(۲۲۲)

چو فرمان (اوفوا) شده (بالعهود) چنان بشکنم امررب و دود
درستی گر از عهد خود کم کنم ازین پس چه پیمان بمردم کنم
چو این گفت ابرو بهم در کشید بیفشاند دامان و پیران دوید
چو در هر سری بود شوری دگر بهر پر دلی داشت زوری دگر
مسنی وتولی آمد اندر میان زناخوش بیان سر کشی شد عیان
زسر کینه سینه شد آشکار رساندند برجنگ و پیکار کار
زبسار کز نیبهای شمشیر زن نشد هیچکس بار آن پیلتن
مگر يك پلنگ افکن نامدار عموزاده سلطان فرخ تبار
چو کشتند باهم مقابل بجنگ بر آمد طراقاطراق تفنگ
فتیله بشاهین بمالید گوش در آورد باز از کابل بجوش
زخون تیغ تر کرد دیگر زبان بشکوا نه فتنه شد تر زبان
زهر در زره پوش مردی دلیر بر آمد چواز غار خود نره شیر
زشیران چپ و راست بر خواست غو (۱) بهر کوچه بود جشنی زنو
زيك سوی مانند غران پلنگ قزلباش وقلملاتی (۲) باهم بجنگ
دگر سوی افغان ز نیزه بدار بر آورده منصوری نابکار
دگر سوی غلزائی همچو شیر چو روبه جوان شیری آورده زیر
زيك سودلیران پر خاشگر بکشتی در افتاده با همدگر
فتاده بپاق از سر زور مند چوانیان نیل از درخت بلند
چو دزدان افشار افشار ها زخون گشته رسوای بازار ها
قدر در صف آرائی کار زار قضا پنجه وا کرده در گیر دار
سبك سير شد خبر ازین کهنه دیر کسی گفت خیر است گفتش بخیر
شده مردم سر کش فارسی عدد سوز چون آتش فارسی
چنان لرزه زان رقص دیوان فتاد تو گفتی که ایوان کیوان فتاد
چه گویم که گفتن مر اجنگ نیست و گرنه چو کابل محل تنگ نیست

(۱) تصحیح خ : بهر گوشه در نعره يك شير نر بهر گوشۀ بود جشنی دگر
(۲) کلمه قلماق فهمیده نشده، امکان دارد « قلاق باشد که نام یکی از اماکن ترکستان و یکی
از اقوام ترک نژاد می باشد .


(۲۲۳)
نخواهد دلم شرح این ماجرا که از هر دو سو دل بسوزد مرا
اگر شمۀ مختصر خوانده شد بحسب ضرورت سخن رانده شد
سخن مختصر بود جنگ دراز شده چیره دست اکبر سرفراز
برفتند بسیار کزلیها زجای چنان در هزیمت نهادند پای
که ایرانیان از صف کار زار بروزیكه رستم نمی بود یار
چو فوج محمد زمان روی تافت مخالف بتاراج او دست یافت
دوان رفت اکبر نيك در اشتت عمو زاد، سلطان بدیگر لشت
ندادند ره با کسی در سرای بیامد بمردان جنگ آزمای [۱]
زپیکار او دست بر داشتند ز تاراج و یغما نگهداشتند
محمد زمانخان ز کردارشان برنجید و خندید برکارشان
در ان زهر خنده بگفتا یبسخن که صد آفرین بر دو فرزندمن
که اول مدد گار دشمن شدند بتاراج من یار دشمن شدند
کنون نام کرده ز دفع گزند بسازند پیش آمده ریشخند
کجا دل پزیرد ادای خنك که غثیان [۲] پزیرد زچای خنك -
وفا رفت دور از مانرا چه شد نماند ست مهر آشنا نرا چه شد
پسر با پدر کینه جوئی کند دگر کس چه دیگر نکوئی کند
حدیثی کزان مغز جوشیده رفت لبوشیده اکبر خموشیده رفت
دگر گشت مشغول شغل شهی زشاهی بشه بود نام تهی
ببخشش جهان کهن تازه کرد ز انصاف گیتی پر آوازه کرد
بزیر نگین ملك چون آفتاب درآورد و حکمش روان شد چه آب
زشهر اده میخواست رخصت مدام که دیگر رود با سپاه تمام
زآلایش فتنه و جنگ و کین بخون فرنگی بشوید زمین
مكزا ده کردی تعلل مدام زشامش بصبح و زصبحش بشام
بسان پدر از دورنگی نرفت سرش از هوای فرنگی نرفت

۱- نسخه : ندادندره تا کسی در سرای بیاید زمردان جنگ آزمای
۲- غثیان ، به فتحثین وتای مثلثه بمعنی شوریدگی دل واستفراغ .


(٢٢٤)

بپوشید کی در خطاب وجواب
بدست وزیر مبارک نهاد
کمر بند آن نامه بگشاد وخواند
بنزديك شه رفت آتش فشان
بصد خشم نامه کشید و کشاد
بگفت اندین نامه خوش رقم
عبارت چه شیرین ونغز و روان
چو آن خوبروی که خوبان نگاه (١)
بمجلس هر انکسکه آن نامه خواند
بصد جوش اکبر زبان باز کرد
که ای نامداران چرا خامشید
بگوئید شهزاده را اینچه کرد
گرفتم که کس برد مهر از غلط
چه بد کرده ام من که بد میکند
پدر مر دش اندر بد یهای من
همه کین پیشنیه بر دم ز باد
منش بار دیگر بجای پدر
و گر نه چنین طفلک بدشعار
کمان داشتم او که سازد وفاق
ولیکن چو بر امتحان آمدم
ز گهواره چون پای رفتن کشاد
کلامش دروغ و بیانش گزاف
خود از بیرهی رنج مردم دهند
بسی گفت زینسان بخشم و ستیز
ملك زاده را خشک گشته دهن

نوشتی سخنهای دور از صواب
از آن نامه ها نامه او فتاد
ز مضمون او در تحیر بماند
فراهم بیا ورد گردنکشان
به پیش بزرگان مجلس نهاد
به بینید چو نست دلکش رقم
بشهدش چه زهر معانی نهان
کنندش بـز هر مهند سیاه
ز خجلت سرافگنده چون خامه ماند
باتش زبانی سخن ساز کرد
نگوئید حرفی مگر بیهشید
کجا وخود نکرده است دیگر که کرد
ولی چون ز دستش بدیدید خط
نداند که بانفس خود میکند
چه بد کان نکرد است برجای من
که تا از جهان دور گرد دفساد
نشا ندم به بستم بخدمت کمر
کجا و کجا پایهٔ شهر یار
نمیداند از خورد سالی نفاق
فزون دیدمش از پدر ده قدم
نخستین قدم در ره کج نهاد
چو بیدش بود سد زبان در خلاف
دگر بد نمك نام مردم نهند
چو تیغ خود و كلك من تند و تیز
نه نیروی عذر و نه روی سخن

(۱) ـ نسخه ك ، چو آن خوب روئی که شاهان نگاه
کنندش بزیر مهندسیاه


(٢٢٥)

برون تر ز آب و درون پر شرر
کسی را دران جای قهر و عتاب
ز شرمندگی سر در افگنده پیش
سخن مختصر کرد شهزاده بند
بیا ساقیا بهر دفع ملال
که در وصف آن باده پر طرب
چو شد قصه کابلستان تمام
برانم که اکنون بیام امیر

زبان خشک و لب تر ز خون جگر
نه روی شفاعت نه تاب جواب
بماندند دلریش و خاطر پریش
بزندان فرستاد خوار و نژند
بده باده خوش گوار و حلال
بیان کرده ام شوی بنت العنب
مبر از اغراق و طول کلام
رسانم بر اکبر شیر گیر

خلاصی یافتن شهزاده و گریختن او بملك فرنگ و استقامت کردن

خانشیرین با لشکر خود و فوج فرنگیان در مکان افشار و بر آمدن محمد اکبر خان
بجنگ او و رسیدن نامه دوست محمد خان به اکبر خان و رفتن او در خلم
چو آید فلك بر سر یاوری
بهاری در آرد بباغ امید
گشاده شود هر دری بسی کلید
کند کارهائی که باشد محال
چو افتاد از دور چرخ بلند
چه گویم که از دور گیتی چه دید
کنم گر بشرح و بیانش تلاش
ز تفتیش آن به که دم در کشی
پس از محنت و رنج های دراز
مگر ساز شی کرد با پاسبان
رها شد ز زندان تاريك و تنگ

کند آنچه نبود بکس باوری
که گل سر و بر میدهد شاخ بید (۱)
ز هر جانب آسایش آید پدید
نگنجد در ادراك و و هم و خیال
چو شهباز شهزاده در پای بند
چه انواع خواری بزندان کشید
شود اهل انصاف را دل خراش
که کردم ادا جمله در خامشی
فلك باز کردش در لطف باز
و یا غافلش کرد و رفت از میان
گریزان شد اندر سپاه فرنگ (۲)

(۱) – تصحیح خ : که گل سر بر آرد زهر شاخ بید .
(۲) - چون فتح جنگ احساس نمود که او را به جرم این خیانت ملی خواهند کشت
بنابران در صدد فرار برآمد و شب هنگام به همدستی محمد زمان نام سقف زندان
را شکافته بیاری او و چند نفر دیگر از راه بام فرار کرد و از دروازه خونی قلعه
بالاحصار برون آمده به چند اول پناه آورده از آنجا به لهو گرد، و بعداً به جلال آباد به نزد
جنرال پالك انگلیس پناه برد .


(۲۳۱)

دگر کس حدیثی دگر گون شمرد که شب خان شیرین ز زندان برون
ملك زاده اندر سپاه فرنگ فرستاد و خود ماند قایم بجنگ
در افشار با پنچصد و يك هزار زقوم جوان شیر و مردان کار
شده متفق با سپاه فرنگ سر کینه افراشت همچون پلنگ
دگر خواست اکبر که ناهمچومیغ کشد آتش فتنه را ز آب تیغ
به پیش محمد زمان خان نخست غبار دلش زاب پوزش بشست
عمو زادگان را نوازش نمود بهر کس درستی و سازش نمود
فرستاد سلطان سوی قندهار که تا دشمنان بر کشد زان دیار
خود آمد بلشکر شتابان بجنگ سوی خان شیرین و فوج فرنگ
ز نعل سمندان زمین شد ستوه بجنبید هامون بلر زید کوه
نماند اینجهان شد جهان دگر زمین دگر آسمان دگر
پی غرق فرعون و فرعونیان شد از تو پنهارود نیل روان
ز آسیب گردن و گردن کشان نمی ماند از کوه ها مون نشان
چولشکر رسانید برجای جنگ بیاسود گرد از دویدن در نگ
بدشمن نبود آنچنان زور دست که میکرد جائی قرار و نشست
بپر خاش شیران روئینه چنگ مقابل ستادی بمیدان جنگ
دلیران بار کرمی کینه خواه ازین سو شدندی به پیکارگاه
ز بد خواه چون یافتندی سراغ چه در دشت و هامون چه در کوه و راغ
پلنگ افگنان آشکار و نهان شدندی زدندی به تیغ و سنان
کشیدندی از خاك بدخواه گرد لرستی زصد مرد يك شیر مرد
سپاه فرنگی زجان ناامید هراسان ولرزان چواز باد بید
همه منفعل گشته و شرمسار که بیرون چرا آمدیم از حصار
شدند از خیال نبرد و ستیز فتادند در فکر راه گریز
درین روزها قاصد تیز گام رسید از امیر بلند احتشام ( ۱ )

( ۱ ) مطلب از امیر ، امیر دوست محمد خان میباشد ، که درین وقت در هند بوده است


(۲۴۷)

ز يعقوب نامه بيوسف رساند به مهرش ببوسید و بکشاد و خواند
چنین بود در نامه د لنشا که حمداً لذي الجود و الكبريا
که نامم پس از نیستی هست کرد باین زبردستی زبردست کرد
گر از بیخ سبزی پذیرد درخت گل و برگ بار آورد شاخ سخت
من آن بیخ خشکم که سبزم ز شاخ دگر بار شد بار و برگم فراخ
من آن مرده شخصم که در گور تنگ کشیدند یعنی بقید فرنگ
زفضل خداوند گار و دود بکوچك رگی جنبش روح بود
از آن رگ شدم زنده بار دگر ز سر یافتم اعتبار دگر
بهر موی من گر شود صد زبان کجا آیدم شکر او در بیان
بدان ای گرامی جگر بند من گرانمایه فرزانه فرزند من
نگهدار دت قادر کردگار ز چشم بدان دبد روزگار
شد از نام تو زنده نام پدر بگردون رساندی مقام پدر
چو من ساختی روح پا ننده شاد خدا از تو پائنده خوشنود باد
زقید بخارا رها چون شدم چگویم که چون بی تو دل خون شدم
نه ذکر شبان جز بیاد توام نه وردی بجز خیر یــاد توام
شب و روز بودم بهجر تو زار بدم غافل از حکمت کرد گار
نه زالم خبر زان به بندت نهاد که صد بند خواهد ز بندت کشاد
زاحوال خویشت چه خواهم نوشت که بر ما چه بگذشت از خوب وزشت
همان به که بندم زشرحش دهان که ناید بصد نامه اندر بیان
سخنهای غم بهر دشمن گذار زشادی سخن گویمت گوش دار
که چون ایزدت از بخارا رهاند دگر بار در کابلسنان رساند


(٢٢٨)
زتیغ تو دشمن همه پست کرد
بیا کس گرفتی در ان دار و گیر
هراسان چقاند اهل فرنگ
گر از دور بادی بخواهد وزید
نسازد کسی از بسی اضطراب
زبیماری آنکس که دارد امان
بطبعی که دائم مشوش بود
بدین ترس کی رو بکابل کنند
چو دیدند کوشش نیرزد بجو
کنون رایت صلح افراشتند
زنو طرح پیمان در انداختند
جداگانه از سروران هر کسی
بصد عزت و احتشام و وقار
زاندیشه محنت و خستگی
به آسایش و خرمی عنقریب
کسانیکه در دست افتاده اند
نخستین بشمشیر احسان بزن
ازین پس نباید که جنگ آوری
ادائی کنی با سپاه فرنگ
گریزان ازان لشکر رزم جوی
که تا سروران فرنگی دیار
بيك هفته آنجا نشیمن کنند
بگیتی زبر دست هر دست کرد
زنام آوران فرنگی اسیر
که از بیم شهباز قازو كبلك
پر از کود گویند اکبر رسید
زصد فرش هم بر یکی فرش خواب
به کم سر گرانی برارد فغان
بسر سام هم خنده خوش بود
که آیند و دیگر تقابل کنند
که افتاد در دست گاذر کرو (۱)
کزین به طلسمی نه پیدا شتند
بما عهد و سوگندها ساختند
نمودند اکرام و کوشش بسی
برون آمدم از فرنگی دیار
ردانم به تدریج و آهستگی
بخواهم رسیدن بشرط نصیب
همه خسروان سروران زاده اند
پس آنگه رها کن همه مردو زن
زیانی به اهل فرنگ آوری
که گویا نیاورده تاب جنگ
کنی در هزیمت سوی خلم روی
در آیند در شهر کابل دوبار
پس از هفته تعجیل رفتن کنند
۱ تصحیح خ ، چودیدند کوشش ندارد اثر نبودند از جنگ صرف نظر .


(۲۲۹)

ز کین خانه چند را سوخته
بر آیند باروی افروخته

که ناچیست مردانگی هایشان
برد سر کشی از سر سر کشان

بدستور سازند فرمان بری
نسازد کسی دعوی همسری

بدینسان بسوی سپاه فرنگ
روان گشت فرمان شاه فرنگ

نه ترسی که بر عکس فرمان کنند
به بازی تخلف به پیمان کنند

تو هم کار بندی بفرمان من
شکستی نیا ری به پیمان من

درین کار ترك تامل کنی
نباید که اصلا تغافل کنی

نه بینی سوی عزت و ننگ و نام
همان بنگری کت رسانم بپيام

غرض مختصر يك سخن زان ميان
هنوز است باقی که باقی بمان

چو این نامه خواند اکبر نامجوی
زشادی چو گلنار افروخت روی

تهانی عموزاده را در نوشت
که ای نيك كردار فرخ سرشت

بحکم امیر از سپاه فرنگ
قدم پس کشیدم زمیدان جنگ

برانم که گیرم رۀ خلم پیش
نسازم کسی محرم راز خویش

توهم دست از جنگ کوتاه کن
ره انجام را سرسوی راه کن (۱)

نهان دار این ماجرا از کسان
بتعجیل خود را به پیشم رسان

الا نانیفتی ز چون و چرا
که خود گردد کشف این ماجرا

چو قاصد روان کرد با خود سپاه
سوی کابلستان به پیمود راه

نپرسید کسی را ازین گفتگوی
زکابل سوئی خلم بنهاد روی

چو آن نامور شد زکابل برون
جهان شد بچشم کسان تیره گون

همه خلق در بحث این ماجرا
فتادند باهم بچون و چرا

که آیا چه دیدو چگونه شمرد ؟
که بی رنج کشور بدشمن سپرد

همانا بترسید با ز از نفاق
کزانش فتاد این چنین اتفاق

و یا از فرنگش پیامی رسید
که از دست و پارفته بیرون دوید

درین گفتگو شد خبر آشکار
که فوج فرنگ آمد از قندهار

۱- تصحیح خ ، روان اسب عزمت باین راه کن .


(۲۶۰)

دگرسوی ميكر يكی رزم جوی به لشكرسوی کابل آورد روی
چنان زين خبر شور وغوغا فتاد تو گفتی سپهر و ثريا فتاد
بسيار مردم كريزان شدند تهيدست افتان و خيزان شدند
جو طوفان نوح اندر ان شورو شر بمادر ز دل رفت مهر پسر (۱)
بزرگان کابل زبی لشکری زبون آمدند اندر آن داوری
ز انديشها بی تقابل شدند بناچار بيرون ز کابل شدند
جو فوج فرنگی بکابل ديار در آمد بر آمد ز گردون غبار
چنان توپ رشاهين در آمد بجوش که طبل و دهل زد بهيبت خروش
زدی ناله نقارة خام پيچ که اين شور بر پيچ هيچست وهيچ
برون کينه از طبع سر کش زدند بکاشانه چند آتش زدند
روان حكم شان بود مانند آب به يك هفته بومر ز و بوم خراب
زخاك سيه بارها کرده بار کشيدند بر اسپ و پيل و شتر
برفتند از کابلستان برون چو علت ز تن روز بحران برون
رسيدند چون در حدود فرنگ بهر شهر کردند روزی درنگ
منادی تبیره زنان سو بسو (۲) همیگشت و میزد ندا كو بكو
که سلطان آفاق شاه فرنگ بشمشير آورده کابل بچنگ
ولیکن دلش زان زمین گشت سرد بجرم نفاقش گنهکار کرد
بکبار خاکش بهم بر زده ز قهر جها نبالش در زده
بدانگونه از بيخ بر داشتش که خاک سیه نيز نگذاشتش
جوابش شدی از همه مرد وزن که شك چيست خود روشنست اين سخن
بده ساقیا جای یا قوت رنگ بشکرانه دفع اهل فرنگ
که تا فرخی آيدم در ضمير روم تا به کابل رسانم امير

۱- تصحيح خ برفت از دل مام مهر پسر .
۲- تبيره : يعنی طبل و كوس .

ا کبر ۱ ضمه (۱۰۰۰) جلد ) ب سردار محمد و محمد اعظم ح سيد محمد سرور ن جبلی يوم ۲۹ - ۱۲- ۲۶ مطبعه عمومی


(۲۳۱)

در بیان پیشوا بر آمدن محمد اکبر خان و جملهٔ اعیان و معتبرین کابل
بملاقات امیر دوست محمد خان و ملاقات کردن پدر و فرزند با هم و کوائف آن

ازین به چه روزی درین روزگار
که گردد وصال دو مشتاق زار
نشینند با هم به آرام دل
مهیا بود سر بسر کام دل
ز دل میرود رنج و درد فراق
شود از میان دور گردد نفاق
چو کابل زمین اژدهان نهنگ
رها گشت یعنی ز فوج فرنگ
فتح جنگ شهزادهٔ سینه ریش
ره بوم پنجاب بگرفت پیش
شده خان شیرین ز جان نا امید
سپاهش چو شب گشت روز سفید (۱)
هراسان و لرزان چو روباه پیر
بقوم جوان شیر شد گوشه گیر
چو آگاه بود اکبر نامدار
رسید از همه پیشتر در دیار
ز کار آگهانیکه از خویش داشت
بهر کشوری نائب بر گماشت
سپاه و رعیت فراهم نمود
در گنج اکرام و احسان گشود
ز اقصای کابل روان بیدرنگ
طلب کرد زندانیان فرنگ
زنان را ببخشید تاج و گهر
بزریفت و زیور زیبا قبا بسر
بیاراسته هر یکی چون عروس
چو نوشابه اسکندر فیلقوس (۲)
بمردان سراپای شاهانه داد
بصد دل دهی رخصت خانه داد
نگهبان شان تا حد ملک خویش
بسی داد از نامداران جیش
با رام بنشست با دوستان
جبینش شگفته تر از بوستان
ولی بود در انتظار پدر
شب و روز بر شاهراهش نظر
گهی در فرح بود و گه در الم
تارغ بهم داشت شادی و غم
وزان سوی امیر مبارک نهاد
ز منزل بمنزل همیرفت شاد
پس و پیش بودش فرنگی سپاه
کمر بسته چون چاکران گرد شاه
زدی هر کجا خیمه آن نامدار
بصحرا و هامون و دشت و دیار

۱- تصحیح خ - جو شب شد سرش تیره روز سفید.
۲- شاید مطلب از اسکندر مقدونی باشد.

اکبر نامه (جلد ۱۰۰۰) بسردار محمد رحیم محمد سرور نجیفی بوم ۱۳۲۹- مطبعه عمومی


(۲۳۲)

زنو پیشکشها ی بی وزن وسنگ رسیدند از سروران فرنگ
چو در خاك پنجا بپا نش گذار بیفتاد ما نند خضر بهار
دل خلق گل گل شگفت از طرب چو غنچه بمدحش كشا دند لب
زلا هور یان تا به اجمیر یان مبارك كشان خاصه کشمیریان
بيك منزلش با بسی ارمغان شده پیشوا شیر سنگ جوان
ز سیم و زر سرخ كامل عیار بسی بدرها كرده بروی نثار
بخد مت میان بست چون شیرمست بصد چابكی گشت مهمان پرست
بهر صبح برد ارمغانی زسر بهر شام نزلی بطرز دگر
امیر از جوان مردی آن جوان عجب ماند و بسیار شد مهربان
نوازش بسی کرد و پرسید حال زولجیت نامر دن نو نهال
بفر زندیش در سخن برد نام بسی پند دا دش بمهر تمام
در احکام شاهی ز بس گرم وسرد با ندا ز پیرا نه آگاه کرد
دو هفته دران جا کم و بیش بود وزان پس دگر عزم رفتن نمود
نمود آن جوان مرد مهمان نواز در گنج و دینا رو زر باز باز
زرو سیمش انبار انبار داد ز زر بفت و اطلس شتر بار داد
بسی تحفه و ارمغان شگفت زخود داد و از خاصگان هم گرفت
زاسپان تا زی ولعل و گهر بهر يك پسر داد نزلی دگر
بجمع طفیلی ز زن تا بمرد جدا گانه بخشائش تازه کرد
بمهمان فرح سير ميزبان شده تاد و منزل روان هم عنان
از آنجا چو مهمان گردن فراز روان گشت بر گشت مهمان نواز
بصد شوكت وحشمت وعزو جاه همیر فت منزل بمنزل براه
ز پنجاب تاسر حد ملك خویش بهر كشورش تحفه بردند بیش
تو گفتی که بودش کران تا کران بزیر قليم ملك هند و ستان
در آمد چو در خیبر آن نامدار برآمد خروش طرب هر کنار
فرا هم شدند اهل خیبر تمام مبارک مبارک کشان خاص وعام


(۲۲۳)
سر افتاده هر سوزن خیبری بلفظ دری همچو كبك دری
بکابل خبر شد كه آمد امير فرا هم شده طفل وبرنا و پیر
بشادی دو یدند بی پا و سر زدستار و كفش وكله بیخبر
چو دیدند از دور روی امیر می خرمی جوش زد در ضمیر
بهم گریه و خنده چون شمع شد عجب بین كه چون ضد بضدجمع شد
پیاده روان اکبر شهسوار روان رفت بیهوش وبی اختیار
بیفتاد در زیر پای پدر چو بیخود زجان و جهان بیخبر
پدر نیز از باز دست فراق بیفتاد مدهوش ومست فراق
پس ازساعتی چون بهوش آمدند زگریه بجوش و خروش آمدند
پسر در ثنا و پدر در دعا یکی بو سه میز دبر بك بپا
چو فارغ شد از خدمتش در کنار گرفت افضل وحیدر نام دار
شده شعله ور آتش اشتیاق گر ستند از دود تلخ فراق
چو کردآب چشم آتش سينه سرد غم وغصه برخاست بنشست گرد
از آن پس سوی کابلستان شدند شکفته تر ازصد گلستان شدند
در آمد چودر کشور آن نامدار بجوش اندرآمد سرا سر دیار
تو گفتی که اسکندر فیلقوس بروم اندرآمد پس ازفتح روس
زن ومرد بر برزن وبام وكوی بشكر ا نه الحمدلله گوي
زشادی بر آورد مطرب فغان شده چرخ زن زهره بر آسمان
هم آواز شد ار غنون چنگ را دف و بربط وسازو سا رنگ را
غزلخوان شده خوشنوایان سند جهان کرده بیهوش از را گ هند
بهر سوی خواننده شیرین لبان غزلهاى رحمان (۱) به پښتوزبان
لب کودکان همدم نای بود سه تا بر کف وساز برپای بود
خدا ناغم وخر می آفرید چنان روز شادی زمانه ندید
۱- رحمان با بایکی از شعرای بسیار معروف قرن یازده و اوائل قرن دوازده زبان ملی ما
پښتو می باشد که از ١٠٤٢ - الی ١١١٨ هـ ق حيات بسر برده است . ديوان بسيار ضخيم و
ابيات واشعار بسیار رشیق دارد .


(٢٢٤)

زلور چرا غان ببا زا رو کوی
بعالم چنان پرتو افگند نور
جهان یافت از درد ظلمت نجات
بدینگونه تا هفته بود از طرب
پس آنکه بصدر عدالت نشست
بشکرا نه چندان بیا شید زر
ز آ وا زه عدل او در جهان
کم آزاری و جود بسیار کرد
جهان کهن یافت دیگر نوی
چو آئینه کس را ز زشتی بروی
دل از غصه و کین دیر ینه شست
بر آ و رد مر دم ز رنج و عنا
نماندش غمی در دل روز گار
چو بیم خدا دا شت اینش تمام
بده سا قی از بزم خاص امیر
که تا تلخی رنجهای شدید
نماینده در نیمشب تار موی
که شد دشت و کوه ایمن کوه طور
شب هند بر ده ز نو رش برات
همان جشن روز و چراغان شب
ببخشایش و جود بکشاد دست
که شد در گدا شاه زرین کمر
فرا موش شد نام نو شیر وان
بفتوی و تقوی همه کار کرد
شده بیخ اسلام و ملت قوی
نیا ورد و شد با همه مهر جوی
ز هر سینه آلا یش کینه شست
نگهداشت بیگانه و آ شنا
جز اندیشه پرسش کرد گار
ازین به چه باشد د کر و السلام
شرا بیکه تر کیب باشد بشیر
بر داز سخنگوی شیرین حمید

تحمید وسپا س نا مه در اختتام کتاب اکبر نامه

ستایش خدا را که از لطف وجود
زبا نی شکر ریز و شیرین مقال
خیا لی هوا گیرو طبعی بلند
قیا سی که آرد ببا غ خیا ل
و گر نه بده با شی کم ز بان
مبین بر سخن سنجی هو شیا ر
زدا نشوری هر که را داد بهر
ازین بهره است آنکه بی بهر یش
کمین بنده را کرا مت نمود
بیانی دلا و یز اهل کمال
دماغی مضا مین نازك پسند
هزاران گل معنی اندر مثال
چه یارا که گیرد سخن بر زبان
ببین بر خرد بخش آموز گار
نه ازده شود کم نه افزون زشهر
چه بر خیزد از بودن شهر بستش


(٢٢٥)

بنا زم ز الطاف یزدان پاك زرنجیدن دشمنا نم چه با ك
دو شمشیر تیز ایزد ذو المنن سپر ده بد ست دو شمشیر زن
گرفت از یکی تیغ روشن گهر زد شمن جهان اكبر نا مور
حمید از دگر تیغ زیر قلم در آورد ملك سخن یکقلم
اگر عیب جوئی دلیری کند زبان نیز در خورده گیری کند
بگو یش که گوید یکی داستان که بینند خود جود تش راستان
عدو لاف مردا نگی كم زند چه یا را که با تیغ من دم زند
كسی را بمن تاب نا ورد کو فرا خت میدان ولی مرد کو
كسی کو تواند برآید بصف که تیغم هنوز است عریان بكف
بدیدن شود خصم راز هره آب کجاز هره دارد که آرد جواب
زتاثیر مدح دلیران حمید بطبع توشد خوی شیران پدید
زبان تو از تیغ شد تیز تر نی کلکت از نیزه خونریز تر
كنون بگذر از فكر جنگ ونبرد سوی خوی اصلی دگرباز گرد
اگر عاقلی ز ببدت انكسار ترا با غرور و رعونت چكار
بدا نش دگر گون سخن ساز کن زبان در سپاس خدا باز کن
ثنا بر خداوند گا ر مجید که این نامهٔ من بپایان رسید
کنون میکند سیر ملك جهان شود مجلس آرای بزم مهان
بکابل کند سیر هر انجمن چوباد بها ری چمن در چمن
ببزرگان هشیار وروشن ضمیر نشینند در بزم خا ص امير
نیو شند گـفـتار شيرين من سخنهای با ربك ورنگين من
امیدم چنا نست زان سر وران که چون تلخ بینند حرفی دران
نجو شند بر تلخی را ستی خمو شند اندر کم و کاستی


(٢٢٦)

بپرسیدم از مردم هوشیار که بودند باشندۀ آن دیار
در اخبار بود اختلاف کلام بهم داده تطبیق گفتم تمام
من از خود جز آرایش بزم خویش نگفتم درین قصه يك نكته بيش
بود گر بود اختلاف سخن ضما ندار آن راوی من نه من
نکردم من این داستان بهر زر که بهر خزف کس نریزد گهر
بــانواع تشویش و در ماندگی غم واحتیاج ویرا گندگی
دلم جوش عشق اندرین کار داشت کشید این جواهر که در بار داشت
چو باشد طبیعت زرنج ومحن پریشان پریشان برآید سخن
ازین پیش کز نامه ها گفته اند بمشت زری گوهری سفته اند
زفــكر سخن روح یابد ضرر کند تازه اش باز امید زر
که زر باعث جبر نقصان اوست بتفریح آنی که درشان اوست
سخن سنج چون طایر بی پراست که بالش بودسیم وزرشهپر است
چو مردم دلم جمع بودی اگر سخن داشتی طمطراق دگر
مرا از کسی نیست امید زر چو لاله خورم منت خون جگر
فروشم گهر مقصدم سود نیست نگاهم سوی دست محمود نیست
غرض زین سخن آنکه در روزگار بماند ز من نکته یاد گار
بجولا نـگری طبع چا لاك من درآورد گلگون ادراك من
سوی عرصۀ همت آورد روی زهر شهسوار سخن برد گوی
بـيك نيزۀ خـامه ملك سخن گرفتم بصد جهد ورنج ومحن
چو از فتح او بر سر افسر زدم دهل بر درخان اکبر زدم
درین نامه چون رستم نامدار بود تا ابد نام او یاد گار
چومن این چنین خورده خون جگر زدم نام او بر نگین ظفر


(۲۳۷)
گر اوهم کند دست همت دراز بتاج کرم ساز دم سر فراز
نه مشت بود بلکه سو دا گریست که داد وستد خاصه تاجریست
گر از دوریم چشم دیدار نیست زضعف بدن پای رفتار نیست
ولی دست آن سر ور سرفراز چفناست در جود و احسان دراز
کز آنجا رسد تا با یوان من پر از زر کندجیب ودا مان من
چو محمود گر رستم نامور به شهنامه یکبار کردی نظر
بيك بيت فر دوسی نظم سنج بجائی درستی(۱) همیداد گنج
زیر دان بی مثل و مانند ویار امیدم چنین است در روز گار
که در نامه نا میم سر بسر کند رستم نامدارم نظر
اگر نامه من پسند ش فتد موا فق بطبع بلند ش فتد
زدور آفر ینی کند بر سرم شود کار فرمای جود و کرم
زانعام خاصم نصیبی به پیش فر ستد باندازه قدر خویش
که تا حیرت افزای دشمن شود چو خور زره نمایش روشن شود
بنوعی اگر بیندش کو تهی قبو لم کند عذر بی آ گهی
زروی عطا عفو بر من کند گنه را و بانرا بگردن کند
سخن بردعا مختصر کن حمید که زلف سخن بس درازی کشید
الهی امیر مبا رك نهاد که از خان پاینده دارد نژاد
همیشه بگیتی جها ندار دار دلش روشن وبخت بیدار دار
يملك جهان نسل آن پا کنژاد چو خور شید تابنده پا ینده باد
همان اکبر و افضل نامور بود جا و دان زیر ظل پدر
(۱) - درست به ضمتین حروف اول و دوم به معنی مکمل و در هم ودینار


(٢٣٨)
همان حیدر نامدار وجوان
باعظم بود تا ابد شاد مان
همان خان سلطان شمشیر زن
هزبر افگن ویر دل وپیلتن
بملك جهان زنده با شد مدام
جهانش بکام وسپهرش غلام
بکابل زمین هريك از خاص وعام
که بردم از انها درین نامه نام
نگهدار ازین پس زجنگ وفتن
از آن شهر کن دور رنج ومحن
هر انکسکه شهد شهادت چشید
بفر دوس کن جای اوبا حمید
بده ساقی از چای جامی بمن
بشکرانه اختتام سخن
کزان چای مقصود من رحمت است
همین چای ختم همه نعمت است
برحمت چوشد ختم گفتار من
الهی برحمت بکن کار من
« انتهی »
حمید کشمیری

نوت : چهار بیت زیر که بایست در آغاز قسمت ۱۳ اکبر نامه مندرجه
شمارهٔ ۸۳ مجله قبل ازبیت « یکی را زژوبین زره بر درید ... الخ ... »
می آمد، از طبع مانده واينك درينجا طبع میشود :
یکی را بزد خنجر آبگون
که شد تا قدم غرق دریای خون
فزون جوشش دم شد از بید برگ
که داروانر کج دهد وقت مرگ
یکی را تبر بر کمر زد چنان
كه يك زخم کردش دونیم از میان
یکی را بزد تیر کز شصت صاف
به پشتش درآمد برآمد زناف


(۲۳۹)

خاتمه

خدارا سپاس گذارم که نسخه منظوم جنگ نامه متضمن جنگ اول افغان و انگلیس را که حمید کشمیری شاعر معاصر وزیر معالی سمیر افغا نستان محمد اکبر خان غازی درسنه (۱۲۹۰) هـ · ق سه سال قبل ازوفات وزیر موصوف در کشمیر برشته نظم کشیده و کتابی است از جنبهٔ معلومات تاریخ آنوقت و طرز حماسی و سلاست بیان وحسن ادب وبدایع قابل قدر، از اول جدی (۱۳۲۷) هـ · ش بطبع آن از طرف انجمن تاریخ بمجلهٔ آریانا با هزار جلدعلیحده اقدام گردیده و درمجلهٔ (۷۲) شماره (۱۲) مورخهٔ اول جدی آریانا مقدمه راجع باهمیت کتاب ونسخ موجوده که یکی بدیگر مقابله و تطبیق شده اند نشر داده شده و در آنجا تبصره و حواشی و تدارک تصاو یر مربوطهٔ آن بـه شاغلی علی احمد خان نعیمی که در آنوقت مدیر مجله بود وتصحیح اغلاط اشعار و حل لغات و مقابلهٔ نسخهٔ متن با نسخ د یگر برعهدهٔ اینجا نب گذاشته شده بود و در بمدت دوسال و چارماه مسلسلا درشماره های آریانا با تعداد هزار جلد علیحدہ طبع گردید .

و شاغلی نعیمی درتحقیق موضوعات محوله خود کوشیده وواقعات رانشریحاتي دادند وهمچنان نگارنده درحل لغات و تطبیق ومقابله وتصحیح بهمکاری شاغلی محمدشفیع رهگذر مهتمم مجله و تبدیل بعضی ابیات ومصاریع که درپاورقیها بحرف خ علامه داده شده و بیشتر از طرف کاتبان درهمچه نسخ رومیدهد بفحوای این بیت .

هر گز از چنگیز هم برعالم صورت نرفت
آن ستم کز کاتبان براهل معنی رفته است


(٣٤٠)

حتی المقدور موفق آمدم ، تنها چیزیکه آینده نشر میگردد وملحق باین اثر
است همان تشریحاتی میباشد که ښاغلی نعیمی دربعض پاورقیها بالحاقیۀ مابعد
وعده داده اند .
اينك كه كتاب مذكور مطابق تشريح فوق انجام پذيرفت شا يقین را در
بدست آوردن نسخ مكملۀ جداگانۀ آن به بانو لهای مژده مید هم ويقين داريم
ارباب علاقه بتاريخ وطن، چه از حیث موضوع و چه از حسن بيان و روانی نظم
کتاب را از مغتنمات می پندارند با احترام ١-٢-٣٠
( محمد ابراهيم خليل )


(٢٤١)

ملحقات اکبر نامه

ابتدا هنگا میکه انجمن تاریخ بفکر طبع اکبر نامه یا کار نامه های
درخشان بزر گترین مجاهد ملی وزیر اکبر خان در برابر تهاجم بیگانه
وقشون کشی های انگلیس در افغانستان ، افتاد اراده شد که حتی المقدور
تصحیح و تحشیۀ هم در آن متدرجاً بعمل آید چون در آن وقت اینجانب افتخار
عضویت انجمن مذکور و عهده مدیریت مجله آریانا را دارا بودم با وجود آنکه
صلاحیتی در من موجود نبود ، کار تحشیه آنرا بمن سپر دند من هم که چنین
امور را بزر گترین افتخار خود در راه ملت و ملک می دانم متقبل شده به آهستگی
صفحات آنرا قبل از طبع مطالعه نمودم ، و تا جاهائیکه ماخذ كمك میكرد ، به
توضیح اعلام و رجال آن پرداختم ، و چون كثرت گرفتاری مجال مطالعات
عمیق تر را نمی داد بعضاً به تفصیلات بسیار مختصر اکتفا می رفت تا مبادا سبب
تعطیل طبع کتاب در مجلۀ آریانا گردد ، و ضمناً اگر بعضی اعلام از ماخذ روی
دست بدست نمی آمد به اشاره در ملحقات اکبر نامه اکتفا می شد و این کار ازین
جهت بود تا موقعیکه کتاب از طبع خارج می شود در اطراف اعلام مذکور
تفحصات و تجسسات خوبتر بعمل آید ، اما متاسفانه هنگامیکه کار طبع کتاب
انجام یافته و نویسنده هم در آن وقت فرصت کافی داشت ، هر قدر در اطراف
اسمای مذکور کنجکاوی بعمل آمد ، کمتر تفصیلات بدست آورده توانست
و علت هم اینست که اولاً در قسمت تاریخ قرن ۱۹ افغانستان ماخذ داخلی کمتر
بدست است و ثانیاً اگر ماخذ خارجی هم درین زمینه موجود است به رجال درجه
دوم و سوم کمتر اعتنا شده و به استثنای ذکر نام به تفصیل بیشتری پرداخته نشده است
چنانچه این مشکل را شاغلی دانشمند سید قاسم خان رشتیا هنگام نگارش کتاب
افغانستان در قرن ۱۹ ، نیز دریافت نمودند ، و به همین اثر بود که تقر یباً


(٢٤٢)

چهار سال قبل يكعده اسمای رجال آن وقت را در دو شماره مجله آریا با نشر و از خوانندگان و متتبعين گرامی درخواست نمودند كه اگر معلوماتی در باره آنها داشته باشند به نشر آنها در مجله موصوف بپردازند ، اما در طول این مدت جزئی ترین روشنی و تفصیل درباره آنها نشر نشده زمینه تا کنون تاريك مانده است بهر حال مطلب کلی این بود که اگر خوانندگان گرامی در حين مطالعه ملحقات اكبر نامه با بعضی اعلامی برخورند که تفصیلات کافی ندارد ، معذرت ما را معقول بدانند.

عبدالرزاق خان (مربوط به صفحه ٢٥ پاورقى نمبر ٥) مستوفی وزیر امیر دوست محمد خان بود و ترجمه حال آن از کتب و ماخذ بدست نیامد
میرزا عبد السميع خان (مربوط به صفحه ٢٥ پاورقى ٦) وزیر امیر دوست محمدخان بوده.

مربوط به پاورقی ٣ صفحه ٢٥ : اگر چه امیر دوست محمدخان پس از کشته شدن هری سنگ پسر رنجیت سنگ بدست فرزند دلاورش محمدا كبرخان به فرستادن مکتوبی رنجیت سنگ را تخويف نمود چنانچه اوهم از گذشته معذرت خواست اما به آن پیش خود فیصله کرده بود تا یکبار دیگر مسئله استرداد پشاور را از سکھا فیصله نکند ایمن نه خواهد بود ، بنابران برای این مقصد اولتر از همه به فکر تهيه عسکر افتاده ونقشه صورت دادن پادشاهی خودرا طرح کرد و برای انجام این پلانهای خود فتوای جهاد را از رو حا نیون بزرگ آنوقت مانند قاضی محمد سعید خان ومير واعظ وخان ملاخان گرفته و چون بدون وجود الى ولا مر جهاد صورت گرفته نمی توانست نام امیر را برای خود حاصل کرد .

مربوط به صفحه ٢٨ پاورقی ٦ در مدارك هر قدر تجسس شد بنام مكربك كيول وياقريب ومتجانس به آن مخصوصاً در آن واقعه و آن زمـانيـكـه شاعر بیان میکند با کدام صاحب منصب انگلیس برنخوردیم وشايد مطلب گوینده


(٢٤٣)

از جنرال کمپل انگلیس باشد چه هنگامیکه امیر دوست محمد خان به كمك
برادران قندهاری خود كه در شهر مذکور بواسطۀ ٢٢ هزار عسکر شاه شجاع
محاصره بودند شتافت و در اواخر سال ١٢٥٠ ه ق = ١٨٣٣ ع به قندهار وارد شد
در جنگی كه بین قوای خارجی شاه شجاع و قوای دوست محمد خان و مجاهدین ملی واقع
گردید جنرال کمپل انگلیس كه در خدمت شجاع بود مجروح و اسیر گشت اغلب
گمان اینست که شاید شاعر یا نساخ در نام اشتباه کرده و اصلاً مطلب از
مفريك كپول همان جنرال کمپل باشد.

حاجی ولی خان (مربوط به صفحه ٣١ پاورقی ١): مصاحب و وزیر امیر دوست
محمد خان بوده است.

غلام محمد خان (مربوط به صفحه ٥٥ پاورقی ٢) شیر محمد خان با میزائی
ملقب به مختار الدوله ولد وزیر شاه ولی خان با میزائی وزیر احمد شاه بابای
درانی می باشد كه در میان بامیوزائی ها در دستگاه دولت شاه شجاع دارای مشاغل
و اعتبار عمده تر بود. تا آنكه محمد اكرم خان ملقب به امين الملك مرد
با نفوذ دیگری از با میزائی ها در دربار شاه شجاع تقرب یافته و ز بر شد و جای
شیر محمد خان مختار الدوله را اشغال کرد.

موقعيكه عبدالله خان الكوزائی از دادن مالیات در کشمیر ابا ورزید
شیر محمد خان مختار الدوله موظف شد كه به عنوان ناظم كشمير به آنصوب
حركت نماید چنانچه به انتظام كشمير هم موفقیت زیاد نصیب او شد، اما
بزودی به افغانستان احضار شد و برای استمالت او پسرش عطا محمد خان معروف
به با میزائی به حکومت كشمير مقرر گردید. بهر حال در اواخر میان مختار
الدوله و شاه شجاع بهم خورد و مختار الدوله با شهزاده قیصر از كابل بر آمده
به پشاور رفت اما در مقام تهکال در نزديكی پشاور بتاريخ ٣ مارچ ١٨٠٨
با قوای شاه شجاع مقابله نموده هدف گلوله قرار گرفت و كشته شد.


(٢٤٤)
مختار دوله دو فرزند داشت یکی عطا محمد خان که حاکم کشمیر بوده
و وزیر فتح خان بدست او کور شد .. دیگر غلام محمد خان شهرتش نسبتاً
کمتر است قلعه اتك از غلام محمد خان بود که آنرا به رنجیت سنگ فروخت .
و در کتب تاریخ تفصیل درباره او کمتر بدست می آید .
سر الکسندر برنس : (مربوط به پاورقی ٤ صفحه ٧٨) ـ انگلیس ها بار اول
در زمان شاه شجاع، در ١٨٠٩ ع = ١٢٢٣ ه ق، توسط فرستادن هیئتی بریاست
الفنستن، در امور افغانستان تماس مستقیم نمود . و از آن تاریخ به بعد، از دور
توسط فرستادن افراد خود بصورت غیر محسوس از قبیل «مود کرافت» و کپطان
کانولی که معلومات سیاسی و اقتصادی راجع به افغانستان جمع نمودند،
خود را از واقعات افغانستان بی خبر نمی گذاشتند اما تماس مستقیمی نمی
گرفتند . تا آنکه بالاخره در سنه ١٨٣٧ ع = ١٢٥٣ ه ق هیئتی رسمی
بسر کرد گی سر الکسندر برنس که میجرلچ و« لفتنت ود» نیز عضویت آنرا
داشتند، جهت مذاکره با امیر دوست محمد خان به کابل فرستادند . تا به
این وسیله امیر دوست محمد خان و برا دران قندهاری از ایران و روس دورو
با انگلیس ها به نزدیکی تشویق شوند امیر دوست محمد خان استر داد پشاور
و رفع خطر سك ها را شرط اساسی اتحاد خود با انگلیس وانمود ساخت . اگرچه
در ابتدا لارد آ کلیند، نائب السلطنه هندوستان به این امر راضی شد اما چون
روس ها نیز درین فرصت برای اینکه بین انگلیس و دوست محمد خان نزدیکی
بمیان نیاید، وفدی بکابل فرستادند پس از مراجعت برنس از افغانستان انگلیس ها
فیصله کردند که یکبار برای همیشه قوای انگلیس بصورت مستقیم در افغانستان
استعمال شود. پس ازین تصمیم يك عده عسا کر انگلیس تحت اداره سرجان کین
برای اشغال قند هار تعیین گردید و برای اینکه خان قلات مانع این تصمیم
نگردد «برنس» را برای مذاکره با وی فرستادند و به این رنگ در ١٨٣٩ ع =


(٢٤٥)

١٢٠٥ هـ ق قندهار اشغال شد . پس از اشغال انگلیس برنس از بزرگان
سیاسی وحربی انگلیس ها درافغا نستان شمرده می شود ظلم و تشدد و فشار
غاصبین وانگلیس ها برروحیات ملت افغان روز بروز بیشتر میشد ودراثر آن
برحدت حس انتقام و دفع اجانب واخراج آن از مملکت هر آن می افزود
تا آنسکه در اواخر خزان ١٢٥٨ ه ق = ١٨٤١ ع مردمان حساس و بافکر
احساس فرمودند که طوفان عظیم و بزر گ ملی دراثر هیجانات ملت برعلیه
استعماریون وظالمین وخائنین بروی کار خواهد آمد وخونریزی های ذهشت
آوری رونما خواهد گردید. چنانچه حقیقتاً در همان آوان مجلس بزرگی
مرکب ازخوابین وطن خواه وملی خیلی دقیقانه برعلیه متجاوزین دائر گردیده
وعموم به اتفاق آرا نواب محمد زمان خان را جهت حمله برمر کز انگلیس
واخراج آنها از مملکت به قیادت خویش گماشتند .
روز ١٧ رمضان سال مذکور طوریکه مقرر شده بود علی الصباح طبقات
ملت از هرطرف در محل موعود واقع در حوالی بالاحصار که مقر صاحب
منصبان انگلیس بود اجتماع نموده طبق هدایات قا ئدین ملی اولتر به منزل
سرالکسندر برنس که در پایان بالاحصار درحصه خرابات حالیسه واقع بود
هجوم بر دند .
برنس که هجوم را ملاحظه کرد یکنفر را نزد عبدالله خان اچکزائی
وامین الله خان لو گری و سکندر خان وعبدالسلام خان روسای درجه اول
ملیون که شخصاً در بین مهاجمین وجود داشتند، فرستاد تا علت این ازدحام را معلوم
کند. اما سکندرخان به نما ینده بر نس مجال حرف نداده سر او را با شمشیر از تن جدا
کرد . وامر داد که بخانه بر نس هجوم به برند، برنس ازبرنده اطاق فوقانی
عمارت خود به مردم خطاب کرده آنها را به آرامی دعوت کرد .
چون برنس مردم را به دادن پول تطمیع میکرد . حسیات مردم ازین


(٢٤٦)

سیاست توهین آمیز او بیشتر مشتعل گردیده بداخل باغ هجوم بردند، برنس امر گلوله اندازی داد . اما افغان ها که برای حفاظت شرافت نوامیس ملی خود، نه تنها ازجان دریغ نمیکنند بلکه توپ وتفنگ را بکلی درمقابل نمی شناسند، به حملۀ مردانه خود شدت داده درمرحله اول چندتن ازانگلیسها را که سمت افسری داشتند ، مانند «براد فوت» وچارلی برنس برادر كوچك برنس معروف را به قتل رسانیدند . بعد دروازه منزل برنس را آتش زده درآن داخل شدند واورا برون کشیده پارچه پارچه نمودند، روزقتل برنس مصادف باصبح ٢ نوامبر ١٨٤١ع بود و به این رنگ ملیون باشهامت افغان به زندگانی برنس که فدای سیاست توسعه جو ئی واستعمار دولت خویش درافغانستان شد ، خاتمه دادند .
(خاتمه)
علی احمد نعیمی


[BLANK PAGE]


وزارت معارف

[ILL]


KACHMIRI AKBAR NAMA A.T. 30