[BLANK PAGE]


از نشرات انجمن تاریخ افغانستان

واقعات شاه شجاع


جلد اول
تاریخ افغانستان
چون در اثر علاقمندی زیاد خوانندگان گرامی جلد اول تاریخ افغانستا‌ن
در کتاب فروشی ها بفروش رسیده و نایاب شده بود انجمن تاریخ يك تعداد
محدود دیگر را به معرض استفاده گذاشته است که فی جلد پنجاه افغانی
در خود انجمن تاریخ بفروش میرسد .

عروج بارك زائی
کتابیست که تازه از طرف انجمن تاریخ طبع شده و به معرض فروش
گذاشته شده است و به قیمت پانزده افغانی از کتاب فروشی ها دستیاب میتواند .

تیمورشاه درانی
تالیف شاغلی عزیزالدین فوفلزائی است. فی جلد بیست افغانی در پاتوخای
کتابفروشی سهیمی ،کتابفروشی دانش و در خود انجمن تاریخ بفروش میرسد.


نمره نشرات: ٢٩
انجمن تاریخ افغانستان

واقعات شاه شجاع

دفتر اول و دوم از شاه شجاع
دفتر سوم ، از محمد حسین هراتی

Voir aussi mss d'Afgh. : 177 , Nº 433

اسد ١٣٣٣
تعداد طبع : ١٠٠٠ جلد

مطبعه عمومی کابل


باهتمام عنایت شجاع ۱۰۰۰ (جلد) بمطبعه دارالسلطنه کابل طبع مجدد


واقعات شاه شجاع

پنجاه وسه سال بعد از تاریخ جلوس احمد شاه درانی در سال ۱۲۱۴ هجری قمری
در زمان سلطنت شاه زمان سومین پاد شاه دودمان سدوزائی در اثر سوء تفاهمی که بین
شاه ودرباریان او بوقوع پیوست همکاری دو خاندان بزرگ افغانی سدوزائی و بار کزائی
دفعتاً به عداوت ودشمنی ورقابت مبدل گردید . بحرانی رونما شد . سلطنت زمان شاه
سقوط کرد وخودش اسیروکور ساخته شد وازمیان شهزادگان سدوزائی دونفر (محمود)
و (شجاع) بحیث مدعیان سلطنت قد افراشتند .
دورۀ سلطنت دو دفعه ئی محمود وشجاع دورۀ فتور تاریخ عناصر افغانستان است که
در طی آن سدوزائی ها در کابل وهرات در دو کانون سلطنتی متفرق میشوند ،
بار کزائی ها در پشاور ، کابل ، قندهار منقسم میگردند ، ملت دراثر جنگ های
دائمی ورقابت های شخصی وخاندانی شهزادگان وسرداران طرفین خسته میشود . اجنبیان
استفاده ومداخله میکنند و در نتیجه کشور ازین همه تفرقه های ذات البینی خساره های
جبران ناپذیر میکشد و در پایان کار هم با اینکه بار کزائی ها به عروج خود میرسند
و امارت امیر دوست محمد خان آغاز میشود ، شاه شجاع ، شاه فراری ومتواری درسایه
انگلیس وازنگلیس بنام شجاع بار اول داخل افغانستان میشود .
شجاع پسر تیمور شاه ، برا در عینی ز مان شاه ، بار اول در ۱۲۱۹ هجری قمری
بجای شاه محمود برتخت می نشیند وهفت سال سلطنت میکند . بار دوم بعد از ۲۹ سال
انتظار و آرزو در سال ۱۲۵۵ هجری قمری به كمك انگلیس عوض امیر دوست محمدخان
در بالاحصار تکیه بر اورنگ پادشاهی میزند وتا ۱۲۵۸ سه سال حکمر وائی میکند .
بدین ترتیب شاه شجاع رویهمرفته ده سال سلطنت کرده وتقریباً ۲۹ سال رادر فاصله
میان دو دورۀ پادشاهی در تلاش احراز مقام سلطنت گذرانیده و درحدود چهل سال عمراو
(غیر از ۱۷ یا ۲۰ سال اوان جوانی) بصورت مستقیم وغیر مستقیم ، بصورت مثبت یا منفی
از داخل وخارج در واقعات نیمۀ اول قرن ۱۴ هجری قمری تاریخ افغانستان دخیل است .
واقعات شاه شجاع در حقیقت شرح جنگ ها ، نزاع و کشمکش ها ، فراری ها ،
پناه گزینی های او را در مقر خالصه جی رنجیت سنگه , التجاء اورا به انگلیس ها،
تحت نظر آمدن وی را در کشمير ولاهور ، استمداد او را از بیگانگان ، کوششهای
بلا نتیجه او را در پشاور ، خیبر ، د یرۀ غازیخان ، شکار پور ، قند هار برای احراز
پادشاهی و بالاخره دخول او را به همراهی جنرال کین ومکناٹن نمایندگان نظامی
وسیاسی انگلیس در دولت خانه بالاحصار کابل ، واقعات سه ساله دورۀ دوم سلطنت اورا
در سایۀ بیرق انگلیس ، نفرت و انضجار ملت را نسبت به هوا خواهی و پشتیبانی

[Margin text:]
، واقعات شاه شجاع ۱۰۰۰ (جلد) ب سید عالم خان سید آغا ج مجلدی .


(ب)
او از فرآسگی و با لاخره کشته شدن او را بدست شجاع الدوله
پسر نواب محمد زمانخان بین شاه شهید و سپاه سنگ شرح میدهد.
کتاب واقعات شاه شجاع مشتمل بر سه دفتر و مرکب از 35 واقعه است ولی اگر
بدیده دقت مطالعه شود واضح میشود که این کتاب از ترکیب دو اثر جداگانه بمیان آمده:
یکی : " واقعات شاه شجاع " که دفتر اول ودوم را که یکی شامل 32 واقعه ودیگری
شامل دو واقعه سی سوم و سی و چهارم باشد در بر میگرد و دیگر دفتر سوم که فقط واقعه
سی و پنجم سر تاپای آنرا اشغال کرده است.
به شهادت عبارت تمهید کتاب که میگوید : " ... لهذا بر خاطر فیض مقاطر این
نیازمند درگاه الهی سلطان شجاع الملك شاه درانی نیز چنان خطور نمود که تمام
محاربات وهمگی واقعات خودرا از آغاز جلوس براورنگ فرمان روائی در سنه 1216
بعنفوان جوانی هفده سالگی الی یومنا که سال یکهزار ودصد و چهل ويك سمت وقوع
یافته در قید قلم درآورده تا مورخان خراسان وتاریخ جویان آن اوطان را اطلاع براقعی
حاصل شود ..." چنین معلوم میشود که قسمت اصلی واساسی واولی کتاب واقعات شاه شجاع
بقلم خود شاه یا املا از زبان شاه و تحت نظر او نوشته شده است . اینجا باز سوالی
در خاطر میگذرد که دو دفتر اول ودوم که از روی سیاق کلام یك اثر واحد اند متصل
هم بدون وقفه نوشته شده است یا به تفاریق ؟
سنه 1241 که در تمهید ( الی یومنا ) خوانده شده است سالی است که در کابل
وپشاور وقندهار حتى شیکار پور سرداران بارکزائی مسلط هستند وشجاع در مقابل
سردار محمد عظیم خان شکست خورده و خودرا به ( لودیانه ) کشیده است . اگرچه درمتن
کتاب واضح نیست ولی قرائن حکم میکنند که دفتر اول بفرصت اولی شجاع به لودیانه
خاتمه یافته است .
دفتر دوم واقعات بین 1241 و 1250 را احتوا میکند وخود متن هم شهادت میدهد
که پایان این دفتر پایان حوادثی است که بار دوم شجاع در مقابل اتفاق عمل سرداران
قندهاری وامیر دوست محمد خان در قندهار شکست خورده وبعد از قطع عزیمت بطرف
هرات نزد شهزاده کامران بار دیگر به لودیانه مراجعت مینماید و به امید آینده انتظار میکشد.
معذالك با فرق زمان که میان دفتر اول ودوم مشهود است مجموع این دو دفتر
به شمول مجموعی 34 واقعه قسمت اساسی واصلی کتاب واقعات شاه شجاع را تشکیل میدهد


(ج)
دفتر سوم که واقعه سی و پنجم را احتوا میکند دفتر پست علیحده واضافی که خلاصه
چند سال اخیر حیات شاه شجاع و تا سنه کشته شدن او در ۱۲۵۸ و بعضی واقعات جدیدتری را
که عبارت از جلوس پسران او فتح جنگ وشاه پور و تخلیه افغانستان از انگلیس ها باشد در
بر میگیرد.

علاوه بر اینکه دفتر سوم من حيث سياق عبارت با دو دفتر اولی فرق دارد بشهادت صفحه
(١٠٥) کتاب واضح می بینیم که این قسمت از خود نام و مؤلفی داشته. نام این مجموعه (افسوس
ناظر ین ) وگرد آورنده و نویسنده آن يك نفر تاجر هراتی است مسمی به محمد حسین
که قرار اظهار خودش قبل از پیشکه سپاه انگلیس به معیت شاه شجاع به (شکار پور ) برسد
درین شهر اقامت اختیار نموده بود و بعد با مقربان ومحرمان دربار شاهی معرفت پیدا میکند و به
معیت شاه و سپاه مهاجم اجنبی به کابل می آید و در مدت سه سال سلطه فرنگی وسلطنت دوم
شجاع در کابل میباشد و نهضت ملیون و قتل شجاع و اخراج انگلیس ها همه را بچشم مشاهده
میکند و قرار گفتار خودش چون دره واقعه نگاری دست داشت، دفتر سوم را على العموم
بعد از خروج سپاه فرنگی که او هم از مملکت خارج میشود یا در شکار پوریا به احتمال اقرب
در لودیانه می نویسد و چون آهنگ عبارت او سراسر به طرفداری انگلیس ها ست و برای
همکاری های شاه شجاع وانگلیس دلایل تراشی میکند احتمال بسیار میرود که از عمال تنخواه
خور انگلیس بوده و احتمال بسیار میرود که به سفارش مقامات انگلیسی این دفتر را نوشته باشد.
بهر حال کسانیکه واقعات شاه شجاع را مطالعه میفرمایند ملتفت باشند که در تحلیل واقعات
هر سه دفتر طرفداری از نظریات، مفاد و رفتار شاه شجاع وهمکاری شجاع و انگلیس
بعمل آمده. دو دفتر اولی از جزئی تا کلی از عينك شجاع ، بقلم شاه ياتحت نظر شاه و از
زبان شاه نوشته شده و در دفتر سومی دائی مهربان تر از مادر نه تنها مفاد شاه را در نظر گرفته
بلکه همکاری شجاع را با انگلیس ها و وفاداری اولی را به دومی لباس معقول پوشانیده است.
حال آنکه ملت افغانستان اگر امروز شجاع را از خلال انعکاس حوادث تاریخی خوبتر
میشناسد مجاهدینی که در روزهای سیاه سه سال تسلط اول فرنگی (لات)و (برنس) را به گناه
تهاجم و تخطی و تعلف و عده نابود ساختند (لات کلان) را هم موقع ندادند که جان بسلامت
برد . باصفحه اخیر این کتاب تومار سپاه واقعات بعد از مرگ شاه شجاع واولاده او بر چیده
میشود . جنرال پاك و سپاه مهاجم معینی او که برای خون خواهی (لاتهای وطنی و اجنبی)
آمده بودو آتش سوزی های چنه کابل و دهکده زیبای استالف يا دمانرفته بالاخره خاك
افغانستان را ترک میگوید و پرچم اجانب از فراز کنگره تاریخی بالاحصار کابل پایان میشود .
مبرهن است که شاه شجاع الملك از نظر انشاد اشعار به شهادت غزلیات عشقی خود شاعر
شيوا ونازك خيالی بوده، این شاه شاعر شاید صفات دیگری هم داشته و در استعداد از
بیگانگان منظور اساسی او اشغال مجدد تخت و تاج بوده ولی هیچ سفطه ئی ملت
افغانستان را چه در عصر خودش و چه بعد ازان قانع ساخته نتوانسته و نمیتوانند که از
احساسات اجنبی پرستی او چشم بپوشد و اورا تبرئه کند.


(د) 1868-62
ناگفته نماند که کتاب واقعات شاه شجاع در سال ۱۲۷۸ به اهتمام سید اصغر
حسین نام در مطبعه مجمع البحرين لودیانه به چاپ رسیده و چون از تاریخ طبع آن
در حدود (۹۵) سال سپری شده کتاب چاپی هم نایاب گردیده و در افغانستان
نسخ مذکور بسیار نادر است . لذا انجمن تاریخ به طبع مجدد آن اقدام کرد و علاوه
بر مجله آریانا هزار نسخه علیحده هم ازان به طبع رسانید.
نسخه ئی که در طبع کتاب از آن استفاده بعمل آمده است نسخه قلمی موزه کابل
است . حیثی که طبع صفحات جریان داشت شاغلی عبد الرؤف بينوا اتاشه مطبوعاتی
افغانستان در دهلی جدید که يك تن از همکاران و اعضای افتخاری انجمن تاریخ
افغانستان هستند از نظر همکاری نسخه مطبوعی فرستادند که بحیث نسخه بدل كمك بسيار نمود
و از ایشان هم صمیمانه تشکر میکنم.
۳۰ سرطان ۱۳۳۳
«احمد علی کهزاد»


فهرست مندرجات
عنوان صفحه عنوان صفحه
تمهید ۱ فرستادن شهزاده منصور بجهة
جنگ کردن زرداد خان محاربه ۳ محمد اکرم به جنگ کشمير ۲۹
عبدالواحد خان دعطاؤ الله خان محاربه نمودن شاه محمود
و بلوج خان وعزیمت آنان ٤ در منزل امله ۳۲
جنگ با لشکر شاه محمود و شهزاده عزیمت بندگان ما از پشاور بسمت
کامران ٤ احمد شاهی ٣٤
محاربه در مشکو با عبد الواحد خان گریختن شهزاده ایوب واحدخان ۳۰
و خواجه محمد خان ٦ جنگ کردن بندگان ما
وارد شدن در حدود غلزایی باشاه محمود ٣٦
ووصلت با آنها ۷ نهضت را یات عالیات بطرف الکای
جنگ بندگان ما در منزل کوچك پشاور ۳۸
با صالح محمد خان غلزایی ۸ بجنگ آ مدن محمد عظیم خان ۳۸
جنگ مردم کابل با شاه محمود ۹ نهضت بندگان ما از را ولپندی ۳۹
به جنگ آمدن فتح محمد خان از فرستادن شهزاده حیدر را بجهة
قندهار بجهة تغليص شاه محمود ۱۰ تسخیر دیره غازی خان ٤٠
فرستادن شهزاده حیدر و سردار مخلص بندگان ما از شهر لاهور ٤١
احمد خان نورزایی ۱۱ عزیمت بندگان ما به تسخیر خطه
فرار کردن فتح خان از کابل کشمير ٤٧
به قندهار ۱۳ فرستادن محمد عظیم خان عریضات
آمدن ایلچیان از تر کستان مبنی بر عجز بخدمت بندگان ما ٦٢
از نزد حیدر شاه والی بخارا ١٤ نهضت را یات عالیات بسمت الکای
عزم سر کار بسمت قندهار و کناره پشاور ٦٤
کردن شهز اده قیصر ١٤ عزیمت بندگان ما به سند ٦٧
فرستادن عالیجاه مختارالدوله جهة مراجعت بندگان ما از سند
تسخیر کشمير ۲۰ به شکار پور ٦٩
آمدن شهزاده کامران به اغوای
بعضی مفسدین ۲۱ شروع دفتر ثانی
سرافراز فرمودن بندگان ما شهزاده عزیمت بندگان ما با رادة
قیصر را به نیابت امارت ۲۳ تسخیر ولایت قندهار ۷۰
رسیدن را یات عالیات بكابل ٢٦ تشریف بری بندگان ما بعزم
اراده شاه محمود بسمت کابل ۲۷ تسخیر قندهار ٨٦


عنوان صفحه عنوان صفحه

آغاز دفتر سوم تاریخ شهادت با سعادت ١٤٤

عزیمت نمودن بندگان شاه شجاع الملك مرتبه و الفردوس در واقعه شاه

بجهة تسخیر افغانستان ١٠٤ شجاع ١٤٥

آغاز حال حرکت پادشاه از باز گشتن مردم از سپاه سنگ ١٤٦

هندوستان به ولایت افغانستان ١٠٥ احوال تخت نشینی شهزاده

نقل دفعات عهد نامه از فتح جنگ ١٤٧

مها راجه رنجیت سنگ ١٠٥ احوال تشریف بردن شهزاده

نقل زبانی مکنا تن ١٠٦ شاپور شاه ١٤٧

اجوبه دفعات مطالب حقایق محصوری قلعه بالاحصار ١٤٨

شاه شجاع الملك ١١١ مضمون عهد نامۀ محمد اکبر خان ١٥٠

احوال کوچ از مقام شکار پور نجات یافتن فتح جنگشاه ١٥١

به قندها ر ١١٤ خدمتگذاری میرزا یان به

احوال تجدید اخذ عهد نامه خاندان شاهی ١٥١

هشتگانه ١١٦ روانه شدن شهزاده شاپورشاه

احوال رونق بخشی دار السلطنه بطرف استالف ١٥٥

كابل ١٢٠ اختیار نمودن بند گان شاپور شاه

انتزاع وافتتاح قلعجات محال ریاست کابل را و به تخت نشستن شاه ١٥٦

کفر از قبضه سیدهاشم ١٢٣ جواب وسوال شهزاده شاپورشاه ١٥٦

احوال طوایف خو گیانی ١٢٤ جلوس سلطان شاپور شاه ١٥٧

مراجعت بدار السلطنه کابل ١٢٤ عهدنامه خوانین با سلطان شاپور ١٥٧

عزیمت فرمودن شاه شجاع تحسین صاحبان بهادر شاه

به جلال آباد ١٢٨ شاپور را ١٥٨

کیفیت دستخطهای جعلی بنام فرستادن شاه شهزاده حیدر را

شاه شجاع ١٢٩ به حاکمی بامیان ١٥٨

مراجعت شاه از جلال آباد بکابل ١٣٠ منقلب شدن حال وزیر ١٥٨

کیفیت بد سلو کی نظام الدوله ١٣١ بر گردانیدن وزیر مردمان را

تنقیص مواجب خوانین ملکی ١٣٢ از پیمان ١٥٩

بلوا و خروج خوانین درانی ١٣٣ عزیمت سلطان شاپور شاه بطرف

محاربه سپاه انگریزی ١٣٦ جلال آباد ١٦٠

طلبداشتن مکنا تن ناکسی وبد اندیشی فلجاتيان

محمد ا کبر خان را ١٣٨ کڑ کچه ١٦٠

صلح نمودن شاه با محمد زمانخان تخطیه صاحبکار و مختار کابل

و امین الله خان ١٤١ بدلایل عقلیه ١٦١

دفع سوء ظن که عوام بشاه شهید

برده بودند ١٦١

واقعات شاه شجاع ۱۰۰۰ جلد بعهده احسان (را احمد جانی ) ع ۲ و باش ش ص ۲ م ج ع م ش ع ۲۰ ث م ۳۰


بسم الله الرحمن الرحیم

حمد بیقیاس وسپاس بیعد وشکر بی انتها وستایش بیعدد درهر زمان و هر آوان از ازل
تا ابد از هر حامدی وشاکری که جلوه صدور یافته باشد یا خواهد یافت مرخالق راجل شانه
عالم گونا گون را از نهانخانه بطون ببهار گاه ظهور بر آورده وصلواه زاکیات
وتسلیمات بلانهایت برروح پرفتوح جناب مستطاب معلی القاب حضرت رسالت ماب سرور
کاینات خلاصه موجودات افضل اکمل خاتم المرسل احمد مجتبی محمد مصطفی صلی الله
علیه واله وسلم که خلعت لولاك لما خلقت الافلاك پوشیده و برقعت قاب قوسین او ادنی رسیده
وتحیات زاکیات بر آل واصحاب وتابعین واولیا اولین و آخرین و علمای متقدمین ومتاخرین
که هادیان طریقت و شفیعان روز قیامت اند واصل باد اما بعد بردا شوران ذی بصیرت
وتحقیق منکشف وهویداست که سلاطین باتمکین وپادشاهان نيك آئین پیوسته واقعات
خودرا که دراحیان معرکه آرائی وزمان کشور کشائی صورت وقوع یافته بعضی بملکه
کمالات صوری ومعنوی وقوت استعداد ذاتی و جبلی بذات خود در قید تحریر وترقیم
آورده اند و بعضی بعلمای متبحرین وفضلای مؤرخین عصر خود را امر نموده که هريك
دروار بسلك تاليف وتنظیم کشیده اند تا برصفحه روزگار یادگاری وبدفتر لیل ونهار
طوماری ثبت وبرقرار بوده هوش افزای دیده وران باشد لهذا بر خاطر فیض مقاطر این
نیازمند درگاه الله سلطان شجاع الملك شاه درانی نیز چنان ظهور نمود که تمامی محاربات
وجنگی واقعت خود را از آغاز جلوس براورنگ فرمان روائی در سنه ١٢١٦ به نقوان
جوانی هفده سالگی الی یومنا که سال یکهزار ودوصه و چهل ويك سمت وقوع یافته در قید
قلم درآورده تا مؤرخان خراسان و تاریخ جویان آن اوطان را یوافعی حاصل شود . اهل
دانش را موجب اكتساب عبرت و باعث و صول خبرت گردد . وقایع محاربات بندگان ما
تاسی و پنج بظهور پیوسته چنانچه در بعضی فتح وفیروزی و در بعضی شکست وسرگردانی
بوقوع آمده با وجود آنکه اموال وجواهرات ونقود ومبالغ کثیره در خزانه عامره ما
بود و بعضی ازان جهت تهیه و آراستگی سپاه وجان نثاران بارگاه بمصرف رسیده اکثری
ازان بتاراج وفنا رفته لیکن بندگان ما در همه حال مضمون صداقت مشحون ليس للانسان
الاماسعى را بنا آنچه لازمه سعی و تدبیر بشری بوده درهر واقعه وهر محاربه هرگز
اندیشه ازسر خود نکرده بلکه بنفس خود بحصه از بگر آراسته و اسباب پیراسته با مخالفان
مقابله ومجادله مینمودیم چون اعانت فتح وفیروزی واعطای سلطنت و سرداری بید قدرت
ایزدست نه بروز از مائی واساس شوکت و پادشاهی چنانچه براکثری از طبقات سلاطین
سابقین و پادشاهان یماتاج ونگین با ارادات ازلی و تقدیرات لم یزلی فتح و شکست و بلکه
تاراج وتغث بوقوع انجامیده از انجمله از متاخرین یکی امیر تیمور گور کانیست که
دوازده مراتب از سمرقند وخوارزم وبدخشاں شکست یافته و از متقدمین افراسیاب که
با کیخسرو هفتاد مراتب مقابله نموده و شکست بردار نگشته و همایون شاه


نواسه امیر تیمور کورکان با آنکه اکثر ولایت هندوستان در قبضۀ تصرف درآمده بود
از شیر شاه و سلیم شاه قوم لودی شکست خورده و فرار کرده التجا و استمداد بپایوران بزد
شاه عباس صفوی برد مرهدایون شانرا در کتب خود تحریر نموده اید الحق تا مشیت ایزدی
نباشد هیچ کاری صورت انصرام نمی پذیرد و چنانچه مضمون صدق مشحون قران مجيد
الا ماكتب لناوبه مصداق الأمور مرهونة بأوقاتها مويد حال و گواه مقال است .
تا در نرسد وعده هر کار که هست
سودی نکند یاری هر یار که هست
چون وقت وصول آمال رسد وعنايات الهی شامل حال گردد البته مقصود خود بوقوع
خواهد انجامید .
تم زحمات الی بیان ماصد را سنه یکهزار و دوصد و شانزده بود که ناگاه در انتبگای
پشاور بسمع اشرف رسانیدند که بندگان سکندرشان شاه زمان که بعزم مقابله شاه محمود
از دار السلطنه کابل بسمت قندهار تشریف برده بودند واحمد خان نور زائی پیش قراول
مقرر دومنزلی پیش فرستادند نامبرده بنا بر خبث باطن با مخالفان ساخته هم از آنجا رو بفرار
نهاده به مخالفان قرار نمود ازین معنی هزیمت فاحش در لشکر شاه مسموح افتاد بندگان
شاه موصوف درینصورت ناچار و پریشان حال گشته از منزل مقر عنان عزیمت را بسمت
کابل معطوف فرمودند از آنجا که مردم کابل را هراس شاه محمود در خواطر مستولی
بود در خدمت بندگان سکندر شان اهمال ورزیدند لهذا صلاح دولت در قیام انجام ندیده
همچنان از شهر کابل عبو ر فرمائیده عنان عزیمت را بسوی التکای پشاور معطوف ساخته
بسبب ضرورت و افسردگی راه در قلعه عاشق نام شنواری که قریب جلال آباد است با وزیر
وفادار خان و زمانخان پامیرائی و پانزده سوار غلامان وارد گردیده نزول اجلال فرمودند
عاشق نام نمک بحرام به طينت يعسر انجام اول بندگان شاه را در قلعه خود جاداده و بخدمت
جانفشائی سر ب قدم ملازمان اقدس نهاده آخر به هنگام نصف شب قریب دو صد نفر قوم
شنواری را طلب نموده به مقتضای منافقت و خیانت باطنی در وازه قلعه را مسدود ساخته
وجاه بجاه بنا بر استحکام قلعه تفنگچیان نشانیده پسر بدگوهر خود را در آن شب بجهة
اطلاع بخدمت شاه محمود بسبیل استعجال بسمت کابل فرستاد هر گاه بندگان شاه زمان
از این معنی اطلاع یافت هر چند سعی و تردد در تخلیص خود نمودند فایده پذیر نگردید
و به آن سنگدل هیچ اثر نکرد چون این خبر وحشت اثر به بندگان ما رسید فی الفور
صد سوار جرار بمعة عبدالكريم خان اسحق زائی سردار جهة تخليص بندگان شاه ممدوح
بسرعت تمام از راه خیبر مرخص فرمودیم از آنطرف شاه محمود نیز جهة بردن بندگان
شاه زمان بسمت کابل اسدخان برادر فتحخان بارکزائی را بمعه بسیار سواران فرستاده
بود از آنجا که تدبیر معارض تقدیر حضرت قدیر نمیتواند شد در حالیکه عبدالکریم خان
از خیبر عبور مینمود باو خبر رسید که اسد خان مذکور سبقت جسته بندگان دارا دربان
شاه زمان را از قلعه عاشق برداشته به کابل برد درین صورت عبدالکریم خان چاره را
به عرض کردن منحصر دیده کیفیت حال بحضور اشرف ما رسانید ناچار خان مذکور را بمعة سواران
بحضور انور طلبائیده و چون در آنوقت عرصه روزگار از غم و الم بسیار و نیرنگ زمانه


(۳)
اضطرار پناهندگان ما بتنگ آمده بود دلتنگ وغیرت گریبان گیر حال شد در استدعای
استمداد مددتائید و تقویت از جناب ایزدی مسئلت نموده و امداد دعای بزرگان دین خواسته هم
در بلده پشاور داعیه سلطنت فرمودیم دران حال همگی دوصد نفر بركاب نصرت انتساب
ما حاضر بودند بعنایات صمدی والطاف سرمدی پیشنهاد خاطر همت گزین ونیت حق طویت
معدلت آئین این نیازمند درگاه بی نیاز همین شد که از ابتدای جلوس براو رنگ
جهانداری وشهنشاهی وآغاز تمتع نعمای الهی جمیع سکنه ورعایا وسایر خلایق وبرایا که
ودایع و فانیع خالق عالم ایعه دروتکوین اند در ظلال عدل و انصاف وسایه رأفت والطاف
بندگان خود درآورده مرفه الحال وفارغ البال بوده پیوسته درادای وظایف شکر گذاری
وستایش وثنای حضرت باری که موجب ازدیاد نعمت واستحالت سعادت است رطب البیان
ورطب اللسان احسان ما باشند زیرا که مقصود از سلطنت وحکمرانی پاسبانی خلایق واعانت
مظلوم ازدست ظالم واجرای احکام شریعت نبوی وقلع و قمع اهل بدعت و تقویت واعانت
علمای دین است از آنجا که وصول این مطلب ارجمند وصول باین مناصب بلند بجز اعدا کر
نصرت اثر صورت پذیر نبود بنابران بندگان ما اول متوجه بجمع آوری لشکر شدند همدرین
اثنا ناگاه بسمع همایون ما رسانیدند که زرداد خان درانی قوللرآشی که سابق ازین در
عهد بندگان سکندرشان شاه زمان فراری شده درحدود یوسف زائی متواری بود حالا از استماع
خبرظهور سلطنت شاه محمود باچند افاغنه یوسف زائی درنغمه اتك آمده از آنجا باتفاق
چهارصد نفرسوار وپیاده نوهخات جمعیت نموده باهوای شاه محمود در قریه هندبیر که حد
مهند است وپنج کروهی شهر پشاور فرود آمده وسنگر زده باطراف خود مستعد جنگ
میباشد و مطلب ازازین حرکت اینست که دامنگیر بندگان همایون شده خدمت خود را
بشاه محمود هویدا سازد
وقایع اول جنگ کردن زردادخان وخراب شدن وشکست یافتن او
سوانح این وقایع چنان است که بندگان ما بعالیجاهان گل محمد خان وقبض طالب خان
بامیزائی ویارمحمد خان نسقچی باشی امر نمودند که با دوصد نفرسوارمکمل یراق وچند صد نفر
پیاده از حضور مرخص شده بمقابله زرداد خان پردازند اورا برهم زده ودستگیر نموده
بحضور سعادت ظهور حاضرسازند بمقتضای امر اشرف چون عالیجاهان مسطور در موضع
مذکور رسیدند نامبرده تاب مقاومت نیاورده رو بگریز نهاد وعالیجاهان بفتح و فیروزی
مشرف حضور گشته آواریف بعرض عرض رسانیدند بندگان اشرف ماهستیمان در فکر جمعیت
لشکر بودندهرچند قوم درانی وغلامخانه از خوف شاه محمود که تازه کنار سلطنت باوقرار
یافته بود جرأت برآمدن از کابل نمینمود امابندگان اشرف ما بامداد نقود کثیره در سرخ
وسقيد واعطای بخشش وخلعتهای فاخره اکثر آن مردم را ممنون ومرهون احسان بیکران
ساخته بخود رجوع بندگان اشرف نمودند حتی که مهرعلیخان میرآخور باشی که از رکاب
بندگان شاه زمان فرار نموده در جلال آباد توقف داشت از التماس پابوس همایون باینجاه
شصت سوار باستان بوسی مشرف گردیده وعالیجاه محمد اکرم خان بامیزائی امین الملک


که در نزد شاه محمود بود نیز بآنها پیوسته پنجاه شصت سوار برکاب خاقانی رسید بعد ازان
عالیجاه خان محمد خان نسقچی باشی بحضور اشرف حاضر گشت علی هذا القیاس مردم درانی
روزمره باستد از در ببار حاضر شده جمع آوری میشدند میمنه و میسره خاص جناب اقدس هما که
عبیه وفادار خان وزیر بود بمعه برادرش مجید صدیق خان از راه یوسف زائی بستم
لاهور پشدی فرستاده شدند از حوادث مامون و ازین ممر که بیرون باشند ، ونواب عفت ایات
جناب والده ماجده مقدسه مطهره بمعه اهالی حرم محترم شاه زمان با چند نفر از خواص وملازمان
معتبر در پشاور گذاشتیم بجهة آنکه بندگان شاه زمان در کابل گرفتار است
اگر حق تعالی فضل کرد وشاهد مقصود رخ نمود البته یکجا فراهم خواهند شد والی وابستگان
ایشان باوشان خواهند رسیدچون خاطر بندگان ما از طرف اهالی حرم تسلی وتشفى كلى
یافت در آن حال عنان را بعات عالیات با لشکری فراهم آورده بسمت کابل معطوف داشته
عالیجاه مهر علی خان میرا خور باشی را با پانصد سوار پیش قراول مقرر نموده مرخص
فرموده شد.

وقایع دويم محاربه نمودن عبدالواحدخان وعطاؤ الله خان و بلوچ خان

وعزیمت یافتن آنان
چون عنان عزیمت موکب نصرت آیات بسمت کابل معطوف گشت ومنزل بمنزل کوچیده
در قریه باصول نزول اجلال فرمودیم از طرف شاه محمود نیز عبدالواحد خان بار کزائی
وعطا و الله خان غلزائی و بلوچ خان اچکزائی پیش قراول مقرر شده در جلال آباد رسیده بودند
ایها در موضع مذكور على مابین قراولین جنگ پیوسته چنانکه قراولان مخالف تاب مقاومت
نیاورده فرار بسمت کابل اختیار کردند و بعضی از آنها به تقبل ورکاب نصرت انتساب بندگان
همایون ما حاضر شدند عالیجاه مهر علیخان میراخور باشی عریضه محتوی بر نوید فتح وظفر
وبرهم خوردن لشکر مخالف بضاختر بحضور لامع النور اطهر گذرانیده عرض نمود که حالا
توقف مخالفان نموده ایم تا در همین جا بانتظار قدوم تفاخر لزوم اقامت کرده شود از حضور
لامع النور حكم صادر گردید که تا ورود موکب دولت اجلال در آنجا توقف ورزد بعد ازان
روایت همایون ما کوچ فرموده رونق افزای منزل مذکور شدیم و از آنجا در منزل اشپان نزول
اجلال فرمودند.

جنگ سوم بندگان همایون ما بالشكری شاه محمود و شهزاده کامران
چون این نیاز مند درگاه الهی در منزل اشپان تشریف فرما گردید مردم اردوی معلی
بعضی در فکر برپا کردن خیمه ها و بعضی بفکر تدارک دانه و کاه وجاء بجاه متفرق وبيجا
بودند که ناگاه لشکر شاه محمود و شهزاده کامران و فتح خان بطور ایلغار نمودار شدند
با وجود اینهمه پراکندگی سوار و پیاده لشکراین بنده در گاه الهی بجلدی صفها آراسته
و علمها برافراشته مستعد جنگ شدند و از طرفین صدای توپ وشناين و ضرب شمشير وزوبين
برخواست دران اثنا خوانین غلام خانه و درانی که جان بسته رکاب اشرف بود، باد از


لشکر شاه محمود و شهزاده کامران گریخته باستعلام عتبه عالیه خاقانی مشرف شدند
وصالح محمد خان اسحق زائی میر اخور باشی شاه محمود در حین گرمی جنگ برفع اثر
روی نام و ننگ کهندر شکست یافت از رود سرخ آب گذشته روبکابل فرار نمود درین
حال شهزاده کامران باتفاق فتح خان و خواجه محمد خان بر پیادگان لشکر بندگان ما که
از قوم خلیل و مهمند بوده حمله آوردند چون اتفاق در مابین ما و لشکر مذکور باغ اشپان
حایل بوده و كومك به آنها رسیده نتوانست در آنحال محمد خان هشتکری والهيار خان
باجوری که سرداران طایفه خلیل و مهمند بودند کشته شدند از وقوع این واقعه سائر [آن دو
طایفه تاب اقامت نیاورده رویفرار نهادند و از فرار کردن آنها هزیمت در تمامی لشكر
بندگان ما افتاد متی که اشکر مخالفان اطراف وجوانب این نیازمند درگاه الهی را چون
دایره پر کار محاصره کردند از آنجا که جواهر خانه وصندوق خانه در رکاب حاضر بود
لشکر مخالفان را نظر بر اموال و اسباب افتاده متوجه غارت شدند و حق سبحانه بندگان ما را
بمصداق تلف المال خلف العمر از آن مهلکه نجات بخشید چنانچه با پنجاه سوار از میدان
معرکه خودرا سالم کشیده بسمت سفید کوه عازم شدیم و از آنجا تا دو روز سختی و تعب راه
کشیده و نشیب و فراز کوه هاقطع نموده بروز سوم در میان دره قوم توری و جاجی بوده
رونق افروز گردیدیم از آنجا که مردم آنجا رعیت سرکار اشرف بودند ازین واقعه اطلاع
یافته هر يك موافق استعداد خود مهمانی و جانفشانی بجاه آورده بکمال خدمتگذاری
و هوشیاری از حد خودها گذرانیده بمحال ترکه یکی از موضع محکم خیبر است رسانیدند
و قریب بیست اسپ درین سفراز صعوبت شوامخ جبال که سیر و مرور بر آنها نهایت دشوار
و معرهبور نهایت دشوار گذار بود تاب نیاورده سقط شد غرض که پای سوار باقی مانده
بمحل مذکور رسیده بخانه سید محمد رضا سکونت ورزیدیم نامبرده آنچه لازم خدمتگذاری
و مهمانداری بود بجا می آورد بندگان اشرف ما بعوض آن يكست زين طلا با يراق مرصع
با و عطا فرمودیم مدچند روز باغوای بعضی مفسدین میخواست که علم مخالفت ونفاق برافرازد
و خود ملحق باهل عداوت وشقاق سازد بندگان ما از مافی الضمیر مطلع شده متوجه بدفع آن
عناد واصلاح آن فساد بودند که ناگاه عالیجاه محمد امین خان خیبری و یار محمد خان نسقچی باشی
سر کار و دیگر اکابر و اصاغر خیبری ورود موکب بندگان ما را در خانه سید محمدور
دریافته با جمعیت خودها هر يك برکاب خاقانی حاضر شدند و آنچه لازم اخلاص و خدمتگاری
و متابعت وجان نثاری بود مبذل و جان و صدق و ایقان ظاهر ساختند سیدمذکور صورت حال
صداقت اشتمال آنها را ملاحظه نموده آن خیالات فاسده که در باطن داشت ظاهر نساخت
بعد ها بندگان ما از آنجا کوچ نموده در دره خیبر که مکان خاص امیر محمد خان
مذکور بوده تشریف فرما شد ید چون خوانین خیبری که در جنگ اشپان برکاب
والا حاضر بودند و از قدیم الایام نیز بکمال صدق خدمتگاری بندگان ما داشتند مطابع شدند


ورود موکب بندگان ما را شرف افتخار خودها دانسته خورد و بزرگ و خوانین وتایعین
امید خود را از طرف شاه محمود منقطع ساخته در خدمت گذاری و جان نثاری بندگان
ماحاضر بوده و بهمین وتیره چند مدت در خیبر گذشت و در ان فرصت شهزاده کامران در
پشاور وارده کتر در بند و چاه گیاه در آنجا مانده بسمت کابل رفت و در حین مد را جعت
عبدالواحدخان یار کثرانی را بحکومت و خواجه محمد خان قزلباش را بصر داری پشاور
مقرر فرموده در ان حال بندگان ماباخوانین خیبری مشورت و مصلحت فرموده بقدر چهار پنج
هزار پیاده خیبری تدارک اشکر نموده عازم به تسخیر الکی پشاور شدند چنانچه منزل
اول در قلعه جمرود ومنزل دویم در سنگو سر حد غلغلی نزول فر مودیم.
وقایع چهارم محاربه نمودن در سنگو با عبدالواحدخان و خواجه محمد خان
سوانح این وقایع چنان است که عبدالواحدخان بیار کثرانی و خواجه محمدخان قزلباش خبر
ورود موکب همایون ما را شنیده بی توقف با جمعیت سواره اشکر خود مقا بل شده و مجادله و مقاتله
از طرفین بر پاشد بعد از چنگ وجدال بسیار چون مردم خیبری پیاده در میدان تاب مقاومت
با اشکر سواره توپ و شالین روی هر بت نها دیده بندگان مارا چاره بی نیل مقصود و مراد
مراجعت نموده ببار بچوره خیبر نزول فرمودیم اکثر مردم فراری سبب گرمی هوا و کم یابی
آب در عرص راه هلاک شدند لیکن صد رحمت و آفرین بوفا داری مردم خیبر که بر کشتگان
خود توحه نمیکردند و غم نمی خوردند بلکه استفسار از سلامتی جمعالی بندگان ما
می نمودند چون اطلاع یافتند که بندگان اشرف سلامت بچوره رسیدند شکرانه بدرگاه کر
ساز بی نیاز بجاء آورده میگفنتد که الحمدلله پادشاه مایان بسلامت و حیات رونق افرا
شدند مقتولان ماهمه تصدق قدم بندگان اشرف با دو هريك بزبان صدق تدرح عیان بعرض
میرسانیدند که سره رکاب اشرف بسلامت باشد هیچ کینه و دانی وملالی رابخاطر مبارك راه ندهند
صد بار اگر کشته شویم واگر هزار بار خسته شویم باز هم جنگ خواهیم نمودیم که برکاب
اشرف حضرت ظل سبحانی کشته شدن خود را حیات ابدی و دولت سرمدی می پنداریم .
اثر میخانه و می نام ونشان خواهد نبود سر ما در قدم پیرمغان خواهد بود
بندگان ما اخلاص و خدمتگاری و اختصاص وجان نثاری آنه را بصدق و صفای روی و ریا
ملاحظه فرمود. عرصه بیکسال در خیبر و باره استقامت ورزیدند درین عرصه عرایض خوانین
درانی وغلامخانه وقزلباشیه متواتر بحضور سعادت ظهور رسیدند که هر گاه موکب دولت
واقبال نصب فرماید غلامان واله که پروردگان نعمت ابدی خودها است از دل و جان خدمتگذاری
بجا خواهیم آورد لهذ ابخاطر همایون ماچنین مساعث قرار یافت که هر چند خوانین خیبر
بخدمت بندگان ما اخلاص تام دارند لیکن در پنجا کاری دلخوا، وحسب مدعابر نمی آید
ازین جهت که مغرسوار ولایت در پنجا مسدود و تهیه سامان واسباب سلطنت معدوم الوجود
است بالضرور عنان عزیمت قندهار معطوف باید فرمود چرا که مردم درانی والوس افغانی
و برایا همه هوا خواه سر کار ما میباشند و باین دولت بیشتر رجوع دارند شاید بمشیت و اراد.
صمدی شاهد مقصو د بکام مراد بپیود جزم را دست آغوش در آنجا کار سلطنت بوجه


دلخواه پذیرا گردد بناءًعلیه از جیمز کوچ فرموده با دوصد نفر سوار وپیاده بقریه ادر کوه بکوه
صعوبت صعود و هبوط محال وشوامخ جبال قطع نموده بحدود وزیری رسیدیم و وزیری اول
بتصور مخالف و چپاول غارت گشته شمشیر ها عام کرده از قلعه های خود بمقابله بیرون شدند
ثانیا که بندگان همایون ما کلا نهای آنها را طلب فرموده بخشش زر سفید و سرخ بی نیاز
نمودند بندگان اشرف مارا بواقعی شناختند و دوصد تفنگاری و چاقچنانی حاضر شده
دروازه قلعه جات خودها را کشاده بعفو تقصیرات خویش خواستند بندگان ما تقصیرات آنها را
عفو فرموده معمد خان سر کرده طایفه وزیری را با چند نفر کلان تران شان تا بحدیته که
سرحد ملك کاکر میباشد بطور راه بلدی حاضر رکاب والا داشته و از آنجا بخلع فاخره
وانعامات متکاثره سرافراز وممتاز ساخته مرخص فرمودیم ساده لوحی مردم کاکر بدرجه
معلوم شد که اگر برای غله سز کارواسبان جور کام وغله خرچ یومیه خواسته میشد اگرچه
سه آذر خام آرد را در بدل یکروپیه میدادند مکر در آنوقت در سعید بسر کار نمانده بود
هر گاه در عوض يك کاسه آرد که سه آذر خام بوده باشد یکدانه مروارید که قیمت
یکصد روپیه میداشت داده میشد از نادانی وساده لوحی منظور نمیکردند
وروبیــه سفیــد میخواستند غرض بهـــر نـوع شامت دوه ماه در آنجا اقامت
کرده اول جهة تفحص احوال آدمها با طراف و جوانب فرستاده بعد از راه غوایزی
بحدود غلزائی نزول دولت فرمودیم

وقایع پنجم وارد شدن بندگان ما در حدود غلزائی و وصلت نمودن بانها

چون خوانین و اراکین ورعیت غلزائی به سبب وقوع جنگهای متعدده که با سپاه شاه محمود
نموده بودند واکثر آنها بقتل وتاراج رسیده واز آنطرف مایوس و آزرده خاطر میبودند
ورود موکب دولت واقبال ما را بسعادت خود ها دانسته دوصد تفنگداری وجان نثاری خورد
وبزرگ از دل وجان حاضر شدند ومقارن اینحال عالیجاه شکرالله خان نواسه اخلاص قلعخان
هوتك و عاليجاة فتح خان بابکر زائی وشهاب الدینخان توخی بخدمت بندگان ماعرض
نمودند که اگر صبیه فتح خان مذکور را بندگان والا بیکنیزی پذیرفته بدولت عقد ممتاز
فرمایند البته موجب افتخار غلامان وباعث عزت واعتبار این خانه زادان خواهد بود ازینجا
که عرض خوانین مذکور از کمال اخلاص بوده در آنوقت بحصول مقصود نهایت اختصاص
داشت بندگان ما منظور فرموده پذیرا فرمودند بعد از وقوع منا کحت عنان عزیمت بادوصد
سوار بطرف شال کوت و مشنگ که سرحد ملك بلوچ است معطوف فرمودیم چون ایام
زمستان و کثرت برف و باران بشدت بود بخاطر مبارك چنان گذشت که موسم زمستان
و برف باران در همین جاه کذرانیده و جوع بمقصد نمائیم مکر در آنوقت از وجوه نقديه
چیزی در سر کار وجود نداشت بحسب اتفاق قافله از شکارپور ورود یافته عازم قندهار
میبودند بندگان اشرف مایقند هار مایحتاج از مردم تجار بطريقه مساعده چیزی زر نقد


گرفته وعده فرمودیم که هرگاه عنایت ایزدی والطاف سرمدی شامل حال این نیازمند
قادر ذوالجلال شود وبرتخت سلطنت کامياب گرداند ادای وجوه شمایان بوجه نيك کرده
خواهد شد مردم تجار که همه وقت خوف زده و ترسیده شهزاده کامران وفتح خان بودند
که اکثر اوقات تمام اموال قافله ها بتاخت وتاراج غارت مینمودند و چیزی در نزد ایشان
نمیگذاشتند از سلوک این مملوك شکرانه الهی بجا آورده وهر قدر که بندگان ماخواستند
بطوع ورضا و خوشدلی وثیقا دادند المنة لله تقدس و تعالی که قرض مردم تجار را بعد از
جلوس بر آورنگ سلطنت و شهریاری مقدم بر همه اعمال مستحسنه رعیت پروری وداد گستری
داشته ادا نموده علاوه بران مهربانی های گوناگون درباره اوشان مبذول فرمودیم غرض
که بعد از گرفتن وجه تاجران از شال و مشک عنان عزیمت معطوف ساخته بمعال كوژك
نزول اجلال فرمودیم .

وقایع ششم جنگ نمودن بندگان مادر منزل كوچك با صالح محمد خان
غلزائی وغیره

چون این نیازمند درگاه الهی در منزل كوچك با دوصد سوار نزول فرمودیم خوانين
مذکور از طرف شاه محمود و شهزاده کامران با جمعیت هزار سوار بعزم محاربه
ومجادله علم ها افراخته وطبلین خانه بجلو انداخته و خودرا ساخته و اسپان را تاخته رسیدند
در آنوقت بندگان ما بحبل المتين توکل و عروة الوثقای امید مالك كن جک زده و اتکا
بمضمونه آیۀ کریمه کم من فئة قليلة غلبت فئة كثيرة باذن الله داشته با دوصد سوار حاضر
رکاب مقابله نمودیم هر گاه عرصه جنگ تنگ آمد این نیازمند درگاه الهی بیغبرنگ
دست بقبضه شمشیر نصرت آهنگ آورده بر یکسوار که مقابل بندگان همایون مانده
بود انداخته بند دست او را منقطع ساخته وازان در گذشته مشغول به مقال آن گردم شدیم
بودیم که بتوفیق الهی شکست فاحش در لشکر مخالفان افتاد تا که برهم خورده رخت ادبار
بجانب قندهار کشیده ملحق بشهزاده کامران شدند و بندگان همایون ما با حصول فتح
وفیروزی در ارغستان که حدود درانی وفوقلزائی بود عطف عنان فرمودیم بناء بر جمع آوری
لشکر نزول اجلال فرمودیم چون لشکر شکست خورده در نزد شهزاده کامران رسید
وشهزاده کامران قبل از وقوع شکست بحاجی فیروز الدین خان عموی خود جانب هرات نوشته
مشتمل بر استدعای كومك فرستاده بود حاجی فیروزالدین شهزاده ملك قاسم پسر خود را
با دو هزار سوار جرار فرستاده شهزاده کامران بعد كومات هرات و جمعیت لشکر قندهار که
جمله پنجهزار بودند مجدداً بداعیه جنگ ناگاه بردو فرسخی ارغستان رسید دران فرصت
جمعیت بندگان ماقریب پانصد سوار شده بود لیکن مردم ایلات روزمره می آمدند و تمام
جاری بود دران اثنا از لشکر شهزاده کامران بعضی خبیر خواهان
و اخلاص مندان این سرکار عرض رسان شدند که لشکر مخالفان


کثیر و جمعیت بندگان اشرف و الاشیل است مصاحبت و قت و بهبود کار دران است که
این وقت خودرا از لشکر مخالفان بر کناری کشیده بدعاء بقاء الله تعالی این خدمت غلامان ظاهر
و با هر خواهد شد بندگان ما با یه کریمه ولا تلقوا باید یکم الی التهلکه اطاعت نموده و صلاح بیگھواه را
راهین مصاحت دانسته خودرا با اصرار ازین معرکه بر کران کشیدند که برزگان گفته اند
بهر جای در کی توان تاختن که جاه اسپر باید انداختن یعنی از ارغستان کوچ فرمودیم اگر چه
در آنساعت شدت باران و سرما بحد کمال بود مگر شبهنگ شب رفته بعد از قطع مسافت بعید
وقت صبح بود بحدود غلزائیان رسیدیم که در آنجا دست رس مخالفان نبود چون که سبب
باران و سرما مشقت بسیار بذات والاترین و تعب بیشمار بمردم سپاه رسیده بود لهذا بقدر
یکپهره روز در آنجا توقف نموده رخت و جامه خشك ساخته و اسپان را جو کبیری کرده
از آنجا بحد د عبدالرحیم خان هوتکی نزول نموده شد و در آنجا چندیوم توقف فرموده بودیم
که نا گاه شهزاده قیصر و صمد خان که سابق شکست یافته بودند حبر ورود بندگان ما را
شنیده مشرف حضور ساطع النور شدند بعد از آنجا کوچ فرموده در بوری که مسکن
مردم کاکر است تشریف فرماشدیم در آنجا بصواب امرای حضور مصاحت چنان قرار
یافت که شهزاده قیصر و صمدخان و غیر انور باشی و شادی خان اچکزائی و باقی خوانین مامور
قندهار شوند بندگان ما عزیمت بسمت کابل معطوف فرمایند تا انشاالله مقصود بدست آید
لیکن بندگان ما چند روز جهت تدارك خرج توقف نموده چند دانه جواهر منجمله جواهرات
که همراه بود با ملازمان معتبر داده امر فرمودیم که بطرف دیره جات رفته معامله کرده
قیمت آن را بحضور برسانند و هم دران فرصت دستخط مبارك برای خوانین درانی و غلامخانه
قزلباش شیعه و آثاره کابل و کوهستانی در باب مخالف نمودن بشاه محمود صدور یافته مضامینی
که معتمدان ما مامور حضور و سر انجام خرج راه نموده مشرف حضور پر نور شدند بندگان
ما از منزل بوری کوچ نموده بحدود رودت که هم حدود طایفه نیازا ئی است نزول اجلال
ارزانی فرمودیم و خوانین غلزائی دانه چند از جواهر مرحمت شده که تا بحد تهیۀ جمعیت خود
فراهم آوری لشکر نمایند که عزم بندگان ما بتسخیر ولایت کابل بالجزم است .

وقایع هفتم جنگ مردم کابل پاشاه محمود و محصور ساختن او

صورت این وقایع چنانست که چون امراء مردم کابل و رعیت و خوانین درانی و کوهستان
همگی و تمامی شیوه الطاف و شفقت گستری و روش انصاف و بنده پروری جبلی بندگان
مارا نيك دریافتند واز ظلم و تعدی قزلباشیه واز عملهای بد و کردارهای او باشیه
خوانین و سپاه شاه محمود جان بلب رسیده بودند ناچار دعوی مذهب را وسیلۀ مقصود نموده
جنگ سنی و شیعه را پیش آورده چندین مجادله های خانه جنگی نمودند حتی که مردم بسیار از
طرفین کشته و خوار و خسته شدند تا آنکه شاه محمود از شهر و نواحی کابل منهزم نموده در
قلعه بالاحصار محصورش کردند بندگان ما نیز در آن فرصت از محال رودت کوچ کرده
درالتمور که نزديك محال لوگر است تشریف فرما شدیم اول حاجی رحمت الله خان فوفلزائی


بعد آن عمار جاهان گل محمد خان بامیزائی وعطا محمد خان بامیزائی ولد مختار الدوله
بر رکاب اشرف مشرف شده عرض کردند که عالیجاه شیر محمد خان مختار الدوله
نیز در پی است که بر رکاب بوسی کامیاب گردد چنانچه در همان اثناء مختارالدوله و بعضی
خوانین و اراکین دیگر از شهر کابل از نزد شاه محمود فراری شده بر رکاب حاضر شدند
بعد از آن مردم کابل باوای عام کرده بعرضکه رایات عالیات رونق افزای نزدیکی او گرد گردیده
جمعیت سپاه بندگان ما تا سه هزار گردیده بود شکرانه ایزدی بجا آورده غد در آنحال جمله خوانین
بعرض رسانیدند که استماع رونق بخش بندگان همایون اعلی در التمور شاه محمود را هراس دست
داده مشور، و مصلحت جماعۀ عرب وسکنه قلعۀ بالاحصار دروازه قلعه را مسدود ساخته توپ وتفنگ از
بروج و باره شور می اندازند ازین معنی حاکمان شهر جان بلب اند از برای خدا پاد شاه
برویی تشریف فرما و رونق افزا بکابل شوید بندگان ما عرض آنها را قبول فرموده بتوفیق
الهی از آنجا کوچ کرده بلوگره رونق افزا شدیم شب در آنجا گذاشته روز دویم
با جاه وجلال و شوکت و اقبال سوار شده بزیارت بابر پادشاه که مقبره اش متصل شهر کابل است
نزول فرموده فاتحه خوانده دو رکعت نماز شکرانه ادا ساختیم البته در آنوقت جمعیت سپاه
نصرت پناه تا یکنیم لک سوار و پیاده بر رکاب ظفر انجاب حاضر بودند همان وقت سوار شده
داخل کابل شده در باغ علیجاه سردار مدد خان نزول اجلال فرمودیم چون دولت خانۀ
بالا حصار مسدود و دروازه ها بدست جماعه عرب وحبشی مضبوط بود و از بالا حصار شور
توپ و تفنگ میزدند بنا بر آن بندگان ما روزمره سوار شده باطراف و جوانب قلعه سیر
کرده و بزاوریهای کوهستانی جاه بجاه مقرر نموده برای نگهبانی و محاصره قلعه می نشاندیم
تا اندرون قلعه احدی بیرون نشود و افسران سپاه سلامت کوچهها هر روزه پیش میبردند تا نقب
بزیر شاه برج قلعه برده شد از آنجا شاه محمود از جماعۀ عرب و حبشی امیدوار حمایت و آرزوی
كمك وبرات نجات و مخلصی خودها از طرف شهزاده کامران و فتح خان داشتند بعد از
چند روز بسمع اشرف رسید که فتح خان با جمعیت فراوان برای تخلیص شاه محمود بمجال
میدان رسیده بندگان ما نیز از شهر کابل بتوفیقات ایزدی با جاه وجلال عنان عزیمت را
بسمت قلعۀ قاضی بمقابلۀ آنها معطوف فرمودند .

وقایع هشتم بجنگ آمدن فتح خان که از قندهار بجهت تخلیص
شاه محمود آمده بود و واقع شدن محاربه در قلعۀ قاضی و شکست خوردن
فتح خان وفرار نمودنش بسمت قندهار و تسلط یافتن بندگان ما بشهر کابل
باجاه و جلال

کیفیت این مقدمه چنانست که چون به یمن توکل بر عنایت ایزدی و توسل سرمدی نواب همایون
ما بعز وجاه بقلعه قاضی رسیدند عساکر فیروزی ماثر از سواره و پیاده آراسته و علمهای
جنگ افراخته و طبل های محاربه نواخته آماده جدال وقتال بودند که از آنطرف علمهای
سواران فتح خان نیز نمایان شده بمجرد که میدان رسید و بازار گیرو دار دلاوران جلادت
شعار گرم گردید به تفضلات ایزدی و عنایات سرمدی اکثر مردمان کاری از مخالفان


«۱۲»
مقتول تیغ یلان عسکر نصرت بنیان گشتند و هنگامه زد وخورد و آورد وبرد از صبح
تا نماز عصر گرم ماند عاقبت الامر بوقت نماز عصر فتح خان شکست خورده روی فرار بدشت
ادبار آوار دره گرای سمت قندهار گردید الحق درعالم اسباب سبب ظاهری در بر همی
سلطنت شاه محمود همین بود که مردم قزلباش خمرخواری و بدکرداری رسـب اصـحـاب
وکارهای ناصواب بر ملا میکردند وطایفه علما وصلحا و اهل شریعت وطریقت را منکام ذلیل
و بیوقار میداشتند واهل بدعت طراز نیز کفتار شده بودند وشاه محمود بغور این امور نرسید
و به پرورش اهل علم وفضل نمی پرداخت (هیچ قومی را خدا رسوانکرد تا دل صاحبدلی
نامد بدرد) پس بمصداق صداقت نضاق آیه كريمه ان الله لا يغيروا بقوم حتى يغيروا ما بانفسكم
بفحوای حدیث شریف اعمالکم عمالكم حق تعالی عزت و نعمت آن گروه مخذول را بذلت
ونقمت تغییر داده عمل زشت آنها را سورت عامل ساخته بر آنها مسلط گردانید اهل دانش
و بینش پند گیرند و پیدائشان و کوتاه نظران عبرت گیرند ثم رجعنا الی المقصد غرض نواب
همایون با حصول فتح ونصرت وشمول بهجت داخل کابل شدند شاه محمود و جماعة پیشی که
مستحفظان دولت خانه بودند ازین حال مطلع گردیده بغایت مایوس گشته حضرت کلام
الهی را شفیع وسیله عفو جرایم خودها نموده بعرض همایون رسانیدند که الحال بندگان
ظل الهی از تقصیرات ما در گذرند وشکرانه دولت پادشاهی وموهبت نامنتهای گـردد
غلامان را عفو فرمایند چنانچه تقصیرات آنها را عفو فرموده مقربان حضور با دستجات
خواتین مامور ساختیم که تا دروازه های بالا حصار را بکشایند وشاه محمود را بعزت و احترام
تمام در بالاحصار بالا ببرند فی الفور تعمیل این امور بظهور پیوست روز دویم که
آفتاب عمالمتاب از افق شرق مساطع و لامع گردید بندگان همایون ما بدولت واقبال
وحشمت و اجلال داخل دولت خانه بالاحصار گشته در ساعت سعد بر تخت سلطنت و شهریاری
و بر آورنگ خلافت و کامگاری رونق افـزا گردیـده بـم ضـره من قال
(ان الارض لله يورثها من يشاء من عباده العاقبة للمتقين) بحمدالله على نعمائه
فی الجمله چون فتح خان شکست خورده وفرار کرد. بنزد شهزاده کامران رفت بقندهار
بخاطر رسیده است که شهزاده حیدررا بمعه احمدخان نورزائی و شش هزار سوار رکابی
مقرر ومامور قندهار نموده مرخص نمائیم تاشهزاده کامران را دلاسائی ودلجمعی داده
امیدوار الطاف شاهنشاهی نموده بحضور آورند واگر سر کشی نموده مخالفت ورزد از
قندهار خارج سازند .
وقایع نهم فر ستادن شهزاده حیدر و سردار احمد خان نور زائی
در سمت قندهار
شرح این مقدمه چنانست که چون بعنایات سرمدی وتوفیقات ایزدی بعد از جلوس بر اورنگ
سلطنت و شهریاری ارجمندی شهزاده حیدر و سردار احمد خان نور زائی وعطا محمد خان
ولد مختار الدوله را وسیدال خان بخلعتهای فاخره و سامان متوافره سرافراز وممتاز فرموده
مبلغی هم از برای مصارف انعام وبخشش از خزانه عامره مرحمت نموده پنجهزار سوار
رکابی از غلامخانه درانی بدون ایلجاری باایشان ازحضور مقرر فرمود. رخصت فرمودیم


«۱۳»
نامبردگان بعد از قطع منازل وطی مراحل وعساکر فیروزی مآثر در منزل چکان که
دو منزل از قندهار فاصله دارد ورود نمودند شهزاده کامران بمجرد استماع ورود جنود
مسعود تاب مقاومت نیاورده قندهار را گذاشته رو بفرار نهاده در داور الرقاء که براه رفته
استقرار نمود و فتح خان نیز زندگانی خود را غنیمت شمرده از شهزاده کامران جدا گشته
بمحال معروف منزوی گردید و شهزاده حیدر داخل وقابض قندهار شد شهزاده قیصر برادر
او که بجوانب و اطراف قندهار می‌بود ورود شهزاده حیدر بقندهار شده عریضه انکسار
و افتقار بخدمت اشرف معروضداشت التماس نمود که غلام مدتیست که آواره و در بدر خانه
بدوش میگردم امیدوارم به ذره پروری وعطوفت گستری ریاست وحکومت قندهار ارزانی شود
بندگان اشرف عرض اورا مقرون با انجاح فرموده شهزاده قیصر را بحضور طلبداشته
رقم نیابت آنجا را بنام شهزاده قیصر موصوف شرف اصدار یافت و چندی از خوانین حضور
جهه خدمات متعلقه آنجا سرافراز ساختم درین اثنا مختار الدوله و جمله خوانین در بار
جهاندار از راه عجز وانکسار بعرض رسانیدند که ، فتح خان در بدر و آواره میگردد
در حقیقت او هم غلام و خانه زاد دولت ابدمدت خاقانی است اگر بتصدق فرق مبارك تقصيرات اورا
عفو فرموده در حضور انور طلبداشته از خوان احسان خداوندی پاره نان در باره اوعطا
فرمایند موجب امیدواری غلامان خواهد شد همدرین اثنا عریضه نیاز فتح خان نیز بمضمون
التماس مشحون فوق از نظر انور گذشت لهذا عرض مختار الدوله و خوانین صداقت آئین را
در باره فتح خان مقرون به انجاح فرموده در استحضار او بعالیجاه کل محمد خان نظام الملك
از مصدر عزوجا امر واید شد که نامبرده را بدربار معدلت دستور حاضر و مشرف وممتاز
گردانند چنانچه از اشفاق والطاف خسروانه بهره اندوز گردیده هريك بمناصب وخدمات
آبائی خود سرافراز شدند درین اثنا نمک حرامی عاشق نام شنواری که سمت بندگان
سکندرشان حضرت شاه زمان نموده بود بخاطر مبارك رسيد سواران را جهة دستگیر نمودن
عاشق شنواری وتنبيه وتعذيب اقوام آن بدر انجام از پیشگاه جاه وجلال خاقانی مقرر
ومامور فرمودیم چنانچه فرستادگان خونخوار هشتیا وارد قلعجات او گردیده عاشق مذکور
را دستگیر وباقی اقوام او را اسیر ساخته وخانه واملاک وقلعه های آنها را خراب و تراب
ساخته ومال اموال نمك حرامان بتخت وتتاراج فتاده بدر بار معدلت مدار خاقانی حاضر
ساختند بندگان ما بنا بر سیاست و جزای عمل آن نمك حرام دغل امر نمودند که بدهن خمپاره
نشانیده آتش دهند تا پارچهای بدنش منتشر گشته موجب عبرت خاص وعام گردد باقی اقوام
آن گمنام را که در نمك حرامی معاون و مددگارش بوده اند بقدر تقصیرات آنها سزاداده
محبوس دارند چون عزم رایات عالیات بجهة حفظ و حراست ولایت کشمیر و دیره جات
منظور نظر خورشید اثر بود بناء عليه بعد ازین مقدمات پیشخانه مبارکه را بطرف پشاور
منصوب فرموده بعد از چند روز بندگان همایون ما نیز کوچ کرده منزل اول در چمن
بگرامی مقرر نموده نزول اجلال فرمودیم در آنجا عالیجاه فتح خان بعرض شرف رسانید
که غلام تدارك و تهیۀ سفر و اسباب سفر را بواجبی نساخته بندگان پادشاه عزم پشاور
دارند اگر چند یوم غلام را مرخص فرمایند که در شهر مانده تدارک اسباب کرده برکاب
نصرت انتساب حاضر شوم عین ذره پروری خواهد بود بندگان اشرف عرض اورا مقرون


« ۱۳ »

اجابت نموده منظور داشته مرخص فرمودند بعد از انکه موکب ظفر کوکب بمنزل جكدلك
رونق افزا شد بعرض اشرف رسانیدند که فتح خان از خباثت فطرتی و بداندیشی پل از
شومی طالع خود فراری شده رفت بندگان ما امر نمودند که دستخطهای
مبارکه بجهة خوانین ولایت صادر شود که این ناکس را که بهر طرف بیابند دستگیر
نموده بحضور لامع النور حاضر سازند بعد از منزل جکدلك كوچ فرموده بمنزل بهنزل
پیش از یکشب نیاسوده رونق افزوز چهار باغ جلال آباد گردیده شد چند روز در آنجا
مقام کرده به آب و هوای خرم و خوش و سیر و شکار باغ وراغ دلکش تفریح مزاج
بأحسن وجه حاصل نموده کوچ فرمودیم بعد از طی مراحل رونق افزای پشاور شدیم اول
بندگان همایون ما بعضی از ملازمان حضورجهة دریافت عبدالله خان ناظم کشمیر و تحصیل
ماليات بنابر امتحان واستعلام صدق و ایقان اوفرستادند ناظم مذکور بمجردرسیدن ملازم
حضور ومطالعه فرمان تفاخر دستور حلقه غلامی در گوش وغاشیه عبودیت بردوش گذاشته
مالیه واجبی سرکار را با پیش کشهای کونا کون ونذرانه های ازحد وعددا فزون وعريضه
نیاز و افتقار مضنون به عذرالنور فرستادند چون عقیدت و پرستاری واطاعت وفرمان برداری
او يقين ومبرهن خواطر اشرف شد نامبرده را مجدداً بدستور پذيرفه ... اصدار رقم
جهانمطاع واعطای خلع عورشه شفاع بحکومت و سرداری خطة كشمير سرافراز وممتاز
فرمودیم هم در ان ايام حكام ديره جات نیز آنچه مالية مقرری بود تمام وكمال بسر كار
اشرف رسانیدند چون حکام مذکور از غلامان قدیمی و خانه زاد صمیمی این دولت فلك
احتشام بودند لهذا بحكومت و سرداری تعلقات خود بدستور سابق برقرار وبرحال گذاشتیم
که بخدمت مرجوعه خودها مشغول باشند

وقایع دهم فرار کردن فتح خان از کابل بقندهار نزدشهزاده
قیصر و یاغی ساختن او را

سوانح این وقایع چنانست که درین اثنا بعرض اشرف رسید که فتح خان در حینیکه
از کابل فراری شده بود در قندهار نزد شهزاده قيصر رفته او را از جاده مستقیم اطاعت
وفرمان برداری منحرف ساخته یاغی نموده مستعد تسخیر کابل گردانیده است چون
چند روز از نوروز گذشته و آغاز فصل بهار بود لهذا بنده ما امر فرمودند که رایات
عالیات و پیشخانه ظفر نمشخانه را بطرف کابل بیرون نمایند بعد از ان بندگان همایون
ما از پشاور کوچ فرما گردیده منزل بمنزل بی توقف مقام کوچ چیده وارد دار السلطنه
کابل شده در شهر منزل واقامت نفرموده بقلعه مرانگ که براه قند هار واقع است نزول
اجلال نمودیم چرا که شهزاده قیصر وفتح خان قريب رسيده بودند ازین جهة بند گان ما
رونق افزای شهر کابل نشده رجوع بمقصد فرمودیم از ان جا که نواب همایون ما قبل الوقت
در حین نهضت از پشاور برای خوانین قندهار که باین دولت خدا داد رجوع داشتند دستخطهای
مبارك در باب اطمأنه خدمت و صداقت شرف اصدار یافته بود عرایض نیاز فزایض آنها
بحضور انور رسیده بود که عندا لمقابله خدمتکاری ووفاداری غلامان بظهور خواهد پیوست
هر گاه بندگان ما از قلعه مرنگ کوچ نموده در منزل قلعه قاضی نزول فرمودند


«۱۴»
و شهراده قيصر وفتـح خـان نــيز در منـزل ميـدان رسيدنــد سه سـاعـت ازشب
گذشته بود که عالیجاه فیض الله خان غلجائی با دسته سوار خودوسا یر درانی دیگر ازطرف
شهزاده قیصر وفتح خان فراری شده پناه باین بار گاه فلك اشتباه آورده بآستان بو سی
مشرف ازنوازش والطاف خسروی سرافراز ودر بین الاقران مفتخر وممتاز گردید شهزاده
قیصر وفتح خان از وقــوع این واقعه مضطر گـشته وطاقـت مقا و مت بخود نـد یـد ه
ر و بـ فرا ر نهـا ده بنقند هـا ر رفتنـد بنـد گـا ن ما بيحصول فـتح و فیروزی
وصـو ل دولت و بهـرو زی از همـا نجـا مراجعت نموده رونـق افـزای دار السلطنت
كابل جنت تقابل شدیم .
وقایع یازدهم آمدن ایلچیان ازتر کستان ازنزد حیدرشاه والی بخارا
ازنزد قلیچ والی خلم
منا صات این واقعه چنا نست که درسنه دویم جلوس برآورنگ خلافت وشهریاری که
سنة هجريه نبويه على صا حبها الف والف صلوات وتهيات یکهزار دوصد وبیست بو د ایلچی
حیدر شاه والی بخارا وایلچی قـلچ خان والی خلم باهفت قطار شتران نزمایه و بیست راس اسب
بایراق طلا ونقره بازرهای سفید شکاری واجناس واقمشه و چینی روسی وتاتاری واسپان یرغه
یار کندی پیش قیمت وخزفه های سمور وغیره ها معه تا مجات بیغی از اظهار رابطه خلت
وو داد واذکار شیوه محبت والتماس واسطه غای حیدر شاه مشعر بر قبول قرابت و و صلت
همشیره دوشیزه خود بنام نامی واسم گرامی بند گان ماه شرف حضور مباهات دستور گردیده
هريك را ازنظرمبارك گذرانیـد چون ملتمس همشیره او موجب استحکام ضوابط مواددت
ومتنت شرایط قرابت والفت بود بزیبور قبول مجلی سا خته ایلچیان را بـا نعام تـام
وبخشش علاغ مـا لاکـلام سر افراز فر موده در جواب با مجـات انحـا د آیـا تشـا ن
ارقام مبارك بـا تحف و نسا یف تفقد ردیف شرف ارقام واصدار پذیرفته با معتمدان
حضور فیض گنجور رخصت انصراف ارزانی داشته شد بعد عزم نهضت رایات عالیات بسمت
قندهار با الجزم مقرر گردید .
وقا یـع دوا ز دهم عزم سر کار بسمت قند هـار و کناره کردن
شهزاده قیصر وفرار نمودن فتح خان
سوانح این واقعات چنانست که چون به تائیدات ایز دی وتوفیقات سرمدی نواب همایون
ما عنان عزیمت بسمت قندهار معطوف فرمودند منزل بمنزل کوچیده رونق افزای منزل توت
گر دیدیم ازاستماع خبر ورود موکب دولت واقبال شهزاده قیصر متردد و مضطر گشته قندهار
را گذاشته بسمت دهله فرار نمود وفتح خان نیز آ واره دشت ادبار گردیده بسمت هرات
وفراه نزد شهزاده کامران رفت باقی امراو خوانین و تابعین که فرمان گزین دولت ابد قرین
بودند در ظلال اطاعت وانقیاد در آمده درانصرام اوامر ونواهي وانتظام خد مات سر کار
خورشید اشتهار پادشاهی ساعی وسر گرم شدند لله الحمد که آنچه در پیشگاه ضمیر حق گزین


می تافت از تفضلات الهی بروجه اتم محترم گشته پرتوظهور مییافت لهذا پیوسته زبان وحی ترجمان
بادای شکر نعمت باری جل ذکره عذب البیان می بود بالجمله چند مدت دایره دولت در احمد شاهی
ظلال اقامت بر مفارق خوانین ورعیت یگه ال رفاه و امنیت ارزانی میداشت که بندگان شاه زمان
باعث شده و عالیجاه شیر محمد خان مختار الدوله متعهد گشت بعرض اشرف رسا نیدند که
شهزاده قیصر از سبب خرد سالی و تقاضای نادانی خود واغوای فتح خان محرك فتنه و فساد
و داعی غلغله بغی وعناد گردیده بود امید که پادشاه نظر شفقت و عنایت خود نموده تقصیرات
و جرایم ماضیه او را عفو نموده وغبار آنرا از مرأت ضمیر آ فتاب نظر بصیقل مرحمت محو
فرموده بحضور معدلت دستور خاقانی بطلباند
پیشانی عفو ترا پر چین نسازد جرم ما
آئینه کی بر هم خورد از زشتی تمثال ها
علاوه ما دولت خوا هان ذمه وار وضامنم که من بعد تا دم حیات ایچنین حر کات
نا شایسته وافعال نابایسته از شهزاده مذكور بظهور نرسد هر گاه بار دیگر مر تکب
امری نا شا یان شود حضور والا ما لك ومختارند بهر سزا که مناست دانند تنبیه فرمایند
چون پاس خواطر بندگان سکندرشان شاه زمان بر خاطر مبارك عزیز بود با لضرور عفو تقصیرات
نامبرده منظور خاطر اشرف گشت لہذا بنده گان شاھزمان ومختار الد و له رفته
مشارالیه را از مقام دمله بحضور انو رحاضر کرده و بپابوس مشرف ومنور گر دانید. مکرر
التماس نمود ند که تکمیل قبول شفاعت مایان اینست که از راه عنایت و فیض گستر ی
و شفقت ذره پروری شهزاده مذ کور حرا فراز فرموده نیابت قندها را باو ارزانی
دارند .
باین امید های شاخ در شاخ کرم های تومارا ساخت گستاخ
این معنی نیز بر عایات خواطر عزیز اخ گرامی ممدوح منظور نظر آفتاب منظر گشته
بندگان شاه موصوف را نیز بقند هار برای نصیحت وفهمایش شهزاده مذ کور مقرر فر موده
عنان عزیمت را بسمت سند معطوف گردانیدیم زیرانکه مالیات چند سال سرکار فیض
مدار در نزد والیان آن ممالك باقیا نده بود باقتضاء آن که مالیه وا جبی را تحصیل
فرموده وسير ممالك سند را کرده تا انقضای ایام ز مستان نواحی سبجی دیره جات را هم
از نظر فیض اثر گذرا نیده در اوائل نوروز رونق افروز وارد الکای پشاور خواهیم
شد لله الحمد که ہمچونكه قرار داد خاطر مبارك شده بود بعنایات ایز دی وتو فیقات
سرمدی تمامی بوقوع انجا مید هر گاه خبر نهضت را یات عالیات بد انسمت اشتهار یافت
مصطفی خان ولد نصیرخان بلوچ وملافنح خان صاحبکار نامبرده را در احمد شاهی باستان
بوسی مشرف شده بعرض رسانیدند که موافق معمول قدیم خاقان فردوس آشیان سلطان خلد
آرامگاه انار الله برها نهم غلام با جمعیت دوازده هزار سوار و پیاد، در ركاب نصرت
انتصاب حاضر میباشیم وقرابت وصلت سبيه محمود خان برادر کلان غلام بنام نامی واسم
سامی سلاله دودمان دولت و اقبال ولی نعمت و افرا امروز شهزاده محمد تیمور نیز ملتمس
غلام فدویت انتظام است اگر برزاء لطف و کرم پاد شاه جم جاه استدعای این غلام خواه
خواه را قبول فرموده و غلام را سرفراز فرمایند موجب افتخار غلام و آبادی این عقیدت انجام


«١٦»

توانند بود چون عرض عالیجاه مذکور سراسر مملو از ارادت ومتضمن بر صداقت بود جناب
همایون ما ملتمس آنها را پذیر فرمرده بخلعتهای فاخره سرفراز و بين الاقران و ممتاز بين
الامثال فرمودیم و چنانکه آئین در باریه ورسم بلوچیه بوده شیرینی خوری وفاتحه خوانی
بطهرو پیوست بعدها بجار و جلال و حشمت و اقبال روز اول در چمن شیر سرخ عنان نزول
اجلال فرمودیم امان جیابو کبلای میران سند بحضور انور رسیده عرض نمودند که مبلغ
هشت لك روپیه بجر کار فیض مدارعوض مال واجبی داند لی کرده میشود حضور اقدس
عزم آنطرف نفرمایند چرا که ملك ومال غلامان پایمال لشکر ظفر اثر خواهد شد چون مالیه
چند ساله برذمه آنها بود این وجه قلیل مساوی و معادل آن منظور نگشته عرض آنها پذیرا
نفرموده از منزل شیر سرخ عنان عزیمت را بطرف سندو شکار پور معطوف داشته منزل
بمنزل قطع مسافت فرموده در منزل كوچك نزول اجلال مسعود دیم و چون بمنزل شال
وده شك رسيديم خد شمانها وكلا ي ميران سند نذر والتماس ح اضر شد.
ر ض ا د و د ه ک ا ن س ا ل م ا و ع د وا زد ، ا ك رو پ ه
سر کار ذو الاقتدار رسانیده میشود امید که منظور نظر فیض اثر گردیده و عزیمت
آنطرف موقوف گردد چرا که افواج بحر امواج وارد آندلك كرده البته تمام املاک باهالی
عساکر نصرت مآثر خواهد شد چونکه این مبالغ نیز مساوی مال واجبی چندین ساله
نوده وعذرات آنها از راه فریب و حیله می نمود لهذا در آنجال عرض آنها منظور خاطر
اشرف نگردید، رایات عالیات همچنان منزل بمنزل کوچ فر ما شده و رونق افزا گردیده
زینت بخش کندا به که ملك نصير خان بلوچ است گردیده عالیجاه محمود خان ولد
نصیر خان شابق الذکر با جمله خوانین بلوچیه ودوازده هزار مقرريه و پیاده های نبرد آزمای
حاضر شده از نظر فیض مظهر گذشته داخل و شامل اردوی معلی گردیدند بوقت نماز
عصر عالیجاه مذکور با تمامی خوانین و معتبرین طایفه بلوچیه بدربار جها ندار بعتبه بوسی
مکرر شده شرف استعلام پایه سریر خلافت مصیر دریافته پیشکش های بسیار و اسبان عمه
زین ویراق طلا ونقره وشتران بادی بهمه هودج های عجیب و اجناس زرین و پشمین وغیره
حسب معمول آباء واجداد گرام والانمقام خود از نظر کیمیا اثر گذ رانیده اسب های
رقصی برای صه جها زیوه نمودند که تدارك سواره و پیاده خود هارا بتمام ديده بشرف
ر كاب نصرت انتساب خاقانی متفق و به لشکر فیروزی اثر ملحق خواهیم شد عرض آنها
بدرو، قبول موصوف شد. خلعت های فاخره بمعه يك زنجیر فیل با عماری زرین بعالیجاه
محمود خان مرحمت گردیده وباقی خوانین بلوچیه را بخلعتهای فاخره سرافراز فر موده
مرخص ساختیم بعد از آنجا کوچ نمود، شدچنانچه بمنزل ترد يك دشت که فریب بیست و پنج
گروهی آب و آبادی نداشت رسیده شد و عالیجاه محمودخان نیز با جمعیت سواروپیاده معموله
مقدمه خودرسیده ملحق بعساکر نترت مآ ثر گردیده از آنجا، وقت ظهر کوچ نموده تمام
شب قطع دشت بی آب کرده وقت صبح به نز لیگه آب داشت رسیده هم چنان کوچ در کوچ
در چراژیم رایات عالیات رو نق افزای الکهای شکار پور گردید چنانچه بعد چهار
روز و کلای میران سند وخوانین تال پور سادات و پیرزادگان را با حضرت کلام الله شریف
شفیع و وسیله خوده ساخته التماس و عذر خواهی بسیار نمودند که ما غلامان رعیت سر کار


«۱۷»
نمک پرور وسپز کرده همین دولت ابد اقتدار میباشیم تصدق فرق مبارک قدری از مالیه
مقرری بصیغه خیرات در وجه غلامان بخشش فرمایند که ما از ملک خود بیجا بر پاداشته یم
مابقی را بلاعذر واهمال بخزانه شاهی برسانیم بندگان مانظار بر کلاء الهی وسادات عالی
درجت شفیع آورده بودند مبلغ ده لك روپیه بصیغه بخشش بخشیده شده ومبلغ بیست لك
روپیه باقی را نامبرده گان از سرخ وسفید بخزانه عامره رسانیدند و پیشکشهای موازی ده
راس اسپان بازین ویراق طلا ونقره وتفنگ های بند وباز طلا ومينا وششمیر وقلوارهای
قبضه مرصع واقمشه زرین واجناس اعلى وشترات بادی با ساز وغیر آن اسباب که معمول قدیم
آنها بوده هم از نظر کیمیا اثر گذرایندند والبته بقدر شش لك روپیه بقر بسان وخادمان
حضور مباهات دستور قبل بطور ضیافت خدمت نمودند همبر بران فرصت و کلای مرتبه
يا مر ایض و پیشکش هاوسه زنجير فيل بمعه اسباب و اسپهای عربی بمعه زين ويراق مرصع
و آهوی دريا و پدو كمخواب وباداه وی کنازه زری و دوپته های دکنی وغیره اجناس واقمشه
ابریشمی بحضور پر نور سعادت ظهور گذرانیدند بعد از منظوری و کلای مذکور بخلعت های
فاخره شرف نفاذ یافته رخصت انصراف برایشان ارزانی گردید بعد ازان عنان عزيمت
بطرف ديره جات معطوف گشت هر گاه موکب دولت واقبال رونق افزای كوت ... شد
عاليجاه بهاول خان عباسی ورود موکب دولت پادشاهی را روشنی بخش سعادت خود
تصور نموده بكاز نجير فيل وچهار راس اسپان بمعه زین ویراق طلا و نقره و مبلغی زر سفید
وسرخ وچند دست بازو چندی شتران بادی واقمشه واجناس زری و ابریشمی که رویه
ومخلی آبادی و ابداد آن صداقت پناه بود بعر، ضه و کلای فاحمد دان ومعتمدان عبودیت
سامان بحضور لامع النور گذرانیدند بندگان همایون عازم و کیلان را بخلعت های فاخره
سرافراز فرموده رخصت انصراف ارزانی فرمودند در ان ایام بعرض اشرف اقدس رسانیدند
که درما بين دوآب حدود ملك بهاولخان و کچی وابه قطاع الطريقان بسبب وقور
راهزنی و تهور دست درازی رعیت آن نواحی را بغایت متأذی میدارند فی الفور از مصدر عروجاء
خاقانی امر صادر شد كه عالیجاه خان سردار احمدخان نورزائی و غفورخان فوفلزائی بمعه
نه هزار سوار جرار خونخوار جریده درمابین دوآب و ریگستان رفته مردم شرارت پیشه را
تنبیه و تعدی نموده از همان راه خود را بقاعه اتك رسانید. آنچه در ثانی امرشود بعمل
آرند بعد آنکه بندگان اشرف اعلی با سپاه نصرت پناه بدره غازی نزول اجلال فرمودند
عاليجاه بهاول خان بعرض اشرف رسانید که از عبور اشکر فیروزی اثر در مابین دو آب خرابی
بسیار واقع شده حتى كه موطنان آنجا رو بفرار نهادند وقوم شرارت پیشه و قطاع الطريق
با الکلی نابود و معدوم شدند من بعد ذمه بردار عدم وقوع رهزنی وظهورفتنه و فساد مفسدان
این غلام میباشد اگر بندگان حضرت خاقان معدلت بنیان عفو جرایم آن مردم بشفاعت
کمترین غلامان فرمایند موجب سر بلندی فدوی خواهد بود چرا که رعیت سر کار فیض مدارند
لهذا بتأير قبول التماس وعرض بهاول خان فرمان قضا جریان صادر گر دید که سرداران
مشارالیهم بمعه اشکر ظفر پیکر از دیره غازی خان عبور نموده مشرف حضور انور گردند
و بند گان اشرف ده هشت روز برای ایام شریف در همان توقف فرموده عنان عزیمت را


« ۲۸ »

بسمت دیره اسمعیل خان معطوف فرمودند در آنجا وکلای عالیجاه محمد خان سدوزائی
حاکم وسردار کمپجی دله باستلام عتبه فلك رتبه خاقانی مشرف شده پیشکش ها ونذرانه
معه مالیات از نظر اشرف گذرانیدند و بخلعت های فاخره سرفراز و ممتاز گردیدند و از آنجا
نیز موکب دولت و اقبال منزل بمنزل کوچ نموده رونق افزای كيرك دلاچی شده سیادت
پناه قضات دستگاه میرعطا قاضی دارالسلطنه کابل که برکاب نصرت مآب اشرف
حاضر بود برای سیرو تماشای کمان نمك از حضور انور رخصت خواسته دستوری یافت اتفاقا
در آنجا طایفه قطاع الطريقان ملانی شده آن نیکبخت را بشهادت رسانیدند چون بندگان
اشرف ما بعد نماز ظهر بدیوانخانه مبارکه تشریف فرماشدند واقعه شهادت قاضی موصوف را
بسمع اشرف رسانیدند بندگان اشرف دابالاجمال فرمودند هر که در کمان نماك رفت نمك شد
اخیر درهمانوقت بعالیجاه محمد شریف خان ضبط بیگی امر شد که بیکهزار سوار همراه
برده اطراف وجوانب دزدان را احاطه نموده دزدان را واجب الاذعان ترددا واهتمام
مالاکلام نمود با وجود آنکه طایفه وزیری نیز با قطاع الطريقان متفق شده آماده جنگ
شدند مگر عالیجاه موصوف از روی هشیاری و کاردانی اکثر قطاع الطريقان را بقتل
رسانید و سرهای آنها را بریده و بعضی را اسیر دستگیر کرده بحضور انور حاضر آورد
ناگهان در سرهای مقتولان نظر بندگان اشرف ما برسر محمد خان نامی که سابق ازین
جهته پله ی راه از وزیری همرکاب بندگان ماشده بود افتاده شناخته تأسف بسیار نمودیم
بنابران سر او را درشال پیچیده بمعه مبلغ زر سرخ بخانه او فرستاده و پسر او را طلبانیده
بعواطف جليله خسروانی معتاد ساخته خلعت و جاینگیر مستمری عنایت کردند چون
قطاع الطريقان که بانی مبانی شر و فساد بودند بسزای اعمال خود ها رسیده باقی اسیران مرخص
ومخلی فرموده كوكبه دولت واقبال منزل بمنزل کوچ نموده رونق افزای پشاور شدیم
مقارن آنحال عرایض مردمان خطه كشمیر بحضور بندگان سکندرشان رسیده بیدادی
و تعدی حاکم آنجا بسمع قدسیه رسانیدند از آنجا که از ابتدای جلوس براورنگ جهان
بانی و آغاز تخت بر سریر کشور ستانی بر مرآت ضمیر مهر نظیر انورو خواطر خطير
ضیا گستر انطباع پذیر اثر افت عالم قدس و استقاضه كبر الهامات معالم انس است منطبع
ومنقش است که مطلوب از سلطنت و حکمرانی و ابهت و کشور کشائی آنست که هیچوقت اغراض
نفسانی خودرا منظور نداشته همواره در انتظام جهان والتام جهانیان کوشند و پیوسته در
تقديم مراسم شبانی ولوازم پاسبانی پردازند زیرا که متفق عليه علما وحكماست که مقصود
از سلطنت پرورش رعیت و وصول رضای حضرت داور متعال است نه جمع آوری مال ومنال
مراد از ریاست حراست خلق است وصول به دولت و عنایت ربانی نه تحصیل حظوظ
فانی ولذات جسمانی .
سلطنت خیمه ایست بس موزون کش بود راستی وعدل ستون
گر نباشد ستون خیمه بجای چون بود خیمه بیستون برپای
يارب این خیمه سعادت مند زین ستون تا بحشر باد بلند
فی الجمله چون عبدالله خان حاکم کشمیر شیوه انصاف باز پردستان آن دیار مرعی نمیداشت
ومالیات چندین ساله بسر کار اشرف نرسانده بود لهذا درمرات خواطر حق پسند چنان جلوه


ظهور نمود که نخستین رقم مبارك هوش افزا که محتوی بر هدایت آن گمراه ومشتمل بر نصیحت
آن خود خواه باشد صورت اصدار وسمت انتشار پذیرد اگر برهنمونی عقل سلیم بایت
راستی تقویم آئین اطاعت و فرمان برداری را پیشنهاد همت خود ساخته ودست ظلم و جور
از رعايا و برايا كوتاه نموده مالیه واجبی را بحضور سعادت ظهور رساند بهتر وموجب ابقای
نیابت او خواهد گردید واگر از نامساعدی بخت نافرجام گوش امرنیوش نداشت آن ولایت
را بیکی از غلامان فرمان پذیر عنایت خواهم فرمود غرض آنچه از لطایف حقایق رحمانی وشرایف
دقایق یزدانی بر خواطر عاطر بندگان ما پرتو ظهور یافته بود فرمان قضا جریان زیب
پذیرفته بانضمام محصلان سرکارفیض مدار بنام حاکم مذکور شرف اصدار یافت از آنجا
که گوش راستی شنو وچشم حق بین او را تقدیر کرو کور گردانید ورود فرمان هــــدا یت
نشان وغلامان جلالت بنیان نامسهل پنداشته و داستان مالیه را افسانه انگاشته از شراب مستی
خود کامی سرهوشمندی از دست داده بدار ومدار ظاهری پرداخته در رساندن مالیه اعمال
وتكاسل ور زید در آن حال عالیجاه مقرب الخاقان سرمد خان مختار الدوله
بحضور انور عرض رسا گردید که اگر غلام را امر شود البته بتائیدات الهی واقبال عدومال
پادشاهی ولایت کشمیر را باسهل الوجوه درحیطه تصرف بندگان همایون آورده عبد الله خان
بد گمان را دستگیر نموده بحضور پر نور خواهم آورد بهر نوعی که اقتضای خواطر اقدس
باشد تجویز سزا در حق آن ناسزا بفرمایند تا عبرت دیگران و نصیحت پیر وجوان گــر دد
بندگان اشرف معروضه او را مقرون باجابت فرموده امر نمودیم که بعد از رونق بخشی
دار السلطنه کابل بندو بست این امر کرده خواهد شد چون از نوروز يك ماه گذشته بود
وهوای پشاور روز بروز در گرمی و ترقی بودبنابران اراده کوچ نموده در ساعت سعید بسمت
دار السلطنه کابل نهضت فرما گردیده منزل به منزل طی مراحل فرموده رونق افزای دار السلطنه
مذکور شدیم لشکر ایلات وطایفه درانی و غلزائی و هزاره که از مدت یکسال تعب راه ور نج
سفر کشیده برکاب تفاخرانتساب حاضر بودند همه را رخصت ارزانی شد که مدت دوسه ماه
ایام بهار را بخانهای خود رفته آرام کرده بعد انقضای مدت مذکور بحضور پرنور حاضر
گردند بندگان ما با جمعی از مقربان بساط انبساط برای وصول تفریح مزاج و تقویت طبع
راحت امتزاج كه اندك ناخوشی همداشت بسیر شکر دره نزهت پروره که با فهای خوب
و آب و هوای مرغوب و کوهپایهای خوش هوا ومکان های دلگشا ونهر های روان بهرطرف
وهر جا جاری داشت تشریف فرما شده بر مظاهر قدرت کامله ایزدی چشم عبرت بین و دیده
دوربین می کشودیم غرضی که ایام شدت گرما را آنجا بخوشی و خرمی گذرانیده شد الحمدالله
ناخوشی و گرانی که در طبیعت بود بعنایات ایزدی زایل وصحت وعافيت مزاج بکمال حاصل شد
بعد ازان عنان موکب دولت واقبال بفضل وافضال قادر ذوالجلال نهضت فرمای دارالخلافه
کابل گردید چون مقدمه تسخیر کشمیر پیشنهاد خواطر بودلهذا بنسقچی باشی امرو مقرر شد که
محصلان ونسقچی یان بدستور از حضور جهت جمع آوری لشکر درانی وغلزائی و ایلات نواحی
احمد شاهی وغلام خانه قند هاری مامور شده باستعجال بحضور اقدس حاضر ساز ند وبجهت
لشگر پشاور و ترکلانی و باجوری و ختك واربابان پشاور نیز ارقام مبارك شرف نفاذ یافت که
جمع آوری لشکر خودها نموده حاضر حضور گردند .


وقایع سیزدهم فرستادن عالیجاه مختار الدوله جهة تسخیر خطه کشمیر
از حضور پر نور

صورت این وقایع چنان است که عالیجاه شیر محمد خان با میزائی مختارالدوله را خلعت
فاخره نیابت کشمیر مرحمت نموده سر افراز ساخته هشت هزار مردم ایلات نواحی را نیز
با او مامور نموده بصوب کشمیر مرخص فرمودیم مقارن اینحال بخاطر مبارک ملهم شد که
اگر موسم زمستانرا در پشاور گذرانیده شود از ورود موکب دولت واقبال دران ناحیه
البته تقویت واعانت مختار الدوله نزدیکتر و آسانتر بوده کوایف و اخبارات کشمیر نیز
بزودی بحضور سعادت ظهور خواهد رسید چنانچه بعنایات ایزدی آنچه پیشنهاد خواطر
مبارک شده بی تفاوت بوقوع انجامید لهذا نواب همایون ما از کابل کوچ نموده وطی
منازل وقطع مراحل نموده رونق افزای پشاور شدیم هرگاه مختار الدوله بمظفر آباد
رسید عبدالله خان حاکم کشمیر از روی بغی وعناد سنگر ها در کنار دریای مظفر آباد
وپیاده تفنگچی جابجا نشانیده بندوبست حفظت وحراست چنان مستحکم نموده که از دریای
مذکور احدی را امکان عبور نگذاشته بود مختارالدوله بوروذ آنجا هیچ اندیشه از تلاطم
امواج دریا ننموده وباران گلوله را که از سنگر ها می بارید همعرا گلبریزی ایام بهار
تصور کرده دست بحبل المتین عنایت الهی زده باجمله افواج ظفرامواج بدریا درآمده کسی را
که اجل فرا رسیده بود کشته وخسته شده بدریا رفت وباقی بیمن وسلامت از دریا عبور
نموده نجات یافته بفضل الهی واقبال عمو مال پادشاهی بسنگر های مخالفان رسیده دست
بشمشیر کردند پیاده های سنگر از وقوع اینمقدمه چاره کار را برخود معدوم و منحصر
دیده خود را بیکرهسار کشید ه فرار اختیار کردند و اکثری کشته وخسته شمشیردلاوران
تهمتن توأن ونبردآزمایان معرکه نام ونشان گردیدند چنانچه بفضل داور بی مثال ویمن اقبال
عدو مال مظفر آباد در تصرف اولیای دولت ابد اتصال در آمد عالیجاه مختارالدوله کوایف
این فتح وفیروزی ولطایف این نصرت وبهروزی را بحضور اشرف معروض داشته خود جلو
انداز ، روانه کشمیر شده اگرچه شدت سرمای زمستان وطغیان برف و باران بود از
مظفر آباد تا کشمیر همه گریوه وکوه و راه های نا ساخته وپسر خلل مینمود اما آنهمه
شداید وصعوبت را با وجود گرانی و کمبابی غنچه دیده وکشیده بکمال استقامت واستقلال داخل
دیر کهنه سون پر شده دو روز آنجا مقام نمودند عبدالله خان بالشکرسواره وپیاده خود
آراسته و پیراسته گشته بمقابله رسید وقی مابین عسکری معرکه جنگ وجدال وقتل وقتال
برپاشد حتی که غلامان جان نثار وسپاهیان نصرت شعار دست بشمشیر کرده دادمر دانگی
ودلاوری دادند چنانچه در لشکر عبدالله خان شکست فاحش افتاد در آنحال عبدالله خان
افواج خود را برهم وشکست و بخت دژم را برگشته یافت از میدان فرار نموده دریر کهنه دیگر که
قلعه مستحکم برای چنین روز ساخته داخل شده محصور ساخت عالیجاه مختارالدوله بسامان
استوار واتواب وخمپاره های آتشبار اطراف قلعه مذکور را مانند انگشتری محاصره
کرده مکانات و آبادی آنرا بضرب گلوله اندازی مسمار وقلعه کیان را از تاب وطاقت
ناچار کرد لهذا عبدالله خان در عرصه چند روز بعارضه درد کلو هلاک گردید مختارالدوله


«۳۱»
عریضه بشارت ترجمه فتح کشمیر وهلاک عبدالله خان اسیر سرپنجه تقدیر را مشروحاً بخدمت
همایون ما عرضه داشت نموده که بندگان اقدس مالك ومختارند الحال ریاست وحکومت
خطه کشمیر را بهريك از غلامان حضور که ارشاد شود تسلیم نموده غلام بقد میبوس مشرف
میگردد بندگان همایون ما نظر بالطاف و اعطاف خد یوا نه که ( ۰۰۰ ) خدمت قسویانه
دریاب مختار الدوله منظور نظر فیض اثر بود امر فرمودند که رقم نیابت مبارک بعهده
خلعت سرافرازی بنام عطا محمد خان ولد مختار الدوله صادر گردد که نامبرده را بحکومت
سرافراز نموده خود مختار الدوله برکاب نصرت انتساب حاضر شود که نهضت رایات
بسمت قندهار جهة الدقاع وانهزام شهزاده کامران مصمم وبانجزم است .
وقایع چهاردهم آمدن شهزاده کامران باغوای بعضی
مفسدین بمثل فتح خان از فراه عازم قندهار گردیده و با شهز اده قیصر
جنگ نمودن و شکست خوردن شهزاده قیصر
سوانح این وقایع چنانست که چون شهزاده کامران باغوای بعضی مفسدین مثل فتح خان
وغیره خوانین درانی از فراه عزم تسخیر نموده عندالمقابله بر افواج شهزاده قیصر که
متعین قند هار بود غالب امده آنها را شکست داده داخل قند هار گردید و این خبر بسمع
همایون ما رسید لهذا از پشاور عنان رایات عیا اسبات را بسمت
دار السلطنه کابل معطوف گردانیده کوچ فر مودیم منزل اول در تسوپ
نزول اجلال یافته چند یوم اقامت آن منزل اختیار فرموده برای مختارالدوله علی التواتر
دستخطهای مبارك شرف صدور یافت که باستعجال بحضور پر نور مشرف گردد که عزم
نهضت دارالقرار قندهار مصمم وبالجزم است بعداز آن منزل بمنزل کوچ نموده رونق افزای
جلال آباد باغ نیمله شدیم از آنجا که مختارالدوله بخیال باطله از شورش شهزاده کامران
برهمی سلطنت خداداد را تصور نموده درین تساحل ابواب تمنای بقای ریاست کشمیر
بروی خاطر خود می کشود که با وجود دستخط های مبارک ارقام متواتر دریاب شرفیابی
حضور تأخیر مینمود متعجل آن نشده صرف بامید خدا نصرت کوچ فرموده رونق افزای
دارالسلطنه کابل گردیدند چندروز تحمل نموده وتوقف فرموده بلاتعطل بسمت قندهار
کوچ فرما شدیم منزل اول درده مزنگ واقع شد چنا نچه چند یوم در آنجا بجهة جمع آوری
لشکر توقف اختیار فرموده هم از آنجا سردار احمدخان درانی نورزائی را بخلعت فاخره
سرافراز فرموده با دستجات سواره پیش قراول عساکر نصرت ماثر مقرر فر مودیم که پیوسته
دومنزل از اردوی معلی پیش پیش برود بعد از آن بندگان ما ازده مزنگ کوچ کرده
بعدازانقطاع منزل ومراحل وارد الکای غزنین شدند در آنجا هم برای حصول فیوض
برکات زیارات متبرکه اولیای کرام و استمداد از ارواح کرامت انجام آن مقربان حضرت
ذوالجلال والاکرام ده یوم دیگر اتفاق موکب سعادت کوکب انجام احتشام چون عالیجاه
سردار احمدخان نیز درمنزل قره باغ متوقف بود لهذا بر تقویت وكمك او عاليجاه
مجدا كرم خان امین الملك وسردار غفورخان اوغل زائی را از حضور ساطع النور


(۲۲)

با پنج هزار سوار دیگر مرخص ومامور فرمودیم هر گاه خوانین مذکور بسردار احمدخان
ملحق شدند وخبر جمعیت اثر این اجتماع بقندهار به شهزاده کامران تا بقندهار رسید
شهزاده کامران تاب اقامت و توانائی را بخود ندیده ناچار رو بفرار بقلعه فراه قرار
اختیار کرد متصل ظهور اینحال خجسته مال نصرت اتصال عرايض مقرب الخاقان سردار
احمد خان ومحمد اکرم خان امین الملك را نیز بحضور پرنور گذرانیدند عرضداشت نموده
بودند که شهزاده کامران بمجرد استماع خبر نهضت رايات عالمتاب تاب اقامت بمقابله
سپاه نصرت پناه بخود ندیده و قرار را رونق کار و غنیمت روزگار پنداشته گریخته
در فراه فرار گرفته است نواب همایون ما بعد اشتهار این فتح وفيروزی چون منزل بمنزل
کوچ فرموده داخل شهر صفا گردیدند عریضه شهزاده قيصر را بحضور تفاخر دستور
بدین مضمون گذرانیدند که بتخويف بعضی مخا لفین متوهم شده پناه بمزار فیض آثار
ملا نور محمد آورده امیدوار عفو گریست که بندگان اشرف از برای خدا و تصدق فرق مبارك
تقصير و خطیات غلام را عفو فرمایند بندگان ما بنده پروری و ترحم گستری عالیجاهان
محمد اکرم خان وسردار احمدخان را فرستاده مقرر فرمودند که شهزاده قيصر را بحضور
انور حاضر سازند چون بندگان اشرف ما رونق افزای قندهار شدند سردارین مأمورین
شهزاده قیصر را بحضور باهرالنور حاضر آوردند بعد از عفو جرایم وتسلى وتشفى عنايت
شاهی مقرر شان شده که همیشه در رکاب نصرت انتساب حاضر بوده مورد تلطفات باشد
اگرچه جناب عاليه نواب یعنی والده صاحبه و برادر بجان برابر سکندر شان شاه زمان
پیوسته باصرار التجا و التماس مینمودند که شهزاده مذکور را بحکومت قندهار سرافراز
فرمایند باینکه بملاحظه آنکه قندهار ملك درانی است و شهزاده مذکور خردسال میباشد
مبادا بازاو را از جاده صواب منحرف ساخته مستعد بغی و فساد ومرتكب سرکشی و عناد
سازند لهذا در آ نحال عذرات آنحضرت را منافی مصلحت وصواب دید مامور دارالسلطنه
کابل فرموده شد در آن اثنا عالیجاه محمد اکرم خان وغیره خوانین درانی بعرض اشرف
رسانیدند که در هنگام که فتح خان از کابل از خدمت اشرف همایون باغوای سوء قسمت
وشومی طالع روگردان گشته و فراری شده الحال از شامت افعال و نمکحرامی و خود کامی
دربدر و آواره بحروبر میگردد و در مکافات تقصیرات و جرایم خود سرگشته بادية
غربت و کربت میباشد و نقوش ندامت این غرامت چون حروف سر نوشت وداغ ملامت
از ناصیه احوال وصورت حال او هویدا گشته لهذا التجاب عفو انعام عام اعتصام بعروة وثقاى
بندگان فلك احتشام نموده امیدوار فضل واحسان بیکران میباشد چرا که درظل رافت
پادشاهی خاص وعام چه دشمن ناکام چه دوست خجسته انجام ماه وسال وصبح وشام
بهره اندوز وشاد کامند .

اديم زمین سفره عام اوست
درین خوان یغما چه دشمن چه دوست
هر گاه از عنایت بیغایت شهنشاهی تقصیرات او صورت پذیر عفو باشد بندگان اشرف
او را بحضور حاضر میسازند عریضه فتح خان در آن اثنا متضمن با الوف افتقار وزاری
ومشتمل بر صنوف وانکسار و خاکساری بملاحظه اقدس اشرف در آورند که غلام خانه زاد
دولت ابدمدت بندگان ظل الهی است اگر عفو تقصیرات کمترین منظور نظر تفقد اثر


«۲۳»
گشته طلب حضور شود من بعد هر کس بیجا اذین روسیاه بر گناه بظهور نخواهد پیوست
ودر صورت خلاف سرو ناموس واموال والوس غلام باختیار باد شاه است از آنجا که پاس
خاطر امین الملك وخدمتهای او بغایت منظور نظر سعادت ظهور بندگان ما بود بنابر
وفور پرالتماس او عفو تقصیرات فتح خان نموده باختصار او امرشد چون نامبرده در حدود
گرشك میبود لهذا امین الملك برای عرصه چند یوم شرف ترخیص حاصل نموده نامبرده
را باستلام عتبه فلك رتبه خاقانی مشرف گردانید چنانچه نامبرده بعد وصول دولت خاکبوسی
عتبه فلك دستور باعطای مناصب آبا و اجداد از حضور مباهات ظهور مفتخر و مسرور گردید
بعد بندگان اشرف مادیگر در قندهار اقامت داشته برای انتظام مالی وملکی و بتعویضت
رعایای قوم درانی و غلزائی سلاله دودمان سعادت و خجسته اختری ارجمندی شهزاده
محمد یونس را حاکم و میرعلم خان نورزائی را به نیابت آن سعادتمند در قندهار گذاشته
عنان عزیمت را بسمت سندوشکار پور معطوف فرمودند درین اثنا قاصد از سمت کابل
بحضور رسید عرایض خوانین آنجا را بدین مضمون از نظر اشرف گذرانیدند که بندگان شاه
محمود و باقی شهزادگان محبوسین قلعه بالاحصار جانفشان خان مستحفظ با لا حصار را
باغوای میر واعظ بهانه کاری در نزد خود طلبانیده در حالت غفلت بقتل رسانیدند دروازه
ها را کشوده هر يك به اطراف واکناف منتشر شدند بلکه مدت سه روز شاه محمود و سه شب
در شهر کابل متواری بود آخرالامر بصواب دید بعضی از راه هزاره جات بطرف
دارالخلافه فرار کرد مگر باقی شهزادگان را دولتخواهان سر کار قبضه دار باحسن
اطوار گرفتار نموده باز در بالا حصار محبوس نمودند بندگان اشرف مابعد از در یافت
این سوانح اعظم خان پیشخدمت را از حضور تفاخر ظهور به پایه مستحفظی شهزادگان
وقلعه داری بالاحصار سرافراز و مامور کابل نموده عنان را یات عالیات را بطرف سندو
شکار پور معطوف فرمودند هرگاه موکب دولت و اقبال بحد بلوچستان رونق افروز شد
عالیجا هان میر محمود خان ولدان میر نصیرخان مرحوم وعصمت پناهی ماهی بیبی افواج
بلوچیه بدستور قدیم و آئین قویم ازسواره و پیاده جرار به تقبل و کعاب نصرت انتساب
سرکار ذوالاقتدار حاضر شده پیش کشهای معموله مستمره خویش را از نظر مبارک
گذرانیدند بندگان همایون ما نیز الطاف واشفاق خسروانه درباره آنها مبذول داشته
هر يك را بخلعتهای فاخره وعنایات متوافره سرافراز وممتاز فرمودند السکای شکار پور
مقیم بارگا سپهر اشتباه گردید خوانین سندییه نیز بندویست و ادای مالیات مقرری بحصه
پیشکشهای معموله وهدایات مستمری بحضور پرنور رسیده ومصروف ادای مالیات واجبی
گردیدند .
وقایع پانزدهم سر افراز فرمودن بندگان همایون ماشهزاده
قیصر را به نیابت دارالسلطنت کابل آمدن مختارالدوله از کشمیر و شهزاده قیصر
را باغی نمودن .
سوانح این وقایع چنان است که بندگان سکندرشان دارا در بان شاه زمان درحق
شهزاده قیصر سابقا سفارش آنهادر فرموده بودند بنابر مصلحت وقت امر بهمرکاب بودنش


« ٢٤ »
نفاذ یافته بود آخر بپاس خاطر بندگان موصوف شهزاده مذکور را مشمول عواطف واشفاق
فرموده درین سفر نصرت اثر او را به نیابت دارالسلطنۀ کابل سرافراز نموده بدانسمت
مرخص فرمودیم چون شهزاده مذکور وارد کابل گردید مختارالدوله عطا محمد خان ولد
خود را بحکومت کشمیر داشته خود عازم رکاب نصرت انتساب خاقانی گردیده نیز وارد
کابل شده بنابر تخم حسدی که از تقرب صمد اکرم خان امین الملک در مزرعه دل میکاشت
و هم بهوای نفس خسیس اغوای ابلیس ابلیس بصلاح بعضی فتنه جویان عرصه سلطنت و بد
خواهان دولت ابد مدت که هریک بادعای باطل تمناهای لاطایل خویش را ازین حرکات
معدوم البرکات عاید و حاصل میپنداشت شهزاده قیصر را باغی ساخته بنای
مخالفت بر پا نموده خواجه محمد خان درانی فوفل زائی
را با بعضی خوانین و لشکر (٤٠٠٠) سرکاری بظاهر بتصرف الکیای پشاور روانه ساخت چون
بندگان ما در هنگام نهضت دارالسلطنۀ کابل حرم محترم را ببا چند نفر خواص معتبر
در پشاور گذاشته و عالیجاه گلستان خان اچکزائی را بحکومت و نیابت سرافراز فرموده
بودیم لهذا هرگاه خبر عزیمت شهزاده قیصر و فساد مختارالدوله برگشته اختر و خواجه خان
با خوانین دیگر بگلستان خان و دیگر خواهان دولت آبد مدت رسید مصلحت چنان
دیدند که خوانین خیبری را که معتمد و دولت خواه سرکار پادشاهی میباشند طلب داشته
بصواب دید و اتفاق آنها اهالی حرم محترم را بکوه خیبر بفرستم بسیار بجا و بهتر است
که ناموس پادشاه از نشیب و فراز در امان باشد چنانچه موافق اندیشه صواب پیشۀ خود
سرانجام تمام مرام نموده کوایف آنجائی را مشروحاً بحضور اشرف اقدس عرضداشت
نمودند در هنگام که بندگان اشرف ما از شکارپور و سند مالیات واجبی را از میران
تحصیل فرموده رونق افزای دیره غازی خان بودند ، قاصدی سرکاری معۀ عرایض
گلستان خان اچکزائی و باقی معتبرین بخدمت مبارک رسیده کوایف معروضه آنها
مفصلاً حالی رای عالم آرای گردانید فتح خان بد نهاد به مجرد استماع اینواقعه بی بنیاد
باز از خباثت فطرتی و دیانت ذاتی بتقاضای بدکیشی و هوای کوته اندیشی خود با دستۀ
بارکرانی از اردوی معلی گریخت با وجود اینهمه اشفاق و الطاف که بندگان اشرف
ما در بهره آن ناسزا منظور و گوارا داشتند یعنی با وجودیکه از احمد شاهی تا ورود
دیره غازی خان مبلغ سه لک روپیه در وجه او بطریق امداد عنایت و ارزانی داشته بودند
بعادت اصلی و صورت جبلی او هیچ صورت صلاحی و سیرت فلاحی مترتب نگردید فرار
نمود .
پرتو نیکان نگیرد آنکه بنیادش بد است
تربیت نااهل را چون گردکان بر گنبد است
از آنجا که تفضلات سرمدی پیوسته شامل حال و کافل احوال بندگان مابود در وقوع
مکروهات هرگز غبار اندیشه پیرامون خاطر خطیر و ضمیر آفتاب تنویر نگردید بلکه
دو منزل را يك شمرده بعرصه قریب رونق افزای کوهات گردیده یکشب در آنجا اقامت
ورزیده روز دوم بهنگام نماز ظهر بجاه و جلال و حشمت و اقبال عدو مال در قریه متینی
که ده کروهی پشاور حد طایفه مهمند است زینت افروز شدیم از استماع خبر نزول موکب


«٢٥»
دولت واقبال خواجه محمد خان ویحیی خان بنامیزائی و فیض الله خان که وارد النگای
پشاور شده بودند تاب اقامت نیاورده چون ادبارنحوست بارخود روبفرار نهاده ملحق
به مختار شدند تمامیزاده بهمرکاب شهزاده قیصر ازکابل بسرعت تمام جلو انداز عزم
تسخیر کابل بود در منزل شب قدر که حدود دوآبه است رسیده میخواست که ازدوآبه
عبور کرده داخل پشاور شوند لیکن بجلدی نتوانستند لهذا در شب قدر اقامت داشتند که
خواجه محمد خان ویحیی خان و دیگر فراریان شاه چون فال ژوال باستقبال رسیدند
علاوه برهمه بد اقبالی شان بوقت پاس اخیر شب عالیجاه صمدت خان قوقلتاش با غلامخانه
پشاور واربابان خلیل ومهمند وغیره از لشکر خواجه محمدخان مفرور جدا شده باستان
بوسی دربار فیضمدار خاقانی ملحق گردیده کیفیت فرار شدن خواجه محمد خان و باقی
خوانین و رویداد آمدن مختار الدوله ورسیدن بمنزل شب قدر مواد مشرو حاً بعرض اشرف
رسانیدند که ازپیش گاه دولت جاوید بنیان عالیجاه صمدت خان و همراهانش باالطاف
واشفاق گوناگون سرافراز ساخته بنوازش و خلاع فاخره ممتاز گردیدند روز دوم
بندگان عالماز بامداد را بدرگاه ایزدیکتا ادا ساخته و توفیق واعانت از جناب قاضی
الحاجات الحاح واستدعا نموده دید، رکاب راهبذور اقدام نصرت انجام متور ساخته یراقچدل
تمام وعشکوه مالاکلام درهنگام صف النهار داخل النگای پشاور گردید، و بر سواری
از شهر گذشته در کنار دریا بر گذرشاه عالم که بفاصله سه چهار گروه از شهر واقع
است نزول اجلال فرمودیم چون مابین عسکرین دو دریا حایل بودند و دریای دوآبه بباعث
طغیان آبپایاب نداشت چرا که از فصل نوروز یکماه گذشته بود لهذابندگان عالیش
روز در آنجا توقف فرموده بجهة اینکه مختار الدوله غلام و خدمۀ کنار سر کنار است
وخدمتهای اوپیوسته منظور نظر تفقد منظر بندگان اشرف مابود ازا نکه درینحال بوسوسه
شیطانی از شاه راه عقیدت منحرف گشته بجاده بغاوت و گمراهی می پیمود اغماض نظر نموده
و خواطر مبارک رنجه نفرموده در آنفرصت بوعظ ونصیحت وصلاح و هدایت مکرر پرداخته
شد که شاید از کردار و رفتار ناهنجار خود پشیمان ونادم شده بحضور لامع النوررجوع
نماید منکر از باعث کم نصیبی کم شنیده بر کج رفتاری بیشتر افزود
اذا جاء القدرعمى البصر واذا جاء القضاء ضاق الفضاء چون حکم قضامبرم بوداعمی واصم گشت
و فزای روح افزای عفومعنایت ما براوتنگ نموده روز جمعه بوقت عصر با گروه یه گهر
وجماعه برفتنه وشر از گذر شب قدرعبور نموده بحد طایفه خلیل منزل گزید بندگان
اشرف مانیز از گذرشاه عالم کوچ نموده متصل کوت جعفرخان نزول اجلال فرمودیم
چون روزدوم آفتاب عالم تاب عالم جهانگیری برافراخت صفوف جدال وقتال عسکرین از
جانبین آراسته ودلاوران طرفین به اذای خصم افگنی ودشمن کشی پیراسته بمرکه
میدان رسیده هريك داد دلیری ومراد جوانمردی داده صفحه عرصه کار زاررا از ضرب
شمشیر آبدار رشك تخته گلزار میساخت از آنطرف خواجه محمدخان سردار لشکر مخالف
باعله غمرخوابین یکدل وموافق بهرطرف که روی می آورد لشکر را متلاشی ساخته از


«٢٩»
کشته ها پشته هامی انداخت بعضی افواج بندگان ما از قوم خلیل ومهمند وغلامخانه پشاور
بودند تا بمقابله آنها را نیاورده رو بفرار نهادند حتی که در میدان معرکه احدی نماند
نمایان سواری مردم درانی مثل مددخان اسحق زائی ومحمد اعظم خان نسقچی باشی
ومحمد اکرم خان امین الملك وغفورخان فوفل زائی که بدستها و نشانهای خود استوار
و پایدار در رکاب اشرف حاضر بودند این نیازمند ببارگاه الهی اتکا بعنایت ایزدی
نموده بناچندان پرشدت وغلامان صادق الفدويت بكمال استقامت در مقابله آن نمك
خرامان ایستاد منتظره تائید ایزدی میبودم که ناگاه خواجه محمد خان اجل گرفته بنمكحرام
بمقابل بندگان اشرف ماسله نموده خواست تا پیش دستی نماید بندگان ما شمشیر دولت
را چابک و تیز ساختند و شمشیر تیز بر فرق فتنه خیزش انداختند از انجا که آن نمكحرام
برگینه نزده و چہار آئینه در بر داشت ضربت شمشیر بر او اثر نکرده بار دیگر حمله آورد
بمقابل شیر اجل رسیده بندگان ماجان بسلامت برد مقارن آنحال بپر پیشخدمتان خاص که
منتظر حکم تیررخصاص بودند حکم شد که این نمكحرام بد فرجام را بزنید غلام عبوديت
آهنگ بی تهاون و درنگ ده آتش ماقه چندین تفنگ داده ناگاه کلوله قهر الهی
بسینه پرکینه اش رسیده همینکه چشمانم بر کشته بود از شب زین بروی زمین افتاده
هلاك شد عالیجاہ نیکوخان خواجه سرای تولر آقاسی رفته اسپ و یراق او را کشیده سربر
خودش را بریده بحضور معدلت دستور آورده از کشته دیگر کته مختار الدوله با برادران
واقوام نافرجام خودمقابل سردار مددخان و اعظم خان نسقچی باشی شده بود امیرد کان
بتوفيق الهی جباره عربك را ساخته و سر بریده بخاك مذلت انداختن وحاجی میر احمدخان
برادر مختار الدوله اسیر گشته بزخم شمشیر مقتول گردید زهی کلام صدق انتظام یعنی
حديث شير بيشه حضرت سيد الانام عليه صلوات و اسلام من
حفر بئر الاخيه فقد وقع فيه» الله الحمد که همگی نمكحرامان وجملگی مفسدان بعقوبت
اعمال خود گرفتار شده هلاك كردیدند و بد خواهان دولت درین مدت از بغی ومخالفت
جز ذخیرۀ ذات وخواری حاصل نبرده و جز مایه ندامت و بی اعتباری چیزی نیندوخته
في الجمله شهزاده قيصر از مشاهده کار زار تاب و قرار وطاقت نیافته بسمت کابل فرار
نمود و بندگان اشرف ما بتائيدات الهى با وصول فتح وفيروزی و وصول انواع بهجت
وپیروزی نموده داخل دولت سرای بالأحصار پشاور شدند چند یوم در آنجا اقامت فرموده
اگر چه در خاطر خطیر مصلحت بقعۀ ویهت کشمير مقدم بود مگر بملاحظه آنكه شهزاده قيصر
شکست خورده بسمت کابل رفته بود عنان عزیمت را بطرف کابل معطوف فرمائیم
بنا بران مقدمۀ کشمیر را موقوف ساخته را یات عالیات را بسمت کابل معطوف فرمودیم .

وقایع شانزدهم رسیدن رایات عالیات بکابل و آوردن شہزادہ قیصر را

چون موکب دولت و اقبال باجاه وجلال رونق افزای کابل شد بعرض اشرف
رسانیدند که شهزاده قيصر از وفورواهمۀ مواخذه بدکرداریهای خود بیکشب در کابل
مانده و میر واعظ را دیده بمصلحت او بسمت کوهستان فرار شده رفت بندگان اشرف
ما بعضی خوانین را از حضور مقرار فرمودند که شهزاده قیصر را دلاسا موده بحضور آرند


«۲۷»
حاصل آنکه نامبرده را دلاسا نموده بحضور فیض گنجور حاضر کردند بندگان ما مکرر تقصیرات او را معاف فرموده مقرر فرمودند که پیوسته بهمه اوقات شهزاده مذکور در رکاب نصرت انتساب حاضر باشد و من بعد بحکومت ولایت هیچکدام تنها باو سپرد و قرار نگیرد تا عبرت او و دیگر شهزادگان باشد شاه محمود که از بالا حصار کابل فراری شده از راه هزاره جات بفراه رفته بود مدت یکسال در آنجا اقامت داشته و فتح خان که از خدمت همایون ما از دیره نمایزنجان فرار نموده در حدود قندهار رفت چون که نزدیک قندهار رسید میر علم خان بجهۀ خیر خواهی سر کار فیض مدار نما نبرده را دلاسا نموده نزد خود نگاهداشت تا به اطراف و اکناف ولایت و جوانب دیگر رفته موجب خلل و بباعث فساد نباشد نامبرده چند روز بدینمنوال گذرانیده عاقبت الامر در پرده شهزاده یونس را بافسانه و افسون غلابیده از میر علم خان رو گردان ساخته و محرمیت و صداقت خود از راه خدیعت و حیله گستری بمرتبه بشهزاده مذکور بثبوت رسانید که در خانه خود مخفیا شاه محمود را طلبیداشت هرگاه میر علم خان این حال پر اختلال را مطالع شد فرصت کار را معدوم وتدبیر خویش را از مدافعه آزار آن محروم یافته لاچار با جمعیت سوار و پیاده خویشرا از محافظه بقامه مالوف روانه گردید و فتح خان میدان را خالی از خال دیده شاه محمود را داخل قندهار ساخته چند گاه بتاراج وغارت سوداگر شهر و سکنه کمر بسته از آن وجه چیزی جمع آوری وسامان بی سامان خود ساخته بقصد کابل کرد و میر علم خان بهمه جمعیت خود نیز در کابل برکاب نصرت انتساب خاقانی مشرف گردید.
وقایع هفدهم از اراده شاه محمود بسمت کابل و نهضت فرمودن
رایات بندگان همایون ما بشاه محمود مخار به همایون و شکست یافتن او
چون خبر اراده شاه محمود بسمت کابل بعرض اشرف نواب همایون رسید در ساعت سعد از کابل کوچ نموده در ده مزنگ نزول فرمودیم دویوم جهۀ فرا همی سپاه نصرت پناه در آنجا توقف ورزیده روز سوم کوچ فرما شده منزل بمنزل رونق افروز گردیده وارد الکای غزنین گردیدیم یکروز در آنجا بجهۀ استقاضه از زیارات بابرکات اولیای کرام و برگزیدگان حضرت ملک علام مقام نموده استمداد از ارواح منیر که ایشان خواسته کوچ فرما شدیم چون موکب دولت واقبال در پل سکین رسیده خوانین با تمکین بعرض رسانیدند که شاه محمود در باغ پیر و فرود آمده فیمابین عسکرین صرف فاصله چند کروه میباشد در این اثنا عالیجاه نور محمد خان بادوزائی با دسته وبیرق خود و دیگر خوانین درانی بادسته های خود از طرف شاه محمود روگردان شده باردوی معلی باستان بوسی بندگان اشرف ما مشرف شدند شاه محمود و فتح خان بملاحظه این معامله تاب مقاومت و مقابله نیاورده چار ناچار رو بفرار نهاده باز بطرف فراه رفتند بندگان ما بحصول فتح وفیروزی و نصرت پیروزی داخل قندهار شده چند مدت در آنجا اقامت فرموده بخاطر خطیر وضمیر عالمگیر چنان خطور نمود که چون همیشه این فتنه و فساد از طرف هرات وفراه برپا میشود ومخالفان هر وقت از مقابله سپاه نصرت پناه شکست یافته فراه رامقر وماوای خود ساخته بهمان سمت فرار میکنند و فرار میگیرند اولی وانسب آنست که


هرات و فراه در تصرف اولیای دولت ابد مدت در آورده شود تا ملك شاهی از فتنه و فساد
و غل و عناد صاف و پاك گردد چنانچه حکم نافذ شد که پیشخانه مبارک را بطرف هرات بیرون
کشند از استماع این خبر برادر عزیز گوشه نشین معتقد فرمان گزین شهزاده حاجی فیروز الدین که
متصرف عامه هرات بود کلام شریف را باتحف و تحایف بیقیاس و عریضه نیاز تصدیف ذریعه عذر
خود ساخته بخدمت بندگان ما ارسال داشته بالوف ذجر و انکسار و صنوف عقیدت و افتخار
اظهار نموده بود که اگر مرضی مبارک قبلهٔ عالم به تسخیر هرات در بدو و خاک بسر نمودن کمترین
فدویت سمات میباشه قبل از نهضت رایات نصرت همت بملازمان سرکار فیض مدار پیشکش
می نمایم و خود نیز بشرط ارشاد بقد مبوسی مشرف می گردم و در عدم منظوری که شاه محمود
برادرم پیوسته محرك فتنه و فساد است در بدو و آویزه خواهم شد لیکن چون شما را حق تعالی
پادشاه وقت ساخته وسایهٔ رحمت خاص خود را بر فرق مبارک انداخته ظل الهی می باشید
و در زیر سایهٔ دولت عاطفت پادشاهی عوام و خاص آسوده حال و فارغ البال می باشند یا لفرض
اگر هرات در تصرف اولیای دولت ابد مدت در آید یکی از غلامان خواهند بخشید بس این
بنده را نیز اگر بجای خدمتگاران حضور تصور فرموده به نیابت هرات سرافراز فرمایند چه عجب
آنچه شایستهٔ مکان خلد آشیان جهة مصارف غلامان مقرر و مرحمت میفرمودند انشاءالله الانجاه
هم به تراز بیفزاید اگر همچنان نظر شفقت و عطوفت مبذول داشته این ملك را بصيغه مدد خرج
بکمترین عنایت فرمایند این کمترین هرگز هوای بیجا و خیال ناروا در سر نخواهد داشت
بلکه پیوسته طریقهٔ خدمتگاری و شیوهٔ غلامی بجا خواهم آورد و از طرف شاه محمود که برادر
حقیقی این کمترین می باشد نیز بنده در گاه ذمه و ارضامن خواهم بود اگر من بعد از و حرکتی
بیجا سرزند ازین غلام بازخواست فرمایند الحق که از مطالعه این عذرات و از ملاحظه این
وجوهات عنایت و شفقت پادشاهی و صله رحم برادری بی اختیار بجوش آمد بناء علیه هرات را
به برادر شیرین کفتار نورعین اعنی شهزاده فیروز الدین واگذار شديم ومبلغ لك روپيه
جهت اخراجات معشیت آن ذی لیانت باسمدات از مالیات آنجا بسند سال بسال مستمر ومقرر
فرمودیم بعدازان چون مقدمه اخراج کشمیر از تصرف عطا محمد خان مغطور خاطر خطير
ومنظور ضمیر بیضا نظیر بود لهذا چند گاهی در احمد شاهی اقامت فرموده وشهزاده یوسف
را بنيابت آنجا بحال محمد اعظم خان نسقچی باشی وميرعلم خان درانی بمعاضدتش باستقلال
مقرر ومامور ساخته عنان نهضت بانصرت را بسمت کابل معطوف فرمودیم آنجا که مقدمه كشمير
مدنظر انور بود هرگاه موكب دولت واقبال رونق افزای کابل گردیده چند یوم توقف فرموده
رایات عالیات را بسمت پشاور معطوف ساخته ارقام جهانمطاع عالم مطیع با سوار با یان طوایف
خليل ومهمند وباجوری وختك شرف اصدار یافت که جمعیت های خود را بطرز معقول ورسم معمول
از سواره و پیاده آراسته و پیراسته باستقبال عطیه عالیه خاقانی در جلال آباد برکاب نصرت
انتساب ملحق ومشرف شوند وقتی که موکب اقبال پاجاه وجلال بمچاو باغ نزول اجلال فرمود
چند یوم جهت سیر باغ واستفاده آب و هوای آن روضه و راغ اتفاق توقف افتاده بعد ازان
منزل بمنزل کو چیده رونق افزای پشاور گردیده شد عندالورود سعادت وجود در ایض بهاول خان
عباسی از بهاولپور وعريضة مظفر خان سدوزائی از دارالامان ملتان بخدمت بندگان همایون
ما رسید و عرضداشت نموده بودند که عالجاهان الثمتن بهادر واستر چی بهادر وغيره سفيران


«۲۹»

کمپنی انگریز بهادر وارد حدود غلامان شده اند و ارادهٔ تحصیل آستان بوسی بارگاه فلك
اشتباه را دارند آنچه از مصدر جاه و جلال خاقانی امر صادر گردد از ان قرار بعمل آورده شود
نواب همایون ما ارقام تفاخر نظام بسر افرازی هريك از آنها بشرف اصدار فرمودند که
هرگاه ایلچیان سرکار گردون وقار انگریزی اراده شرف یابی بحضور پرنور نمایند
لازم که از حدود خودها بكمال حفظ و نگاهبانی و ادای انواع ضیافت
و مهمانی بتوقیر و اهتمام تام بدرجهٔ معتبران خدمت تمام گذرانیده شرف حضور ساطع النور
گردانند .

وقایع هجدهم فرستادن شهزاده منصور را بمعۀ محمداکرم خان

بجنگ کشمیر و آمدن ایلچیان صاحبان انگریز

این وقایع چنان است که در موسم زمستان چون انگی پشاور مخیم خیام فلك احتشام
گردید بعد از چندی بنابر تهیه و ترتیب خوانین و افواج ماموره تسخیر کشمیر چون قریهٔ چمکنی
که میدان وسع و قریب شهر است منظور نظر اشرف گشته بعد از انکه مضرب بارگاه
سپهر اشتباه شد بندگان اشرف ما باجاه و جلال سوار شده برونق افزای آنجا گردیده

عساكر نصرت ماثر را ملاحظه نموده شهزاده منصور را معه عالیجاهان محمد اکرم خان
امین الملك و سردار مدد خان اسحق زائی و غیره هم خوانین و اراکین درانی و غلامخانه
قزلباشیه با دوازده هزار سوار جرار رکابی مامور مهم کشمیر ساخته خود بندگان
همایون ما بدولتخانه بالاحصار پشاور مراجعت با سعادت فرمودند چندیوم نگذشته بود که قاصد
از احمدشاهی بحضور رسید اظهار کرد که مابین اعظم خان و میرعلم خان مغایرت و مخالفت
ظهور یافته حتی که میرعلم خان با مخالفان بغی ارکان دولت شاه محمود و هوا خواهاش
ساخته شاه محمود را با فتح خان بی خلل و زیان داخل قندهار گردانید شه زاده یوسف
و اعظم خان تساعهی باغی که از ظهور سانحه غریبه متوهم و متلاشی شدند از احمدشاهی
کوچ کرده بودند مقارن وصول این خبر نامبردگان هم با جمعیت خود از راه دیره جات
در پشاور بحضور اشرف رسیدند هم درین اثنا خبر ایلچیان کمپنی انگریز را در مقام کوهات
بسمع اقدس رسانیدند لهذا بعضی از خدمتگاران سلیقه شعار را باستقبال و مهمانداری
آنها مقرر فرموده فرستاده شد تا باحتیاط تمام واعز از تمام بسلام مشرف ساختند چنانچه
ایلچیان مذکور وقت شرفیابی حضور مباهات دستور پیشکشها و تحایف گوناگون و هدایا
و نفائس عجیبه ربع مسکون مثل دو زنجير فيل بمعهٔ عماری و هودج انگریزی طلائی
و نقره ئی و بالا پوشهای مقیش (؟) زردوزی بیش قیمت اعلی زمین نقرئی و گلهای طلائی
و بعضی زمین طلائی و گلهای نقرئی و یراقها زردوزی و ساده و رنگین و پالکی بمعه سایبان
و بالاپوش بمعه اسباب زرین مرصع آئین و تفنگچه های فندق طلا کار دانه نشان و تفنگهای
دومیله و تفنگچه های دومیله و شش میله لاثانی بی نشان و ساعت ها و دوربینهای اعلی
و کملیتهای بوقلمون از تُسك آسا و آئینه های بزرگ جهان و اجناس نفیسه هندی و لندنی
و اقمشه پشمینه ابریشمی و مخملهای زری وظروف آلات بلوری و ظروفات اداری رومی


«٢٠»
و چینی طلا کار جرافدانهای الماس تراش و عالمی درخت آثار و دیگر اسباب و اشیای
بیشمار که تحریر از تقریرش مقصور است و تقریر از رنگ نقوش بی نظیرش معذور است
چون صندوقات سازنواز آواز که صداها و نواهای عجیبه و غریبه و اصوات و مقامات دلپذیر
ومطیبه ازان بانواع نغمات واصناف اصوات برمی آمد از جانب پادشاه کیوان بارگاه
انگلستان از نظر اشرف همایون ما گذرانیدند از پیشگاه حضور ساطع النور هريك
از سفیران مذکور را بخلع فاخره و نوازش متکاثره سر افراز و ممتاز ساخته چند نفر
از اعمدکاران معتبر بجهته خدمتگاری و مهمانداری آنها معین و مقرر فرموده شدند که
دقیقه از دقایق خدمت و ضیافت سفیران مذکور تعطیل و تاخیر جایز ندارند همدیران فرصت
عهدنامه موافقتنامه مواعدت ختامه حسب مامول و مطلوب صاحبان فاليشان و سفیران خلوصیت
بنیان یعنی عالیجاه مستر الفستن بهادر ومستر استرجی بهادر واینرها از جانسین بقید تحریر
در آمده مواعد دولتين عاليتين مزین و مثبت گردیده که نقل عبارتش این است
نقل عهدنامه شاه شهید و انگر یز بهادر از آنجاکه بحسب ظهور تحریرات عنوان موافقت
ومرافقت از طرف قوم فرانسیس بسرکار پادشاه ایران باراده یورش آوری در ممالک
سرکار عظمت مدار پادشاه دردان و بعدازان در ممالک سرکار دولتمدار انگریز بهادر
متعلقه کشور هند عالیجاه رفیعجایگاه شهامت و وصالت مرتبت وعيالت منزلت امیر الامراء
العظام فراست و کیاست ارتسام مستر الفستن بها در بجهته این معنی که باتفاق و استصواب
کار گذاران حضور باهر النور اعلیحضرت فلکرفعت قمر طلعت ناهید (...) عطار د فطنت خورشید
مرتبت بهرام صولت بر جیس سعادت کیوان منزلت سکندر حشم جمشید خدم خاقان
دربان قیصر پاسبان ظل ظلیل کرداز جلیل محیی مراسم معدلت ماحی آثار بدعت المؤئید
بتائيدات الهیه پادشاه فلك بارگاه کابل طرح انداز سررشته حفظ وحراست ممالک
هر دو سرکار عالم مدار از آسیب یورش متخیله قوم فرانسیس وفاجاد شوند از طرف جناب
عظمت وجلالت و اقبال مآب حشمت و فخامت واجلال نصاب مريك آرامی لوث واقتد اروساده
پیرای قدرت و اعتبار محرم حقایق ملت مسیحیه مشیر خاص دولت انگلیسه ر موزدان احکام
سلطانی مقرب بارگاه جهان بانی اشرف الامرا لارد منطو گور نر جنرال بهادر مالك
ومختار جميع امور مالی وملکی وعسکری متعلقه ممالک فسيح المسالك سرکار انگریز
بهادر واقعه دیار هند بدربار فیض آثار پادشاه ممدوح تعیین ماموره بسعادت تقبیم عتبه علیه
فایزو مستعد شده مقصود دوستانه وافادت استنمای تعهداتی خودرا بمعرض عرض و اظهار حضور
باهر النور پادشاه ممدوح در آورند پادشاه ممدوح نیز فواید و منافع سر رشته موافقت
ومرافقت هردودولت دوران مدت را در پتیاب بنظر حق بین دیده بوجه احسن و روشن
مستحسن فهمیده بکار پردازان سرکارخود حکم اصدار فرمودند که با سفیر موصوف
سوال و جواب نمایند و لحاظ برسود و بهبود هر دو سر کار جهاندار کرده عهد نامه دوستی
شمامه و یکجهتی ختامه في ما بین شوكتین عالیتین موثق گردانند درینصورت بفضل وعنایت لم
یزلی قطعه عهدنامه مشتمل بر چند دفعات فی ما بین کارپردازان موصوف و سفیر سرکار
انگریز بها در حسن انتساب ومهره خاص میمنت اختصاص پادشاه ممدوح درجه منظوری


«۴۱»
یافت چنانچه سفیر موصوف نقل عهدنامه مزبور را بعالیخدمت فیض موهبت گورنر جنرال بهادر
معزز بجهة مهر و دستخط ارسال داشته بودند شرایط مندرجه آن پیش نواب صاحب معزز
بلا تغییر و تبدیل مقصد ومعنى منظور شد بالفعل نقل دفعات عهد نامه مذكور بموجب تفصیل
الذیل بمهر و دستخط نواب معزز و نیز دستخط امراء که در انتظام امور این ریاست
شريكاند مرسل گشت و مستلزمات که ایفای آن چه در حال و چه در مال ابدالدهر بر ذمت
همت اولیای هر دو دولت ابد مدت واجب و لازم خواهد بود مبین از روی مضامین و فحوای
کلام موانست آگین واقعات مذکور در ذیل تحریر یافت مشخص محیط خواهد گردید
اولاً آنکه چون طایفه فرانسه وقاجاریه باهم در مخالفت دولت درانیه متفق شدد اند
هر گاه خواسته باشند که در ممالك سلطانی عبور نمایند چا کران در گاه آسمان
جاه پاد شاه ممدوح سدراه آنها شد، حتی المقد ور در مجادلت و ممانعت آنها کوشیده
نگذارند که عابر وفاسد هند متعلقه انگریز شوند ثانیاً اینکه اگر فرنسیسیان
وقاجاریه بمعاهده خودها عازم ملك پادشاهی شده لشکر کشی نمایند کار کنان دولت
انگلیسیه بجهت تدافع آنها قصور نورزیده از اخراجات مهته مهم مذکور خود را
معاف دارند هر گاه قرار معاهده فرانسیس وقاجاریه بر قرار نباشد این دو مطلب
که مرقوم خامه مشکین شمامه گردید بر قرار بوده از طرفین بوقوع رسد تا ابداً آنکه
فی مابین این دو دولت دوستی ویگانگی همیشه بر قرار بوده حجاب بیگانگی از میان
مرتفع بوده بملك يكدیگر بهیچ گونه مداخلت نه نمایند و پادشاه ممدوح از فرنسیسیان
احدیرا در ملک خودراه ندهند چون خیرخواهان دولتین عهدنامه را باین وجه نمودند از طرفین
شرایط رسوخ وثبات بعمل آمده مراضۀ هذا بمهر و دستخط نواب صاحب ممدوح و دستخط
دیگر امرا شريك امور انتظام این ریاست و تاریخ هفدهم ماجون سنه ۱۸۰۷ عیسوی مطابق
دوم شهر جمادی الاول سنه ۱۲۲۴ هجری سمت تحریر یافت .
زبدۀ نویسان عظیم نشان
مشیر خاص
فیض معمور پادشاه کیوان بارگاه انگلستان اشرف الامرا
دوبتو گور نر جنرال
ناظر ممالك محروسه سر کار کمپنی
انگریز متعلقۀ کشور هند
چون لشکر همایون ما از حضور مامور تسخیر خطه کشمیر شده بودند بکوشش و مردانگی
از دریای مظفر آباد عبور نموده در کوهستان صعب که سوای کړپوه و نشیب و فراز چهار طرف حصار
جبال صورتی راهی نبود الی حدود کتائی و پانیا مبه متصرف شده رسیده بودند و لشکر
مخالف بالای کوه که محل عبور لشکر نصرت اثر نیز از همان معبر میشدسنگرهای محکم
بسته مستعد جنگ بودند چنانچه با این همه تدارك مخالفین مابین عسکربن جدال واقع گردید
قاسه چهار سنگر آنها را نیز شکست داده متصرف شدند و از لشکر مخالف اکثری بقتل


رسیده و از سنگرها فرار نمودند و سنگرهای آنها همه در تصرف سپاه نصرت پناه
درآمده بود که از تقدیرات ایزدی فیما بین اکرم خان و مدد خان به آزردگی خاطر بهم
رسید و ملالت باطنی پیدا شد لهذا مدد خان با مخالفان موافقت نموده در هنگام نصف شب
از لشکر فرار کرد چون اکرم خان امین الملک ازین واقعه آگاه گشت با کسانیکه حاضر
بودند بوقت صبح مراجعت نمود و مشقت بسیار کشیده از مظفر آباد عبور کرد با لشکر
برهم خورده عریان و سپاه بی اسب و اسلحه و سامان در پشاور رسیدند دران حین بعرض
اشرف رسید که شاه محمود داخل کابل شده اراده پشاور دارد لهذا بندگان ما بجهت
مدافعه مقدمه شاه محمود تدارک اسباب لشکر که در کشمیر برهم شده بود نموده مبالغ
کثیره جهت آراستگی و سامان لشکر و اسلحه و مایحتاج دیگر از خزانه عامره عنایت فرموده
و اسب سواری بخوانین و سائر تابعین از اصطبل خاص مرحمت کرده بامید فضل و عنایت
ایزدی کوچ نموده منزل اول در باغ علیمردان خان نزول اجلال واقع شد مقارن آنحال
خبر نهضت شاه محمود را از کابل و رسیدن بمنزل جگدلک نیز بعرض اشرف رسانیدند
غرض که از وقوع انواع حوادثات و صدور فتنه و فساد و فرصتی و فراغتی که از خاطر دریا
مقاطر برای ادای مراتب ضابط مواددت و یکجهتی و رایحه دوستی و یگانه گی لایق شان
و مناسب حال خجسته عنوان صاحبان عالی شان میخواست میسر نگشت ناچار بملاحظه آنهمه
تردد و اضطرار مصلحت وقت آن دانسته شد که صاحبان انگریز بهادر مهمان عزیزند
و بندگان اشرف ما بداعیه جنگ مستعد و آماده اولی و انسب آنست که اول ایشانرا
مرخص فرموده بمحل احسن که دست رس مخالفان از اذیت ایشان کوتاه باشد برسانند
و رسانیده شوند هرگاه حق تعالی برین اقدمه فتح و ظفر عطا فرمود البته آنچه پیشنهاد
و مکنون خاطر مبارک بشرايط دوستی و یگانگی نوعی که لایق شان صاحبان عالی شان باشد
بظهور خواهد رسید در صورت عدم آن احسن و اولی آنکه مهمان عزیز از دست مخالفان
بدهه و بی تمیز برکنار باشند لهذا سفیران مذکور را بعد از تشویق یکجهتی وثیقه
جاوید بنیان و اعطای خلاع فاخره و تحایف و سوغات آن اوطان بهمراهی معیت حرم محترم
که ماموری آنها نیز بقلعه اتک منظور خاطر خطیر بود رخصت انصراف بجانب پنجاب
ارزانی گشت چون خبر خیریت ایشان به بندگان ما رسید خاطر دریا مقاطر جمع گردید.
بعد از آن از باغ علیمردان خان کوچ کرده در منزل نزول اجلال فرمودیم .

وقایع نزدهم محاربه نمودن شاه محمود در منزل نعله و آمدن
بندگان ما با بعضی خوانین در شهر پشاور .

چون رایات عالیات از نهکال باجاه و جلال در جمرود و از جمرود در منزل دکه رونق
افزا شد عالیجاحان مدد خان و اعظم خان با چهار هزار سوار پیش قراول مقرر
شده امر شد که در عرصه چهار یوم باستعجال وارد تعله شوند تا بر مدعی پیش دست


«۳۲»
شده بمدافعه او پرداخته شود ناگاه از منزل علی بغان اعظم خان نسقچی باشی بعرض
اشرف رسانید که مددخان از خیانت مقدمه کشمیر هراس بسیار در دل دارد بلکه بغلام
اظهار نمود که هر گاه مقدمه شاه محمود انفصال یابد ضرور پادشاه ازین غلام انتقام خواهد
گرفت هر چند او را بعهد و پیمان دلاسا و مدارا نموده و مینمائیم هرگز فایده پذیر نمیگردد
بلکه از محرمان و مقربان او در یافته ام که در خفیه با مخالفان سازش نموده عهد و میثاق و عهد
نامه نفاق را مستحکم ساخته بناکید اکید مینویسد که هر چه هستید خود را بزودی با محمودی
سپاه برسانید هر گاه مضمون عریضه اعظم خان حالی رای انور گردید غفور دستخط مبارك
بنام مددخان شرف اصدار یافت که در هر منزل که مقام دارید توقف کنید که در عرصه دو
یوم رایات عالیات بمعه اثواب و شاهین خانه هم رکاب سعادت انتساب ملحق ایشان خواهد
گردید بعد آنچه پیشنهاد خواطر اشرف خواهد بود وبصواب دید آنعالیجاه بعمل آورده
خواهد شد از آنجا که اصل فساد در بنیاد او استحکام تام پذیرفته بود صیقل حیل زنگ وهراس
و مغایرت او را نزدود بلکه بمجرد استماع خبر عزیمت رایات عالیات که پس فردا نزول اجلال
خواهند فرمود در همانروز منزل را در مقام نمله پرده از آنجا بخفیه معتمد خود را بحضور
شاه محمود فرستاد که خود را برسم یلغار تا فردا بنمله برسانید و هیچ خوف و خطر در دل
نیارید که لشکر پادشاهی تا پس فردا خواهد رسید شاه محمود که از باختگان لشکر و بی سامانی
وعدم پش و بست آن بکمال هراس بلکه تاب مقابله نداشت عزم اراده فرار اساس میداشت
از عرایض تسلی فرایش مددخان اطمینان تمام حاصل کرد. سردار میرعلم خان که در نزدش
دستگیر بود باحتیاط آنکه مبادا در وقت فرصت یعنی هنگام عزیمت خللی رساند اول بقتل
رسانیده بعد به لچمی تمام وارد منزل گندمك گردیده فردای آن مدد خان از نمله کوچ
نموده در گندمك که بفاصله سه کرور از نمله دارد رفته نزد شاه محمود ملاقات و بند و بست
نمود. ظاهراً جنگ و گریز کرده باز در نمله منزل گاه خود آمده بحضور بندگان ما
پیامی خبر فرستاد که جنگ قراولان در گندمك واقع شده گر تاب و مقاومت به آنها صورت
نیست ناچار غلام جنگ و گریز کرده بنمله واپس رسید. مترصد ارشادم چون درین اثناء
بندگان از منزل علی بغان کوچ فرموده عازم منزل چهارباغ بودند بمجرد دریافت حال
خدیعت محال او عالیجاهان محمد اکرم خان امین الملك و غفور خان بمعه دستجات آنها مقرر
فرمودیم که به یلغار تمام خود را پیشتر بکومك مدد خان برسانند که خود سر کار اشرف
متعاقب بمعه توپ خانه وشاهین خانه خواهند رسید چون امین الملك وغفور خان هنوز در
جنگ گاه نرسیده بودند که مددخان از آمدن آنها آگاه شده بمعه چهار هزار سوار
رو بعزیمت نهاد داخل لشکر شاه محمود گردیده بود بنابران عالیجاه محمد اکرم خان را از
مشاهده این تذویر ننگ و غیرت گریبان گیر شده با صرف پانصد سوار رکابی خود حمله
بر لشکر مخالفان آورده چند معتبر را بقتل رسانیده بود که از فضای الهی گولۀ تفنگ بسینۀ
آن نمک حلال صداقت و فدویت آهنگ رسیده از اسپ حیات بخاک افتاده بعد آن غفور خان
نیز دستگیر شده بقتل رسید چون بندگان اشرف رسیده مقابل بشهزاده کامران وفتح خان


«٣٤»

گردیدند کنار از دست و دست از کار رفته بود یعنی مردم فوج اکثری از کشته شدن
خوانین فوق الذکر فرار کرده پراگنده شده بودند دران حال عالیجاه اعظم خان نسقچی
باشی بمشاهدۀ این خرابی بعرض اشرف رسانید که الحال وقت توقف نیست بلکه مراجعت
فرمایند که تقدیر ایزدی چنین رفته بود با وجود کثرت فوج که بصورت موج در موج میزد
از هر قسم اسباب و سامان شایان موجودات چه چاره و چه علاج که سردار احسان پرور ده
و پرورش کرده خود اینچنین نتیجۀ نمکحرامی بعمل آمد الحق .

با قضا کنار زار نتوان کرد گله از روز گار نتوان کرد
کردگار آن کند که او خواهد حکم بر کردگار نتوان کرد

آخرالامر بندگان ماچون چارۀ کار را از هر طرف منحصر دیدند ناچار عنان عزیمت
از ان معرکۀ بلا معطوف ساخته متوجه دامنۀ سفید کوه گردیده درحدود طایفۀ شینواری رسیده
شب در آنجا گذرانیده روز دیگر بهوده که دارالامان کوهستان خیبر است نزول اجلال
فرموده پنج یوم در آنجا اقامت ورزیده عازم الکای پشاور گردیده بباعث طغیان حرارت
هوا که نهایت گرما بود توقف فرموده بعد ازان بصلاح و اتفاق خوانین فدوت آئین که در
آنجال در خدمت حضور حاضر بودند عنان عزیمت بسمت قندهار معطوف فرمودیم .

وقایع بیستم عزیمت بندگان ما از پشاور بسمت احمد شاهی و تصرف
قندهار

چون بندگان ما از سدء با چنین خوانین دولت خواه و اراکین قسوت دستگاه مراجعت
فرموده داخل پشاور شدند اربابان طایفۀ مهمند و خلیل وهشتنگر و ختک بعرض اشرف رسانیدند
که خوانین و رعیت خیبری درۀ خیبر را و طوایف مهمند کراپه را مسدود نموده هر یکی برعمل
خود را بحضور پرنور بمیبرد که از هر طرف خیانت واقع شد بندگان اشرف بر عمل آنها را
بی تحمل و درنگ بقتل رسانند که باقی افاغنه و ملك پشاور سرهای خود را بکف دست
گذاشته خدمت پادشاه را بدل وجان خواهند کرد اگرچه بندگان اشرف ما از عرصۀ توقف
دوسال سابق که در چوره خیبر اتفاق افتاده بود کیفیت صدق و امانت و حقیقت اخلاص فدویت
صغیر و کبیر وجوان و پیر آنطایفه افاغنۀ پشاور ذهن نشین و حالی خاطر حق بین آفتاب
تمکین گردیده بود ولیکن نظر در پراگندگی و بی سامانی آنها فرموده مناسب و مستحسن
وقت آن متصور گشت که عنان عزیمت را بسمت قندهار معطوف سازیم چرا که طوایف درانی
الوس خاص اند بسر کار دون وفا و بدل وجان رجوع دارند شایدعنان مقصود بطرز محمود
بدست آید وخوانین فدویت آئین که در رکاب والا حاضر بودند نیز از اندیشه صواب
پیشه بندگان ما اطلاع یافته همه تسلیم و تصدیق نمودند لهذا خوانین اخلاص آئین سکنۀ
خیبر و پشاور وغیره را تحسین و آفرین فرمودند بامید اکرام و افضال خالق زمان وزمین بروز
جمعه بعد ادای نماز پیشین کوچ فرمای سمت دار القرار قندهار شدیم از اتفاقات زمان
وتقدیرات آسمانی در آن روز ابرو باران بنهایت کثرت وغایت طغیان و شدت بود حتی


«٢٠»
نهری که فیما بین قریه بقه پیر بیرون فیز واقع است از بسیاری سیلاب کوهساری گذر نمیداد مگر بندگان ما توکل بعنایات حافظ حقیقی کرده از همه پیشتر اسپ خود را در نهر مذکور انداختند چون از نصف آن هنوز نگذشته بود یکایک طغیان نموده از قاش زین بر گذشت و اسپ شناوری کوشید چنانچه بهزار شدت و صعوبت بلکه صرف بفضل وعنایت الهی الطاف و حفاظت حضرت کبریائی از آن طوفان پر شر و شور عبور نموده بکنار رسیده حمد و سپاس حی لا یموت ادا کرده شد و بخوانین و سواران که برکاب حاضر بودند مانع فرمودیم تا طغیان آب رو بزوال نیاورد همه بطرف باشند غرض که بندگان اشرف ما آنشب را به تنهائی گذرانیدند روز دویم که سیلاب رو بکمی آورد خوانین و سواران نیز عبور نموده بخدمت اشرف مشرف شدند وجه د نفر برا که اجل فرا رسیده بود غریق بحر رحمت نایپدا کنار حضرت آفریدگار شدند بعد از آنجا کوچ فرموده بکوهات رسیدیم و یکشب در آنجا اقامت نموده از راه بکش و مزار درخت بقرية مقر رونق افزا شدیم از آنجا عنان عزیمت را بسمت احمد شاهی معطوف ساختیم چون بندگان مادر منزل آب تازی رونق افزا و تشریف فرما شدند نور محمد خان که با اعظم خان مخاصت سابقه وعداوت باطنه داشت از خباثت فطرتى و تیره بختی در حین انقطاع منزل مذکور در هنگام تیرگی شب بعنوان دوستی و بقای سر کوشی نزديك به اعظم خان رسیده و از عقب در مابین هر دوشانه او زخم خنجر زده هلاکث ساخت و خود فرار کرده مخفی کوهسار گشت اگرچه از وقوع این واقعه تاسف بسیار رو داد اما از آنجا که نصیب او از دیوان قضا چنین رفته بود چاره نبود ناچار انتقام او را بروقت دیگر موقوف گذاشته فردای آن بردن نعش آن قتوی بی گناه را باهل و عیال بسمت غزنین تجویز نموده مبلغ چهار هزار روپیه جهت تجهیز و تکفین او نیز بانها عنایت کرد مرخص فرمودیم و خود این نیاز مند در گاه الله تکیه بفضل وعون اوسبحانه کرده روانه قندهار شدیم .
وقایع بیست و یکم گریختن شهزاده ایوب واسد خان از مقابله
و در آمدن بندگان اشرف مابدار القرار قندهار .
صورت این وقایع چنانست که در حینیکه شاه محمود قندهار را متصرف شده اراده کابل داشت شهزاده ایوب را بمعه اسدخان بارکزائی بمحافظت ولایت قندهار گذاشته بود هر گاه خبر ورود بندگان ما بنواحی قندهار رسید اسد خان بمعه شهزاده ایوب و شهزاده یونس بداعیه جنگ بیرون شدند عندالمقابله شهزاده یونس از آنطرف فرار شده برکاب بوسی سرکار مشرف شد شهزاده ایوب و اسدخان تاب مقاومت نیاورده فرار دشت ادبار گردیدند لهذا بندگان ما بتوفيق وعنايت الهى داخل قندهار شده در تهیه و جمع آوری لشکر پرداختند چنانچه چیزی نقد و جنس از جماعه تجار هنود و غیره هم بطریق مساعده گرفته سامان سه هزار سوار نموده بودیم که شاه محمود از کابل کوچ کرده با فتح خان و جمعیت و سامان بیکران بمقابله این متوکل عنایت پرور دگار عازم قندهار گردیدند .