« ۳۹ »

حکومت شکار پور گلهای کامرانی وعیش وعشرت بکام دل چیده و از موائد گوناگون
نعمتهای شیرین کام گردیده بعد سیار وریاض معاشرن کاری شده توسن سرکش ظلم را
در میدان آرزوی نفس نافرجام میدوانید و جرعهٔ ازجام ستم آشامید هر جا که سراغ دختری
باکره مطهره می یافت اشهب ظلم میتاخت و جانی که چراغ دولت را فروخته میدید پروانه وار
خود را رسانیده بتاخت و تاراج آن می پرداخت اولاً خانهٔ عالیجاه سعادت خان الکوزائی
ونائبش عبدالعزیز خان بعد وفات عالیجاه مذکور آوازهٔ دولت او را شنیده حکماً وجبراً بحق
تاراج آورده دولت بسیار از نقد و جنس از قسم طلا وزیورات مرصع ومیناکاری
و جواهران گران قیمت و اسلحه از شمشیر جوهر دار کردی و ایرانی وتفنگ های جواهر
[نشان؟] وخیام گلبگون کشمیری ومشگ وپشمینه شالهای عمده وظروف نقره ومسین
وغيره اثاث البيت اورا همه در دست یغمای آورده وجهت پیدا کردن دولت عالیجاه
مذکور بعد این همه یغمای فرهاد وار تیشه بدست آورده در کندن بی ستون خانه سعادت خان
در هر دیوار وزمین که گمان داشت تقصیر نکرده بکن بکن بود تا اینکه تمام زمین خانهٔ عالیجاه
مذکوررا کنده و از یافت دولت شیرین کام گردیده بعد یاس مانده گان عالیجاه مذکور
از نساء چند ایام در قید سخت مبتلا بودند وتفنگ جزائر برشانه مستورات بیچاره گذاشته
در آفتاب استاده میکردند انواع انواع عقوبت بحال آن عاجزان می نمودند و بجهة جستجوی
عبدالعزیز خان تلاشی بسیار کردند که بدست آید لیکن نامبرده بدست اولیای دولت نیامده
آخر مبلغ هفت هشت هزار روپیه عوض جرمانه از پس ماندگان عالیجاه مذکور باز یافت
نموده بعدرهائی دادمن بعد آن مبلغ دو لك روپیه عوض کوه نور که خالصه رنجیت سنگه
در حین قید اولیای دولت از گماشتگان ساهو کاران شکار پوری واقعه امرتسر باولیای
دولت... بودازساهوکاران طلب نمود چنانچه چند بازوی متعبر ساهوکاران هريك سهت
نندن مل و سیت گلاب رای وغیره در صندوق خانه پیش قدیر خان صندوق دار تفطیر بستند
کسانیکه دم بدم شعله خشم برافروخته تاب و دهشت بر ساهوکاران می انداخت که زود
مبلغان مذکور داخل صندوق خانهٔ سرکار نمایند و در صورت عذر اهمال در حق ایشان
خوبی وبهبودگی نخواهد شد و آب و آبروی وعزت خود نریزانند ساهوکاران عرض
میرسانیدند که مایان خود داخل صندوق خانهٔ سرکار میباشیم احتیاج ادخال مبلغان
نیست لیکن شاه عدل وانصاف فرماید شاه تبسم فرموده سررشتهٔ مطلب خود را از دست
نمیداد تا اینکه چند ایام مابین سرکار اشرف وطایفهٔ ساهو کاران گفتگوی میرفت
چون قصده سرکار اشرف بود که بوقت سحر بر اسپ خاصه سوار گردیده بجهته هوا خوری
تشریف بیرون شهر تا ناله سند میبروند روزی که برای هوا خوری رفته در ناله سند ه
کجاوه های پوش دار خراسانی دید واسپ را دوانید معلوم نمود که این کجاوه های
مستوران عالیجاه جمعه خان نوفلزائی میباشند که از ترس شاه بیرون جانب قریهٔ بچانچی


« ٤٠ »
میرفتند شاه همان وقت بعالیجاه نیکوخان خواجه حکم داد که در میان عورات رفته ملاحظه نمایند
که کدام دختری باکره جمیله لایق هم آغوشی سرکار باشد زود با خبر سازند خواجه
مذکور چون در میان عورات رفته های وهوی وفریاد وفغان از قانون وجود زنان خاست
آخرو دختری عالیجاه جمعه خان که نامزد شده بود دید چه دختری بلکه اختر آسمان خوبی
بود بیت ۔ دل آرامی که در وقت کمالش ۔ خجل کسب کردی از جمالش ۔ سر پر حسن برازیبا
نگاری پر اورنگ رعونت گلعذاری ۔ سرکار اشرف چون چنین تعریف حسن دختر شنید
در ساعت زمام شتران کجاره های حکما بدست خواجه مذکور داده کشان کشان آورده
داخل اندرون شهر شکار پور نمودند و عالیجا هان مولا دادخان ومدد خان وخیر الله خان
فوفلزائی را به پیشگاه اشرف بار احضار داده بابت تزویج دختر مذکور فرمایش نمود
کجاوه ها را حواله عالیجا هان مذکور نموده هر چند عالیجا هان مذکور بسبب نامزدی
دختر مذکور بحضور اولیای دولت فریاد وفغان نمودند لیکن مؤثر نگردید بعد از چند
روز تیرکمان را به خانه دختری فرستاده به موجب رسم و آئین شاهانه تزویج نموده
در دولت خانه خود آورده بازور بازوی قوت کمان مباشرت را کشیده تیر اندازی
باومی نمود ...... فی الجمله بسبب اینچنین ظلم ها و نظر بند نمودن ساهوکاران را و زور بردن
دختران باکره از خانه های مردم در شهر شکار پور تفرقه واقع شده و رعایای غریای
شکار پور بمعاینه این رفتار های ظالم فرعونی چون دود نیل در تلاطم اضطرار و پریشانی
آمدند وعرایض مشعر برظلم اولیای دولت بحضور میرصاحبان سنده عرض نمودند و استمداد
موسوی از ید بیضا وعصای عدالت و غور رسی خواستند میر صاحبان سنده معذور یافت
چنین رفتارهای ظلم و تعدی شاه بعالیجاه نواب ولی محمد خان مشیر مدبر امیران حیدر آباد
وعالیجاه حمزه خان تالپر از طرف امیران خیرپور جهت رستگاری ساهوکاران و باز
داشتن از امورات شنیعه مامور خدمت اولیای دولت شدند و در حین انتظام سرکار اشرف
در خلوت مستان نوش آمیز نیش انگیز را بسمع اولیای دولت رسانیدند و چند روز ها بین
سرکار اشرف ووکلای امیران سنده معرکه آرائی این قیل وقال میر فت واین مسئله
مشکله رستگاری ساهو کاران حل می نگردید آخر رفته رفته از خزانة العلوم دانائی حل این
مسئله نمودند که مبلغ يك لك روپیه عوض دعوی جواهر کوه نور وبابت مال مقصود خان
وجمعه خان بار کزئی از ساهوکاران حصول نموده نهاید خزانه سرکار اشرف نمودند وموجب
نجات ورستگاری ساهوکاران شدند ومراسله از شاه بجانب خالصه مشبکه در باب حصول
مبلغ مذکور بابت کوه نور به ساهوکاران نویسانیده دادند بعد وصول مبلغان سرکار
اشرف ساهوان را بخلع فاخره سر افراز نموده به لاصای و استمالت آنان پرداخته رقم
استمالت از دفتر خانه عاطفت بنام ساهوکاران وغیره رعایای خاص وعام نگارش
دادند لیکن مار گزیده از ریسمان میتر سد ساهوکاران ورعایای شکار پور از
ظلم سرکار اشرف همیشه در هراس وجهت رفتن شاه از شکارپور امین امین میخواندند


« ٤١ »
لیکن کل امر مرهون باوقاتهاست اولیای دولت مدت دوسال از ابتدای سنه یکهزار ودوصـد
وسی چهار هجری مطابق سنه یکهزار ودوصـد وسی شش هجری در شکار پور دایر بوده تا
اینکه امیران سند ه وکلای خودرا جانب خراسان پیش سردار محمدعظیم خان فرستاده
تجویز اخراج شاه ازشکارپور بعمل آمده فقط .
شاهی که بر رعیت خود میکند ستم مستی بود که از بدن خود خورد کباب
نا ند ستمگار بد روزگار بماند بر او لعنت بیحساب
لعنت الله علی الظالمین برهانی است قاطع زیاد زیاد است .
در بیان رفتن سیادت و شرافت پناه سید محمد کاظم شاه بطریق
رسالت پیش سردارمحمدعظیم خان در کابل وموعده های عظیم اورا
خوش نموده معه حشم عظیم همراه خود آورده اولیای دولـتـرا
ازشکار پور کشیدند
صراف قلم جواهر رقم زر کامل عیاری این مدعای را در مکیال بیان چنین سنجش
مینماید که امیران سند ه بعد استدراک اینچنین روشهای ظلم سر کار اشرف و مشاهده
شاهد جمعیت او که روز بروز بمشاطگی قوت به آرایش سیاه خط وخال سامان زیب تازه
گرفت میرود مانتدشانه در گیسوی مدعای پیچیده در آویخته آئینه تدبیر در پیش روی
خیال بزانو ی فکر واندیشه گذاشته صورت اخراج اولیای دولت را از شکار پور
میدیدند که بچه نحو صورت کشیدن شاه صورت وقوع باید رفته رفته تسلسل طلبانیدن سردار
محمدعظیم خان از خراسان در مرآت مدعای خود مشاهده نموده عالیجاه سید محمد کاظم شاه
وکیل خودرا طرف کابل نز دسردار محمدعظیم خان فرستادند وهم عرایض خودرا بعبارات
رنگین بوساطت وکیل باین مضمون نوشتند مضمون مدعای که امنای دولت را خیال
تسخیر ولایت خراسـان واستيصال معاندان بسیار در ملك شکار پور روز بروز جمعیت لشکر
وسامان محاربه ومجادله گرفته میرود بعد استحکام اساس جمعیت تشریف فرمای خراسان
خواهـد شد وامـرای خـراسـان تمامی باولـیای دولت همصلحت وهم اتفـاق بنـظر مـی آیند هرگاه
پای سر کار اشرف در خراسان رسيد همانوقت پای سرکار از خـراسـان کشیدن مشکل
ودشوار خواهـد شد وفيمابين ما واشرف الوزراء از قـديم سلسلة محبت واخلاص کیشی در
انتظام نظر بران مراسم خیر خواهی وبهبود خـانـدان عظيم الشان از همه جهات ملحوظ
خاطر صداقت مظاهر داریم پس رای خیر نمای ما هواخواهان متفق بران است که خود
بدولت سردار معه حشم رونق افزای شکارپور گردد که باتفاق یکدیگر انتظام مجموعة
جمعیت اولیای دولت گسیخته شود از راهی که آمده است همان راه روانه نموده شود وهم
مبلغـان کلی عوض اخراجات ومالیـات سند ه خدمت سردار نموده خواهـدشد هرگـاه وكيـل


مذکور باین همه محاکمات و مدارجات روانه کابل گردد سرکار اشرف بدریافت این
خبر فقرات نویس تشویش و حیرانی گردید و هوش اندیشات بر حصار وجودش استیلاء آورده
و از بس تشویش چون سیماب بیقرار شده - جانب امیران سنده نگارش نمود که اگر چه
صورت خوب وزشت و تمثال نيك وبد خود را هر کس در آئینه مدعای خود خوب میبیند
لیکن بسبب فرستادن وکیل پیش سردار محمد عظیم خان سرکار اشرف را عظیم تعجب
دست داد که با وجودیکه مثل سرکار پادشاه نامدار در بها و و قرب و جوار نشسته
فرستادن وکیل پیش محمد عظیم خان و طلبیدن او ازچه مصلحت و ازچه اراده در میزان
عقل سنجیده اند هرگاه کدام مخالف اطرافی در نواختن قانون مخالفت آن عالیجاهان
سر کشیده باشد بفضل الهی و اقبال عزومال گوشمالی آن مخالف نوایان ساز ناسازگاری
بيك اشاره گوشمالی انگشت تدابیر سرکار اشرف بعمل خواهد آمد و ازین قسم چندی
نواهای بلند ناموسی و عاقبت اندیشی از فنون قلم خوش رقم در مجلس فهمایش امیران
سنده در نوای آورده - لیکن در گوش سماعت نیاوردند سوالی دیگر جوابی دیگر مینوشتند
که ما هوا خواهان خلاصه خیر اندیش سرکار اشرف میباشیم رفتن وکیل مایان جانب
خراسان از روی مصلحت بعضی مطالب ضروریست اولا وکلای صاحبان انگلیسی بها در
در حیدر آباد آمده اند و عجب نغمات ناساز از قانون مدعای خود می نوازند که ممکن آن
نا ممکن است از روی نگاه دور اندیش و مصلحت وقت سردار محمد عظیم خان را از
خراسان طلبیده ایم که تا براهالی انگلستان نيك معلوم شود که امیران سنده و اولیای
خراسان باهم يك اتفاق دارند و دیگر اینکه بارنگ سرکار اشرف بر گردن ما
هواخواهان است انشاء الله تعالی بسعی و سرفروشی ما هواخوهان معشوقة دولت و سلطنة
هم آغوش اولیای دولت گردد تخمین سرخ روئی و بلند ناموسی ما اخلاص کیشان است
دیگر هيچيك خيال ما هوا خواهان نیست و نخواهد بود سرکار اشرف از بدمنی با انکل
خاطر مبارك مطمئن فرماید عهدی که بسته ایم بسته همان عهد و پیمان میباشم با وصف این
همه عرایض معروضه امیران سنده صورت اطمینان در مرآت خیال سرکار اشرف جلوه
نمای نگردیده بلکه یقین دانسته که طلبا نیدن محمد عظیم خان محض برای کشیدن سرکار
اشرف خواهد بود دم بدم مثل قلم دریمه چاه - مداد اندیشه غوطه خورده فقرات
حیرانی مینوشت و از گلشن خیال گوناگون گلهای رنگارنگ می چید و در بحر این
اندیشه هرچند بزور بازوی شعور دانائی شناوری میکرد لیکن از کنار مدعای خود نشانی
نمی یافت و حیران این ماجرای بود خون جگر میخورد و دم نمیزد و از آمدن سردار
محمد عظیم خان در عظیم قلزم اندیشه افتاده و منتظر تماشای این شطرنج بازی روزگار
گردید .


« 43 »

در بیان آمدن سردار محمد عظیم خان بموجب استدعای امیران
سند * ووقوع گفتگو مابین اولیای دولت و امیران سند * و سردار
محمد عظیم خان و از تدبیران امیران سند * اولیای دولت بخیر وعافیت متوجه
..... و سردار محمد عظیم خان عزیمت فرمای خراسان و امیران سند * جلوس
فرمای مسند ریاست سند *
شاه قلم که شاهسوار توسن سخن وریست رخ نهاد این داستان گردیده باز این همه
وقوعات بر قیل مدعای انداخته بمنزل مدعای رسانیده میشود که هر گاه سید محمد کاظم شاه
از جانب امیران سند * بطریق رسالت روانه کابل گردید از گلستان ملاقات سردار
محمد عظیم گلهای مراد به کام دل فراهم چیند وکیل موصوف دسته گلهای رنگین
از کشمیر در نظر سردار ممدوح جلوه تازه داده راغب شکار پور نموده سردار موصوف
نیز فریفته رنگ و بوی گلهای از کشمیر گردیده ... برادران سرداران هر يك سردار
دوست محمد خان وسردار شیر دل خان وامرای عالیشان بجمعیت عساکر چهل پنجاه هزار
خویش دسته جوانان زره پوش که نهنگ دریای جنگ بودند معه وکیل امیران سند *
از کابل برآمده از راه احمد شاهی بقطع منازل وارد مکان... سرحد والی قلات گردیده
سرکار اشرف از ورود سردار محمد عظیم خان در مکان ... نهایت در هراس
آمده دستخط های مبارک بجهة دریافت نفس وعیار از اخلاص و صداقت بطرف امراء
وخوانین که همرکاب سردار ممدوح بودند بطریق اخفاء نوشته فرستاد که سردار
محمد عظیم خان چون آهوی بدشت ختن مراد آمده و برطبق مضمون :
صید مقصودی که من در آسمان میخواستم در زمین اکنون بدام بخت مقصودم فتاد
در حال صلاح آن امرای که خود را از خویشان و هوا خواهان سرکار اشرف
میشمارند چیست که مقدمه نزدیک آمده است هرچه کما فی الضمیر آنعالیجاهان بوده باشد
زود بعرض رسانید که دانسته سرکار اشرف گردد وخوانین مذکور درجواب پذیریه عرایض
بعرض رسانیدند که ما یان ازحلقه بگوشان وخدمتگزاران و جان فشانان سرکار اشرف
میباشم و برای دولت سلطنۀ سرکار تشنه لب بلکه یعقوب صفت از بس انتظار مفارقت
یوسف لقای سرکار اشرف چشم بینور گردیده که بعد از مدت نسیم این پیراهن یوسف
سلطنۀ اولیای دولت بمشام آرزوی رسیده که روشنی افزای دیده مدعایم گردیده خدا نخواسته
هرگاه سردار محمد عظیم خان با سرکار اشرف در میدان مقابله چنگ جنگ در نوای
آورد انشاء الله تعالی درعین نواختن چنگ چنگ آهنگ خارجی از قانون ناسازگاری
برآورده خودهارا از سردار محمد عظیم خان جدا ساخته آمده ملحق رکاب سرکار اشرف
خواهیم شد و این شکار که عبارت از محمد عظیم خان میباشد بپای خود بدام صیاد می آید
او را گرفتار ساخته بسرکار اشرف خواهیم داد چون چنین عرایض خوانین مذکور
به پیشگاه اولیای دولت رسید باوی شاهد جمعیت هم آغوش سرکار اشرف گردیده وصورت
اطمینان از مرآت آرزویش رخنمای شده در ساعت همین احوال خوانین مذکور در حیز


تحریر و تعبیر آورده جانب امیران سنده فرستاده و هم اعلام نمود که حال اندك
استقامت آنعالیجاهان بکار است چونکه دستور دیرینه افغانان خراسان است هرجا ئیکه
چراغ دولت افروخته بینند پروانه وار هجوم می آرند و در مجلسی که سفره شیرین مکنت
گسترده یا بند مگس وار رجوع میگزینند هرگاه خوانین خراسان صورت اتفاق سر کار
اشرف و آن عالیجاهان در آئینه خیال ملاحظه نمودند همان وقت بی جنگ آمده بر کتاب
نصرت مه آب ملحق خواهد شد و این شاهد فتح و فیروزی هم آغوش اولیای دولت خواهد
گردید و نقش نیکنامی و علو همتی آنعالیجاهان تا ابد یادگار عرصه روزگار خواهد ماند
و این آفتاب ارتفاع ناموس آنعالیجاهان در شهر و تمام اکناف عالم جلوه نمائی خواهد
گرفت منفعت این دولت بلند ناموسی نصیب حال آنعالیجاهان خواهد شد از انجا که امیران
سنده در اصل لباس کشیدن امنای دولت از شکار پور بخیاط اندلیت وصلاح موافق اندام
استعداد اولیای دولت بیگز تدبیر پیموده و به مقراض فکر صائبه بریده وبرشته و سوزن
تجویز و حيله دوخته بودند با وجود نوشتن فقرات رنگین از بلند ناموسی هرگز در دل
امیران سنده سرایت نمیکرد و اصلا ملتفت نوشتجات اولیای دولت نمیشدند و در پی حصول
مدعای خود بیش از بیش میکوشیدند تا اینکه میر صاحبان حیدرآباد و میر صاحبان خیرپور
از روی خبر و دفع شر باده مدعای را در شیشه اتفاق بین خود بند نموده امیران حیدر آباد
هر يك عالیجاهان میر کرم علی خان ومیر مراد علی خان و دیگر امیران و امیران خیر پور
هر يك عالیجاه میر سهراب خان و میر رستم خان وغیره امیران معه قشونات موفور و آلات
محاربات اتواب و تفنگهای وشمشیرهای و سپرهای کلان که در سایه آن شیر ماده باشیر
بچه های خواب کند و خیام گنگون وانواعای بوقلمون وغیره سامان رزم و بزم از حیدر
آباد وخیرپور بنا بر مقابله ومصالحه سردار محمد عظیم خان برآمده به قطع منازل مشورت
کنان عبور دریای نموده وارد الدوکانه وچند ایام در انجا توقف گرفته بعده سلسله
عزیمت را بحرکت آورده در مکبان قبه مرحوم محمد شاهی عباسی منزل انداز گردیده
خیام گلگون در آنجا مضرب نبوده توپ خانه تدا بیر خود را آتش دادند آنچه که
باروت خانه از قن ودانش خودها در صند و قخانه استعداد دانشوری و حیله سازی خود داشتند
همه را صرف این معرکه آرائی می نمودند فقط
( دربیان آنکه امیران سند ه از روی تجویز عاقلانه امنای
دولت را از شکار پور کشیده بطرف خود طلبا نیدند
فنون قلم مشکین رقم در نواختن نغمات این مدعای در محفل بیان چنین بلند آواز
میگردد که در سنه یکهزار دوصد و سی شش هجری سردار محمد عظیم خان بموجب
استدعای امیران سنده بقطع منازل منزل انداز مگبان بهاك گردیده هما نوقت فیما بین امیران سنده
وسردار موصوف بروجه اخراجات معهوده مالیات مقرره که از خیر انجام داری آن
هر استناك بوده گفتگوی واقع وارغنون تا سازگاری از طرفین در نوای آمده سردار
ممدوح مطابق انجام عوض مبلغان اخراجات که از هر منزل از کابل تا شکار پور يك يك


لك روپیه مقرر در انجام نموده بودند محصل مالیات مقرره از امیران سنده در خواست نمود
چون از قرار منزل مبلغان باین اخراجات در نظر امیران سنده بسیار آمده و هم صورت
این ماجرای که ما بین سردار محمد عظیم خان و سر خیلان جیوش زمزمه بی اتفاقی از چنگ
ناموافقت در نوای و چنگ موافقت و اتفاق در بزم آرزوی اولیای دولت بنوار - چون
امیران موصوف از زمزمه مذکور آگاه شدند این نوای خوش نمای راعین مراد خود دانسته
بیکبار تارستار انجام معهوده را بدست بی پروائی گسیختند و سالی بیج و تاب داده گسیختند
و در خواندن مقام دبیك كه عبارت از متمر دیست آمدند و از دادن اخراجات معهوده مالیات
مقرره متعذر و عذر قلیلی دادنی کردند سردار ممدوح هرگز با قبال آن نه پرداخته در فکر
معارك آرائی گردید چون امیران سنده ازین اراده سردار موصوف مطلع شدند و زمزمه
چنگ بنای جنگ بگوش شنیدند بعده از روی مصلحت وکیل مقرر خودرا معه عرایض
به پیشگاه سرکار اشرف در شکار پور فرستادند و بکمال عجز و تملق که روش روز گارست
بعرض رسانیدند که برای جهان آرای روشن ست که طالبانیم سردار محمد عظیم خان
در خراسان از روی مصلحت ملك داری و نشان دهی و کلانی اجلای سرکار انکلیسه
بها در صورت وقوع یافته بود و حالا وکلای اجلای سرکار ممدوح بر انتظام مهام مرام
خود گاه روانه انگلستان گردیدند در حال سردار محمد عظیم خان و خان صنادیق طمع
چنان کشاده دارد اگر گنجهای روی زمین داران انداخته شود هرگز پری ندارد
و خیال بیهوده مال مقابله در سر گرفته است با وجودیکه صورت نفاق و اتفاق امرائی و خوانین
بر مرآت ضمیر که انتفاع پذیر اشراقات عالم قدس است انعکاس پذیرست با وصف این همه
او حال مایان از روی مصلحت و عاقبت اندیشی پاس لحاظ مراسم دوستی مرحوم اشرف الوزرا
وزیر فتح خان در مقاومت مقابله با سردار ممدوح نهایت چشم پوشی مینمائیم و طریق تحمل
زبردباری را از دست خودهای نمیدهیم که بغریب دنیای بیوفا کشت و خون مسلمین طرفین
نگردد لیکن سردار محمد عظیم خان باغوای دولت کشه بر و لشکر خراسان می نازد و ترسن
آرزوی خودرا در میدان سرکشی میتازد از انجا که چون پر تو چراغ عمر صیدی بپایان رسد
با ضیغم شروه جنگ آغاز کند با وجودیکه مثل سر کار اشرف پادشاه نامدار شجاع پیش امام
خود داشته باشیم از سردار محمد عظیم خان چه خیال داریم او را به پیغتی بر داشته است
که چنین خیال بیهوده مآل نموده است این چه آثار طلوع آفتاب و مراد از مشرق دولت
و اقبال اولیای دولت است امید داریم که سر کار اشرف فوراً از شکار پور معه سامان نهضت
فرمای بمنزل قبه محمد شاهی عباسی شوند که این قاشق خون جان ناتوان خود را برکاب
سرکار اشرف نثار خواهیم نمود و سعادت ابدی حاصل نمائیم سرکار اشرف بعد ملاحظه
معروضات امیران سند بوده و از شنیدن سخنان وکیل چندروز بامعبر اندیشه در رای خود
مشورت میکرد آخر تطوعاً و کرها از روی مصلحت دوراندیشی اولاً حرم محترم خود
را معه اسباب نقد و جنس نفیسه روانه ملك اميران سندهه به آن لب دریای نموده و در
دستخط مبارك چندین آیات بینات ننگ و ناموس واحاديث حمیت و غیرت نوشته جانب
امیران موصوف فرستاده و بعد از چند روز باز شهزاده محمد تیمور خلف الصدق خودرا
مامور نمود و همین مضمون دستخط مبارك رقتزده كبك خيال منشیان گردیده که سابق


« 46 »
حرم محترم بدولت خانه آنعالیجاهان فرستاده شد حالا قوة باصره عظمت و کامگاری
وغيره ناصية دولت و بختیاری شاهزاده عمده تیغور را روانه نمودیم از انجا که آنعالیجا
هان بمقتضای ذات وصفت بلوچیه در مراتب ننگ دار وغار مدنی شهرة آفاق اند کـــه
هر کس وضیع وشریف از حسن ننگ داری وجوان مردی آنعالیجاهان داستان طراز وافسانه
روز گار دارند ظریران اولاً حرم محترم دوماً شاهزاده کامگار روانه نموده شد
این همه بار ناموس بر گردن آنعالیجاهان است باید که نهال این ناموس را که ( اصلها ثابت
وفرعها في السما) دارد بر لاذهمت و بلند ناموسی پرورش داده بزار بوستان ننگ داری
که ( ارم ذات العماد التي لم يخلق مثلها في البلاد ) است ، خرامند شد ودرپی زرد
روئی گلنهای بی ننگی و بد ناموسی نخواهند کوشید که روز کار دنیای بیوقا در گذر است
نه این بزم و نه این ساقی نه این پیمانه میماند همین حرف مروت در جهان افسانه میماند
هر گاه در ینخصوص چشم پوشی نمودند و حرمت حرم محترم وشاه زاده جوان بخت مرعی نداشتند
پس از سر کار اشرف هر قسم ورسم خواهد گذشت . هر چه آید بر سر فرزند آدم بگذرد ،
مرد را باید که از مردانگی خود نگذرد . سرکار اشرف از چندین کوره های
وقوعات روز گـــــار غــــدار بر آمده است. این هم انــــدر عاشقی بــــالای غمهای
دگـــر. ليــــــكن در صورت بی ننگی ودون همتی آنعـــالـیـجـا هـــان نــــام زشت
تا ابد یاد گار عرصه روز گار خواهد ماند ومحل طعن ولعن هر خاص وعام در تمام اكناف
عالم خواهند شد. بلکه هر کس از اطراف وجوانب از ارباب ورعیه هوس تسخير ملك وجان ومال
آنعالیجاهان خواهند نمود. من آنچه شرط بلاغت با تو میگویم، خواه خواه پند گیر و خواه ملال
با وصف این همه نصایح ومواعظة اولیای دولت هیج در دل امیران سنده سرایت نکرد، بیش از پیش
در اخراج سرکار اشرف از شکار پور کوشیدند و هرگز به ننگ داری و ناموس نپرداختند
ونقض عهد و پیمان را وا داشتند .

در بیان رفتن شاه شجاع الملك از شکار پور بموجب استدعای
ومصلحت امیران سند ه ورخصت دادن ساهو کارانرا از شکار پور
و گرفتن مبلغ سی هزار روپیه عوض رخصتانه از ساهو کاران وقریب بازی امیران
نسبت اولیای دولت

آهوی قلم سیه چشم در حوالی ختن مدعای چنین چشم گرد ان تيز روی بیان میرود
که در سنه یکهزار و دوصد سی وشش هجری هرگاه امنای دولت حسب الخواهش اميران
سند ه از شکارپور اراده روانگی جانب اميران مـــــمدوح نمودند اولا ساهـو کاران
شکارپور هريك سيت تندن مل وسیت سیوا سنگه و سیت گلاب رای وغیره سیت ها را
حکم احضار داده در حین احضار به آنها امر نمود که سر کار اشرف برا معاملة مقابلة
سردار محمد عظیم خان در پیش است از روی مصلحت وحسب الخواهش اميران سند ه عزم
با اجزم است و از کارخانه قضا و قدر کسی را خبر و آگاهی نیست که از آئینه مشیت حق
چه نحو تمثال عکس پذیر گردد و شما رعایای شکارپور چند مدت در سایه عاطفت سر کار


« ٤٧ »

بسر آورده اند و باسر کار اشرف بدنام شده اند مبادا فردا در بنجۀ ستم و گير و دار
سردار محمد عظیم خان گرفتار آیند در آنوقت بدعای وشکوه از سر کار اشرف نمایند
خوب نيست وقت همين است اگر صلاح رفتن از شکارپور وخواه ماندن در نظر خیر خود
داشته باشند به سر کار اشرف عرض نمایند ساهو کاران کلان بعد تامل و فکر صلاح کار خود
در رفتن از شکارپور دیده مطابق رخصت امنای دولت معه خانه کوچ روانۀ لومری آن
لب دریا گردیده در حین رخصت مبلغ سی هزار روپیه از ساهو کاران سر کار اشرف گرفته
و در زمان نقل مکان باساهو کاران چندین نقصان های رسیدند ليكن در آنوقت بجز
سوختن و ساختن ساهو کاران دیگر علاجی ندیده روانه شدند سر کار اشر ف بعد رفتن
ساهو كاران بجمعیت سواران و پیادگان از شکار پور برآمده واز معشوقه کامرانی
شکارپور وداع ساخته ( هذا فراق بينى وبينك ) گفته بیرون شهر در عید گاه منزل
انداز گردیده چند روز در عیدگاه ماند درین اثنا باز وكيل اميران سند ه نزد سر کار
اشرف حاضر آمده بالتماس سرعتاً بلادیر به تحرك رایات عالیات پرداخت سر کار
اشرف اعلی ضرورۃً از عیدگاه شکارپور معه جمعيت كوچ فرموده در کهری یاسین منزل
انداز گردیده در آنجا باز عرایض امیران موصوف به پیشگاه اشرف اعلی رسید باين
مضمون که وکلای سردار محمد عظیم خان نزد مایان آمده اند و خوان رنگین محاکمات
گسترده آرزوی تناول موائد پرفوائد مصالحه دارند از بنطرف هم و کلای هر يك جناب
عرفان مآب عمدة العارفين پير ميان غلام محی الدین صاحب سرهندی و سیادت پناه زبدۀ
نجبای شيخ الزمان سيد اسمعیل شاه به تفویض مطالبات ما في الضمیر از طرف سردار ممدوح مامور
اند هر گاه سردار موصوف از روی بهبودی ونيك انديشی خود در مقام سلوك آمده واطاعت
وفرمان برداری سر کار اشرف قبول نموده عين مدعای والا بر خلاف آن رفتاری پیش
گرفته پس جان را نثار خدمت سر کار اشرف خواهیم نمود یا افعل سرکار اشر ف در
عرض راه اقامت پذیر بوده تعجیل حرکت روا ندارند عقدی که بناخن تدا بير انکشاف
باید حاجت دندان نیست کاری که بشیرین کامی بدست آید چه جای تلخکا میست
سرکار اشرف باستدراك مضمون عرايض اميران محتشم اليه رسالۀ تخیل کشاده فقرات
تحير و حيراني مطالعه مي نمود و با خوانين وامراى خود شمع مشورت و صلاح در بزم مدعای
خود می افروخت تا آنکه بتوقف و تحرك منازل پرداخته در عرصه چند روز در منزل قبه
مجید شاهی عباسی در اردوی امیران سند ه رونق افزا گردیده امیران موصوف بدریافت
این خبر هماینجا مان نواب و لی محمد خان لغاری و سید محمد کاظم شاه بقدر مسافت
اندك طوعاً وكرهاً بجهت استقبال اولیای دولت فرستادند و مشل اردوی خود بموضعه
قدر فیل جای توقف دادند و مراسم تعارف و مهمانداری بنحویکه شایان شان سر کار
اشرف اعلی بود بجای نیاوردند روز دوم امیران سند ه هر يك مير كرم على خان و مير
مراد علی خان و اليان حيدر آباد باعملهٔ خواص خود برای استیلاء اولیای دولت آمدند
و دسته دسته گلهای صد و مرحبا از بوستان خوش آمد ونق چیده در نظر سر کار اشرف
اعلی جلوه تازه دادند و باهتزاز نسیم اخلاص کشی و خدمتگذاری غنچه خاطر سر کار


اشرف اعلی را مقیم نموده شاهد اطمینان هم آغوش سرکار اشرف ساخته راجع خیام
های خود شدند سرکار اشرف اعلی نیز چندین گلهای مواعظ و نصایح که رنگ و بوی
نیکنامی و بلند نامی می داشته در سر و دستار و کلاه افتخار امیران موصوف زده بعد از ساعتی
منشی خوشخرام خود را نزد سرکار اشرف فرستادند و او انشای مدعای را به پیشگاه
اشرف اعلی بر قرطاس التماس نگارش داده که مضمون صداقت و اخلاص و فقیران رنگین
اتفاق امرا و خوانین خراسان را که هم اتفاق سردار محمد عظیم خان میباشند همه معلوم
که آیات نویس صداقت و خدمتگذاری و احادیث طراز موافقت و جان فشانی سرکار
اشرف اعلی هستند البته درین نزدیکی عریض مشعر بر صداقت و اخلاص خوانین مذکور
نزد سرکار اشرف اعلی رسیده باشد مهر صاحبان بجهت معاینه و مطالعه عرایض مذکور
نزد سرکار اشرف التماس دارند تا آنکه صورت اتفاق و نفاق خوانین مذکور از مرآت
مضمون عرایض مذکور جلوه نمائی کرد که تا به چه حد نزد سرکار اشرف اعلی رسوخ
اخلاص و صداقت کیشی دارند امنای دولت بی تامل عرایض خوانین خراسان از دفتر خانه
کشیده حواله منشی امیران نموده امیران ممدوح بعد مطالعه عرایض مذکور حصول
مطالب ما فی الضمیر خود دانسته بچیغه و بدست معتبری بوساطت وکلای خود
نزد سردار محمد عظیم خان فرستاد و هم نوشتند که خوانین خراسان که همو کاب ایشان
میباشند همین صورت دارند که در ظاهر بایشان کلمه موافقت میخوانند و در باطن باولپای
دولت قانون اتفاق مینوازند چنانچه از مضمون عرایض خوانین خود حسن و قبح و خیر و شر
خود معلوم مینمایند بعده هر دو بزم ماخیر اندیشان مجوز دارند با وجود این همه صورت
منافقت خوانین خراسان ما هواخواهان میخواهیم که چهره عافیت آمالیها مان از سیلی آلام
ناموافقت مجروح گردد و چشم زخم برسد بهتر است که طریقه سلوک و اتحاد قدیم از دست
نداده هوای زیاده طلبی اخذ مالیات و اخراجات مجوز ندارند وشمع طمع آرزوی نفس
را در کاشانه حرص و از نیفروزند که الحرص شوم والحریص محروم و بمقتضای خیر الامور
اوسطها عمل نمایند و گلای امیران ممدوح شانه وار در عقده کشائی زلف معشوقه مدعای
خود با سردار محمد عظیم خان آویزان بودند .

( در بیان آمدن بعضی خوانین سردار محمد عظیم خان بحضور

اولیای دولت و تصدیق شدن قول امیران پیش سر دار
محمد عظیم خان بسبب آمدن خوانین و مقرر نمودن
جر کی امیران برسواغ بهه ممانعت خوانین
خراسان که در حضور شاه بمانند )

امیر قلم سحر رقم که چون هاروت و ماروت در چاه بابل مداد همیشه آویزان
سخن طرازی است چنین جادوی مدعای بیان مینمایند که هرگاه امیران سنده باین
سحر کاری عرایض خوانین خراسان از اولیای دولت گرفته و نوشته پیش سردار
محمد عظیم خان بوساطت وکلای فرستادند و منتظر صدور این جواب بودند


« ٤٩ »
که درین اثنا عالیجاه خالو خان الکوزی از لشکر سردار محمد عظیم خان نیمه شب چار صد
فراری شده آمده مشرف عتبه بوسی سرکار اشرف گردیده و بخلع فاخره سرفرازی یافت
از انجا که از آمدن عالیجاه مذکور به پیشگاه اشرف اعلی موجب تصدیق قول امیران در پیش
سردار ممدوح شده و هم متعاقب متواتر دسته دسته لشکر از سردار موصوف جدا گردیده
آمده ملحق رکاب اولیای دولت میشدند سردار محتشم الیه بمعاینه این حالت لشکر خود
البته غفران نویس تردد و حیرانی گردیده جمیع خوانین و امرای خود را پیش خود طلبانیده
شمع خلوت را روشن نموده و قطعات عرایض که امیران از اولیای دولت به بهانه مطالعه
گرفته فرستاده بودند به هريك اميران وخوانین خود نشان داده تبسم کنان با مرای
و خوانین مخاطب شده که شاه شجاع الملك از ملک هندوستان همین بازی مهر کنی یاد
گرفته که عرایض از طرف شما خوانین نوشته و مهرهای هر يك زده امیران سنده را فریفته
میخواهد که باین حیله سازی رخنه انداز اساس جمعیت ما شود این میگفت و عرایض بدست
هريك خوانین داد آنها بمعاینه عرایض غرد عظمه ندامت از دماغ حماقت خود زده
با یکدیگر نگاه ها کرده و بقیام های خود رفته دست افسوس می مالیدند و لب حسرت
بدندان ندامت میخائیدند و میگفتند که این آتش افروخته باد تزویر امیران سنده و این
غبار فتنه انگیخته تدابیر آنهاست و این آب آورده از جوی حیله وری اوشان است زود است
که جوهر صداقت اخلاص و ایفای عهد و پیمان با اولیای دولت بمنصه شهود جلوگر میسازند
خوانین خراسان بعد معاینه این صورت قلم وقدم خود را از نوشتن و رفتن پیش امنای
دولت موقوف و کوتاه داشتند و مرهون منت و احسان سردار محمد عظیم خان شدند با وجودیکه
تمامی منسوبان و خان ومان خوانین وامراء مذکور در خراسان و قلعه کابل قندهار بدست
سردار ممدوح بود اگر در خورچنین حرکات نفاق طراز پاداش سزای خوانین و امرای
مذکور میپرداخت جای داشت لیکن سردار مرضع از روی فکر صائب و اندیشه ثاقب و مصلحت
وقت با خوانین مذکور چون گل شگفته فرحان و شادان گیاهی چین خشم و کین و ملال
هرگز بر جبین خود نینداخته با امرا و خوانین خود سوره عبس نخوانده که مبادا باعث
تشویش و اندیشه خوانین مذکور گردد بلکه بیش از پیش از اهتزاز نسایم التفات و مهربانی
موجب شگفتگی ازهار اولیای خوانین خود میگردیدند في الجمله اميران ممدوح باين
حسن لطایف که مذکور شده سردار محمد عظیم خان را از توسن سرکش خیال جنگ و جدال
فرود آورده خودها را برسند مدعای ما فی الضمیر خود سوار کردند بندو بست اخراجات معهوده
وماليات مقرره با سردار ممدوح نمودند بعد از آن چوکیهای لشکر خود را به بموجب
صلاح سردار موصوف بر شوارع تعین نمودند و حکم قطع دادند که هرگاه احدی سوار
خواه پیاده از لشکر سردار محمد عظیم خان فرار گردیده بحضور اولیای دولت برودنگهدارند
واز قتل وقتال آن صرفه نکنند که دوباره احدی از لشکر سردار ممدوح هوس رفتن
به پیش پادشاه نکنند چوکی لشکر امیران چندین کسان سواران و پیاده گان از لشکر
مغروره سردار موصوف بقتل رسانیدند هرگاه صورت این واقعه بر مرآت ضمیر اولیای

غوايعه مارک ( ۱۰۰۰ ) جلد ب سردار محمد عمر محمد هاشم ج سید محمد سرور بن رجبعلی ه اجرایئه تاریخ یوم ۲۹-۱-۲۹ مطبعه عمومى


دولت عکس پذیر گردیده چون آئینه آبدیده درهم برهم گردیده جانب امیران موصوف
اعلام نموده که این چه رفتار اخلاص شعار است که در پیش گرفته اند که ... چو کی
آنجا لیجاهان سدر اه خوانین خراسان گردیده بکشت و خون لشکر خراسان که در پیش
سرکار اشرف اعلی می آیند میپردازند اینجه صداقت و اینچه اخلاص و چه آئین است بلکه
جای تعجب و حیرانی ست امیران موصوف در جواب دست در حلقه اعتذار زده ابواب تملق
و چاپلوسی کشاده بعرض امنای دولت رسانیدند که روز بروز بدلی چوکی ها میشود و مردم
بلوچان و حوشان از خود و بیگانه خبری ندارند ازین جهت مرتکب چنین رفتارها
می شوند من بعد ازین بسر خیلان لشکر فہمایش خواهد شد که بار دیگر بقتل و قتال افغانان
خراسان نخواهند پرداخت چون امیران موصوف در ظاهر ساز سازگاری با اولیای دولت
مینو اختند و در باطن نغمه دلگشای موافقت با سردار ممدوح میخواندند و در پی حصول
شاهد مدعای خود بودند و در ساعت در آئینه خیال تمثال مدعای خود می دیدند و عجب تر
نغمه آنکه روزی در لشکر امیران زمزمه از قانون افواه مردم افتاد که شیر بیشه شهامت
و جلادت سردار شیر دل خان معه جمعیت سواران جرار خویش آئینه زره پوش بطریق چپاول
از سردار محمد عظیم خان مامور که چون شهباز بلند پرواز خواهد افتاد از شنیدن این نغمه
ناموافق در لشکر امیران عظیم تفرقه افتاد که دست و پای احتیاط گم نموده بی اذن و اجازت
مؤکلان خود تمامی لشکر سراسیمه سوار گردیده نعره زنان در مقابله سردار شیر دل خان
روانه شدند و فقط امیران موصوف با چند نفر عمله و فعله خواص خود تنها در خیام ها حیران
مانده و بی بی وقوفی و حماقت لشکر خود نفرین میکردند و کمان اندیشه بر در بازوی عاقبت
اندیشی کشیده سهام گوناگون و خیالات بر هدف عاقبت کار خود میزدند که آیا چگونه این
مقدمه خواهد شد و از امنای دولت هم در هراس که مبادا مقدمه لجو دیگر چهره کشائی
گردد که اولیای دولت وقت فرصت یافته بر سرما یان کردن تهاجم یا شبیخون ریز گرد د والامان
والامان ورود زبان داشتند هرچند عالیجاه نور محمد خان الکوزی که امیر کبیر و مرد
شجیع بود بعرض سرکار اشرف رسانید که عجب میدان صاف و امیران بی انصاف که شب
و روز در فریب بازی سرکار اشرف ساعی میباشند تن تنها در خیام های خود نشسته اند
مثال حال وقت فرصت بدست نخواهد آمد.

اگر از سر کار اشرف امر گردد که امیران را چنگ آورده چنگ خود را بحنای مدعای
رنگینی ساخته شود امنای دولت باین معنی تن نداده مانع گردید که هرگز دمان
خود را باینچنین لقمه ناگوار که از علو همتی دور است آلوده نخواهیم نمود که در دفتر خانهٔ
مشیت حق چه نوشته خواهد بود مبادا از آن سودامده و ازین سوماندہ شویم مرد آخر بین
مبارك بنده است. هنوز اولیای دولت با خوانین خود درین گفتگوی بودند که لشکر
حماقت اثر امیران موصوف اسپان را دوانیده دوانیده بس آمدند و یاوه گوئی مینمودند
تا آنکه پیاله های زمردگون زده بعده آرام گرفتند و آوازه چپاول سردار موصوف دروغ
بیفروغ شده بعد معاودت لشکر یاری آب اطمینان بر آتش دل بیقراری امیران افتاده
و غبار تشویش که از باد اندیشه ها در ضمائر امیران انگیخته بود فرونشست و سر خیلان


۶۱

لشکر خودرا از روی خشم سرزنش مینمودند و حیف صد حیف میگفتند بلکه بسیاری سرخیلان لشکر خودرا بسبب این حرکت ناصواب که رسیده بود تلافی ولی بقدر گذشت، از نظر عاطفت خود انداختند چون عنایت حق سبحانه تعالی امیران را ازین آتش فتنه در امان خویش نگهداشته والا از حماقت لشکر در گرفتاری امیران موصوف چیزی باقی نمانده بود. بیت
دشمن چه کند چو مهربان باشد دوست
در ظل خودش نگاه دارنده هم اوست
در بیان مصالحه نمودن امیران سند با سردار محمد عظیم خان
و عبور کشانیدن شاه را از دریای به آن لب دریا
امیر قلم خوش رقم که جلوس فرمای مسند سخندانی است در تحریر این مدعای چنین جلوه بیان میدهد که در سنه یکهزار و دوصد و سی و شش هجری ۱۲۳۶ امیران سنده به مدبر اندیشه وزیر تدبیر خود و باستظهار اولیای دولت شاه عثمان اسپ سرکش عزیمت سردار محمد عظیم خان از عالیه ستائی و اخراجات معهود کثیر تافته بر خیر الامور اوسطها راضی ساخته او را رخ نهاد سلوک و اتحاد نمودند و شاه از بساط شطرنج بازی امیران سنده پیاده وار در ششدر حیرانی مات گردیده فیل کردار با ربونه رفتن خود انداخته آه سرد از سینه بی کینه خود میکشید و بر صداقت و اخلاص و بلند ناموسی امیران ممدوح دست افسوس میمالید هرگاه امیران موصوف چون اساس قصر مدعای ما فی الضمیر خودها را بامساله تدبیرات به همراه سردار ممدوح مستحکم نمودند بعده در تجویز ملاقات جسمانی سردار موصوف شدند و ابواب رسل و رسائل برچهره حال یکدیگر مفتوح ساختند لیکن سردار معظم الیه بسبب بی اعتباری امرا و خوانین خود دل نهاد ملاقات نگردیده با میران موصوف نوشته فرستاد که تا اولیای دولت به آن لب دریای منزل انداز نشود هر آئینه فیما بین شمع ملاقات در بزم آرزوی یکدیگر روشنی پذیر نخواهد شد و عکس صورت ملاقات در آئینه خیال نخواهد دید امیران موصوف چون ازینچنین نوشته سردار معظم الیه واقف شدند در ساعت وکلای خودرا به پیشگاه اشرف واقع منزل قبه محمد شاه عباسی فرستادند و التماس کردند که ما هواخواهان را آداب حرف مزاج پرسی که رسم عالم اسباب است از مرحوم وزیر فتح خان یا سردار محمد عظیم خان از جمله ضروریات است لیکن سردار موصوف از اندیشه و خیال سرکار اشرف اعلی دلنهاد ملاقات نمیشود هرگاه امنای دولت از راه نوازش شاهانه و عنایت خسروانه عبور دریای فرموده منزل انداز آن لب دریای گردد عین لطف سرکار اشرف خواهد بود و بعد ملاقات سردار ممدوح و ادای فاتحه معذرت مرحوم وزیر فتح خان اولاً بانتظام مجموعه امورات اولیای دولت خواهیم پرداخت و انشاء الله تعالی این زنگ کلفت و کینه دیرینه که بر مرآت ضمائر دولتین نشسته است بصیقل کاری تدبیرات صائبه مصفا نموده چهره شاهد دولت سلطنة بکام دل امنای دولت رخ نمای خواهد شد و بعد از این سردار عظیم الوقار و برادرانش و جمیع خوانین و امرای خراسان در همه باب فرمان بردار و تابع فرمان اولیای دولت خواهد


«۵۲»

بود از آنجا که اولیای دولت سابق از ارادۀ امیران مطلع بودند که این همه طایف الحیل
بجهۀ کشیدن سرکار اشرف مینمایند طوعاً وکرهاً از منزل تپه مذکور نقل فرموده
واپس منزل انداز لدوگانه از آنجا هم امیران ساهی شده بهر قسم سر کار اشرف را
راغب عبور دریای نمودند اولیای دولت از بس غفلتی چون موج در خروش و پیچ وتاب
آمده لا بد عبور دریای نموده به آن لب دریای منزل انداز و از خدعه طرازی امیران
موصوف خراب وار حیران این ماجرای مانده و از بدعهدی امیران تأسف می نمود .

در بیان ملاقات امیران با سردار محمد عظیم خان

وضیافت نمودن با یکدیگر
دریای قلم صاف رقم در تحریر این مدعای چنین موج زن بیان میشود که هر گاه اولیای
دولت در سنۀ صدر بدستیاری ملاح عاقبت اندیشی بموجب کشاکش ناخدای بیوفای
امیران موصوف همۀ جمعیت موجودۀ خود در زوارق اراده نشسته عبور دریای نموده
لشگر انداز آن لب دریای گردیده امیران ممدوح با سردار محمد عظیم خان بخاطر جمع
شمع افروز مجلس ضیافت و ملاقات گردیده با نتظام مجموعۀ امورات خود پرداخته اولاً
بسبب فاتحه خوانی مرحوم وزیر فتح خان سردار معظم الیه ضیافت و مهمانداری امیران
ممدوح نموده و در آن صحرای انواع انواع اطعمه و اقسام اقسام اغذیه در خوان ها ترتیب
دادند و خیام گلمگون بشوته کشمیری برافراخته وفروش رنگین پشمینه گسترده
وشمع های کافوری برافروخته بعده امیران موصوف را حاضر آورده خوان اطعام الوان
پیش روی امیران گذاشتند چون امیران ممدوح اولاً بمشاهده خیام گلمگون وفروش
بوقلمون مجو حیرت گردیدند بعده بتناول طعام میل فرمودند واکثر ماکولات را
نمی شناختند که این چه طعام است بلکه اینچنین طعام در خواب خیال هم ندیده بودند
بعد از تناول طعام نهایت شیرین کام گردیده چون هزار داسنان نقبه سنج داستان
شکر گذاری و ثناخوانی گردیده و مدتی تماشای لولیان گلرخان پریوشان کشمبردیده
ونغمات حزين دلكشای شنیده خوشوقت شدند وقانون محبت آرائی کوك ساخته از نواهای
دلگشای ملاقات بیکدیگر حظی بردند بعده آهنگ رفتن نمودند امیران موصوف بقیام
خود تشریف آوردند روز دویم امیران موصوف بضیافت و مهمانداری سردار محمد عظیم خان
پرداختند و اساس مجلس آرائی برپای نموده خیام گلگون و فروش بوقلمون زده و گسترده
و چندين قسم طعام از طباخان ولایتی تیار کنایندند خصوصاً ماهی را که لطیف ترین
غذای اهل سند میباشد و بر طبق مضمون « شست قاب نازکان را ماهی از مهتاب برد »
بصدآب ورنگ پخته در خوان های اطعام رنگین درمجلس سردار موصوف حاضر
آوردند سردار و برادرانش وجميع امرا از اکل ماهی هردم در دریای التذاذ غوطه
میخوردند و از شنووی تعریفش بکنار انتهايش نرسیده سیر نمیشدند بعد تناول ماکولات
طبلۀ خواندن در قصیدن لولیان پر تمکین ملاحت آگین در محفل بلند آواز گردیده
تا مدتی بازار ساز وناز ونياز لولیان گرم مانده هر چند امیران موصوف در بزم
آرائی ضیافت قصوری نکردند لیکن بر طبق مضمون .


آن مقامان کجا و ان عارض جانان کجا
هردوتا با نند اما این کجا و آن کجا؟
از آنجا که ضیافت و بزم آرائی امیران را باضیافت و مجلس آرائی سردار موصوف چه
نسبت ببین تفاوت راه از کجاست تا به کجا ؟ فی الجمله امیران موصوف با سردار
معظم الیه همدم خوان محبت ویگرنگی گردیده و ما بین خود عهد و پیمان موافق ساخته
و تحایف نفیسه و ارمغان لطیفه از هر قسم بنادق میرخانی جوهردار کار بهر بوره و شمشیر
های جوهردار باساز طلا و مرصع و اقمشه سنگین قریب لکها روپیه خواهد شد با سردار
موصوف و برادراش و امراء عالیمقام پیشکش نموده و مبلغ دوازده لکه روپیه عوض اخراجات
لشکر و مالیات مقرره علاوه بسردار ممدوح دادنی کرد و بخلع فاخره سرفرازی یافته و وکلای
خود را مامور نمود و از خدمت سردار معظم الیه شرف مرخص حاصل نموده از بس شوق
خضر وار ( هذا فراق بينى و بينك ) بر زبان محبت ترجمان خود رانده امیران حیدر آباد
برحمتى های خاص مرکوب گردیده با دوار در میان دریای روانه حیدر آباد و امیران
خیرپور بقهر راجع خیر پور و سر کار اشرف بر کنار دریای از تلاطم امواج روز کار
غدار و صداقت اخلاص امیران نامدار موج صفت در پیچ و تاب حیرت و در دریای حسرت و
حیرانی هر دم غوطه میخورد و لیکن از کنار مطلب خود نشانی نیافت آخر چون خضر کشتی
مدعای خود شکسته بکمال مایوسی و نا امیدی از کنار دریای روانه و بنگان درازه منزل
انداز گردیده بملاقات جناب عرفان مآب زبدة السالکین قدوة العارفين فقير میان قبول
محمد صاحب فایز گردیده چند روز در انجا اقامت پذیر و سپاهیان بجهة ايصال تنخواه خود
با اولیای دولت مرتکب فساد شدند بعد هزار تلخکامی تنخواه سپاه سوار و پیاده متعینه
خرد داده و چند عرابه توپ بطریق امانت بدلیجاه میر رستم خان والی خیر پور تفویض
نموده از انجا از راه جیسلمیر رخ نهاد لودیانه و در عرض راه بسبب مسافت ریگستان و نایابی
آب و گیاه و دانه بسیار صعوبات کشیده وزهر تلخکامی های چشیده بعد از چند ماه
بقطع منازل رونق افزای لودیانه گردیده بسریر استراحت و آرام جلوس فرمای گردیده
از ملاقات منسوبان و متعلقان خوشوقت شد .

دربیان بعد مصالحه امیران سنده ، آمدن سردار محمد عظیم خان
درشکارپور و وصول مالیات از امیران و روانه شدن طرف خراسان
نقاس قلم مانی رقم که مصور تألیف سخن طراز یست تصویر این مدعای را چنین
نکارش میدهد که در سنه صدر بعد تشریف فرمائی امنای دولت جانب لودیانه و روانگی
امیران سند بنگان مالوفه عالیجاه سردار بلند اقتدار محمد عظیم خان رونق افزای
شکارپور و در باغ شاهی منزل انداز گردیده شب و روز در نای و نوش و تماشای لولیان
شهر آشوب و شیرین کار کشمیر بی نظیر محو و مست جام می عیش و عشرت بود بعد از چند روز
مبالغ اخراجات و مالیات از امیران موصوف عاید خزانه خود نموده و برای طلبانیدن
ساهوکاران که فراری بودند بسیار استمالت نامه ها نوشته فرستاد لیکن ساهوکاران
بدار مدار پرداخته از لحاظ عاقبت اندیشی و ترس جان و عزت خود از آمدن خود در شکارپور


معذور پهلو تھی میکردند و درجواب استمالت نامه های عرایض خودرا بعبارات مرغوب
بعرض سانیده بخوش دلی سردار ممدوح میپرداختند و گماشتگان معتبر و هو شیار بجهة
خدمتگذاری سردار معظم اليه مامور نمودند تاهنگامیکه سردار موصوف معة حشم
از شکارپور براه کچی تشریف فرمای خراسان وبسبب قلت آب دسته دسته اشکر جداگانه
از دشت بدشواری گذشتند با این هم بسیاری از مردم لشکر و اسپان ضایع شدند و زمام
نظامت ملک شکار پور سردار ممدوح به ایحاء سردار شیر بیشه جلادت و شجاعت سردار
شیردل خان مفوض نموده از جانب او عالیجاه رفیع جایگاه عدالت دستگاه نایب ملا
مومن خان غلنزائی به نیابت عهده نظامت شکار پور مامور گردید. هرچند قصاید جوان
مردی و علو همتی و عدالت گستری نایب ممدوح از مدح شعرای فصیح اللسان و بلخ البیان برفتن
كريم الاخلاق كثير الاشفاق رعيت پرور، عدالت گستر منبع سخاوت، مظهر شجاعت بوده
در عین جلوس حکومت شکارپور نایب مذکور مردم بلوچان قطاع الطريقان شقاوت نشان
در تاخت و تاراج رعایای ومردم مترددين الی دروازه شکارپور صرفه نمیکردند. نایب ممدوح
از روی غیرت ایمانی و شجاعت مردانگی باوجود یکه ماه صوم و ایام گرم که ماهی در میجر دریای
میسوخت و روزه در دهن داشت با اینهم به تجمعه خود در تعقیب کاران افتاده و چون باز بلند پرواز
خود را بر سر بد کاران رسانیده اینجان بد کاران صید سر پنجه اقتدار خود مینمود. بعضی از مفسدان
رهزنانرا در انجا مقتول ساخته سرهای آنها را بریده و برخی را زنده اسیر نموده می آورد. چنان قانون
سیاست و حکمرانی در نوای آورده بود که دوباره زمزمه زدبرد بدکاران گوشزد هر خاص
وعام نمیگردید وشاهد امن و امان هم آغوش خلق الله رعا پای گردید. مترددین شوارع
بی دغدغه خاطر جمع آمدورفت شهر بشهری قریه بقريه می نمودند تا مدت هفت هشت ماه
نایب معظم اليه جرعه نوش باده حکومت شکار پور بوده از روی عدالت و انصاف برطبق
مضمون كريمة ( ان الله يأ مر بالعدل و يحكم بين الناس بالحق ) عمل نموده با نتظام
مجموعة اموران خلق الله رعایای شکارپور میپرداخت که هر کس وضيع وشريف از حسن
عدالت و انصاف ورعيت پروری نایب ممدوح ممنون وشکر گذار بودند بعداز آن سردار
بلند اقتدار سردار رحمدل خان از قندهار بنا بر حکومت شکار پور تشریف فرمای گردیدند و نایب
ممدوح درد آشام قدح عزل شده متوجه خراسان و در حین روانگی این نوازنده قانون
سخنوری را نیز تکلیف رفتن جانب خراسان نموده لیکن در آن اوقات بسبب عدم رخصت
والدين كه رضا جوئی اوشان سعادت دوجهانی و خوشنودی یزدانی است اتفاق رفتن
خاکسار نیفتاد بعد از چند ماه بموجب طلب نایب موصوف وحصول رضا مندی والدین روانه
خراسان گردیدم هر چند بندگان سردار رحمدل خان بجهة ملازمی و توقف در شکار پور
با خاکسار بسیار فرمود لیکن عالیحضرت رفیع منزلت میرزا عطامحمدخان قندهاری که
بلباس رنگین بلاغت وسخنوری و بحلیه فصاحت ونکته پروری آراسته و پیراسته بود با تفاق
سردار ممدوح برعهده میرزائی مامور بود روزی بخاکسار انشای مطلب خود را به صحیفه
بیان نگارش داد که امروز ارباب حکومت و کامرانی اکثر تنگ چشم و دست داد
و دهش در آستین انصاف کشیده دارند هر گاه توقف شما درشکارپور گردید. پس کار
روزگار من چندان رواج نخواهد گرفت و این زحمت مسافرت خرامان و اخراجات که


«٥»

نموده ایم همه برمن نقصان و بهبود خواهد شد. اگرچه رزاق علی الاطلاق کریم ذوالاشفاق است لیکن برای نفس نا فرجام خار راه دیگری شدن و پای برروزی دیگری گذاشتن از قانون مروت وهمت بسیار دور است - آخرخاکسار حسب الفرمان میرزای ممدوح و بمقتضای قسمت آبخورد که قیدالماء اشد من قید الحدید است ترك شكار پور نموده روانه قندهار دوسه صد نفر سپاه پیاده از روحیله وهندوستانی و تیلنگیة که ازشاه شجاع الملك از نوکری مانده بودند بموجب خواهش سردار شیر دلخان با تفاق عبدالصمدخان پیشخدمت سردار ممدوح روانه قندهار بودند خاكسا ر هم باتفاق آنها بقطع منازل داخل قندهار و در خدمت نایب موصوف مشرف شدیم اوشان ازروی بزرگ منشی ومسافر نوازی و قدردانی بنگو ناگون نوازشها وعطاهائی بعطای پرداخته همادم بحمام فرستاده ودلا کان اهل حمام از مالش زدن کیسه وسنگ پای وحجامت قصور نکردند و دم بدم صحت حمام میگفتند تا آنیکه تمام اعضایم که از مسافرت چركين و كوفته مانده شده بودند از بس شست وشوی وكيسه مالی بنحوی پاك وصاف نمودند که گویا نو تولد شدیم واثری از ماندگی منازل در جانم نمانده وساعتی در جاه کن آرام گرفتم که بخارات حمام برطرف گردیده و شربت های قندبزدی بابیدمشك نوش نمودیم وخلعت فاخره که ازنایب ممدوح عطی شده بود پوشیدیم
و درخدمت نایب موصوف حاضر آمدیم وضيافت را برای خاکسار نموده بود و این چنین طعام های گوناگون درخوان حاضر آوردند که تعریف آن ازتحریر خارج است تاچند مدت از خوان احسان نایب ملأمؤمن خان شیرین کام وهر روزه بجهة تفرج بساتين وزیارات اولیاءالله میرفتم و با هر کسی مردم اعزة خراسان راه معرفت پیدانمودیم و کسانیکه اهل کمال و ارباب رقم ودند مانند قلم بر بیاض قلوب جای داده فقرات نويس مهامطاری بودند هر گاه خوان رنگین صحبت می گستردیم از شنیدن موائد سخنان شيرين آنها نهایت شیرین کام میشدیم و طبعم آزمائی میکردیم نه مثل این ملك سنده هر گاه نان گندمی نیست زبان مردمی چه شد درین ملك نه نان گند می و نه زبان مردمی نان ایشان جواری وزبان شان خواری واز علم و کمال عاری و یاحسد وكینه پرباری فی الجمله نایب ممدوح كه بعهدة نیابت و مختار کاری بندگان سردار شیردل خان مامور بود زمام مختار كاری سردار موصوف تفویض خاکسار نمود که بافضال رب متعال با نتظام جميع امورات مختار کاری میپرداختم وعالیجاه شاه فرود. وان مروت و انسانیت مطلع قصيدة مرحمت و عنایت پسندیدة اخلاق كريم الا شفاق ميرزا احمدخان كه سابق بعهدة مختار کاری سردار موصوف مامور بودهر گاه عهدة مختار کاری بوساطت نایب ممدوح تعلق بخاکسار گرفت ازانجا که دنیای بيوفا محل حسد وجای حقد میباشد لیکن عالیجاه میرزا احمدخان ازروی نیك ذاتی و نهایت خود کامی باخاكسار طریقه حسد را که بدترین عملی از عمل های ناصواب است پیش نورزیده و چین برجبین نور آگین خود نینداخته بلكه طایر دل خاکسار فریفتة دانه ودام مهربانی و شيرين زبانی خود نموده تامدت دوسال درایام عمل مختار كاری باشد و امورات ورضا جوئی خاكسار میپرداخت اگرچه


روی اهل حسد و نفاق همیشه مانند روی قلم سیاه و در سیاه چاه مداد غم و حسرت هردم
غوطه میخورد و همیشه فقرات نویس تعصب و حیرانی میباشد اینکس آفرین بر میرزای ممدوح
ورحمت خدای براو و پدر بزرگوار او باد که در محل حصه با خاکسار طریقه شفقت
و محبت ورزید این همه از معرفت و کمال اوست هر چند روزگار جفاجو چون برق
در گذر است لیکن از مردان نیکوکار همین قصه‌های مردی و نیکوئی یادگار عرصهٔ
روزگار میماند و برطبق مضمون :

نه این بزم و نه این ساقی نه این پیمانه میماند
همین حرف مروت در جهان افسانه میماند

واز حسن خوبی و نیک اخلاقی وعلو همتی نایب ممدوح وعالیجاه نوردیده سعادت
و کامگاری طره بازخان برادرزاده نایب موصوف چه انشا نمایم :

این نه بحری است که پایان و کناری دارد

خدای شاهد حالست که در ایام مختار کاری مبلغ دولک و چهل هزار روپیه
در تنخواه سپاه وعملهٔ سردار شیردل خان بدست خود صرف نمودیم لیکن نایب ممدوح گاهی
نپرسید که مبلغان را چه نحو خرج نمودند و به کی دادند و خاکسار را محل اعتبار کلی
میدانستند و خاکسار هم بمقتضای ؟

نیست در دولت رهی ناراست را
تیرکج هرگز نیاید برنشان

از روی امانت و دیانت که شیوهٔ مجاهدین طریق حق شناسی و صداقت است راست
رو طریقهٔ مختار کاری بوده دیناری بیجای صرف نکردیم و قدر یک خرمهره خیانت را
روا نداشتم و بفحوای مضمون :

هر که پوشید دیده اخلاص از حق نمک ؟
چشم امیدش ز میل یاس نابینا شود ؟

عمل نمودیم تا مدت دوسال در قندهار بخدمت نایب موصوف و سردار بلند اقتدار
سردار شیردل خان بعهده مختار کاری روزگار خود را بسر آوردیم بعده سبب آمدن
بندگان شهزاده کامران از هرات بعزم تسخیر قندهار اتفاق رفتن سردار صاحبان قندهار
بنابر مقابلهٔ شاهزاده ممدوح افتاده و خاکسار هم در عزیمت این سفر همرکاب سردار
صاحبان بوده به عهدهٔ خود مامور بودیم و آنچه که وقوعات جنگ و جدال وغیره سردار
صاحبان در سفر هرات رهنمای گردیده مفصل رقم زده کلک بیان میگردد .

در بیان آمدن شاهزاده کامران بعزم تسخیر قندهار و داخل شدن
در قلعه فراه و رفتن سرداران قندهار بنابر مقابله شاهزاده ممدوح
و گرفتن قلعه مذکور را

هزار دستان قلم خوش رقم بر شاخسار این مدعا چنین خوش الحان بیان میگردد
که در سنه یکهزار و دوصد و سی و هشت هجری مطابق ماه جمادی الثانی سردار صاحبان
قندهار در قندهار میبار گلزار استراحت وجرعه نوش باده فراغت و آرام بودند


«٧»

والاعموم رعایای دست جرین را بتکالیف مالایطاق میرسانیدند خصوصاً عالیجاه خدایظرخان
مامای سرداران که زمام مختار کاری قندهار بدست اقتدار او بود از خدا ناترس دست تعدی
وظلم به مال رعایای قنداران دراز داشت ورعایای ومستاجرین از دست جور وستم او
دست تفرع بدرگاه خدای جل شانه قرار داشتند از آنجا که به اساس ظالم بر روی آب
میباشد كه يك آه مظلومی از پای در آید و بر طبق مضمون :
چو آوردی دلی را از مكافاتش مباش ایمن كه از هر مدآهش كار صد شمشیر می آید
چون در این اثنای خبر رسیده که شاهزاده كامران بعزم تسخیر قندهار معة عساكر
وسامان معتنی به و پیادك از دارالسلطنه هراة برآمده وشاهزاده جهانگیر خلف خودرا
معة عالیجاه وكیل خان كه مامای شاهزاده جهانگیر بود ومهولی خان پیش خدمت خودرا
در هرات گذاشته بقطع منازل داخل قلعه فراه در آنجا بفراهمی لشکر ایلات والوسات
میپردازد چون عالیجاه گدلرخان بامیزیائی كــه با شاهزاده کامران بسیار كمله او
مخالفت بود همین احوال ورود شاهزاده ممدوح در قلعه فراه جانب سردارصاحبان قندهار
نوشته فرستاد کــه شاهزاده را عزم تسخیر قندهار بالجزم است وروز بروز بجمع آوری
لشکر مینمایند هنوز چندان استقلال نگرفته :
سرچشمه شاید گرفتن به بیل چو پرشد نشاید گذشتن به پیل
هرگاه بدفع شاهزاده موصوف پردازند وقت بهتر از حالا نخواهد بود سردارصاحبان
بمجرد استدراك این خبر در قلعه شكر محبوس گردیده در صدد تجهیز سامان مقابله
وجمع آوری لشکر شده درعرصه اندك جمع آوری قشونات وسامان نموده هريك سردار
کهندل خان وسردار پردل خان و سردار شیردل خان معه خوانین عالیجاه عبدالله خان
اچکزائی و نایب ملامؤمن خان غلزائی ورمضان خان هوتکی وهوت خان غلزنی ویونس خان
بارکزائی وتاج محمد خان بارکزائی و میرزا احمد خان عمله باشــی وغیره بجمعیت
سه هزار سواره جرار خوش اسبه زره پوش ویكهزار و پانصد نفر پیاده رو حیله ونجیب
و تفنگ هندستانی وهفت عرابه توپ جلوی از قندهار برآمده رخ نهاد قلعة فراه وعالیجاه
سردار مهردل خان را معة نایب گل محمد خان بجمعیت معــدوده در قندهار گذاشتند
وسردار رحمدل خان در انوقت درشکار سرخوش باده حکومت شكارپور بوده هرگاه
سردار صاحبان ممدوح بطی منازل در منزل خرما ليك منزل انداز گردیدند و در انجا
خبر رسید که شاهزاده کامران خلف خود شهزاده سلطان علی را در قلعه فراه گذاشته
خود بطریق استعجال معاودت فرمای دارالسلطنه هرات گردیده سردار صاحبان باستماع
این خبر فرحت اثر چون گل شگفته نفحه سنج مسرت وابتهاج گردیده ودر ساعت كوچ
منزل نموده روانة قلعه فراه هرگاه نزديك قلعة مذكور رسیدند شاهزاده سلطان علی تاب
مقاومت نیاورده بی مقابله ومجادله فرار برقرار اختیار نموده سردار صاحبان تجویز
صف آرائی لشکر خود نمودند سردار شیردل خان بعه عملة لشکر خود که همه جوانان
شایسته زره پوش بودند پیش قراول گردیده وسردار پردل خان معة قشون خود در صف


قلب وسردار کهندل خان در صف آخرین ترتیب گرفته رخ نهاد قلعة فراه و در عرض راه
تمامی اربابان و کد خدایان قلعة مذکور بجهت استقبال سردار صاحبان آمده مشرف
سلام شدند وسر اطاعت و فرمان برداری بر رکاب نصرت ماب انقیاد سردار صاحبان
گذاشتند و بخلع فاخره سرفرازی یافتند سردار صاحبان بیرون قلعة فراه
خیام گلفگون مضرب ساخته فروکش گردیدند و عالیجاه میرزا ابوالقاسم خان را باندرون
قلعه مامور نمودند و در شهر قلعه فراه منادی امن و آمان گردانیدند و به استمالت و دلابای
رعیت پرداختند . بعد از چند روز قلم تحصیل مالیت جاری نمودند و فتح نامجات احتوای
معاودت شاهزاده کامران بجانب هرات و فراری شدن شاهزاده سلطان علی از قلعة فراه
و تسخیر نمودن قلعة مذکور بمتصون رنگینی جانب کابل بخدمت امیردوست محمد خان
و قندهار وشکار پور و غیره رقمزده كلك جواهر سلك منشیان بلاغت ترجمان گردیده
و چند روز بانتظام مهام مالی وملکی آن سر زمین پرداخته بعده در مجلس مشورت
قانون عزیمت هرات ، بین خودها می نواختند و این خوان در مطبخ خیال می پختند اراده
سردار کهندل خان و پردل خان همین بود که قلعة فراه را در تحت تصرف حکم خود
آورده و رعایای قلعة مذکور مطیع فرمان خود ساخته و حاکم از طرف خودها در قلعة
مذکور مقرر نموده و چند نفر از روسای طریق برهمان گرفته بتعویست پخته نموده و معاودت
فرمای قندهار شویم که قلعه هرات در استواری چون سد سکندر بست باین مشت لشکر
تسخیر آن بسیار دشوار و ناممکن است سردار شیردل خان که بشیر دلی خود مغرور بود
هرگز این سخنان برادران و امیران خود بگوش اصغا نیا ورده چنگ مدعای خود را
دربزم برادران در نوای آورده این نغمه سرائید که اینچنین وقت غنیمت بدست نخواهد آمد
شاهزاده کامران با الفعل از تخت سلطنه هرات آواره و انشاء الله تعالی زود صید سرپنجه
اقتدار مایان خواهد شد و تا هرات در تعاقبش رفته انتقام اشرف الوزراء و زیر فتح خان از او
خواهم گرفت دشمن هر وقت که دست دهد در دفع آن فرصت و تاخیر نباید کرد تا آنکه
تمامی سرداران طوعاً و كرها رضا جوی سردار شیردل خان مقدم دانسته و حاکم خود را
در قلعه فراه گذاشته عزیمت فرمای جانب هرات شدند .

در بیان کشته شدن مهولی خان در قلعه هرات از دست شاهزاده جهانگیر
و یاغی شدن امرای هرات و کشیدن شاهزاده مذکور را از هرات و جلوس
دادن حاجی فیروز الدین شاه را بر تخت و باز عزل شاه مذکور ونصب
شاه محمود شاه واگذاشتن شاهزاده کامران را در قلعه هرات
شید بر قلم شیرین رقم در میدان این مدعای چنین ترك تاز بیان مینماید که در سنة صدر
مرکباه شاهزاده کامران قلعة هرات را تفویض شاهزاده جهانگیر خلف خود و وکیل خان
و مهولی خان پیش خدمت خود نموده بعزم تسخیر قندهار رونق افزای قلعه فراه گردیده
در این اثنا مابین وکیل خان و مهولی خان آتش عناد شعله ور گردیده چنانچه شاهزاده


جهانگیر به موجب مصلحت وکیل خان خالوی خود صورت حیات از صفحه زندگانی محو
ساخت از انجا که دنیا دار مکافاتست بعد از چند روز عالیجاهان مصطفی خان زوری
و دوست محمد خان ابدالی زائی و دیگر امراء با هم متفق شده شهزاده جهانگیر و وکیل خان
را از تخت جهانبگیری هرات معزول ساخته اخراج نمودند بعده حاجی فیروز الدین شاه را
بر سریر سلطنت هرات جلوس دادند چند روز حاجی موصوف بزیارت کعبه تخت سلطنت هرات
پرداخته و امراء و رعایای هرات همه معتکف حریم کعبه طاعت و فرمان برداری او بودند
بعد از چند روز امرای هرات احرام کعبه عبودیت و بندگی حاجی ممدوح شکسته پرخاش
گردیدند و بپذیر وزیر تدبیر و مصلحت وقت بندگان محمود شاه را براسب اقتدار
سوار نموده به تخت سلطنت فرود آوردند و خود امرای مذکور فیل وار بار کش خدمات
و مانند پیاده چپ و راست در دائره خدمتگذاری میدویدند تا مدت یکنیم ماه از شطرنج
بازی روزگار غدار این همه عزل ونصب پادشاهان بر تخت سلطنت هرات صورت وقوع
گرفت چون شاهزاده کامران در قلعه فراه ازین وقوعات هرات واقف شده اولاً
از محو صورت هستی مهرالی خان پیش خدمت خاص محو حیرت و افسوس گردیده ومحو
خیال و عزیمت تسخیر قندهار از صمیمیۀ خاطر خود نموده باستعجال
تمام معاودت فرمای هرات شد آیات گردید هر گاه شاهزاده کامران بقطع منازل منزل
انداز بیرون قلعۀ هرات گردیده امراء وخوانین هرات ابواب قلعۀ هرات بر رخ شاهزاده
کامران مسدود ساخته نگذاشتندش که قدم نهاد اندرون قلعۀ هرات گردد تا مدت چند
ایام بیرون قلعه مذکور در باغ شاهی بهار خیابان حیرانی و گلهای اندوه و حسرت میچید
و از مفارقت معشوقه سلطنت هرات لاله وار داغ داغ حزن و بیقراری میکشید طرف امرای
هرات ابواب رسل و رسائل مفتوح ساخته لیکن هر گز ابواب قلعۀ هرات بر چهرۀ حالش
نکشادند تا آنکه شبی از شبها به موجب صلاح و رهنمونی طایفه بر درانی که اندرون قلعۀ
هرات محله علاحده دارند از محله آنها نردبان ها بر دیوار قلعه گذاشته هوس جلوه
ریزی نمودند در این اثنا چوکی مستحفظین قلعه مذکور با خبر شده پروانه وار خود ها را
رسانیده شمع جنگ را بر افروخته و بسیاری از لشکر شاهزادۀ ممدوح ضرب شمشیر وتفنگ
از نردبان حیات بر زمین ممات انداختند بقیه تاب مقاومت نیاورده نردبانهای در انجا
گذاشته فراری شدند و در باغ هزیمت داخل شدند هرچند شاهزاده کامران با امراء
و خوانین قلعۀ هرات بسیار اسپان حیله وری خود را در میدان تمهیدات و تدبیرات دوانید
لیکن گوی مراد از میدان مدعای نبرد امرای مذکور بحضور شاهزادۀ موصوف نوشته
فرستادند که سرداران قندهار از فراه در تعاقب شاهزاده می آیند وعزم مقابله دارند
اولا رفته بمقابلۀ سرداران ممدوح بپردازید اگر بفتح و فیروزی کامیاب گردیدند بعده
مقالید ابواب قلعۀ هرات دریغ داشته نخواهد شد حاصل که شاهزاده کامران از کامرانی
هرات بسبب عناد امرای هرات بالكل مایوس گردیده روزی چند در باغ شاهی انتظار
کشیده و از گلچینی گلزار سلطنت هرات خارهای حسرت در پای مدعای خورده مانند
بلبل نالهای اندوه می کشید تا آنکه سردار صاحبان قندهار در قلعۀ میرداؤد که
نزديك سواد هرات است منزل انداز شدند در میدم توسن خیال مقابله شاهزاده مذکور در میدان
آرزوی می دوانیدند و ساعت بساعت سمند اراده را در عرصه قلعه تجهیزات می تاختند.


<٦٠>
در بیان رفتن سردار صاحبان قندهار از قلعه فراه جانب هرات
و رسیدن عالیجاه شمان آخند زاده بطریق رسالت امر شاهزاده نزد
سردار صاحبان در عرض راه و سلسله محاکمات مصالحه را در تحرك
آورده و پس رفتن وکیل مذکور بیحصول مدعای
رسول قلم که فقران نویس خیر و رفیع شر میباشد دو تبلیغ این مدعای چنین بیان
مینماید که در سنه سهر هر گاه سردار صاحبان موصوف از قلعه فراه در تعاقب شاهزاده
کامران عزیمت فرمای جانب هرات شدند در منزل خاك سفيد عاليجاه شمان آخند زاده
وکیل شاهزاده ممدوح چون باد در نزد سردار صاحبان ورود آورده رساله مدعای را
پیش معلم دانش سردار صاحبان مطالعه نموده شرح مطول مدعای موکل خود را بعبارات
مختصر بیان نموده که الحال شاهزاده موصوف از آتش کینه و نفاق بالكل
دست بردار و تشنه آب زلال اتصال و اتحاد است که اراده تندریس
رساله مودت و اتفاق نسبت سردار صاحبان بخاطر دارد و پسقبر از ین
هرگز مباحثه منازعه و فساد نخواهد کرد بلکه به تفاسیر آیه کریمه بحمهم و یحبونه خواهد
پرداخت که نهال محبت و اتحاد را اصلها ثابت و فرعها في السماء است .
و از قرار عهدنامه ملك فراه که تعلقه ذمه قزانست در تصرف سردار صاحبان واگذار
خواهد شد و مبلغ يك لك روپيه عوض مزیدى هم خواهد داد و یکی از فرزندان خود در
خدمت سردار صاحبان مامور خواهد نمود که همیشه خواهد ماند اما بشرطیکه سردار
صاحبان عزیمت هرات موقوف داشته مراجعت فرمای قندهار شوند هر گاه سردار صاحبان
از شمان آخوندزاده وکیل مذکور بر معنی لفظ مدعای واقف شدند به تحقیرت رساله انبساط
و خرمی پرداخته جواهر اسرار معانی مشورت و مصلحت را ما بین خود مطالعه نموده گاهی
حاشيه عهد و پیمان شاهزاده موصوف مطالعه می نمودند و گاهی از رعونت نفس تکرار
می کردند که امروز شاهزاده کامران از سریر کامرانی آواره و مایوس وقت بهتر
از حالا بدست نخواهد آمد و از رسم اقتف مفروق در گذشته درین لطیف مقرون
شاهزاده موصوف میتواند شد و بدلایل وکیل مذکور میپرداختند و منزل به منزل بسرعت
تمام تر جانب هرات میرفتند هر گاه سردار صاحبان منزل انداز بزیارت حضرت خواجه
اوريا صاحب قدس اله سره العزیز گردیدند در آن منزل باعلياء دانش و اصحاب بینش
مشوره نموده مختصر مدعای خود را نوشته بدست آخوند زاده مذکور داده رخصت دادند
و بجانب شاهزاده ممدوح نوشته که وکیل درلامعه دستخط معلی رسیده صفنای که مفروق
مصالحه و رقع منازعه بود بیان طراز نبود لیکن حالی رای شاهزاده معلی خواهد بود
که مایان و مرحوم اشرف الوزراء وزیر فتح خان چقدر خدمات و جان فشانی های در خانواده
سدوزائی خصوصاً از والد ماجد ایشان که عبارت از بندگان محمود شاه است نموده ایم
نتیجه خدمات همین بود که اشرف الوزراء وزیر فتح خان را بکلفته معاندين بسگونا گون
عقوبات هلاك نمودند نظر براین بر عهد و پیمان ایشان چه اعتبار و هر گاه مردم بدان مینباشند


بسم الله این گوی و این میدان ، که ازین عرصه رخ تاب نگردیده اسپ همت خود را
در این میدان مبارک بتازند تا به موجب مدیر وزیر تقدیر بد ومات او طرف که اشد ،
شاهزاده کامران چون از نوشته سردار صاحبان و بیان شمان آخته زاده و کتیل خود
مطلع گردیده پرده وار در ششدر حیرانی آمده بار بویهٔ ارادۀ خود را بر فرار انداخته
، اسپ خیزان و دوان رخ نهاد قلعهٔ لاش و در مات شاهزاده کامران اکثر خوانین او
معۀ لشکر آمده مشرف باستلام سردار صاحبان شدند و به خلاع فاخره سرفرازی یافتند
و باز درین اثناء وکلای بندگان محمود شاه و امراء هرات معۀ معاً کبات مصالحه بحضور
سردار صاحبان آمده و بیان نمودند که امراء و رعایای خاص و عام از رفتار های ظالم
و تعدی شاهزاده موصوف در کورهٔ عذاب و ناخوشی بودند از اینجهته او را در اندرون
قلعهٔ مذکور راه دخول ندادند، الحال ارادهٔ شاه ممدوح و امرای هرات همین است که
فیمابین طریقهٔ اتحاد وسلسلهٔ مودت ووداد صورت استحکام وانتظام پذیرد احسن وانسب
آنست که سردار کهندل خان را در قلعهٔ هرات بگذارند که با ما همدم خوان اتفاق
و شمع افروز مجلس وفاق بوده باشد و آنچه که مالیات هرات خواهد بود آن را بقرار
چهار حصه قسمت کرده دو حصه خاصه از شاه ممدوح و یک حصه از امرایان و یک حصه سردار
کهندل خان داده خواهد شد و در معاملهٔ نیک و بد و مقابلهٔ اعداش با مایان شریک خواهد بود
سردار صاحبان باین قسمت راضی شدند بلکه فریب بازی صور نموده بغال دانستند که
در قلعهٔ هرات لشکر قدر تمیز و از جای دیگر هم استمداد برای اهل هرات خواهد رسید
وقلعه را به آسانی فتح خواهیم نمود و بکام دل هم آغوش شاهد سلطنه هرات خواهیم شد
و کلای امرای هرات را بجواب صاف پرداخته رخصت دادند و تخم تسخیر قلعهٔ مذکور
در مزرعهٔ خیال می کاشتند و از دهاقین قضا و قدر غافل جباری کسان مزرعهٔ آرزوی خود را
درویده خرمن ها تیار نموده میخواسند که بردارند صاعقه تقدیر گوشهٔ چشمی نمود
و نگذاشت که یکدانه تصرف نمایند .
در بیان جنگ نمودن سرداران قندهار با امراء و خوانین هرات
و فریب خوردن زر محمد خان خلف عیسی خان کوهی
لوای قلم مشکین رقم که معارک آرای میدان سخن طرازیست در عرصهٔ بیان این
مدعای چنین برافراشته میشود که در سنه ۱۲۳۸ صدر سرداران قندهار داخل سبزوار
گردیدند در آنجا مراسلات طالبها و بنیاد بیگ فراره بصحابت معتبری بحضور سردار صاحبان
رسیده باین مضمون که ما از قدیم هوا خواه واخلاص کیش سابق هم در خدمت کارگزاری
مرحوم اشرف الوزراء وزیر فتح خان بهیچوجه قصور نکرده ایم و از مقدم شریف
سردار صاحبان باین ملک هرات بسیار خوش شدیم در حال قلعه هرات خالی
افتاده بدون مصطفی خان زاوی و دوست محمد خان ابدال زائی دیگری
اندرون قلعه مذکور نیست و چندان قوت مقابله ندارند هر گاه سردار صاحبان
ببزودی تشریف فرمای سرزمین هرات شوند عجب میدان خالی افتاده است و ما هم بمعۀ
جمعیت موجودهٔ خود همرکاب اتفاق سردار صاحبان گردیده جواهر زواهر خدمات


«٦٢»
و جان فشانی خودرا در سلك مدعای منتظم خواهیم نمود از آنجا كه بنیاد بیگ هزاره
پیش از ورود سردار صاحبان معاً سه هزار لشكر در قلعة هرات بر مصلای قنبر و كش بوده
اولاً با مرا وخوانين هرات نان موافقت و سازگاری در تنور مدعای خود می پخت و جهت
اندرون رفتن قلعة هرات قانون حیله سازی را در نوای آورده ليكن نواهای حیله سازی
او در گوش امرای هرات نا موافق افتاده هرگز او را اندرون قلعة هرات جای ندادند
بلكه بـرایش نـوشته فـرسـتـادنـد كـه هرگاه شما با مـا یان در مقام
موافقت و اتحاد میباشید پس اولاً با سرداران قندهار كه بعزم تسخیر قلعـة هرات داخل
سرزمین هرات میباشند رفته مقابله نمایند و از ينطرف هم كمك خواهد شد هر گاه به
هزیمت سرداران موصوف پرداختند بعده در اندرون قلعه مانند مردمك دیده بشما جای
خواهیم داد و نوعیكه مركوز ما فی الضمير شما خواهد بود در ان خواهیم كوشید ، والا اين
سخنان شما محض بی بنیاد است از انجا كه بنیاد بیگ هزاره بنیاد مقابلة سرداران مذكور
نداشت و از امرای هرات هم بنیاد كارخود محكم ندیده در آب و گل ما یوسی چون خر
فرو رفته بعده از روی مصلحت بوضع ار تداع بنياد كاخ محنت وا تحاد سردار صا حبان
ممدوح پرداخته راغب تسخیر قلعة هراة گردید. چنانچه سردار صاحبان از منزل میر داؤد
كوچ نموده عبور دریای ساخته نزديك پل مالان منزل انداز شدند و در آن منزل خلف
بنیاد بیگ هزاره معه تحایف نفیسه و دور اس اسپان بجهت ملاقات سردار صاحبان آمده
مشرف سلام گردید ، تحایف پیشكش نموده سردار صاحبان هم به تعارف مهمانداری خلف
مذكور بخوبی پرداختند و او بسر دار صاحبان شمع افروز بزم خلوت گردیده چراغ مدعای
خود را از شعله التفات ومعيت سردار صاحبان برافروخته روز دیگر رقـم رخصتی از
دفتر خـانم مهربانی وعنایت سردار صاحبان ممدوح حاصل نموده روانـة منز ل گاه خود
روز سوم عاليجاه سردار كهندل خان بجهت ملاقات بنیاد بیگ هزاره تشریف فر مای
گردیده با او بنیاد دوستی و عهد و پیمان مستحكم نموده ما بين متفق اللفظه و المعنى شدند
بعده در تجويز و تدبير وضع بنياد ومحاصرة قلعة هراة ساعی گـردیدند سردار صاحبان
طرف مشرق بمقاصله نیم گروه قلعة هرات سنگر زده در آن دایر شدند و حاجی خان
كياكرى را حكم دادند كه از گردونواحی هرات مردم بیلداران فراهم نموده بوقت شب
تاريك رو بروی هر دروازة هراة بمفاصله تير تفنگ برج های ترتیب داده سپاهیان برجسته
با جزائلها در آن برجها تعیین نمایند كه احدی از اندرون قلعه آمد و رفت نكند هرچند
در وقت بنای برجهای مذكور چندین مرتبه ما بين لشكر هرات وسردار صاحبان مقا بله و
مجاد له روی داده لیکن بهر صورت برجهارا بمقابلة هر دروازه هرات قایم نمودند وسد راه
آمدورفت مردم قلعه...شدند وهر كه از اندرون قلعه بیرون می آمد سپاهیان از برجهای
جزائلی میزدند وبسیاری را هـلاك می نمودند اما آنكه امرای هرات نیز تمامی ابواب
هرات خاك ريز نموده يك دریچه از دروازة مشهد مقدس گذاشته بودند كه از ان دریچه
آمد و رفت می نمودند و هـر شب سواران و پیادگان از قلعـة مذكـور بـر آمـده
با سواران چوكی سردار صاحبان گرگ جنگی نموده كشته و كشته ده باز با اندرون قلعةمذ كور
میرفتندوسواران از لشكر سردارصاحبان تا بدروازة قلعة هرات در تعاقب سواران و پیاد گان


«٦٣»
تعاقب میکردند و چون از بالای قلعه تفك اتواپ وجزائر می نمودند سواران سردار صاحبان
ازعین دروازه واپس می آمدند تا مدت چهل پنجاه روز مابین لشکر سردارصاحبان ولشکرهرات
كرك جنگی واقع بوده و در آن سال بحکم ایزد متعال سقای ابربهار باب پاشی آن سرزمین
چنان پرداخته بود که ازبس آب ولای پیاده چون خر بگل فرو میرفت چه جای سواره که
تحرك نماید سردار صاحبان ایام بارش باران در سنگر توقف داشتند و قدمی بیرون
نمیگذاشتند و در آن سنگر چنان آبادی دکاکین از میوه فروشان و طباخان وقصابان
ورخت فروشان وغیره گشا ئیده بودند که هرات ثانی در نظر مردم می آمد و عالیجاه
گندارخان که مامای عالیجاه سالوخان بود بسبب واقف کاری او را بجهت تحصیل
مالیات دیهات بیرونات قلعۀ مذکور مامور نمودند که در عرصه اندك چهار لك روپيه
جمع آوری مالیات نموده و داخل خزانۀ سردار صاحبان نمود وسردار صاحبان بسبب
چنین خدمات مالیات ستانی نقد اعزاز و آبروی در جیب مدعای عالیجاه گندار خان
می انداختند و بهرحال بتازه روئی گندار عزت و حرمت عالیجاه مذکور میپرداختند
لیکن رفته رفته بمقتضای ـ من عان طالما فقد سلطائما علیه در خور این همه خدمات جمع
آوری مالیات بوقت مراجعت هرات چنان نتیجه یافت که ذکر آن در داستان مراجعت
هرات بیان نموده خواهد شد که گندار عزتش را در طرفةالعین برباد دادند .
در بیان رفتن سردار شیردل خان برای ملاقات محمدخان کوهی
وآگاه شدن از فریب بازی کوهی مذکور و باز آمدن در هرات
این قلم سیه رقم که انظار یار لالی سفنان آبدار است بهارستان این مدعای را چنین سرسبز
ساخته بیان مینماید که بعد ممانعت بارش باران سردار صاحبان ازسنگر کوچ نموده در باغ شاهی
که متصل قلعۀ هرات است منزل انداز گردیدند و هر روز چو کی های طرفین دست از گریبان جنگ
وجدال وقتل قتال کوتاه نمیکردند در این اثنای مراسلات عالیجاه محمد خان کوهی بخدمت
سردار صاحبان وارد یافتند در آن مندرج بود که ماهیشه اخلاص کیش وهواخواه خاندان
عظیم الشان بوده و قدوم میمنت لزوم سردار صاحبان از خدای عزوجل میخواستیم الحمد لله
که بکام دل رسیدیم الحال ارادۀ خاطر این اخلاص کش همین است که با هم متفق گردیده
مهم تسخیر قلعۀ هرات را با نجام رسانیم لیکن دو حرف حجاب راه این مدعای شده اند یکی
آنکه مدتی است که عالیجاه سالوخان پیش من التجای آورده وارادۀ ملاقات سردار
صاحبان دارد و از خصومت سردار صاحبان نهایت در هراس و چون قلم سر گردان فقرات
نویس وسواس هر گاه یکی از سردار صاحبان بشمع قدوم اشفاق لزوم بزم افروز ملاقات
ما شوند که رفع تیره گی وسوسه و هراس عالیجاه سالوخان بچراغ مهربانی و التفات
آنعالیجاهان نموده شود که او هم من بعدازین در دایرۀ خدمتگذاری وجانفشانی بصدق
عقیده واخلاص ثابت قدم خواهد بود و هر گزپای از دایره فرمان برداری بیرون نخواهد
گذاشت و دیگر اینکه بنیاد بیگ هزاره با ما بنیاد مخالفت وعناد مستحکم دارد و با افعل
بنیاد بیگ مذکور بنیاد انداز اقامت در نزد آن سردار صاحبان میباشد هر گاه به تخریب
بنیاد بنیاد بیگ مذکور پرداخته او را اسیر و دستگیر نمایند یقین که بنیاد محبت ووداد


مستحکم مابین خواهد بود و تا ابد مرهون احسان سردار صاحبان خواهم بود بعدانجام این
هر دو مطلب ما هم بجمعیت لشکر آمده حاضر رکاب سردار صاحبان خواهیم
شد و بفضل الهی گشایش قفل ابواب قلعه هرات موقوف بيك اشاره دستقبال يد تدبیر
من است چرا که امرای هرات بدون ما دیگر جای استمداد ندارند اینقدر خویشتن
داری که در قلعه مذکور نموده اند محض بامید استمداد و كمك من است
انشاء الله تعالى بشرط رسيدن مفاتيح ابواب قلعه مذکور بدست من خواهد افتاد و فتح قلعه
مذکور بی جنگ و جدال نصیب سردار صاحبان خواهد شد چون سردار صاحبان از چنین نوشته
کوهی مذکور مطلع شدند فریفته سخنان تزویر بنیان او گردیده ما بین خود شمع خلوت را
روشن کردد و شعله این سخن را بیان نمودند که مردم این سرزمین نهایت دغا باز که در تلبیس
ابلیس لعین را هم درس میدهند مبادا کدام دام حیله و ری در رهگذر مدعای ما بیان انداخته
طایر وجود مایان را صید سر پنجه مدعای خود نمایند و درین باب فکر مفصل و تدبير بواصل
باید نمود که فردا دست تغابن و حسرت ندائيم ولب افسوس بدندان ندامت نخائیم. سردار صاحبان
هنوز راه این مدعای را بپای اندیشه و تدبیر می پیمودند که در این ضمن خبر رسید که دلجان
محمد خان کوهی التمك خانه ملك بنياد بينك هزاره در تحت تصرف خود آورده به تخریب
بنیاد هزاره مذکور پرداخت بنیاد بینگ هزاره که در نزد سردار صاحبان واقعه هرات بود
بمجرد شنیدن این خبر وحشت اثر بنیاد هوش و حواس خود را از دست انداخته و خلف خود را بمعه
عمله قدر قلیل در خدمت سردار صاحبان گذاشته خود بجمعیت موجوده از خدمت
سردار صاحبان مرخص و روانه ملك مألوفه خود شده سرداران ممدوح بعد رفتن
بنیاد بینگ هزاره پاس بنیاد لتم اساس ناموس و سرداری خود ملحوظ نداشته بموجب نوشته
کوهی مذکور کوه الوند بدنامی را بر سر خود برداشته از روی مصلحت وقت خلف بنیاد
بینگ هزاره را در بنده نظربندی انداختند بعد از آن سردار عنبر پیشه شجاعت و دلاوری
سردار شیر دل خان بجمعیت یکنیم هزار لشکر جرار خوش اسپان زره پوش شمشیرزن
نیزه باز بجهت ملاقات کوهی مذکور روانه مشهد خورد ریزه گردیده همرگاه سردار
موصوف سرخوش باده ملاقات کوهی مذکور شده مشاراليه مقدم سردار ممدوح از جمله
مددگاری بخت وطالع قوی خود دانسته انواع انواع مراسم مهمانداری و تعارف بجا
آورده لیکن از خبث باطن تخم اندیشه باطله در زمین خیال خاطر خود کاشته اراده داشت
که در حین شمع افروزی مجلس ضیافت برخوان یکرنگی بلقمه نیرنگی گرفتار و مبتلا
نماید. ليكن يكنفر تو پچی باشی که سابق با سردار ممدوح معرفت داشت بلکه ملازمی
سردار موصوف هم نموده بود سردار مذکور را از عین اراده باطله کوهی مذکور مطلع
و با خبر نموده بود سردار موصوف با طلاع اینمعنی از روی شیر دلی مستعد و آماده
گردیده سپاه خود را مسلح و مکمل نموده دست بشمشیر نشستند. چون کوهی مذکور این
حالت را معاینه نمود دانست که سردار صاحب معزی الیه از قباله تفنگ اراده مابونی برده
است. بعده دست کوته فکری خود در آستین عافیت اندیشی باز کشیده در تمهید دفع
اندیشه سردار موصوف گردید. بهر قسم سردار مذکور را در مجلس ضیافت خود آورده
مابین خودها عهد و پیمان نمودند و تیالوخان را بنز پیامبردار صاحبان آشتی داده


«٦٠»
رفع کدورت و کینۀ دیرینه نمودند روز دیگر کوهی مذکور تحایف نفیسه و اسپان خاصه
پیشکش سردار موصوف نموده رخصت داده و عالیجاه خدا نظر خان مامای سردار صاحبان
پیش خود توقف داد و سردار شیردل کوهی مذکور مخاطب گردیده که عساکر میمنه
و اورگنج برای تخریب بنیاد بیگ هزاره طلبانیده بودیم بعد فتح ملك لك لك خانه بنياد
جمعیت بنیاد بیگ هزاره کشیده شده که او جانب قلعۀ با میان آواره و در بدر میگردد
و پسرش نزد سردار صاحبان بطریقه دشمن قوی بنیاد من همین بنیاد بیگ هزاره بوده الحال
احتیاج طلبانیدن لشکر میمنه و اور گنج نیست بالفعل عالجاه سالوخان را بجهت ممانعت لشکر
مذکور فرستاده می شود که حرکت لشکر مذکور از آنجا نگردد و امرای قلعه هرات که
چشم امید بر كمك من دارند بمجرد رسیدن سرزمین هرات فتح قلعۀ مذکور نصیب سردار
صاحبان خواهد شد و حالا که فرستادن سالوخان طرف میمنه واور گنج محض برای طلبانیدن
لشکر بنا بر مقابله و مجادله سردار صاحبان بود سردار صاحبان از چنین فریب بازی و
سالوسی سالوخان بی خبردند و بحسب استدعای محمدخان کوهی عالیجاه خدا نظر خان مامای
خود را در نزد کوهی مذکور گذاشته خود سردار شیردل خان از مشهد خورد بپیره مراجعت
فرمای ایران گردیده بعد از چند روز کوهی مذکور معه چهار هزار لشکر دو هزار سواره
اسپان و یکنیم هزار خرسواره مزایلی و پانصد نفر پیادۀ تفنگچی و چهار عرابه توپ با تفاق
مامای مذکور بقطع منازل داخل هرات گردیده بر لب دریای متصل پل مالان فروکش شده
سردار صاحبان بجهت استقبال کوهی مذکور سردار عظیم الوقار سردار کهندل خان را
مامور نمودند و هم تدارك ضیافت و مهمانداری کوهی مذکور گرفته وچشم انتظار براه
آمدن کوهی مذکور داشتند بعد از چند مدت سردار موصوف پس آمده بیان نمود که محمدخان
کوهی بسبب آمدن پس ماند لشکر خود و تجهیز سامان سه چهار روز مهلت طلب نموده بعد
از آن آمده ملحق رکاب خواهد شد سردار صاحبان سخن کوهی مذکور مثل اعتبار دانسته
چهار روز طریق اضطبار ورزیدند و بر عدنوش باده انتظار بودند و نمی دانستند که کوهی مذکور
خود مجنون وار عشق جمال لیلی قلعۀ هرات و فرهاد واو در کندن بیستون مدعای تسخیر
هران جان شیرین میداد و خسرو آرزوی خودرا برسریراه اتفاق امرای هرات جلوس داده
بفریب بازی و خدعه طرازی سردار صاحبان میپرداخت بلکه خیال اسیری و دستگیری
سرداران موصوف در دل خبت منزل خود داشت لیکن نمیشد

در بیان فریب بازی محمدخان کوهی وجنگ نمودن باسردار
صاحبان و هزیمت یافتن کوهی مذکور
مبارز قلم تیز رقم که معارک آرای سخن طرازی است درمیدان
این مدعای چنین ترددات بیان می نماید که درسنه ۱۲۴۸ صدر هرگاه محمد خان کوهی
داخل سرزمین هرات گردیده در ظاهر بنواختن طبل اتفاق و كمك سردار صاحبان میپرداخت
و در باطن قانون ساز گاری وموافقت با امرای هرات در نوای می آورد تا اینکه بعد از
چهار یوم سردار کهندل خان باز بجهت ملاقات واستقبال کوهی مذکور تشریف فرمای


« ٦٦ »
گردیده و سردار صاحبان در باغ اسباب ضیافت و مهمانداری از اغذیه گوناگون وفروش
بوقلمون مهیا و موجود ساخته وا قراب سلامی تیار ساخته منتظر مقدم کوهی مذکور بودند
و سردار کهندل خان هنوز تا نرسیده که کوهی مذکور پیش از رسیدن سر دار ممدوح
خرسواره و پیاده ها پیش روی خود ساخته و سواران پس پشت خود نموده بموجب ساز گازی
امرای هرات رخ نهاد اندرون قلعه هرات گردیده نواب خدا نظر خان ماما که با کوهی
مذکور همرکاب بود بملاحظه این صورت محو حیرت شده مضطربانه معه عمله خود جلو
اسپان برداشته از لشکر کوهی مذکور جدا گردیدند در این صورت مابین مامای مذکور و
لشکر کوهی فساد برپای گردیده از طرفین چند نفر مقتول ومجروح شده آخر مامای
مذکور جان خودرا کشیده افتان و خیزان و گریزان خود را در باغ باصد داغ حسرت نزد
سردار صاحبان رسانیده و کوهی مذکور باین فریب بازی طرف قلعه هرات رفته امرای
هرات لشکر کوهی را در اندرون قلعه راه نداده بیرون قلعه متصل دیوار حصار جای توقف
دادند فقط تن تنها بمعه چند نفر خواص محمد خان کوهی را در اندرون قلعه بردند در انوقت
از اندرون قلعه اینچنین شلك ابواب متواتر گردید که رعد فلك در خروش و گاو زمین در
جوش لرزه آمده سردار صاحبان از شلك ابواب مذکور یکبارگی در تحیر آمده حیران
این ماجرای ماندند و رساله تدبیر و اندیشه را مابین خود کشاده مطالعه می نمودند وانواع
انواع فقرات بر صحیفه مصلحت نگارش میدادند در این اثنای گوناگون اخبارات رسیده
بعضی می گفتند که مصطفی خان زوری در قلعه ارگ هرات لوای بغی و عناد را فراشته
است و برخی هابیان می نمودند که محمد خان کوهی سردار کهندل خان ومامای خدانظر خان
را اسیر و دستگیر نموده همراه خود در اندرون قلعه برده هر گاه اینچنین اخبارات مختلفه
بسمع سردار صاحبان رسیده هوش و حواس خود باخته فقران آویس غم والم گردیده تجویز
کردند که الحال در باغ نشستن دیده و دانسته خودرا در آتش جنگ سوختن است که مبادا
لشکر کوهی مذکور و لشکر هرات دروازهای باغان را گرفته مایان را محاصره نمایند بنده
جان کشیدن نتوانیم بهتر است که ازین باغ خودهارا بیرون کشیم در صورت مجوز این مصلحت
عالیجاه سردار شیردل خان از روی شیردلی معه عمله خود در ساعت سوار گردیده رفته
پیش روی لشکر هرات گرفته که هوس برآمدن باغ نکنند. بعده سردار کثیر الاقتدار
سردار پردل خان از پردلی تمام جمیع اسباب خیم و سندوق خانه وانواب ودکا کین
اردوی بازار وغیره از باغ کشیده معه سوار و پیاده متوجه تخت صفر که واقع هرات است
گردیده لشکر محمدخان کوهی بعد معاینه صورت کوچ لشکر سردار صاحبان پرش جانب باغ
مذکور نمودند عالیجاه سردار شیردل خان که پیش راه آنها گرفته و در دائره جلادت و
مردانگی ثابت قدم و دستگاه است که لشکر کوهی مذکور قدم پیشنهاد شود مابین لشکر هرات و
سردار موصوف نائره آتش جنگ و جدال شعله ور گردیده بسیاری از لشکر کوهی مذکور
چون پرهای کوهی باطور جلادت و دلاوری حلال نموده در مسلخ قتل و قتال آو یزان
می نمودند هرگاه سردار کهندل خان بجمیع اسباب سالماً از باغ مذکور بر آمده منزل
انداز تخت صفر گردیده هما نوقت سردار شیردل خان از روی مصلحت از میدان و عتقان تاب
گردیده رخ نهاد دامن کوهستان گردیده و لشکر کوهی بدعتقان قاپی سردار موصوف تفنگ


«۶۷»

زنان در تعاقبش چون سایه افتادند بخیال اینکه سردار موصوف هزیمت خورده میرود چون
لشکر کوهی و هرات از دیوار های باغات بیرون آمدند و بمیدان صاف رسیدند همآنوقت سردار
شیردل خان از روی جلادت و شیر دلی بعقباء وعدله یکبارگی جلو اسپان برداشته خود ها را
بر لشکر کوهی مذکور رسانیدند و بسیاری های از لشکر کوهی زیر تیغ بی دریغ کشیدند .
و در حین مقابله لشکر کوهی فقط از شنیدن آواز مهیب بزن بزن جوانان لشکر سردار ممدوح
اسلحهٔ حیات از تن خود دور انداخته جامه بوش یاده بیهوشی می شد ند جوانان مذکور دست
بریش دراز آنها انداخته بر زمین میزدند و سرهای می بریدند و لشکر پناه گنان کوهی
ملك الموت را بچشم خود دیده بجوانان مذکور بکمال عجز و زاری میگفتند که برای خدا
ما را نکشید که مسلمانان اهل سنت و جماعت میباشیم افغانان بزبان افغانی با آنها مخاطب
میشدند «سناسی و ژل پر ما لوی ثواب لری» افغانان همین می گفتند که کشتن شما برای ما بسیار
ثواب دارد و سر آنان را بی رحمانه می بریدند و فتراک اسپان خود می بستند تا آنکه لشکر
کوهی و هرات شکست فاحش خورده لشکر سردار موصوف مظفر و منصور گردیده سر های
لشکر کوهی بر تخت صفر آورده پیش سردار پردل خان می گذاشتند و از خدمت جنگ محمود
گردیده بزبان افغانیه بسردار صاحبان اظهار خدمتگذاری و جانفشانه و مردانگی خودها را
کرده تقاضای افزودن تنخواه میکردند. سردار صاحبان می خندیدند و آفرین آفرین بجوانان
می گفتند و هر يك را بفراخور مردانگی و شجاعت بانعام لایقه و خلاع فاخره سرفراز و خوشوقت
می نمودند. بعد ساعتی هنوز غبار جنگ از فلک فیروزه رنگ برطرفی نشده بود که امرای
هرات بجمعیت سوار و پیاده اند رون قلعهٔ هرات بر آمده بنواختن طبل جنگ بر داختند
سردار شیردل خان با وجود ماند گی و هلاکت جنگ سابق با هم عنان تابی را عار
دانسته عنان اسپ همت خود را بمقابله سپاه نصرت پناه جانب لشکر
هرات گردانید و در میدان جنگ ترددات دلیرانه و حملات بهادرانه بسیار نمود تا آنکه
امرای هرات پیاده وار در ششدر هزیمت مات گردیده فرار اختیار نموده داخل اندرون
قلعهٔ هرات شدند و دوباره سرشورش وعناد از گریبان فساد بیرون نکشیدند در این اثنا
مبارز آفتاب عالمتاب ترددات نور و ضیا نموده منزل انداز مغرب زمین و وثاقان (۱) انجم
در چهار سوق لیل قایم کردند سردار صاحبان از بس ترددات جنگ از میدان و قاعان
تاب گردیده برمنزل تخت صفر مستقر وصیح از آنجا کوچ نموده در چمن از هرات که
بفاصلهٔ سه کروه دارد رونق افزای شدند و با خوانین خودها هريك عالیجاهان عبدالله خان
اچکزئی و نایب ملا مومن خان غلزئی ورمضان خان هوتکی وحاجی خان کاکړی شمع
افروز بزم خلوت گردیده بیان نمودند که صمد خان کوهی چنین تردد عسکری باخته
وصالو خان نیز برای گرفتن لشکر میمنه و اور گنج رفته است هرگاه سالوخان باجتماع
قشونات به آن لب دریای آمده و از این طرف لشکر قلعهٔ هرات خواهد شد پس درمیان
دوالشکر گرفتار خواهیم شد در آن وقت جان کشیدن از این دو عساکر بسیار مشکل
آن است که از دریای عبور نموده در منکان میبرد اود منزل انداز شویم اگر از آن طرف

(۱) وثاق بمعنی غلام ساده رو و کنیز و این لفظ ترکی است .


«٦٨»
سالوخان آمده پس بمقابله او خواهیم پرداخت هرگاه لشکر هرات آمده همراًئیه باو
جنگ جنگ را در توای خواهیم آورد واز اندیشه دو لشکر فارغ البال خواهیم شد
سردار صاحبان وخوانین امراء بدین مصلحت همدستان گردیده روز دوم از چمن زار کوچ
نموده از مسکان اوبه عبور دریای هرات نموده در منزل مسیرداؤد آمده فرو کش شدند
چند روز مکث پذیر بوده در بحر اندیشه وتدبیر تسخیر قلعه مذکور شناوری میکردند
ودر گرداب انتظار غوطه میخوردند که در این اثنا چاپار از قندهار معه نوشته سردار
مهر دل خان ورود آورده مندرج بود که عالیجاه سید محمد خان با متراشی بجمعیت لشکر
بر سر قندهار آمده سخت محاصره نموده است ونایب گل محمد که عزیز قریب اوقت مبادا
فریب بازی نموده زمام ملت قندهار بدست اوسپارد در ینصورت خرابی کلی روی خواهد
داد ینگی از سردار صاحبان بزودی عزیمت فرمای اینطرف قندهار گردد که بروقت بدفع
دشمن پرداخته آید والا صورت حال مقدمه دگرگون بنظر می آید سردار صاحبان بمجرد
دریافت این خبر وحشت اثر نهایت مشوش گردیده خیال محال تسخیر هرات از سر کشیده
وفکر نمودند که مبادا ازین سو رانده و از آن سو مانده شویم، و بر طبق مضمون . بیت
بیچاره خر آرزوی دم کرد
نایافته دم و دوگوش کم کرد
مبادا ملك قندهار هم از دست برود همان دم لاله وار داغ مفارقت هرات بردل
گذاشته بمهٔ جمعیت لشکر خود مراجعت فرمای قندهار وازدغا بازی محمد خان کوهی
ومالرسی سالو خان دست افسوس چون مگس میسا ئیهند
در بیان مراجعت سردار صاحبان قندهار از هرات بی نیل مقصود و
عرض راه غارت نمودن شهزاده سلطان علی خلف شهزاده
کامران را وجنگ نمودن با او .
شهد پر قلم مشکین رقم در طی منازل این مدعای چنین تبزره بیان میگردد که در سنه
یکهزار ودوصه وسی وهشت هجری هرگاه سردار صاحبان باین همه فریب بازی از تسخیر
هرات مایوس ومراجعت فرمای قندهار شدند دراول منزل عالیجاه گیلدار خان که عم
سالوخان بود او را بسبب عداوت و عناد سالوخان با وجود خدمث عالیه ستانی هرات وغیره
همه را منسیاً منسیا نموده در عین سواری سواران سردار صاحبان بموجب حکم از هرچهار
طرف مبر عالیجاه گیلدار خان جاویز شده گیلدار عزت و تمکین او را بر باد دادند
کسی از سواران شال از سرش برداشته وکسی شمشیر از کمرش خلاص نموده و کسی
تفنکچه ها وکسی قدی و چوقه از برش بیرون آوردند دريك
پیراهن و زیر جامه از اسپش فرود آورده و بارویش بریسمان بسته
بر استر لکدپران سوار نموده تا بقندهار آوردند و بدست ستم عالیجاه خدا نظر خان مامابسپردند
تامبالغ کثیر از او حصول نماید و بآ های مذکور در صورت خدا ترسی و درستم گاری
از حجاج بن یوسف هم گذشته عالیجاه گیلدارخان را درمجلس خود بار احضار داده و یکجای
همراه خود بر خوان طعام خوار نید، بعبد حکم برفقوبان او میداد که اورا درشکنجهٔ عذاب
گرفتار نموده ازحد بیحد ظلم بر حالش میکردند نعوذ بالله هیچ مسلمانی را بدست ستم


«٦٩»
اینچنین ظالم خدا گرفتار میکند . غرض باین همه عقوبات گوناگون وعذابها مبلغ يك لك
روپیه از عالیجاه گلدارخان حصول نموده او را رهائی دادند آخر نتیجه خدمان همران
همین بود که عالیجاه مذکور از سردار صاحبان یافته وشهزاده کامران بعد فرار هرات
در قلعه لاش رفته آتش افسوس واندوه هرات در مطبخ خیال می پخت ودر آتش انتظار
می سوخت که آیا مقدمۀ هرات چگونه خواهد شد و این معشوقه سلطنت هرات هم آغوش
که خواهد گردید چون مفتی قلم مشکین رقم چنین نقبه طراز بیان میشود که هر گاه سردار
صاحبان بدریافت خبر قدم وهزیمت تسخیر هرات موقوف داشته مراجعت فرمای قند هار
وبسرعت سریعہ دو منزل رايك منزل نموده در این اثنا شهزاده کامران از مراجعت
سردار صاحبان باخبر گردیده نهایت خوشوقت شده در ساعت شاهزاده سلطان علی خلف
خودرامع خوانین هريك عطامحمدخان الیکوزی وجهان دادخان بامپزی معۀ قدری لشکر
مامور نمود که رفته پیش روی شکست سرداران بگیرند چون شاهزاده سلطان علی
داخل سبزوار گردیده درانجا جمع آوری لشکر می نمود هرگاه سرداران مذکور نزديك
سبزوار آمدند شاهزاده ممدوح وخوانین مذکور مطلع شدند که سرداران موصوف
در واقعه هرات نیز خوب مقابله ومقاتله بالشكر هرات ومحمدخان کومی نموده باجمعیت
سامان محاربه ولشکر بسبب شنیدن خبر وحشت اثر قندهار معاودت نموده اند شاهزاده
وخوانين مذكور باستماع خبر توان مقابله ومجادلۀ سردار صاحبان در خودها ندیده
ازسبزوار برآمده بسلسله دوازده گروه رفته در کوهستان روی پوش ومتواری گردیدند
وسرداران مذکور چون داخل سبزوار شدند وقت نصف لیل بود كه يك افغان نزد سردار
صاحبان آمده گفت که شاهزاده سلطان علی معۀ خوانین وقدری لشکر معه صندوق های
خزاین که همه مملو ازصلاست بجهت گرفتن پیش روی سرداران داخل سبزوار گردیده
جمع آوری لشکر مینمودند لیکن چون ازجمعیت لشکرو توپخانه وغیره سردار صاحبان
واقف شدند تاب مقاومت نیاورده رفته در کوهستان فروکش شده اند سر دار صاحبان
هر گاه نام خزاین وفرار شاهزاده مذکور شنیدند همانوقت سردار شیر دل خان بجمعیت
پانصد سوار جرار کرارخوش اسپا بطریق چپاول برهنمی افغان مذکور چون شهباز تیز
پرواز بوقت سحر که نسیم سحری غنچه صبح رادر تبسم آورده بود خودرا در آن سرزمین
رسانیده در آنوقت شاهزاده و خوانین مذکور معه لشکری همه بخواب آرام رفته بودند
سردار موصوف اولاً برچوکی سواران آنها که برشوارع مامور بودند رسیده وازقضای
کردگار سواران شوم برحصار جان سواران چوکی استیلای آورده بود که ازغفلت خواب
خبری نداشته سردار ممدوح سواران چوکی مذکور اسیر ودستنگیر نموده اسپان واسلحه
آنها غارت کرده بعد گرفتاری چوکی مذکور سواران سر دار موصوف چون گرگ
در پی صید شاهزاده وخوانین مذکور درمیان کوهستان متفرق ومتلاشی گردیده آخرچند
سوا ران برخیام شاهزاده مذکور افتادند شاهزاده وخوانین مذکور یکبارگی چشم ها
ازخواب بیخبری کشاده دیدند که چه نحو صورت دارد هرگاه سواران چپاول ملاحظه
نمودند هوش و حواس باخته مضطر بانه به چشم خواب آلوده برسر کوه بپای فرار افتان
وخیزان بالا میرفتند وسواران دست به یغمای اسباب شاهزاده مذکور دراز کردند


«٧٠»

هرگاه شاهزاده مذکور بسر کوه رفته دید که سواران چپاول قلیل است حیف دانسته هماندم
همه خوانین مذکور از کوه فرود آمده بمقابله سواران مذکور پرداختند چنانچه سواران
مذکور در هم برهم شدند شاهزاده مذکور بفراهمی اسباب و سامان خود پرداخته
آماده گردید که در این اثنا سردار شیر دل خان همه لشکر
در مقابله شاهزاده و خوانین مذکور رسیده آتش جنگ شعله ور گردیده
لشکر شاهزاده مذکور باز روی در فرار نهادند و شاهزاده معه خوانین پای پیاده برسر کوه
افتادن و خیزان میرفت هرگاه شاهزاده و خوانین ولشکرش بر بالای کوه رفتند بمتانت کوه
باز اتفاق مقابله و مجادله افتاده تا مدت دو پاس خوب جنگ تفنگ زنی مابین طرفین واقع
شده و سردار هم نتوانست که برسر کوه حمله کند آخر خوانین شاهزاده مذکور بعداتمام
باروت و گوله های عاجز آمده بزبان افغانیه خود بسردار موصوف مخاطب شدند که
ای سردار !
روی خدا بین مایان هم درانی و سبال و عزیز شما میباشیم از تقصیر خدا العال مایان
گریخته ایم در حال بشما صلاح ندارد و پس مایان بیائید واپس بروید، ازما و شما باین
کار کلان پرده میباشد سردار موصوف چون دید که شاهزاده و خوانین مذکور بسیار
عاجز شده اند و درعجز کشاده التجای مینمایند و زور من هم بکوه نمیرسد لاچار بمدنظر
التجای آنان تعاقب شاهزاده مذکور گذاشته و از جنگ دست بردار گردید. آنچه که
خیام و فروش و اسبان و غیره اسباب شاهزاده ممدوح و لشکرش در منزل باقی افتاده بود
همه را لشکر سردار موصوف بحیز یغمای آورده واپس داخل سبزوار شدند و چند روز
در آنجا اقامت گرفتند و عجب تر قصه آنکه سواران لشکر که در این چپاول همرکاب
سردار ممدوح بودند بعضی ازان ها با تفاق سردار موصوف چنگ جنگ را در نوای
می آوردند و برخی چنگ یغمای نموده اسباب و سامان شاهزاده موصوف چنگ
تصرف خود می آوردند و نوازندگان چنگ جنگ را در انوقت چیزی از یغمای شاهزاده چنگ
نیامده و دیگران که چنگ یغمای مینواختند چنگ خود را ازحنای یغمای خوب رنگین ساختند
هرگاه سردار موصوف بعد نواختن چنگ رزم شاهزاده ممدوح بزم افروز منزل سبزوار گردیده
همانوقت چنگ حکم خود را در نوای آورده که هرکه ازسیاه متعینه چپاول غنیمت شاهزاده
در چنگ خود آورده است همه را در سر کار ما حاضر نمایند که بموجب قسمت بهر کس
سپاه متعینه چپاول عطائی خواهد شد چون سپاهیان باستماع این نوای چنگ حکم سردار
موصوف غنیمت را از چنگ تصرف خود بیرون دادن محال دانسته مستعد و آماده نواختن
چنگ جنگ شدند هرگاه سردار موصوف از غمه دمساز کناری سپاه آگاه گردید
از روی تجویر عاقلانه آنچه که اسبان خوب و خاصه از یغمای شاهزاده مذکور بچنگ
سپاه آمده بودند همه بوعده عطای قیمت از چنگ آنها بیرون آروده در اصطبل خاص
بستانیدند مابقی را در چنگ سپاه واگذاشته و کسانی که غنیمت شاهزاده بچنگ خود
نیاورده بودند آنها را از چنگ نوال وجود خود خوش دل ساخت بعده از منزل سبزوار
چنگ تحرک در نوای آورده روانه قلعه فراه گردیده در این اثنا خبر بقندهار رسید
که غازیعمه سمندر خان چند روز بنواختن چنگ جنگ و محاصره قندهار پرداخته وجهه


« ۷۱ »

هزار مبلغن بصلاح صواب نائب کل محمد خان از سردار مهردل خان گرفته بوشنگ
تصرف خود آورده روانه مکان مالوفه گردید سردار صاحبان از سماعث این نغمه
دلکشای چنگ خوشی و خرمی در بزم آروزی بنوای آورده بقطع منازل داخل قلعه
فراه شدند و مبلغ دوازده هزار روپیه سردار صاحبان که در حین رفتن جانب هرات
در دریای فراه غرق شده بودند غواصان و شناوران جمع نموده بکشیدن مبلغان مذکور
حکم دادند چیزی مبلغان کشیدند و چیزی در قعر دریا فرو رفته سرداران باقی مبلغان
مغروقه بموجب تقسیم حکماً از رعایای فراه تحصیل کردند بعده چنگ عزیمت
شاهزاده کامران در بزم خیال خاطر در نوای آورده مستعد جانب قلعه لاش شدند و میرزا
ابوالقاسم خان بجهت جمع آوری مرسات وغیره سامان مامور نمودند از انجا که درعین
تیار کی قلعه لاش نغمه ناخوش بگوش سردار صاحبان رسیده که از گوشمالی نوازندگان
ساز قضا و بقادر تار عمر سردار محمد عظیم خان از قانون حیات گسسته سردار صاحبان
بشنیدن این نوای اندوه افزای چنگ ماتم داری در نوای آوردند و عزیمت لاش شگون
نامیمون دانسته و میرزا ابوالقاسم خان را واپس طلبیده و دو عرابه توپ کلان که
در قلعه فراه افتاده بودند آنها را به زور باروت شکسته نیمه تنگه تنگه نموده برشتران بار
نموده بطریق استعجال تمام روانه قندهار که در عرصه هفت یوم از قلعه هرات بتاریخ
بیست و پنجم ماه ذیحجة الحرام سنه یکهزار ودویست وسی وهشت هجری رونق افزای قندهار
شدند و در حمام ها رفته و بخوش عشرت نشسته و از طاس آب صحت بر سر خود انداخته
و کیسه فرحت بر اعضای مالیده و سنگ راحت بپای زده وچرك منافرت را پاك وصاف
نموده از موائد خوان رنگین وفوا کهات شیرین بهره ور وشیرین کام بوده هم آغوش
شاهد کامرانی قندهار شدند و چند روز این رساله سفر هرات و فریب بازی محمد خان
کوهی مابین خود مطالعه مینمودند و از هرات افسوس میخوردند .

در بیان رفتن سردار شیردل خان طرف کابل و گرفته ر نمودن

حبیب الله خان خلف مرحوم سردار محمد اعظم خان و چنگ نمودن
باسردار دوست محمد خان و بمصالحه نمودن تمام دولت مرحوم محمد عظیم خان را
بدست آوردن باز داخل قندهار شدن

مغنی قلم خوش رقم در نواختن این نغمه خوش الحان می گردد که در سنه صدوهر گاه
سردار صاحبان در عرصه شش ماه از هرات مراجعت نموده داخل قندهار گردیدند بعده
یکی از سرداران بجهت عزاپرسی مرحوم سردار محمد عظیم خان در فکر رفتن کابل شده
که درین اثنای مراسله عالیجاه حبیب الله خان خلف مرحوم سردار صاحبان قندهار ورود
آورده دران مندرج بود که سردار دوست محمد خان بغریب دنیای دوروزه بی اعتبار


مجنون وار فریفته جمال لیلی مال و اسباب مرحوم پدرم گردیده با ما در مقام عناد و معر که
آرائی است و بجهت رفع این فتنه و فساد پیگر ازان سردار صاحبان بزودی متوجه
اینطرف کابل شود که آتش عناد روز بروز اشتعال پذیر است ، سردار صاحبان بعد
دریافت این مضمون ما بین خود رساله مشورت را مطالعه نموده رفته رفته فهرست رساله
شجاعت و جوان مردی سردار شیردل خان معه یکهزار سوار جرار شیر بیشه جلادت و جنگ
در آخر ماه صفر سنة يكهزار و دوصد سى و نه هجری روانه کابل گردیده بعد ورود کابل
سردار موصوف اولاً با سردار دوست محمد خان همدم خوان اتفاق گردیده و عهد پیمان
ساخته یکدل شدند بعده از روی مصلحت ما بین خود گفتگوی زرگری نموده آمده
بعالیجاه حبیب الله خان خلف مرحوم مذکور بجای خود سلسله اتحاد و اتفاق را صورت
انتظام داده در صورت دوستی و اتحاد او را گرفتار ساخته تمام مال و اسباب از دولت کشمیر
بچنگ آورده عالیجاه حبیب الله خان بچنگ اسیری روا نه قلعه ، ایجاه خدا نظر خان
ماما نموده که در انجا بچنگ حبس گرفتار بوده باشد او خود سردار شیردل خان
در کابل متوقف گردیده بغبر دولت کشمیر خیال ریاست کابل و گرفتاری سردار
دوست محمد خان هم در سر گرفته چنانچه روزی سردار شیردل خان مجلس ضیافت برای
سردار دوست محمد خان ترتیب داده طلب سردار ممدوح نمود چون سردار دوست محمد خان
از آفت ضیافت مذکور بی خبر بود هر گیاه معه عمله خواص خود داخل مجلس گردید.
بعضی از امرا مجلس نغمه گرفتاری بگوش سردار ممدوح رسانیدند هما ندم ترك مجلس
نموده برخو استه روانه بجای خود گردید در بنای ضیافت مقابله و مجادله سردار شیردل خان
ساعی گردیده تا چند مدت فیمابین سرداران ممدوح صافت جنگ و جدال بر پای بود
تا آنکه سردار پردل خان از چنین ضیافت معر که آرائی آگاه شده از قندهار بسرعت
سریعه خود را برخرا ن ضیافت جنگ و جدال سرداران رسانیده بچند موائد مواعظه و نصایح
رفع تلخکامی نفاق سرداران ممدوح میشود لیکن سردار شیردل خان موائد مواعظه را
نا گوار دانسته یکبار گی پیاله آب جنگ را از سردار دوست محمد خان دریغ نداشته
آتش مقابله را شعله ور ساخت و بسیاری لشکریان از طرفین بر باد قتل و قتال رفتند
آخر سردار دوست محمد خان از خاک میدان رقع عنان زب گردیده داخل اندرون شهر کابل
گردیده سردار شیردل خان هم عنان تابی سردار دوست محمد خان معه چند نفر خواص
خود در اندرون کابل رفته دست اتحاد در معانق سردار دوست محمد خان انداخته از ضیافتهای
یکدیگر مخاطب گردیده از موائد خوان یکرنگی و برادری خود های شیرین کام
گردیدند و در چمن موافقت و یکو جودی بسان گل شگفته خندان میشد ند گویا غبار
کینه و فساد پر دامن حال سردار صاحبان ممدوح ننشسته بود چند ایام سردار شیردل خان
وسردار پردل خان در کمالی به بوستان سرای سردار دوست محمد خان به تماشای گونا گون
گلهای کابل که گفته اند :
گيل بكابل باده در شیراز رنگین میشود زلف دو ایران كبر درهند پرچین شود


« ۷۳ »

چون ولایت کابل را حق تعالی از شه فرد دیوان ولایات آفریده است سردار صاحبان
نظارت بخش دیده فرحت و انبساط بودند و از اقسام اقسام اطعمه و انواع انواع فواکهات
محبت لا کلام یکدیگر شرین کام بوده طرفین به کام دل رسیدند سردار شیر دل خان
غنیمت کشمير - مرحوم سردار محمدعظیم خان عظيم ولایت دانسته غنیمت ریاست کابل
در تحت تصرف سردار دوست محمدخان بمدنظر نگاه بات وجودی غنیمت تصویریده از گلزار
خدمت سردار دوست محمدخان دسته دسته گلهای مهرو محبت بدست آورده بحصول گلهای
رخصت از دارالفردوس کابل رخ نهاد قندهار گردیدند و سردار دوست محمدخان
در دارالسلطنه کابل مستقر سریر ریاست و کامرانی گردیده آنچه که منکوحات وغیر
منکوحات از طائفه ارباب طرب از مرحوم بودند همه را گل رخصت دست داده مطلق العنان
نموده مگر يك زوجه از مرحوم سردار محمد عظیم خان در حباله نکاح خود آورده و عالیجاه
حبیب الله خان را از قلعه عالیجاه خدا نظر خان ماما طلبانیده وصورت دیوانگی و بیهوشی
اودیده که بسبب رفتن دولت کشمیر و خزاین بدوش دیوانه گردیده بود مراعات سردارانه
و برادرانه پرداخته عنان توسن جهانگردی بدست اختیار آورده که ولایت بولایت اوقات
عمر ناپایدار را بنگدانی بسر می آورد و در وقت کامرانی دوازده هزار لشکر در پس
عالیجاه حبیب الله خان سوار میشدند و در حین سواری اسپ کرسی زرین مرصع در زیرپای
عالیجاه مذکور میگذاشتند که بر آن پای گذاشته براسپ ور کاب سوار می گردید
و عاقبت کار او بنگدائی سرکشیده از آنجا که بر نقش و نگار بیهوده دستگاه تعلقات
دنیای بیوفای هیچ اعتبار نیست خصوصاً رابحه این اخبار مشام هر خاص و عام رسیده باشد
که دولت کشمیر و بال جان است بخانه هر کس راه یافته زود خانه عاقبت او را خراب
نموده سردار محمد عظیم خان که دولت کشمیر بجور و تعدی جمع نموده بود بعد وفاتش
در طرفة العین برباد رفته بدست یغمای سردار شیر دل خان افتاد و خانه او را هم برباد داد
و بزودی از دار الفنا بدار بقا شتافت و از دولت کشمیر بهره نیافت و پسران سردار شیر دل خان
هم دیوانه و کچکول گدائی در گردن دارند ولایت بولایت میگردند حال دنیای دنی
این است .
زاهدی خواب رفت در فکری دید دنیا چو دختر بکری
کرد از وی سوال کای دختر بکر چونی باین همه شوهر
گفت دنیا که من بگویم راست که مرا هر که مرد بود نخواست
هر که نامرد بود خواست مرا این بکارت از اوبجاست مرا
چون دنیا بگذاشته اتقيای و برداشته اشقیاست هر که طالب اوست ذلیل واهل خیر شر را
این دلیل قل متاع الدنیا قلیل .


در بیان رفتن سردار رحمدلخان از شکار پور جانب قندهار و مقرر نمودن
عالیجاه عبدالمنصور خان بعهدهٔ حکومت شکار پور و گرفتن شکار پور
امیران سند و کشیدن عبدالمنصور خان از شکار پور .
مشاطهٔ قلم مشکین رقم در چهره آرائی عروس این مدعای بخط و خال وسمه
وغازهٔ عبارات چنین زینت افزای بیان میشود که هرگاه در سنه یکهزار و دوصد وسی
ونه هجری عالیجاه سردار شیردل خان از کابل بحصول شاهد مدعای خود مراجعت
نموده داخل قندهار گردیده بعد از گذشتن يك دوماه سردار رحمدل خان برادر خود
را که در شکارپور هم آغوش معشوقهٔ حکومت بود طلب قندهار نموده سردار موصوف
بموجب طلب سردار شیردل خان تشریف فرمای قندهار گردیده وعالیجاه عبدالمنصور خان
خیرپور خودرا بعهدهٔ نیابت حکومت شکارپور مامور نمود عد گذشتن چهار ماه آوازهٔ
آمد آمد افواج خالصه سکه بعزم تسخیر شکارپور منتشر عالم گردیده بلكه عالیجاه
موسیو نورليه ونطوره فرانسس بجمعیت عساکر داخل درهٔ غازیخان شده امیران سند
بدریافت این معنی فقرات نویس تشویش و تجویز گردیده بمقتضای عدو شود سبب خیر
اگر خدا خواهد . در این صورت گرفتن شکارپور عین مدعای خود دانسته عالیجاه
نواب ولی محمد خان لغاری را که مشیر بی نظیر امیران سند بود مامور نمودند که طایفهٔ
افغانان را از شکار پور اخراج نموده ملك شکارپوررا در قبضه اقتدار خـود
آرند . نواب مذكور اولا از لدوکانه نوشته جات خود را متواتر
بطرف عالیجاه عبدالمنصور خان بهمین مضمون فرستاده که ارادهٔ آمدن افواج خالصه
سهشگه بنا بر تسخير ملك شكار پورممصم وحالا كه ملك شکار پور در قرب وجوار همسایگی
مایان است خدا نخواسته اگر ملك شکار پور تصرف خالصه سهنگه گردیده پس خوب
نیست از همسایگی خالصهٔ مذکور برای مایان چندین شکوفه های خراب متبسم خواهد شد
نظر بران علاج واقعه پیش از وقوع باید کرد گفتهٔ خردمندان است با لفعل اهالی
خراسان را قدرت مقابلهٔ خالصه سهنگه نمیباشد سرد اوصا حبان در خراسان لحم گوسفندان
ناصری و برنج های پشاوری وانگور صاحبی و خلیلی و کشمشی وخر بوزه ها و سرده ها
و تربوزهای شرین و انارهای بی دانه وفالوده هانوش جان میفرمایند و آب یخ مینوشند
ازین سبب لشکر برودت بر حصار وجود سردار صاحبان استیلا آورده که اصلاً گرمی
غیرت اسلامی در شریان جان ندارند تا لشکر از خراسان بیاید بسیار سفر میخواهد
و ملك شكار پور از دست خواهد رفت مشتی که بعد از جنگ یاد آید بگردن خود باید زد
افضل همین است که ملك شکارپور بدست تصرف مایان میاوند که بباز اهل اسلام میباشیم
هر گاه سردار صاحبان ملك های دیگر سلطنت از خالصه سهنگه گرفتند و براعدای دین
مظفر و منصور شدند پس ملك شکارپور دور نیست دولت خاص ایشان است . الحال
مهربانی نموده بزودی بلا توقف بکدم تشریف فرمای خراسان شوند که پردهٔ کار طرفین
در این است بخیر وعافیت رفته باسردار صاحبان همدم خوان گوشت و پلو های و فوا کهات
شرین، شیرین کام گردیده صحت حمام حاصل نمایند واگر بنحود یگراراده مطمح نظر


دارند پس این گوی و این میدان رعیت خود را و ما را در لشکر دور و دراز نیندازند که
عاقبت سود ندارد عالیجاه عبدالمنصور خان هر گاه از چنین نوشته جان نواب موصوف
مطلع گردید مانند دود بر خود پیچیده حیران این ماجرای شده و هیچ چاره این کار
نتوانست کرد لاعلاج در فکر تدارک روانگی خود جانب خراسان گردیده و در جواب
بطرف امیران سند و نواب مذکور نوشته فرستاد که لشکر خالصه مهتنگه نقد و قلیل
و در حدود دیره غازیخان بجهت انتظام امور خود در آن سرزمین دایرست و اراده
ملک شکارپور ندارد واکثر ملکهای متعلقه شکارپور همه باحاطه تصرف ایشان
است فقط چهار دیوار شکارپور مانده بود که الحال بران هم دندان طمع خود را
تیز نموده اند و لحاظ عقیدت اندیشی ندارند و چشم اخلاص نزادالی خراسان پوشیده
و بهانه خالصه مهتنگه پیش نهاد خاطر خود نموده باین حیله وری ملک شکارپور را
بدست تصرف خود می آرند مکن مکن که بیکو محضر آن چنین نکنند.
ودوستی والیان خراسان فریب دنیای بی اعتبار دست ندهند و از تصرف شکارپور
هیچ نتیجه خوبی بوجود کی نخواهد پیدا شد که بدنامی بسیار دارد لیکن امیران سند بمقتضای
الملک لمن غلب شیرازه مجموعه سلطنت خراسان در هم بر هم دیده و آوازه آمد آمد
لشکر خالصه مهتنگه سپر مدعای خود نموده عالیجاه نواب ولی محمد خان معه قدری لشکر
و چند سرکردگان بنابر تسخیر شکارپور درسته یکهزار و دو صد سی و نه هجری مامور
نمودند چنانچه نواب مذکور آمده در باغ شاهی واقع شکارپور منزل انداز گردیده
و عالیجاه جمعه خان بارکزئی را پیش خود طلبانید و نشیب و فراز نشان داده و از
کتاب لطایف الحیل مثل نوش و نیش خوانده حکم داد که عالیجاه عبدالمنصورخان را زود
بپیمان دم از شکارپور روانه خراسان نمایند و مالیه سایر شکارپور مطابق تاریخ صدور حکم
پروا مصر کار عالیجگاه مذکور بازیافت نموده زود برسانند والا در حق شما خوبی نخواهد شد
و بيشك این مبلغان از شما باز یافت نموده خواهد شد عالیجاه جمعه خان از اینچنین سخنان
دهشت آمیز نواب ممدوح دل از دست داده صورت وای ویلا آه آه سرد از دل کشیده
پیش عالیجاه عبدالمنصورخان آمده در باب رفتن از شکارپور و دادن الیه سایر مطابق
حکم پروانه به لیجاه موصوف گفتگوی سخت و درشت نمود لیکن عالیجاه عبدالمنصورخان
از رفتن خراسان عذری نکرده و از مالیات سایر جواب صاف نداده بلکه چند روز مهلت طلب
گردید که تا درستی فرمایشات سردار صاحبان بعمل آید لیکن عالیجاه جمعه خان که چشم
خشم آلوده نواب معظم الیه دیده بود از لحاظ نقض عزت خود طنبور آمو آخ كوك ساخته
هردم در پیش عالیجاه عبدالمنصور خان نغمه من می روای وای میسراشید و می گفت که من
در میانه چه گناه و چه تقصیر نموده ام که نواب مذکور بر من زهر غصه و غمگین از هار زبان
میریزد و آبروی میگیرد و شما بپای خود طبل بی پروائی میزنید این چه حال و چه خیال است
هنوز عالیجاه جمعه خان همین چنگ گفتگو ی مینواخت که در این اثنا مسمی دلاور
خدمتگار نواب مذکور باچند نفر کلانداران لولید موی ستیز خوی جامه چرکین چشم
و نمکین بر انگیین حکم شکارپور چشك زنان پری رخدن شکارپور معه چوبداران شهر برو برو
کنان داخل شهر شدند و در قصر سیت مهارام دیوانچه سردار بر مسند حکمرانی آرام گیر


«٧٦»
و در پیرهن خرمی و خوشحالی چون غنچه نمی گنجیدند و در ساعت منادی حکم حکم امیران
سند در هر کوچه و بازار شهر گردانیدند و جای بجای برمجالساير و کوتوالی وهشت دروازه
آدمان خودرا مقرر نمودند ومکا اید ابواب شهر بدست خود کردند. روز دويم خدمتگار
مذکور مستعد شهر گردی شده ریش را شاۀ فرحت داد ودر سر افتخار فرق کشیده پیرهن
ململ و کلاه مخمل و تنبان گلبدن بايك چپ بقیه کاری در لنگان سبه فام پوشیده و لونگی
زری کفتار مستعمل بکمر نازنین بسته وشمشیر آویزان ساخته معه سواران چرك پوشان به
تماشا و به نظارة شهر در هر کوچه و بازار تفرج کنان و بری رخان دپوسیرت شکارپور
دیده محو حیرت می شدند و به یکدیگر نگاهای کرده و چشمک های زده می گفتند واه شکارپور
واه شکار پور ودیگر سخنان بیهوده بیان کنان از هر کوچه گذر کنان می رفتند. مردم
شهر بمعاینه این حالت خدمتگار مذکور وسوارانش حيران وچندین رباعیات می خواندند
ودست افسوس می مالیدند ومی گفتند که ملك شکا رپور محل حکام وسلاطین خراسان و امراء
عالی مقام بوده الحال باین درجه رسیده که از رسائی هوش کار پردازان امیران سند زمام
حکومت شکار پور بدست چنین خدمتگاران هرزه گوی افتاده است –في الجمله روز سوم
عالیجاه عبدالمنصور خان بموجب مصاحت عاليجاه جمعه خان بجهت ملاذت نواب موصوف در
باغ شاهی رفته نواب مذكور مقدم اورا عزيز دانسته بسیار تعارف وتملقات او نموده اورا
مرخص ساخت. عاليجاه مذکور تمام فرمایشات سردار صاحبان که هنوز ناتمام بودند بار
اشتران ودر گادی ها انداخته از شکار پور روانۀ کهری باسين وچند روز بجهت درستی
فرمايشات ناتمام بموجب فرمودۀ نواب موصوف در کهری مذکور متوقف گردید. خياطان و
غيره صنعت گران بموجب حکم نواب مذکور د ر کهری مذکور رفته فرمایشات ناتمام را
تمام می نمودند چیزی تمام شده و چیزی نا تمام بودند که باز حکم نواب معز اليه د ر باب
روانگی عاليجاه عبد المنصور خان از کهری باسين صادر شده عالیجاه مذ كور لاعلاج
از آنجا هم کوچ نموده منزل بمنزل روانۀ خراسان گردیده وازمفارقت معشوقۀ شکارپور که
از سالهای سال یار دلخواه واليان خراسان بوده يقه گریبان و سينۀ بریان جامه دران وافسوس
کنان می رفت .
چنگ قلم خوش آهنگ نغمۀ این مدعای را چنین در نوای بیان می آرد. که بدروانگی
عاليجاه عبدالمنصورخان عاليجاه نواب ولی محمدخان برحسن رای خرد پیرای وفکررسای
هوش خود بلبل زبان را در گلزار تحسین و آفرین خوانی برشاخسار بیان مترنم می ساخت
ومی گفت که اینچنین ملك شکار پور که معشوقۀ قديم الايام سلاطنت خراسان بود بی فتنه
وفساد بدست انقیاد خود آوردیم وبر تسخیر اینچنین ملك ها بدون اخراجات لشکر کشی
ونقص لشکر کشی می شود تا بدست تصرف می آید .
فقط با آب و تاب سخنان حکمت بیان ملك را بدست آوردیم مجلس نشینان نواب ممدوح
باصغای این سخنان زبان مدح وثنای چون هزار داسنان بداستان طرازی هر گونه تعریفات
می کشادند وطبيعت لطيف نواب موصوف را در نشاط می آوردندعجب نوایی بود اگر لطايف
اوصافش مفصل بیان نمایم قلم سیه رقم سر بسودای می کشد فی الجمله بعد از چند روز نواب
مذکور با تفاق عالیجاه فتح محمد خان کوری و اعتمادی رئیس محمد کهنور خدمتگار امرای


« ۷۷ »

امیران خیر پور بانتظام امورات مالیه سایر شکار پور پرداخته بقرار هفت حصه مقسوم
نمودند چهار حصه از امیران حیدر آباد و سه حصه از امیران خیر پور مقرر نمودند و از طرفین
امیران کبار گماشتگان و حاکمان جداگانه مقرر شدند و حسن اساسات حاکمان شکار پور که در
هر ماه ماه حیات حکومت شان در برج زوال می رفت چه انشا نمایم اکثر جاهل و از خرد
بیگانه و در فسق و فجور یگانه پری رخان شکار پور دیو سیرت دیده مجنون وار صحرا نورد
لیلی جمال پری رویان دیو سیرتان شکار پور بودند و همیشه بدرد سر خمار زنا کاری مبتلای.
آخر بعد از چند ماه طلوع ماه سیادت دستگاه امیر امراء نادرة الایام سید محمد کاظم شاه
از طرف مغرب عنایت امیران حیدر آباد بر شهر حکومت شکار پور گردیده و از امیران
خیر پور فقیر عالم خان مری که حکماء یونان دانش و بینش از معالجه آن عاجز آیند مامور
گردیده فقیر مذکور بزودی بر قصر رفیع اساس حکومت شکار پور نشسته و صورت پری رخان
شکار پور دیده مجنون گردیده و پیاله های زمرد گون با شراب آمیز زده تمام روز یا وه
گوئی می نمود و در طریق فقر و دریشی دلریش نموده سخنان بی معرفت بیان می نمود و چون
آسیای در هر کوچه و بازار روز و شب در گردش و عیش می نمود هر گه ای و هر کوچه که کدام
حریف زنگه بازی می دید او را استه دان نمی داد و بلکه آنها را سخت دشنام می داد که
مبادا زیور حسن از محستان کشیده بروند خود شیفته و فریفته حسن گلرخان شکار پور بوده
دیگری را روای نداشت که پای درین گلزار حسن بگذارد و در یوم میله هندوان بر ناله
سند گاه سوار و گاه پیاده غبار کف پای پری رویان افتخار سروری خود دانسته برناله
مذکور در میله حاضر می شد و بی محابا در میان عورتان عور و پوشیده خود را داخل می نمود
و بدالجوئی آنها می پرداخت و بعضی عورتان خنده کنان از او حجاب می نمودند و بعضی متنفر
می شدند فقیر مذکور بمعاینه این حالت در زبان سندهی بعورتان مخاطب می گردید . که از
فقیر چرا می گریزید و چرا پنهان می شوید هر جا که از شمایان پنکر در انجا از فقیر عالم
جان و سر خواهد بود چون ازین قسم چندین اختراعات فقیر مذکور می باشند اگر تشریح
داده شود هر آئینه مبسوعه هزلپات خواهد شد و از عالمپناه زبدة نجباء سید محمد کاظم شاه چه
بیان نمایم ـ صفت پاك وی از مدحت ما مستغنی است دست مشاطه چه با حسن خداداد کند!)
در نجابت ذات و حسن صفات یگانه روز گار، و قدر اهل کمال و شریف بسا می دانست و خود
هم در کمال و حسن صورت معنی نظیر نداشت و دست نوازش چون ابر بهار در زیرش غیب جوان
و عنانند زیبا صورت شرین کلام خسرو معنی شناس بود و بانتظام امورات ریاست شکار پور
بخوبی می پرداخت که هر کس وضیع و شریف از حسن اخلاق کریمانه او ممنون و ثنا خوان
بوده مگر آدمان عمله اش اکثر بادی آتش خونی که اصلا آب مروت در دیده حیانداشتند
و براندك سخن چون غبار آشفته می شدند فی الجمله از سرائیدن این نغمه مطرب خامه را
باز داشته بنواختن طبل جهاد جناب عرفان مآب میرمبان احمد شاه غازی پرداخته میشود.


« ٧٨ »

در بیان آمدن احمد شاه غازی در سند و دعوت نمودن طایفه مسلمین خاص

و عام بجهاد و بعده روانه شدن او طرف خراسان

واعظ قلم خوش رقم در تفسیر آیات جهاد بر منبر بیان چنین خوش الحان می گردد
که در سنه یکهزار و دوصد و چهل هجری جناب عرفان مآب زبدۀ سادات عظام
خلاصۀ خاندان کرام رافع رایات اسلام قاطع بنیاد کفر و اظلام میر احمد شاه
غازی بتقاضای حصول سعادت سرمدی و بامید حیات ابدی بر طبق مضمون آیۀ کریمه
که در باب تاکید و امر جهاد نزول یافته است عمل نموده از مکان بریلی ضلع هندوستان
لوای عزیمت جهاد کفار سکه برعرصۀ خاطر همت مظاهر برافراشته با مشت جمامۀ مسلمین
مجاهدین صادق تشریف فرمای ملك سند گردیده با امیران سند و سادات عظام و علمای کرام
و امرای عالیمقام و مشایخ ذوالاحترام و مر خاص و عام از طایفۀ اهل اسلام دعوی جهاد کرد
لیکن احدی و فردی از ملك سند اعلی و ادنا بسبب دون همتی و شهوت پرستی دلنهاد سعادت
جهاد نشدند. بلکه معاینۀ یکمشت جماعۀ مجاهدین بی سرو سامان حمل بر فریب بازی جناب
ممدوح نموده گاهی از قانون زبان اعتراض نغمۀ وهابی نسبت جناب ممدوح مینواختند. گاهی
نوای جاسوسی صاحبان انگلیس بهادر از تار غبزن دل بر می آوردند و اصلا براقامت جهاد
جناب موصوف اعتماد و اعتبار نمی کردند که ازین یکمشت مجاهدین چه بند و بچه کشاید
و چگونه نظام مهام جهاد خواهند داد و محض فریب بازی و خدعه طرازی میدانستند. چون
جناب ممدوح چند ایام بساکن مخزن معارف انه معدن لطایف قدسیه پیرمهان صبغۀ الله
توقف پذیر گردیده و در آنجا بند و بست نشانیین اهل قوافل که عبارت از پرده نشینان طهارت
و عصمت است نموده از انحا تشریف فرمای شکار پور که درا وقت عالیمجاه سیادت پناه سید
محمد کاظم شاه محستی جلوس فرمای بر مسند حکومت شکار پور بوده ناظم مذکور شمع
افروز بزم ملاقات جناب سید ممدوح گردیده از مواید پرفواید بحبهم و یحبونه نهایت شیرین
کام شدند و در حین اختلاط و مجلس آرائی جناب ممدوح مطابق حکم نص قرآنی و احادیث
قدسی ناظم مذکور را راغب جهاد کفار فجار نموده و ما بین خود عهد انجام موثق
نمودند چنانچه ناظم مذکور همین انجام خود که وقت جهاد آمده با مجاهدین دین حاضر
خواهیم شد لیکن الذت معشوقۀ حکمرانی شکار پور دامن گیر ناظم مذکور بوده با وجود
صدور چندین دعوت نامه ها ناظم مذکور متوجه سعادت جهاد نگردیده ابواب رسل
و رسایل مشعر بر اقاویل جهاد مفتوح داشت و نرفت و در جنگ سکه بر باد رفت که ذکر آن
در داستان جنگ سکه مندرج است چون جناب سید ممدوح از شکار پور عازم خراسان گردیده
اولا در ملك کچهر رسیده والی قلات را و سایر رؤسای آن سرزمین از خاص و عام از قانون
اسلام زمزمۀ دعوت جهاد بگوش رسانیده لیکن هر کس این آهنگ خوش نوای را خارج
از عقل ناقص خود دانسته هر گز این نغمه دلکشای را بگوش هوش نیاورده علاوه رباب
استهزا و خنده گی می نواختند و چنگ از دل پر زنگ خود بر قول محال در مجلس مشورت
در نوای می آوردند. چون جناب ممدوح از ملك کچهر ساز همت را كوك ساخته متوجه
قندهار و ادراك ملاقات سردار صاحبان قندهار نموده به قندهار زد جهاد شیرین بخش کام