«١١٨»

آرائی رو بکار روز کار دگر گون کشته و در ملك سند تفرقه واقع گردیده عالیجاه ولیم
مكنا تن صاحب بهادر که در شکارپور باتفاق اولیای دولت تشریف داشت بدریافت این
روبکار نهایت اندیشه ناك و در بحر تشویش شناوری میشود و در ساعت دیوان جهنبل را که
از طرف میران حیدر آباد بعهدة نظامت شکار پور مامور بود ببار احضار داده فهما پیش
نمود که سر کار انگلشیه بها د را مهم خراسان در پیش و امیران سندرا چنین رفتار نشاید
که بافواج سر کار مر تکب فتنه و فساد می شوند و ا لا اول همین مهم سند است : هرچه
اوارد خود تماشای خواهد دید و حکم روانگی سپه سالار کماندر چیف صاحب بها در
واسکندر برنس صاحب بهاد روغیره صاحبان که بان لید و بادل و دهری دلا بر بودند بطرف حیدر آباد
نفر داده فواج مذکور بعد قهوا یش جناب مکنا تن صاحب بهادر در ساعت همین کیفیت را برای
امیران حیدر آبا د بذر یعه عریضه مشروحا نوشته جلدا تر از راه دریای در میان کشتی
خورد بدست معتمری خود فرستاد از آنجا که میر نور محمد خان که باری نور فراست
و دانائی در چشم عاقبت بین خود داشت در عین ظلمت فساد نور مصالحه روش ساخته میر
شیر محمد خان مانع گردید بلکه از خود چیزی مبلغان عالیجاه میر شیر محمد خان مدارا نموده
دفع این شور وفـا د نمود و مبلغ بیست و چهار لك روپیه عوض غارت کدام چهاونی در سر کار
انگلیسه بهادر داده صاحبان عالیشان را از خود ممنون ورضامند ساخته و سپه سالار و غیره
صاحبان هرگاه از لودهری چند منزل رفته در مکان ها له کندی داخل شدند در این اثناء خبر
مصالحه میر شیر محمد خان و صاحبان عالیشان رسیده بعدة سپه سالار وغیره صاحبان از هاله کندی
معاودت نموده وارد لودهری و از جسر دریای عبور در پای نموده داخل شکار پور شدند و صاحبان
دیگر هر يك جنرال ايله شار صاحب بهادر و سرجان لیکن صاحب بهادر واترم صاحب بهادر
وغيره صاحبان از ..... بجمعیت لشکر و سامان محاربه از راه سبوستان داخل ادو کانه شدند
و از آنجا از راه جهل وطنبور روانه خراسان و سر کار اشرف وعالیجاه ولیم مکنا تن صاحب
بهادر وسپة سالار كما ندر چیف صاحب بهادر و اسکندر برنس صاحب بهادر وغیره صاحبان
از شکار پور معة عساکر و آلات محاربات تشریف فرمای خراسان گردیدند وقتیکه افواج
عساکر نزديك قلعة خانگیر رسیدند از قلعة مذکور تفنگ صدای نموده و کوله بمان سپهدار
کمپنی در هم خورده آواره دشت هلاك شده بعدهـــا انیجاه بوستن صاحب بها در خیال
گرفتن قلعه مــذکور در نظـــــر داشته معه قـــــدری فوج و چهار ضرب تــوپ
رخ نهاد قلعه مذکور شدند و پنجاه کوله توپ زدند و هشت نفر از بلوچان در قلعه جان بجان
آفرین دادند و شش نفر از توپخانه آوازة موت شنیدند هرگاه در وازة قلعة مـــــذکور
شکسته شد لشکره سر کار انگلیسه بها در جلوه ریز گردیده قلعه را از دست بلوچان فتح نمودند
وشب در انجا مقام گرفته بوقت صبح از آنجا افواج بصرت امواج کوچ کرده و چهار ده
گروه منزل سخت از دشت دهشت انگیز طی نمودند در گهری خان محمد خان عمرانی منزل
انداز شدند و در آنجا قدری آب بدست افواج آمده که رفع باك تعطش سپاه گردید.
وشتران و اسپان وغیره حیوانات را همچنین لجام تشنگی و مهار تعطش در دهان و بینی بود.


« ۱۱۹ »

هرگز لب راباب تر نکردند وصبح از آنجا نقل منزل نموده داخل مقام شاه پور شدند
ودر آنجا سبب کثرت ماء آسایش افواج و دواب بخوبی صورت گرفت و از آنجا نیز کوچ
افواج گردیده در مکان تهاجی فروکش شدند و بمار خان دوبنگی که مالك مكان مذکور
ود ازخوف عساکر فراری گردید و در کوهستان رفته جای گرفت و صبح از مکان مذکور
کوچ نموده داخل مکان لوری شد ، ودر آنجا آب و دانه بهر کس سیاه رسید و بلوچ
خان که رئیس آن ملك بود پیش آمده بملاقت صاحبان جلیل القدر خوشوقت گردیده
افواج يك مقام در آنجا نموده باز برهبری بلوچ خان روانه راه مرو از ملك میوی بارام
تمام گذر کرده داخل داهر شدند لیکن ما بین راه ازرد برد بلوچان بسیار تکلیف بافواج
رسیده که از تحریر و تقریر خارج است هر که ماند ماند هر که رفت رفت لیکن صاحبان
عالیشان از دشت جهنم آسا بتجویزی آب و دانه و گیاه برشتران بار نموده اندك اندك
فوج از آن دشت بر آمده داخل داهر شدند چند ایام در آنجا مقام نموده اسباب و سرسات
از هر قسم غله و یا میوه و گیاه گرفته داخل دره ولان شدند هر طرف کوهسار آسمان
سای ونشیب وفراز و سنگهای بیشمار افواج مذکور دیده حیران ماندند و بلوچان کوهستان
ار تاخت و تاراج افواج قصوری نکردند هزاران قسم اسباب وشتران واسبان وفيلان
بسبب بار بر داری باسقاط رسیدند و بسیاری مردمان لشکر از ماندگی راه از دست
بلوچان ضایع شدند وغلات واسباب بسیار ار لشکریان بدست بلوچان را هزان افتادند
في الجمله بهزار محنت وهزار مشقت ذليل و خوار بعد از يك ماه داخل شال کوت گردیدند
بخدمت بیگانه مرکولی رسیده و بسبب عدم موجودی سرسات وتنگی و عسرت گذران بحدی
شده كه يك آثار آرد خشکه سری سیدهی مقرر شده و باقی لشکر بیکپاوه آرد خشکه
میماندند بزرگیه اشکر از سر کار همین انجام شده که عوض کمی آرد درم نقد بموجب
نرخ روز مره ماه بماه ازسر کار عنایت خواهد شد و از جاری کوتل گذشتن عساکر
و سامان نهایت مشکل بود و صاحبان عالی شان دو ماه پیش ازین دو ضرب توپ وهزار های
خروار باروت برکوتل جهت صفای راه فرستاده بودند که بهزار شدت راه یک توپ
برکوتل کوه درست نموده بودند آخر صاحبان بهادر رسن های با نواب بسته بيك يك
توپ را بزور بازوی همت خود کشیده از کوتل کوه گذرانیدند و دیگر اسباب و سامان
نیز علی هذا القیاس از کوه مذکور گذرانیدند لیکن در این صدمه هزار های شتران
واسیان و گاوان بسبب ماندگی راه بر باد فنا رفتند با وجود این همه بند و بست سامان
لشکریان اکثر بغارت رفته و بسیاری آدمان رمانده کی ونایابی آب ونان هلاك شدند
سه شبانروز تمام فوج در آن دره بی آب ونان ماندند و نحوی حالت بود که نیم آثار
آرد بمقابله يك روپیه بدست نمی آمد بعد از اندك فرصت همان نیم آثار آرد هم نایپدا
گردید بمقابله پنجروپیه يك آثار آرد پیدا نمیشد مدت سه روز در آن مقام دوزخ انجام
توقف افواج گردیده بروز چهارم بهزار خرابی وخواری ورسوائی از انجا کوچ نموده
بيك نهر آب منزل اندازشدند و از آنجا نیز کوچ کرده برنوی آب دینگر فروکش شدند


« ۱۲۰ »
در این اثناء خبر محقق رسید که سردار کهندل خان والی قندهار معه جمعیت لشکر از قندهار برآمده زیر کوه قیام نموده است و سر نهر آب را که طرف لشکر سرکار انکلیسه بهادر منهزم بود مسدود کرده است و اراده شبیخون دارد بمجرد شنیدن این خبر وحشت اثر لشکر سرکار انکلیسه بهادر سراسیمه و مضطرب حال گردیده صاحبان عالیشان افواج چنین انتظام دادند که اتواب ها را هر چهار طرف لشکر خود نصب ساخته تمام فوج را در میان گرفتند کویا قلعه فوج بنای کردند و تمام شب فوج بزیر و مسلح مانده و پتیله اتواب روشن و سبب مسدودی نهر آب بسیار شدت و سختی بافواج مذکور روی داد اگر چه قدری آب بدست افواج بود لیکن تمام بدبوی و گنده و چرکين که در میان آن جانوران مرده افتاده بودند هر که از افواج آب از آن می نوشیدند بدرد شکم مبتلا میگردیدند شکم آنها جاری می شد در آنجا دو روز آب بافواج بدست نیامده ازین جهت آدمان لشکر و اسپان و شتران و گاوان نزديك هلاك رسيدند و از بی آبی مانند بید برخود میلرزیدند آخر برهنمونی يك شخص واقف کار شرط اخذ انعام وافره هنگام شب يك جمعدار و دو حوالدار و دو نایب و بیست نفر سوار و سی نفر عمله دار برای بریدن بند نهر مامور شدند که در آنجا رسیده بند را قطع ساخته آب را طرف لشکر جاری نمودند چنانچه بوقت نصف شب آب حیات در لشکر سرکار انکلیسه بهادر رسید گویا جان رفته باز بجان آمده مردم لشکر آب را دیده و دفعه بر آب افتادند هر که بلاتعطش آب را نوشید در ساعت غرق آب ممات گردیدند هزار ها مردم لشکر وغیره باین علت در آفت طعمه کام نهنگ اجل شدند چون صبح شد هر آئینه چهره پژمرده لشکر تازه کی زنده گی یافته و از آن حالت پر ملالت رهائی پذیرفتند که در همان روز حاجی کاکر شقاوت اثر نمك بحرام رانده بيت الحرام ارسالیهای سال حقوق نمك سردار صاحبان فراموش نموده بامید نواله پاره حريصانه دویده آمده بحضور صاحبان عالیشان شرف استعلام حاصل نموده و سرعجز و نیاز بر آستان نهاده بیان نمود که سردار کهندل خان معه جمعیت لشکر برای شبیخون و مقاتله و مقتله می آید لیکن بعد آمدن من ناامید و منصرف پس خیز معرکه فرار گردید سحر گاه اولیای دولت و صاحبان عالیشان معه افواج از آنجا کوچ نموده بطی شش منزل داخل قندهار شدند و شهر را خالی دیده شلك اتواب سلامی نموده وطنبور فتح و فیروزی بنواختند و علم ها بر اوج قلعه مذکور نصب نمودند و بعد از ده روز يك دکانچه مثل تخت از گل تیار ساخته اولیای دولت را بر آن دکانچه جلوس داده تمام فوج اولیای دولت و انکلیسه بهادر تیار کرده بملاحظه اولیای دولت آوردند و اتواب سلامی و تفنگ ها مبارك بادی متواتر شلك کردند و سکه ضرب مبلغان بنام کمپنی جاری نمودند و منادی دور دور اولیای دولت و سرکار انکلیسه بهادر در شهر قندهار گردانیدند چون فتح قلعه قندهار باین قسم که مذکور شده نصیب اولیای دولت و سرکار انکلیسه بهادر گردیده و سردار صاحبان قندهار سبب دغا بازی حاجی کاکری از مقابله مایوس و از قندهار بی مقابله و جنگ بچنگ فرار درنوای آوردند :


(۱۲۱)
در بیان هزیمت سردار صاحبان قندهار و توقف فوج در قندهار
و کشیدن بیماری بعد دو ماه روانه شدن جانب قلعه غزنی و فتح قلعه
مذکور و دستگیر نمودن عالیجاه شجاعت دستگاه غلام حیدر خان
خلف الصدق امیر دوست محمد خان
سردار قلم که معرکه آرای میدان سخنوریست در طی منازل این مدعای چنین بیان
مینماید که در سنه یکهزار و دوسد پنجاه و پنج هجری قرارگاه سردار صاحبان قندهار
هر يك سردار کهندل خان وسردار رحمدل خان وسردار مهردل خان از مهر دغابازی
ونمك بحرامی حاجی کاکری روی گردان کعبه اسلام راعده بیت الحرام ارتقا له
وشبخون افواج سرکار انکلیسه بهادر که از بی آبی وبی قوتی نزديك شکست رسیده
بودند رخ تاب گردیده وقلعۀ قندهار را گذاشته مع قبیله وعمله واثواب روانه قلعه گرش
شدند که صد گروه بفاصله از قندهار دارد و صاحبان عالیشان بعد تسخیر قندهار بنابر گرفتاری
سردار صاحبان ممدوح يكپلتن وپنجاه سوار ازترك سواران ويك پلتن و هزار سواره
اندوستی صاحب بهادر وازفوج اولیای دولت دو ضرب توپ ودیگر اسباب جنگ تیار
کرده روانه قلعه گرش نمودند چون لشکر نزديك قلعه مذکور رسیدند سردار صاحبان
تاب مقاومت نیاورده قلعه گرش را گذاشته طرف ایران زمین رخ نهاد شدند بعد رفتن
سردار صاحبان فوج يك پلتن از اولیای دولت و هزار سواره اندوستی صاحب بهادر
وچهار ضرب توپ در قلعه گرش گذاشته دیگر افواج واپس آمده داخل قندهار شدند
تا مدت دوماه توقف افواج انکلیسه بهادر در قندهار واقع بود و در لشکر بیماری
اسهال چنان شده بود که در میان جیوش طاقت تحرك نمانده و نحوی ضعیف و نحیف گردیده
بودند که چون برگ کاه برخود میلرزیدند و در آنوقت گرانی غلات باین حد بود که
دو آثار گندم ودوآثار برنج فی روپیه ارزش داشت ودیگر اجناس هم علی هذه القياس
نرخ داشت مگر فواکهات از قسم آلوچه و آلو وخیار بسیار ارزان بودند مردمان لشکر
وغیره بسبب گرانی ونایابی غلات برفواکهات مذکور اوقات گذاری خود مینمودند
بهرصورت افواج سرکار جهاندار واقعه قندهار ایام سخت و نحس ومصیبت انگیزی را
گذرانیدند وبسیاری مردمان افواج وحيوانات از اسبان وشتران وغیره در این ایام
نافرجام ضایع وبرباد رفتند آخر صاحبان عالیشان سراز نو بنه و بست غله وغیره سامان
از انکهای روپیه تجویز کردند چنانچه از مهر خریداری سامان سرسات و غیره رعایای
ملك قندهار تمام متمول وآسوده حال شدند چنانچه کله فروشان از فروش کله
جوالهای زر ازسکه کمپنی بهادر مالامال نمودند لیکن چه فایده که سکه ضرب روپیه
کمپنی بهادر هرگز خیر وبرکت ندارد .
فی الجمله اولیای دولت وصاحبان عالیشان بعد تجهیز سامان که مطلوب داشتند از قندهار


« ١٣٠ »
برآمده تشریف فرمای قلعۀ غزنی که در عرصه یازده روز بقطع منازل نزدیک قلعه غزنی
رسیدند و درانجاه شهسوارمیدان جلادت و بهادری غلام حیدرخان خلف صدق امیردوست محمدخان
در قلعه مذکور پای اقامت در میدان معارك افشرده بود و بوائره آتش تفنگ جمال
از شليك اتواب و تفنگه های مین افواج انگلیسه بهادر مضاعف توصیف شده ور گردیده
چنانچه هرگوله که از قلعه مذکور می آمد گویا آفت سماوی بود که بر لشکر سرکار
انگلیسه بهادر می افتاد وتمام روز جنگ واقع و سپاهیان اکشر گرسنه و تشنه کمر بسته
ایستاده بودند و شتران و یا بوگان تاشام بزیر بار مفلوك بودند بعد از شام جای مورچه
بندی منزل انداز شده از جنگ آرام گرفتند روز دوم بوقت دو پاس سردار
محمد افضل خان خلف امیر ممدوح بجمعیت شش هزارلشکر عزم مقابله از يك کوه برآمده
افواج باخبر گردیده جنرال رایت صاحب بهادر و جنرال ماکو صاحب بهادرو دیگر دوازده
صاحبان بجيش وجلالی تمام مسلح و مکمل گردیده بیادشاه معه دوپلٹن وشش ضرب اتواب
برای مقابله محمد افضل خان رفتند تا مدت یکپاس از طرفین جنگ جنگ دی وای
آمده و بسیاری مردمان از جانبین ضایع شده درین اثنای تمام لشکر انگلیسه مستعد
گردیده جانب قلعۀ غزنی جلوتر رفتند که در این حالت دوگوله توپ از جانب قلعه بر آمده
در میان لشکر افتادند يك نفر شترو يك فرسياهى و يك اسپ چون کاغذ بادی برهوای
پریدند صاحبان عالیشان هرگياۀ عنان گواه را وزن کردند بیست و شش آثار وزن پیدا شده
درصورت رسیدن اینچنین گوله های توپ در لشکر باعث تهلکه شده و تمام فوج در هراس
آمده آخر صاحبان عالیشان هر يك كرنيل ميرط صاحب بهادر و میجر کتاس صاحب معۀ
کمیٹی گوره و فوج پادشاهی و کپتان لارن صاحب ولفٹ کرمیل صاحب و جنرال کاتن
صاحب این همه صاحبان شایق مقابله سردار محمد افضل خان بر سرکوه بالارفتہ جنگ
جنگ را انتظام دادند و دوصدو پنجاه نفر از لشکر اسکر رچون اوراق از چنگ جنگ
بر زمین ممات افتادند وقت شام از تقدیرات رب قدیر بی قرار لشکر سردار موصوف
رفته اسیر ودستگیر شدند صاحبان عالیشان آنها را بمحافظت چوکی در حضور شاه
فرستادند همان وقت امیران بموجب فرمان اولیای دولت تفتین همه بی کفن بی گور نعشهای
آنها در صحرای انداختند القصه تمام روز بیکطرف هنگامه رزم گرم و از طرف دیگر
صاحبان لقمان حکمت در تدبیر مورچه بندی قلعه و کندن نقب مصروف بودند چون از
مضبوطی مورچه ونقب نهایت بتصویب کرده از کتاب فردس حکم بر آمده که جمع
صاحبان بوقت علی الصباح در قلعه مذکور رسیده حاضری را در آنجا تناول خواهند نمود
و يك يك اشرفی طلا بسپاهیان هر که سر حریفان بریده آوردند از سرکار انعام داده
خواهد شد چون فردا شد تمام فوج از سوار و پیاده تیار شده نزدیک قلعه مذکور رسیده
هر چهار طرف قلعه را چون قط پرکار محاصره نموده و يك نقب را از دروازۀ مغرب
قلعه بفاصله هزار قدم تیار ساخته و یا باروت پر نموده و يك مشك باروت بیرون دروازه
قلعه گذاشته دفعتاً سه هزار گوله توپ و تفنگ بر ابواب قلعه مذکور زدند و دم نقب را
آتش زدند که یکبارگی نقب دریده زمین آن بر اسمان پریده و چنان طوفان دود وغبار
گردیده که شش جهات بنظر نمی آمدند در این صورت دروازه قلعه که بضرب گوله های


( ۱۴۳ )
مشبك گردیده و در زمین افتاده معاونت حسنی پلٹن و گورد پرش اندرون قلعه بردند
و داخل قلعه شدند از آنجا که در آن زمان در میان قلعۀ مذکور سه صد نفر غازیان
جلاوت نشان مردم هندوستان متوقف بودند در عین پرش شمشیر های آبدار از نیام جلادت
اهتمام بر آورده از روی حمیت مسلمانی وغیرت ایمان چنان مقابله ومقاتله نمودند که سه
دفعه سپاهیان حسنی پلٹن را شکست داده از دروازه قلعه بیرون کردند بلکه از قلعه بیرون
آمده تمام فوج را از جلادت وشجاعت خود پس پای نموده و بر فاصله هزار قدم توپ ها را
مبردند در این صورت فرج مذکور چون موج از جوش بحرانی بدرك در اضطراب و پیج
تاب آمدند در این اثنا لیٹن جنرال صاحب بهادر و کماندار چیف بهادر صورت اضطراب
سپاه خود دید دهیتر آواز داد که ای مردان بنگردید و جامه زنان نپوشید در این حالت
غازیان جلادت نشان از پس ترددات دلیرانه و حملات پهلوانانه از میدان بدشوخ تاب
نگردیده اندرون قلعه رفتند چون در این دو توپ صدها مردم در قبضه توپی فدای تیغ
بیدریغ غازیان شده وصدها زخمهای کاری مبتلا گردیدند در فوج بشکستند و هر چهار
طرف قلعه پرش آوردند با وصف این قدر پرش ومعرکه آرائی مردمیکه از قدیم ملازم
ورفيق نواب غلام حیدر خان بودند از روى نمك حرامی بطمع جاه دنیای پوچاه دین
خود را فروخته و از اخذ دلقان که کپیتن روی مرده را زنده نموده از میدان جنگ
پي جنگ گریخته رفتند وهرقدر غازیان جلادت نشان که در قلعه مذکور بودند شربت
شهادت از آب کوثر نوشیدند و داخل روضة جنان شهری من تحت الانهار شدند بعد از
شهادت غازیان علیهم الرحمه افواج انگلیسه بها در استیلای آورده داخل اندرون قلعه
مذکور گردیدند و طنبور فتح وفیروزی نواختند و آنچه که اسباب در اندرون قلعه افتاد
بود چه وجه سه هزار اسپان ترکی تازی و ایرانی ووهزار شتران کابلی و بلقى وبخارائی
و غدادی و قبضه های شمشیر ایرانی اصفهانی و شبرانی وقزرمی و عربی وصده پیاله های
پشمیه کشمیری و هزارها من کشمش و بادام و پسته های خنجان تمکنی وروغن زرد و برنج
و آرد خشک و هزار های تفنگچه و چند هزار جلد کتاب از هر علوم منطق ومعانى واصول
فروع و صرف ونحو وعربی و فارسی هرچه که بودند همه را داخل گدام سرکار
نموده و عالیجاه نواب غلام حیدر خان صورت فرار را در مرآت خیال خود نازیبا دیده
بلکه عار دانسته نترسید دست بشمشیر در قلعه مذکور بر کرسی جلاوت نشسته بود کردا گرد
نواب ممدوح کپیتان سرکبار ایستاده شدند تا آنکه از کماندو چیف صاحب بهادر حکم
شد که پلٹن حسنی و جنرال رائیب صاحب بهادر و برص سکندر خورد و پنجاه سوار را حمید یارخان
خلف وزير وفادار خان و کپیتان برن صاحب در قلعه رفته نواب غلام حیدرخان را گرفته بیرون
بیاوند صاحبان ممدوح بموجب حکم کماندر چیف صاحب رفته نواب را از قلعه بیرون آورده
در خیمه کمانداری چیف صاحب دررساندند صاحب ممدوح نواب مذکور را بکمال اعزاز
واكرام بر کپاویل کمپخواب نشانیده و بسیار تعارف وصفا ومرحبا نموده بعد ازمهاصاحبان
ممدوح براسپان سوار شده ونواب معظم الية را همراه خود گرفته در خیمه اولیای دولت
تشریف فرمای شدند و در حین اختلام نواب مذکور بی محابا بر کرسی بحضور شاه جلوس
نموده و هیچ آداب شاهانه بجای نیاورد وسلام نده نکرد بلکه سخنان سخت و درشت نسبت


«١٢٤»

باولیای دولت بفرمان آورد و آب برای نوشیدن طلب کرده هماندم آب از صراحی اولیای دولت در کاسه برایش آوردند پادشاه باوفورمود که همین آب بخور غفورد بعده از صراحی مرزا قلی کشمیری که خال سیاه کافر را از چهره خود به آب اسلام شسته بود آب آورده بنواب مذکور دادند که نوش جان نموده با وجودیکه ساعتی مابین اولیای دولت وصاحبان ممدوح و نواب موصوف شمع فیل قال در مجلس اجلاس روشن گردیده لیکن غنچه طبیعت نواب مذکور از اهتزاز نسایم گفتگوی اولیای دولت و صاحبان ممدوح هرگز متبسم نشده بعده شمع مجلس آرای خاموش گردیده نواب مذکور باتفاق صاحبان ممدوح سوار شده در خیمه کماندر چیف صاحب بهادر آمده آرام پذیر گردیده اولیای دولت هرچند بازوی نواب مذکور از صاحبان ممدوح درخواست نمود هرگز ندادند و در قضیه خود نگهد داشتند و بعد فتح قلعه غزنی آنچه که اسباب و سامان از هر قسم در حیز تراخ آورده بودند همه را ضبط سرکار نمودند و هر چه که سپاه انگریز درین جنگ از کشته پشته شده بودند همه را یکجای در چاه خندق کلان انداختند و نعش های عزیزان شهیدان که مثل شهدای کربلای بی گورو کفن در میدان معارک افتاده بودند مردم مسلمین میخواستند که بموجب آئین دین پیغمبری (ص) تکفین نموده مدفون نمایند لیکن سرکار حکم نداد از آنجا که بقدرت الهی در همانشب تمام نعش های عزیزان شهیدان از میدان جنگ غایب شدند و الله اعلم بقدرت کامله ذو الجلال وعنایت شامله ایزد متعال کجا رفتند که نشان آنها معلوم شد بلکه خون شهیدان که بر زمین ریخته و داغ آن نیز اثری پیدا نگردید و عجیب تر آنکه یکنفرغازی اندرون برج قلعه نشسته بود و گلوله ی تفنگ میزد چنانچه هفتاد نفر از لشکریان برباد داده هرگه از لشکریان بر او میرفت باز زنده نمی آمد آخر مدارت روز همان غازی معلوم نشد که کجا رفت و در میان قلعه غزنی این چنین زیر زمین های عظیم بودند که تا مدتی ازین معنی بافواج سرکار انگلیسه بهادر خبر نبود آخر در مدت پنجماه هشتصدعورات محترم خورد ساله معه اطفال و پانصد مردان خراسانی و سه صد راس اسپان از زیر زمینهای برآمده بطرفی رفتند و احدی و فردی از لشکریان مزاحم و متعرض حال آنها نشدند و نه پرسیدند که کیستند و کجا بودند و کجا میروند چون معمار یکه در تمام اسباب از قلعه غزنی صاحبان عالیشان بیرون کشید دو طیل حکمرانی سرکار انگلیسه بهادر در قلعه غزنی و اضلاعش در نوای آورده.

در بیان رفتن افواج انکلیسه بهادر بعد فتح قلعه غزنی جانب دار السلطنه کابل وبر آمدن امیر دوست محمد خان بعزم مقابله تا به قلعه قاضی واز دغابازی خوانین نمك بحرام بی مقابله هز یمت یافته معه جمیع منسوبان رخ نهاد بلخ و گرفتار شدن امیر مذکور و محمد اکبر خان در نزد پادشاه بخارا

محمود قلم جواهر رقم که شیفته ابراز آداب سخن دانی است بعد تسخیر قلعه مدعای چنین بیان مینماید که هرگاه در سنه یکهزار و دو صد و پنجاه و پنج هجری صاحبان عالیشان و اولیای دولت فتح قلعه غزنی نمودند از آن پس حسنی یافتن ورساله کرنيل سکندر صاحب

تو ی معمار ۱۰۰۰


«١٢٥»

بهادر بجهت محافظت ... در قلعه غزنی مامور نمودند تمام افواج ... و بنگاه و اولیای دولت طنبور فتح وفیروزی نواخته از قلعه غزنی سمت کابل روانه شدند بعد قطع شش منازل بحضور صاحبان ممدوح خبر رسید که امیر دوست محمدخان با وجود غم والم اسیری ودستگیری نواب غلام حیدرخان فرزند دلبند خود معه عساکر نفاق ماثر وافواج دغا امواج واسباب جنگ از اتواب وغیره از کابل برآمده بمصاف ومبارزه کروه در قلعه قاضی منزل انداز و پای همت وجلادت چون سدسکندری استوار نموده بندوبست مورچه بندی بقرار واقع مینماید صاحبان افواج باستدراک این خبر وحشت اثر بوقت نصف شب حکم مقام لشکر خود دادند چون صبح شدخوابین نمک بحرام وملازمین بد انجام امیر دوست محمدخان چشم ازحق نمک پوشیده وخال سیاه بی ایمانی بر رخ خود نهاده امیر ممدوح را ازمقابله ومقاتله افواج انگریز بهادر جواب صاف دادند وغاشیه اطاعت وفرمان برداری اولیای دولت بر دوش کشیده فوج فوج ودسته دسته عساکر ازامیر دوست محمدخان جدا شده آمده داخل لشکر انگریز شدند وامیر موصوف ازدغا بازی آن بداندیشان نمک بحرام در آن میدان حیران و پریشان مانده عالیجاه سردار محمداکبرخان خلف الصدق امیر بی نظیر که در شجاعت و جوان مردی یگانه روزگار میباشد بموجب حکم امیر ممدوح والد خود که در مقابله شاه زاده محمد تیمور وبخشی دیساصاحب بها در وفوج خالصه سنهکه جانب دره خیبر مامور بود تا بودن سردار ممدوح در آنجا مقدور کسی نبود که درمیدان جنگ درمقابله آن شیر غران درآید همه لشکریان مثل روباه درشواعب جبال روی پوش اغنان و خیزان اوقات میگذرانیدند در آن زمان بعضی مردم نمک بحرام بمطمام دنیا سردار محمد اکبرخان را زهر قاتل داده بودند که رمقی در جانش باقیمانده بود که صورت مرده گان برچهار پائی انداخته همان شب در نزد امیر بی نظیر آوردند امیر ممدوح بمعاینه این واردات جگرپاره فرزندخود پاره پاره جگر گردیده ودست افسوس بر سر خود میزد واشک حسرت از سحاب دیده می بارید وآه وزاری میکرد لیکن بجز صبر وشکیبائی وسوختن وساختن چاره کار دیگر ندید وعالیجه سردار محمداکبرخان را باین همه بیماری مهلکه با پنجهزار اسپان و یا بوبار بردار معه عیال و اطفال سی ودو فرزندان وهفت خواهر زاده گان وسیزده برادر زاده گان وسر ودو نواده وسه صد نفر غازیان هندوستان و چهار صد نفر غلامان که در اوقات شداید سهیم و غمخوار او بودند همراه سردار محمد اکبرخان فرزند دلبند خود داده روانه طرف بلخ نمودند چون بسب دغا بازی ونمک بحرامی آن جماعت دغا باز میدان مصاف از امیر بی نظیر خالی وصاف گردیده همان وقت افواج انگریزه کوچ نموده داخل شهر کابل شدند و ازمشاهده شهر کابل وچهار سوق کابل که قابل تحسین است ودکاکین مرغوب وحوایش مربع مسطح و عمارات دلگزین وبساتین (ارم ذات العماد التی لم یخلق مثلها فی البلاد) دیده محو حیرت شدند از آنجا که دارالسلطنه کابل گویا دارالجنته است ومتصل کابل محله جوان شیران علاحده می باشد دريك قلعه چهار محله هستند یکی از چنداول دویم طایفه بیات سیوم شیروانی ، چهارم مرادخانی واز هريك محله سردار علاحده جداگانه مقرراست وکسی را طاقت نیست که بی اذن واجازت سران قلعه در ان محله های
قوی معمار «۱۰۰»


«١٢٦»

تردد و تفرج نماید روزی بتحقیر تیلیگچه برای دیدن محله‌های ملیکور سر خود و بی اذن رفته بودند
آنها را کشته در انهار آب انداخته بودند که مطمع حشرات شدند کسی نپرسید که چه
شدند و کجا رفتند هرگاه این خبر لارد صاحب بهادر شنید حکم داد که هر کس درین
چهار محله خواهد رفت جان بسلامت نخواهد برد هر روز همین منادی در شهر کابل
می‌گردانیدند و صاحبان عالیشان در ورود کابل حکم دادند که پنجا سواره از رساله دوم
معه لفتننت لارد صاحب بهادر و کپتان ملار صاحب و کلاب سنگهـ صوبدار و پانزده سوار
خاجی کنز ار شقاوت مآثر و بر گدیر جنرال سل صاحب کرنیل اود صاحب میجر فلمین صاحب
و کپتان نل صاحب و کرنیلی صاحب وغیره بطور دوره در پی امیر دوست محمد خان روانه
شدند تا بمقام بامیان که سد گروه از کابل دور است بلخ واقعه تشریف فرمای شدند
که در آن سرزمین رسیده خوب تماشای آن ملک نمودند وطنبور سرور ومسرت مردم
میتواختند وجهت سوی امیر بی نظیر می‌نمودند که بعد از چند روز از کابل نزد صاحبان
ممدوح خبر رسید که امیر بی نظیر رخ باد ملک اوزبک گردیده که مرزا مراد بیگ
والی آن ملک بسیار تعارف ومهمانداری وجهت آوری خدمات امیر ممدوح نموده تا مدت
دو ماه امیر خورشید نظیر در آنجا اقامت پذیر بوده بعده تشریف فرمای بلخ شده والی
بلخ از روی مهمان نوازی بسیار با عزاز واکرام امیر موصوف پرداخته مدت دو ماه امیر
بی نظیر در بوستان سرای بلخ بود که در این عرصه رقم‌های پادشاه دارای شرف در
خصوص طلب امیر بی نظیر بدست شتر سواران متواتر شرف نفاذ نیافتند امیر ممدوح
حسب الحکم ارقام قضا نظام پادشاه موصوف وابستگان عیال اطفال مام خود را در بلخ
گذاشته خود و سردار محمد اکبرخان خلف خود را بهمراه رکاب برداشته روانه
دارای شریف گردید که بقطع منازل بدار العلم بخارای شریف رسیده رساله سلام که
طریقه سنت سید انام است بحضور پادشاه بخارا مطالعه نمود و مستظهر بسیار نوازشات
شاهانه وعنایات خسروانه گردیده یک قلعه خاص بجهة توقف امیر بی نظیر از سر کار شاه
ممدوح عطای شده واز اخراجات مما يحتاج مستغنی نمودند و گاه و بیگاه امیر موصوف
بی ممانعت صاحبان شرف احضار شاه عارامی یافت بعد از چند مدت روزی در مجلس خاص
پادشاه ممدوح با امیر بی نظیر شیم بعضی سخنان برافروخته امیر از روی تأمل در جواب
آن تأخیر نمود لیکن سردار محمد اکبرخان که شجع ودلاور روز گار بود تاب سخنان
شاه بخارا نیاورده در جوابش سخت گفتگوی نا موافق نمود عده امیر موصوف وسردار
ممدوح از دربار شاه راجع بمکان مأنوسه شدند که در این اثنا دریای خشم شاه موصوف
در تموج آمده از روی قهر سلطانی به عالیجاه سردار سعید خان معه دو هزار نفر اوزبک
حکم داد که امیر را باز گرفته بیاوند هر گاه سردار مذکور بموجب حکم شاه در تعاقب
امیر ممدوح روانه گردید با امیر موصوف در عرض راه رسید در انوقت هفت هشت سوار
با امیر مذکور حاضر رکاب بودند از قضا کرد گار ما بین امیر وسردار مذکور اتفاق
مقابله ومقاتله افتاد سی سوار اوزبک بقتل رسیدند و هفت سوار از امیر بی نظیر کشته شدند
امیر و محمد اکبرخان خلفش هر دو در آن میدان جنگ مجروح شدند از همر ضرب زخمها


بی‌هوش شدند آخر گرفتار نموده هر دو را بحضور شاه ممدوح حاضر آوردند شاه جهان
بخشی مجروحات مهجوران نموده حکم برقید آنها داده و حکم جراح بجهة مرهم زخمها
ایشان مامور گردیده که در عرصه اندک ایامعالجه حکیم باعث اندمال زخمهای مجروحان
شد . و در حین حبس امیرممدوح نزد پادشاه بخارای شریف صاحبان مخاشن انگلیسه بهادر
در گرد نواح اضلاع کابل بخاطر جمعی تفرج می‌نمودند و برای دیدن بت بامیان رفتند
و عجایب و غرایب بت مذکور را معاینه نموده بعد در کابل آرام گرفتند و بانتظام امورات
آن سرزمین می پرداختند واز عاقبت کار خود خبری نداشتند .
در بیان مراجعت افواج انگلیس بهادر از کابل و مقابل شدن با عالیجاه
میر محراب خان براهوی والی قلات و شهید نمودن او را
طراز داستان قلم خوش رقم بر شاخسار این مدعای چنین مترنم بنوا می گردد که
صاحبان عالیشان در سنه یکهزار دوصد و پنجاه و پنج هجری بعد ورود کابل بیرون شهر
چهاونی را بنای کرده و عمارات عالی درست کشانیده اقامت پذیر شدند و اسکندر برنس
صاحب بهادر اندرون شهر در سرای نواب امین الملك متوقف گردیده اوقات را بعيش
وعشرت بسر می‌آوردند بعد مرور يكمده صاحبان حکم دادند که افواج ... از راهی
که آمده از همان راه روانه شوند بسبب همینکه صاحبان موصوف اراده گرفتن قلات
در خاطر داشتند اولا از فوج بنگاله يك رجمنت کوره دو بمبا رجمنت ترك سوار و توپخانه
همراه قیمیان داده روانه هندوستان نمودند و از رساله دویم يك پلین طرف غزنی فرستاده
در عرصه بیست روز نواب غلام حیدر خان را از غزنی طلبانیده و دو روز مقام در کابل نموده
بعد نواب مذکور و حاجی کاکر را بهمرای جنرال صاحب در از راه پشاور روانه
نمودند نواب ممدوح از دریای آتك بسواری کشتی ها از راه سکھر و بهکر بتشریف فرمای
گردید و کاکر مذکور روانه هندوستان شده عقده افواج .... بقطع منازل از کابل
برآمده در دره بولان رسیدند جنرال صاحب بهادر معه چہار پلٹن گوره و توپخانه روانه
قلات گردیدند عالیجاه میر محراب خان براهوی والی قلات بپاس تعارف و ضیافت صاحب
ممدوح نمود واز شعبده بازی فلك نیرنگ باز خبری نداشت چون صاحب معظم الیه بطرف میر
ممدوح در صورت دوستی پیغام فرستاد که ما بسیار مشتاق ملاقات میباشیم و هم تماشای قواعد پلاتی نماییم
که چه نحو حفظ دارد میر موصوف اولا از آمدن خود عذری نمود آخر صاحب ممدوح هزار
منت واشتياق مندی میر موصوف را بحضور خود شرف احضار داده بازار صفت آرائی
گرم نموده بعد ملاقات تماشای قواعد پلٹن به میر مذکور نشان داده سپاه و پلاتی در حین
حرکت سلسله قواعد تفنگ انواب و بنا دین جانب میر مذکور نمودند در این صورت امیر مذکور
صورت مقدمه را برعکس در مرایای روزگار دیده معه سواران همرکاب خود شمشیر


« ۱۲۸ »
های از نیام کشیده بر بالای جلوه ریز گردیده تمام را زیر تیغ بیدریغ کشیده بعده رخ نها د
قلعه میری قلات شده لیکن دو بلٹن پیش از این نزديك قلعه مذکور رسیده پیش روی میر موصوف
گرفته بودند یکبار گی با میر مذکور آتش مقابله و مجادله برافروختند و در آن میدان کار
زار میر موصوف از روی غیرت ایمانی وحمیت مسلمانی داد شجاعت ومردانگی را از دست
نداده کار رستمانی کرد و از کشته ها پشته ها نمود آخر خود هم سر خوش باده شهادت
گردیده چنانچه یوم جمعه ماه رمضان المبارک سنه صفر هجری باین نحو شهادت شهسوار
میدان جلادت و یکه تاز عرصه شجاعت میر محراب خان با انجام گردیده از آنجا که میر
مذکور را از چنین خدعه طرازی صاحبان عالیشان اطلاعی نبود و اغوای خدمات خود
از دادن راه بافواج انگلیسه بها در از ملك مورثی خود و غیره مغرور بود اصلاً
بفکرش نبود که افواج سرکار انگلیسه بر سبب مرتکب مجادله ومقابله خواهد شد
ازین معنی بالکلی غافل نشسته بود هرگاه صاحب ممدوح نزديك الان رسیده همان وقت
میر ممدوح را چیزی بوی ازین قضیه تفنگ شراری وفساد بدماغ هوش رسیده بود
عالیجاه محمد اعظم خان برادر خود را طرف ایلات والوسات بلوچان براهویان فرستاده
استمداد لشکر طلب کرد لیکن اکثر روسای بلوچان بسبب ناسازگاری و نااتفاقی دل نهاد
استمداد نشدند مگر طایفه جهلوان و سرپان طوعاً و کرهاً معۀ جمعیت دوازده هزار لشکر
باتفاق عالیجاه محمد اعظم خان بنا بر استمداد رخ نهاد قلات شدند لیکن
پیش از رسیدن لشکر مذکوره عالیجاه میر محراب خان بدرجه شهادت رسیده بود پس
از شهادت میر معظم الیه مدت هفت روز شهر قلات را غارت می نمودند و میگویند که
دوازده لك روپیه نقد و جواهر گران مایه و اجناس نفیسه از اقمشه و پشمینه سلاح وشمشیر
ها جواهر دار و تفنگ های رومی و اعیان خاصه ولایتی وغیره سامان از هر قسم بعزیز
تاراج بردند و غنیمت شهر که تعداد آن معلوم نیست همه بدست افواج انگریز بهادر
افتاد بعد از هفت روز صاحبان عالیشان منادی امن وامان در شهر گردانیدند و بدلاسای
رعایای پرداختند و ملکی که در احاطه تصرف میر ممدوح بوده در تصرف سرکار انگلیسه
بهادر آمده جنرال صاحب بهادر عالیجاه شاهنواز خان براهوی برادر زاده مرحوم میر
محراب خان معه لیدین صاحب بهادر در قلات بر مسند ریاست مقرر نموده و ملا رحیمداد خان
ومحمد حسن وغیره خوانین خان موصوف گرفتار نموده بهمراه خود آورده وارد شکارپور
و خوانین مذکور را در قلعه بهکر محبوس ساخته تشریف فرمای ... گردیده وعالیجاه
راس بل صاحب بهادر اجنت سندهـ ومكخان ممدوح تا به شال کوت بنای چاونی ها مقرر
نموده و عالیجاه میر نصیر خان خلف مرحوم میر محراب خان در صغر سن بعد شهادت پدر بزرگوار
خود والده مسمی بی بی گنجا به و دیگر عیال و اطفال و نایب گل محمد خان و چند
سر کرده گان در کوهستان آواره می گردیدند لیکن در ترك تاز و تاخت تاز و تاخت
و تاراج افواج انگریز بهادر قصور نمیکردند .
( باقی دارد )


«۱۲۹»

در بیان زدبرد بلوچان کوهستان وبراهوی وغیره در حین روانگی افواج
جانب خراسان وبقای نمودن چاونی ها در سکهر وشکار پورودریافت
نمودن احوال سند و آموختن زبان بلوچی افغانیه وسند وهزیمت
یا فتن ایمیل صاحب بها در از بلوچان کو هستان و غیره

نوك موار قلم تیز رقم در میدان این مدعای چنین پركتازیان مینماید که در حین
روانگی افواج انگلیسه بهادر جاپ خراسان بلوچان نوك علی جهکرانی وبگتی و دومبکی
و کلهر وبرك و براهوی از تاخت وتاراج ساختن گدام وشتران وغیره در عرض راه تقصیری
نکردند وصاحبان عالیشان این همه هرج ومرج دیده بسیار خشم آگین می شدند ودم
نمی زدند خون جگر میخوردند عالیجاه ولید استوك صاحب بهادر در شکار پور رسیده در تجویز
وبندوست بلوچان مذکور شده شیرمحمد لدی را بمعرفت عالیجاه فتح محمد خان غوری
مشیر تدبیر عالیجاه میرصاحب میررستم خان والی خیرپور پیش خود طلبانیده قدری مواجب
بلدی مذکور مقرر نموده عهد انجام ساخته از بدی و بد کاری دست بردار نموده و نیز
بمعرفت مهند متهت سنگه شاهوکارکار شکارپوری بنای طالبا بیدن بجارخان دومبکی نموده
بود ودیگرهم على هذه القياس بندوبست بلوچان بدکاران مینمود که درین اثنای عالیجاه
راس بیل صاحب بهادر اجنت سند مقرر شده داخل شکارپور گردیده بعد ورود صاحب
ممدوح عالیجاه ولیم استوك صاحب بهادر تشریف فرمای ولایت گردیده وعالیجاه تامس
لوسس صاحب بعهده کلکطری شکارپور مامور شده و استوك صاحب خورد نیز بهمراه
کلکٹر صاحب مذکور بر کار خرابه مقرر مانده از آنجا که صاحبان مذکور بسیار
هوشیار ودانای زمانه بودند دریافت ملك سند ازهرقسم ورسم نموده ده وزبان افغانیه
وبلوچيه وسنديه وفارسی وعربی می آموختند بلکه اززبان های مذکور کتاب ها ترجمه
انگریزی درست ساختند و هريك از صاحبان عالیشان بعهده کار خود مامور بودند بعضی
پیمایش زمین ملك سند آباد و غیر آباد جنگل وشوره می نمودند وبرخی خانه شماری
وآدم شماری می کردند وبعضی نقش های ملك تیار مینمودند و بعضی خریداری گدام
می ساختند ومبلغان سکه کمپنی مثل بارش باران می ریختند ودر مکان چهری واقعه لپ دریای
بنگله های بسیار خوب ومطبوع مرتب ساختند وصدر بازار بنای کردند و در شکارپور
هم صدربازار وبنگله های تیار ساختند وروزگار مردم هرخاص وعام جاری گردیده
ومردم سند این چنین زورپری گاهی بچشم خود ندیده بودند از سکه کمپنی دیده مجنون
وار شیفته وآشفته در پی روزگار می گشتند وصاحبان عالیشان درملك سند رجوع آوردند
بیگان می آمدند وبيگان ميرفتند و از زبان بعضی صاحبان شنیده شده که می گفتند که
هر گاه درملکی یکی از صاحبان انگریز آمده دایر شد اورا یکی نماند گویا هزار
یاجوج بهمراه دارد وجایی که سدهای صاحبان آمده جمع شوند پس صدهزارها شیاطین
جمع میشوند آدم بیچاره ازيك شيطان امان نیافته که از بهشت محروم ماند چه جائیکه


( ۱۳۰ )
هزارهای شیاطین گرد آیند پس وای برحال مردمان آن سرزمین است خصوصاً آدمان
ملك سند از خاص وعام اکثر از جرد بیگانه ملك سند زود تر خراب خواهد شد كه
از آتش فتنه انگیزی صاحبان انگریز خبر ندارند فی الجمله عالیجاه کپتان ایمبل صاحب
بهادر مامور محافظت ملك بالادشت گردیده و قلم نگهداشت سپاه جاری بوده چنانچه
مردم افغانان و بلوچان کوسه و کهیری وغیره باشنده این ملك اندازه سه چهار صد سواره
ملازم داشتند و فی سواره بیست روپیه و پانزده روپیه و جمعدار پنجاه روپیه مشاهره مقرر
نمودند وعالیجاه الف خان ترین نیز در آن ایام باچهل پنجاه سواره در سلك ملازمین
سرکار انگلیسه بهادر منسلك گردیده كه رفته رفته از بس خدمات سرکار بلقب خان
بهادر ملقب شده چون جناب ایمبل صاحب بهادر باین همه سپاه از شکارپور روانه مکان
شاه پور درانجا رفته دایر گردید لیکن مردم بلوچان کوهستان ازرد برد و قتل قتال افواج
انگریز بهادر هیچ صرفه نمی کردند و صاحب ممدوح هم در تعاقب بلوچان بد کار ان
رفته از کشتن و بستن آنها دریغ نمی کرد لیکن همان آتش در کنده بود بازار تاخت
وتاراج بلوچان روز بروز گرم . روزی بلوچان کوهستان اندازه سه صد نفر سوار و پیاده
نزديك مكان چهتر رسیده درپشت نی آب پنهان گردیدند و چند نفر سواره بلوچان از روی
چال فریب بازی در شاه پور رسیده خودها را بافواج انگریز نشان داده پس پای شدند
ایمبل صاحب بهادر که معه چند سواران برای هوای خوری رفته بودند با سواران بلوچان
فریبه مقابل شده در تعاقب آنها افتاد چون نزديك پشت نی رسیدند صاحب ممدوح از فریب
بازی بلوچان مذكور خبری نداشت بلوچان که در نی متواری بودند بغتتاً تفنگ های
برروی سواران صاحب ممدوح زدند چند سواره از صاحب موصوف بضرب شلك
تفنگ های از اسپ حیات بر زمین ممات افتادند محمدی اعتبار که پیری
معه سواران دیگر بمشاهده این حالت دل از دست داده چون کهپه گهران پس خیز
معرکه فرار گردیده صاحب ممدوح هرچند به کهیری مذکور باش باش می نمود او زیاد
پاش پاش فرار میگردید هرگز پای استقر را نگرفت محتشم تن تنها در آن میدان عنان
توسن کشیده استاده شد و شمشیر از نیام بیرون آورده و بدست شجاعت گرفته مستعد حمله
بهادرانه گردید که در آن اثنا اعتبار کهیری بلحاظ پاس اعتبار خود باز در نزد صاحب
ممدوح آمده براسپ صاحب بهادر تازیانه حواله نمود تا بی اختیار اسپ صاحب بهادر
در میدان تیز روی شده باین طریق صاحب بهادر از آنجا برآمده جان بسلامت آورده
این خبر بطریق هزیمت صاحب موصوف از افواه عوام الناس منتشر عالم گردیده چنانچه
بعد از چند ماه صاحب معظم الیه برای جوابدهی این هزیمت در مقام سکهر بحضور صاحبان
درکونسل حاضر شده آخر از روی کورت چیزی قصور برصاحب ممدوح ثابت نشده از آنجا
رهائی یافته بعده بزودی روانه ولایت گردید چون صاحب ممدوح بسیار جوان مرد
وعالی همت بود ودست نوال همیشه گشاده داشت و در ابتدای ورود افواج بحر امواج
انگلیسه بهادر در بجا آوری خدمات سرکار انگلیسه بهادر قصوری نکرده بود .


«۱۳۱»

در بیان رفتن صاحبان عالیشان طرف چهتر وفلیجی وگرفتار نمودن

بجارخان دومبکی وترك علی جکهرانی وغیره جکهرانیان

ترك سوار قلم تیزرقم در میدان گیرودار این مدعای چنین تیزرو بیان میشود که
در سنه یکهزار و دوصد پنجاه وشش هجری عالیجاه کپیتان ایونل صاحب بهادر از شاهپور
تشریف فرمای چهتر گردیدی بجارخان دو مبکی پیش از رسیدن ازصاحب ممدوح از مکان
مذکور فراری شده طرف کوهستان دیره ببرك رفته سکونت گرفت باقی میرحسن خان
نونهانی و بلوچ خان دومبکی در مکان مذکور آمده بسلام صاحب ممدوح مشرف شدند
و مصدر نوازشات گردیدند دوصد روپیه به بلوچ خان سر کرده طائفه بلوچان دومبکی
ومبلغ صدروپیه به میرحسن خان نونهانی عوض خلعت صاحب ممدوح عطای نمود و آنها را
ازخود بسیار خشنود نموده بلوچ خان دومبکی حلقه اطاعت و فرمان برادری سر کار
جهان مدار درگوش جان انداخته بعد عهد آمیام از خدمت صاحب بهادر رخصت گرفته
جانب مکان لهری ملك خود رفته و میرحسن خان نونهانی حسب الحكم صاحب بهادر
معه پیغامان طرف ببرك بكتی روانه ومامور شده که بکتی مذکور را هدایت نموده
راغب سلام صاحب معظمالیه بنموده چنانچه احمدخان خلف ببرك مذكور باتفاق میرحسن
نونهانی آمده مشرف سلام صاحب بهادر گردید وعزت و آبروی بسیار یافته بعد انجام
انداختن چهاونی در دیره ی ببرك نموده رفت درین اثناء میجر بلیمان صاحب بهادر معه
پلتن خود و دو عرابه توپ در دیره مذکور رفته دایره گردید ی ببرك نیز بسلام صاحب
ممدوح آمده سرتسلیم و آستین فرمان برداری گذاشته و کپیتان ریت صاحب بهادر
ازدیره ی ببرك عازم قلعه کهان شده و نیم هنت نشان دوده خان مری معه پانصد سواره
ازقلعه کهان برآمده سلام ریت صاحب بهادر نمود و گفتگوی انداختن چهاونی در قلعه
مذکور مابین صاحب ممدوح ومری مذکور واقع شده لیکن مری مذکور انداختن
چهاونی در قلعه کهان ناگوار دانسته بجواب صاحب پرداخت و هماندم روانه گردیده
در اندرون کوه رفته طبل متکردی بنواخت وكپیتان ریت صاحب بهادر در قلعه کهان
کپیتان روصاحب بهادر را گذاشته خود باز در دیره ی ببرك آمده دایر گردید چون
ی ببرك مذکور شنید که دوده خان مری باصاحبان در مقام سلوك نیامده از انداختن
چهاونی جواب صاف داده اوهم از قلعه خود به تمام سامان و اسباب بطریق اخفا کشیده
بوقت شب از دیوار قلعه برآمده میخواست که روی درفرار آرد درین صورت چوكی داران
قلعه باخبر گردیده ی ببرك را گرفتار نمودند بعد گرفتاری او قلعه را تاراج نموده تمام
اسباب قلعه را نیلام نموده داخل ركبا کردند درین اثناء لیجاه صاحبس پولتس صاحب بهادر
داخل مكان لهری شده سید امیر شاه را برای گرفته آوردن بجارخان دو مبکی فرستاده
نامبرده آمدن خود بحضور صاحب مذکور اختیار نکرده مگر بحضور کپیتان ایونل صاحب
بهادر آمده سلام کرد وتجویز ایونل صاحب بهادر همین بود که بالفعل از روی صلاح وقت
بلوچان را گرفتار نباید کرد بلکه در ملازمی سر كار نگاه باید داشت تا آنکه همه


«۱۳۲»

بلوچان کوهستان به تجویز بدست سر کار آیند و کپتان ابومل صاحب سیادت پناه سید
عنایت شاه را نزد شجاعت نشان دوده خان میری فرستاده که او را رهبری نموده در سر کار
بیارد که بعد آمدن مری مذکور بتفویض بلوچان بخوبی نموده خواهد شد که درین صورت
حکم جناب رای باصاحب بهادر ایجنت سنده در باب مقیدی بلوچان مذکور صادر گردید
کپتان ابیول صاحب بهادر مطابق حکم اجنت سنده بازوی بلوچان هر يك بجاو خان
دومبکی و ریربخان جکهرانی و جانی جکهرانی وغیره جکهرانیان بطریق آئین قیدیان
بدست عالیجاه الف خان جمعدار جانب لهری پیش طامس یوانس صاحب بهادر روانه کرد
مگر ترك علی جکهرانی که سر کرده جکهرانی های بود او را پیش خود معطل نمود طامس
یوانس صاحب بهادر بلوچان مذکور را در قید محکم کشیده صبح از لهری سوار گردیده
داخل شکارپور شده و با کپتان ایبل صاحب بهادر مشورت نموده همه بلوچان را سپرد کپتان
دوند حب بهادر نمودند و دوست علی برادر زاده دوده خان میری که بموجب هدایت سید
عنایت شاه بجهت سلام صاحبان می آمده لیکن در عرض راه جز قید شدن بلوچان مذکور
شنیده قدمی پیش نگذاشته واپس روانه مکان مالوفه خود شده : سید مذکور باز آمده
صورت حال پس رفتن دوست علی مری بصاحبان ممدوح حالی نمود بعمه اینان دو تصاحب
بهادر همه نزوی بلوچان قیدی با حتیاط نام از شاه پور روانه گردیده داخل شکار پور
شده و بعد از چند روز طامس یوانس صاحب تشریف فرمای شکار پور گردیده تام عاصیان
مادیان و سلاح بلوچان مذکور اقلام کرده داخل سر کار نموده و بجار خان دومبکی
وغیره را در قلعه لهکر محبوس نمودند و جانی جکهرانی که پست قامت و حرام زاده بود
او را در شکار پور مقید نمودند لیکن نامبرده هرگز بهمراه قیدیان برسر کار نمیرفت
واگر میرفت بازهم کار نمیکرد با وجودی که محافظین چوکی او را میزدند هزار های
سخنان فحش بمحافظین چوکی میداد واو را زنجیرها در پای ودست و گردن انداخته سخت
عذاب میدادند بازهم هیچ پروای نکرده به آدمان سر کار میگفت که زنجیرهای در تمام
اعضای من انداخته اند مگـــر . . . من بی زنجیر مانده است او را هم زنجیر
بیاندازند و . . . خود را به آدمان سر کار نشان میداد چون جکهرانی مذکور چنین
سرکش و بی باك وشوخ بود و ترك علی جکهرانی را معه بیست نفر سواره ومحمد خان
دو شکی را در سر کار ملازم داشته در خدمت کپتان ابویل صاحب بهادر مقرر نمودند که
باصاحب ممدوح در خدمات مرجوعه ترك تازی می نمودند تا رفته رفته طایفه جکهرانی
از مهربانی سر کار جهاندار کامیاب مطالب ما فی الضمیر خود شدند.

در بیان رفتن صاحبان انگریز بهادر طرف قلعه کهان وبنای

کردن چهاونی و کشته شدن صاحبان از دست بلوچان مری وهزیمت صاحبان
رستم داستان قلم شجاعت رقم در میدان رزم این مدعای چنین بیان می نماید که در
سنه ١٢٥٦ صدر کپتان كلاك صاحب بهادر که معه گدام جانب قلعه کهان رفته بود
گدام را در قلعه مذکور در نزد کپتان برونصاحب رسانیده مراجعت نمود هرگاه صاحب
ممدوح درمکان سارتاف که درمیان کوه واقع است رسیده درینصورت شجاعت نشانان


« ۱۴۳ »
بلوچان مری پیش روی صاحب معظم الیه گرفته بحمق شرارت و فتنه سرسنگ مقابله و
مقابله زده مستعد محاربه شدند در انوقت بهمراه صاحب ممدوح چهل سواره و پنجاه شصت نفر
پیاده حاضر رکاب بودند سوران هرگز با حریفان مقابله نکردند بلکه پس پای شدند
و صاحب ممدوح با پیاده گان چنگ کنان از دست بلوچان کشته شد . و هفت هشت صد
نفر شتران همه سامان دست یغمای بلوچان مری افتاده و هشتاد نفر دیگر پیاده از فوج
انگریز که پیش برونصاحب طرف قلعه کهان میرفتند آنها را نیز بلوچان در راه زیر
تیغ بیدریغ کشیدند و در غاره ممات انداخته غرض بلوچان مذکور چون زنبور متفرق گشته
هر جا و هر مکانی که از لشکر انگریزان در کوهستان می یافتند به نیش ضرب شمشیر و
تفنگ و سنگ می کشتند و هیچ صرفه می کردند در این ایام جنرال براین صاحب بهادر اجنت
سند بجهت هوا خوری سمت شمله تشریف فرمای گردیده بود و کپتان آنزا مند جان
برونصاحب بهادر در چهاونی سکر بعیاش مقرر بود هر گاه این اخبارات مذکور باجنت
سند رسیده از آنجا چہتی انگریزی برای کپتان ایدیل صاحب بهادر نوشته فرستاد که
هر قسم که داند شجاعت شان درده خان مری را در حیاله اطاعت و فرمان برداری
سرکار بیارند که از حسن خدمات ایشان منصورات صاحب مذکور حسب وشته اجنت سند
باز از شادپور عازم شده در مکان لهری داخل گردید و مدت سه ماه در آنجا متوقف بود
با طایفه بلوچان مری بندوبست می نمود و آخر مری مذکور هست و کلای معتبر خود بخدمت
صاحب ممدوح پیغام فرستاد که ما مردم بلوچان کوه نشین و صحرای نورد میباشیم
کدام ملك در خرید بدست نداریم سنگ و سنگ ریزه های بسیار داریم
اگر خواهش و آرزوی سرکار بر آن باشد بس بار های نموده بحضور سرکار فرستاده
آید سرکار جهان مصار مهربانی نموده از ما بلوچان کوه نشین در گذرد بنای چهاونی
در قلعه کهان بالکل روا ندارد که پس پیش از انداختن چهاونی صورت نبوده کسی
هرگز در مرآت مدعای خود نخواهد دید گریا سر خود را سنگ زدن است آینده سرکار
مختار است چون کپتان ایدیل صاحب بهادر همین سر گذشت بلوچان میری بحضور اجنت
سند طرف کوه شمله نوشته فرستاد از آنطرف باز حکم آمده که چهاونی را ضرور بالضرور
در قلعه کهان بنای خواهد نمود چنانچه نه ایجاد کلیرن صاحب بهادر مع سه صد سواره
وشش هفت عرابه توپ وشش هفت صد پیاده و یکهزار و چهار صد شتران پر بار سرسسات
و سامان و خزانه روانه قلعه کهان شده هر گاه صاحب ممدوح در مکان تفنگ رسیدند
از آنجا که مکان مذکور چون قفس بسیار تنگ میباشد بلوچان میری در آن مکان
بر سر کوه رفته مستعد و آماده جنگ نشسته بودند در این صورت کپتان ریت صاحب بهادر
و کپتان مور صاحب و لفتنت مرکن صاحب معه دوصد نفر پیاده بر مکان تفنگ بالای کوه
رفتند بلوچان میری که دایق مستعد محاربه نشسته بودند یکبارگی جلوه ریزی بر صاحبان
ممدوح نموده دوسه صاحبان و دوصد نفر پیاده بزدن تفنگ های و سنگ ها بالای کوه
هلاك نمودند و در آن مکان تفنگ نفس ها حیات صاحبان ممدوح و پیاده گان لشکر
گرفتند و جناب کلیرن صاحب بهادر از سارین آب نهایت بی تاب گردیده میر حسن
نونهانی و اعتبار خان کهری معه پنجاه اسپان تو پخانه برای آوردن آب فرستادند اگر چه


« 134 »
آب نزديك بود لیکن کنار گذاران قضا و قدر چشم نامبرده گان از آب پوشیده آب
نزديك را ندیده طرف مکان سارناف رفتند در این اثناء راه بلوچان میری به آنها
مقابله نموده بسیاری آب زندگانی گرفته اسپان را بغارت بردند در این صورت کلبرن
صاحب بهادر روی آب ندیده از عدم رسیدن آب بی تاب شده تاب مقاومت نیاورده
تمامی اسپان و سامان و شتران و خزانه و سه عرابه توپ در آنجا گذاشته و بو راح دنباله
توپ ها بند نموده جریده طوری گریزان افتان خیزان خود را در شاه پور رسا نیده از
شومی مکان لعنتك چندین نفس های لشکریان برباد داد نفس خاص خود را در شاه پور
آرام داده نفسی بکام دل برآورده کپتان برون صاحب که در قلعه کهان دایر بود
سابق از عدم رسیدن و موجودی سمرسات بسیار تنگدل بوده خصوصا از شنیدن خبر هزیمت
و کشته شدن صاحبان ممدوح بسیار بی قرار و مشوش احوال گردیده آخر از روی صلاح
وقت بهمراه بلوچان میری ساز کاری نموده .. داده و امان خواسته قلعه کهان را
گذاشته و برای جان خلاصی خود با میری عهد انجام ساخته و چتی انگریزی نوشته داده
باعانت سواران بلوچان میری از قلعه مذکور برآمده داخل مکان ابری گردیده شکر
حیات تازه نموده صاحبان انگریز بهادر از روی انصاف از جوان مردی و شجاعت بلوچان
میری خود معترف و آفرین آفرین میگویند فی الحقیقه با وجود تسخیر قلات وقندهار وكابل
وغزنی بازهم بلوچان میری در کوهستان متبر داشته از تاخت تا راج وقتل قتال افواج
انكليسه بهادر دست خود را کوتاه نداشته و صاحبان انگلیسه بها در هنوز در تجویزات
تسخیر کوهستان واستيصال طایفه بلوچان میری مهیا شده دیده شود که عاقبت این کار
کجا سر کشد وصورت این معامله چگونه از مر آت مدعای رختنمای گردد .
(در بیان آمدن عالیجاه میر نصیرخان براهوی بر قلات و گرفتن قلات از شاه نوازخان براهوی
و کشتن لبدین صاحب بهادر )
نصر قلم خوش رقم که مفتح ابواب قلعه ممالك سخن وری است در فتح قلعه این مدعای
چنین جلوه ریز بیان میگردد که هرگاه صاحبان انگلیسه بهادر
در سنه یکهزار و دو صد و پنجاه و پنج هجری فتح قلات نمودند
راس بيلصاحب بهادر اجنت سند عاليجـاه شهنواز خان براهوی عموزاده
مرحوم میر محراب خان را بعطاى لك روبيه وملكه ها باتفاق عاليجاه لبدين صاحب بهادر
برمسند ریاست قلات جلوس داده تا مدت چند ماه عالیجاهان مذكور جرعه نوش باده
حکمرانی قلات بودند ومیر محمد نصیرخان خلف مرحوم میر محراب خان بمعة
عيال واطفال خانه بدوش در صحرا و کوهستان آوارگی می کردند آخر میر نصیر خان
جمع آوری قشونات الوسات طایفه جهلوان و سرایان وغیره نموده بر سر قلات رفته قلات را
محاصره سخت نمودند و در قلات افواج انگلیسه بهادر قدر قلیل بود هر گاه بنای مقابله
شده احدی از الوسات براهوی بکومك شاه نوازخان نپرداختند بلکه آنچه که بلوچان
براهوی اندرون قلعه قلات بودند همه از اندرون بر آمده با عالیجاه میرنصیر خان ملحق
و متفق شدند وقلات را بدست میرمذکور دادند وشاه نواز خان ازقلات جان خود کشیده


«١٣٤»

روی در فرار نهاد وطرف باغان رفته سکونت پذیر گردیده وعالیجاه لیدین صاحب بهادر از فرار عار دانسته درقلات مانده میر مذکور صاحب ممدوح را گرفتار نموده محبوس گردانیده واسباب وسامان صاحب ممدوح همه در حیز تاراج آورده وبرا هویان بنابر انتقام مرحوم محراب خان انواع انواع عقوبات بصاحب ممدوح می‌نمودند و در ... باسك آب ونان بصاحب ممدوح میخورانیدند بعد ازچند روز میر مو صوف محمد اعظم خان عموی خود را در قلات گذاشته معۀ جمعیت دوازده هزار لشکر روانۀ شال کوت گردیده ولیدین صاحب را هم برشتر پشت برهنه سوار نموده وزنجیر ها در پایش انداخته بهمراه خود برده ودرعرض راه براهویان سنگ وكلوخ برجان لیدین صاحب ممدوح میزدند ودرمقام شال کوت عالیجاه لیدین صاحب بهادر باستقلال تمام دایر بود وهم پلاتن بنابر كمك ازقندهار درشال کوت رسیده بودند میرمذکور هرچند جهت گرفتن شالکوت سعی و کوشش نمود لیکن قادر شدن نتوانست تا مدت سه ماه در مكان مستونك متزل انداز بود وعاليجاه استوك صاحب بهادر بموجب حکم اجنت‌سند بنابر تعمیر بنگله های طرف بهاك از شکارپور روانه گردیده اولاً درجای دیره بنگله را بنای ساخته بعده وارد بر شوری شده درآنجا نیز بنای تعمیر بنگله نموده ليكن درا وقت درمكان برشوری خبرها شرشور بلوچان براهوی متواتر میرسیدند صاحب ممدوح بسبب شنیدن این اخبارات شرشور از آنجا کوچ مکان نموده داخل بهاك شده وسيد محمد شریف عامل کچھی که از سر کار جهان مدار مقاطعه دار ملك كچھی بود بخدمت صاحب ممدوح حاضر آمده ازروی حکمت عملی انواع انواع سخنان دهشت آمیز از لشکر بـراهویان بحضور صاحب معظم الیه بیان نموده صاحب ممدوح بشنیدن سخنان آمد آمد لشکر براهویان متردد خاطر گردیده بسواری شتر بادی جريده طور بهاك روانه مکان چهتر وملهجی گردیده وافواج سر کار که در آنجا دایربود درعرصۀ دوروز یکهزار سوار و پیاده وچهار عرابه توپ ازآنجا بهمراه ركاب خود گرفته بازداخل بهاك گردیده دراین صورت ساری اطمینان رعایای بهاك شده چون دراین اثنا رحیم خان وعیسی خان منگل رئی وغیره سرکرده گان معۀ دو هزار لشکر در گونل رسیده سرسات ازآنجا گرفته داخل گنجابه شدند ومنشی موهن لعل که ازسر کار انگلیسه بهادر درآنجا بعهده کار داری مامور بود فراری شده طرف جبل احمدخان مگسی رفته پای قرار گرفت ولشکر براهویان در گنجابه افتاد کدام سر کاری همه را غارت نموده بردند وسمت بهاك بسبب بودن افواج سر کار انگلیسه بهادر جرأت آمدن نکردند و عالیجاه استوك صاحب بموجب حكم اجنت سند از بهاك کوچ نموده داخل چهتر وازآنجا بر آمده وارد شاه پور بملاقات کپیتان اپعیل صاحب بهادر مسرور گردیده دوشب در آنجا اقامت گرفته بعده روانۀ شکارپور گردید که روز دویم تشریف فرمای شکارپور شده بعده عالیجاه طامس پوتس صاحب بهادر بعهۀ دوهزار لشکر سواره و پیاده پلاتن گوره روانه دادهر گردید وعالیجاه میرنصیر خان پیش از رسیدن عالیجاه صاحب ممدوح ازشال کوت رخ تافته بردادر هرآمده بافواج انگریز که در داد هر بود مقابله ومقاتله نموده و يك شبان روز لشکر بر اهویان در میان شهر دادهر افتاده تمام شهر دادهر غارت نمودند


چون عالیجاه طامس یونس صاحب بهادر قطع منزل داخل داد هر گردید لشکر براهویان
مرتکب جنگ و جدال شدند از طرفین کشتخون بواقع گردیده آخر لشکر براهویان تاب
مقاومت نیاورده امیر نصیر خان فرار بر قرار نمودند و در وقت فرار عالیجاه ایدین صاحب را
براهویان کشته در میدان انداخته رفتند هرگاه طامس صاحب ممدوح در میدان نبرد گاه
آمده دید که ایدین صاحب مقتول شده افتاده است و زنجیر دریای دارد ازین معنی نهایت
خفگی خاطر صاحب ممدوح گردیده و در جوش و خروش آمده اینان چه فایده تیری که
از کمان برجست باز سعی عبث بر نمیگردد یونس صاحب بهادر آنچه که شاهان لشکر
براهویان در میدان مصاف افتاده بود همه را به نمای آورده و نعش ایدین صاحب برداشته
داخل داد هر گردید و به تدفین و تکفین او پرداخت وافسوس میخورد و میر نصیر خان براهوی
معهٔ لشکر در میان کوهستان فراری شد هـ و طامس یونس صاحب بهادر بعد این فتح بموجب
حکم راس بیلحصاحب بهادر اجنت سندهـ مراجعت نموده بشکارپور گردید بعد ورود صاحب
ممدوح جناب راس بیلحصاحب بهادر بموجب شفاعت میر رستم خان صاحب و تالپور خیر پور
صید حسن و ملا وحید داد اقوای مرحوم میر محراب خان از قید رهائی یافته و صاحب ممدوح
آنها را خلعت و مزج عطای نموده روانه پیش میر محمد نصیر خان نمودند که میر مذکور را
هدایت نموده راغب استسلام صاحب بهادر کرده در اطاعت و فرمان برداری سرکار جهان
مدار نمایند چناچه نامبرده گان پیش میرمذکور رسیده بهزار نصایح و خواه نظر الف
ملاقات صاحبان و فرمان برداری سرکار نمودند هرگاه میر نصیر خان نزدیک کوتله رسید
صاحبان عالیشان هریک والس صاحب بهادر ونیتردل صاحب بهادر معه جمعیت لشکر در کوتله
دایر بود هـ میر چند صاحبان ممدوح متندات معه طرف میرموصوف نوشتند لیکن میر مذکور از بس
اندیشه و خوف دل نهاد آمدن بملاقات صاحبان ممدوح امر گردید و در مقام خوف و رجا بودند .
از آنجا که صاحبان موصوف چون دیدند که میر مذکور بنابر ملاقات نمی آید معه
بجمعیت اشکر برسرش جلوه ریز گردیده بمقابله ومقاتله بر خاستند و جنگ عظیم واقع شد
از طرفین قتل وقتال بسیار شده بتلصاحب بهادر در میدان جنگ بقتل رسیده و یکصد
و چهل نفر معهٔ لومرخان ومرادخان پسرش هـم اسیر ودستگیر شدند ومير ممدوح هزيمت يافته
باز آواره کوهستان و از صلح مایوس مانده صاحبان ممدوح بلوچان اسیران بحفاظت
تمام گرفته مراجعت نمودند و اسیران مذکور در قلعه بهکر مقید ساختند و خرچ یومیه بخوبی
از سرکاری بقیدیان مرحمت میکردند و چند مدت واقعهٔ لهنگر در قید گرفتار بودند
و از خرچ یومیه مبلغمان جمع نموده ماه ماه بجانب عيال واطفال خود میفرستادند .
(دربیان رفتن جناب راس بیلحصاحب بها در طرف شال کوت و بندو بست
نمودن امورات آن سرزمین و فوتیدن در آنجا
ارقم قلم سریع السیر در میدان این مدعای چنین تیز گام بیان میشود که در سنه یکهزار
دوصد و پنجاه شش هجری جناب راس بیلحصاحب بهادر اجنت سند از کوه شعله مراجعت
نموده داخل سکهر گردیده بعده بزودی تشریف فرمای ملك کچهی وشال کوت شده
لومرخان ومراد خان پسرش وغیره بلوچان براهوی قیدیان که در قلعه بهکر محبوس بودند


«۱۴۷»

آن ها را ره ئی داد و بوهر خان را بهر کباب خرد برده ازملك کپچی او را رخصت داد
پیش میر نصیر خان نفرستاد که میر مذکور را هدایت نموده با سلام صاحب ممدوح مشرف
سازد لیکن میر موصوف بعد از اهمال پرداخته و انقیاد سلام صاحب معظم الیه نکرده صاحب
بهادر چند روز منتظر ملاقات میر ممدوح کشیده بوده روانه ملك سیوی گردیده از آنجا که
مثل مشهور است سگ بلوچان میری بر کوه می تازند و مردم خجك در میدان گوی شجاعت
می ربایند ما بین افواج انگلیسه بهادر و مردم خجك آتش جنگ و جدال شعله ور گردیده
مردم خجك داد مردانگی از دست نداده خوب مقابله و مقاتله نمودند که یکبارگی افواج
انگریز بهادر از میدان وقوع پس گردیده پس پای شدند، چون مبروز آفتاب از یمن
ترددات از میدان فلك رخ تاب شده در مغرب زمین منزل انداز گردید ، وافواج نجوم در
عرصه سپهر جلوه نمای گردیده مردم خجك از نبرد گاه پس آمده داخل قلعه سیوی شدند
و تمام سامان واثاث البيت معه عیال واطفال از قلعه مذکور کشیده و طرف کوهستان نرد
میری رفتند افواج انگریز بعد رفتن خجك بر قلعه پرش نموده قلعه را خالی از حریفان
دیده گرفتند بعده بموجب حكم قلعه سیوی را بضربات اتواپ مسمار نموده با خاک برابر
ساختند و غنیمت را بدست تصرف خود آوردند جناب راس بلصاحب بهادر بعد فتح قلعة
مذکور و بند و بست آن سر زمین پرداخته از آنجا تشریف فرمای سمت مکران وادهر گردیده
و چند ایام در دادهر توقف گرفته بعده مستعد جانب شال کوت شده که در این اثنای مردم
خجك حلقه اطاعت و فرمان برداری سر کار جهان مدار به گوش جان انداخته مشرف سلام
صاحب ممدوح شدند صاحب بهادر به عفو جرائم آنها پرداخته به خلایع فاخره آنها را
سرفراز ساخته ملك سیوی بدستور اصلی در تصرف مردم خجك واگذاشتند و کپتان فرنج
صاحب بهادر چند ایام در قلعه سیوی توقف گرفته قلعه را سراز نو مرمت نموده تیار کرده
حواله مردم خجك ساختند و در حین توقف جناب راس بلصاحب بهادر در مسلك سیوی و
پنجتر وبلهجی دوست علی برادر زاده شجاعت نشان دوده خان میری مشرف سلام صاحب
ممدوح گردیده چون انگریزی کپتان برونصاحب بهادر که از عهد انجام میری مذکور
نوشته داده بود بملاحظه صاحب ممدوح آورده از عطای خلعت فاخره سرفرازی یافت بعده
بحصول رخصت و اپس بمکان مالوفه خود رفته و صاحب ممدوح برای ملاقات دوده خان میری
بسیار حیله های نموده لیکن پیش نرفته میری مذکور هرگز بسلام صاحب بهادر نیامد .
از آن بعد صاحب بهادر از مکران دادهر تشریف فرمای شال کوت و چند ماه در آنجا رونق
افزای بوده و بجهة ملاقات میر نصیرخان براهوی بسیار بندوبست و تجویزات می نمود و او
از لحاظ و خوف جان خود هرگز دلنهاد ملاقات صاحب ممدوح نشده بدار و مدار میپرداخت
در این اثناء از قضای الهی پای صحت صاحب ممدوح در سلسله بیماری مقید شده هرچند حکما
و داکتر معالجه نمودند لیکن مؤثر نیفتاد و روز بروز جیوش بیماری به حصار و جودش
استیلای آورده آخر لشکر زندگانیش منهزم گردیده لوای مرگ در میدان آخرت برافراشت
و در شال کوت او را مدفون ساخته بعد از ارتحال صاحب ممدوح عالجاه والس صاحب بهادر
بر عهده کار سرکار مامور شده بانتظام امورات می پرداخت بعد از سه ماه عالجاه اتوم


« ۱۳۸ »

صاحب بهادر بعهده ایجنت سند مقرر گردیده تشریف فرمای سکر شد. از آنجا بلا توقف بسواری شتران بادی روانه شالکوت و در آنجا رسیده ، ایلچی میرنصیر خان براهوی والی قلات برا بعهد انجام موثق پیش خود طلبانیده بسیار تلافی وتعارف ونوازش ها ایجاد مذکور نموده از خود ممنون ساخت و ملک موروثی تماما تفویض میر مذکور ساخت و کلنگران که درملک خان ممدوح نشسته بودند همه موقوف شدند و تعمیرات که در ملک خان مذکور درست ساخته بودند جای بجای حکم تخریب عمارات صادر گردید امیران سند هرگاه این چنین صورت خرابی عمارات معاینه نمودند و موقوفی کلنگران دیدند و شنیدند هر آینه بخیال خام رفته دانستند که الحال سرکار انگلیسه بهادر سبب هزیمت خراسان تمام چهاونی خراب و ویران ساخته ازین ملک سنديك قلم میرود ازین معنی بسیار خوشحال شدند و از حال خود غافل که فلك نيرنگ در چه لعبت بازی است و کوکب بخت صاحبان انگریز بهادر در اوج فریبندگی چگونه سیار است از آنجا که شرح تسخیر سند مو قوف بروقوع واقعه داشته الحال عنان توسن قلم در میدان وقوعات مقدمه امیری نظیر دوست محمد خان منعطف سوده میشود .

در بیان آمدن امیر دوست محمد خان از بخارا که بوساطت کدام

سوداگر از قید والی بخارا رهائی یافته با افواج انگریز چندین جنگها
نموده بعد خود بخود در کابل آمده مشرف سلام صاحبان انگلیسه گردید

شهنواز میدان سخن وری اعنی خامه ندرت نگار در نشیب و فراز عرصه معاوي مدعای چنین ترکتاز بیان می نماید که هر گاه صاحبان عالیشان تشریف فرمای دارالجهة کابل شدند در مدت دوماه اکثر رؤسای کابل و کردو نواح کابل را در اطاعت و فرمان برداری خود آوردند اگر احدی سر از اطاعت وفرمان داری می پیچید هما نوقت مال وجان و قلعه جات او را ضبط سرکار می نمودند و او را بسزای اعمال ناصواب می رسانیدند و در حین آمدن مبلغان خزانه از هندوستان در دره خیبر مابین لشکر انگریز بهادر وافغانان خیبر بسیار جنگ وجدال واقع و بسیاری از فوج انگریز بقتل رسیده بعد این همه قتل و قتال روزی چند صاحبان عالیشان در کابل هم آغوش شاهد آرام شدند که درین اثنای در سنه یکهزار و دوصدو پنجاه وشش هجری خبر رسید که امیر دوست محمد خان با عانت کدام کسی تجار که او مبلغ ده هزار روپیه از خود بمحافظین چوکی که بر امیر تعین بودند داده باعث رهائی امیر بی نظیر از قید گردید و امیر در وقت فرار از قید سردار محمد اکبر خان خلف خود را گفت که شما هم در این میدان با من گوی موافقت در میدان فرار زنند سردار مذکور از فرار عار دانسته اختیار نکرده بلکه با میر موصوف مخاطب گردید که از فرار مردن بصد درجه در صورت مردانگی بهتر و خوش تر است امیر در جوابش گفت که پهلوان زنده خوش است و بر طبق مضمون :

چو از سر بگذرد آب خرد مند - نهد مادر بزیر پای فرزند

جائی که دست قدرت نا رس است از آنجا فرار کردن هم کار جوان مردان عالی همت


« 139 »

است امیر این چنین مقوله بصوبدار محمد اکبرخان بسیار بیان نمود لیکن سردار در گوش
سماعت نیاورده قبول نکرد آخر امیر بی نظیر برفاقت نهار از گرفتاری قیدوالی بخارا
رهائی یافته بقطع منازل بطول در شهر سبز بحضور شاه مردان شه والی شهر سبز داخل
گردید . شاه موصوف از مقدم امیر بی نظیر بسیار خوشوقت شده در مراسم تعارف و
مهمان داری امیر بی نظیر دقیقه فرو نگذاشت با وجودی که مابین شاه ممدوح
وصاحبان عالیشان بسیار دوستی واتحاد بود با آنهم پاس خاطر وحرمت امیر موصوف از
حد نهایت ملحوظ نظر داشت تا که مبلغ سه لك روپیه بخدمت امیر ممدوح دادنی کرد
و با امیر گفت که ایشان عیال و اطفال را در شهر سبز بمقتضای سر سبزی ریاض محنت و
صداقت پیش ما گذاشته تدارك سامان مقابه معاندان خود گرفته در قتل وقتال و جنگ
وجدال مخالفین قصوری نکنند امیر موصوف بانجام صدر از شاه ممدوح شرف ارتباس حاصل
نموده روانه طرف بلخ گردید. جلا شجاعان واطفال ومنسوبان خود نهایت محظوظ وخوشوقت
گردید. بعد ازيك ماه امیر بی نظیر از والی بخارا رخصت گرفته مع عیال اطفال و چهار صد نفر
غلامان وفادار جان نثار روانه گردید که در این اثنای عبدالجبار خان برادر امیر بی نظیر
آواره و پریشان روزگار سراسیمه مضطرب الحال آمده مشرف ملاقات امیر موصوف گردیده
امیر بسیار خوش شده و خاطر داری آن جابر از حد نهایت نموده و با و گفت که شما
تمام عیال واطفال گرفته در شهر سبز برسانند و آن جابر انگشت اینمعنی بر دیده قبول
نهد امیر بی نظیر او را زاد و راحله داده تمامی منسوبان ومتعلقان خود با تفاق جابر
مذکور روانه طرف شهر سبز نمود و خود روزی چند تا رسیدن اموال
واسباب گبار در بلخ متوقف و منتظر بود لیکن جابر مذکور
از روی بی ایمانی وطمع توقع حطام دنیاد و امید عطای ملك غزنی با اولیای
دولت و صاحبان انگلسه بهادر سازگاری نموده و تمام وابستگان امير كبير وصغير
در کابل بوده در پنجه اولیای دولت وصاحبان انگریز گرفتار نبود و يك خلعت فاخره
از شاه و چیزی نوازش از صاحبان انگریز بخوبی یافت وروی خود را سیاه نمود بعد از
آن بيكهزار سوار و ده عرابه توپ و از رساله دوم ده ترمپ بهمرام جابر مذکور معاً
وابستگان امير بي نظير داده روانه قلعه غزنين بنا بر حبس نمودند وجابر مذکور را
در خور این خدمت حبس قلعه غزنی عطای کردند هر گاه جابر و منسوبان امير نظير
داخل قلعه مذکور شدند بعده صاحبان عالیشان جابر مذکور را نپرسیدند که این سنگ
نجس نجس همت یا نیست در نظر اولیای دولت و صاحبان عالیشان مردود گردیده چون
متعلقان امیر بی نظیر بچنين حيله وتزویر از بدطینتی جبار خان جابر در قلعه غزنی قید
شدند امیر بی نظیر از شنیدن این خبر بسیار اندوهگین گردیده اشك حسرت ریخته دست
افسوس میسائید آخر گفت که از بن زندگانی مرگ صد هزار درجه بهتر است هماندم
فاتحه خوانده برخواسته از شهر بلخ برآمده طرف بامیان معه جمعیت موجوده روانه
گردید و در قلعه بامیان افواج لشکر انگریز افتاده بود امیر بی نظیر در آنجا رسیده
بادان واگر صاحب بهادر متجرك سلسلة جنگ و جدال گردید. و از کابل نیز پلاتن
و توپخانه پادشاهی معاً سه پلاتن شابز استمداد صاحب ممدوح روانه شدند چنا نچه امیر


«١٤٠»
موصوف يك چنگ از انگریزان فتح نمود ويك توپ برنجی هشت پهلو معه خريمه وغيره
صاحبان در این میدان بدست امیر افتاد و یکهزار مردم از طرفین در این جنگ ضايع
شدند بعد از چهارم روز امیر بی نظیر پانصد سوار جرار كه مريك نهنگ دریای جنگ
بود بهمراه خود گرفته بافواج انگریز مقابله نمود و چنان شمشیر زنی نمود که فوج
انگریز بهادر شانزده کروه فرار نموده رفتند دوباره قوت مقابله جنگ در وجود کسی
نمانده تمام اسباب فوج انگریز بهادر که از فرار عار میدانند بدست امیر بی نظیر آمده
مگر مبلغ ٤ لك روپیه در آنوقت در خزانه کپتر بهادر که موجود بود صاحبان عالیشان
دیدند که جنگ در هم برهم میشود و مبلغان خزانه برداشته میشود هرگاه خزانه بدست
حریف یعنی امیر افتاد هر آئینه كمال تقویت امیر خواهد شد ازین سبب از روی مصلحت
تماما خزانه در میان دریا انداختند و بغرق نمودند چون افواح انگریزی سبب معاینه این
حادثه در دل فوج انگریز آنچنان رعب و هراسی پیدا شد که از صد کروه در کابل
اگر چیزی خیر امیر بی نظیر می افتد تمام فوج انگریز بر جان خود نمانند برگه درختان
میلرزیدند خصوصاً اولیای دولت از خوف امیر ممدوح شب شده در محل لکه بوقت شب
محل استراحت خود گذاشته رفته در باغ شاهی که پایین ریش خران آرام میگردیدند وزیر
تخت خود در خفيه يك نقب تیار ساخته محل گریز خود مقرر نموده بود روزی اتفاقاً
پای اسب سواره بیرون دروازه در نقب فرو رفته سر خفیہ نقب مذکور معلوم شده در این
صورت لاٹ صاحب بهادر متغیر گردید که اولیای دولت از راه نقب خفیہ اراده
فرار دارد صاحب ممدوح از استدراك این حال نهایت در استعجاب آمده میناتیم صاحب
ممدوح و کرنیلی صاحب و دویلتن بهمراه خود گرفته در میان نقب مذکور اندرون رفتند
هرگاه از نقب بیرون آمدند دیدند که شاه بر اسپ سوار میشود و اراده فرار دارد
صاحبان موصوف اولیای دولت را بسیار فهمایش نمودند و به كمال دلاسی و خاطر جمعی
آورده برتخت جلوس دادند در اینصورت ما بين اولیای دولت و صاحبان عالیشان بسيار
سخنان عتاب آمیز و محنت انگیز زبان رفت آخر دویلتن و هزار سوار جان باز در قلعه
بالاحصار کابل برچوکی و پهرهٔ اولیای دولت مقرر نمودند بعده يك پلتن پل کرتی
و دو توپ ترك سواران بجهت سرراه امیر بی نظیر طرف كوه هندوکش که از کابل
سی کروه مفاصله دارد صاحبان فوج روانه نمودند و در تعاقب ترك سواران خير ملبر
صاحب کمانیر بعد از سه روز در مکان چا ریکار داخل گردید. در آن مقام سبب فرط
انهار واشجار وفوا كهات گوناگون و گلهای بوقلمون نہایت خوش هواست وعجايب طلسمات
دارد و آن کوه را زندان حضرت سلیمان علیه السلام میگویند و هم بوت خانه امام مهدی
آخر الزمان مشهور است هر گاه در آنجا آواز نقاره خواه صدای تفنگ شود پس
صداها بلکه هزار های من برف از آن کوه از قدرت کامله ایزد متعال فرو می افتد
چنانچه صاحبان مريك لاتن صاحب ورايت صاحب و کرنیلی صاحب و فریری صاحب و غيره
صاحبان معا سی سواران بر بالای آن کوه رفته ملاحظه نمودند که زمین هموار وصاف
و وسیع لیکن سبب افتادن برف معلوم نگردید که چه حکمت بود حاصل کلام که در آن
مقام در عرصه بیست روز مابین امیر بی نظیر وافواج انگریز بهادر اتفاق مقابله وجنگ


«١٤١»
افتاد و سیزده جنگ بودند لیکن افواج انگریز روی شاهد فتح ندیدند و صد ها مردم
در آن میدان گوی فنا شدند و در این سیزده نوبت امیر بی نظیر گوی فتح و نصرت از میدان
وفا برده آخر فوج انگریز از کوه مذکور نیم جان سراسیمه پریشان بی اسباب و سامان
در مقام چاریکار رسیدند هرگاه يك پلتن از گوره و یکهزار سوار انتیه رسین صاحب
در مقام مذکور آمدند پس امیر نصرت نظیر سه گروه در تعاقب فوج انگریز بر آمده
در میر مسجد فروکش گردید چون فوج انگریز امیر را در مسجد دیدند پس تمام افواج
تیار شده نوایره آتش جنگ را از اشراب اتواب و تفنگ ها در اشتعال آوردند و در
میدان میر مسجد دو روز جنگ واقع بود و يك سپاهی امیر از دیوار تفنگ را میزد بهر
گلوله تفنگ يك آدم را میکشت تا یکصد و هفده نفر طعمه تیز تفنگ نموده بعد از دیوار بیرون
آمده و يك تعویذ بر قابر که در آن میر مسجد بود پیچید و در میان لشکر انگریز آمده
تفنگ را زده تمام توپ های را بند نمود کپتان رایس صاحب يك توپ آهنی را
نظیر گرفته بر همان کس زد و او را کشت بعده آدمان خانه آن کسی بیرون
آمده نعش او را برداشته رفته و باز صبح امیر بی نظیر چون آفتاب نمایان
در میدان جنگ آمده جنگ چنگ در نوای آورده از حملات دلیرانه و ترددات بهادرانه
سکپتر او مرد دلیر تیغ بی دریغ کشیده بوقت شام باز بر بالای کوه میرفت تا مدت هشت روز
امیر اینچنین محاربه می نمود و صورت حال افواج انگریز بحدی رسیده بود که اگر
در خواب نام امیر میشنیدند از بیم پریدن خوف در پوستین میلرزیدند و چه مقدور فوج
انگریز بود که در تعاقب امیر روند و بعد از دوازده روز امیر بی نظیر در ميان يك کوه
آمده و پنجاه سوار بهمراه رکاب نصرت ماب داشت تمام شب در آنجا مسلح مکمل ایستاده
بود چون انیر آفتاب عالمتاب عراز گریبان صبح بر آورده امیر بی نظیر نماز فجر
خوانده وفا تهه یاد کرده معه عمله شجاعت شامله خود بر اسپ همت سوار گردیده و شمشیرهای
آبدار از نیام کشیده چون شیر غران و فیل دمان در لشکر انگریز بهادر افتاده صد نفر
سپاه مقتول و بسیاری مجروح ساخته از میان پلتن گوره مانده باز بلند پرواز بیرون رفته
باز بر بالای کوه رفته علم اقامت زد از آنجا که امیر بی نظیر اینچنین شیر دلیر بود که اگر
پنج سواره یاده سواره خواه بیست سواره بهمراه رکابش میبود پس بر هزار نفر فوج
انگریز حمله آور می گردید و هيچ يك انديشه نداشت که این لشکر است و یا که زالمان
ملك هندوستان است و با پنج پنج سواران غتا در افواج انگریز افتاد و چهار نفر
کشته و مجروح ساخته میرفت اینچنین شهسوار میدان دلاوری و این قسم شه فرد عرصه
بهادری در این روزگار دیده زمانه ندیده هر جانب امیر بی نظیر که حمله می کرد
کشته پشته میساخت و هر طرف که می تاخت از مخالفین لشکری می انداخت آب تیغ آتش
بارش هر باد پیما را که بگردون رسیدی برخاک هلاك می افتاد و آتش حمله دوزخ
شرارش هر مخالف را که دریافتی رخت حیاتش را بزاویه هاویه میفرستاد . بیت
بهر جا که شمشیر در کار کرد یکی را دو کرد و دورا چار کرد
از آنجا که بیان جلادت و دلاوری امیر بی نظیر فوق الذکر تحریر و تقریر است .


(١٤٢)

در بیان رفتن امیر بی نظیر در قلعهٔ عبدالسبحان خان و او امیر را در قلعهٔ خود پنهان ساخته و پنهان برادر خود را بحضور صاحبان عالیشان فرستاده از امیر با خبر نموده و آمدن فوج انگریز بر قلعهٔ مذکور و رفتن امیر از قلعه و کشتن عبدالسبحان را معه متعلقاتش و جنگ نمودن با فوج )
امیر قلم نصرت رقم در معارك این مدعای چنین بیان مینماید که امیر بی نظیر بعد از دوازده روز از کوه مندر مراجعت نموده معهٔ شانزده سوار در قلعه عبدالسبحان خان که سردار هشت قلعه و ده هزار سوار و پیاده از خود لشکر داشت تشریف برده دایر گردید سردار قلعه حسب تعظیم و تکریم امیر بی نظیر نموده در قلعهٔ خود امیر را جای داد در ظاهر در مقام مودت و اخلاص و خدمتگذاری امیر بی نظیر ثبات قدم و در باطن بامید وعده‌های نبوه که از صاحبان عالیشان در صورت گرفتاری امیر بی نظیر صورت اشتهار یافته بود چون سگ دندان طمع خود را تیز نموده محمد سعید خان برادر خود را بطریق خفیہ در خدمت جنرال سیل صاحب بهادر ولاټ صاحب بهادر فرستاده پیغام نمود که هر گاه دستگیر نمودن امیر بی نظیر منظور دارند بس امیر معهٔ فرستادان خود در قلعهٔ ما موجود است و بموجب اشتهار مطمع دولت رویه که انجام هر کار است آن نیز مرحمت گردد صاحبان ممدوح سبب آوردن خبر امیر از محمد سعید خان نهایت خاطرداری و تلافی می‌نمودند و بوسمه تازه دلاله مشاطان چهره عروس مدعای او را سیده‌نموده هبا هم صاحبان ممدوح معهٔ پلٹن لشکر برهبری محمد سعید خان روانهٔ قلعه عبدالسبحان خان شدند و سرعت تمام در آنجا رسیده هر چهار طرف قلعه را محاصره نمودند در بوقت امیر بی نظیر به تناول طعام مشغول بود هنوز يك دولقمه تناول ننموده بود که کسی از رفقای امیر بی نظیر خبر نمود که افواج انگریز هر چهار طرف قلعه را محاصره نموده اند و ایشان غذای نوش جان میفرمایند امیر همانوقت دست از طعام کشیده برخواست دید که فوج انگریز گرداگرد قلعه را گرفته مستعد محاربه میباشند امیر بغصه روی طرف عبدالسبحانخان نموده گفت که ای مرد بد کیفر این چه بی ایمانی است که فوج انگریز بر من آوردی و شمشیر آبدار بجلش حواله نمود دو قطعه‌اش کرد عده امیر در اندرون سرای عبدالسبحان خان رفته چهل و پنج نفر آدمان خانه او را از عورت وغیرہ بقتل رسانیده و محمد سعید خان برادرش که بهمراه فوج بود از مرگ امان یافته بعده امیر بی نظیر معهٔ عمله خود بر اسپان سوار گردیده و فاتحه خوانده از دروازه قلعه بیرون بر آمده هر گاه فوج انگریز امیر را ملاحظه نمودند هوش و حواس خود باخته چون سورت بیجان امیر را می‌دیدند و اصلاً حرکت نمی‌کردند امیر بی نظیر بی پروا از میان فوج خود را کشیده سالماً روانه گردید و هر که از فوج انگریز پیش رویش آمد يك ضرب شمشیر بران کاوش ساخته برابر بالای کوه رفته آرام گرفت روز دیگر امیر بی نظیر يك هزار سوار جرار مردانه کبار را ز ازمیر مسجد برکاب نصرت ماب خود گرفته برای شبخون فوج انگریز بر آمده تمام فوج را متفرق و پراکنده نمود باز بطرف میر مسجد عنان تاب گردیده در این صورت تمام افواج انگریز کمرهای بسته نبار شدند و رخ نهاد میر مسجد گردیدند در این اثنا خبر شدند که امیر بی نظیر معهٔ سه هزار سوار و پنج هزار بنداق بر بالای کوه چون کوه الوند استوار افتاده است صاحبان عالیشان بشرط شنیدن این خبر تمام


«١٤٣»

لشکر خود را تیار ساخته بنابر مقابله و مجادله امیر روانه طرف کوه شدیم و به نزديك
کوه بفاصله يك کروه در يك میدان وسیع صف آرائی لشکر نموده مدت يك پاس فوج
در آن میدان استاده بود و از طرف امیر پیش دستی و سبقت واقع شده در این صورت
کپیتان فریزر صاحب که افسر ترك سواران را گفت که شما سواران خود گرفته پیش روید
که امیر شما را دیده از سرکوه بزیر پای خواهد آمد کجا بیکر صاحب قبول نکرد باز
جنرال سیل صاحب بهادر سال صاحب را حکم داد موافق حكم بسه پلنتنهای
خود حکم داد و کپیتان فریزر صاحب چهار توپ همراه خود گرفته طرف میدان روانه شد
هرگاه نیم گروه راه رفتند يك سپاهی بصاحب ممدوح گفت که الحال وقت مقابله نزديك
آمده اگر حکم باشد که همه تفنگ های پرگوله و باروت نموده شود صاحب ممدوح
روی بسپاهی نموده گفت خاموش باش گوله ها و باروت سرکنار ضایع نکنند اراده همین
داریم که امیر را می میگروهات زخم سالما برده دستگیر نمائیم هنوز صاحب ممدوح در این
تکرار بودند که امیر نصرت نظیر بهمراه هفتاد سواره از سر کوه بزیر آمده و يك علم سرخ همراه
داشت برابر سر فریزر صاحب جلوه انداز گردیده صاحب مذکور سپاه خود بموجب آئین حکم
داد که شمشیرها عریان نمایند آنها شمشیرها از نیام کشیده علم ساختند در این اثناء
امیر بی نظیر فاتحه خوانده شمشیرها از نیام کشیده بصاحب ممدوح مقابله نمود چنانچه
روی اسپ امیر . . . برصاحب مذکور خورده . . . اسپ صاحب ممدوح بر . . . امیر رسیده
امیر از روی طریق مسلمانی آواز السلام علیکم داد صاحب ممدوح با وجود اهل کتاب
بودن از خوف جواب سلام به ند لیکن صلابت خان حوالدار جواب و علیکم السلام
گفت صاحب مذکور روی بطرف حوالدار مذکور گردانیده گفت خاموش باش خبر من
شما را خواهم دید درین صورت امیر پرسید که سردار کلان شما کیست مسمی حمید بخش
حواله دار بصاحب موصوف گفته که امیر میپرسد که سردار کلان شما کیست صاحب جواب
نداده بیکدست شمشیر و در بر امیر زده گفت که من سردار کلان میباشم امیر با تدبیر
جان خود را از ضرب شمشیر نگهداشته هیچ زخمی بجانش نرسیده باز صاحب ممدوح از
کمال رعب و هولناکی تمام دویمگر دست شمشیر با میر حواله نمود لیکن کارگر نشد
تاسوم مرتبه على هذه القياس شمشیر زنی از صاحب بهادر بعمل آمده لاكن يك موی امیر
ضرری نرسیده بعده امیر نصرت نظیر بيك دست شمشیر بر صاحب بهادر زده دست صاحب را
چون قلم قلم نموده و شمشیرش بر زمین افتاد در این صورت صاحب بهادر عنان اسپ خود را
از میدان و نگردانیده و پس خیز معرکه فرار شده امیر بی نظیر گفتش که سردار کلان
هستی و خود را بهادر میگوئید و از جنگ میگریزید این را بگفت و باز شمشیر بر پشت
صاحب حواله نمود که بی اختیار قرار نمود بعده ستیفن صاحب بر اسپ سوار شده برجای
فریزر صاحب مغروره آمد که . . . او بود از هردو طرف شمشیر ازی صورت وقوع گرفته
عاليجاه محمد افضل خان بك شمشير بر روی صاحب ممدوح زده که از اسپ فرو افتاد
آخر سپاهیان حوالدار صاحبان را بر اسپان خود سوار نموده بمنزلگاه آوردند و عالیجاه
علی شیر خان خلف امیر بی نظیر بیکدست شمشیر به کرستین صاحب زده که سرش از تن
جدا افتاد در این صورت صاحبان بهادر پس پای شدند آخر بیچرا بر صاحب بها در دو


«144»
ضرب توپ بهمراه خود برده بطرف امیر متواتر زده از لشکر امیر یک پای اسپ بزیاد نرفته
لیکن لشکر انگریز صورت فتح ندیده هزیمت یافتند که هزیمت آنها امیر بصورت بظنیر بخاطر
جمع باز بر بالای کوه رفته طبل فتح نواخته وفوج انگریز در میدان همچنین صف های
بسته تا شام یک پای بمقام خوف استاده بودند و قدرت پیش رفتن نداشتند بعد گذشتن
یکپاس شب افواج انگریز از میدان بر گشته بدیره خود آمده مقام نمودند وامیر بی نظیر
از کوه بزیر تشریف فرمای گردیده علم اقامت زوویه آرام شب را بروز آورد .
( دربیان آمدن امیر بی نظیر خود بخود در کابل وسلام نمودن صاحبان
عالیشان وخوش شدن صاحبان و فرستادن امیر را بعد چند ایام طرف هندوستان )
بشیر بی نظیر قلم که فقرات نویس مصایبه و خبر است در تسطیر این مدعای چنین بیان
مینمایند که امیر بی نظیر بمقیس پای شدن صاحبان عالیشان مذکور از روی مصلحت وقت
وخار خار گرفتاری منسوبان متعلقان خود که از دست جبرت جبار خان در پنجه سر کار
انگلیسه واولیای دولت گرفتار بودند حبس صورت خیر خود را در آئینه ما فی الضمير
استعلام صاحبان عالیشان دیده بعد این همه جنگ ها ودلاوری های از کوه مذکور بوقت
علی الصباح معۀ دوصد سواره جراز روانه سوی کابل گردیده که وقت شام تشریف فرمای
سواد کابل شده از اتفاق در آنوقت لارد صاحب بها در هوا خوری نموده طرف بنگله
خود راجع بود که در این اثنا امیر بی نظیر سرخوش باده ملاقات لارد صاحب گردیده
امیر بی نظیر یک قطعه کاغذ مرقومه بدست صاحب ممدوح داد از آنجا که صاحب معظم الیه
امیر بی نظیر را گیاهی ندیده بود ونمی شناخت بعد مطالعه کاغذ مذکور دانست که این
امیر دوست محمد خان میباشد هماندم از اسپ خود فرود آمده از بس ذوق وشوق هلال
آسا آغوش کشاده هم آغوش شاهد مصافحه و مواصله امیر بی نظیر گردیده نهایت هم آغوش
شاهد فرحت ونشاط شده امیر را بکمال اعزاز و اکرام باتفاق خود گرفته در بنگله رسیده
کرسی را بدست خود برداشته پیش امیر نهاد که بر آن جلوس فرمای گردیده شمع
اختلاط و صحبت داری ما بین خود روشن نمودند و لارد صاحب دم بدم بسد المجوئی وتلافی
امیر بی نظیر میپرداخت و خودهم در جامه نشاط نمی گنجید گویا برهفت اقلیم دست یافتند
از آنجا که این خبر فرحت اثر تشریف آوری امیر بی نظیر در تمام فوج انگریز افتاد
که غریو های شادی وشادمانی بلند آواز نمودند و از خوف امیر آرامیدند وشکرانه حیات
تازه بجا آوردند و صاحب ممدوح يك دیره کلان در باغ متصل بنگله خود بجهت آرام
و استراحت امیر بر پای کشانیده و اسباب فرش وفروش و پلنک وغیره ضروریات همه در آنها
موجود و مهیا نمودند و نصف شب آمد و رفت صاحبان افواج پیش امیر بی نظیر میرفت و بعد
ملاقات امیر صاحبان از کمال خوشی وخوش حالی خیز های نشاط زده کلاهای انبساط
برهوای آسمان می انداختند ولارد صاحب بهادر در خدمت امیر بی نظیر حاضر بود چون امیر
بوقت رفتن به خیمه خود جهت استراحت از روی تدبیر فرزانه شمشیر خود را از کمر واز نموده


« ١٤٥»
دوای معارك ( ۱۰۰۰ ) ب – دار محمد محمد عظیم ن رجب علی ح سید محمد سرور، شعبه تاریخ ۱۱ر۲ ۳۰ ش
و بهر دو دست خود گرفته از روی ادب و همواری تمام بدست صاحب ممدوح داده مخاطب شد که تا امروزه روز شمشیر را بهمت و مردانگی خود بكمر ظفر اثر بسته بودیم الحال ایشان بگیرند و به بندند صاحب ممدوح شمشیر را از امیر بی نظیر بدست خود گرفته باز بدست خود سکندر امیر بسته بنمود گفت که سابق شمشیر بخوشی خود بر کمر همت خود بسته بودند والحال از ملکه انگلستان به بندند بعد این همه گفتگوهای امیر بی نظیر در خیمۀ خود تشریف فرمای گردیده که در این اثنای پنج خوان طعام رنگین و پنج خوان فواكهات بوقلمون از طرف اولیای دولت بدست پیشخدمت پیش امیر بی نظیر آمده لارنس صاحب بهادر با میر مخاطب شد که پنج خوان طعام و پنج خوان فواکه بجهت تناول امیر اولیای دولت فرستاده است امیر گفت واپس بدهند هر چند صاحب ممدوح در ینباب بسیار تکرار کرد لیکن امیر اختیار نکرد بعد از اندك فرصت ما خوان طعام و دو خوانچه میوه عالیجاه شیرین خان برای امیر بی نظیر ارسال نموده صاحب ممدوح باز از پشخنی با میر اطلاع داد امیر حکم داد که خوان طعام وفواکه شیرین خان بیاورند و بساط را گستردند و امیر به تناول طعام شیرین خان شیرین کام گردیده چون صبح شد جنرال صاحب بهادر حکم برای طلب سیل صاحب بها در داد که سیل صاحب معۀ فوج از کوه مراجعت نموده داخل کابل گردیده بعده یکهزار سوار از رساله جانباز بجهت گرفته آوردن عیال و اطفال امیر از قلعه غزنین مامور شده که در عرصه يك ماه تمامي منسوبان و متعلقان امیر بی نظیر از قلعۀ غزنین گرفته در کابل آوردند چنانچه بیست و دو فرزندان امیر و سیزده نفر برادر زاده گان امیر بودند و بیست و نه نفر و چهار صد غلامان وسه صد نفر جاریه و جبهه شایسته صورت مهر طلعت که تماما متعلقان امیر یکهزار و یکصد و پانزده نفر بودند که از قلعه غزنین آمده مشرف قدم بوسی امیر گردیده مسرور و خوشوقت شدند بعصر سیدن منسوبان امیر مذکور حکم صاحبان عالیشان در باب روانگی امیر بی نظیر جانب لودیانه صادر گردیده و يك پلٹن گوره كمك و بيست وسوم پلٹن و رساله ترك سواران و يك تو پخانه بهمراه امیر بی نظیر معین نمودند و در حین روانگی لارنس صاحب بهادر با میر گفت که باینوقت روانگی اگر ملاقات اولیای دولت نمایند مضایقه ندارد امیر هرگز قبول نکرد و بصاحب ممدوح گفت که ملاقات شما صاحبان که کردیم کافی است همین نتیجه یافتیم که بقید فرنگ می رویم و از ملاقات شاه چه تمتع و بهره خواهم دید این همه طوفان آورده اوست والا شما انگریزان را چه قدرت بود كه بر خود بی مظاهرن اولیای دولت باین ملك خراسان می آمدید بعد این همه گفتگوی آخر امیر بی نظیر معۀ جمیع منسوبان همرای فوج سرکار انكلبيه بتاريخ دوازده هم ماه نومبر سنه یکهزار و هشت صد و چهل عیسوی مطابق سنه ١٢٥٦ هجری از کابل تشریف فرمای جلال آباد و از جلال آباد داخل دره خیبر شدند فی نفر یکروپیه عالیجاه طره باز خان سردار طایفۀ خیبریان داده بحفاظت تمام از درۀ خیبر گذشته داخل جمرود گردیدند و از آنجا کوچ نموده در پشاور رونق افزای شدند و خالصه شیرسنگ از ممر آمد و رفت افواج انگریزان بهادر مبلغ بیست و دو لك روپيه عوض پایمالی ملك خود از سرکار انگلیسه


« ١٤٦ »

بهادر گرفته و حالا که ازيك خس وخاشاك نقصان ملك خالصة مذکور نشده بود سرکار انگريز بهادر در ابتدا مبلغان مذکور ادای کرده بود و دادند و در آنوقت عالیجاه انول صاحب از طرف خالصة سنگه در پشاور بطلاع فخرة حکومت سرفراز بوده شش روز امیر بی نظیر وفوج انگریز را در پشاور مهمان داشت و از تعارف مهمانداری دقیقة از دقایق نامرعی نگذاشت چون این خبر مهمانداری بسمع مهاراجة شيرسنگه رسیده چون آتش در مقام خشم برافروخته بآن حاکم پشاور سخت حکم فرستاد که از یکروز زیاده توقف فوج انگریز در سرکار خالصة ما منظور نيست وعوض مقام شش روز فوج انگریز در پشاور مبلغ شش لك روپيه ازحاکم پشاور بابت جرمانه بازیافت نمود و حاکم پشاور بموجب حکم خالصه ادای جرمانه نموده در ساعت فوج انگریزان را از نواح پشاور روانه نموده و بيکدم توقف دادن آنها را نداده هر گاه امیر بی نظیر سردار دوست محمدخان در مکان راول پندی داخل گردیده عالیجاه محمد امین خان ناظم پندی مذکور مبلغ يكهزار روپية نقد و دو راس اسپان خالصة ولايتی بطريق ضیافت و تعارف مهمانداری پیش امیر بی نظیر آورده هر چند امر پذیر نمی کرد ليكن عالیجاه مذکور بهزار منت نظر گذار و پیشکش امیر بی نظیر نموده روز دیگر از آنجا کوچ فرموده بقطع منازل روز سوم در قلعة ره طاس که منزل انداز گردیده عالیجاه مردان خان حاکم آنجا مبلغ دوهزار روپیه نقد و دو راس اسپان و دو قطعه دوشاله پشمین سنگین نذرانة امير بی نظیر نموده و بسیار ضیافتهای رنگین نموده امیر اگرچه نذرانة عالیجاه مذکور را اقبال نمیکرد ولیکن از بس الحاح عالیجاه مذکور امیر را قبول کناینده بعده امیر از آنجا روانه گردیده در شهر کلنور که محل اقامت افغانان میباشد منزل انداز شدند در آنجا عالیجاه سلطان محمدخان برادر امیر بی نظیر بود بجهت ملاقات امیر برادر خود آمده هزارهای مبلغان نقد ودوقطعه دوشالة پشمينه وچند توپ كمخواب وغيره نفائس نفيسه ويك زنجيرفيل و هشت راس اسپان بطريق نذرانه پیشکش امير بی نظیر نموده و مابین خود از موائد ملاقات شيرين كام گردیده خوان رنگین صحبت داری واختلاط مابین خود گستردند عالیجاه سلطان محمدخان بامیر بی نظیر مخاطب گردید که رفتن شما با عیال و اطفال طرف انگلستان خوب نیست چرا که کار انگریزان تمام انگریزی و فریب بازی است و برعهد و پیمان آنها هيچ اعتبار نیست کذار صفتان اهل انگلستان از آب ورنگ ایفای عاری است از قید فرنگ کسی رهائی نیافته کسی را در قید جان می گیرند و کسی را بسیاحت و تماشای ولایت ها سبا رقبضای ولایت مرگ میسازند ازين قسم چند در چند عالیجاه مذکور بامیر بی نظیر سخنان بيان نموده لیکن امیر بی نظیر قبول نکرد بلکه در جواب بعالیجاه موصوف مخاطب شده که شما هرگز درین مقدمة ما كه از تقديرات ازلی است راه نیابند و برطبق مضمون :

چون قضا آید نباند فهم را
کس نمیداند قضا را جز خدای

چون قضا آید فروپوشد بصر
تا نداند عقل ما پا را زسر

زان امام المتقين دادن خبر
كه اذاجاء القضا عمي البصر


« ١٤٧ »
بهر صورت من بخوشنی خود میروم مارا کسی از انگریزان بجلادت و مردانگی خود
گرفتار نکرده اند، صیدرا چون اجل آید سوی صیاد رود ، من بپای خود بدام صیاد
آمده ام ، بدل نیم هنوز ببینم چه میشود ، یفعل الله ماشاء و یحکم ما یرید با لزعا لیجاه
سلطان محمد خان با میر گفت که قبایل خودها را در اینجا بگذارند امیر قبول نکرد
بعده امیر از آنجا تشریف فرمای جانب فیروز پور و از فیروز پور رونق افزای دار الامان
لودیانه گردیده و صاحبان عالیشان حرم محترم اولیای دولت را که در عمارات عالیه نشسته
بودند آنها را بیرون کشیده منسوبان و متعلقان امیر بی نظیر را در آنجا جای اقامت
دادند بعد از چند یوم حرم محترم اولیای دولت و بندگان زمان شاه معة دولتین سکندر
برنس صاحب روانه ولایت خراسان نمودند و بعد روانگی آنها تمام عمارات و مکانات
اولیای دولت تفویض امیر بی نظیر نمودند که معه جمیع متعلقان و منسوبان در آنجا هم
آغوش شاهد آرام و از کوچ مکان آسایش پذیر گردیده از آنجا که می گویند که شصت
هزار فوج انگریزان سی هزار از احاطه شکیاته و سی هزار علاقه بدون عمله و فعله طرف
خراسان رفته بودند از آن جمله هفت هزار زنده مجروح و مفلوك بس آمده و باقی افواج
همه در آن سرزمین بی گور کفن چون کوره خر برباد فنا رفتند از آنجا که سرکار
انگلسیة بهادر جویای معشوقه زر میباشند هر جا که ملك زر خیز می بیند بدست می آرند
و در ملك خراسان چه خیر دیدند و او کشت زار خراسان چه حاصل برداشتند و بر طبق مضمون :
بیچاره خر آرزوی دم کرد نایافت دم و دو گوش کم کرد
نقص خزاین بی شمار بیکطرف و زوال فوج دیگر طرف آخر از خراسان چون خر
خروشان ببی نیل مراد پس آمدند امیران سدزا غافل و بی سر و سامان دیده و از تنبلان
شاه عباس ولعل شهباز دانسته در طرفه العین فوج مفلوك ملك سنه را گرفتند که شرح آن
بوقت موقع بیان نموده خواهد شد جائیکه زور است .... حساب در حال بار سرگذشت
عالیجاه شجاعت دستگاه شهسوار میدان دلاوری یکه تاز عرصه بهادری سردار محمدا کبر خان
خلف الصدق امیر دوست محمد خان و امراء جلادت پیرا و عالیجاه عبدالله خان اچکزى غازی
و دیگر امرای کابل بیان نموده میشود :
هست این قصه داستان عجیب بهره بردار زین بیان عجیب
عقل باید که نکته گوش کند مرد باید که جرعه نوش کند
در بیان مکناتن صاحب که بموجب فرمان جناب ملکه انگلستان
مستعد فرمان فرمای هندوستان گردیده و خوشی های نموده و در باب
گرفتاری بعضی امرای کابل تدابیر در خاك می نمود اولیای دولت
مصلحت نموده و در چاه نیت خود افتاده
وزیر اعظم قلم که ناظم مهام سکنه پرورست در انتظام مهام این مدعای چنین بیان
مینماید که هرگاه اهالی سرکار انگلیسه بهادر اولیای دولت را بعد این خرابی جنگ
های عظیم بر سریر سلطنت کابل جلوس دادند امیری نظیر دوست محمد خان غازی را


« 148 »
به بیدلی و نا خوشی تمام روانۀ هندوستان نمودند امرای کابل و کرد و نواح آن رعاياي
همگی مطیع و فرمان بردار حکم اولیای دولت واهالی انکلیسه بها دو شدند سر کار
اشرف همایون اعلى عالیجاه مگناتن صاحب بهادر را وزیر اعظم خود مقرر نموده بخلع
فاخره وزارت سرافرازی یافت و انتظام مهام ملك دارى دار الجنة كابل همه تفويض
صاحب ممدوح نموده و انکشاف عقود تمام مهام موقوف برای افلاطونی صاحب ممدوح
گذاشته و خود بدولت بر سریر سلطنت هم آغوش شاهد استراحت بود قانون مدعای خود را
به نغمات تدبیرات مینواخت و از گوش مالی نغمه طرازان قضا وقدر غافل که از پس پردۀ
تقدیر چه آهنگ ها بر می آیند و افواج بحر امواج انکریز که در مهم خراسان در عرض
راه زهر سختیهای چشیده و شداید مصیبتها دیده بود در ایام سلطنت او لبای دولت چند
مدت در کابل آسایش پذیر گردیده از تناول اقسام طعام از گوشت پلو و لوزينه و فالوده
و كباب وغيره و گونا گون فواکهات از قسم انگور صاحبی و خلیلی و خایه غلامان و کشمشی
ولعل وغيره که از چهل قسم میباشند نهایت شرین کام گردیدند و استخوان های اعضای
آنها که سوخته فلفل سرخ و دال و چپاتی هندوستان بودند در عرصۀ اندک قوی اندام شدند
و از لاغری روی بفربهی آوردند و از دال چپاتی هندوستان نادم و بزیان حال میگویند :
توبه کردم ازین چپاتی چار	وقنا ربنا عذاب النار
غرض در آن ایام دور دور حکم اولیای دولت وصاحبان عالیشان گردیده کسی را
از رعایای مقدور نبود که انحراف حکم ورزند از آنجا که افواج انکریز و صاحبان
افواج بـاقتضای اینکه زن کابل بی یار نیست و آرد پشاور بی جوار نیست این نغمه از نیر زبان
مـــردم شنیـــده شب و روز تـوســن آرزوی نفس نـافـر جام خـــودرا در مـــیدان
شهوت پرستی میراندند و شراب بی شرمی مینوشیدند و از مهمیز کاری چابك سواران
عرصۀ انتقام که همبر عمل اجری و مرکز پرده جزائی دارد غافل رفته رفته در سنه
یکهزار و دوصد و پنجاه و سه هجری از وقوع اینچنین واقعات شنیعه در گلذار دولت سلطنت
اولیای دولت بادخزان خرابی وزوال دروزیدن آمده که شرح آن نوك ريز خامۀ ندرت
نـگـار میگردد که چون درین آوان فرمان عالیشان ملکۀ انگلستان موسومة لات
مکناتن صاحب بهادر وزیر اعظم با این مضمون شرف صدور وعز نزول یافت که از مهر
رسیدن ایشان با تفاق شا، فلك اشتباه در کابل آنچه که کوششها وجان فشانی ها ی که
در این مهم کابل نموده اند مبه رای ملکۀ جهان آرای پر توظهور افگند وحسن اوصاف
تدابير ومراسم نيك تهويز که از فکر رسا، وهوش ذکا در ین مهم بکار برده اند از تحریر
وتقرير خارج است در خور این خدمت لايقۀ خلع فاخرۀ منصب فرمان فرمائی دارالحکومت هند
وتمام ممالك هندوستان مادام الحيات در بارۀ ایشان عنایت ومرحمت گردیده است لازم
که بملاحظۀ فرمان هذا از کابل بجلدی روانه شده آمده برعهدۀ خود مامور شوند که
سرکار ملکه از حسن خدمت ایشان نهایت خوشنود خاطر و رضامند میباشد مکناتن
صاحب بهادر بصدور فرمان مذکور از پس سـرور وابتهاج در پیراهن انبساط ونشاط
نمی گنجید و بلبل زبان را در گلذار این اشعار مترنم میساخت .
ای خلق جهان امروز مبارك بمن دهيد	شکرخدا که مرابخت مدد گار شد ؟


«١٤٩»

و نقاره های شادمانه بلند آواز نمودند و طنبور خوشی و خوش حالی نواختند و از شادی
مرگ خود خبری نداشت که نوبت نوازان قضا و قدر در عالم اسرار نقاره مرگ او
میتواختند غرض تمامی صاحبان افواج بوزیر اعظم از صدور فرمان ، مبارک بوی میدادند
و این مصرع میخواندند .

بتو این مسند شاهانه مبارک باشد ، مگر اولیای دولت به سبب روانگی وزیر اعظم
در بحر تفکر و اندیشه فرو رفته وزیر اعظم عالیجاه مستر برنس صاحب بهادر که مرد هوشیار
و دانشمند و معزز در افواج انگریز بود او را به پیشگاه حضور احضار داده احوال
صدور فرمان ملکه انگلستان و روانگی خود بیان نمود و هم او را بعهده وزارت خود
مقرر نموده گفت که بعد او دو روز روانگی جانب ... خواهد شد لیکن
یک خطره و واهمه در دل ما هم رسیده است اگر چه تمام رعایای و سرداران کابل وغیره در سلطنت
اولیای دولت بسیار خوش و رضامند میباشند مگر بعضی امراء در پی فتنه و فساد ساعی هستند مبادا
بعد روانگی من کدام خلل و فساد برپای گردد که زوال دولت سلطنت شاه بعمل آید
در این صورت مناسب همین است که شما در حضور اولیای دولت رفته در خلوت خاص که
متنفس حاضر نباشد از طرف ما بعد ادای مراسم آداب بحضور اولیای دولت عرض نمایند
که اگر حکم قضاشیم نافذ گردد که سرداران کابل را گرفتار نموده همراه خود طرف
هندوستان گرفته بروم خصوصاً عالیجاهان عبدالله خان اچکزائی و امین الله خان لوگری
و شمس الدین خان برادرزاده امیر دوست محمد خان که نامبردگان همیشه در فکر زوال
سلطنت اولیای دولت میباشند چون ماندن عالیجاه مذکور در ولایت خراسان مقرون
مصلحت نیست از آن بردن آنها جانب هندوستان بهتر و انسب میباشد که ماده فتنه و فساد
کلی هستند بعد رفتن عالیجاهان مذکور هیچ رخنه خرابی و فساد در اساس دولت سلطنت
راه نخواهد یافت چنانچه عالیجاه برنس صاحب بهادر بموجب حکم مكناتن صاحب
وزیر اعظم به پیشگاه اولیای دوا شرف استیلام یافته در خلوت خاص تمام سرگذشت
عالیجاهان مذکور بسمع اشرف اعلی رسانیدند اولیای دولت بعد اصغای سرگذشت مذکور
عالیجاه برنس صاحب بهادر را حسب دستور خلعت فاخره عطا نموده امر کرد که جواب
این سخن بعد مشورت بوجه حسن داده خواهد شد عالیجاه مذکور از حضور اولیای دولت
شرف ارتخاص حاصل نموده پیش وزیر اعظم آمده تمام احوال را بیان نمود وزیر اعظم چشم
انتظار بر صدور جواب اولیای دولت داشت .

در بیان جنگ نمودن عالیجاه عبدالله خان اچکزائی غازی با افواج
انگریزان و شهید شدن عالیجاه مذکور
فرمان فرمای قلم که ناظم مهام ولایت سخن وریست در تسخیر این مدعای چنین بیان
مینماید که هرگاه عالیجاه برنس صاحب بهادر از آستان فلک بنیان اولیای دولت شرف
ارتخاص یافته از مجلس خلوت روانه گردید اولیای دولت جمیع سرداران کابل را بحضور
اشرف حکم احضار داده امر نمود که تجویز و صلاح عالیجاه مكناتن صاحب در گرفتاری
ایشان و بردن شما را همراه خود جانب هندوستان کما حقه میباشد و درین باب حکم اجازت


از حضور ما میخواهد لیکن هنوز از سر کار اشرف با و حکم نامه نه میگردیده سرداران
مذکور هر گاه این کلام وحشت انجام از زبان گوهر فشان اولیای دولت بگوش هوش
شنیدند گستاخانه راست براست از قانون زبان همین نغمه نواختند .
کای باد صبا این همه آورده تست
مایان طایفه انگریزان را هرگز نمیشناسیم و نمیدانیم که از کجا هستند و کیستند
سر کار اشرف سالهای سال آواره و پریشان از اتصال معقوله دولت سلطنت کابل بودند
و امیر بی نظیر بزور شمشیر خود ولایت خراسان میخورد و برایشان آنوسان هیچ اعتبار
نداشتند و ما برادران فقط بدوانگشت کاغذ دستخط خاص از امیری نظیر دوست محمد خان
رخ تافته سرکار اشرف را معه صاحبان انگریز و فوج در کابل آورده بر سریر دولت
سلطنت جلوس دادیم الحال این سزای مایان است که هر روز از شیم فریب بازی انگریزان
يك نوع شگوفه بجد می متبسم میشود هر گاه همین حاله است پس عنقریب از عروقین کابل
مضمون ها متولد خواهد شد هرگاه در سلطنت و حکمرانی سرکار اشرف باین عهد دولت
و بلند ناموسی چنین گلهای بیدامی شگفته شوند مر آئینه ابر گلذار حیات و زندگانی
چه حظ میبرزد رونی و شرمندگی بر طبق مضمون .
گلشن ناموس هر کس را نباشد آب ورنگ زندگانی بر سرش باشد گل شرمندگی
اولیای دولت هر گاه این نحو سخنان از سرداران کابل شنید آه سردار دل پر خون خود
کشیده با مرادر جواب امر نمود که از دل براهت منزل سر کار اشرف خبر ندارید که سرکار
اشرف این قدر تابعداری و فرمان برداری انگریزان که مینمایم از دل خوشی است و شب و روز
محکوم حکم چمچ کی بهرۀ آنها میباشم لاچ و سوختن و ساختن است اما چه فایده که (آن قدح
بشکست و آن ساقی نماند و آن دکان برچیده شد و آن دفتر گاو خورد و آنچه دیدی از دست
رفته مردان کاری صاحب غیرت و حمیت از خراسان مردند و رفتند در حال کسی از مردان
اهل غیرت و ایمان دار بنظر نمی آید والا سر کار اشرف خوش نیست که در ولایت اهل
اسلام حکم نصرانیان نافذ باشد خانه شینن بر بی ادبن بادری است مه از دستوری چه باید
کرد جای افسوس هزار افسوس است والا این شمشیر سر کار اشرف شمشیر اسلام است
هر که صاحب همت وغیرت باشد بسم الله این گوی و این میدان بیاید برداود بلکه مبلغان
کلی بجهت اخراجات غازیان بطریق اخفای از خزانه خود خدمت مینگنم لیکن بشر طیکه
افشای این راز نگردد مبادا گرفتار آیم سرداران خراسان هر گاه این کلمات از زبان
گوهر فشان اولیای دولت شنیدند یکبار گی دیگ حمیت و غیرت سرداران مذکور
از آتش ایمانی در جوش آمده از پیشگاه شاه رخصت گرفته بجای و مکانهای خود
آمدند چون خسر وزرین قبای آفتاب بر سریر مغرب زمین جلوس فرمای
گردیده و وزیر مهتاب با فوج کواکب و سیاره در عرصه سپهر جلوه نمای شده
تباعی برادران خراسان هريك نايب امين عبد الله اچکزائی و نائب غلام من خان قلزائی
و امین الله خان لوگری و شمس الدین خان بارکزئی و گل محمد خان وعبدالعزیز و محمد شاه خان
سلیمان خیلی و اسکندر خان با میزئی و عبد السلام خان فوپلزئی وغیره خواتین با هم مشفق پروین


در هم ورفاق جمع آمده شمع صلاح و مشورت را در محفل مصلحت روشن نموده در میان
خود قسم کلام الله نموده متفق شد دو در قتل و قتال افواج انگریز و عالیجاه مکنا تن صاحب
کمربست و اتفاق محکم بستند بعد ازین همه اتفاق همین مشورت کردند که اولا از طرف
خود متحرك سلسلة بدی و بدکاری نسبت بانگریزان مقرون مصلحت نیست باش که
کدام حرکت ناهنجار و رفتار بد کردار از جانب انگریزان صورت وقوع یابد بعده اختیار
مایان است هر چه که در پاداش آن روابدار: سزاوار است بعد این مصلحت از انجا که
اذا اراد الله شياء تهيئ اسبابها از قضا کرد گارهان شب نفر جارية عالیجناب عبدالله خان اچکزئی
گریخته در کوتی عالیجاه جنرال اسکندر برنس صاحب بهادر رفته متواری گردیده چون
عندالاستفسار بعالیجاه سردار عبدالله خان معلوم گردید که کنیز بی تمیز در سرای صاحب
ممدوح میباشد در این صورت نهایت در مقام خشم و جوش و خروش آمده عبدالدم قلچو ملازم
خود جانب صاحب ممدوح فرستاد استدعای كنيزك نمود صاحب معظم اليه صاف انكار
کنیزک کرد بلکه . . . مذکور را با طوری غرور حکمرانی و خمار باده بی پروائی
از سرای خود بضرب آسیب ها بیرون کشا بید وسخنان ناشایسته و کلمات نابایسته گفتن
گرفت . . . مذکور لاچار لب کزبان خشم کنان پس آمده وصورت واقعه را بعاليجاه
عبدالله خان بی کم و کاست بیان نمود عالیجاه موصوف بشرط شنیدن این صورت واقعه را
از خود بی خود شده از روی دل سوختگی تمامی سرداران رفقای خود را پیش خود طلبانیده
همین صورت واقعه را بیان نموده گفت که الحال اتمام حجت مایان گردیده و حرکت
ناصواب از جانب انگریزان سرزده است که دست تطاول را در پرده دری هر خاص و عام
در از کرده اند بازی بازی باریش بابا هم بازی اگر تدارک این کار کنیزک که
کاشیدن کنيزك به عمل نمی ارزد نکردیم پس انگریزان بی باک خر آرزوی خودرا
در میدان سفاهت خواهند تاخت و در عرصه انماك تمامی سرداران را گرفتار و اسیر قید
فرنگ خواهند نمود من بتوكل على الله ميروم وعلم محمدى عليه الصلواة و السلام
برپای کرده غزائی مینمایم اگر بیاری ایزد باری جلشانه واعانت احمدی برا عدای دین
مظفر و منصور شديم فهو المراد وا گر از خوان شهادت غذائی نوش جان نمودیم پس از عواید
پر فواید . ( وتجاهدون في سبيل الله باموالكم وانفسكم ذالكم خير لكم انكنتم تعلمون الخ)
حظ تمام حاصل خواهیم نمود وازین بی آبروئی وبی ننگی طایفه انسانی را زندگانی
حرام است هر گاه عالیجاه سردار عبدالله خان همین سرگذشت مفقودة كنيزك مذکور
بسرداران کابل بیان نمود همان وقت عالیجاهان نایب ملا مومن خان غلزئی و امین الله خان
لوگری که از ایام صغر سن یار وفادار عالیجاه عبدالله خان بودند کمر همت و شجاعت
بر غزائی قائم بسته مستعد جهاد شدند بروز دویم پیش از طلوع آفتاب عالیجناب عالیجاهان
ممدوح باهم متفق گردیده وقدری عساکر عمله از جوانان شایسته جنگ آزموده جان باز
شمشیر زن نیزه انداز بهمراه رکاب نصرت مآب خودها گرفته رخ بهادر کوتی بر نس صاحب
بهادر شده چون سکته بر کار سخت محاصره نمودند و آتش جنگ و جدال را که در اشتعال
آوردند آنچه که سپاهیان برکوتی صاحب ممدوح مقرر و حاضر بودند همه را از حملات
دلیرانه و جلادت بهادرانه زیر تیغ بیدریغ خود کشیدند و در این مقابله عموزاده عالیجاه


( ۱۵۲ )
سردار عبدالله خان عازم دارالجنان گردیده جرعهٔ رحیق از جام شهادت ننوشید از آنجا
که در آن هنگام غلغلهٔ این جنگ چنگ در شهر کابل بگوش هر خاص و عام رسیده
مردمان کابلی که در اصل بشورپشت مشهور معروف میباشد این چنین روز افزائی چون
غذائی از خوان احسان خداوند جهان بدعوات سحری وزاری های نیم شبی میخواستند
بمجرد شنیدن این نغمهٔ دلگشای هماندم مردم کابل از خصی وعام واهل بازار دکاکین
خود را تخته نموده سلاح های بسته از هر چهار طرف دویده دویده نعره ای یا چهار یار یا چهار یار زده
بر کوتی برنس صاحب چون ملخ ریختند میگویند در آنوقت برنس صاحب در حرم سرای
با معشوقهٔ خود در حمام بحوض عشرت نشسته دیگ مهر ومحبت از آتش خوش وقتی بجوش
آورده گرما به صحبت از اخلاط رنگین ساخته آب فرحت بر سر ریخته از کیسه الفت
و سنگ محبت سرآپای اعضای خود را پاک وصاف مینمود در این اثنا غازیان نصرت
تؤامان از روی دلیری در سرای صاحب ممدوح جلوه ریز گردیده كنيزك مذكور را
ودوميم صاحبهٔ که معشوقهٔ دلخواه صاحب ممدوح بودند معهٔ صاحب بهادر از حمام بیرون
کشیده در جامه کن جامهٔ زندگانی آنها از برش بضرب شمشیرهای کشیدند و داخل
گلخن ممات نمودند آنچه که اسباب از نقد وغیره در کوتی مذکور افتاده بود همه را
غازیان بغارت بردند وهر يك دامن دامن مبالغان سكه كمپنی که عجب نقبه شرنگ شرنگ
داشت صنادیق شکسته پرنموده رفتند چون غازیان جلادت شان بعد اتمام کار برنس صاحب
بهادر بر کوتی بخشی جان سین صاحب که از کدام وخزانه مالامال بود جلوه ریز گردیده
در یکدم بتاراج وغارت بردند هر که از صاحبان انگریزان در شهر کابل توقف داشتند
بملاحظهٔ این حالت افتان خیزان نفس زنان بهزار مشقت وخواری گریزان از کابل برآمده
خود ها را در چهاونی رسانیدند و چون جناب مکناتن صاحب وزیر اعظم ازین واقعهٔ هایله
وطوفان بلاانگیز خبر شده هوش وحواس خود باخته از بیم خوف وهراس مانن بید بر خود
میلرزید در این صورت خبر افزای جنگ در اطراف واکناف کابل منتشر گردیده
هزارهای غازیان دسته دسته از هر چهار طرف آمده در نزد عالیجاه سردار عبدالله خان
غازی جمع شده همدم غذای خوان غزای شدند ومكناتن صاحب همان وقت حکم بر تیاری
فوج بنابر مقابله داده يك قطعه عرضی فوراً مشعر حال اشتعال نوائرهٔ جنگ جدال و کشته
شدن برنس صاحب بهادر که سردفتر دیوان معارك بود نوشته به پیشگاه اولیای دولت
عرض نمود مضمونش این بود که هرگاه امروز این آتش فتنه وفساد انطفای پذیر نشده
پس خرابی کلی وبربادی رعایای و ویرانی کابل متصور و هم سرکشان روز بروز جمعیت
گرفته بمقابلهٔ اولیای دولت خواهد پرداخت در آنوقت دفع این آتش فتنه و فساد
بسیار دشوار خواهد شد انسب آنست که بهر تدبیری یا بتوقت سرکشان را گرفتار کرده
در قید نگاه دارند او لیای دولت چون از مضمون عریضهٔ صاحب ممدوح مطلع گردیده
هماندم خوانین خود را حکم داد که شهزاده فتح جنگ را همراه خود گرفته رفته رفع
این فساد نمایند هر گاه مبارزان در فیما یش آمدند فهوالمراد والّا گرفتار نموده درحضور
حاضر نمایند از آنجا که شهزاده مذکور حسب الحکم او لیای دولت دو چهار صد سواران


«۱۵۳»
و دو پلین و چهار ضرب توپ بهمراه خود گرفته نزد عالیجاه عبدالله خان اچکزئی و امین الله خان
لوگری وغیره محاربین رفته ابواب مواعظه ونصایح بر رخ عاقبت اندیشی آنها کشاد
بسیار فهمایش نمود لیکن مؤثر نیفتاد اگرچه در ظاهر اولیای دولت متابعت حکم صاحبان
انگریز بجای نمود اما در باطن با مجاهدین سازگاری داشت آخر رفته رفته آتش مقابله ومقاتله
مابین شاهزاده ممدوح و سرداران مجاهدین شعله ور گردیده غازیان شهامت اندیش و بهادران
شجاعت کیش یکبارگی بر شهزاده حمله آورده هزیمت دادند و عالیجاه محمد شریف خان
ضبط بیگی دران میدان بشریف فرمای دارالبقا گردید شهزاده مذکور بر اسپ تیز رفتار
روی در فرار نهاده سراسیمه داخل قلعه بالاحصار شده ابواب قلعه مذکور مسدود ساخت
چون اولیای دولت از این حال واقف شده در ظاهر خشمگین و در جوش خروش آمده
بجهت رفع این فتنه وفساد ومكرمه تدبیرات بسیار نمود لیکن پیش نرفت بعده بطرف
مكنائن صاحب بهادر نوشته فرستاد که سرداران کابل رشته اطاعت و فرمانبرداری
سرکار اشرف از چند جای گسیخته در مقام عناد میباشند و بالکل حکم سرکار قبول
ندارند واز سرکار اشرف الحال رفع این فتنه و فساد شده نمیتواند ایشان را هر نحویکه
ممکن شود دفع شرارت و فساد نمایند و از طرف سرکار اشرف اختیار باقی است.
در بیان رفتن غازیان جلادت نشان در قلعه مکنائن صاحب و جنگ
نمودن بافواج انگریز
مبارز قلم تیزرقم که معرکه آرای میدان سخن وریست در عرصه این مدعای چنین
جلو ریز بیان میشود که هرگاه چنین نوشته اولیای دولت بخدمت مکنائن صاحب وزیر اعظم
رسیده همان وقت بر تیارگی فوج حکم داد که همه مسلح ومکمل گردیده توپها را بر برجهای
قلعه سوار نموده تمام فوج که بیرون قلعه افتاده بود همراه خود گرفته داخل اندرون
قلعه شده و دروازه قلعه بند کرده حکم داد که هرگاه غازیان افغانان یورش بر قلعه آورند
همانوقت توپها را شلك نمایند و افغانان را نگذارند که نزدیک قلعه بیایند چون عالیجاهان
عبدالله خان و امین الله خان غازیان دیدند که مکنائن صاحب معه فوج دراندرون قلعه رفته
و توپ ها را بر برج قلعه سوار ساخته درینصورت عالیجاهان ممدوح مستعد گردیده اراده
رفتن جانب قلعه نمودند در این اثنای بسبب شنیدن نغمه دلگشای غزای مردم افغانان
بهادران از هرچهار طرف خیزان و رقص کنان طبل شادی و شادمانی زنان نزد عالیجاهان
موصوف حاضر آمدند چون جمعیت غازیان موفوره گردیده همانوقت عالیجاهان مذکور
بر کوهیکه متصل قلعه بود بالا رفته علم محمدی (ص) نصب نمودند و تمام افواج غازیان
زیر علم مذکور صف آرائی نموده اقامت گرفتند و یکبارگی بچندی تمام شلك تفنگها
بر قلعه نمودند هرگاه صاحبان انگریزان غلبه غازیان افغانان ملاحظه نمودند بعده بافواج
خود حکم مقابله دادند جنرل سیل صاحب بهادر افواج خود بهمراه گرفته از قلعه برآمده
درمیدان مصاف رسیده صفوف لشكر آراسته حکم جنگ داد افواج انگریز بموجب


حکم شمشیر ها از نیام کشیده وعلم ساخته جانب کوه بر غازیان افغانان حمله آوردند
چون نزديك رسیدند غازیان جلادت نشان بر اسپان سوار گردیده وقاتعه خوانده شمشیر
های آبدار از غلاف برآورده یا چار یار یا چار یار کنان و بزبان صدق ترجمان گریان
از بالای کوه بزیر آمدند و مانند دود در آتش جنگ پیچیدند در یکدم صدها از افواج
انگریز علف تیغ بیدریغ غازیان شدند فی الواقعه داد شجاعت ومردانگی که غازیان
درین جنگ نمودند توصیف آن از تقریر زبان و زبان قلم بیرون است و فوج انگریز
بهادر نیز از جلادت ودلیری قصوری نکردند که بسیاری از غازیان طعمهٔ نهنگ شمشیر
آنها گردیده جرعه نوش بادهٔ شهادت شدند وهزار های مجروح و سرخ روی گردیدند
آخر غازیان از میدان رزم پس پای شدند وجانب کوهستان رفتند افواج انگریز بهادر
بعد این فتح ابواب مسرت وابنهاج بر چهرهٔ حال خود مفتوح ساخته آمده داخل قلعه
شدند روز دوم هر گاه مبارز آفتاب پای تبور و ضیای در میدان سپهر گذاشته باز
عالیجاهان عبدالله خان اچکزئی وامين الله خان لوگری در باب غارت نمودن گدام سرکاری
با هم مشورت نموده معهٔ جمعیت لشکر ظفر پیکر برسم ایلغار بر گدام رسیده با محافظین
گدام معارکه آرای شدند از بس آواز تفنگ های گویای نمونۀ محشر بر پای گردیده
آخر غازیان نصرت مند ویلان همت بلند یکبارگی بر فوج انگریز حمله آورده
بسیاری را رهگزای مطوره نیستی نموده تمام اسباب گدام از جنس غله و غیره همه
در حیز تاراج آوردند عالیجاهان مذکور بعد حصول این فتح فیروزی تشریف فرمای
يك قلعۀ که متصل قلعۀ شاهی بود گردیده سامان گدام مغروته در آن قلعه نگاه داشت
بلا فرصت طرف قلعۀ صاحبان انگریز گوله های تفنگ زدن گرفت هرگاه صاحبان
انگریز دلیری وشجاعت از غازیان ملاحظه نمودند نهایت درشطه رحیرانی آمدند جنرال
سیل صاحب بهادر که مرد دانا و بهادر بود پیش مکنائن صاحب بهادر رفته عرض کرد
که اگر حکم باشد که بعالیجاهان مذکور جنگ نموده قلعه را گرفته شود
صاحب ممدوح حکم جنگ داد بعده جنرال سیل صاحب بهادر فوج ظفر موج بهمراه
گرفته طرف قلعۀ مذکور رفته اولاً بعالیجاهان مذکور پیغام فرستاد که مناسب همین
است که قلعه را خالی نمایند والا بزور جنگ قلعه را تسخیر نموده خواهدشد عالیجاهان
مذکور گذاشتن قلعه را ناگوار دانسته زیاده از سابق اقامت پذیر گردیده در این صورت
صاحب بهادر از هر چهار طرف قلعه را محاصره نموده برجهای قلعه را بضرب اتواب چون
کاغذ بادی برباد داد وازهر چهار طرف قلعه را گوله های زدن گرفت عالیجاهان مذکور
از روی مصلحت بعوان مردی و همت از قلعه بیرون برآمده مقابله کنان متوجه کوهستان
گردیدند از آن بعد فوج انگریزان داخل قلعه شده نقارهٔ فتحمندی بلند آواز نمودند
و تمام اسباب گدام که غازیان بغاوت آورده بودند دستیاب شدند وزیر اعظم مکنائن
صاحب بهادر از شجاعت وحسن تدبیر جنرال سیل صاحب بهادر بسیار خوشوقت گردیده از روی
انصاف خلاع فاخره بصاحب موصوف عنایت نمود واز این فتح فیروزی ابواب نشاط و اسباب
انبساط بر چهرهٔ حال صاحبان افواج مفتوح و آماده گشت بعد این فتح مدت پانزده روز
در گلستان شهر کابل گلهای امن وامان از نسیم آرام متبسم شدند وخار شر و فساد در پای
استراحت احدی و فردی نخلید و کسی از سرکشان غازیان سرسرکشی از گریبان فساد بالانک็ردند.


«١٥٥»

در بیان آنکه بعد پانزده روز عالیجاهان عبدالله خان وامین الله خان غازیان
ده هزار لشکر جمعیت همراه خود گرفته نزديك قلعه رفته بنای جنگ نمودند

غازی قلم نصرت رقم درغزای این مهم چنین نگارش میدهد که بعد از پانزده یوم
عالیجاهان عبدالله خان وامین الله خان معه ده هزار لشکر نصرت پیکر همه سواران جرار
کرار همراه خودها گرفته زیرقلعۀ مکنا تن صاحب بهادر رسیده بنای مورچه ی جنگ
برپای نمودند یکبار گی شلك تفنگ های برقلعه نمودند جنرال سیل صاحب بمعا ینۀ این
حالت ازخدمت وزیر اعظم مکنا تن صاحب بهادر اجازت رخصت رفته معه شش کمپان ...
وسواران رساله از قلعه برآمده برسر کوه که عالیجاهان مذکور دیره اقامت داشتند
جلود ریز گردیده هر گاه غازیان نصرت توامان فوج انگریز را از دوردیدند شمشیر های
خون آشام ازنیام کشیده بر فوج مذکور ناچار ناچار یا ذوالجلال گویان حمله آورده
آتش جنگ شعله ور گردیده غازیان آن ها را زیر تیغ بیدریغ کشیده داخل فی النار
والسقر نمودند سواران فوج انگریز چون غلبۀ غازیان ملاحظه نمودند دست حیات
ازجان شسته طوعاً وكرهاً برغازیان حمله آوردند وقدر دوساعت بازار مقابله و مقاتله
گرم بود آخر غازیان پس پای شده وسواران فوج انگریز توپ های غازیان را بدست خود
آوردند از آنجا که درین جنگ شش کامپتان .... طعمۀ تیغ بیدریغ غازیان شدند باقی
سواران رسالۀ فوج انگریز هندوستانی همت وجوان مردی نموده فتح این جنگ
نمودند جنرل سیل صاحب بهادر ازشجاعت وجوان مردی سواران مذکور نهایت خوشوقت
گردیده هريك را بمقدار مرتبه انعام ازسر کار اعطای نمود چند روز باز دفع فساد
گردیده روزی بصاحبان انگریز خبر رسیده که غازیان جلادت نشان در مکان ماه رو
آمده علم اقامت زده ساکنین آنجا را می‌زنند و می‌کشند چون مکان مذکور طرف
مشرق متصل کابل بمفاصلۀ يك کروه بالای کوه میباشد چون وزیر اعظم مکنا تن صاحب
هر گاه خبر مذکور شنید بسیار خائف گردیده به جنرل سیل صاحب بهادر گفت که
هر گاه غازیان درمکان مذکور استقامت گرفتند پس دفع کردن آنها بسیار مشکل
خواهد شد هما نوقت پنج پلتن ... سواران هندوستان ازرساله نو بهمرکابی جنرل
سیل صاحب مقررنمود مامور مکان مذکور کرد و در آن روز عالیجاه عبدالله خان در شهر کابل
تشریف داشته چون جنرال صاحب ممدوح معه فوج انگریزی به مکان ماه رو رسیده
باغازیان نصرت توامان آتش مقابله برافروخته بردن اتواب پرداخته چون صدا های
اتواب رعد خروش در کابل بسمع عالیجاه عبدالله خان رسیده گفت امروز جنگ
عظیم واقعست هماندم پیش عالیجاه شمس الدین خان که او کار آزموده و گرم وسرد
روز گار دیده و چشیده بود رفته جنگ مشورت جنگ را در نوای آورده مستعد مکان
مذکور شدند لیکن غازیان نصرت کیش وبها دوران فتح اندیش که در مکان مذکور
فروکش بودند بهمراه افواج انگریزان درمقابله و مقاتله پرداختند تا مدت دو پاس
نوایرۀ جنگ وجدال شعبه ور بود صدهای ازغازیان شربت شهادت نوشیدند وغم دنيا وما
فيها فراموش کردند وهزار های مجروح وصدهای درزدو کوب راه عدم گرفتند و فوج


(106)
انگریز خارج از تعداد در آتش جنگ سوختند چنانچه میدان جنگ پر از نعش ها گردیده
دریا های خون جاری شدند آخر غازیان از میدان رخ تاب گردیده جانب عاليجاه عبدالله
خان غازی که در کابل بود پیغام فرستادند که فوج انگریز ان استیلای آور ده رسیدن
ایشان ضرور است عالیجاه مذکور بمجرد شنیدن این پیغام هماندم با تفاق عالیجاه
شمس الدین خان از کابل سوار گردیده خود را در میدان مصاف رسانیده بازغازیان
را که پس پای شده بودند جمع نموده بر افواج انگریز حمله آوردند هزار های از فوج
انگریز پای مال سم اسپان غازیان جلادت نشان وعلف شمشیر بران گردیدند در این گیر
زار قتل عام افواج انگریز شده توپهای انگریزان تماما بدست غازیان افتاد از هر طر
که غازیان شمشیر ها کشیده الله اکبر گفته رخ طرف لشکر انگریز می نمودند آنها
تاب مقاومت نیاورده روی در فرار می نهادند واز بدت رمیده خود چون آهوی رمیده می
گریختند وغازیان نصرت انجام و پهلوانان فتح فرجام نعرهای بالله زده با افواج انگریز
میگفتند که میگریزید ای قوم نابکار لیکن فوج انگریز هرگز در مقابله غازیان
هوس مقابله نکردند هرگاه وزیر اعظم مکناتن صاحب این حالت شکست فوج انگریز
ملاحظه نمود از روی هوشیاری تمام توپهای که در قلعه بودند همه را بر قلعه سوار نموده
یکبارگی شلک اتواب طرف لشکر غازیان نموده از قضاى کردگار در این صدمه
عالیجاه عبدالله خان غازی زخمی شد لیکن میدان جنگ از لشکر انگریزان خالی
گردیده و عالیجاه مذکور بعد هزیمت فوج انگریز مظفر ومنصور بكمال خوشوقتی معه
غازیان نصرت توامان مراجعت نموده داخل شهر کابل شد بعد از ده روز عالیجاه ممدوح
سبب خوردن زخم کاری جان بجان آفرین داد انالله وانا اليه راجعون .
چون عالیجاه ممدوح عجب بندهٔ خالق العباد بوده که از روی حمیت ایمانی وغیرت
مسلمانی بجهت تحصیل رضای یزدانی بکمال طوعيت و تاکید عزیمت در معارک نصارا
کوشیده و لباس استقامت در میادین شجاعت وشهامت پوشیده وآب شمشیر بران مثل آب
باران بنوشید و گوی سعادت جاودانی وراحت دوجهانی بقوت ایمانی از میدان شجاعت
وجلادت بر بوده و در ریاض جنان وروح ریحان در جوار ملك المنان جریده در سلك عباد
مقربين وجماعهٔ سابقين از بنده گان خاص و مقبولان ذوالاختصاص منسلک گردیده .
در بیان آمدن سردار محمد اکبرخان غازی از بخارا و رسیدن در کابل
و ملاقات نمودن بعالیجاه مكناتن صاحب بهادر و کشتن او
اکثیر نامدار قلم شجاعت رقم به جوش انامل تحریر بر حضاراین مدعای کابل
[ILL] را چنین در تصرف بیان می آرد که در سنه یکهزار و دو صد و پنجاه هفت هجری سردار
محمد اکبر خان خلف الصدق امیر بی نظیر دوست محمد خان بعد رفتن امیر جانب
هندوستان و وقوع جنگهای سرداران کابل بافوج انگریزان بوساطت علمای بخارای
شریف از قید شاه نصرالدوله والی بخارا معهٔ رفقای رهایی یافته وبخلاع فاخره سرفراز
گردیده از آنجا روانه کابل و رفقای سردار موصوف پیشتر داخل شهر کابل شدند