«۱۹۰»

هم از راهی که آمده اند همان راه را گرفته بروند جنرال صاحب ممدوح کرت بعد آخری باز هم با امیران مذکور بسیار فهمایش نمود که این اقرار نامه جدید را قبول کنند والا برای ایشان بسیار خرابی خواهد شد و میهراترم صاحب بهادر را که خیر خواه قدیم از امیران سندیود اورا بجهت فهمایش امیران حیدر آباد نیز مامور نمود و هم تدبیر تزویر انگیخته عالیجاه میر صو بدار خان را بواسطت و کلای بوعهد دست و بندی سرداری ریاست سند خوشوقت نموده هیمه کلفت در گلخن نفاق امیران حیدر آباد انداخته تابه مخالفت را ما بین امیران حیدر آباد گرم ساخته خود صاحب ممدوح رو تماقرای مقیم سکهر گردیده و با میر صاحب میر علی مراد خان ملاقات نموده از امتزاج سایه مهربانی انواع انواع گلهای الفت در چمنستان خاطر میر موصوف متبسم ساخته از خود یکرنگ ساخت و انجام دستار بندی سرداری با میر ممدوح نمود گلهای شر و شور را در نشو و نمای آورده که میر صاحب ممدوح بجمعیت لشکر و سه عرابه توپ بر سر خیرپور واقع نونار رسیده شك اتواب نمود امیران خیر پور هر يك مير رستم خان و مير نصير خان و میر محمد حسن خان و میر محمد علی خان وغیره امیران غافل بودند چون بر صورت حال واقف شدند بعهد عالیجاه میر رستم خان بسواری خاصه واقع نونار رفته ملاقات میر صاحب میر علی مراد خان نمود. رفع فتنه و فساد نمود در این صورت حقایق ومعارف آگاه پیر میان علی گوهر در میان گردیده سخنان دستار بندی در پیش نمودند از آنجا که میر صاحب میر علی مرادخان آرزو مند این دستار ریاست و میر محمد حسن خان خلف میر رستم خان علیحده این حلوای دستار بندی در مطبخ خیال خام خود می پخت و میر علی مراد خان بجای خودارین دستار مینواخت تا چند مدت مینا جشه

این صیغه مجهول مطلق ما بین خود امیران مذکور می نمودند لیکن صفت مشبهه با عدی حاصل می شد و هريك درین آرزوی چون حرف علت وای وای می نمودند آخر روزی میر صاحب میر علی مراد خان از کوت دیجی سوار شده در مکان قانیور که متصل خیر پور است رسیده از آنجا خود بخدمت میر صاحب میر رستم خان فرستاد اورا پیش خود طلبیده با بین خود شمع افروز بزم خلوت شدند میر صاحب میر علی مراد خان برسید مدعای خود گرفته فی الفور فلته تدبیر را از چكمك آرزوی روشن ساخته بر ماشه تفنگ مراد گذاشته چنان بر نشان تخمیر مدعای زده که صاحب میر رستم خان چون صید مجروح در اضطرار و بیقراری آمده طرف خیر پور جانب فرزندان و برادرزادگان که در خیرپور بودند نوشته فرستاده که رو یکر صاحبان انگریز بنوعی دیگر بنظر می آید که اراده گرفتاری ماپان دارند در این صورت توقف یکدم جایز نداشته مع خانکوچهای از خیرپور کوچ نموده روانه قلعه جات ریگستان شوند و ما هم با تفاق میرعلی مرادخان طرف قلعه احمد آباد میرویم بینیم که در آنجا چه نحوه صورت از مرآت عاقبت آروخنمای میشود فرزندان و برادرزادگان میر ممدوح بمجرد استدراك این معنی دست و پای حوصلا را گم کرده در صدد انتقال شدند که بتاریخ بیست و پنجم ماه ذیقعده سنه یکهزار و دوصد و پنجاه و هشت هجری وقت نصف شب از خیر پور بر آمده میر محمد حسین خان و میر نصیر خان با تفاق یکدیگر مع غامکوچ روانه طرف مقام بهورتی شدند و خانکوچ های میرصاحب میر رستم خان جانب قلعه جات ریگستان متوجه گردیدند و دیگر صاحبانزاده روی سوی خود بطرفی رخ نهاد شدند و در وقت


«١٩٦»

انتقال امیران از خیرپور در خیرپور اینچنین حادثة نهایات انگیزی برپای شده گویا غوغای
رستاخیز ناگهانی واقع شده ساکنان خیرپور ملازم خانه غير ملازم حيران وپریشان
این واقعه گردیده اکثری روی فرارانهاد و چون خیرپور حینمان دست غارت نهال
مردم مغرور دراز نمودند چندين را از مال و اثقال سبکبار ساخته چون شب از انحال امیران
از خیرپور دراصل نیر، واز ابرو بارش باران تیره تر، در شب دیجور گردیده شدت باران و سرما
یکطرف وتيرگی شبهای ازاره گی دگرطرف پرده نشینان سرادقات عصمت وعفت که در مدت عمر
اينچنين حوادث گاهی ندیده بودند در عرض راه بسيار هلاك وذليل شدند و از بس اندوه وغم وذلت
مفارقت رنگهای ارغوانی هر يك زعفرانی گردیده افغان و خيزان خودها را در قلعه اشریكستان
رسانیدند و میرصاحب مير رستم خان در قلعه احمد آباد متوقف بود تا آنکه دستار ریاست
و سرداری از خود برداشته بموجب عهد انجام نامه كه مابين ازاصل قرار داده بود در سر مبارك
میرصاحب میرعلی مراد خان گذاشته و ملكها که تعلق بدستار وسرداری داشت تفویض بميرصاحب
ممدوح نموده و عهد نامه موثق نوشته داد بعده از کون احمد آباد روانه قلعه دیت دیگستان شده
و تاج محمدخان غوری که وزير بی نظير و مشير بی تدبیر میرصاحب مير رستم خان بودنیز گرفتار
آمده از آنجا که بيان خصايل و شمايل وزير مذكور از تحرير و تقرير خارج است .
بزوبان تسبيح در دل گاوخر
با وجود محاسن سفید تمام شب بفسق و فجور میگذراند (١) -
اینچنين تسبيح کو دارد ا ثر

اگرچه خرابی میر رستم خان از تقصیرات ازلی توان گفت لیکن شومی صحبت و مصلحت وزیر
مذکور متصور از آنجا كه از صحبت بدجا است گمراهان سياه دل و غافلان بیحاصل که خارصحرای
شقاوت و خنده‌پرا ه ضلال اند دوری و اجتناب جستن برهمه كس لازم و واجب زیرا که صحبت
سفلا و اخلاط اجناس سیلابی است که قصر نيکنامی ارباب ننگ و نام را از پای در آورده و صاعقة
زشت كه خرمن خاشاك رویه های عاقبت وخیات خاص و عام را بدست طوفان چهار موجه بحر حوادث
و انقلاب سپار دو هر جاهل پست فطرتی که بنابرقلت شعور قدر و قدر را از کف اختیار بسودای بی
منفعت موافقت آن گروه تاراج کردارداد هرگز در مر از زر کاملعیار فیروز بختی و اعتبار
در جیب تصرف خود ندیده

زهم صحبتان دغل اخلاط ضرورت بر خاص و عام اختباط
ندانند حق نمك خوارگی زانصاف دوراند یکبارگی
زتلبیس گرم است بازار شان بود پار بازی ده کار شان

باده مصاحبت آن بی‌باكان تا پاك ز بیهوش داروی غدر، و حیله مغشوش و يك یاری و معاونت آن
دغل پیشگان بادراک از آتش عناد و خسران در جوش است و از وی گر آشنائی آن نا آشنایان
طور و فاداری بهيچ شاه راه اتفاق نرسیده واز زبان اخلاط آن مخالف نوایان مقام « راستی
زمر مه وفای گوش هیچ بزرگ و کوچک نشنیده.

(١) درینجا چند بيت قبیح حاوی بر معایب وزیر مذکور نوشته آمده که چون خارج از ساحۀ ادب
بود صرف نظرشد .


«۱۹۷»

در بیان رفتن جنرال سر چارلس پتر صاحب بها در در کوته بیجی و فرستادن میجر اتریم
صاحب بهادر با تفاق میر صاحب میر علی مراد خان صاحب در تعاقب میر رستم خان وغیره
میران ومنهدم نمودن امام گهر و رفتن میر رستم خان در شهد ادپو روغیره وقوعات
رستم داستان قلم که پهلوان میدان وسخن طراز پیست در معارک این مدعای چنین جلوریز
بیان میشود که در سنه یکهزار ودوصد وپنجاه وهشت هجری بعد فرار شدن میر رستم خان از خیر
پور جناب جنرال سر چاراس پتر صاحب بهادر معۀ جمیعت سواران و پلتن و تو پخانه از سکهر سوار
شد، داخل قلعه د یجی گردیده از آنجا میجر اتریم صاحب با تفاق میر صاحب میر علی مراد خان را در
تعاقب میر صاحب میر رستم خان وغیره امیران مامور قلعه جات ریگستان نمودند چنانهه میجر اتریم
صاحب در قلعه ریگستان نامر رستم خان تلاقی شده با خوشی میر موصوف پرداخته خاطر جمعی تمام
داده انجام نمود که بعد مراجعت امام گهر ایشان را بهمراه خود گرفته بر مسند خیر پور بدستور اصلی
جلوس خواهم داد و تازمان مراجعت من در اینجا در قلعه توقف داشته باشند صاحب ممدوح
بعد ملاقات میر موصوف و انجام مذکور عازم جانب امام گهر که در انجا ایلجا، میر محمد خان
که مشهور بکوکریست که یک قطعه مرغ خروس ریک مطبخ خانه اش در جوش است متوقف بود
هر گاه ایلجاء مذکور خبر آمدن صاحب ممدوح شنیده چون مرغ نیم بسمل در طپیدن آمده قلعه
امام گهر را گذاشته مانند مرغ بریان بطرف حدود جیسلمیز رفته میجر اتریم صاحب بهادر در
قلعه امام گهر رسیده آنچه که اسباب وسامان در قلعه مذکور افتاده بوده را در تصرف آورده
دیوار قلعه را بضرب اتواب و آتش باروت بخاك برابر ساخته از ان بعد مراجعت فرمای گردیده
پیش میر رستم خان آمده لیکن میر موصوف پیش از ورود صاحب ممدوح جانب شهداد پور تشریف
برده بودند صاحب موصوف بسیار افسوس خورده که میر رستم خان عبت خود را خراب کرده
هر گاه میر ممدوح داخل شهداد پور گردیده در آنجا ده دوازده هزار لشکر بلوچان پیش میر موصوف
جمع آمدند هر يك از بلوچان لاف وگز افهائی میزدند. میر صاحب میر رستم خان از روی مصلحت
میر محمد حسن خان سلف خود را ب مقتضای.
گر خواجه ما خواجه حسن خواهد بود مارانه جوال و به رسن خواهد بود
بسر کرد گی لشکر بلوچان در شهداد پور گذاشته خود میر صاحب میر رستم خان و میر محمد نصیر خان
روانه حیدر آباد پیش امیران حیدر آباد شدند در این اثنای و کلای امیران حیدر آباد جدا گانه
چنانچه سید محمد تقی شاه از میر حسین علی واخوند بچل عطار باشی از میر محمد نصیر خان وازمیر
صوبه دار خان قلبه، واز میر محمد خان قلیجه، بحضور جنرال چناراس پتر صاحب بهادر رسیده هر يك
از و کلای مذکور بمدعای موکلان خود نقاره مخالفت نوای از قانون تدبیرات خود بنواختند
وهيچيك از و کلای مذکور در مقام موافقت چنگ بزم بسازگاری ننواختند و ما تقاریر بیهود
نوای مایوسی بودند و صاحب ممدوح از هیچیک و کلای نامبرده مطلب را بگوش سماعت نمی آورد و طبله
مدعای مافی الضمیر خود را مینواخت و وکلای مذکور حیران و پریشان در پیش منشیان و ساهو
کاران رفته چاره مطلب خود می طلبیدند لیکن از کسی بجز یاس سخنی دیگر نمی شنیدند و کلای
مذکور هرچه که از معرفت و رضاء دانش خود داشتند همه را صرف نمود. لیکن متاع نفیس مدعای
بدست نیاوردند همچنین بحصول مدعای با دیپای روان حیدر آباد شدند و صاحب ممدوح از پس


خدمات و جانفشانی ها و صداقت اخلاص میر صاحب میر علی مراد خان بهادر نهایت ممنون و خوشوقت گردیده دستار ریاست و سرداری بمیر صاحب ممدوح عطای نمود و میر صاحب را بجهت تدو بست بعضی سرکشان و فتنه انگیزان مامور ساخته خود بدولت معه افواج قاهره تشریف فرمای جانب حیدر آباد شدند لیکن از حکمت الهی رعب در دل بلوچان که خود را رستم دامتان میگفتند افتاده بود که هر گاه نام اشکر اسکر بز می شنیدند هوش و حواس باخته مانند بید بخود می لرزیدند و روی در وادی فرار می نهادند از آنجا که بر همگان معلوم است که مردم بلوچان در جلادت و مردانگی شهره آفاق و از فرار عار میدانند با وجودیکه فوج انگیز بها در قدر قلیل بوده اگر مردم به ماشان مطلق العنان می بودند هم برای فوج مذکور کافی بود لیکن میر صاحب میر علی مراد خان که از جان و دل بر سر کار انگیلسه بهادر کمر همت بسته بصدق اخلاص در بجا آوری خدمات از هر قسم و رسم مددگار بود مردم بلوچان بمشاهده این حالت شمشیر از کمر و سپر از دوش و تفنگ از دست گذاشته بمثل آب نادیده موزه کشیده میرفتند.

در بیان آمدن عالیجاه خدایار خان دورانی با میزئی بر شکارپور و مقابله نمودن باشیخ غلام حیدر خان

مطرب خوش نوای اعنی قلم مشکین رقم چنین نغمه سنج بیان می شود که هر گاه میر صاحب میر رستم خان و میر نصیر خان و غیره امیران از خیر پور متفرق شدند بس کدام گان امیران موصوف که برسه حصه شکارپور مامور بودند شکارپور را گذاشته راه فرار پیش گرفتند در این اثناء شیخ غلام حیدر بوساطت شیخ علی حسن مختار کار سرکار میر صاحب میر علی مراد خان برسه حصه شکارپور مقرر گردیده داخل شکارپور در قلعه چهاونی سرکار انگریز بهادر فروکش شده در این صورت عالیجاه خدایار خان بموجب حکم میر نصیر خان خیر پور برای تصرف حصه شکارپور و غیره ملکهای متعلقه میر مذکور مامور گردیده اخل داده ساری شد، در آنجا جمع آوری سپاهی رصد سوار و پیاده نموده لشکر بازاری که فقط بر یکنم پیلو آرد شکم در و نگی داد میاری جمع آمده بود نه بهمراه خود گرفته وارد شکارپور شده بمحاصره شیخ مذکور پرداخت و اخراجات لشکر مذکور را مردم غربای رعایای متعلقه ملك مير موصوف بضرب شلاق میگرفتند خصوصاً شرارت شه و ابلیس کردار سوس مار کچه جونجه که بسیار ظالم و بد نفس است بجهت تحصیل مالیه چنین دست ظلم و تعدی دراز نمود که اکثر مردم قرای فراری شده آه کشان از خانه های خود بیرون میرفتند از آنجا که خانه ظلم همیشه خرابست هرچند عالیجاه خدایار خان با شیخ مذکور مقابله تفنگ زنی بر قلعه مذکور نموده لیکن قادر نشده سر بدیوار قلعه میزد تا آنکه چند روز بیرون قلعه افتاده بود در شهر شکارپور سید ابراهیم شاه و دیوان چمتال از امیران حیدرآباد مامور عهده حکومت شکارپور بودند و مر هشت ابواب شکارپور آه من چوکی خود مقرر نموده بودند احدی از لشکر خدایار خان و شیخ غلام حیدر اندرون شهر شکارپور نمی گذاشتند وحصه مالیات شکارپور شیخ مذکور رسانیده میدادند بلسکه دیوان مذکور در خفامدد گار شیخ مذکور بوده، باری چهار روز عالیجاه حافط حکومت خان از میر صاحب میر علی مراد خان معه چهار صد سوار و پیاده و يك ضرب توپ روانه گردیده چون عالیجاه مذکور وارده کهوسه که متصل شکارپور است شده عالیجاه خدایار خان محاصره قلعه موصوف ساخته (معه لشکر شطرنج در مقابل حافظ حکومت خان آمده در ناله سند)


«١٩٩»

فروکش شده و پناه بقلعه مذکور گرفته مستعد مقابله گردید هرگاه از حافظ مذکور
دوسه مرتبه شلك توپ نمود لشکريان يار محمد خان تاب صدای توپ نیاورده چون مرغان
پریده رفتند عاليجاه خدا یار خان هر گاه دید که حریفان راه پرواز گرفتند خود
اسپ غشك دهان را از حیران .. ، آخر خودهم در یوم از فرار آمد، عالیجاه حافظ حکومت
خان معزیت عالیجاه خدایار خان داخل شکارپور گردیده چند روز توقف گرفته رو به طرف
باده کشیده و شیخ غلام حیدر خان به نظر طمع در حصه امیران خیرپور مداخله نموده در ین ضمن خبر
رسید که عالیجاه میر محمد نصیر خان برحوالی والی قلات لشکر خود را بر قله را جهان فرستاده
میخواهد که قلعه مذکور در حیطه تصرف آرد دیوان چنتل مطابق حکم مو کلان خود
جمع آوری لشکر لوچان و افغانان وعده وتی تی معه یکضرب توپ بسر کردگی پسر خود مامور قلعه
رو جهان نمود هرگاه پسرش منزل انداز دمه جونجه گردید در این اثنا پروانجات میر صاحب
میر نصیر خان والی حیدر آباد موسومه دیوان مذکور باین مضمون ورود آورده که
اگرچه مابین صاحبان انگر یز بهادر طریقه دوستی و اتحاد واقعست و اصلا خیال بر خلاف
آن نداریم لیکن عالیجاه میررستم خان از سبب نفاق خانگی از مخافه صاحبان انگریز معه خانه کوچ
ها از خانمان خود آواره روی بالتهای بین آورده در پنیاب و کلای خود و اطرف صاحبان
انگریز فرستاده شده که گفتگوی بوده رافع فتنه و فساد نموده خواهد شد لیکن خیال صاحبان
انگر یز بوضع دیگر به نظر می آید پس علاج واقعه پیش از وقوع واقعه فول خرد مندان است
شما در آنجا جمع آوری لشکر سوار و پیاده مواجب دار نموده اماده نشسته باشند و منتظر صدور
حکم ثانی باشند از آنجا که دیوان مذکور مطابق حکم موکل جمع آوری لشکر نموده چشم انتظار
برحکم ثانی داشت در این صورت از اتفاقات مابین دیوان مذکور وشیخ غلام حیدر گردفتنه و فساد
برانگیخته چنانچه هر ملازم که از شیخ مذکور بدست دیوان موصوف میامد او را خوب کفش
کاری نموده ریسمان در پای او انداخته چون دان بازان در بازار شکارپور اویزان می نمود
وهروابسته دیوان که بدست شیخ مذکور می افتاد او راهم مبین لباس می پو شانید رفته رفته آتش
جنگ و جدال از طرفین اشتعال گرفته لشکر طرفین قصرهای رعایای هندوان و مسلمانان گرفته
تفنک زنی نمودند تا چندروز اینچنین بازار مخافت وجنگ طرفین گرم بوده و مردم غربای رعایای
شهر از این فتنه و فساد هاجر آمدند خیر مصلحین مقربین در میان آمده بمصالحت پرداختند
و بازوی ملازمان و وابستگان طرفین که از نزد هريك مقید بودند رهائی دادند مگريك
بازوی هندو که خاص وابسته دیوان مذکور شیخ غلام حیدر از قید رهائی نداد ازین معنی
یار دود خشم و غصه دیوان مذکور سر کشیده به لشکر خود حکم داد که هان شیخ مذکور
نگذارند لشکر دیوان که همه جوانان شایسته سرباز بودند در ساعت فلیته های تفنگ ها روشن
ساخته و شمشیرها برهنه بدست گرفته بر لشکر شیخ مذکور جلوه ریزی نمودند اکثر قصرهای
هندوان از ادمان شیخ مذکور غلاس کیانیده برا بر داخل کچهری شدند نه نفر از سپاهیان
شیخ مذکور بقتل رسانیدند و چند نفر راه مجروح ساختند ومابقی سپاه شیخ مذکور روی در فرار
نهادند و بازوی وابسته دیوان مذکور که در قید بود او را از کنده کشیده آوردند و آنچه
که اسپان و اسلحه وغیره سامان سپاهیان شیخ مذکور بودند همه را به یغمای آوردند دیوان
کور وقتیکه این فتح دست دادش هر کس از سپاهش را بقدر مرتبه بخلع فاخره سرافراز


«۲۰۰»
نمود چون این خبر با ادود متل دیوان مذکور در اکناف عالم منتشر گردید یمه عربك
از سپاهیان اطراف بامید ملارمی دیوان مذکور رجوع آوردند رفته رفته دوسه مزار فوج
شایسته سوار و پیاده نزد دیوان مذکور جمع آمده از آنجا که بسبب جمیعت لشکر دیوان
مذکور البته در چهاونی سكه دغدغه و رعب بسیار افتاد صاحبان انگرز بها در تیقظ
و خبر داری کلی می نمودند با یکه در عرض راه سگهر و شکار پورسپا میان چو کی تعین
شدند و دیوان مذکور در صورت جمیعت لشکر هوش و گوش بر صدور حکم شای وهو کلان خود
داشت و میگفت که در صورت حکم شای اگر امر جنگ با صاحبان انگرز صادر شده پس
تجویز نموده چهار یا صد نفر بلوچان وغیره جوانان آب باز شناور در پای مداخله بر مشکها
سوار نموده از راه دریای شباشب بر چهاونی سکهر فرستاده خواهد شد و خود من با ذراه خشکی
معیت جمیعت لشکر وا نو اپ روانه سکهر خواهم شد که از چهار طرف چها ونی را محاصره
نموده چنگ چنگ زار و نوای خواهیم آور د هر چه بادا باد و مردم فقر بین و علما عظام وقضات
اسلام را طلبانیده و خلعت های فاخره داده هر کس را می گفت که پیش امام اسلام شرند امروز
روز جهاد است از آنها که دیوان مذکور هنوز در بحر این اندیشههای و خیالات مالیخولیا
شناوری می نمود که در این اثنای خبر نکبت اثر هزیمت و گر فتاری امیران حیدر آباد
بسم گوش دیوان مذکور رسیده بمجرد دریافت این خبر وحشت اثر شادی مرکب شده در
دریای غم و الم متغرق گردیده لیکن در ظاهر آب و تاب حکم خود را نگذاشته زیاده از سابق
بیازار حکمرانی خود را گرم ساخته و در باطن تدارك فرار میگرفت فقط
در بیان رفتن دیوان چیتمل از شکار پورو گرفتن مبلغان از هندوان کودامی
وغیر. وجنگ نمودن در کهری سین باسیاه شیخ غلام حیدر و نشستن شیخ مذکور
برحکومت شکار پور وتشریف فرمای جناب میر صاحب میرعلی مراد خان -
اولادگانه با حقایق معارف آگاه میرعلی گوهر ومناقب آن حضرت :
بلبل قلم که نغمه خوان حدیقه سخن دانی است برشاخسار این مدعای چنین مترنم
میشود که در سنه یکهز ارو دوصد و پنجاه و هشت هجری هرگاه خبرگر فتاری امیران حیدر
آباد بدیوان مذکور رسیده در باطن هوش و حواس خود باخته در ظاهر طبل بی پروائی و بلند
پروازی نواخته سرشته سیاست ریاست از دست نداده چنان تاب و وحشت خود بر مردم اندا خته
بود که احدی وفردی پیش او مجال دم زدن نداشت با وجودیکه از گرفتاری امیران ممدوح
کمر طاقتش شکسته بود با نهم احدی عنان گیر توسن سرکش او نمیشد خان بلوچ پای خود را معه
اسباب سابق بطرز اخفا کشیده بود خودهم اراده داشت که شهر شکار پور را دست و پای
زده هر چه از نفدت شکار پور بدستم آمده غنیمت باید دانست لیکن بعضی اشخاص که صاحبان او
بودند او را از غنیمت شکار پور منع مطلق نمودند که این بدنامی غنیمت شکارپور که شهر پست
در تمام اكتاف عالم مشهور و معروف وحکام سابق ازاهل قله هم چنین کاری نکرده اند بر خود
نیرواوند که نتیجه و عاقبت خوب ندارد آخر دیوان مذکور این حرکت ناصواب باز آمده
چند نفر هندوان گوادمی ها گرفته مبلغان خرج کودام خود از آنها کشیده واز خانه


(٢٠١)

قیمت رای هندویی پردگی ساخته بروز روشن به کرو فرتمام از شکار پور راه نه کهری
سین گردیده واحدی از حاکمان متعرض حال او نگردیده و بورود کهری مذکور
چیزی مبلغان بضرب شلاق از هندوان آنجـا گرفت و مدت یکماهی در آنجا توقف ورزیده
همه روزانه ده سور کران شده چند روز در آنجا مکث گرفته و اخراجات لشکر از اجاره داران
سکهش کاری میگرفت و بازار لشکر کشی خود گرم داشت و منتظر خبرثانی حیدر آباد بود
چون از حیدر آباد اخبارات مخالف رسید همه بیاد پیمای دشت
آواره گی شده چون در صورت توقف خدمتگار از جانب میرصاحب میرعلی مرادخان
نزد دیوان مذکور آمده از طرف میر موصوف بسیار بدلایائی او پرداخته و از مانده
ملازمی میر صاحب او را شیرین کام ساخته لیکن دیوان مذکور خدمتگار مذکور را
خوش باش نموده و رخصت داد و خود دیوان مذکور از دمـه ورود گران سوار شده
همه جمعیت سپاه روانه محال میهار کیور شده چون داخلی کهری سین گردیده از طرف
شکار پور لشکر شیخ غلام حیدر وار و پیاده معه يكضرب توپ پیش روی دیوان مذکور
گرفته به معرتکب مقابله گردیده از صبح تا شام ما بین طرفین جنگ عظیم واقع شده بسیاری
از طرفین مقتول و مجروح شدند سپاه دیوان یکبارگی حمله آور شده سواران شیخ مذکور
روی در فرار نهاد مگر چهل نفر پیاده با توپ در تمبردگاهی باروت و گوله ها مانده سپاه
دیوان مذکور بر پیادگان یلورش شدند آنها الامان الامان کرده زنهار خواستند دیوان
مذکورجان بخشی آنها نموده مطلق امن کردهون این خبر فتح دیوان مشارالیه در شکار پور
و در میان شکار پور در عراین در افتاده صداله که مبادا دیوان مذکور از در شکار پور آمده
طوفان ظلم و تعدی برپا می نماید و پرده عزت و ابروی میرده عزت دار بر داند ازین
سبب مردم متدع عورت از اسباب خود را زیر نموده مستعد میدان گریز بودند که هرگاه
دیوان مذکـور از یك دروازه شهر شکارپور اندرین آمده مایان از دروازه دیگر
بدر خواهیم رفت و هما شب اکثر مردم هندوان شکارپور ازین اندیشه چشمان تشویش خود را
بخواب آشنا نکردند واه گروه اه گروه نگفتند لیکن دیوان مذکور بعد فتح کهری سین داخل
کوت سلطان گردیده هندوان آنجارا گوشمالی داد مبلغان وصول نموده و در عوض مبلغان
نقدی غلات جنسی را بهندوان نوشته داد از آنجا سوار شده وارد محال میار کیور گردید .
بنای دیرهای (؟) غلات خواری جاری نمود و غلات حصه سرکار و مصارف سپاه متعینه خود می
آورد و سر کردگان لشکر را بفر اخر و مقدار از چرمین بخشش کس داده خروار کسی را بیست خروار
انعام می نمود واراده داشت که در قله مبارکپور محکمه خود نموده چند روز اقامت گیرد و هوش
وگوش طرف اخبارعالمیجاه میرصاحب میرشیرمحمد خان داشت در این ضمن از افشاء کردگی و خبر
هزیمت میرموصوف منتشرعالم گردیده ظهور این معنی علاوه باعث دل شکستگی و مایوسی
دیوان مذکور شد. و میر صاحب میر علی مراد خان که در آن ایام در تیکه و خدمات سر کار
انگلیس بهادر از هر قسم و رسم خودرا مقصر نذاشت بجهت انتظام امورات ملك داری
تشریف فرمای لدوکانه شده به بندو بست آن سر زمین پرداخته بعده متوجه شکارپور گردیده
دیوان مذکور از تشریف فرمائی میرصاحب ممدوح نهایت متفکر شده بعضی اشخاص که همراه


(۲۰۲)
دیوان مذکور بود نا از گردش روز گار ناهنجار و انقلاب زمانه غدار سخنان نصیحت آمیز و مصلحت
اندیش بدیوان مذکور بیان نمودند که گوساله پرورصع میپردازد لذاین مرد و نیت خود راعبث
بدقت تیر ملامت نمودن و دست خود خودرا در مهلکه انداختن قرین مصلحت عقل دور بین
نیست به نحوی تجویز باید نمود که پرده عاقبت کار بمحل آید دیوان مذکور فهمید و دانست
که الحال کوشش و ملادت ما سود ندارد گویا سرخود را بسنگ زده است آخر صلاح کار
خود را بر قرار دانسته از محال مبار کپور معه دوصد نفرسواره روانه ملك کچھی شده و یکر
لشکر دیوان مذکور روی بسوی خودر فتند و مردم معتبر ساکنین شهر شکار پور که از روی
مصلحت وقت باتفاق مذکور بودند از ترس شیخ غلام حیدر در شکار پور نمی آمدند که مبادا
نفس عزت نما بد و شیخ مذکور در قرار دیوان مذکور بر مسند حکومت شکار پورجاوس نموده
چون سوس سمار پاد از دهن میدمید و دست غارت بجان و مال و وابستگان دیوان مذکور در از
نمود و محمد حسین خان داروغه را بر گرفته محبوس ساخت و سلسله در باریش انداخته یکشبانه روز
داروغه مذکور در قید حبس چشیده ابواب تو به برروی خرد کشاده استغفار میخواند
آخر بتوجه عنایات جناب فیض مآب سلطان العارفین پیر میان نظام الدین صاحب سرهندی دام بر کاته
بشرط دادن قدری شربت دینار از حبس رهائی یافته بدستور سابق عهده کهتوالی شکار پور
مامور گردیده و میرزا کماله خان که ملازم میر نصیر خان تالپرپوری بود او هم پناه باستان
فیض بنیان موصوف برده بود که ارگزند شیخ مذکورا مان یافته و دیگر معتبر ان شهر ارصلاح خان
و محمد رحیم خان بابری وغیره بوساطت پیر صاحب ممدوح آمده سلام شیخ مذکور نمودند و قدری
نذرانه داده از کشاکش بی عزتی رهائی یافتند و بعد از چند روز جناب میر صاحب میر علی مراد خان
بهادر از لاڑ کانه رونق افزای شکار پور گردیده چند ایام توقف گرفته بعد که تشریف
فرمای خیر پور و گوهر در پای معرفت و ایقان پیر میان علی گوهر هم در آنوقت بر کاب میر صاحب
ممدوح حاضر و همدم خوان خاص میر صاحب موصوف بوده کثیرا لمر فان اخذ مال مردم مطالعه
نموده از هر کس که اسپ نرینه و مادیان خوب میدید و یا تفنگ شمشیر اعلی می شنید او را بنام
میر صاحب ممدوح نموده بدست خود می آورد اگر کسی از ارشادش انحراف می ورزید بر او افترا نموده
او را گرفتار سر کار میر صاحب بها در می نمود چون جناب پیر موصوف به شرح رو در بر طبق
مضمون چو کفر از کعبه بر خیزد کجا ماند مسلمانی از آنجا که بزرگان و پیران برای رستگاری گرفتاران
بند بلا میباشند و نه بجهت گرفتاری خلق الله مظلومان چون محققان دار الارشاد از معرفت
و کمال و مدققان رموز دیوان حقیقت و افضال که از مائده پر فایده هل یستوا الذین یعلمون
و الذین لا یعلمون حظ تمام دارند هرگز به لقمه غذای ناموافق عیوب واخذ مال کسان وصحبت
ارباب دولت و ریاست دهن خرد را آلوده نسازند بلکه دوری و تنفر جسته اند چنانچه بموجب
مضمون اذا رأيت الا مير بباب الفقير فنعم الامير و اذا رايت الفقير بباب الامير فبئس الفقير
واقع است از آنجا که محققان این زمان که بوی درویشی بمشام اوشان نرسیده و از صورت
کمال بمعنی حال نیامده صحبت اهل دل و ارباب ریاست از جمله کرامات خود دانسته
بران مغرور می شوند و دلیل بر کمال خود میدانند هیهات هیهات که مراسم درویشی
مستقلع گردیده و دزدان دراه زنان جای ایشان گرفته مثنوی معنوی :
حرف درویشی بدزد آن مرددون
تا بخواند بر سلیمان زان فسون


(۲۰۳)

چونكہ صیاد آورد بانگ سفیر
تا فریبد مرغ را زان مرغ گیر
بشنود آن مرغ بانگ جنس خویش
از هوا آید بسوی دام پیش
چشم ایشانرا شقی چون نمرود
نی نیک و بد در چشم شان یکسان نمود
سحر را با معجزه گیر ده قیاس
هردورا یکبرنگ پندارد اساس
ساحران با موسی از استیزه را
برگرفته چون عصای او عصا
آنچه مردم میکنند بوزینه هم
آن کند کز مرد بیند دم بدم
او گمان برده که من کردم چواو
فرق را کی داند آن استیز رو
آن کند زو مرد مان اور ستیز
شر مر استیز رویان خاك ریز

***

هر کسی را نتوان گفت که صاحب نظر است عشق بازی دگر و نفس پرستی دیگر است
فی الجمله دیوان چنمل در ملکی کچن واقع بگیان جهل بیش امید خان مگسی توقف گرفته
و فضیلت پناه ملا محمد طوبه که از طرف میر صاحب میر علی مراد خان نزد او رفته او
را دلالت نموده در سرکار میر صاحب ممدوح بشار ولیکن شرایط را ایفا الی ننموده
و از مگسی مذکور جواب دعایده واپس روانه نمود خود چند ایام در جهل بندی خانه وجهه مدت
در نزد ولی محمد خان چاندیه مکث پذیر و دو گاه سر مایه استطاعتش نزديك با تمام
رسیده حصه عیال خود را در نزد چاندیه مذکور گذاشته خود روانه قندهار شده بملازمردار
صاحبان مشرف گردیده بعد زحمت و آروى شده ويك لك روپیه از اجاره قندهار اضافه نموده
اجاره را گرفت چند ماه در کار اجاره داری مصروف مانده بنده محتاجا ن اصلی انتا روپیه
اضافه امدادی کردید و لك روپیه عوض پیشکی هم سر دار صاحبان داده باز اجاره را بدست
خود آورونه دیوان مذکور ازین معنی بسیار بیدل و ناخوش شده بمبلغ سه چهار صد روپیه عوض
خدمت اضافه اجاره از سردار صاحبان گرفته بحصول رخصت اراده مار پر آمده بر راه شد بعد
رفتن دیوان مذکور از قندهار بیفاصله سواره در تعاقب او بجهت گرفتن زرش مامور شدند ولیکن
دیوان مذکور از بن معنی اطلاع یافته بود در آن روزها قافله گروه راه منول نموده در قافله مردم
توهالی افغان خودرا رسانیده پناه گرفت ولشکر پانصد سوارة قندهار بر قافله حمله آورد حصه
بازوی دیوان مذکور از قافله یاغی طلب نمودند مردم قافله که یکهزار و پانصد نفر فقط تفنگچی
بودند تفنگ ها را پر نموده با سواران قندهار مستعد مقابله شدند سواران بازوی مذکور در جواب
صاف دادند سواران قندهار طاقت مقابله ندیده واپس روانه قندهار شدند و دیوان مذکور چند روز
باقافله مذکور توقف گرفته بعد روانه طرف ملتان شده و چند ایام دیوان مول چند ناظم ملتان
توسل گرفته آخر در آنجا هم رونق کار روزگار خود ندیده روانه لاهور گردیده و بمیر صاحب
میرشیر محمد خان را در لاهور ملاقات نموده وازارانه خود او را آگاهی داده قدری مبلغان
برای خرج گرفته داخل لودیانه گردید و از آنجا هم چیزی مبلغان بطریق مساعده از آقا یاقوت
خواجه پادشاه شجاع الملك را گرفته روانه ولایت کشلیکه گردید و در آنجا بملاقات امیران
سندھو توقف شده و چند مدت پیش امیران موصوف متوقف بوده و تلاش نوکری بسیار نمود لیکن
بکام دل نرسیده باز از آنجا بر آمده براه خشکی داخل حیدرآباد گردیده چند روز در حیدر آباد
توقف گرفته بعده بخواهش ملازمی میر صاحب میر علی مرادخان بهادر مشرف بسلام میر صاحب


(٢٠٤)
ممدوح شده از سر کار میر صاحب بهادر باو سیار دلجائی واستمات نموده دوپنج روپیه عوض
خرج یومیه با وعطای گردیده لیکن پای سخنش در سلسله بیماری مقید شده و دراهل کنار ان
سر کار میر صاحب ممدوح از آمدن دیوان مذکور بسیار تهلکه افتاد و در خوف وهراس بودند
که آیا چگونه خواهد شد تا آنکه اجلش امان نداده مرده نعش با ده آتش ممات شده همنشین خاکستر
گردیده از آنجا که دیوان مذکور اگرچه هندو بود لیکن جلادت و مردانگی را تا دم ممات
از دست نداده فقط .
در بیان جنگ نمودن امیران حیدر آباد سند با صاحبان انگریز و هزیمت یافتن
امیران وغارت نمودن مال متاع امیران از قلعه حیدر آباد وغیره وقوعات .
فراص جرصن وری اعنی قلم جوهر رقم لؤلؤی مدعای را از قعر دریای این واقعه چنین
بدست بیان می آرد که هر گاه در سنه یکهزار و دوصد پنجاه وهشت هجری مطابق مأة ذالحجة الحرام
عاليجاهان مير رستم خان و مير نصير خان واليان خیر پور باحمد نمد اد و اعانت داخل
حیدر آباد شدند امیران حیدر آباد ميربشعر محمد نصير خان ومیر شهداد خان دو آنوقت بتقرب
سیر نشاط شکار پور تشریف فرمای شده بودند مگر میر صاحب بن میر صوبه دار خان و مير مير محمد خان
و میر حسن علی خان در قلعه حیدر آباد تشریف داشتند اوشان از آمدن امیران خیر پور نهایت
ناخوش و ملال انگیز شدند و چندان ملقات احوال امیران خیر پور ندهند بعد از دوسه روز
میر صاحبان مير محمد خان و مير محمد خان و میر شهداد خان از شکار گاه راجع حیدرآباد گردیده
در تعارف ودلجویی امیران خیر پور دقیقه از دقایق نامرعی نگذاشتند و در پیش آمد مقدمه
صاحبان انگریز بهادر تدابیرات و منشعات در پیش گرفتند هرچند امیران حیدرآباد را خیال
مقابله و مجادله صاحبان انگریز پیشنهاد خاطر نبود چرا که عالیجاه میجر انرم صاحب بهادر
که خیر خواه امیران سند بود از روی خیر خواهی پیامبیران سند
انجام ملکهای مطاوبه سر کار انگریز بها در بخوبی نموده اقرارنامه از امیران ممدوح
نویسانده گرفته بود که در این اثنای سمی بختیار لغاری تریاقی که همیشه در نشنگی تریاق
سرمسجود بود لب آواره گی عالیجاه میر رستم خان بکیار گی از نشنگی تریاق سربر آورده
و پرده خمار آلوده از چشم بیهوش خود برداشته از مضمرات تریاق بر اسپ عراقی عزیمت
مقابله صاحبان انگریز سوار شده باتفاق غلام محمد خان لغاری کوبلی دانه پیش الوسات و اقوام
خود که آنها از د در مقدم بی دماغی بودند رفته آنها را آشتی داده از خود ساختند بعده پیش
میر جان محمد خان والد مرحوم میر بودہ جان رفتند و بوساطت میر مذکور مابین طایفه لغاری
و محمد خان ولد مرحوم لقمان خان تالپر که برسا سنگ بندی خویش عداوخ یداشتند رفع نزاع کنا نیده
يكدل شدند پس این همه تما میردگان مابین خود قسم کلام الله نموده متفق الفظ والمعنی شدند
و طایفه لغاری ما مبین اظهار می کردند که این ملك سند بمنزله مادر ما او چنین است که از پستان
شیر پیدایش) آن مشت به پشت پرورش یافته ایم حقوق مادر و پدر بر اولاد بسیار است نهایت جان
را نذ دراه خدمت این والدين خواهیم نمود و اگر جان را نثار نکردیم از جمله ولدالزنای خواهیم
بود با وصف این سخنان بیوجه وعهد انجام غلام محمد لغاری ریش را شانه شهامت و بروتها را
پیچ و تاب جلادت داده بحضور میر محمد نصیر خان والی حیدر آباد رفته عرض نمود که


(۲۰)

خانکوچهای میر صاحب میر رستم خان در ریگستان آواره و خود میر موصوف بدروازۀ ایشان
التجای آورده و ننگ بطائفۀ بلوچان انداخته رفته است و این ملك سند که بمنزلۀ مادر
است چگونه در تصرف انکریزان بدهیم هر گاه کمر همت را کما هو حقه می بندند بسا بهتر
و خوشتر و اما بلوچان ایلات الوسات که هم اتفاق شده ایم جمع گردیده بمقابله و مجادلۀ فوج
انگریزان که قدر قلیل است خواهیم پرداخت هر گاه هم آغوش شاهدۀ فتح فیروزی شدیم عین
علو همتی و بلند ناموسی است و اگر جان را نثار این راه نمودیم هم ادای حق ما درا لمنتسو سعادت
دارین حاصل خواهیم نمود میر صاحب میر محمد نصیر خان هر چند تقریر مذکور که فهمایش
و صلاحت نمود که روی جنگ بسیار سخت است نمیدانم که جمیله فتح نصرت از طرف کدام در مرآت
مراد رهنمای گردد و بر تقدیر بر فوج انگریزان فتح یاب شدیم با آنهم بدست خود شعله
آتش را در ملك سند بدودمان آرام خود انداختیم وعلی الدوام خایف و بی آرام خواهیم بود
مخالفت و دشمنی يك خصم مهم خوب نیست بر طبق مضمون
خصم را عاجز شمردن نیست آئین خرد
يك شرر بنیاد صد خرمن کند زیر و زبر
هر دشمنی که هست قوی بایدش شمرد
کر پشۀ ضعیف بود فیل در عذاب
چه جای عداوت صاحبان انگریز است با وجود این همه مواعظه و نصایح میر ممدوح القاری
مذکور از کوه فکری بازنیامده روز دیگر علی الصباح لغاری مذکور معه چند نفر دیگر
سر کردگان بلوچان کلام الله بر سر و شمشیر بسته و لباس زنانه پیشکرده و در و چوبی در بغل گرفته
پیش میر نصیر خان آمده عرض نمود که اولا روی همین کلام الله دیده همین دم سوار شوند بمقابله
ومقاتلۀ فوج انگریزان پردازیم و اگر سوار نمی شوند و اراده جنگ ندارند پس همین
لباس زنانه بپوشند و ترك ریاست کنند میر صاحب ممدوح بمعاينۀ این حالت نهایت حیران و پریشان
خاطر شده اگر بر خرابی بلوچان بانی فساد حکم میدهد با آنهم شور و شر در خانه پیدا میشود
اگر موافقت نمیکند باز هم طوفان فساد برپای میشود در میان دو شکنج گرفتار آمده لاعلاج
از روی مصلحت وقت و اندیشه عداوت میر سهراب خان که گویا مقرب در آستین داشت بر طبق
مضمون، اقرب چو عقرب است ز ندهش خویش را .
ها و ه و کرها بموجب مرضی بلوچان مذکور از قلعه حیدر آباد بر توسن باد پای سوار گردیده
در باغ مرحوم میر فتحعلی خان منزل انداخته باغبان خیالش هر دم تخم مصالحه در زمین دل
می کاشت لیکن از باغبان قضا و قدر غافل که چه گلهای فتنه و فساد از شاخسار
روزگار میرویاند و متبسم میسازد درین اثنای خبر رسید که دیره حیات خان مری
و فهیم خان مری از اماکن خود سوار شده طرف حیدر آباد می آمدند لشکر
صاحبان انگریز نامبردگان را در عرض راه گرفته پیش خود نگهداشتند و نمیگذارند
طایفه بلوچان بمجرد شنیدن این خبر بر چھاونی انگریز بهادر جلوه ریز گردیده
دست غارت و فتن و قتال دراز نمودند در این صورت میجر اترم صاحب بهادر که خاص
خیر خواه امیران بود چند نفر کشته و کشته شده بر تیله سوار شده جان خود را از
این گرداب کشیده باد پای گردیده چون پتر صاحب بهادر در آسونت در مکان هاله
که بیست کروه از حیدر آباد فاصله دارد منزل اندازه بود هر گاه این خبر غارت
چهاونی باد بای اترم صاحب بهادر شند از زیادی غصه مانسد بیدلرزیدن گرفت


(۲۰۱)
همان وقت بفوج حکم کوچ داده سوار شد واز راه کنار دریای طي مسافت نموده
د صحرای شکار گاه امیران حیدر آباد منزل انداز گردید. روز دیم بیست
صف آرائی فوج لشکر خود نموده دراین صورت مرسابابان حیدر آبادمريك مير محمد نصیر
خان و میر شهداد خان و میر رستم خان و خلف میر صو بدار خان از بالغ مرحوم
میر فتحعلی خان معه جمعیت دوازده هزار لشکرو چند ضرب توپ سوار شده در مکان امانهری
که سه گروه از حیدر آباد فاصله دارد منزل انماز شدند درین اثناء روست محمد خد متگار
برای امیران موصوف خبر فرستاد که با صد سوار لشکر انگریز مامور آنطرف است خبرداری
و هوشیاری از دست نداده پای مردی و مردانگی در دائره ملازمت بند و صداب دار ند در این صورت
امیر صاحبان ممدوح به لشکر خود حکم دادند که در از غمه پیش روی لشکر انگریزان
بگیرند احدی از بلوچان بمقتضای لا يتحركون الا اذن قایل نبوده از جای حرکت
نکردند چون مبارز آفتاب لوای نور وضیای دمید ان سپهر اخضر برافراشته که
فوج لشکر انگریز بهادر از دور نمایان شده در این صورت عالیجاه میر جان محمد خان
بلشکر بلوچان وسران آواز داد که ما نريگر قسم کلام الله نموده اند حالا وقت مقابله
و مرد انگیست که نام عمر ملك سند خورده اید این چنین وقت را قضا اسکنید لیکن
از قضا الهی احدی از بلوچان از جای حرکت نکردند مگر حاجی العمر دین حجی خدا بخش
معه پنجاه شصت سوار حماء خود بامید بخشایش الهی جانها در مراد علی خان چابك بتوقع
مراد یابی دنیا و آخرت ونصیر خان چابك صدای چنگ جسارت ابدی مبه برادر خود
وحاجی غلام محمد خان ثانیر حلقه غلامی کبر حدت دو جهانی در گوش جان انداخته
ومبارك خان ثالير مبارك وقت خود دانسته ومير غلام شاه خلف مرحوم محراب خان ثالبر
روی در محراب مسجد این عبادت گداخته باتفاق میر جان محمد خان فاری سوار شده پروانه
وار خودها را بر شعاع شمع مقابله فوج اشکر رسانیده ساغر باز ار تفنگ زنی گرم
ساختند لیکن طایفه بلوچان همیشه بر شمشیر زنی می نازند از روی حمیت ایمانی و غیرت مسلمانی
از پناه گاه ها بر آمده از غایت دلیری و بهادری بر فوج انگریز حمله آوردند از آنجا
که مدار جنگ فوج انگریز بهادر بر توپ و تفنگ وسیف آخر الحیل است بلوچان غاز بان
مذکور نارسیده بفوج انگریز از دور طعمه اژدهای توپ وتفنگ فوج انگریزان شدند
وشربت شهادت نوشیدند و بعضی بلوچان جلاتن نشان از آتش توپ وتفنگ امان یافته رنك
بلشکر انگریزان امیخته و خوب شمشیر زنی نموده بسیاری از لشکریانگر یزان زیر تیغ
بیدریغ کشیدند دو دسته لشکر از عبدالله خان نظامانی میرزاخان نظامانی و غیره سر کرد گان
نظامانی در عین این بلواء خودها را رسانیده از ترددات دلیرانه و حملات بهادرانه قصوری
نکردند تا آنکه خلیل وار خودها را در آتش نمرودی جنگ انداخته گلچین جنان و فردوس
برین گردیدند بعد شهادت بلوچان مذکور برگشته بخت بختیار لغاری وغلام محمد لغاری
کوبل واله که اصل بانی فساد بود و اعمه غین لغاری و غلام حیدر لغاری ومحمد کهتران کهو کر وغیره لمرچان
گناههم همر مه تفرفه برتن قرر قصرار بوقرار اختیار نمودند و


(۲۰۷)

افغان و خیزان و گریزان بمسقط خود نگاه کنان میرفتند و آقا خیلی که در ایام حکومت تالپور
در مجلس کچهری همیشه بالی زبان را بر دندان مالید آن فیه مثل لومبر ساخته میدیوان قانون هم
همدان شمع زن در جهان نام خدا در هر دو صفت ماهریم درین وقت قلم لاقت رقم شان
از سیه چاه مداد سواد الوجهین حاصل نموده هیچ فقره از فقرات خیر و صلاح بر صحیفه
احوال امیران سند ننوشتند و شمشیر جلادت شود را در هفت بند جوشن نگهداشته و تسبیح هزار دانه بدست
گرفته الله الصمد الله الصمد میخواندند و بزبان حال او گفته اند ای ابنای
من نه هستم زجمع شمشیری کنار جاحمت اقرو درویشی مبادا دایم زچنگ نصرانی
ترك كردیم کار دیوانی فی الجمله مدمزیت بلوچان و امیران موصوف از میدان جنگ
عنان تاب گردیده رختها، قلعه حیدر آباد شدند فوج انگریزان در میدان جنگ رسیده
آنچه اسباب و سامان و توپخانه و خیام امیران ممدوح افتاده بودند همه را بدمت غنیمت
آوردند و اکثر خیمه های چم کین کهت را آتش زده خاکستر نمودند امیران موصوف
چون داخل قلعه حیدر آباد شدند از حده، وا همیمه میر صوبدار خان که مبادا بسبب
آمیختگی و رفاقتی که با صاحبان انگریز دارد ضایان را گرفتار نموده بدست صاحبان
انگریز بدهد بصلاح ندیر الملک بعضی مشیران با خرد سامان غیر خود را در استلام و ملاقات
صاحبان انگریز دانسته اولا مراسله عذر و اشعر بزحامت بلوچان فرستادند و عذر حركت
بی اختیاری خود و استعدای آن مضمون مرقوب نوشته با خدمت پنر صاحب بهادر بدست میازی
خود فرستادن و استدعای سلام و ملاقات نمودند پتر صاحب بهادر در جواب ساختار
جمیع طرف امیران ممدوح نوشته فرستاده و از قریب بازی تا مال در ند روز دیگر
امیران ممدوح به موجب تسلی و تشفی صاحب بهادر خود ها را بلباس زرگین و شمشکیر آراسته
و شمشیر های مرصع بسکار بسته و براسبان خوش رفتار مفر وقه یراق طلا سوار گردیده
بمقتضای و سیعر اخون اجل آینده وی صیاد روده خرامان خرامان رفته مشرف استلام صاحب
ممدوح حاصل نمودند و بر طبق مضمون کریمه ولا تلقوا باید یکم الی التهلكه عمل نکردند
پتر صاحب بهادر در حین ملاقات بغیر از میر نصیر خان بدیگر امیران هرگز التفات نکرد
ساعتی شمع افروز مجلس ملاقات با میر موصوف گردیده حکم بر چوکی و پهره امیران ممدوح
داده آنچو کی داران چون تفاله بر کار امیران را محاصره نموده استادند در این صورت امیران را
صورت منکر نکیر بنظر آمده گفتند وای به نشه بدتر شد و سر افتقار خود را در میان زانوی غم
و اندوه فرو بردن و بدست خود خود را گرفتار نمودند بعد گرفتاری امیران جنرال چارلس پتر صاحب
بهادر حکم به پلائن لشکر خود جناب قلعه حیدر آباد داده که لشکر مذکور بی ممانعت احدی
وفر دی داخل اندرون قلعه حیدر آباد گردیده علم نصرت و فتح مندی بر برج های قلعه نصب
نمودند و نشور شادی و شادیا نه در نوای آوردند و از روی فریب بازی در شهر حیدر آباد
منادی گردانیدند که مالك سند را سر کار انگلیسه بها توقع نموده و زعیمر یاست و سرداری
از سر کار تفویض و به لبجام میرصوبدار خان شده دوستان سرداری به اینام بلوچان سند تعلق
حالیجاه میر موصوف دارد برخزاین و د فاین و توشکخانه امیران چو کی های خود تعین نمودند
و بر درها (؟) خام و پخته نیز بیعت کی محافظت و چو کی بلویی نمودند در آنوقت در حیدر آباد چنان
واقعه یی بر پای گردیده که گویا واقعه کربلا تجدید صورت وقوع یافته روز دیگر پتر صاحب بهادر


(۲۰۸)

و دیگر صاحبان برای معاینه قلعه و ملاقات عالیجاه میر صوابدار خان در قلعه مذکور تشریف
فرماي شدند عالیجاه میر ممدوح که عهد انجام صاحبان بابت ریاست و دستار سرداری که
سرخوش باده نشاط بود در بار کچهری خود مفروش بوقلمون آراسته بر مسند تمکین و ناز اتکاء
ببالش دوازده تفته منتظر مقدم صاحبان عالیشان موصوف بود که اينك دستار سرداری
و ریاست بر سرم از دست صاحبان ممدوح جلوه و زینت تازه میگیرد وصاحبان عالیشان عجب
دستار رنگین خفتگین تمام زری که در عرصه دوران باهتمام برداری همان خانان تمام شده
باب زینت تاج کیوان و باعث سرفرازی فرق فرقدان بود بمیر موصوف بسته بدند چنانچه
هر گاه صاحبان ممدوح داخل کچهری میر مذکور شدند میرصاحب ون بر و تواضع صاحبان
ممدوح برخواست بعد تعارف صفا ومرحا صاحبان انگر یز حکم بر گرفتاری میر مذکور دادند
که در اجون قراولان گرفته بر فیل پشت برهنه سوار نمودند و دستار مال چنه (۱) بر فرقش گذاشته
از قلعه کشیده روانه چهاونی نمودند خاص وعام از مشاهده این حالت متحیر و متعجب مانده و انگشت
عبرت بدندان حیرت گرفته میگفتند که زود بود که صاحبان انگریز میر صوابدار خان را بفیل
عزت سوار نموده در عروج ریاست نشانیدند و خوب دستار گران بهای سرداری بر سرش بستند
که از زرق وبرق آن چشم آفتاب خیره میشود فی الجمله میر مذکور بجای خود با اميران برادران
عهد انجام بموجب قسم كلام الله نبوده بود و صاحبان انگریز علیحده حلوای مقده درد یک عهد
انجام پخته بو د لیکن بکام دل نرسیده از آن سوزانده و از ین سوزانده بهر صورت

هر تخم فتنه که فشانی بکشت دهر از حاصل جزاش بیابی سزای خویش

از آنجا که بعد گرفتاری امیران مذکور صاحبان انگریز دست یغمای بقلعه حیدر
آباد در از نمودند آنچه که دیر ها خام (۲) که قدر دو صد نفر از امیران حیدر آباد بودند اسباب
و روز بوز لباس فاخره همه از دبیرهای (؟) خام گرفته راه خام بیله نشان داده مطلق العنان نمودند
و آنچه دیبرهای پخته بودند آنها را بخانکی تمام تندره محمد یوسف خدمتگار امیران
نشانیدند از آنجا که در صورت وقوع این واقعه هایله چنه روز در حیدر آباد تلاطم دریای
آشوب واژو زیدن باد مخالف چنان در تموج آمده که اسم صعوبات طوفان را از یاد دوران
برده و ناخن کاوش استیلای آن بلاخون جراحت واقعه کر بلا را بجوش آورده

آن چنان شوری بلند آوازه شد کز ظهورش خون طوفان تازه شد
عرصه آن وادی محشر نشان گشت لبریز بلا تا آسمان
ز د تلا طم تا بجنان بحر ستم کز فلك بگذ شت سیلاب ا لم
کرد تا جولان سمند روز گار این چنین جوری نگردید آشکار

بعد از چند روز تمام خزاین و دفاین از نقد و پشینه واقشه نفیسه و جواهر گران قیمت
واسلحه از هر قسم شمشیر ها جوهردار مرصع کاری و بنادیق رومی خراسانی و میر خانی وخنجرها
و کاردهای جوهر دار واسپان ولایتی وشتران ومال مواشی وغیره اسباب کار و بازوی وزيورات
طلا ومرصع زنانه که از لکها بود ندودو کروروسی لك روپیه نقد از توشخانه امیران حیدر آباد
در تصرف سر کار اسکلسیه بها در در آمدند سوای آن وافقان در بار قلعه حیدر آباديك يك صد روپیه
از سر کار انگریز گرفته لکهای هزار های مبلغان که در زمین مدفون بودند بصاحبان انگریز
نشانی دادند افسوس که امیران حیدر آباد چون مار بر گنج نشسته بودند از آنجا که

ز گنجهای گران مایه بی نثار چه حظ اگر ز خود نه فشانی ببرگ و بار چه حظ


«۲۰۹»

امیران سند با وجود این همه گنجهای بیحساب رنجهای دیگر حاصل نکرده و حسرتهای
بردند فی الجمله مدت دو ماه کامل در ملك سند اینچنین آتش خرابی شعله ور بوده که از
تحریر و تقریر خارج است لیکن صاحبان انگریز بهادر از روی تدبیر فرزانه ومصلحت
وقت با میر صاحب میر علی مراد خان والو خیر پور عهد انجام جدید نمودند آنچه ملك های
تعلق بستر دار و دستار داشته بمیر صاحب ممدوح مفوض نمودند و آنچه ملكهای والی
قلات بوده آن را بتصرف میر محمد نصیر خان براهوی بدستور اصلی سپرد کردند باین
حیله وری تمامی سرداران بلوچان سند و کوهی را بوساطت میر صاحب میر علی مراد خان
بهادر مطیع و فرمان برادر سر کار انگلیسه بهادر نمودند و امیران اسیران حیدر آباد
تا صدور حکم فرمان فرمای هندوستان چند ایام در حیدر آباد معطل بودند و صاحبان انگریز
بانتظام امورات ایلات الوستان بلوچان می پرداختند و از چشمه تدبیرات زلال اصلاح بر آتش
فتنه و فساد می انداختند که مبادا از باد مخالف نایره فساد و شور و شر شعله ور گردد.

در بیان مقابله عالیجاه میرشیر محمد خان با فوج انگریز و هزیمت یافتن میر
مذکور از دست فریب بازی سر کردگان لشکر خرد.
شیر قلم تیز چنگ در نیستان این مدعای چنین صدا دوان بیان مینماید که هر گاه امیران
حیدر آباد در سنه یکهزار دو صد و پنجاه و نه هجری مطابق ماه محرم الحرام از تقدیرات
الهی صید سرپنجه فریب گرفتاری پنجه صاحب بهادر شدند بعده عالیجاه شیر پیشه جلادت
و مردانگی میرشیر محمد خان والی میرپور بجمعیت عساکر مشکاضره و جیوش متوافره
وتوپخانه وغیره سامان بعزم رزم افواج انگریز از مکان مالوفه خود بر آمده رخ نهاد
حیدر آباد گردیده چون طی منازل نزديك حیدر آباد فاصله چهار کروه متصل تندره موسی خان
کهتران بر کنار پهلوی سمت مشرق رسیده فوج انگریز بهادر نیز در مقابله میر موصوف
رفته آتش جنگ را در اشتعال آوردند اولاً هوشمندان خدمتگار از روی هوشمندی بامید
خرید متاع سعادت سرمدی حصه دسته سپاهیان خود در میدان جنگ آمده بانتظام جنگ
جنگ پرداخته از ترددات دلیرانه و حملات بهادرانه قصوری نکرده آخر خوش دل از
دنیا و مافیها رفته جرعه نوش بادهٔ شهادت گردید از آن حد میر غلام علی خان خلف مرحوم
عبدالله خان تالپر و رحیم خان تالپر و علی خان تالپر و کمال خان میری و نبی بخش میری
و بلوچان نوحانی معه دو سه صد لشکر در عرصه کارزار رسیده چنگ جنگ را در نوای
آوردند بسیاری از فوج انگریز در موج بحر قتل و غرق نمودند در این صورت جنرال
نپتر صاحب بهادر از معاینه هلاکت لشکر خود دست افسوس سائیده بر سر خود میزد وازبس
غصه و خفگی موی سر خود می کند نزديك بود که فوج انگریز در هم و بر هم شود در این
اثنای از قضا کردگار طوفان باد مخالف برپای شده و از بس غبار چنان تاریکی شد که زمین
و آسمان بنظر نمی آمد و بلوچان شجاعت نشان نحوی شمشیر زنی نمودند که از بیان بیرون


است آخر شربت شهادت نوشیدند میگویند که محمد خان تهوره بسبب صلاح صاحبان انگریز
بهمراه لشکر میرشیر محمد خان آمده ملحق گردیده بود و در وقت طوفان بادریا روت خانه
میرموصوف را آتش داده تهوره مذکور و خان محمد خلف میر غلام علی تالپر و غلام محمد لغاری
کهویی و بالغمه اه(؟) گرفته فراری شدند در صورت مقرری نامبردگان تفرقه در لشکر میرموصوف
افتاده وشش ضرب توپ کلان در میدان رها گذاشته امیر موصوف پس پای گریز دیده
و در نصر پوررسیده آب نوشیده طرف میرپور مکان مالوفه رفته قبائل خود را پیشتر طرف
ریگستان روانه کرده بود مابقی اسباب هرچه که در دست و دائره مزبور کشیده روانه ریگستان
شده و از آنجا پس آمده داخل شهداد پور گردیده باز جمع آوری لشکر بلوچان نموده
اینقدر اسباب و سامان محاربه جمع نموده بود که از تعداد خارج که صورت هزیمت میرممدوح
در مرآت خیال بنظر نمی آمد و ضیغم همت میرموصوف چنان مستعد شکار افواج انگریز
گردیده بود که همه را صید سرپنجه اقتدار خودمی نمود وشیر شجاعت او نحوی در خشم آمده
بود که بروز پنجه ناخن شجاعت وبها دری اجسام احشام انگریز چون روباه می درانید
در این صورت میبرصاحب میرعلی مرادخان پاس استعداد واهانت صاحبان انگریز مدنظر
داشته از روی تدابیر صائبه وحکمت عملی میر احمد خان لگاری که مدبر شیر محمد خان بود و دیگر
سرخیل های لشکر که بانی بنیاد جنگ و فساد بودند همه را در دام ملازمت خود آورده ازمیر
شیر محمد خان متفرق ساخت هرگاه میر مذکور چنین حالت سران و سرکردگان لشکر خود معاینه
نمود ونوای مخالف از قانون موافقت رفقای که مدار المهام رزم بودند بگوش هوش شنید در ساعت
ساز جمعیت خود را شکسته شکست برشکست اختیار نمود و چون زبر و بینو اناله کنان روی در فرار نهاده
وبعد هزیمت میرموصوف سواران فوج انگریز در تعاقب میر موصوف افتادند بعضی سواران
بطرف قلعه عمر کوت و برخی جانب شندره الهیار رفتند لیکن میر ممدوح ترسیده مواو از مکان بلال
نزديك نهنه هبور دریای نموده بسمت شمال روانه گردید از آنجا که هزیمت میر موصوف اگرچه
از تقدیرات الهی منصور لیکن بموجب تدبیر میر صاحب میر علی مراد خان توان گفت و عالیجاه
میر شاه محمد خان برادر میرشیر محمد خان که برای جمع آوری لشکر سبستان رفته
بود اوهم پیش از هزیمت میر شیر محمد خان از فضای کردگار بدست لشکر انگریز گرفتار
آمده که عالیجاه الف خان افواج انگریز بهمراه خود برداشته تا کهالی برمیر مذکور افتاده
خوب مقابله نمودند و از طرفین کشت و خون واقع شده آخر لشکر میر مذکور شکست خورده
و خود میرشاه محمد خان مجروح گردیده آخر زنده اسیر و دستگیر نموده جانب حیدر آباد بخدمت
پترصاحب بهادر فرستادند که صاحب ممدوح او را در جهاز دودی انداخته روانه بمبعی نمود چون میر
مذکور بتاریخ هشتم ماه جمادی الاول سنه یکهزار و دوصد و پنجاه و نه هجری گرفتار گردیده
پتر صاحب بهادر بعد هزیمت میرشیرمحمد خان وارد حیدر آبادشده امیران حیدرآباد هريك
میر محمد نصیر خان وخلفاش ومیرمیر محمدخان ومیر صوبدار خان ومیر شهدادخان وامیران
خیرپور میر رستم خان و میر نصیر خان بسواری جهاز دودی روانه ممبعی نمودند و در روز رفتن امیران
حیدرآباد پتر صاحب بهادر به تمام رعایای و مهاجرین حیدرآباد حکم داده که امیران سند
حاکم شمایان بودند حالا بحسب قسمت ایامور دبرای سیاحت ملك انگلستان میروند شمایان


«۲۱۱»
رفته صورت وداع حاصل نمانید که داغ مفارقت بر دل ایشان نماند رعایای حیدر آباد تمام صغیر
و کبیر خاص و عام بموجب حکم پنر صاحب بهادر بجهت وداع امیران ممدوح رفتند بعاینه حالت
پر ملالت امیران زار زار بگریستند و اشک حسرت از دیده عموما لم میریختند از آنجا که بموجب
تنگ چشمیهای روزگار بیوفائی و موافق ضابطه سپهر نیرنگ طراز ون گلشن هر آفتابی افسرده دم
سردی خزان اد باری و کرگ تیز چنگال ذلت و اضطراری در کمین غرت و اعتباری است نظر
بران امیران سند از تقدیرات الهی ترک ریاست سند و دیار و عیال و اطفال نموده بچشم پر آب و دل
کباب روانه ملک انگلستان شدند چون امیران موصوف داخل ممبئی گردیدند جناب نواب مستطاب
گورنر فرمان فرمای ممبئی کپتان بروس صاحب بهادر افرئیس و کپتان اولیور الحب صاحب
مجیستریت والی صاحب سکرتری متفاهما بجهت راستقبال امیران ممدوح تا لب دریای شور مع چهارث
دواسپه به بندر بالوی فرستاده اسکوت صاحب سکرتری از میر نصیر خان دست گرفته از کشتی
بر کنار فرود آورده درین اثناء بروس صاحب بهادر روبروی امیر ممدوح آمده سلام داد امیر
مذکور صاحب ممدوح جواب سلام داده فرمود که من این صاحب را میشناسم که در سنه ۱۸۳۸
عیسوی در دربار من حاضر آمده بود صاحب مذکور جواب داد که در آنوقت ماشاءالله ایشان
هم جوان و سرخوش شادباد و شاداب و وانی بودند الحال از گردش زمان باعتجار بسیار ضعیف
و لاغر شده اند امیر موصوف باز فرمود که من در طریق دوستی ایشان و کمال خوش محبت ایشان
در اینجای آمده ایم باز صاحب جواب داد که استیلای الف ومحبت نمایان بحدی بود که ایشان
را کش نموده چون کهربای درینجای رسانیده في الجمله بغير این همه اختلاط ها امیر موصوف
بسواری چهارن دو اسپه سوار گردیده ترك سواران پیش و پس برکاب میر ممدوح حاضرو دور
دور کنان امیر را بکشانه اهواز آورده و در ایوان خاص گورنر صاحب فرود
آورده مهمان نمودند بعد از چند روز امیر مذکور را در مقام دمدمی که نزديك كلكته
میباشد در آنجا مقام استراحت مقرر نمودند و میر شهداد خان را در قاصد پورت صورت
آرام دانند و میر رستم خان را در مقام حاسیو که متصل شهر پونه میباشد سکونت پذیر
نمودند و مبلغ پانزده هزار روپیه عوض مشاهره از سرکار با میران ممدوح عنایت شده
چون امیران مذکور از غم ریاست آزاد و از هزارها افکار روزگار دیار هائی یافته
چند اوقات بارام و شاهد فراغت هم آغوشی داشتند لیکن حب الوطن من الايمان در سر
داشتند و در تدبیر رهائی خود و ملك خود بسیار کوششهای نمودند و انواع انواع
نوشتها نمودند و در ولایت لندن در کورت از اعتراخان پنر صاحب بهادر
جوابهای دادند و بعضی صاحبان انگریز در کورت از طرف امیران گفتگو ی
نمودند مطالب را باین حد رسانیدند که امیر محمد نصیر خان والی حیدر آباد را
محلوا حق باز بر مسند ریاست سند جلوس دهند در این ضمن خبر رسید که میر شیر محمد خان
طرف خراسان بجهت كمك لشكر نزد سرداران قندهار رفته است اما لبان انگلیسه
با صغا این خبر در شخص میر موصوف بسیار مداریر ادغینه در این عرصه از قضاء
کردگار امیر ممدوح در حالت صحت بدن مشغول نماز و اوراد بود که ناگهانی عارضه
سکته لاحق حال امیر موصوف شده بتاريخ ششم ماه ربیع الثانی سنه یکهزار و دوصد
وشصت و يك هجری مطابق چهاردهم ماه اپریل سنه یکهزار و هشت صد و چهل و پنج عیسوی


(٢١٢)

در مقام دمه می سپار بوستان سرای آخرت گردید ، جان بحق تسلیم نموده ا لبا لله و
انا اليه را جعون واز بعضی اخبارات معلوم شده که میر ممدوح از پس اندوه و الم رياست
سند و جلا وطن جام مسموم از دست ساقی اجل نوشید. بعضی بر آنند که از عارضه
سكته جان بجان آفرین سپرد و بعداز آن مرحوم مان میرصو بدار خان و میر رستم خان
از غم دنیا و ما فیها فر آنها رهائی یافته از ملك انگلستان راه ملك كل شي يرجع الى اصله
گرفتند بر طبق مضمون :

هر که افروزد ببزم زند گی شمع و جود
در سراغ خرمن عمر است دائم برق مرگ
طائر هستی اگر در چرخ سازد آشیان
هر که آید در در رویند گی زان بیشتر

ساز دش خاموش آخر سیلی باد اجل
زند گی کی محو گردد یکدم از یاد اجل
عاقبت گردد اسیر دام صیاد اجل
در کمینش می نشیند دست جلاد اجل

امیران سند جهت تسخیر اساسی مشهد .. ریاست سند (۱) .......................
نام صداقت رقیم در تشریح این خدعه طرازی بر صفحه بـیـان چنین نگارش
می دهد که صاحبان انگریز بهادر ملك سند را از بهادری و شجاعت سكرة نند محض
بفریب بازی و حیله وری اولاً با میران سند متاع دوستی و اخلاص را پیش نمودند و
امیران ممدوح را فریفته داده و دام مهربانی والفت خود ساخته راه نزد د طرف خراسان
گرفتند و امیران موصوف با وجودیکه بوالیان خراسان از قدیم را بطه ا تحا د و مال
گذاری داشتند آن را محض بهوشنمائی گلهای رنگا رنگ صاحبان انگریز فراموش
نموده و بر قول و فعل و عهد و پیمان صاحبان انگریز اعتماد کرد ه به تقدیم هزار
گونه خدمات از ملك خود راه عبور دادند و والیان خراسان را که از قدیم دوستان
امیران بودند با خود دشمن ساختند با وجود یکه والیان خراسان کرات و مرات بطرف
امیران سند مرا سلات نوشتند که انگریزان را از ملك خود راه ندهند نه قدمی ندارد مثل
است که شخصی در عالم خواب دید که مار بر شکم من گذشته سب و تا کی ندم از خواب
بیدار گردید . متحیر مانده کسی پرسیدش که چه خبر ایست با و بیان خواب .......
امیران سند نوشته جات نصایح آمیز والیان خراسان هرگز بگوش غفلت پوش خود نیاورد ند هر گاه
صاحبان انگریز از عهده کاری غازیان خراسان خمار آرزوی خود را مجروح و مفلوك ساخت پی
باره معابر خود را به آخور ملك ند کشیدند اولا تعمیرات بنگله های چاونی خود متهم ساختند
تا از شعبده بازی شان بامیران سند را معلوم ویقین گردد که صاحبان انگریز ملك سندرا
گذاشته میرو ند ظنهور این معنی علاوه باعث غفلت امیران ممدوح گردیده و هم از روی
ساده لوحی وصفای قلب خود بر عهد اندم صاحبان انگریز اعتماد کلی داشتند و بر خدمات
لا کلام خود مغرور بود نـد و میگفتند که مایان از ملک خود راه دادیم و در ملک مایان چهاونی ها
انداختند و از هر قسم برسم بجا آوری خمعان مودیم نظیر در آن صاحبان انگریز هر گز بمایان
نقض عهد و پیمان جایز نخواهند داشت و ازین معنی بی خبر :

طا لب دنیا چه دا ند شوق پیمان عهد
از برای اخده مال و جـا ه در روز گا ر

هست در فکر خطا اندیشی ومشق دغل
افگند هر لحظه خودرا بـگرداب خلل

(۱) جاه ئیکه نقطه گذاری شده حصه هائیست که ورقهای کتاب پاره و تلف گر دیده بود .
و در وقت صحافت روی آن کاغذ سرش شده .


«۲۱۳»
از آنجا که کماخ و جود اهل قول در اصل به آب و گل بیوفائی سرشته اند صاحبان انگریز
اولا چون تجاران نبضۀ خرابی بدست گرفته...............................................
بلوچان سند اگر چند يك مبلغان حسب الخواهش والیان خراسان میفرستادند هم كومك
هزارهای لشکر از خراسان بجهة امیران سند میرسیدند لیکن تقدیر رب الدیر چنین بود که
امیران سند را هیچ تدبیر بدست نیامده ما بین خودها پیشدوار در مجمر نفاق از آتش کینه
در اضطرار بودند از آنجا که صاحبان انگلیسه بهادر خودها را مدیدان می گفتند پس
لازمه مردا نگی این بود که چندوقت پیشتر از ارادۀ باطن خود بامیران سند تنبیه میکردند
که با او شان سامان و تهیه خود میگرفتند بعد اگر جنگ نموده ملك سند را تسخیر مینمودند
هم مضایقه نداشت و بغداد را مفت نمود باسم پرده این چه ملك گیری بود که در صورت دوستی
امیران سند را پریشان بنیاد ملفت نموده و بصلح و ریائی کدام خانه امیران ممدوح غافل رفته
امیران را صید سربنجه روباه فریب خود نمودند این چه شجاعت و چه مردانگیست بلکه جای
نفرین است از آنجا که غافل بر سر دشمن رفتن و بفریب و خدعه خصم را عاجز وزبون خودساختن
کسر برتبه شجاعت ارباب صولت و قدرت است کسی بیکسی چنین نکند این که در دوستی
با میران کرد اگرچه داستان این داستان طرازی بسیار است اگر بیان نمائیم هر آئینه
شرح مطول میشود موقوف بر وقت دیگر گذاشته با زقلم را.........................

در بیان رفتن عالیجاه شیر محمد خان................
.......گردیده و عالیجاه احمد خان لغری با منسوبان خود در کوهستان نزد بلوچان مری
رفته سکونت گرفت هرگاه میر مذکور قطع منازل داخل قندهار شده سردار صاحبان
بممه و در عارف و مهمانداری موصوف بهیچوجه قصوری نکردند و مراسم اکرام و اعزازش
بجا آوردند میر مذکور مبلغ دوسه لك روپیه بجهت كومك لشكر بسر دار صاحبان
قندهار بالفعل بشرط رسیدن شال كوت دادنی کرده بتدو بست آثار مرجوعه خود نموده
بسردار صاحبان این حقیقت میر موصوف مشروحا جا ب امیر دوست محمد خان نوشته فرستادند
و مصلحت طلب گردیده امیر موصوف بسردار صاحبان صلاح دادن كومك به میر مذکور
نداده که از بعضی مدار جات که شرح آن ممتنع الوقوع است در نظر عقل دور بین من میدار مصلحت
است باقينيك و بدخود را هر کس خوب میداند آینده اختیار باقی دار ندسر دار صاحبان قندهار بعد
نوشته امیر موصوف عنان توسن عزیمت خود را معطوف داشته بای خیال كومك................
متوقف گردیده ناگاه نزد تا شال کوت ممد و د شده چند ایام در پشنگ توقف
پذیر شدند و در این ایام توقف سورت رسیدن مبلغان میر ممدوح بنظر نیامده آخر خلف
سردار کهندل خان بموجب ارقام والد خود واپس روانه قندهار گردیده میرموصوف بعد
روانگی خلف سردار موصوف قطع مراحل داخل قلعه کهان شده بند دره نگا ن جهتر و بولجی
رسیده جمع آوری لشکر بارچان کوهستان می نمود و عالیجاه محمد صدیق خان خلف سردار
ممدوحخان نیز معۀ پانصد سواره آمده ملحق رکاب میر مذکور شده در بند و بست تخریب
چهاونی خان کهر شدند که در این اثناء وزیر خان خلف بهار خان دوبنگی معۀ پانصد سوار
بتاريخ بيست وهشتم ماه جمادی الاول سنه يكهزار و دو صدو شصت هجری در گرد و نواح


٢١٤
خانگهر بطریق چپاول رسیده کپتان (۱) فوج انگریز معه سواران چوکی که برای علف پیری
رفته بودند فریب هنده در علف تیغ بیدریغ نموده و تمام اسپان و سلاح آنها غارت کرده رفت
افواج انگریز که در چهاونی خانگهر د ایر بودند تعاقب آن نکرده مگر دل مرادخان
گوسه را مامور نمودند که رفته به تکفین کشتگان انگریز پرداخته و باز بتاریخ ١٤ ماه
جمادی الثانی سنه روان مقدار .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
آباد غاران برساعه بی از دست لشکر انگریزان کشته شدند از آنج
که مال ومواشی غربای آبله کاران بغارتگران غارت برده و متاعزندگانی آنها
را لشکر انگریز به یغمای بردند عجب انصاف و رعیت پروری صاحبان انگریز بهادر ست
چند ایام در واقعه سکهر صاحبان انگریز کورت این مقدمه کشتگان رعایای نمودند
لیکن هیچ انصاف نکردند و آوره غاران برای رایگان رفتند و دایجاء شیر محمدخان
....................................................................
چند مدت در ایام بغاوت کندی سفیر بوده و میرشاه محمدخان برادرش را که در میعی
نظر بند بود او را هم رهایی داده و ا گذاشته که در لاهور آمده با میر مذکور ملائی شده
وحالا بجاء امیدخان قاری از کوهستان مری .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
لیکن هنوز داخل سند نشده اند معلوم ست که از جانب نال تیو قندار این اسیران در
آنجا گردیده در یک جها ز افروزه عوام الناس چندین روایات شينده
می شود والله اعلم بالصواب.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
دربیان اواختن فبانون خدمات میر صاحب میرعلی مرادخان بهادر نسبت
سركار انگلیسه بهادر و برعکس .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
مورث و وداد وفایی راغ ماس و الفت وانحاد واستوار
گوناگون خدمات از هر قسم رضا جوئی و خیر اندیشی و به طلبی سر کار جهان مدار
انگریز بهادر بهیچوجه من الوجوه خود را معاف و مقصر نداشته با وجودیکه
بعضی امراء و روسای بلوچان درین امراز میر صاحب بہادر نا خوش و ناراضی بودند
....................................................................
سر کار انگلیسه بهادر در رفع فتنه و فساد و دفع شرارت و عناد کی بساخت تازه
روئی گلستان خوبی و بهبودی آنها بود بسیار سعی و تلاش نمود که تا آب ورنگ عزت
بہار ستان این خاندان بر باد نرود و از ننگ و نام این دودمان از انقلاب باد حوادث
روزگار ناهنجار سر یزرد رو ئی نکند با وجود این همه نصایح عاقلانه مواعظ
مشفته نه میر صاحب بہادر در دل غبار منزل آنها بمقتضای نرود میخ آهنین در
سنگ هیچ سرایت نکرد و از نیشه پر از لی .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..
مسند نشین با ستیزی رفتند و برخیره سراری دمند ندویر صاحب
میرعلی مراد خان ز روی صداقت اخلاص دست در ادراك خدمتدكذاری
و جانفشانی سر کار انگلیسه بهادر زده مانند شاطران در بجا آوری هر گونه
خدمات مبدویه اولا در مقدمه ایجه تشیر محمد خان برای کار زار خودر سابیده
اگر چه میرمذکور اسباب محاربه و جنگ و سامان مجادله ورزم از لشکر بلوچان وغیره
ما یحتاج چندان جمع کرده بود که صورت تفریق این همه جمعیت میر مذکور در نظر معر که
آرایان دفعه شوار بنظر می آمد و تمثال هیزیمت میرمذکور در مرآت خیال نواز ندگان
کوسی .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..


«۲۱۰»
اهل روزگار در این امر تیره و پریشان و فکر جهانیان در این باب متحیر و سرگردان
لیکن میر صاحب . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
از راه کمال دانش و نهایت بینش و فرزانگی به تیری بکار بردند
که میر احمد خان جد میر شیر محمد خان و دیگر سر خیلان لشکر که ببانی مبانی کار جنگ
و بانیان مقدمة الجيش حرب و قتال بودند آنها را بملطای نوازشات و امید ملاز مت
از میر شیر محمد خان جدا نموده در سلك ملازم من خود منسلك نموده هر گاه صورت این
واقعه بر مراث ضمیر شیر محمد خان انعکاس پذیرفته و این نوای نا موافق از قانون
سران لشکر بگوش شنید همی اوقت تاب مقاومت نیاورده از عین جنگ. . . . . . . . . . . . .
فراغت این مهم نبر رسیده که میر محمد علی خان فرصت یافته در ملك (. . .) غارت و تا راج انگرفته
و آتش شور و فساد برافروخته و آب شرارت نوشیده و چون باد مخالف رخواسته نزديك برد
که از باواء عام او در تمام سند فتنه، نوبر خیزد وصورت خلل خوابیده سر نو بیدار شود
و آدمان شیخ علی حسن مختار کار میر صاحب که در ملك (. . .) مامور بودند با نهامقاتله و مجادله
نمود ه از طرفین کشت و خون واقع گردید. که در این اثنای میر صاحب میر علی مرد خان بهادر
چون شهباز تیز پرواز در عرصه اندك ميانه حید طی نموده و خود را در آن سر زمین فتنه
آئین رسانیده با میر محمد علی خان سر گرم مقابله و مجادله گردیده از آنجا که از هر طرف که
میر صاحب بهادر عنان توسن غوشعرام منعطف میفرماید فتح نصرت در اسبه جبهه استقبالش
می آید میر محمد علی خان تاب مقاومت نیاورده فرار برقرار اختیار نموده متوجہ پان خود
برداشته عبور دریای شیاشب نموده رفته در مکان روچهان متواری هایاتفاق میر محمد حسن
خان خلف میر رستم خان توقف گرفت و دیگر دو نره والی محمد خان چاندیه که سر کرده دوازده
هزار لشکر با وجه قوم خود میباشد شاهمرده از استیلای صاحبان انگریز بهادر در مقام
متمردی بود و سر کار انگریز بهادر نیز از و خایف بود که مبادا سر از گریبان فساد
بر آورده متحرک سلسله شور و شر گردد جناب میر صاحب بهادر سر خود با جمعیت فوج در ملك چاند
که رسید چاندیه مذکور را پیش خود حاضر ساخته او را از اطاعت و فرمان برداری سر کار
انگریز بهادر بسیار فهمایش نمود لیکن کبل از کبلکل خود دست بردار نشده و کلکل
آن کمل بر طبیعت میر صاحب ممدوح ناگوار افتاده آخر از تردد اندلبرانه و حیلات بهادرانة
چاندیه مذکور گرفتار ساخته در خدمت اهالیان دولت انگلیسه بهادر طرف حیدرآباد
فرستاده که رفته حلقه اطاعت و انقیاد سر کار انگریز بهادر در گوش جان انداخته بعطای
خلعت سرفرازی یافته واپس همگان مالوفه خود آمده سکونت پذیر گردیده و سوای آن
هر کدام سران و سر کردگان بلوچان سند که سر بشورش می برداشتند میر صاحب بهادر
سرفته آنها را زیر حکم خود پایمال نموده نمی گذاشت که احدی از بلوچان مرتکب فساد
شوند والا بدماشان بلوچان یاجوج ماجوج طبيت ان اگر مطلق العنان می بودند سد سکندری
ممانعت وحکم نادری میر صاحب بهادر در راه آنها نمی بود چه فساد ها شی می کردند
لیکن میر صاحب بهادر برای روسای بلوچان سخت احکامات جاری داشت که زنهار صد زنهار
که اگر حرکت ناهنجار و رفتار بد کردار نسبت بسر کار انگریز بهادر نمودند در ساعت
بدار جهنم خواهند رفت بلوچان مذکور طاقت نفس کشیدن نداشتند و بهر حال نظر بر حکم
میر صاحب بهادر داشتند و علاوه آن بلوچان کوهستان که نهنگان دریای شرارت و پلنگان
صحرای غارت بودند چنانچه :


« ۲۱۶ »
خون خوار ظالمان سیه کار پرجفا
بی باك وشوخ ارزن بودان خیبری
غارت گران وراه زنان جمله عاصیان
هريك گرفته پیشه وكار ستمگری
هريك سمند ديو جفا كار كينه ور
عبرت اند پهر غارت مردم تکاوری
از صولت ومهابت شان روز شب بجان
ترسیده در رعیت ولرزیده لشکری
مسدود گشت راه همه رهروان دهر
وزفتنه وفساد از ین قوم مضطری
نی دید هیچکس علم كد و یان مگر
شنیده این گروه گهی طبل پنجری
دیگر فت دست این همه دیوان جنگ جوی
در دور حنكم غوش سلیمان دلاوری
هرگز ندیدست درره باجوی منکر
دارای روز کار سکندر سکندری
کشور گشای سنده موید صف شکن
فرمان روای ملك كبور نرد دلاوری
آورد جیش از پی تنبیه این گروه
از هندی و فرنگی و مردان حیدری
کردند تاخت بر سر این کوه و این گروه
با توپ وبا تفنگ بسامان آوری
شد پیشوای لشکر انکلیسه عهد
میر علی مراد ضدان سروری
میر علی مراد برافراخت چون علم
شد معر که نمونه سحرای محشری
میر علی مراد چوبنواخت کوس جنگ
شد در غرو گزند گیر دون اخضری
میر علی مراد به تدبیر کار جنگ
ببود گوی زاهل فرنگ از دلاوری
از حسن رای و دانش و فرهنگ و فکر هوش
وزفر جاه وشوکت شان بها دری
میر بلند شان سران گروه کوه
آورد در حباله دام مسخری
فیروز گشت خسرو اسلام داد گر
میـرامیر... بصد فر و حیدری
شد فتح مند میر امم در زمان خویش
بر کوه چون محمد از فتح خیبری
گفتند صاحبان فرنگ آفرین تمام
بر مردی وشجاعت آن میر هر کهری
از آنجا که در هنگامۀ مهم کوهستان میر صاحب بهادر مبلغان کارهای از خود خرج نموده
بمعیت لشکر توپخانه با تفاق پنر صاحب بهادر گورنر سند بر کو هستان رفته بجار خان
دومبکی وطایفه جکهرانی که اصل معدن فتنه و فساد بودند میر صاحب بهادر به نفس نفیس
خرد اندرون کوهستان تشریف فرمای گردیده بحملات دلیرا نه بلوچان مذکور را از مستان
گرفتار نموده آور دند بلوچان جکهرانی را در سر کار انگزیز بهادر ملازم داشتند
و بجار خان را معۀ عیال واقربای از سر کار انگریز بهادر سپرد میر صاحب بهادر نمودند که در
خیرپور مدت بسیار نظر بند بودند و مدارات مددمعاش از انعامات وجاگیرات دومبکی مذکور
همہ میر صاحب بهادر میفرمود تا آنکه دو مبکی مذکور در خیرپور فوت نمود، بعد از چند سال
سر کار انگریز بهادر وابسته گان دومبکی مذکور از خیرپور طلبدیده طرف مكان مالوفه آنها
را رخصت دادندلیکن بعد گرفتاری بلوچان دومبکی وجکهرانی بازی اطفای آتش روبرو
گردیده بودسوای از این دیگر خدمات از هرقسم ورسم که اگر تشریح داده شود يكتاب
علیحده درست خواهد شد قطع نظر از آن هرگاه دزدی صاحبان انگریز و خواه مردم مترددین
در حدود ملك مير صاحب بهادر میگردید از يك پده از کارکنان سرکار میر صاحب بهادر
بازیافت می نمودند با آنهم میر صاحب بهادر رضا مندی سرکار انگریسیه بهادر مقدم دانسته گاهی


«۲۱۷»

چین سرجبین مبارک خود نیانداخته ادای می‌نمود و اگر کدام از صاحبان عالیشان
بملاقات میرصاحب بهادر فایز می‌شدند هزار گونه تعارف و مهمانداری آنها می‌نمود و هرگاه
کسی از صاحبان انگریز در عالم دوستی کدام تفنگ و شواه تفنگچه و یا اسپی به پیش
میر صاحب بهادر میفرستادند صدچندان درعوض آن بمدنظر علوهمتی خدمت اوشان میکرد
خصوصا در حینیکه سرکار فرمان فرمای هندوستان رونق افزای چهاونی سکهر گردیده
بود میر صاحب بهادر از روی دوستی و اخلاص شعاری در تعارف و تلافی فرمان فرمای هیچ
دقیقه از دقایق نامرهی نگذاشته درعین شمع افروزی بزم ملاقات تحایف نفیسه و ارمغان
حاصله از قسم شاد یق جوهردار رومی باسامان طلامرصع و بهر بوره دار و شمشیرهای اعلی
با ساز طلا وزیوران مرصع وجواهران بی نظیر که دیده ناظران ازدیدن آن خیره خیره
می شد واسپان ولایتی وعربی وشتران مهاری باد رفتار که تعداد ثمن او قریب مبلغ
پنجاه شصت هزار روپیه خواهد بود پیشکش فرمان فرمای ممدوح ساخت و کمال اخلاص
ونهایت صدق اختصاص خود بحضورجناب فرمان فرمای ممدوح نمود بمنصه ظهور آورده
شاید صله این همه اخلاص شعاری وتحایف گذاری این بود که از کارخانه مهربانی و انصاف
فرمان فرمای مذکور خلعت فاخره عزل عهده ریاست وغصب ملک ومملکت بمیز صاحب بهادر
مرحمت گردیده از آنها که هر که توسن سیاحت را درعرصه عالم بجولان آورده و برد
اختلاط گرو بوده باخته وعلم مصاحبت فرنگی و جهود برافروخته واز گلشن مخالطت اصحاب
مذاهب مسنونه وارباب ملل مختلفه گلهای تجربه بر سر دستار ...... زده باشد مر آئینه
در گذر از اطوار هیچ فردی از افراد کائنات وچین اوضاع هیچ صنفی از اصناف موجودات
رایحه ریحان شوشگفته بمشام ادراک احدی نرسیده که در راه اهل عزت و احترام وارباب
شوکت واحتشام خار بدعهدی بیوفائی افشاندن دوکان مروت
ودوستی را تخته نمودن وطاهر جان عزیز او را در قفس محنت وتشويش مقید کردن درملت
کدام طایفه جایز ودرشهر کدام مردم نقد این شیوه رایج است افسوس .
در بیان متهم ساختن مدعیان میرصاحب بهادر بکشیدن ورق مصحف از عهدنامه
و در اعتبار آوردن قول مدعیان سر کار انگریز بهادر ونمك حرامی شیخ علی
حسن ونوازشات میرصاحب بهادر بناوغیره .
مبشر قلم که ناظم مهام ولایت سخن دانی است قلم این مقدار اچنین در خبر تصرف بیان
آورده میشود که بر جهانیان واضح ولا یح است که میرصاحب میرعلی مرادخان بهادر باسر کار
انگلیسه بهادر در ایام تسخیر ملك سند چه قدر جانفشانی ها از جان و مال وتدبیر فرزانه نموده
چنانچه سر کار انگریز بهادر صداقت اخلاص وحسن خدمات میرصاحب ممدوح دیده بمدنظر حصول
مدعای خود هزار گونه تعظیمات وتکریمات میرصاحب معظم دایه می نمودند و بوقت تشریف فرمائی
میرصاحب بهادر برای ملاقات صاحبان عالیشان شلك اتواب سلامی میکردند و بر میزطعام خوری


«۲۱۸»
بیحجاب میر صاحب را جای میداد که طعام خود را طلبا بیده یکجا باصاحبان اما ایشان نوش .... باده
صحبت رنگین یکدیگر گردیده سرخوش باده نشاط میشدند و اینچنین ..........
ما بین صاحبان انگریز و میرصاحب بهادر مستحکم ومربوط بود که از کشاکش هیچ
حوادث را منظم شدنی نبود بلکه دولت طرفین واحد بود با وصف این مه صورت انماد چگونه
شد که اینچنین امیر صاحب عنزو نمگین را به قول و فعل مد عیان نمک بحرامی که داستان دستان
طرازی آنها علیحده در این رساله مندرج است از رتبه و مرتبه عزت و ریاست انداخته
صورت این معنی در مرآت خاطر جهانیان هیب جلوه حیرت میدهد وتمثال این حقایق در آینۀ
خیال ضمیر عالم وعالمیان غریب چهره حیرت مینماید شیخ علی حسن در اول چه بود و چه رتبه
داشت واز کجای نظر میر صاحب بهادر بچه قدر و مرتبه رسیده که زمام اختیار تمام ملك
میر صاحب بهادر بدست اقتدار او بود و يك علیحده سر کار خود بنای کرده بود که وقت
داخل شدن مکان اوی شك اتواب سلامی میکنانید که صاحبان انگریز صدای توپ های او دانده
چپهاوی مگهر بگوش خود می شنیدند از آنجا که شیخ مذکور به غرور تنفس خطا کاری هوا
بلند پروازی در سر گرفته طریقۀ نمك بحرامی در پیش گرفت چنانچه بر طرفی او نیز موجب
صلاح ورفاقت سر کار صاحب انگریز بهادر صورت وقوع گرفته با وجود این همه حال هر گاه
میر صاحب ورق عهد نامه از کلام الله کشیده و دیگر ورق نوشته بمهایش داخل نموده بود پس ورق
اول چرا بدست شیخ مذکور میداد در ساعت اورا پاره پاره نموده گم میکرد و یا جای نگهمداشت
ورق مذکور پیش میر صاحب بهادر نبود ...... اعتبار مختار کاری
بشیخ مذکور میداد پس از میر عدم افشاء راز با شیخ مذکور طریقۀ سلوك میگرفت و
میر صاحب بهادر حاشااله در مراتب عقل و دانش افلاطون زمان و در مراسم فهم و حکت اقان دوران
پیش حکمت میر صاحب بهادر گرفتن ورق مصحف مام و عهد نامه از شیخ مذکور چه امر بود يك
اشاره ابروی ذهن مستقیم خود از ومگرفت اما میر صاحب بهادر این همه شان وشوکت و بملك ناموسی
افغان چگونه بمقام ایزی ورق کلام الله می نمود از این معنی در نظر حقایق شناسان معنی امتیاز
جلوۀ صدق میدهد این همه از فریب سازی و خدعه طرازی شیخ مذکور توان گفت از آنجا که
درخت نیکو کاری را با رسعادت در باروجفا کاری را مکافات در پی است اهل ادراك
و دانش خوب قیاس نماید که بعد این افترای نسبت به میر صاحب بهادر مدعیان کنا ذیان میر صاحب
بهادر کجا رفتند و در طرفة العین بر طرفی مد عیان میر صاحب بهادر از عهده .... گردیده
که تجربه هر خاص و عام شده که بیان آن عارجه، رقمبوزۀ كلك در سلك گردیده حق سبحانه
تعالی منتقم حقیقی است با وجودیکه که کرد و که یافت با وصف رو و خراب شدن و راه عدم گرفتن
مد عیان میر صاحب بهادر که عبرت افزای دیده جهان و جهانیان است چه نموشد که قول این چنین
مد عیان کنابیان از چه روی وجه داشت و کدام عدالت وانصاف در سر کار انگلیسه بهادر
صورت تصدیق گرفته که میر صاحب بهادر را از عهده ریاست بر طرف نمودند و ملکش را
با فترای مدعیرو کاذبین غصبید گرفتند مجای افسوس اگرچه این ملك و امير صاحب یمن تنها
نمی خورد مقسوم چندین هزار عالم بود و هم در مصارف حدماث سر کار انگریز نیز بکار می آورد پس


بر این عدل و انصاف سرکار انگلیه بهادر باید گریست این چه انصاف .......
وچه ملت بی تکلیف که جای تحسین است .

در بیان نمك بحرامی شیخ علی حسن و نوازشات میرصاحب بهادر نسبت شیخ
مذكور و شمه مناقب پسرمیان علی گوهر صاحب
زاغ قلم به رقم از مداد افتر اسواد الوجهی حاصل نمود : سرشاخه سار مدعای چنین
عیان عیان به بیان مینماید ، جعد ویرانه زاغ قلم سیه رقم نقاب گر کس سیمرای نجابت شیخ علی
حسن در اصل ساكن ملك هندوستان باتفاق عالیجاه اسکندر خان غا کزانی آمده در سلك ملازمت
میر صاحب بهادر منسلک گردیده بود و از مبلغ ششصد روپیه باز گیره لیجاه مذکور بود لیکن
در تلبیس ابلیس امین را درس میداد و میر صاحب بهادر از روی کيميا نظری باین درجه و مرتبه
رسانیده که مدار المهام تمام مملکت میر صاحب بهادر بود و خاتم حل و عقد هر مهمات در انگشت
اقتدار او بود و لکهای مبلغان از سرکار میر صاحب بهادر سوای وجوهات مقرره انعام میافت
با وجود این همه نوازشان و انعامات و كمال اعزاز میر صاحب بهادر بر طبق مضمون
می کند آخر بروز از هر که آئین سرشت از لئیم آینه خطها و از اهل رسم بندگی
از آنجا که مشاطگان حجله خانه دولت که یکنگونه آداب دانی ها چهره عروس مملکت و حکمرانی
را آراسته اند و خزشیر کت بعقای بیگانه عاقل را مبد پایه قصر عظمت و اقبال دانسته اند واگر
فی المثل اجنس نسبت قابلیت و کاردانی به لقمان و فلاطون رساند که او نامحرم بساط دولت
و امتیاز تصور کرده اند چنانچه شیشه را از سنگ میمحافظت و نگهداری میکند کاردار دولت
را نیز از خس و خاشاك معرصت دون همت سفله مراتب وصیانت نموده و مینمایند هر ذی شوکتی که
سایه چتر عاطفت بر فرق نامسعود و لی زاده ناکس گستراند و ناجنس را نقار و نعیم خوان همدمی
رو ذق پرورش دهد عاقبت کار چهره شاید خوبی و بهبودی در مرایای مقصود خود نه ببیند
شیخ مذکور که بذی وجود نامسعودش در اصل باب و گل ناجنس خمیر شده بود باین همه قدر
و مرتبه دولت و اقبال که میر صاحب بهادر با و رسانیده بود حقوق همه نعمتهای نوازشات فراموش
نموده و چهره ماه حق نمك را بخسوف کفر نمك بحرامی پوشیده با طاعت و فرمان برداری
نفس نافرجام با میر صاحب آقای ولی نعمت خود طریقه عناد و نمك بحرامی در پیش گرفته
و بر طبق مضمون
از ابلهان چشم نیازی داشتن در دل شب مهر تابان جشتن است
چنانچه درین باب قصه بهرام گور موافق حال مینماید نقل است که بهرام گور یکی از ملوك عجم
بود خود در ایام شباب که هنگام مشتهاست سرشار باده عیش و عشرت بوده اکثر شکار دوست
وزمام ملک داری و انکشاف عقود مهام مملکت خود همه بدست اختیار وزیر داده بود از آنجا که
وزیر مذکور بیرون گرد سر ایرده بی معدلتی و نابجایتی از دسات مطبع نا مسعود وزیر مذکور آبادی
مملکت بهرام گور را خزان خرابی راه یافته و یکی از مخالفین که پیوسته حفظ عداوت در زمین
شقا بهرام گور کاشته میداشت عزم محاربه بهرام گور نمود چون بهرام چشم از خواب غفلت کشاد
....... رو بداده وزیر را طلبیده حکم داد که اسباب محاربه و سامان مقابله .....
که ضیق خزانه دستخالی افتاده سامان مقابله دشمن گران سنگ از کجا سر انجام بوده شود
بهرام چون این سخن از وزیر شنیده ساعتی در بحر این اندیشه فرو رفته بعد گفت که این خطای من
است که چون توسعه دلی را لایق تشریف وزارت دانسته زمام مملکت را بدست اختیار تو


« ٢٢٠ »

وا گذاشتم خود کردی را علاجی نیست این بگفت و در اعت سوار شده روانه شکار گردید
چون مراجعت نموده در عرض راه دید که چوپانی سگی را اویخته
چوب میزند بهرام گور چون این حال را مشاهده نمود عنان کشیده از چوپان سوال
نمود که ازین سگ چه جرم و تقصیر دیده ای که پنجه بیدا ری چوپان گفت ای خسرو سیاره
سپاه و ای شهر یار عالم پناه ،
هر کس بدست سفله دهد اختیار خویش
باشد چنانکه ررا دهد ره در آستین ،
با آنکه بزرگان گفته اند که سفله ودنی را اعتماد نشاید من این سگ را منا ط اعتماد
ومحل اعتبار ساخته اکثر اوقات اختیار گله گوسفندان را بقبضهٔ حراست او گذاشته
میرفتم و به نمک حلالی و احتیاط او خاطر جمع بودم میدیدم که روز بروز تنزلی در گوسفندان
همیر سد و نمی دانستم که این آفت از کجاست تا اینکه اکثری از گله اتلاف گردیده
امروز از راه امتحان بر نهج استتر اراوقات سابق گوسفندان را بامید او گذاشته خود بگوشه
مخفی شدم دیدم که ماده گرگی از دور ظاهر گردیده چون نزديك آمده باسگ در آویخته
بعد از ان که مطلب .... از قوه بفعل آمده گوسفندی را انتخاب کرده بر داشته برد.من
تاون این خیانت و تاوانی از این خیانت اندیش دیدم اکنون بجریمه این تقصیر تنبیهش
میکنم بهرام گور چون این ماجرا از چوپان شنید با خود گفت مقدمات چوپان و سگ
ومعاملات من و وزیر است همنیکه از شکار ....... اوبار سپاه انعام گردو از میان .......
دشمن مقالات ومظاهرت وزیر آهنگ محاربه بهرام گور نموده بود از آنجا که ....
در گمازان حال و کار خود رخصت عیورند هندو اندام نا فرجام آن را از لباس اعانت
واقتدار نیا رایند که از سبب اقتدار سفله ناکس ابواب انواع خلل و نقصان بر چهره حال
خاص وعام گشاید و بسی فتنه ها برخیزند چون اورنگ آرایان خطه بختیاری ارازل وسفله
را محرم سرایرده اعتبار و اعتماد نداشته اند چون هرگاه شیخ مذکور از بد طینتی و نمک بحرامی
خود از نظر عاطفت میرصاحب بهادر مردود شده و از مسند اقتدار وعزت بر زمین ذلت
افتاده آواره دشت ادبار گردیده چند روز در صدر بازار سکهر توقف گرفته و از کشاکش
تنخواه سپاه... خود فرار نموده طرف ملتان ولاهور رفته چند مدت در آنجای چون آسیای
فلک سر گردان وحیران مانده بسبب نمک بحرامی اورادر دربلو هیچ بزرگی راه ندا دند
از آنجا تهی دست مدعای و خشک لب بس آمده چند روز پیش میر محمد حسن خان خلف مرحوم
میر رستم خان توقف پذیر گردیده ومیر مذکور را نیز باغ نشان داده بصلاح ومشو رت
او در سر کار انگریز بهادر آمده و با جناب عرفان ما ب پر میان علی گوهر متفق گردیده
باب الافترای نسبت بمیر صاحب بهادر از کنزالعرفان حق شناسی وخزانه العلوم خدانا ترسی
خواندن گرفتند و هم چند کسان نا کسان دیگر را نیز در ینباب تلقین نموده شاهد مقال
خود ساختند اگرچه اختیار این چنین کارها افترا پردازی از خاندان اهل ارشاد وتلقین
نهایت نازیبا وبسی نا مستحسن.. چراغ بزم ارباب معرفت وایقان است لیکن پیر صاحب ممدوح
چندایام با میر صاحب بهادر از خوان حکومت و کامرانی ملک چاندو که وغیره لقمه چرب و شیرین
تناول فرموده بودند ازین ممر مفتاح الار شاد تقوی را پیچیده در بغل دغل خود ذاشته


« ٢٢١ »

می حکومت می نمودند و بر جامه عاریتی حکمرانی میر صاحب بها در طریقه عناد پیدا نموده
دری خرابی اساس عزت و احترام میر صاحب بهادر گر دیدند چنانچه عر فان مآب مذ کور
و شیخ مردود با هم متفق اللفظ و المعنی گشته بو ساطت جناب ... صاحب بهادر شکار پورچند
مدت حلوای این افترای نسبت میر صاحب بهادر براءش عناد پر هیز مقاموت قلبی دردیک
نفاق می پختند تا ر فته رفته مقدمه در سکهر باجلاس کمیشن نزد صاحبان عالیشان دایر
گردید ،

در میان اجلاس صاحبان انگریز در مقدمه دریافت جعل سازی ورق کلام الله
نسبت به میر صاحب بهادر »

مدیر ممالک سخن وری اعنی خامه ندرت نگار در اجلاس این مدعای چنین نگارش
بر صحیف بیان مینماید که در سنه ... هر گاه عرفان مآب پیر میان علی گوهر و شیخ علی حسن
طومار افترای نسبت بمیر صاحب میر علیمراد خان از آنز المعرمان حقیقت و کشف الحقایق
معرفت ومفتوحه دق طریقت ومصباح الانوار شریعت درست ساخته و جزو پاشوات ولایت سبه فرا گرفته
مقدمه جعل سازی ورق کلام الله با عهد نامه در اجلاس کمشن واقعه سکهر بحضور صاحبان عالیشان
انگریز بهادر دایر گردید و خود جناب میر صاحب بهادر در آن مجلس حاضر آمده بعد
گرفتن سوالات و جوابات از میر صاحب هر گاهی عدت العمرا پنچنین مقدمات ندیده بود که
از روی قانون و این سر کار انگریز بهادر رفع این مقدمه محسوس نماید نسبت اینکدا کتر
خریدار متاع دورغ بیفروغ اگر کسی در حقیقت دردعوی خود کاذب باشد چون مطابق
آئین .... مشهود و هرگاه صادق وحقد ار باشد هر آئینه بموجب آئین سر کار انگریز
کفتگوی نکرده پس محروم الحق میشود خصو صا سبب مهر اسمی میر صاحب بهادر که خط
طغرای داشت در عهد .... کینان عالمیت بهادر مفقود شده بود باو جود یکه میرصاحب بهادر
اطلاع گم شدن مهر مذکور صاحب ممدوح کرده و آن مهر شاید بدست شیخعلی حسن رسیده
بودویا آنکه باعث فقدان مهر مذکور شیخ مشا رالیه بوده که هنگام اجلاس کمشن صاحبان
انگریز هر کاغذ جعلی که شیخ مذکورمی بر آورد مزین با آن مهر بود پس هر گاه حال
گم شدن مهر مذکور بر ضمیر ادراك ماتمر صاحبان عالیشان بهادر هم بوجه احسن معلوم بود
با هم بهر کاغذها مجعولی شیخ مذکور خط بطلان نکشیدند بلکه با عتبار چنین فردهای باطله
از میر صاحب بهادر که دوست نهد لی صادق دم و راسخ قدم سر کار اسکارسه بهادر بود روی
التفات و اخلاص در هم پیچیدند و کما هو حقه در یافت حق و باطل نکردند و عجب تر نقبه اینکه
هنوز میر صاحب بهادر در جواب دهی مقدمه پیش آمده بود که جناب بیگفند صاحب بهادر مقدمه
هژده هزار روپیه عالا نسبت ارشاد میر صاحب بهادر در پیش نمود ومیر صاحب بهادر ازین
معنی انکار مطلق نمود تاچند یوم بر این معنی تکرار میر فت لیکن بپایه ثبوت نرسیده
ودرعوام الناس مشهور بود که مدعیان میر صاحب بهادر بزعامت دیگر حریفان که در ظاهر
........... کرده داخل خزانه عامره سر کار نمودند از آنجا که هرگاه مجموعه اجلاس متفرق
گردیده میر صاحب بهادر مدت چند سال بدستور اصلی برمحك مقبو ضة مورثه خود بر قرار
مانده وعتاب یکسفند صاحب بهادر در آن روزها بعد اجلاس از سکهر مراجعت نموده لاتوف


«۲۲۲»
یکدم بطریق داك اسپان باستعجال تمام زوانه خدمت فرمان فرمای هندوستان گردیده والله
اعلم صورت مقدمه میر صاحب بهادر چه نحو در سر کار فرمان فرمای گذارش نمود در پنیاب
از سر کار فرمان فرمای هند وستان هیچ دؤ با ره دریافت نگردیده از آنجا که در
دارالعدالت عالیه سر کار فرمان فرمای هندوستان آفتاب عدالت وانصاف بمقتضای ان الله
یأمر كم بالعدل والاحسان از مشرق اقبال طالع و خصوصا از بند گان خاص رب العباد
که سجل دولتبی علت آنها که بتوقیع رفیع وربك يخلق ما يشاء ويختار مزين ومشرف است
وبمهر خاتم سعادت فاحكم بين الناس بالحق مختوم گردانید لاجرم بعین این مواهب جلیل
المناقب در مجاس مرافعه امور کائنات روز نامچه مهر مرصعی و مصائد را کطی السجل للکتاب
نوردیده اند و بر صورت دعوی خصم خط بطلان کشیده برای عدالت پیرای خود حصه قاهری
از امورات کلی و جزوی نموده و مینهابندسر کار فرمان فرمای هندوستان با وصف عدالت گستری
چگونه قول مدعیان میر صاحب که تمام سر گزشت نيك حلالی آنها ومدعیان بر تمام عالم بر
خاص وعام ظا هر و با هر است مقرون صدق و اعتبار حكم بر طرفی میر صاحب بها در از عهده ریاست
وغصب كمتن بدون ملك مورثی از دیوان خانه عدالت انصاف بوده از آنجا كه لشكر كاسر کار
انگریز بهادر از جناب میرص حب غصب نموده داخل ممالك خود كرده آن ملك مورثه مير صاحب ممدوح
بود که در پنیاب وصیت نامه مرحوم میر صاحب میر سهراب خان والدما جد خود میر صاحب بها در موجود
دارد و نقش بدفتر سر کار انگریز بهادر نیز رسا شده و قطعه ملك كه باقی سر کار انگریز
بها در بدستش گذاشته جاگیراتی است اندك و بس مختصر که مرحوم میر سهراب خان پدرش در
ایام صغر سن و خردسالی بامیر صاحب بها در بخشیده بود سر کار فرمان فرمای هندوستان آن
قطعات جاگیرات قلیل پیدایش خرد و سالی راهم آئینه از شه میر صاحب بها در دانسته بتصرف میر
ممدوح وا گذار ساخت که در صورت کثرت اخراجات وكرم طبيعي ميرصاحب که همیشه آبازوی
کرم ونوالش چون ابر بهار بر هر خاص وعام ریزان است از پیدا يش قطعه جا گیرات خرد و سالی
اوچه بندد و چه گشاید چها و ناچار بباید زیستن ۲۰۰۰۰ مرحوم میرسهراب خان و ازان بعد
بميرعلى مراد خان عليه الرحمه والغفران این است که دستا و زیاست وملک متعلقه آن اول بمیر
رستم خان و بعد آن بميرمبارك خان واز ان بعد بمير عليمراد خان تعلق خواهد گرفت نظر بران
مطابق وصیت نامه مرحوم موصوف دستار ریاست و ملك تعلقه آن حق وارث بمير صاحب مير عليمراد
خان بها در میرسد و در سر کار انگریز بهادر انصاف آن بر عکس پس این چه انصاف وزهر عد ل
ازین عدل مردم نگوییم چرا بر اوضاع دنیا نخندم چرا
«در میان رفتن لشکر انگریز بهادر با میرصاحب میر علیمرادخان بها در و گرفتن
ملک ازو که تعلق بدستار داشت و معزول نمودن از عهده ریاست وغیره »
شه بیز قلم مشکین رقم که جابک شتاب میدان سخن وری است در عرصه این مدعای چنین ترك تاز
بان مینماید که بعد از مدت اجلاس واقعه سکهر که مابین میرصاحب بهادر و مدعیانش گردیده بود
در سنه یکهز اروهشت صدو پنجاه و هشت عیسوی مطابق ماه ربیع الاول سنه یکهزار ودوصده وشصت
هشت هجری مقدمه حکم جناب فر پرصاحب کمشنر صاحب بها در سند صادر گردیده که بموجب
فرمان فرمای هندوستان آنچه ملك های از مرحوم میرسهراب خان در ارث میر صاحب میرعلیمراد
خان آمده است آن را باو واگذار نموده د یگر حصه ملك هاعهد ه اخلى ممالك محروسه سر كار انگلیسه بهادر


« ۲۳۴ »

ایندوهم میر صاحب ممدوح را از عهده ریاست سند بر طرف باید نمود که در کار ریاست خطا
بزرگ نموده است چون در صورت اصدار چنین حکم جناب استوری صاحب بهادر در کلنگر شکار
پور و دیگر صاحبان متعینه لاتن واقع شکار پور تدارک تهیه و سامان مضار به گرفته مستعد شدند
جناب جیک صاحب بهادر از چرایانی خانه کلهر مشعله سوزان و توپخانه خود ها را تا خود وادر
شکار پور رسانیده یکشب در شکار پور توقف گرفته روز دیگر تشریف فرمای سکهرو در شهر
شکار پور های هوی لشکر کشی واقع گردیده بعضی ها میگفتند که عزیمت لشکر جانب بهاول
و برخی ها بیان میکردند که جانب خیر پور بر میر صاحب بهادر میرود این خبر محقق معلوم می شد
و در آنوقت جناب میر صاحب بهادر در مکان بهورتی بایام سردلی بسر و نشاط شکارپور خود در
گرم و صیب برودت ایام زمستان از گرمی آتش لشکر کشی سر کار انگریز بهادر اطلاع کماهو
حقه نداشت و و کلای اجلای میر صاحب بهادر که از نمدار خرج بودند با نتهای این حقیقت پی
نمی بردند هر يك از افواه عوام الناس سخنان بازاری شنیده از خود تجویزات می تراشیدند
گاهی لشکر روی طرف بها ولپور میدادند و گاهی طرف دیگر و چون بر سخن خیر پور می آمدند
در بحر فکر فرو میرفتند و سرخیال را در شورش آورده میگفتند که ایا نمیدانم این لشکر کجا سر
خواهد کشید و برای میر صاحب بهادر گوناگون احوالات از خود تراشیده میتو شتند هر گاه
جنكب صاحب بهادر «نوردریای نموده منزل انداز لوهری تر گردیده هما نوقت میر صاحب بهادر
از عزیمت لشکر انگر یز بهادر واقف شده که چنین سورین دارد و بیان میفرمود که من چه گناه
و چه تقصیری از سر کار انکلیه بهادر نموده ام که بی سبب بی قصور چنین جلوه ریزی لشکر برمن
اخلاص شعار گردیده است و بر حسن خدمات خودمی بالیدند آنکه کوس لشکر کشی بر سرش
نواختند بعده چشمان عبرت واز نموده انواع نوشتجرد مراسلات بحضور کمشنر صاحب بهادرو
کلنگر صاحب شکار پور نموده که ما اخلاص شعار همیشه تابع و فرمان بردار سر کار انگریز
بهادر و در تقاویم گوناگون خدمات قصوری نکرده ایم این قدر جلوه ریزی فوج سر کار بر این
تابع از چه روست از روز اول که رشته تا بعداری بصداقت شعاری در جهان اخلاص نشان خود
انداخته ایم هرگز از کشاکشی بندائی نکسیخته ایم و نخواهیم گسیخت بدون ناموس هر چه جان، مال
و ملك ماست همه دولت سر کار است ما را هر جا که حکم شود در شکار پور و خواه جای دیگر رفته
در انجا اقامت پذیر شوم حاجت این چنین لشکر کشی نیست منتظر يك اشاره بودم تو هیکه امر
میفرمودند در بجا آوری آن هيچيك عذری نداشتم از این چنین هنگامه آر ائی نفس عزت اخلاص
پرست يکطرف و خنده گی معاندین دگر طرف چون از ین قسم چند در چند مضونات رنگین
شرم انگیز و اخلاص آمیز رقم زده كلك منشيان بلاغت رقم گردیده لیکن جواب شافی از صاحبان
ممدوح نمی شنید و اگر مینوشتند هم سوالی دیگر جواب دیگر تا آنکه میر صاحب بهادر از مکان
بهورتی ترک شکار حیوانات بی زبان نموده خود مانند نخچیر در دام این هنگامه ناگهانی افتاده
فوراً خود را در مکان نانچه رسانیده بازی قلم بلاغت رقم را بر گوناگون نغمات حزین از حسن
خدمات وفرمان برداری و جانفشانی در نوای آورده لیکن موثر نمیفتاد مثل است که وقت میوه
گوش باغبان کر میباشد صاحبان انگر یز چونکه جویای مطلب خود بود این همه نغمات میر صاحب بهادر
گوش سماعت نیاوردند تا انکه جناب کمشنر صاحب بهادر و دوسه صاحبان دیگر معه قدری لشکر
پیادگان زاغان ظلمت سرشت بسواری جهاز دودی از کراچی بندر داخل لوهری شدند و جنکپ


صاحب بها در پیش از ورود کمشنر صاحب در مکان پیش که متصل لومبری طرف جنوب منزل ابتدا تر بوده
و کمشنر صاحب بها در و دیگر صاحبان از جهاز دودی فرود آمده رفته در مکان مذکور فرو کش
شدند روز دویم کالمکثر صاحب بها در مع صاحبان دیگر برای ملاقات میر صاحب بها در در مکان
نانچه تشریف برده ـ عنی بمیر صاحب بها در شمع افروز بزم خلوت گردیده بمر ایحه گلهای مدعای
خود مشام میر صاحب معطر ساخته و از ما جرای حال واقف کرده مراجعت فرمای خیام خود شدند
چون گلهای شب بوی کواکب از چمن بوستان فلك تا منتهای رسیده و گل سوری آفتاب تبسم گردیده
میر صاحب بها در چون گل پیراهن از سودای دل چاک طوعاً و كرهاً بجهت گل چینی ملاقات کمشنر
صاحب متوجه مکان پیش گردیده صاحبان ممدوح بسیار به تصهظی مات و تکریمات پرداخته
بر چوکی خاص چون گل نشانید ند و از اهتزاز نسایم گفتگوی
گلهای مدعای خود را در ابتسام آورده با ستشمام رایحه آن دماغ ادراك
میر صاحب بها در را معطر مینمودند بعد از ساعتی گلدسته رخصت بدستش داده مرخص
نمودند از آنجا که تا حین ملاقات و مراجعت میر صاحب بها در از خدمت صاحبان
بها در چندین سخنان افترا انگیز نسبت بمیر صاحب بها در از افواه عوام الناس
مشتهر گردیده که بیان آن طول طویل می شود بعد مراجعت میر صاحب بها در هماندم
اشتهار نامه باین مضمون از سر کار انگیزبها در بهر طرف جاری گردید.

«اشتهار نامه سر کار انگریز بها در نسبت بمیر صاحب بها در در باب عزل

ریاست و غصب ملکش»
ار مد نیست بسر کار فرمان فرمای هندوستان ظاهر شده است که میر صاحب
میر علیمراد خان بها در امیر خیر پور بعض ملکهای سند که حقیقتا حقوق سرکار
انگریز صاحب بها در است بدغا بازی و حعلسازی از سرکار غصیده است چون سوای
گواهی معتبر تقصیر میر صاحب موصوف ثابت داشتن منظور نبود و بس ببات شکایات
که بر میر معظم الیه پیش آمده بود در یافت باريك بيني وظاهر کنایدن در آن
مجلس که بجهت آن جمع شده بودند میر صاحب ممدوح خود حاضر مانده برای
اکتشاف تحقیقات و رفع آن شکایات جای داشت اما میر صاحب ممدوح تهمتی که
بر او عاید شده بود بهیچوجه از خود رفع نکر د و از گواهی صاف و پخته چنان
تقصیر ثابت گردیده که ورق صیغه قرآن که بر آن عهد نامه اوتار وشته شده و د
برآورد در عوضش ورق دیگر بمضمون دیگر داخل کرده بود از جهت آن دغا بازی چند
پر کثات بزرگ در عوض او نهاد که همان نام میداشتند در تحت تصرف خود آورده
نقصان سر کار انگریز بها در که حق او شان بود گردانید و بر آبروی و ایمان خود بر باد
داده سر کار فرمان فرمای هندوستان بجهت دست انداختن در ملك مير صاحب
مير اليه هيچ تلاش و بهانه نفرمود بلکه امید داشت که میر صاحب ممدوح مما لك خود
را بنامن وامان در تصرف خود داشته باشد و نیز چون این چنین شکایات که از آن
داشت آبروی وعدل او شان افتاده در پیش آمد آن وقت در باب ثبات و مامور کردن
آن شکایات زودی کرد اما چون تقصیر میر صاحب معزالیه ثابت گشته است پس سرکار


«٢٢٥»

فرمان فرمای هندوستان را منظور نیست که میرصاحب موصوف را هیچنان تقصیر معاف
گردد و گناه بزرگی که در کبر ریاست شده باشد بی سزای ماند لهذا از سرکار
ممدوح اشتهار داده میشود که اکنون حضور چنان مقرر فرموده که میر علیمراد خان
را از عهده ریاست برطرف نموده شود همه ملك سوای آن ملك موروثی که از مرحوم
میر سهراب خان در تصرف سرکار فرمان فرمای هندوستان داخل نمایند پس بر همه
رعایای ساکنان آن ملك ظاهر باشد که خودها را رعایای زیر حکم سرکار انگریز
بها در دانسته موافق حکم و عمل سرکار روش و کردار کرده باشند بهیچوجه من الوجوه
بمبدلات وجه اثبات آسیبی نخواهد رسید و در هر باب در حفاظت و عدالت سرکار مامون
خواهند ماند فقط مورخه نوزدهم ۱۹ ماه جنووری سنه ۱۸۴۳ مطابق بیست نهم ماه
ربيع الاول سنه ۱۲۶۸ هجری حسب الحکم نواب مستطاب القاب گورنر صاحب بهادر
فرمان فرمای هندوستان از پیشگاه کمشنر صاحب بهادر سند :

در بیان مأیوس ماندن میرصاحب بهادر از ملك موروثی متعلقه دستار وعهد
ریاست و غیره سرگذشت تنخواه داران سپاه میرصاحب بهادر.
معشوقه قلم مشکین رقم که یارداد راه ورفیق همه جای ارباب معرفت و کمال است
در اظهار این مدعای چنین کرشمه باز نیاز مینماید که در سنه فوق بعد اشتهار مذکور
میرصاحب بهادر از معتوقه ریاست و حکمرانی و منسوبه حکومت و کامرانی وملکهای
متعلقه دستار سرداری مأیوس و سوای قطعات جاگیرات که در ایام خورد سالی از مرحوم
میر صاحب میر سهراب خان علیه الرحمه در وجه میرصاحب میرعلی مراد خان بهادر مقرر
بودند دیگر همه ملکهای شرقی از ابهه وبله که مغربی از نوشهره فیروز معه توابع
ولواحق در تصرف سرکار انگریز بهادر آمده و جای بجای کار پردازان
سرکار انگریز بهادر مامور و مقرر شدند و کارکنان میرصاحب بهادر مه از
ملک های برخواسته آمدند و صاحبان ممدوح چند روز در مکمان پنی توقف گرفته
بتعويصت ملکهای نو مقبوضه نموده و کاغد محاصبا تيه ملك ها نواز دفتر میرصاحب
بهادر طلبیده داخل دفتر سرکار خود نمودند و دیدند که میرصاحب بها در هرگز
سر از گریبان شورش بر نیاورده سر در دایره تسلیم نه نهاده است بعده بعضی
صاحبان انگریز سواری جهاز ها دودی روانه کراچی شدند و کمشنر صاحب بهادر
بجهت معاینه ملك الهه تشریف فرمای قلعه سبز ل و اشتروث صاحب بهادر کلکتکر
شکار پور متوجه حدود ریگستان و ناره و جیکب صاحب بها در معه فوج خود در مکان
پنی دایر بوده تمام اسباب توپخانه از میر صاحب بهادر گرفته و ضبط در سرکار انگریز
بهادر نموده و جناب میر صاحب بهادر در مکان تا نجه کنار در یای بسیار مدت
ستر انداز و از کمال تصاف و عدالت ظالمانه ای سرکار انگریز بهادر موج
صفت در پیچ و تاب و چون دیده حباب حیران و بمانند خس سر گردان این حادثه بود
بعلاوه بر آن سپاه میر صاحب بهادر که چند ماه تنخواه و مواجب میر صاحب
طالبداشتند که مدار دادن تنخواه سپاه مذکور بر ملکهای مقبوضه بود تفنگ های
شورش بر نمود نشان زن حصول تنخواه خود از میر صاحب بهادر گردیدند بظهور


این معنی علاوه باعث بی آرامی کناره داران سرکار میر صاحب بهادر اصطبار گردیده دیدند
که صیغه از عدم وصول تنخواه خود بنام وثیقه های پرماشه تفنگ سوار دارند در آیینه فساد کلی
روی خواهد داد و چندین امردیگر سبب بیز تفنگهای خواسته شد آخرالاعلاج بطرف
امراسیان سرکار انگر یز ی در مراسله رفته قلم سبعه رقم منشان بدوت نگار
گردیده که این چه انصاف وچه عدالت وچه ملت وچه آئین است بلا تکلیف که جای
تحسین است تنخواه چند ماهه سپاه در صورت عدم شئی دیگر محض برای خدمات
سرکار انگریز بهادر درسرکار این اخلاص شعار مامور ودفاتر مخلص طلب
میباشد وادای ومطالبه تنخواه داران از پیدایش ومحاصل این ملکهای مقصوبه سرکار
واصل می شد الحال ملک را در تصرف سرکار نصف مدار آمده از تنخواه سپاه چه
علاج شاید کرد این همه تنبیه گوناگون بجا آوری خدمات است که ملکها را
سرکار ایشان بردند و سپاه را برمن گذاشتند که متاع بحر را به غنای رسد از هر چه
میر سد سقان در ست خوشتر است .
اینجا مقام دم زدن جبرئیل نیست الحال تعوق تنخواه سپاه از سرکار والا بعمل
آید والا سپاهیان سر بفساد کلی خواهد کشید درین سورت بعض سپاهیان که کار
کسان میر صاحب بهادر را سمت کشش بودند و نزديك بود بلوای عام گردد در این
اثناء صاحبان انگریز سواران خود جهت فهمایش سپاه بمر صاحت بها در ما مور
نمودند هرچند سواران سرکار بپسیان میان مذکور فهمایش نمودند لیکن موثر نشد
مقابله مابین سواران سرکار وسپاهیان مذکور شعله ور گردید چند نفر از سپاهیان
مقتول ومجروح شدند و دیگران از سپاهیان را سواران سرکار دستگیر نمودند چون
سپاه میر صاحب بهادر چنین حالت معاینه نمودند بناوی پای شرارت ودست فساد را کوتاه
نمودند آخر مطاق نوشته میر صاحب بهادر معاینه فساد سپاه از سرکارا نگریز بهادر
انجام دادن تنخواه سپاه از خزانه خود نمودند چنانچه بموجب یادداشت مزین بمهر
میرصاحب بهادر تنخواه سپاه وغیره اهلکاران از سر کارا نگامیز بهادر عنایت گردیده
که هر کس از سپاهیان مذکور تنخواه از خزانه سرکار حصول نموده و پروانه رهدازی
از سر کار انگریز گرفته از هر طرقی که آمده بودند همان طرف مرخص وروا نه
شدند مبلغ از خزانه سرکار انگریز بهادر سپاهیان میرصاحب بهادر عاید گردید
ودر صورت وصول تنخواه سپاه بسیاری کسان از ديك جود ونوال میرصاحب بهادر
کپچه های ودند خصوصاً ديوان مقرای که در حضور کلانتر صاحب بهادر بسبب رهنموئی
ونشاند هی بعض مدار یات شرف احضار یافته از بسیاری سپاهیان سر تراشی نموده
که از بیان بیرون است هم برطرفی سپاه میر صاحب بهادرفقط دو كس یکی عالیجاه
حافظ حکومت خان ودیگر درمحمد خان در ملازمی میرصاحب ممدوح می ماندند ودر
ملازمیء میرد گان نیز سرکار انگریز بهادو ناراضی بلکه در باب برطرفی آنها بسیار
به میرصاحب بهادر نوشتند و گفتند لیکن میر صاحب بهادر تجویز نوشته وانموده ازین خیال
برطرفی عالیجاهان مذکور دست برداری نموده از آنجا که امروز در این عصر سفلی
میرصاحب بهادر قلو همش وجوان مردی و در مراسم جود ونوال و دانش و کمال بنظیر


« ۲۴۷ »
ندارد و گرمی همت و والش در تمام اکناف عالم بلند آواز و در امیران پیشین هند هم
چنین امیر صاحب معرفت و کمال در با دوان دیده روز کار ندیده از آنجا که
مرید حیدر صفدر کهی بی در نمی ماند
اگر ماند شب یلدا شب دیگر نمی ماند
چون این همه اوصاف شجاعت و جوان مردی و اخلاص سادت و کرم گستری معما فضای
مرغ زيرك چون بدام افتد تحمل بایدش ، درین مقدمه بسیار تحمل و خویشتن داری نموده
با وجود یکه در قواه الناس مشهور بود که میرصاحب بهادر بسبب علوههمتی و جوان مردی
که همیشه ملازم رکاب اوست در این مقدمه پیش آمد البته کاری خواهد نمود که در عالم
روزگار یادگار خواهد ماند چونکه بر ذمه امم سورا بنامصیحت پیشین چه کار بخود مى ملك
کس نمیکند، که نیکند. كاهى مدعی لب شمشیر آبدار معدن زرا که نردان روی آمده اند و بر وزره
رانه اند لیکن میرصاحب بهادر از روی اصالت ذاتی این همه افترات نسية افرا موش نموده بتقاضای مضامین
ترك هواد ليل بعقلصر بزدن است رنگ رز آردی دل و آبا مبنایشه عمل کرده صر فرازانمکان
سر کار انگریز بهادر انحراف نورزیده مع هذا اعدا ان سر کار انگریز میر صاحب
بهادر ميگفتند فرمان داری آن پرداخت و بجز اخلاص شعاری ده بنزد ،مهمانیکه سرکار
انگریز بهادر مرآئیه حسن مقالك و انصاف است اگر بالفعل در حق امالیان دولت سرکار
انگریز صورت مقامه برعکس جلوه گر گردید، ضيقه ندارد، میدان دار رصى وسيع الفضاست
مقدمه را بو اسطه و کلای خود در محکمه عدالت در ولایت لندن بید و ساختن عدالت دایر
موده است دیده شود که رای عدالت پیر از صاحبان ممدوح در این مقدمه چه نحو انصاف فرمایید
ليكن معلوم است که صاحبان عالیشان کورت که در ولایت در این عهده مامورانـد اکثر اول
و فعل صاحبان آن اصلاح منظور دارند سابقی باری بخت و طالع علیحده است تو تى الملك من تشاء
برعا لم است ماطیم اوست ماطاب هر چه خواهد آن کند میرصاحب بهادر در این امراز تدبیر
خزانه و مصارف ضروریه هیچ صرفه نداردیبا وجود غصب مالکش وقت پیدایش نطمات جا گیرات دیگک
مصارف و والش روز بروز در جوش است عجب طبع کریم دارد که گنجهاي روقزمين در نظر
علوهـتش وجو د پشیزی ندارد فقط .
در بیان گوهر درج معرفت پیر میان علی گهر که کوه بی بهای حیات رادر این
ار زوى خاك ممات سپردہ شیخ علی حسن نيز در تعاقبش با او درخاك برابر شد.
و بکام دل نرسیدہ ازدار دنيا حسرت بردند
اثبات الك معرفت اعنى خادمعمیر دغدب ادسر حلقه ذكر ما لكان خانقاه آزادگیست خرقه
ایرد دعای را از رقعات الوان فقرات بسوزن ریشه بیان چنان میدوزد که جناب عرفان ماب
در دریای معرفت گوهر درج حقیقت پیرمیان علی گوهر بهوای نقد و تاج افتخار فقرودرويش
ازسره خرقه از بر بر آورده و عمامه محور افترا بر سر نهاده و تسبیح هزار دانه ايسـاط در
دست گرفته با تفاق شیخ علی حسن در ین ممر که لشکر کشی با صا حبان انگریز حاضر بوده
و هر روز در خلوت بصاحبان انگریز آيات و احادیث افترای جہت میرصاحب بہادر مواعظ
نموده تا و در خلوت خیمه خود آمده سر ببالش استراحت میگذاشتند و برا عده پي در پي صاحبان
انگریز بهادر نهایت محظوظ و خوش دل بودند ازرو زیکه اشتهار عزل ریاست و غضب ملك
مورثه متعلقه دسنار سر داری میر صاحب بهادر ازسر کار انکلیسه نافذ گردیده معارف ماب
شیخ مذکور چون گل شگفته دست نشاط بر دلک میگزند. خوشحالی میکردند لکن از کر گذاران


«٢٢٨»
خداوند غافل و بی خبر که تیغ انتقام بدست دارند و بسیاری کسان جام ازم آرزوی و لا امثال
نموده خواستند که جرعه از آن بنوشند ساقی اجل چنان پشت دست زده که بی کام دل از آن
بر انگیزد به چون روز دویم اشتهار مذکور بموجب اشاره پادشاه علی الاطلاق که منتقم حقیقی
است جناب عرفان ماب موصوف را این چنین لشکر مرص مهلکه بر حصار وجودش استیلای
آورده که از لشکرگاه انگریزان بسواری دولی بصورت مرده گمان قراری مکان مالوفه
خود شده هنوز با ماکن خود نرسیده که در عرض راه سپه سالار ملک الموت با یولاقی صدمه مرگ
آرای گردیده آخر بيك ضرب نیزه اجل سر ما به حیاتش ربود و تار وتن بندگان مالوفه او را
امان نداده هم چنین در قتل گاه گورستان او را داخل نمود انا لله و انا الیه راجعون از آنجا
که حال حیات مستعار و دنای ناپایدار همین است و خلق الله و عوام از چنین مرگ ناگهانی
پیر موصوف عبرت پذیر گردیده تصرف و کرامات میر صاحب بهادر خیال میکردند که در طرفة العین
بظهور آمده فی واقعه
سر دل هر بنده خدا میداند
و این کار بدل آگاه است
تو خودرا در میان انباز مکن
بجز توبه و آلاه است»
پیر مذکور در مقدمه میر صاحب بهادر چقدر کوشش و سعی نمود خود با رزوی دل نرسید صاحبان
انگریز بهادر چیزیکه از چهار حصه ملك مقصو به میر صاحب بهادر وعده کرده بودند از ان بی بهره
و بی نصیب گردیده و حسرت آن در گور با خود برده و شیخ علی حسن مده قات پیر ممدوح حیران
و پریشان لب خشك و سهم و در سر کار انگریز بهادر باوت چهارم در عوض غازی سینگر تلاش نمود
نیافت مگر دوصد روپیه مشاهره نایم حیات او را داوی کردند نگرفت و دست افسوس چون
مگس بپاك مالیده بر روی و سر ندامت خود میزد آخر از سوز و گداز دل روانه مندلی گردیده
بخیال آنکه در آنجا رفته در محکه عدالت فریادی شده فایز مطلب خود شوم هر گاه شیخ مذکور
داخل مندلی شده بمطالب خود نارسیده اولا باملك الموت ملاقی گردیده متاع زنده گانی خود
را پیشکش ملك الموت نمود و دفتر دعوی افترا را با اعمال نامه خود بهمراه برد که در گور
با منکر ونکیر جواب سوال خواهد نمود
از آنجا که هر که بمقتضای تحصیل اسباب نا مستعد نیا بیوفا خلل و نقصان بغیری رساند
و در طریق راه و روش و حقوق نمك خورد گی مردانه قدم نگذارد و چنانکه باید فوائد خیریت
که نه امام مضامین مرعی ندارد هر آینه متاع راحتش وزندگانی پایمال نهیب تاراج حادثات انتقام
گشته مركب فاوغبالی و اعتبارش از اوپاه آمد دلبرنشان بسر در آید و از هیچ جهت در عشریی
بر روی داش نکشاید چون پیر موصوف و شیخ مذکور حقوق آشنائی و نمك خوارگی سالهای سال
میرصاحب بهادر فراموش نموده چقدر کوشیدند و در تنور حرص و آزجوشیدند و عمامه های افترای
بستند و در خدمت صاحبان انگریز دویدند و بر کرسیها نشستند آخر نتیجه ندیدند در طرفة العین
بی یکدیگر مردند و حسرتها ی بردند و غم دنیا بر دل گذاشتند از آنجا که دنیا محل عبرت و بازی
گاه کودکان و عادت و شیوه آن است که همیشه خود را بیاراید تا مردمان را بیازماید و ای
بر کسیکه چراغ دین ایمان را کشت و باز مظالم بر پشت ملك را از میرصاحب بهادر مرآيه
صاحبان انگریز غصب ماند و باز مظالم را میر صاحب و شیخ مذکور بردند .
دانی که چه کرد احمق خر
او مظلمه بر ددیگ کانزر
از مثل مشهور است از آنجا که متبع نویردان قلم را از سرود این ترانه دعوی آنست تا هريك از


«٢٢٩»

گوشه گیران بزم زندگی را که گوش هوش بر آو از تهنیت رشت نوای فیوضات در گاه دایا و عقبا
است اگر خواهد که از پستی ذلت بآهنگ اوج بر حصار علو فطرت نورد پیوسته تصانیف عزت و
اعتبارش در حجاز وعراق السنه وافواه كوچك وبزرگ بلند آواز گردیده رخسار دولت افزائش
ماننددف مضراب طپانچه پنجه افسوس نشود و چون نی مر بند عضوش جدا کانه برتگی لب شیون
ندامت نگشاید پس به اختیار خاطر قدم در مقام موافقت مصنف و این قانون آدمیت و خارج
آهنگان سرای پره اهلیت نگذارد و گردن در دایره قبول قول تار است آن بی اصولان معرکه صداقت
فرود نیارد که هر متساهله اندیش غفلت کیش که بنابر هدم و سانی رشته انسانیت زانی زمام مصونیت
در دست اقتدار آن فرقه ضلاله مخذول العاقبت بسپارد و پشت بر دیوار سست پیمان اعتماد آنها
واگذارد هرگز در آینه حصول مدعای تمثال خوبی و بهبودی نخواهد دید
من آنچه شرط بلاغ است با تو میگویم تو خواه از سخنم پند گیر خواه ملال
چون زلف مشکین سخن بدست خیال آوردن خالی از پیچ و تاب ادراك نیست و نواختن این ساز
عبارت آرای بمجز اسباب کمالات نا ممكن وحالا كه كاسه طنبور وجود ناتوان از نغمه
های بلاغت و کمان خالی تار و پود از احاطه گوش مالی صاحب وقوفان این فن ارجمند
نزديك این ترانه های هیچ پوچ نموده که مبادا گرانی گوش طبع نوازندگان رباب
ارباب معنی و کمال و اصحاب دولت و اقبال شود و دیگر تنغمات از وقوعات اصف و بی انصافی
صاحبان اسکرین که در ملک سند از قانون آئین خود جاری داشته در نوای آورده اند
چنانچه - مطلق العنان ساختن جاریه از خاندان عظام و بی پرده کی مستورات از خاص
وعام و بینای سرک های و بازارها
بنا کرد بازا ر آشور تکنیج که پا بند مردم از او نفع و رنج
و منهدم ساختن عمارات فریبای بقای ومساجد ومقابر که زنه گان ازین طایفه در هراس
و مرده گان در وسواس و شده از همدات که عین ضلالت است و قبضات که از ارتشاء گریزان
و آویزان میباشند و منشیان که روی قلم را از سیه چاه مداد انشاء سیاه نموده همیشه
فقرات نویس انشاء خانه خرابی اهل حوایج اند و از هر حیله و فعله که لباس هريك بعبارات
رنگین دوخته در تسویه آورده شده اما تحریر آن موقوف بروقت دیگر گذاشته شد
بالفعل با تمام این نسخه موسوم بتازه نوای مبارك پرداخته شد امید از آهنگ نوازن
ساز بلند فطرتان عالی همت و روشن طبعان اهلیت و فصاحت آن دارم که به مقتضای
پاکی نظر وحسن خلق اگر فقط به نقد تحسین و آفرین متاع هینزم را بخرند
مین عطای بر عطا است والا مزبان عیب جوی و شخون تمام خطا بخطا نبر ده معاف
دارند که من از کسب در مناهی وهنری خود معترفم
پوشنده کیان طریقت به نیم جو نخرند قبای اطلس آن کس که از هنر عاری است
هر گاه از راه لطف و عطای در مطالعه این نسخه پردازند امید که بدعای خیر یاد خواهند
فرمود زیاده است دعرب تاریخ بیست و پنجم جماد الثانی سنه ١٢٧١ هجری

بقلم حقير سرا پا تقصير محمد حسن خلف مو لا نا میرزا عطا محمد تحریر
رمضان المبارك ١٢٧١


[BLANK PAGE]


در کارخانه سنگی ماشینخانه کابل