لهذا ختم آیت
مبار که نجنى من القوم الظالمین را شروع کرده در سحر گاهان بجناب کار ساز بهزاران
تضرع و نیاز مسئلت مینمودیم که ياغياث المستغيثين اغثنا وخلصنا من ايدى الكافرين الفاجرين
بحرمت سيد المرسلين واله الطاهرین چون حضرت مجيب الدعوات الطاف بی غایات داد
نیم شبی و دهای سحری را پذیرا فرموده نیاز مند نوازی نمود اینچنین هدایت و کار سازی
فرموده که در جائیکه بندگان ما بشب استراحت مینمودند در زیر فراشخانه بندگان ما
میمودند بذر يبه ذوالعوا خان خاص و محرمان با اختصاص مثل مير ابوالحسن خان و ديگر
پیشخدمتان صداقت بنیان و خدمتگاران جانفشان نقب آنرا شکافته و از دیوار فراشخانه
تاهفت خانه دیگر جابجاة قبها دوانیده و چندین جاه زمین و دیوار ها را سوراخ کرده
تاراه بر آمدن از دار محبوسه احسن آماده و مهیا ساخته شد بعد از ان در شب آمدن یکی
از پیشخدمتان معتمد خود یعنی حاجی رجب قوم دیهکا را که شخص با همت و مردی
بادیانت است بخوابگاه خود مقرر نموده نعلیم و تفهیم فرمودیم که بطو ريكه بندگان
ما بهنگام خواب و استراحت همیشه برسر و رو جامه انداخته و اندام خود را بلباس ها پنهان
میداشتند معمول داشته از قواعد حرکات و سکنات معتاده ما سرموئی تجاوز نکند همچنان
دو نفر پیشخدمتان دیگر را فهمانیده شد که این شخص را مثل بندگان مادانسته بوضع
و آدابی که خوانچه طعام را صبح وشام بحضور آورده میگذاشتند بدستور آورده گذاشته
باشند و همچنین آفتابه ولگن را بقاعده مستمره نیز هر صباح ومسا حاضر ساخته بنوعی سر گرم
کار وبار خود باشند که محافظان و کشکچیان هر گز از عادات گذشته وحال فرق و انفصال
نتوانند کرد هر گاه بیقین پیوست که خدمتگاران مذکور تعمیل حکم حضور بی خلل وقصور
بمحل ظهور خواهند رسانید. لجمعي ودلترى کامل حاصل شد لهذا بعد آن بندگان ما تغییر لباس
فرمودند يعنى بطرز وطور فقرا اول بدن محنت وطن را بخاکستر ملون ساخته بعده از موها
دستاری ساخته و برسرپیچیده مهره های فقراء در گردن و تسبیح درویشانه حمایل شانه وعصای
تکیه دار در دست چون عصا گرفته و نعلین چوبی چون طایفه جوگیه با پوشیده با دو نفر معتمدان
یعنی میر ابوالحسن خان ومير ابوطالب خان مشرف که آنها هم بصورت بالسکه ها خود را تغیر لباس
و وضع اصلی مشابه پیرومرشد ساخته بودند از نقبها بدر شده بکوچه و بازار شهر داخل شدند


« ٥٣ »
حق سبحانه تعالی بفضل وعنایت خویش ومستحفظان بد اندیش و بهره داران کافر کیش را
و دیگر ظالمان که در راه و بیراه پیش می آمدند همه را بنوعی اعمی واصم گردانید که احدی
پسران ماجرا پی نبرد و کسی بندگان اشرف و دو نفر همراه را نشناخت باینکه هر کسیکه بر ابر شد
از ارادات حال و اعتقاد و کمال دودوات فقر وشاهی در آن اقتران واتصال یافته بود بکورنش
وتعظیم بصد عجز وتسلیم می پرداخت تا اینکه رفته رفته متصل به آب و قلعه که در آن زمان
از آب و غلاب خشك وپاك بود رسیدم قصد بر آمدن فرمودیم اگرچه آبرو مذکور در اصل
بناتاريك وتنگ بود بر آمدن از آن محل نهایت سخت و دشوار می نمود اما بندگان ما بهر صورت
تن بتقدیر داده بكمال همت توکل بخالق يكتا و توسل بجناب منجی بی همتا نموده داخل
آبرو مذکور شده مشقت و مصیبت کش ومکش و خراش و خون آلودگی بدن را منظور
فرموده بیرون شدیم کسانی را که قبل ازین مامان بداد ودهش بالبسه شایان ملا زم ساخته
بدهن آبرو مقرر کرده شده بودند و هر شب متوجه ومتمنی خروج بندگان ما از آنجا م بودند
بکنار دریای راوی رسانیدند و ملاحان را نیز که پیشتر ازین اراده بخشش وانعام مطیع
ومنقاد فرموده بودیم برای عبور اجمه کشتی حاضر بودند فی الفور بکشتی نشسته از دریا
عبور فرمودیم همۀ آنان یعنی کشتی بانان بدرقه راه شده پیش پیش میرفتند
در آن حال بندگان ما رنج وصعوبات راه را هرگز معلوم نفرموده بعضی گاه
سوار وگاه پیاده رفته رفته و هیچ خیال خور وخواب نیز بخاطر نیاورده
بسختی تام ورنج تمام در سیال کوت رسیده و از آنجا نیز بلا تعلل طی منازل نموده وارد
جمون شده گرمی نصف روز را در خانه رنگریزی گذرانیده میشد که ناگاه شخصی
حکیم متوطن آنجا که سابقاً بخدمت و ملازمت بندگان ما در لاهور شرفیاب میبود بقد مبوسی
مشرف شده از راه خیر خواهی خود که اینملك هم از رنجیت سنگه است صلاح دولت
این است که حضور والا در پنجاء لحظه ئی نمانند هر قدر که ممکن ومقدور باشد پیشتر
رفته داخل کوهستان شوند بهتر خواهد بود بندگان ماعرض نامبرده را بکمال دولتخواهی
محسوب داشته فی الفور نماز ظهر را باستعجال ادا کرده پله ها را بجلو انداخته سوار شدیم
چونکه چهار طرف کوه های بلندبود و میدان هموار بنظر نمی آمد بنابران شب تمام شب
دردرۀ که آب و هوا و فضای خوش داشت رفته دوپهر روز بجای رسیدیم که در آنجا دریا
چنان حائل بود باوجودیکه تعلق آنجا به یوان سنگه نام پسر را جه جمون داشت ناچار
دوسه روز در آنجا گذرانیده مبلغی بمعرفت بلد آن بملاحان عنایت شد که برای عبورجاله
طیار کنند نامبردگان مبالغ گرفته بتهیه ساختن جاله مصروف گشته وعدۀ فردا نمودند
چنانچه فردای آنروز بوقت نماز عصر به عنایت الهی بسواری جاله از دریا عبور فرما گشتیم
چون بقدر یکفرسخ راه رفته شده بود که قلعه بنظر در آمد که آنهم از رنجیت سنگه بود
وسكان بی عهد و پیمان بدینیان حاکم و ناظم آنجا بودند هرچند که این نیازمند در گاه الله


ملازمان هوا خواه خود را بنوعی نگه نداشته بودند که کسی واقف وشناسای حال شود
مگر ازوفور احتیاط توهم وتردد پیرامون خاطر اقدس میبود که عندالاستفسار مردم
آنجا اظهار نمودند که این قلعه را ابتدا از واجه بنیر بود وسکان قصباً متصرف شده بودند
الحال لشکر مسلمانان ازواجه پنیر باز آمده دورا دور قلعه اتک را محاصره کرد . مشغول
مجادلة اند از استماع اینخبر بندگان اشرف مامعطل نشده باطمینان تمام عبور فرموده
شب را بقرية دیگر منزل نموده روز دیگر از آنجا بیشتر روانه شدند خلاصه اینکه از مقام
لاهور که بندگان ما بتوفیق الهی بیرون شدند با وجود قطع مراحل ومنازل راه پیچاپیچ
ودو رود راز روز هفتم رواق افروز راجویر گردیدند راجه اغرخان رئیس آنجا از استماع
خبر تشریف فرمائی بندگان اشرف نهایت خورسند گشته بسلام حاضر شده پس از تاسف
بسیار از گردش روز گار خدمت و جان نثاری بیشمار کالازمه حق عقیدت حکان او بود. بمیكظاهر
ساخت آنچه اسباب بکار بود همه را حضر وموجود نموده خدمت گذاری خود را بجا آورده
و فردای آن معه برادران وکل اقوام از خرد وکلان مکرر بشرف استلام وتکميل مراتب
بتقبيل عتبة فلك مقام بسلام حاضر شده پیشکشها معماقشه واسپ از نظر
حضور گذرا نید . شب وروز در خدمت گذاری و جانفشانی
ساهی وسر گرم میبود درین فرصت خدمتگاران وملازمان سرکار ما که در لاهور
بودند استماع خبر نجات وودود مخيمرة فت بندگان اشرف را در مقام را جویر نموده چند
فرسوار وپیاده سمه ریدان سنگه که از رجبت سنگدل آزرده شده بود بكمال يرکاب
سعادت انتساب مشرف گردیدند و همچنين آمده آمد جمع گردیدند در آنحال بخاطر اشرف
رسیدکه ازینجا ملك کشمير قريب است اگر راجه اغرخان از روی صدق وایقان متفق ومتحد
بندگان مكابر تندما كردد حمادیرا عظم کشمیر كرد. شود تا حضرت پروردگار شاهد
مراد را در کنار وخطرا قبضه اختیار اولیای دولت ابداقتدار در آورد بنابران هر چند در
باب انتظام وسرانجام این مرام از حضور ساطع النور نسبت براجة مسطور مصلحت و مذکور
بظهور پیوست از باطن او جندر عدہ وجود سامان وصرف خرچ دیگر بوقوع نیامده بلکه
ظاهرا بعرض اشرف رسانید که اگر چیزی حضرت پادشاه عنایت سازند چیزی کمترین
سرانجام خواهد کرد بندگان ما که از لاهور جرید و بیسامان هیچ قسم جنس وصرف وجود
واعد خودرا از انمهلکه بر آورده در آنجا رسیده بودند باستماع این معنی بعثر ودوتفکر
ماندند علاوه بر همه ناظم کشمیر شرف ندوم بندگان اقدس را در ملك وعلاقة مذكور باعث
زوال طالع نحوست مطالع خود روزمره بنابر ترغیب انحراف نکرده وانصرام از جادة
صداقت وخدمت مراسلات ومساعمت بكمال میداشت مکر راجة مسطور از راه ظاهر بینی
ودور اندیشی اظهار این بد کیشی بحضور اشرف نکرده و سر رشتة بهانه سازی و اطاعت
مجازی را از دست نداده بکمال ارادت وعقیدت اوقات گذاری نموده و خدمتگاری میکرد
که تاگاه از لطف و عنایت حضرت پروردگار معتبران راجه تیغ سنگه و راجه کشور بحضور


اشرف مشرف گردیده بعرض اشرف رسا بدند که جناب مهاراجه زمین خدمت را بلب ادب
بوسیده وجبین نیاز را بخاک عتبه علیه نور آگین ساخته بعرض اشرف میرسانند که اگر بنده گان
قبله عالم بقدوم تفاخر لزوم غریب خانه فدوی را رشک پیرای هفت اقلیم فرمایند البته آنچه
لازمه خدمتگذاری وجان نثاری وحوصله فدویت و هواداری باشد فخر خود دانسته در ادای
آن از روی صدق ویقین سرموئی دریغ وصرفه نخواهد ورزید بنده گان اشرف ما بمجرد
استماع این مقدمه را از مواهب غیبی وتفضلات لاریبی تصور کرده فی الفور عنان عزیمت را
از راجویر بسمت کشتوار معطوف فرمودیم وبدو نام دیوان راجه جیون در عرض راه برکاب
والا حاضر شده تاحدود خود خدمتگذاری کرده مرخص شد بعد طی منازل بدرداء رسیده
یکروز در آنجا مقام فرموده روز دیگر کوچ نموده بچند مرحله بکنار دریا که موسوم
بگذر چکه است واز چوب گذر بافته اند وسرحد کشتوار میباشد نزول فرمودیم راجه کشتوار
چند روز پیشتر وزیر و معتمدان خود را با جان سواری و اخراجات و اسباب ضروری اینطرف
دریا فرستاده منتظر قدوم میمنت لزوم میبودند لهذا بنده گان ما بچکه مزبوره از دریا عبور
نموده شب را در کنار دریا منزل فرموده علی الصباح کوچ فرماشده روز سوم رونق افزای
کشتوار شدند راجه کشتوار راجه تیغ سنگه بهمراه تمامی معتبران خود استقبال نموده
بسلام مشرف شدند نثارها وخیراتها بیشمار نموده پالکی سواری بنده گان اشرف ما بدوش
اخلاص کوش خود بنا بر افتخار برداشته الی مکان سکونت خاص خود راجه موصوف که برای
آرام رونق افزای صباح وشام بنده گان اشرف ما پرداخته بودند رسانیدند وهر شی که از
جنس بیکار آمدنی بود همه را مهیا و موجود ساخته روز و شب خود راجه مانند خدمتگاران
بحضور اشرف حاضر ومشرف بود پیشکشهای گوناگون از قبیل اسپ و شمشیر واسلحه
جواهر دارو اجناس زربفته و پشمینه و چین و تاتار از نظر والا گذرانید هر چند که بنده گان
ما نظر برسوخ ارادت راجه موصوف روادار اسراف بسیار بسیار و بار بار او نمیبودند مگر
از ملاحظه نهایت معذرت وعاجزی بکثرت او که اکثر در حال عدم قبول آثار آزرد گی
و نا امیدی از صفحه احوالش ملحوظ میگردید بنده گان ما ناچار شده قبول میفرمودند غرض
از بیان صداقتها و خدمتگذاری و اخلاص وجان نثاری او چه گفته اید که مرکب قلم از اندراج
عشره شمیر آن لنگ است وصفحه کتاب از احتمال اندك آن قاصر و تنگ است همه وقت
مترصد و متمنی آن بوده بچیزی که خورسندی خواطر بنده گان ما شود بجا آورده شود
غرضیکه تا عرصه سه ماه بدین عنوان گذشت آخر الامر بخواطر خطیر خطور نمود که بیکار
نشستن فایده نمی بخشد اولی و انسب آنیکه عزیمت را بسمت کشمیر صرف نما ئیم لهذا درین
باره با راجه موصوف مصلحت نموده شد نامبرده بمجرد استماع این عزم مانند گل شگفته
و شاداب شده باتفاق اعیان وارکان معتبران و وابستگان خود تسلیم بجا آورده بعرض


رسانیدند که درین مقدمه خیردولت واقبال عدومال حضرت پادشاه دیگر هیچ وجهی وامداد
خرچی بکارما نیست بلنکه آنچه غلام خود وازعیال ووابستگان واقوام خود داشته باشم تمام
راجع نموده بخدمت اشرف همایون حاضر سازیم بندگان ما از استماع این استقرار وصداقت
وجوانمردی همت راجه موصوف وازگان با ارادت او کمال داجمی حاصل ساخته شکرانه
لطف الهی بجاه آوردند وچون در ایام قیام بشهر لاهور بندگان اشرف ما بتعداد مبلغ يك
لك وپنجاه هزار در نزد ساهوان شکار پوری امانت گذاشته بودند بعد از رسوخ نیت
ووثوق همت راجه موصوف بصواب دید او معتمدی را بطرف پنجاب برای آوردن
مبلغ پنجاه هزار روپیه نقد وارجاع سوار وپیاده سپاهی مامور لاهور فرمود یم
که بطریق که دانید وتوانید در پرده مبلغ مذکور را بحضور انور ر ساند غرض
عرصة يکماه نگذشته بود که مردم سپاهی رجوع کرده هر روز بیست فر بحضور میرسیدند
وبندگان ما ملاحظه فرموده مقرری تنخواه بهريك ميرسانید تا اینکه قریب هزار نفر فراهم
گردید ناگاه درین بین عرض معتمد مذکور از نظر اشرف گذشت که مبلغ پنجاه هزار
روپیه را در گادیها بار کرده از شهر لاهور بیرون کرده بودند که رنجیت سنگه اطلاع
یافته همه را قبض وضبط نمود. داخل خزانه نمود از آنجا که بندگان اشرف ما پیوسته
تفویض وتحویل امور خود را بجناب ایزدی داشته اند از اتلاف آنمبالغ متردد ومتاسف
شده معتمد دیگر برای آوردن مابقی مبالغ مذکوره که مراداز لك روپيه باشد فرستاده
کمال تقید در اخفاء واحتیاط آن نموده شد هرگاه معتمد مذکور بدریه دستخط آفتاب طلعت
وچیتهای تمسکی ساهوان مذکور وارد لاهور گردید ساهوان مبلغ لك روپيه ما بقی را
بلاعذر چتیهاپ تمسکی خود را گرفته دلجمی حاصل کرده سپردندمگر یکی از آنجماعه سفله
که ظاهراً بامانت معروف وباطناً همه بکمال خیانت موصوف اند بنابرطمع نفسی خبر این
مقدمه برنجیت سنگه رسانید که آن بدعهد پیمان شکن هم درخانه ساهوان مبالغ لك روپيه
ضبط نموده بقبض خود در آورد هرگاه اینخبر به بندگان ماوراجه رسید قدری تردد
پیرامون خاطر گردید زیرا که در آنحال تعداد مردمان نو ملازم هم قریب دو هزار کس
رسیده بود غرض راجه موصوف بهمت وجوانمردی خود همچنان پایدار و برقرار مانده آنچه
زیور ازقسم طلاء ونقره چه از خود ووابستگان خود داشت همه را گداختند ومسکوك بنام
نامی واسم گرامی بندگان اشرف ماساختند وبه تمامی سپاه مردم هندوستانی و پنجابی
نوملازم بندگان اشرف که بتعداد دوهزار نفر بودند و بملازمین ملکی خود که بتعداد یکنیم
هزار کس بودند موجودات گرفته تنخواه دادند بعدازان بهمه حال متوکل بحضرت ذوالجلال
گشته عزیمت فرمای تسخیر کشمیر گردیدیم.


وقایع بیست و هشتم عزیمت بندگان همایون ما بتسخیر
خطه کشمیر همرای دولتخواهی راجه تیغ سنگه راجه کشتوار

هرگاه عالیجاه رفیعجایگاه مخلص با رشد ووفا محب باصدق وصفا ارادت آهنگ
بی ریا ورنگ راجه تیغ سنگه کشتواری از ادای تنخواه نو ملازم خواص کوهستانی
خود فراغت یافته بپاس قلت آبادی زراعت کوهستان آذوقهۀ ضروریه بر حسب امکان
و کفایت برای سپاه مذکور سرانجام ساخت بندگان اشرف ماعنان عزیمت را بسمت کشمیر
معطوف فرمودیم چنانچه بپنج یا شش منزل نموده بسرحد کشمیر نزول فرمودیم
سنگرهای سپاه محمد عظیم خان ناظم کشمیر که جابجا برای انسداد دخول غازیان نصرت
بنیان مقرر نموده بود يك بيك بنظر اشرف درآمده بندگان اشرف ما متوکل بامداد
غیبی ومتوسل بتائید حضرت لاریبی بوده اسب بمجرد ورودحکم یورش دادیم غازیان جان نشان
و دلاوران تهور بنیان حسب فرمان واجب الاذعان سنگر اول که در زیر کوتل بود تعداد
یکهزار نفر جزایر اندازان که متعین بودند هم بفضل و عنایت ایزدی بحمله ثانی درتبه
تسخیر آورده بل اکثری از جزایرچیان را سر بریده واسیر گرفته بحضور انور حاضر
ساختند مابقی آنها چون تاب اقامت نداشتند سنگر را گذاشته وزندگی را غنیمت انگاشته
فرار اختیار نمودند چون محمد عظیم خان از مقدمات این شکست فاحش وتصرف سنگر ها
و منکوبی جزایرچیان متعینه خود خبر یافت از غایت تحیر بیخود وسراسیمه گشت از شهر
کشمیر با سپاه سوار و پیاده خود برآمده در ما کام که بفاصله ما مقابل شش کروه داشت
فرود آمد بندگان ما بعد تسخیر سنگرهای مذکور کوچ فرموده باوجود کثرت بارش وبرف
که نهایت نداشت بر سر کوتل رسیده نزول فرمودند سنگر دیگر که در پیش آن بود
و هزار نفر متعین آن بود خبر نزول بندگان اشرف ما را اصغاء نموده خود بخود فرار کرده
رفتند غرض در آن حال مفاصله سپاه غازیان نصرت بنیان بندگان ما و جمعیت محمدعظیم خان
بقدر سه کروه میبود شهر کشمیر تمام خانه بخانه بنظر درمی آمد از قضای الهی و مقدرات
سماوی دوروز ودوشب آنچنان شدت برف و باران پایدار و برفراز ماند که مردم ہندوستانی
بیطاقت شدند و آذوقۀ که هر روز از عقب می آوردند بباعث انسداد راه نرسید که مردم
سپاه تمامی بفاقه گذرانیدند بلکه از سختی وگرسنگی و شدت سردی اکثر سپاه هندوستانی
هلك شدند چرا که نه راه رفتن و نه جای ماندن بود چون شداید برف و باران وعدم وجود
نان و مکیدن از حد گذشت و بسیاری از خدمتگاران حضور را نیز دست و پا از برودت برف
و باران ریخته و بیجان شدند بندگان اشرف ما زیاده اقامت آنجا را خالی از عهده و مملو
از هزار نقصان تصور فرموده ناچار بالوف کلفت ومشقت وصنوف رنج وزحمت برگشتند
اما صدهزار آفرین بر جوانمردی واستقامت وهمت وشهامت راجۀ موصوف که بوقوع آنچنان
شداید وصعوبات ، برف پر آفت وگرسنگی وبی آرامی ونحافت بنفسه وذاته کمر جوانمردی
و همت را بر میان جان بسته و پای پیاده همچنان وقتیکه طاقت رفتن بکسی باقی نمانده بود


مانند پیشخدمتان سراپا عقیدت وخدمتگزاران سراسر فدویت درجان نثاری وخدمتگذاری
حاضر وناظر بودند لحظه ولمحه قرار و آرام نداشت و بیکباری را بخودروا و گوارا نداشت
وسوارات و خراجات جهۀ ملازمان سر کار و مردم خود شکست خورده هندوستانی بدوش
وسرو آرمان خود باز کرده منزل بمنزل میرساند الحق که چنین صاحب مروت و فتوت
وجوانمردی ذیجودت وهمت در صناف مردم این روز گار دیده نشده که خامه تحریر
از زبان تقریر از ادای عشر عشیر خدمات و جانفشانی وهمت وجوانمردی وقدردانی راجۀ
موصوف بريه زبان وقاصر البیان است . حق سبحانه تعالی بفضل و کرم خود بندگان
اقدس مارا بمقصد اصلی برساند که تلافی آن کرده شود آمین ثم آمین غرض بعد از مشاهدۀ
چندین زحمت چون وارد کشتوار گردیده شد راجۀ موصوف همچنان درلوازم خدمتگاری
ومراسم اخلاص شماری خود نهایت قدم وراسخ دم بوده بلکه بار بار بعرض اشرف میرسانید
که آنچه نقدوجنس دیگر درخاندان خود دارم نیز تصدق خاکپای جواهر آسای مبارک
میکنم بلکه تا جان دارم بخدمت و خدمتگزاران پادشاه میسپارم مگر بندگان اقدس
غمگین نشوند که کمترین حیات خود را و تمامی خاندان خود را پیوسته بخشنودی خاطر والا
میداند . غرض بعد آنمقدمه بندگان ما عرصه ٩ ماه دیگر در کشتوار بخانۀ راجۀ موصوف
رونق افزا بودند مگر نامبرده ازقابلیت جوهری ونجابت فطرتی روز بروز درحسن خدمت
وجان نثاری واظهار صداقت و خدمتگاری می افزود بلکه پیوسته در سعی آن میبود که
بنوعی از انواع تحصیل دولت خشنودی وخورسندی خاطر اشرف نموده باشد در آن حال
بخاطر اشرف چنان رسید که هرچند که بندگان اشرف در ملک وخانه راجۀ موصوف
تشریف داشته باشند مقصد اصلی که مراد از آن تسخیر ارتی واجتماعی قوم وا لوس درانی
است درین کوهستان صورت نخواهد گرفت و راجۀ موصوف بادای خدمات این نیازمند
بارگاه الهی مال و اموال خود را صرف خواهد نمود مگر بعد ازین ممر مداخل
نباشد واندوخته همه به مصرف درآید ضرور فسرده حال و پریشان احوال خواهد گردید
بنابران درین مقدمه صلاح براجۀ موصوف کرده شد که شما درمداخلت بندگان ماخود را
خراب وبی سرمایه وبی اسباب ساختید وآنچه لازمه خدمتگاری وجوانمردی که درحوصلۀ
مردان عالم نگنجیده بود بتنهائی بجا آوردید چون مشیت ایزدی وتقدیرات سرمدی برنیل
مرام وحصول کام نرفته بود ازسعی وکوشش بنده چه بظهور آید. خدا کشتی آنجا
که خواهد برد اگرناخدا جامه برتن درد . تدبیر کند بنده تقدیر کند خنده گفته وراضی
بودن بقضای الهی نیز اهم است . خداوند ازان بنده خورسند نیست که راضی بقسم
خداوند نیست وچون وابستگان واهالی حرم محترم بندگان اشرف ما در لودیانه منتظر
وخواطر پریشان میباشند بهتر آنست که بالفعل جهۀ ملاقات وابستگان عازم لودیانه گردیده
وچند گاهی آرام فرموده بعدآن بنوعیکه مشورت وصلاح واندیشه بافلاح صاحبان انگریز
بهادر که دوستان قدرشناس ووالیان سلطنت اساس اند انعقاد خواهد یافت عنان عزیمت را
بطرف ولایت کابل معطوف خواهیم فرمود شاید بتوفیق ایزدی و تفضلات سرمدی گوهر
مقصود بقبضه اقتدار درآید راجۀ موصوف به مجرد استماع این سخنان بی اختیار بگریه
وزاری وتضرع و بیقراری در آمده عرض نمود که بندگان اشرف سایۀ عاطفت را ازسر


« ٥٩ »

فدوی دریغ نفرمایند بلکه در پنجادولت ارزانی دارند که هرگاه وسعت فدوی روبتنگی
آورد کمترین بدل و جان وصعق، ملك واملاك وخانه و اثاث البيت خود را هم فروخته بخرج
ملازمان سرکار والا میرسانم سعادت و افتخار خود میدانم زیرا که قدوم تفاخر لزوم قبلة
عالم اعتباریست که اجداد من با وجود آرزوی سالهای سال نیافته در ینوقت که از حسن نصیب
کمترین این دولت بسوزوال رسیده چگونه تا جان و توان باشد از دست بدهم خصوصا
در ینوقت که راه رفتن بلودیانه از هیچ طر فی ممکن نیست یعنی آنچه راه میدان
وهمواریست همه بتصرف رعیت حنگه است وراه کوهستان و ثبت نهایت سخت و مسافت
بعید وغیر آبادیست که هیچ کس در قرنی از قرون بدانطرف گاهی نشده بندگان
اقدس اشرف از کدام راه عازم لودیانه خواهندشد احسن واسعد آنست که بندگان اشرف
چندگاه دیگر هم درینجا سایه هما پایه را بمفارق دولتخواهان این کوهستان ارزانی داوند
تا دیده شود که از پردة غیب چه بظهورمی انجا مدچون عندالاستفسار والاستخبار متوطنان آنجا
بندگان مارا از کیفیت و کمیت راه چین و ثبت واقف نموده بودند که البته زحمت ومشقت بسیار
داردلیکن دست مخالفان از ایصال زبان و نقصان از آن راه کوتاه است بنا بر آن راجه موصوف
بعد از تسلى و تشفى بسیار ودلاساو دلداری بیشمار امر شد که از راه تبت اراده وعزیمت
سرکار بلودیانه مصمم ومقرر است که دست تصرف مخالفان در آنجا کوتاه است لازم
که تدارك اين راه بوجه احسن دیده شود انشاءالله بزودی عزم ماجزم خواهد شد هرچند
راجه موصوف ازمفارقت وعزیمت پندگان اشرف مالم والم بسیار وسوز وماتم بیحدوبی شمار
بخاطر اعتقاد ذخایر داشت که بزمردگی ظاهر وافسردگی باطن او آنا فانا گواه حال
صداقت مالش میبود مگر ازوفور پاس ادب وحسن انضباطه ارادت عرض کرده نمیتوانست
که مبادا بخاطر مبارك سركار رنجی رسد لهذا چار و ناچار برضای بندگان مارضا داده
آنچه آذوقه وبار برداری وغیره لوازمات سفری که بیکار بود همه را مهیا کرده یاصد نفر
از آدمان ملکیه بحضور انور حاضر ساخت هرگاه بندگان اشرف از کشتوار كوچ
فرمودند راجه موصوف نیز دو منزل بهمرامی سرکار برکاب حاضر ماند میگر هنگام
وداع از گریه های زار زار و تضرع بسیار که راجه موصوف کرد حیرت و رقت بخاطر
اشرف بندگان ما و تمامی ملازمان که باهريك چون عزیز وبرادر سلوك نموده بود رخداد
که بتحریر و تقریر نمیگنجد آخرالامر ناچار راجه موصوف باديدة گریان وسينة بريان
مرخص گردید در آن هنگام چیزیکه لایق شان صداقت بنیان او میبایست حاضر نبود
شكر حق سبحانه تعالى بفضل وکرم خویش بندگان ما را بمطالب دلی ومقاصد اصلی برساند
که درعوض خدمتهای لاتعد ولاتحصای راجه موصوف احسانات گوناگون و اکرامات از حد
حوصله افزون باولاد او کرده شود افسوس صد افسوس که بخواطر بندگان همایون ما این
آرزو با قیست فی الجمله راجه موصوف وزیر خود را با یکصد نفر فوق الذکر بركاب
سعادت انتساب پرده تقید بلیغ نمود که تا هر منز لیکه مرضی مبارك باشد حاضر باشد
چنانچه وزیر مذکور تاشش منزل برکاب اشرف حاضر داشته بعده خلعت داده از حضور
اشرف مرخص فرمودیم یکنفر معتبر دیگر که بهمرامی آدمان بار بردار مقرر نموده بود
که آذوقه را منزل بمنزل برساند باو نیز تقیه نموده بود که از هرمنزل و هر جایی که بندگان


٦٠

اشرف مرخص فرمایند مرخص شوند والا برکاب والامحاضر باشند چنانچه بقدر پانزده
منزل در آن کوهسار بروی برف ویخ که اصلاً گیاهی در آن سر زمین نروئیده بود
منزل کرده میشد ازغرائب آنکه بعضی جاها یخ از صدمت وشدت برودت ترکیده
وانتهای آن معلوم نمیشد و از زیر آن آب بمثل دریاجاری بود بلکه این دریاها که بحدود
پنجاب جاریست از سرچشمه آنها عبور نموده شد هريك نهایت تا بخدا آیداشت غرض بتوفیق
عنایت الهی از آن کوههای سخت و برف و مغاکها که چندین اون برف بنظر در می آمد
صحیح وسالم عبور فرموده وارد تبت شدیم از آنجا حمالان راجه موصوف را خلعت و انعام
داده مرخص فرمودیم از آنجا مردمان تبت آذوقه واسباب بندگان مارا زن ومرد
بر دوش های ارادت نیوش خود برداشته منزل بمنزل بکمال عقیدت واخلاص میرسانیدند
چون بسرحد کافو رسیده شد مردمان ثبت را خلعت وانعام داده مرخص ساختیم از آنجا
که اکثر ملازمان سر کار ما سرخ پوش بودند موظفین لادل که سرحد کیلو میباشد متوهم
گردیده قیاس بمردم کور کی نموده صغیر و کبیر مسلح و مجتمع شده و مستعد بجنگ
گشته سدراه گردید د علاوه بر آن عدم ادراك محاوره وزبان بیکدیگر که هر چند ملازمان
اشرف بدلالا واشارات میفهمانیدند ازغایت جهالت راه باز گشتن نیز نمیدادند چونکه
بعلت نادانی وناشناسی وواهمه و مضرت طوایف گورکی که قبل از آن بحسکه آنجا رسیده
بود معذور بودند هیچ محل جدال وقتال نبود لهذا چندیوم بهمین عنوان گذشت عاقبت الامر
در اتمام آذوقه که صورت وقوع مخدره بود بنابر حصول صلح وصلاح فیمابین بهمین قراردادشد
که اگر شما مردم را بگمان مخالف خوف بسیار است پس بعضی از امراء سپاهیان سر کار را
برای تسلی خودها گرفته نز دخود محفوظ دارید و بهمراهی یکی از ملازمان سر کار والا
در نزد راجه خودها رفته بیان حال بکنید آنچه راجه بگوید عمل کرده
خواهدشد مگر نامر ابعث ملازم سرکار والا غله ودانه وگوسپند قیمت گرفته
حاضر کنید از استماع این قرارداد خشنود شده و ضامند گشتند و بعد از ایفای
شروط قرارداد غله وگوسفند ودیگر اوازمات اطعمه و اشربه حاضر ساخته قیمت گرفته
میدادند چون خبر نزول بندگان ۱۰ براجه آنها رسید پس از افسوس بسیار بر آدمان خود
حکم داد که بعداز تنبیه و سر زنش واجبی کسانیکه مرتکب بی ادبی ومانع نزول و دخول
ملازمان حضرت پادشاه شده اند همه را زیر بار آذوقه واسباب ملازمان حضرت پادشاه
نموده منزل بمنزل کو چید ه بکیلو برسانند چنانچه موکلان راجه مذکور بدستور عمل
آورده درعرض شش یوم بگیلو رسانیدند راجه کیلو بمجرد اطلاع باستقبال قدوم مباهات
لزوم سلام حاضر شد پیشکشهای مواری پنج راس اسپ ومبلغ پنجهزار روپیه نقد و صد
اشرفی نذرانه و چند تا نافه مشك و چند تان چرم پلنگ ودیگر اجناس واقمشه از نظر
گذرانید و چند روزی که در آنجا توقف نموده شد آنچه لازم خدمتگاری بوده هم بجا
آورده عرض نمود که غلامزاده ام سر کار است ومردم اینملك او را توره نمیدانند اگر
بندگان اقدس پاد شاه دام ظله امبرده را از زبان الهام ترجمان مخاطب بخطاب مستطاب
رامگی فرموده بحضور پرنور خود قایم مقام اینغلام فرمایند البته موجب حصول افتخار این
سراپا افتقار بوده باعث قبول بعد اليوم درخواص وعوام اهالی ایندیار واقوام این قدویت


« 61 »

انجام خواهد بود بندگان اشرف ما نظر بحسن ارادت و انواع خدمات و فدویت که
آنوقت صورت یافته بود التماس راجه مذکور منظور نظر اشرف فرموده پسر او را به
خلعت يك زوج شال کشمیری ويك قبضه شمشیر جوا هر دار ایرانی سر افراز فرموده
بذریعه رقم آفتاب مزین بمهر خاص بخطاب راجگی ممتاز فرمودیم ارکان و اعیان راجه
مذکور باحیاء ورعیت که در انحال حاضر بودند دسته بدسته سجده شکرانه بجا آورده بکمال
شکفتگی را جگی او را قبول نموده هم بحضور انور نذرانه های معمولی را گذرانیدند
چنانچه بعد وفات پدر پسر راجه مذکور بجای پدر خجسته سیر خویش تا حال بر قرار
واستقلال است بعد از ان راجه مذکور وزیر و آدمان خود را که معتمد بودند همراه نموده که
جابجا تا حدود خود خرج و اخراجات سر کار را آماده و مهیا سازند و آنچه لازمه
خدمتگذاری باشد بجا آوردند . غرض تاجای که حدود ملك آنها بود بخدمت حاضر
ماندند چون از دریا عبور کرده شد آنها را خلعت عنایت فرموده مرخص فرمودیم در جای
که آنروز منزل بود چون برای کسب هوا بر پشته که متصل آن منزل بود برآمد ه شد
در بغل کوه آبادی به نظر آمد هر گاه استفسار کرده شد که این خانهای سرخ چیست
بعرض رسانیدند که این مد یشهر است و در اینجا چونی صاحبان انگریز بهادر میبا شد
از استماع این خبر فرحت اثر بندگان ما و خدمتگاران را چنان فرحت و خوشدلی رخداد
که گویا بخانه خود رسیده بلکه آنچه تعب و رنج سفر و خوف و واهمه سفر که در ان
دوسه ماه کشیده بودیم بالكل رفع شد یعنی حق سبحانه تعالی ازان همه نجات بخشید الحق
که در آن شب بکمال خوشی و خرمی آرام نمودیم فردا از آنجا کوچ نموده چون بدامنه
کوهی رفته میشد ناگاه راه همواری چون خیابان و چمنستان شاهی بنظر در آمد گفتیم
که این را سرک گویند و ساخته صاحبان انگریز بهادر است از بسکه در طی منازل کوهستانهای
تبت وغیره زمین همواری کمتر بملاحظه درآمده بلکه از قطع مرا حل سنگستان نهایت
بخاطر اشرف رنج و کلفت رسیده بود از مشاهده صفائی وهمواری ووسعت وخوش هنجاری
سرک خورسندی دیگری رخنمود بلکه بصداقت شکرانه تفضلات حضرت حق سبحانه تعالی
مودی گشت که بار بر اه راست برابر گردانید غرض منزل بمنزل کو چ فرموده تا در
حدود را یثهوا رسیده شد آنها نیز هريك موا فق استعداد خود خدمت بجا آوردند چون
قریب بسيانو نزول فرمودیم آدمان راست بهادر حاضر شده تا لودیانه مشرف ركاب والا
ماندند چون بفضل عمیم یزدانی و بلطف قد یم حضرت سبحانی وارد لودیانه گردیده شد
فرزندان ووابستگان و خورد و کلان اگرچه از رنج وتعب حبس لاهور نجات یافته در
دارالامان خانه دوستان برفاهیت گذرانیده بودند مگر در مفارقت بندگان شب و روز
بیقرار وپریشان روز گار میبودند بزیارت بندگان اشرف ما مشرف شده شکرانه الهی را
بجا آوردند که الحمد لله والمنه که بندگان اقدس ما بصحت وعافیت باجميع هوا خواهان
و خدمتگاران بجای امن و امان بخانه دوستان رسیدند .
چه خوش باشد که بعداز غم کشیدن بـ ه فرحتها و را حـتـهـا رسيدن
عالیجاه جرنیل اوتی اختر بهادر بمجرد اطلاع ورود بندگان اشرف مریضیه بر انواع
تعظيم وتكريم واظهار حصول اقسام خوشدلی خویش از نزول وقدوم تفاخر لزوم بند گان


« ٦٢ »

اشرف ما بحضور اشرف گذرانید و اختصاص و ف شرفیابی خود را بحضور انور بعرض رسانید
بمه تعیین وقت چون بحضور اشرف مشرف شد مکرر شرایظ آداب واظهار خشنودی خود سر کار
عالم مدار خویش را بسمع رسانید حقه که دوستی با مردم دانا بسیار نیکوست بعد از انقضاء
دو ماه عالیجاہ مری صاحب بهادر وغیره بخدمت اشرف رسید. آنچه لازمه خدمت و مهمانداری
وایصال اخراجات سر کاری بود بجا آورد. در هر هفته دو مرتبه بلا ناغه بسلام نیز حاضر
می شدند چنانچه رضامندی سر کار ما در هر باب از ایشان حاصل بود چنانچه قریب دو سال
بخرمی و آرامی گذشته بود که عریضه محمد عظیم خان از خطه کشمیر بحضور انور رسید .

وقایع بیست و نهم فرستادن محمد عظیم خان عریضات مبنی برعجز
ونیاز مو كد بقسم و پیمان بخدمت بندگان ما وعزیمت نمودن سر کار ما
بسمت پشاور از راه بهاول پور و دیره جات

سوانح این وقایع چنان است که چون فتح خان وزیر شاه محمود بعد از مقابله
ومقاتله با افواج حسن علی خان میرزا پسر بزرگ فتح علی شاه قاجارو الی ایران در
کافر قلعه واقع خراسان یعنی مابین مشهد مقدس ناظم دیره گردیده بود چون بندگان
ما از دریا عبور نموده بحدود دیره نزول فرمودند سمندر خان مذکور بلا تامل بحصه لشکر
خود بمقابلة ما کمک حاضر شد . هنوز سپاه نصرت پناه ما خیمه وخر گاه بر پا ننموده بودند
بتواتر صدای تفنگ قراولان طرفین بلند شد فی الفور بندگان ما با در رکاب نهاده وارد
میدان جنگ گردیدند ناگاه از طرف مخالفان دو گلوله توپ سرشد بلا تحاشا لشکر
صادق محمد خان با محمد یعقوب خان ومردم دهود بوتره دلاوران رکاب ظفر انتساب
بمقابل در آمده بخصم افکنی و اظهار تهمتنی مشغول گردیده و چندین سران سپاه مخالف
بر گشته اختر را بریده از حضور انور گذرانیده با لوف آخرین وانعام منسوب ومفتخر
میگردیدند مقارن آنحال پیاده جزایرچی سر کاری را مادة د لی ری بطغیان و جوهر
مردانگی بهیجان در آمده من حیث المجموع حمله بر توپخانه مخالف ن برده گلوله
اندازان را کشته و پرا گنده ساخته توپها را متصرف شدند با وجود این سانحه سمندر خان
با فوج خود بمقابل بندگان ما ومحمد یعقوب خان در رسید چون قریب هزار سوار بر کاب
نصرت انتساب بندگان ما حاضر ومنتظر فرمان بودند بمجرد اشاره دفع مخالفين حمله
نموده چندین سواره و پیاده آنها را بقتل رسانیدند . سمندر خان از مشاهدة این حال
تاب مقاومت واستقلال نیاورده فرار اختیار کرده نزد حافظ محمد خان حاکم لیه رفت
چون شب سردست رسیده بود لهذا زخمیهای سپاه را جمع آوری نموده و در شهر فرستاده
بعد بندگان ما بعنایات الهی با فتح وفیروزی از میدان مراجعت فرموده رونق افزای دیره
گردیدند . بعد از چندیوم خلعت وانعام برای صادق محمد خان وحسب لیاقت بسر کردگان
لشکر او که خدمت و جانفشانی بصداقت نموده بودند عنا یت ومر حمت فرموده مرخص
فرمودیم بعد از ان خاطر خطیر متوجه فراهمی لشکر و سواره و پیاده وسر انجام اسباب


« ٦٣ »

توپخانه میبود و روزمره قایم جاری بود که منهیان صداقت اثر و مخبر معتبر بعرض اشرف
انور رسانیدند که میگر سمندر خان جمع آوری کرده از راه واجل عزم مقابله و تسخیر
دیره دارد . چون عرصۀ چهل یوم از توقف دیره منقضی شده بود درین عرصۀ قریب دوهزار
سوار و پیاده و چهار ضرب توپ سر انجام و انتظام یافته بود بنابران هرگاه سمندر خان
بمفاصلۀ یکمنزلی دیره رسید بندگان اشرف مایمۀ توپخانه و سپاه نو آراسته ایغار فرمود
وارد میدان معرکه گردیده سمندر خان نیز بتقلید سپاه نصرت پناه و جزائر چیان
تهور دستگاه که در مقدمه گذشته که جرات و سبقت شان دیده شده بود بمجرد بر آمدن
از جنگل حمله بر سر توپهای شاهی و پیاده سپاهی آورد . خواست که توپها را متصرف
شود بندگان ما بمجرد اطلاع .
نه هر که چهره برافروخت دلبری داند نه هر که آئینه سازد سکندری داند
خوانده امر فرمودند تا دو مرتبه چرهٔ توپ زدند و پیاده های تفنگچی شلك تفنگ
نمایند و همچنین از طرف دیگر برادر اوحمله آور گردید . هم در باب سرداران چره
و تفنگ بلا نهایت ارشاد شد که ناگاه بعنایت الهی و یمن اقبال عد ومال پادشاهی درهر
دوطرف چره های توپ وشلك های تفنگ دشمن کارگر شده که هر چند از خیره سری
و بد اختری اظهار شجاعت و دلاوری میکردند جز آنکه صف بر سر صف فرش میدان
هلاك و تلف شوند عدم گریز ونجات نصیب شان نگردید غرض که دران معرکه تمامی
سواره و پیاده آنطرف مقتول و مجروح گردیدند بعد از ان سمندر خان خائب و خاسر گشته
تاب مقاومت نیاورده هزیمت خورده بطرف واجل از قید اجل گریخت هرگاه بندگان
ما تعقیب فرموده پیاپی مانند پيك اجل داخل واجل گردیدند ورود موکب خاقانی را در
یافته با معدودی سوار از آنجا نیز فرار نموده بطرف قندهار قدم گذار گردید باقی
همراهانش از سوار و پیاده ایجاد وافتاده عذر جرایم خواسته برکاب انتساب حاضر شدند
لهذا بندگان ما بعد فراغ كلی از واجل عنان عزیمت بطرف دیره معطوف ساخته بعرصه
دوسه یوم داخل دیره گردیدند بعد ازان همیشه اوقات بتدارك سامان لشکر بسر برده
میشد چون مژده رفعت رایات عالیات بمردم هوا خواه درانی قندهار رسید فوراً رجوع
باستان بوسی بندگان ما نموده روز مره برکاب اشرف حاضر می شدند چنانچه سردار
مددخان و سردار پردل خان وسردار سربلندخان و لدفتح خان از قندهار بسه بصد سوار
آمده باستان بوسی مشرف شدند و عرایض محمد عظیم خان هم متواتر بحضور انور میرسید
که غلام از کشمیر بیرون شده عنقریب در پشاور برکاب اشرف مشرف خواهد شد در آنحال
خوانین مذکور برکاب حضور حاضر گردیدند مکرر بعرض اشرف رسانیدند که بالفعل
صلاح دولت در این است که بندگان اشرف اقدس بدولت و اقبال بزودی رونق افزای
پشاور شوند چراکه مهم کابل در پیش است لهذا بندگان ما محمد زمان نام برادر زاده
محمد عظیم خان را که حاکم سابق دیره بود باز بنوایی مخاطب و مقرر نمود و بتحصیل مال
واجبی آن اضلاع نامبرده را بدرجهٔ رقم آفتاب شیم سرافراز ساخته خود با قبال ودولت
عنان عزیمت بطرف پشاور معطوف فرمودند .


« ٦٤ »
وقایع سی ام نهضت رایات عالیات بسمت الکای پشاور و آنچه
بعد از ان روی داده
در حین که بندگان اشرف ما محمد زمان خان را به نظامت دیره معزز و ممتاز
فرموده حکم نصب خیمه پیش خانه مبارکه بسمت پشاور فر مودند عریض میران
حیدر آبادی و میر سهراب خان تالپوری والی خیر پور را متضمن بر این مراد از حضور
انور گذرانیدند که ملک شکارپور ملک پادشاهی است ترصد که یکنفر
از خدمتگاران سر کار بجهت تصرف و تحصیل مال واجبی شکارپور و مضافات آن
از پیشگاه خاقانی مقرر شود بناء علیه اول بندگان ما بملاحظه وفور خلوص و ارادت
میران مذکور وصول امنیت وافتخار آن دیار فرزند ارجمند وافر السرور شهزاده
محمد تیمور را با پانصد سوار جرار جهت الکای شکارپور فرستاده بعد ازان عنان
عزیمت را بسمت پشاور معطوف فرمودند چون از آنجا منزل بمنزل کوچیده رونق افزای
دیره اسمعیل خان گردیدند حافظ احمد خان سدوزائی والی لبه عریضه نیاز فریضه
مشعر باظهار انواع اطاعت و اخلاص کیشی بمعرفت وکیل خود با اقسام پیشکشی
وتحائف گوناگون چون اسپان ترکی واشتران باد رفتار بلوچی واجناس متعدده
ابریشمی وزری از نظر مبارك گذرانیدند بخلعت فاخره و دستخط آفتاب طلعت مطاع عز
امتیاز یافته رخصت انصراف یافت بعد از ان بندگان ما از آنجا منزل بمنزل کوچ فرما
شده رونق افزای پشاور شدند در آنحال محمد عظیم خان در حدود کچ و پکلی رسیده
بود قبل از رونق افزائی بندگان اشرف ما شهزاده ایوب را برادران محمد عظیم خان
مذکور در پشاور اسم پادشاهی نهاده برتخت نشانده بودند بمجرد ورود بندگان ما باین
نشان و نام موقع قیام واستحکام خود در آنجا ندیده و ناچار از پشاور فرار نموده در محال
یوست زائی رفت هرگاه محمد عظیم خان نیز وارد آنجا گردید شهزاده موصوف در نزد
او رفته عذر و فروتنی نهایت نموده که چون اینجانب را خود جمعیت برا دران خود
در پشاور پادشاه نموده روکش شاه محمود گردید حالا چه باعث که نقشه دیگر بسته صورت
دیگر اختیار کردید نوئیکه اینجانب طرق سلوك را مسلوك داشته که صرف باسم خالی
پادشاهی از شما راضی باشم دیگر نخواهد بود و ان شخص را یعنی بندگان اقدس را دماغی
و خیالی دیگر است فی الجمله محمد عظیم خان شهزاده ایوب را دلاسا و مدارا نموده بهمراه
خود برداشته عازم پشاور گردید چون در منزل شاه آباد که بفاصله پنج گروهی پشاور
دور است ورود یافت سه نفر از معتمدان خود را بحضور اشرف فرستاد معروض داشت
که بندگان اشرف لشکر و ملازمان خاص خود را از حضور انور بیکطرف فرمایند که
غلام بشرف استلام عتبه فلك رتبه حاضر میگردد چرا که در حالت حاضر بودن سپاه خاص
وملازمان با اختصاص غلامان را وهم می آید بلنکه مایان جمع برادران همه پیش خدمت
و فراش سر کار و خدمتگار حضور پادشاه هستیم باین مردم چه حاجت است


«64»

الحق که از استماع این کلمات بخاطر خطیر این نیازمند در گاه الهی نیز توهمی
چند خطور یافت یعنی بندگان اشرف ما بجه خیال و این مردم جهال بجه فکر ضلال اتصال
دارند هم در آنجا بخاطر اشرف رسید که اگر نظر بر بدی دیانت و حق ناشناسی این
جماعت بی امانت که در دل خیال فاسد دارند سبقت فرموده تقدیم سزا از پنجانب باین
گروه ناسزا بعمل آید البته در عوام کالانعام مشهور خواهد شد که اینمردم همه اراده
خدمتگاری و جان نثاری داشته مگر پادشاه در حق ایشان بدون تحقیق و امتحان بدی
ادا فرموده بنابران در هما نشب امتحاناً از پشاور عزم کوچ فرموده نزول اجلال در
مجال تهکال مقرر فرمودیم یعنی اگر در حقیقت محمد عظیم خان در مقام صداقت و نیک دیانتی
بوده در خدمتگزاری و جان نثاری راسخ باشد اولی وانسب والا در میدان صاف مقابله
آن غلط با قصر گزاف خواهد شد. تا بار کر اخواهدوم اش بگدو شد بلکه یراق کوچ فرمائی
برای اتمام حجت و برای ذمت د حفظ آفتاب طاعت و تمیز بسرا فرازی محمد عظیم خان
بدینمضمون شرف صدور یافت که بندگان اقدس ما را از آغاز جلوس بر اورنگ فرمان
روائی تا زمان حال همگی نیت حق اساس مصروف آنست که در حقیقت هیچ وقت اغراض
نفسانی خود را منظو ر نداشته بلکه هموا ره در التیام و انتظام امور صلاح و صواب
خاص وعام کوشیده بقدر در جه و مرتبه هر که چه از سپاه و رعیت را بعواطف خسروانی
وتلطفات سلطانی سرافراز و ممتاز داشته با حدی از افراد بندگان و هواخواهان نوعی عتاب و عقاب
بی وجه و حساب روا ندارم بمصداق آنکه .

ادیم زمین سفره عام اوست بدین خوان یغما چه دشمن چه دوست
اگر ایشان بدون هیچ واهمه و وسوسه . صدق ارادت بشرف سلام مشرف میگردند
بهتر والا بندگان اشرف ما را خلاف عادت و ترک حسن ارادت هرگز منظور و مقبول
نخواهد گشت چونکه نامبرده در حقیقت سر صداقت و ایقای معاهدت نداشت سراز
اجابت بازرده بجواب پرداخت بوقت صباح که بندگان ما از عقیدت آن بی حمیت
مایوس شدند ناچار از الاحصار پشاور کوچ فرموده روانه تهکال گردیده محمد عظیم خان
هم اطلاع یافته متعاقب سوار شده هوایی نام میرا خور خود را که مرد جرار بوده
بمعه چند بیرق سوار پیشتر فرستاده هر گاه سوار بندگان ما در باغ علیمردان خان
که مابین پشاور است و تهکال رسید آفتاب عالمتاب طالع گردید می بیند که از عقب
پیاده وسوار وعلمهای فوج محمد عظیم خان نمودار شده وقتیکه قریب پیاده های فوج
سرکار رسیدند بلا تحاشا بنای دست اندازی نمودند بیقین پیوست که آن بدمهد سر
اطاعت نداشته بلکه کمر مخالفت استوار دارد در انحال قریب چهارصد سوار و دو ضرب
توپ برکاب والا حاضر بود غرض سرپل تهکال و باغ علیمردان خان است محاربه
طرفین بر پا شد چون از همه پیشتر و لی نام میراخور مذکور با سواره خود حمله
آورد لهذا بمجرد ملاحظه از حضور اشرف بردن گوله ها حکم رفت از تقدیرات ایزدی میراخور


مذکور را کوله توپ یکمر خورده از اسب نخوت برخاک مذلت افتاد چون کوله و باروت
جهة پیادگان فوج هنوز تقسیم نیافته بود که این واقعه رویداد لهٰذا دبهای باروت را
در میدان خالی مینمودند و سپاهیان بحرص و شوق تمام هر يك برای حصه گرفتن باروت
بر دیگری تقدم میجست بتلاش آنکه سواران دشمن شکست یافته اند هر گاه زودتر بمعرکه
کارزار رسیده سرکوبی آنها نمائیم البته از همراهان پیشتر دولت نیکنامی فتح حاصل
کنیم ناگاه از تقدیرات الهی فتیله سرخ کدام سپاهی بتوده باروت رسیده بیکبار آتش
در گرفت چنانچه موازی دوصد نفر بصدمه آتش باروت مانند دود بهوا پریدند و بعضی
مجروح و بی دست پا افتادند سواران محمد عظیم خان بمشاهده اینحال پر اختلال وقت
را غنیمت یافته جمله گی حمله آوردند لهٰذا از وقوع این حال پر ملال و ستموح اینواقعه
محشر مثال تمامی فوج بندگان ما ببدل شده پس پا شدند و بندگان مانیز از انتظام
و اهتمام متعذر گشته رضا بقضا داده ناچار جنگ و گریز فرموده خود را بانواع الحیل
تا بدامنه کوه خیبر رسانیدند مگر بونه و اسباب را مخالفین با لکل تاراج کرده باز بطرف
پشاور بر گشتند و بندگان ما داخل دره خیبر گردیدند بعد چند یوم که پیاده های
هندوستانی ملازم سرکار قریب چهارصد نفر برهنه و مضطر در خیبر رسیدند و بعضی
از خواص فرصت یافته مشرف حضور میگردیدند محمد عظیم خان مکرر کلام الله بمهد و
قسم مهر کرده بصحابت معتبران خود فرستاد که برادران و مردمان بی ایمان غلامرا
بدراد و گمراه کرده این بدنامی بنام من حاصل کردند و الا غلام بهمان ارادت و صداقت
استحکام دارد اگر مرضی مبارك بوده باشد و ارشاد شود غلام خود تنها بقدمبوسی مشرف
میگردد بعد آن بهر نوعیکه تسلی و رضا مندی خواطر سرکار اشرف بوده باشد از روی
عهد و قسم بعمل خواهد آورد و اگر این نوع هم منظور دیسته خاطر مبارك نباشد امیدوارم که
اقامت خیبر را که کوهستان ولایق رونق بخشی بندگان والا شان نیست گذاشته
بسمت دیره وشکا ر پور تشریف فرما شوند بعد از آنجا آنچه مرضی مبارك باشد عز
ارشاد پذیرد از جانب غلام بی کم و کاست بجا آورده خواهد شد چونکه از وفور نفاق و بد
عهدیها سخن آنها همه خلاف و مملو از کذب و لاف متصور بود لهٰذا جواب داده نشد
البته تازمانی که بندگان مارونق بخشای دره خیبر بودند خلل کلی در امورات آنها
واقع بود بلکه از پشاور حرکت بجای کرده نمتوانستند فی الجمله قریب دوماه بندگان
اشرف مادر چورة خیبر گذرانیدند چون همه آنجا کوه بند و مردم پیاده تمام بی اسباب
و بی اوضاع میبودند و قدری مبالغ نقدینه که بحضور بوده هم با تمام رسید و عرایض
فرزند ارجمند وافر السرور شهزاده محمد تیمور که در حین عزیمت پشاور او را بنظامت
و تصرف شکار پور مامور فرموده بودیم مکرر ومتواتر بحضور ساطع النور میرسید لهٰذا
با وجود شدت گرما و صعوبت راه بندگان اشرف ما از خیبر کوچ فرما شده
بعرصه سه روز وارد کوهات و از آنجا از راه بنگش و زور و بنو منزل بمنزل طی مراحل
فرموده رونق افزای دیره اسمعیل خان گردیدیم عالیجاه حافظ احمد خان سدوزائی
والی ایه بکوايف حال و نزول اجلال اطلاع یافته فی الفور بسامان هر چه تمام تر خیمه
و غیره اسباب با تمامی لوازم و پیشکشهای معمموله متعارفه بمعه وکیلان معتبر بحضور


«٦٧»
اشرف انور فرستاد چنانچه بورود ديره مذکور چند يوم توقف فرموده بعد از انجا كوچ
نموده منزل بمنزل بعد قطع و طی منازل داخل واجل شده و در آنجا بباعث تمام شدن جمع
سپاهیان چند دست يراق طلا که همراه بود فروخته و تدارك سامان مصارف ضروریه
همراهان فرموده از راه مزار با وجود شدت حرارت گرما و خرابی و بی آبی راه و صحرا
طی منازل و مراحل فرموده رونق افزای شکارپور گردیدیم بعد از وصول امنيت و وصول
راحت و ارتفاع آثار رنج و مشقت مسافرت بخاطر اشرف رسيد كه در صورت قيام
و انتظام شكارپور تا با ميران سندی ملاقات نفرموده آنها را بمواقفی از خود كرده نشود
انجام كار اينملك و ولايت صورت انصرام نخواهد گرفت.
و قايع سی و يكم عزيمت بندگان ما بسند و حيدرآباد جهت تدبير و
مشورت و صلاح و مصلحت امور چند با ميران كه اميران آنملك اند .
چون بخاطر بندگان ما ملاقات میران حیدر آباد ومير سهراب خان والی خیر پور
مصمم گشت که هرگاه بصداقت و ارادت كعامل كمر همت و خدمتگاری بمیان جان بسته
بخدمات و دولتخواهی سركار اشرف یکجهت و يكرنگ باشند البته بعد از ان تسخير
افغانستان بوجه آسان سورت امکان خواهد پذیرفت لهذا بندگان ما با پنجاه نفر از خواص
در ناله سند که متصل شکار پور واقع است و معروف به ناله سند است در کشتیها نشسته قریب
قلعه بهكر رسيد، داخل دریای سند شدند و از آنجا سطح دریا را طی نموده متصل ترنده
میر سهراب خان که واقع خیر پور است از در یا بیرون شده نزول اجلال فرمودند میر سهراب خان
از قدوم و نزول مباهات اصول اطلاع یافته فی الفور انواع سورسات بمعه معتبران خود
بحضور فیض گنجور فرستاده فردای آن یوم میرمذکور نیز بمعه فرزندان و وابستگان
خود بسلام حاضر شده پیشکشی و نذرانه یکصد اشرفی زر سرخ و چهار هزار روپیه نقد
و اسب های ترکی و ایرانی بمعه زین و یراق طلا و تفنگهای سندی بارزيه مرصع اعلى
وغیره اجناس زری و پشمینه و ابریشمی و دیگر تحایف متنوعه رومی و هندی وظروف
و آلات چینی و بلوری و یکباب کشتی بنگله دار دومنزله طلا کار از نظر پرنور گذرانیده
و التماس نمود كه غلامان از مال و جان بخدمت والا حاضر میباشیم بايكه آنچه میران
حیدر آبادی فدویت و جانفشانی بنمایند بقای غلامان هم همان میباشد سرموئی از خدمت
وجان نثاری سر كار عدول نخواهم کرد بندگان اشرف ما هر يك را بتحسين امیدوار ساخته
مير سهراب خان را بمعه فرزندان و وابستگان بخلعت فاخره و اسبهای ولایتی و شمشیر های
ایرانی بتفضلات متواخره سرافراز و ممتاز نموده مرخص فرمودند و از آنجا با وجود
تلاطم دریا بواسطۀ شیوع بارش ایام برسات که در کمال طغیان بود باز در کشتی بنگله دار
مذكور سوار شده عازم حیدرآباد گردیدند بعد از انقطاع منازل دريا داخل ناله تی ایلی
که قریب بحیدر آباد میباشد شده از دریا بر آمده نزول اجلال فرمودند چون میران
حیدر آباد از عزم بندگان ما اطلاع نداشتند از رسيدن يكايك بندگان ما بحوالى
حیدرآباد وقوف یافته در ورطه تحیر مانده بلا تعمل معتبران با وقار و صاحیکاران سلیقه
شعار خود را بجهۀ ایصال انواع سورسات و ادای اقسام خدمات تعیین ساخته پسر فلام علی


«٦٨»

که صاحب دستار بود خود بسلام حاضر شده عرض نمود که میر کرم علیخان و میر مراد علیخان
در تدارک خدمتگزاری مصروف اند واگر ارشاد شود فردا بسلام حاضر شوند و برای
نزول مفاخر شمول حضرت خاقانی اندرون قلعه مکانات ترتیب یافته ولیکن در بیرون قلعه
نیز بر بلندی هوادار خیمه و خرگاه منصوب باشد که هر جا مرضی مبارک اقتضا فرماید
قدوم میمنت لزوم را ارزانی فرمایند چون هوای صحرا فرحت افزا و دلکشا بود
بندگان ما بسمت خیمه تشریف فرما شده نزول اجلال فرموده در باب شرفیابی میران
مذکور یوم فردا مقرر فرمودند چنانچه روز دیگر بوقت نماز ظهر میران مذکور بسلام
مشرف شده سلامانه پانصد اشرفی زر سرخ و بیست هزار روپیه نقد از نظر والا گذرانیدند
و بتضرع تمام شکرانه الهی را بجا آوردند که این سعادت از فیوضات الهی است که زیارت
بابرکات بندگان اشرف نصیب غلامان گردید بلا واسطه دولت سلام و سرافرازی
قدمبوسی ملازمان اقدس دست داد چون توقف بندگان ما چند یوم مد نظر آفتاب منظر
بوده بنا بر ان میران مذکور را بخلع فاخره و دلاسائی متواتره مفتخر و ممتاز ساخته
مرخص نمودیم بعد آن عوض سورسات روز مره خوانچهای طعام پخته با نواع تکلف
صبح و شام على الدوام میرساندند یوم دیگر که باز میران مذکور مشرف عتبه بوسی گردیدند
زبان صدق بیان بمعذرت کشودند که غلامان از تشریف فرمائی بندگان اقدس غرق لجه
خجالت میباشند زیرا که خدمت که شایسته ملازمان اقدس رده باشد از دست غلامان
بعمل نمی آید که باعث افتخار و موجب اعتبار ما گردد بناء علیه امیدواریم که آنچه پیشنهاد
خاطر عاطر ازین رونق افزائی باشد بقصویان امر و ارشاد فرمایند تا بجا آورده
سرخ روئی حاصل کرده شود چون از اسرار معروضات ظاهریه آنها استقرار رسوخ عقیدت
باطنیه آنها خوب وثوق پیوست آنروز مرخص فرمودیم که فردا شما را بمرکز ذات خاطر
و ما في الضمير اطلاع داده خواهد شد روز دیگر که حاضر غیاب حضور انور شدند ارشاد شد
که بندگان ما که درین طغیان آبها و تراکم نایره گرما درینولا تشریف فرمای اینجا
شدند مقصود اصلی و مطلوب دلی آنست که شما همه بالاتفاق بعهد و پیمان درست و صدق
و راستی و خدمتگاری بندگان ما را قبول و ابقای امور سلطنت ما را بر همت اخلاص طینت
خود موکول داشته از طرف شاه محمود و محمد عظیم خان امید خودها را بالكل منقطع
ساخته ظاهرا و باطنا با بندگان اشرف ما یکدل و یکرو باشید هرگاه از زبان و می تواصان
این نکات سورت بیان یافت عرض نمودند که غلامان در غریب خانه رفته صلاح و مسلحت
با خوانین بلوچیه کرده آنچه قرار داد نمائیم یوم کرده حاضر شده بعرض اشرف میرسانیم
چنانچه یوم دیگر بشرف سلام مشرف شده بالاتفاق عرض نمودند که از شرف تشریف ادای
خود بندگان سگ درشان ما غلامان و تمامی قوم بلوچی را مادام القيام حلقه بگوش و غلام
ساختند که از حق این احسان مادام الحیات بیرون شدن نتوانیم لهذا همگی بدل و جان
و صدق و ایقان مطیع و منقاد فرمان واجب الاذعان گردیده سر و مال و جان خود را نثار
رکاب اشرف می نمائیم بعد از ان عهد نامه بقسم کلام الله و بضمانت حضرت رسول مقبول
احمد مجتبی محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم و جناب مرتضی علی و حضرت عباس علی و دوازده


«٦٩»
امام رضوان الله عليهم والسلام باين مضمون نوشته که ما بآن بدل وجان و مال بخدمتگذاری
سر کار اشرف ثابت قدم وراسخ دم بوده هر گاه کسی از طرف شاه محمود ومحمد عظیم خان
و غیره بعزم تسخیر وضبط الکهای شکار پور بیاید اول ما غلامان با جمعیت بلوچه خود
بمدافعه بسر و مال پردازیم و اگر بندگان اشرف تشریف فرمای قندهار و کابل گردند
حتی الوسع ازو و لشکر معاونت مینمایم وملک شکار پور که سابق وحال در تصرف مابیان
و میر سهراب خان بوده است با تمامی متعلقات آن بدل وجان بعوض اخراجات بندگان اقدس
اشرف والا گذاشتیم علاوه برین دیره غازیخان را بتصرف آورده وبقبضه ملازمان اشرف
تفویض نمائیم هر گاه اهالی حرم محترم درینجا تشریف فرما شوند از ملک ما غلامان هرجا
که پسند مبارک باشد بلا عذر پیشکش مینمائیم و کفی بالله شهیدا فقط وهمه میران مذکور
مهرهای خود را بر کاغذ وثیقه مذکورثبت نموده بسردتر کار اشرف نمودند بعد آن
التماس کردند که هر گاه حق تعالی سر کار اشرف را مع الخیر ولاعاقبه بر تخت سلطنت
و کامرانی مشرف گرداند تمنای عاعلامان آنست که میادله اینخدمات مالیات مقرره
سند وشکار پور را که از قدیم الایام ادای آن بذمه اباواجداد غلامان مقرر و مستمر یحت
نطر بنده پروری و الطاف کستری قبلا عوالم که باینهم مخصوص بحال غلامان گردیده از ذمه
غلامان معاف و مرفوع القلم گردد بندگان اشرف ما بشرط وثوق و رسوخ مراتب مضمون
فوق الذکر عهد نامه این معنی را نیز قبول و منظور فرموده حسب استدعای میران مذکور
رقم مبارك محتوی برمعافی مالیات مذکوره با آنهاعنایت فرمودند چون مراتب معاهده
از طرفین انعقادیافت دو سه یوم دیگر بندگان مارونق افزای حیدر آباد بوده بعد بسمت
شکار پور معطوف فرمودند .
وقایع سی و دویم مراجعت بندگان عــا ازسند بشـــکار پور وقصد تسخیر
ولایت افغانستان نمودن و آنچه بعد رویداد .
چون تشفی خاطر اشرف بقسم کلام الهی وعهد و پیمان بضامن دا دن نام مبارك
حضرت رسالت پناهی صلی الله علیه وسلم واهل بيت اطهار و اصحاب اخیار رضوان الله تعالی
عليهم اجمعین ازجانب میران سندیحه حاصل گردید ومیران مذکور این پیشکشهای زر سرخ
وسفیدو کمخای و پشمینه وزربفت و اگچهای زری سندی وابریشمی ملتانی واقمشه ونفائس
قاهره بصرات ازاقسام دوربين وساعات وظروف چینی و بلوری و شمشیر های ایرانی
بند و باوفینای مرصع و کارده و سپرهای دانه نشان وتفنگهای بند وبا و طلا و مصحف
و کتابها و بیاضهای تحفه واعلى و دوزنجیر فیل دکنی بمعه عماری طلائی و خیمهای بزرگ
دیوانی بمعه فروش ایرانی و دوشرب توپ جلوی وغیره اشیای زیاد از نظر والا گذ رانیده
بملازمان رکاب سعادت انتساب نیز متاسب حال هر يك تعارف و مهمانی نمودند و صاحیکاران
معتبر خود را بمعه سعادت پناه میر اسمعیل شاه جهة خدمتگاری بحضور اشر ف الی ورود
شکار پور مقرر ساختند بندگان همایون ما به کمال دلجمعی عازم شکار پور گر دیدند
وهرگاه بحدمیر سهراب خان نزول میمنت شمول وقوع یافت میرمذکور نیز بسلام حاضر
شده بطور سابق آداب خاکساری مودی نموده انواع خدمتگاری بجا آورده عهد نا مه


بشرح عهدنامۀ میران حیدرآباد نوشته و مهر کرده بحضور پرنور گذرانیدند که غلامان
بسروجان بطو رمیران حیدر آباد بخدمت سرکار حاضر هستیم بعد از ان قطع مراحل
وطی منازل فرموده رونق افزای شکارپور گردیده پیوسته خاطر اشرف در ترقی آبادی
وسرپرستی رعایا و برایا وجمع‌آوری لشکر وتدارک توپ و شاهین و تفنگ و جزاهیر مصروف
میبود و بكرات معتبران ووكلای میران موصوف نیزبمعه تحایف وعرایض اخلاص فرایض بحضور
اشرف مشرف گشته بتجدید اذکار صداقت میپرداختند از حضور اشرف نیزمتواتر ارقام
استمالت نظام بدرجه و کلای معتبرین مذکور شرف اصدار میافت چنانچه عرصه یکسال
باین و تیره و منوال صورت امضا پذیرفت بعداز عرصه مذکوره بندگان ماسان لشکر را
ملاحظه فرمودند قریب پنجهزار سوار و چیزی پیاده مکمل و مسلح بتمام یراق وده ضرب توپ
بمعه اسپ واسباب و سامان وذخیره گلوله و باروت از نظر اشرف گذشته لهذا مكتفى
مقابله مدعی تصور نموده عنان عزیمت را بسمت ولایت کابل معطوف نموده مصمم فرمودند چنانچه
بمجرد انتشار خبر نهضت سواران درانی و قزلباشیه از طرف ولایت بحضور اشرف مشرف
میگردیدند اگرچه در آغاز عزیمت بندگان اشرف ما بقصد تسخیر ملک ولایت میران مذکور
شريك صلاح وتجویزصواب وفلاح بودندمگر در ثانی که همد ران اثنا مقدمه کچ‌میج برپا کردند
از آنطرف مسترالفنستن صاحب بهادرجهت تنبیه دزدان آمدند و ازینطرف میران مذکور
بوقوع آنمقدمه هراسان شده لشکرهای بلوچی خودرا بدانطرف فرستاده از وفور تردد و تشویش
وظهور توهم بیش از پیش میراسمعیل شاه را وكیل نموده نیز نز دالفنستن بهادرفرستاده بودند
بعضی از شیاطین الانس خناس جنس خواه از بی دانشی وخواه از بدخواهی و غلط اندیشی و خباثت
کیشی که شیوه این گروه بی شکوه است فرصت یافته دروغها بربافته وسوسه در صدور میران
مذکور انداخته و آنها را بد گمان ساخته از بندگان ما متوحش ومتوهم گردا نیدند
که ملک شکارپور اینقدر حاصل و این مایه مداخل ندارد که پادشاه بموجب سامان سپاه
خرج يكنيد مبلغ يك لك وسی هزار روپیه بمصرف میرساند یقین و ابستگان ایشان در لودیانه
امداد خرج از کار انگریز بهادر میشود حتی که روزی ولی محمدخان صاحبکار میران
مذکور که بنفس خود کمال صداقت و اخلاص و ارادت خاص بخدمت بندگان اشرف ماداشته
باظهار صداقت بعرض اشرف رسانید که میران سند باینوسوسه خاطرنژند و اندیشمند میباشند
اینجانب هرچند بدلائل صحبه تسلی میدهم هرگز فربه‌شان ازین اندیشه خطا و واهمه بیجاست
ایشان که کمر همت بخدمتگاری بندگان ما بسته‌اند در حقیقت همچوبند گان ماخود
را منسوب و محفوظ بدولت ابدمدت صاحبان انگریز بهادر نموده اندلا زم که اوشان را
از ینمعنی تسلی تمام نمایند که ملک و مال شما پیوسته از صدمه آفت وزوال مامون و مصون
خواهد بود با وجودیکه ولی محمد خان مذكور حسب ار شاد حضور معمول داشت لیکن زنگ
باطن میران مذکور بدستور باقی ماند چنانچه باردیگر بعرض رسانید که میران مذکور
از پادشاه هراس بیقیاس برداشته الحال وکیلان خود را در نزد محمد عظم خان باینمراد فرستاده
اند که آنچه خراجات لشکر وتدارک سفر شما خواهد شد مایان همه آن میدهیم لیکن خود را


«۷۱»

بزودی با سامان شایان خود برسانید که وقت از دست خواهد رفت یعنی ملك سند بساختگی بندگان
پادشاه بتصرف مردمان نصاری خواهد در آمد محمد عظیم خان اگر چه اینمقدمه را فوز عظیم
میدانست مگر داعیه واراده بر آنطرف نمیکرد بلکه حوصله آمدن بالكل نداشت با اینکه
انجمایه پر فسوس با نواع تملق و چاپلوس بوفور ارسال رسل ورسایل محمد عظیم خان
را تا احمد شاهی آوردند چون طاقت استطاعت نداشت عرصه سه ماه در احمد شاهی اقامت نموده
قدم جرئت پیش نمیتوانست گذاشت تا اینکه معه بی سمت بد عهد جبن پیشه بوعده و وعید بسیار
خواه مخواه بحدود بلوچستان رسانیدند در آن حال میران مذکور نیز از حیدر آباد با لشکر
بلوچیه و افواج قلعیه خود از دریای سند عبور نموده بقصبه لارخانه رسیده توقف نمودند
و میر سهراب خان نیز از خیر پور با جمعیت الوسیه نزديك و دور که داشت متحركه
گردید و از دریای سند عبور نموده با میران ملحق گردید طرفه اینکه بظاهر اینهمه عزم
و سامان وجهد برای بندگان اشرف ها مینمودند و در باطن کمر بمخالفت استوار داشته مکرر
و متواتر برای تسلی خاطر محمد عظیم خان ملازمان به خفا میفرستادند لهذامحمدعظیم خان بعد
از اطلاع اینمقدمه از دره بولان عبور نموده داخل محال کچی گردید در ان وقت بندگان
عالی با جمعیت سامان خود از شکار پور با داعیه جنگ با جما عه بیم وم و تنگه بغلی و کلای میران سندی
کوچ فرموده در بیرون شهر نزول فرمودند از استماع خبر نزول بندگان اشرف ماسیاء
محمد عظیم خان که اکثر آرزوی عتبه بوسی درگاه فلک ار تفاغ داشتند و اینوقت روز فیروز را
بدعا و التجا در صباح ورواح از درگاه حضرت ذو الکبریا میخواستند روزمره پنج
سوار ده سوار فرار نموده بر کاب اشرف میرسید بمشاهده اینصورت و معاینه این جمعیت
اندیشیده اگر بر ابر بطرف شکار پور مرحله پیما خواهیم گردید البته تمام لشكر بیکمرتبه
برگشته بحضور بندگان پادشاه والا شرف خواهندشد بنابراین بصوابدید بعضی از کسان
وایمای خفیه میران ظاهر صدق باطن خذلان راه راست را چپ و برکران گذاشته بسمت
لار کانه بطرف لشکر میران رفت بندگان عالم نیز بدو یافت این رو پوشی و گریز
از انجا اشهب عزیمت را بمقابل محمد عظیم خان و لشکر سندیان سمت پیمان مهمیز نموده
بفاصله بیست کروز نزول اجلال فرمودند در آنجا نیز علی الدوام صبح تا شام از لشکر
محمد عظیم خان سی چهل سوار گریخته باردوی معلی پیوستند چون وعدهای متعدده
و قرارهای مکذبه بعادات مستمره مستقره که میران سند به محمد عظیم خان نموده او را
طلبیده بودند بنا بر اختلاف آراء در اداء و ایفای آن تفاوت و تقاصر افتاده بناء عليه
میران مذکور باستغفار از دست آنمغرور آدمان معتبر و مقربان معتمده ی شعور خود را
بمعه انگشتری های دست خودها بحضور پرنور فرستاده عرض نمودند که فرصت تحریر
عرایض بغایت تنگ و پای غلامان از حضور پر نور در بنوقت نهایت اسنگ است درینصورت
امید از پیشگاه تفقد پایگاه خاقانی آنکه سر کار اشرف اعلی بزودی از مقر لشگاه


«۷۲»

کوچ فرما شده تا فردا سایه قدوم عاطفت لزوم را بفرق فد و یان ارزانی فر مایند
علی الصباح با محمد عظیم خان خدیجه آهنگ سامان نقار جنگ است واگر بهر تقدیر
بواسطه کم طالعی ما هوا خواهان بندگان والا شان مشواه عائلة ما ن را منظور
خاطر اقدس نفرموده بشرف قدوم میمنت لزوم اردوی غلامان خاص رارشك صفحه گلزار
نسازند یعنی نوعی اغراض واغماض را منظور نظر اشرف فرمایند در آنحال گناه بندگان
اشرف از طرف غلامان بالكل بر طرف خواهد بود وما غلامان بد نام جهان نباشیم چرا
که ارتکاب کم التفاتی از حضور ساطع النور خواهد بود بندگان ما که تشنه خون
اعداومتمنی التجای میران بیوفا بودند بمجرد استماع غیاشب کوچ فرما شده علی الصباح
رونق افزای لشکر باوجیه گرد ید ند محمد عظیم خان بمجرد شنيدن رونق افزای
رایات بندگان ما بلشکر سندیان بیوفا به توهم ترك عهد وميثاق آنطایفه پر نفاق بغایت
بیدست پا و سر اسیمه و بیمنا شده مجبورا" حبیب الله خان پسر خود را بدفعة
جبار خان برادر خود بطریق الحاح واخلاص شماری بل بصد عجز و خاکساری در خیمه میران
مذکور فرستاده ملتمس وملتجی گردید که الحال نوعیکه مقتضای خاطر و مرض ایشان
با شد مرا بسروجشم قبول ومنظور خواهد بود لیکن شما خوب میدانید که از پشاور تا اینجا
لك هاروپيه بصرف رسانیده صرف باستدعا والتجای شما قطع مسافت بعیده نموده درینجا
رسیده الا خود هرگز سر این عزم نداشتم اگر بندگان پادشاه قصد ولایت میشمودند البته در همان
ولایت حوصله خود را آزموده میدیدنا بهر کسی خدا ارزوی غصل وعطا میدادمگر الحال
اختیار دارید که ما وادست بسته بجناب پادشاه میبرید با ملاحظه عهد خود نموده آبروی
ما وانگاه میدارید چون در حقیقت میران مذکور با محمد عظیم خان عهدها بسته بودند و خود
او را طلبیده بودند بلکه اینهمه نیرنگ سازی وروباه بازی هم ساخته و پرداخته آنها بود
بنا بران روز دیگر بوقت صبح ولی محمدخان نام وکیل خود را بخدمت سر کار فرستاده
عرض نمودند که الحال که پسر محمد عظیم خان و برادر او بخیمه مایان بعذر والتجا آمده
اند مرضی مبارك سر کار چیست بندگان مایوکیل مذکور ار شاد فرمودند که اول
با بندگان مایعه عهد ها کردید و در ثانی از باعث بد گمانی چه بظهور رسانیدند با الفعل
چگونه و بکدام روی وغوی عرض مینمائید و مصلحت میخواهید آیا موجب اینهمه زمانه سازی
چه باشد وکیل مذکور بصداقتی که بحضور فیض گنجور داشت بعرض رسانید که قبلا عالم
وعالمیان اینهمه مکر وفریب وزرق وریب این طایفه است بلکه بدانست این عقیدت کیش
هر گاه محمد عظیم خان بمعه یکنفر شطر خویش از ولایت قصد اينمك ميكرد هم این گروه
بی پیمان او را برهم نمیزدند ز یر ا که طلبیده و آور یدۀ خود شان بوده


(۷۳)
در این امر سرکار اقدس عقل عاقبت اندیش را تمامتر داشته و میدانند بعد این
سؤال و جواب وکیل مذکور مرخص شده روز دیگر باز بحضور رسیده عرض نمود که
میران عرض مینمایند نظر بجنگ بلوچی که گریبانگیر غلامان شده اگر بندگان اقدس
چند روز در موضع دراره بکنار دریای سند سکونت فرمایند که ما عذر محمد عظیم خان را
ادا نموده مرخص فرمائیم تا بولایت مراجعت نماید و باز بندگان پادشاه در شکارپور
تشریف شریف ارزانی فرمایند و نوعیکه دران حال مرضی مبارک باشد از بطرف بجا
آورده شود البته اولی و احسن خواهد بود از استماع این سخنان واهی حالی رای
اشرف گردید که اوام سندیان بدگمان دروغ ایقان شرور نامحمدعظیم خان اتفاق
نموده عهد و میثاق کرده اند و آنچه بدمهادی و کج نهادی در باطن خودها تا حال مستتر
و مضمر داشتند اکنون علانیة ظاهر و باهر ساختند در آنحال بخاطر رسید که اگر تنها
اگر محمد عظیم خان میبود از فتح و شکست احدالطرفین بظهور میپیوست اما چه علاج
که اوس سندیان قریب يك لك سوار و پیاده از بلوچان وغیره هم مجتمع گردیده اند
و از هر طرف گذر های دریای سند هم بدست و تصرف آن مردم است اگر با اینهمه
صرف توکل وقصد محاربه و مجادله کرده شود سودمند نخواهد بود چرا که مردم
مذکور در کمال مخالفت و بد اعتدالی نشسته و کمتر بسته اند و هم دران اثنا بعضی
اهوا خواهان و جمعی از غلامان که ربقه اطاعت را چون رشته جان پیوسته بگردن
تارویت و ایقان استوار میداشتند عرض نمودند که میران سند کمر به مخالفت مستحکم
دارند نشود که از منافقت نقصان دیگر بذات اقدس برسانند یا دستگیر دست مخالفان
بدگهر سازند در ینصورت خود را ازین معرکه نفاق کشیدن و با الفعل تدارك اين مقدورات را
موقوف بزمان فرصت پسندیدن و جان خویش را ازین مهلکه بسلامت و امانت بر آوردن
اولی وانسب است لهذا سخن میران را که قابل قبول خاطر حق پیوند بندگان ما نبود
هیچ منظور نفرموده و بصلاح وقت از دریای سند عبور فرمودند هر گاه میران مذکور
ازین واقعه خبر یافتند از آنجا که این معنی عین مامول آنجماعة فضول بود فی الفور
برای زمانه سازی مبالغ چند هزار روپیه نقد بمعة آدم معتبر خود بحضور انور فرستاده
عرض نمودند کهت مبول تو قريب يك لك روپیه اثيه دارد پیشکش بندگان والا نمودیم
سرکار والا در آنجا نزول اجلال فرموده توقف فرمایند که آنهم ملک خود سرکار
اشرف میباشد محمد عظیم خان عنقریب از شکارپور مراجعت بولایت خود خواهد کرد
سرکار عالی بلاخشه باز تشریف افزای شکارپور شوند از آنجا که از ابتدا تا انتها
راستی و درستی موافق عهد و میثاق و اقوال و فعل آن گروه پر نفاق ندیده بلکه پیوسته
عهد شکنی و بیوفائی بملاحظه اشرف ما رسیده بود لهذا اعتماد و اعتبار را از قول و اقرار
آن گروه فجار ساقط و بر کنار دانسته و جواب صاف مشعر بعدم قبول مسئول آن گروه
بوالفضول سراسر كذب وكذاف داده اولى واحسن چنان نمود که خود را با غلامان
فدویت بنیان و ملازمان سراسر عبودیت ایقان از بین مجمع منا فقان کشیده


(٧٤)

به ملک دوستان یعنی لودیانه امنیت کیشانه رسانیده شود و این عقده سربسته را

در مصدق مصیل قول هذا ست :

ای که در حفظ عهدپبایتبدی دار بگذارو فتن کن سندی

در صندوق ضمیر توکل تصویر داشتند که ودش برهان دیگر موعود گذاشته اید
زیرا که دعای روزنده وصحبت باقیه گفته اند امید بعناب حق سبحان جل شانه آنست که
قبل ازانکه رشته حیات مستعار بمقراض اجل مقدر آفریدگار منقطع گردد حضرت ملك
علام انتقام این اشرار ازان گروه گمنام زشت انجام بخواسته تمام و نام هم از دست حق
پرست این مهتم بانجام رسانم تا آرزوی دلکشید و روی شاهد مقصود بحسب دلخواه دیده شودانه
علی كل شی قدیر بعد ازان بندگان ما از آنجا کوچ در کوچ فرموده بر ق افرای چشمهیر
شدندراجه چشمهیر ضیافتها و پیشکشها و تعارف مشتوده از بشره بارك گذرانده سرکار
اشرف عافیز خلعت فاخره بمعه يك زنجیر فیل با ومهربانی ومرحمت فرمودند و نادراه
از آنجا همراه گرفته رونق افزای پوکران گردیدندجهت نمایندی اسبان ورسیدن بعضی
اسباب و سامان که پس مانده بوده و يوم توقف آنجا اتفاق افتاد مگر راجه پوکران هیچ انسانیت
ولیات نداشت خدمت وسدات واظهار آدمیت بر طرف که از دنائت و دون فطرتی
بوقت شب دزدان در طویله سرکار فرستاده دوراس اسب را دزدی کرده بردند چون
براجه مذکور اطلاع داده شد اول عذرو بهانه نموده بعد عهده تلاش دزدان گرفته چون
بندگان ما از آنجا کوچ فرماشدند در آنحال نصف مات چند بنفر معتبران خود
بحضور انور فرستاد چونکه بی لیاقت ونا لهدا منظور نظرانور نگشته و اپس رد
کرده شد مگر بعد از چند روز اسبان مسروقه را بدست نوکران خود از عقب بحضور
فرستاد چون قدوم میمنت منظور رونق فرای جودپور گردید راجه جود پور پیشکشها و نذرانه
از نظر گذرانیده التماس کرد که چندگاه حضور والا بنده خانه را بوجود سعادت نمود
رونق وبها افزایند تا کلفت وکمالت اندکی مرتفع گردد و کمترین بجلان نثاری و خدمتکاری
خود را بین الاقران والا مثال سرافراز میگرداندچون ورود لودیانه بزودی مصمم خاطر
دریا مقاطر بوده لهذا يك يوم مقام فرموده عدا بعزيمت استدراك زيارت بابركت
حضرت خواجه معین الدین چشتی قدس الله سره و افاض علينا بره بجانب اجمير شريف
معطوف فرمودیم بورود آنجا شرف زیارت مشرفه را دریافته مبلغ هزار روپیه برای
خادم وخرج شمع وچراغ آن خیر البقاع داده و از آنجا کوچ فرماشده وارد جنگیر
گردیدیم راجه جنگیر نیز پیشکشها وسلامانه ها از نظر گذرانیده وشب روز حاضر حضور
پرنور بوده حسن سلوك بوجه احسن ادانموده از آنجا قطع منازل و مراحل فرموده
بفاصله شش کروهی شاه جهان آباد نزول اجلال فرمودیم چند یوم که دران سر زمین
اتفاق توقف جهت بار برداری وتدارك بعضی سامان سواری افتادشاه والا جاه دهلی
یعنی اکبر پادشاه نهایت بیحد وغایت مهمانداری و قدر و منزلت شناسی بندگان اشراف
ما را بجا آوردند بلکه خاطر مواحدت مناظر بندگان ما را از خود باحسن الوجود
رضامند وخشنود گردانیدند بعده از آنجا منزل بمنزل طی مراحل فرموده مع الخير
والعافيه وارد لودیانه گردیدیم خانه بردعایانیان دیبات شمارو بیننایان صفیه