صفحه « ارمغان میمنه » ( )

آقمزار : در حصهٔ دها نهٔ ینگی خوا بیده اند .
خواجه تلبلاق ـ پیته مزار ، خواجه انجيرك . خواجه میر حیدر، خواجه ا لمتو ،
صوفی دوست محمد ، این مزا را ت متبر ك در قر ب و جوار قريه جا ت علا قهٔ
در زاب وا قع و محل احترام اهالی میباشند .
ب : آثار مخروبه :
تشر تپه : بسمت غرب سرك عمومی واقع وقرارینکه ا فوا ه ا ست ا ین تپه
در وقتی خیلی معمور بوده وفعلاً از آثار مسجد جامع مخروبهٔ آن تنها محراب آن
بجاست، تاچندی پیش لوحه سنگی هم داشت و بعضی نوشته های دیگر نیز بخط کوفی در
محراب مذکور بو ده اما متأسفانه فعلاً نه از آن لوحه ونه از آن نوشته ها اثریست .
دره شاخ ـ میگویند ایندره در زمان جمشید شاه معمور بوده وحصار بزرگی
هم داشته که فعلاً نیز بعضی آثار مخروبه های حصار مذکور از بین تپه ئی هویدا
میشود . و گاه گاهی بعضی سنگ های قیمتدار از بین خاکهای ایندره پیدا شده
و معموری آنرا تائید مینماید، بعضاً مسکو کاتی هم ازینحصه بدست آمده
كه نقش گاو و فیل دا شته است .
خواجه خضر ـ بسمت شرقی قریهٔ دره شاخ واقع بوده قرارینکه معلوم ا ست
مسجد جامع بزرگی بوده فعلا ً دو گنبد ومحراب آن بصورت مخروبه بنظر میرسد .
گولات : بشمال غربی قریهٔ مذکور واقع بوده و درینموضع خانهای سچی
ده متر بلند تر از سطح زمین دیده میشود كه در وازهٔ درآمد ندارد در سطح
زمین نیز بعضی آثار تعمیر های مخروبه معلوم میگرد د .
مزارات و آثار مخرو به در قیصار
الف : مزارات :
حضرت سلطان سید محمد قتال : بقر یهٔ سر آسیا ب قیصا ر مرقد حضرت
سلطا ن سید محمد قتال عليه الرحمه و برا دران والا منا قب شان وا قع بوده
مر جع عام و خاص و مصدر فیوضات غیبی و تأثیرات قلبی میباشند .
خواجه پیچا قلی : بقر یهٔ خواجه پیچاقلی قیصار بهمین ا سم ز یا رتی مو جو د
و دران گنبد و سطا لحال و باغچه ، خیا بان ومتولی وجود دارد و در بیرون این
گنبد توده سنگی که از هزار هم متجاوز خواهد بود عيناً بصورت های انواع
خربوزه و تر بوز كه هیچ يك علایم آن خطا نبوده موجود است .
چهل تن : در جنوب شرق قیصار بقلّهٔ كوه رفیع كه بكوها و هامون های


()

ه در مخزن میمنه »

قیصار حاکمیت دارد مسمی بقدم گاه « چهل تن » يك مقامی موجود است که در روج
ثور و جوزا هوای آن لطافتی را اختیار کرده مراجعین و معتقدین بکمال جوش
و خروش بانجا رفته شب و روزی را در آن موضع که دست قدرت بکمال زینت
و قشنگی گذاشته است بفرحت و خوشی میگذرانند و میله جای خوبی را
از خود تشکیل میدهند .

شیخ شبلی : این بزرگوار که اولین پسر حضرت « شیخ الاسلام شهید علیه الرحمه »
میباشند در جوار قریه خواجه کنتی مدفون بوده مزار شان طرف احترام
و تعظیم عموم واقع مراجعین وعقیدت مندان زیادی دارد .

حضرت مولانا : طرف غرب قریه فوق الذکر در بین باغ پراز اشجار غنوده و اسم
این مردم تصوف و خدا جوی خلیفه نعمت الله هجوی » است که در مقاله « فضلای فقید میمنه »
شرحی بعمل آمده .
هم چنین مزارات منوره بهر اسم که عوام عقیده داراند در هر گوشه و کنار قیصار
زیاد است که ذکر آن بطول کلام می انجامد .
ب : آثار مخروبه :
بند آب: میگویند در وقت سلاطین سلاجقه که اکثراً در مرو پایتخت داشتند
بتنگی دهن دره غوزه مربوط قیصار سر بند ذخیره آبی وجود داشت که املاك
جلگه زیارتگاه و طویست ، شاخ و خواجه کنتی و ارکتوی قیصار از ان آبیاری
میشد . اکنون هم آثاری از ان بند بنظر میرسد .

قلعه سلطان سنجر ماضی : در پشته غربی دهن درۀ قوزه قیصار که دور آن با کوهای سنگی
محاط است دران جا قلعه و عمارتی وجود دارد که هنوز خرابه زار
آن باقی است .
میگویند این قلعه نیز در وقت سلاطین سلجوقی بینا و قصر ییلاقی بحساب میرفت.
هم چنین در هر گوشه و کنار قیصار آثار قلعه های مخروبه وخشت پخته و غیره
دیده میشود که شاهد تمدن باستانی این خطه میباشد .


( )

ه ارمغان میمنه ،

صفحه

عجائبات و افواهات فولکلوری

در مربوطات بلچراغ:
چشمهٔ عجیب : در حصهٔ شرقی قریهٔ بتو چشمه آبی از بالای یك تپهٔ خاکی
فوران دارد که همواره آواز های مهیب مشابه به آواز رود بار از منبع آن
شنیده میشود . این چشمه بنام شیخ بلاق یاد میشود ، حقیقت هنوز کشف
نشده است .

مزارات مهیب : بسمت غربی
و شرقی قریهٔ درهٔ زنگ مزاراتی
بنام خواجه غایب و خواجه غریب و
خواجه سیف الله و خواجه ملفتی
خوار مدفون میباشند
که در بعض اوقات صدا های مهیبی
مانند صدای توپ های جلوی از حصهٔ
مزارات موصوف شنیده شده و این
آواز ها چند شب و روز دوام می کند ،
مردم قریه عقیده دارند که این صدا ها
از مزارات موصوف بر میخیزد

شاغلی محمد یوسف «بورا»
حقیقت واضح نشده که عامل این صدا ها چه میباشد مگر زمین در حالت غرش
صدا ها آنقدر جنبش نمی کند که انسان حس کند .
آب رحمت - در منطقهٔ گرزوان بسه کیلو متری باغی مشهور به خانقاه
که در لب جویبار واقع میباشد کوهی است که بعد از ارتفاع تخمین دوصد و پنجاه متری
آن تقریباً باندازهٔ ۵ الی ۶ متر عموداًيك خمی کوه سنگی را می بینید که دارای
٥ الى ٦ سوراخ کوچکی است ، پس درینجا شما مجبورید که نظر به عرف
مردم عذر و معذرت کرده از سوراخ های مذکور آب بخواهید اگر پس از
دقیقهٔ چند بقدر يك يا دو کوزه آب بالای شما ریخت بعقیدهٔ عوام شما معصوم هستید
والا مجرم و گنه کار . چه مردمان این منطقه عموماً عقیده دارند این آب
«آب رحمت» باشخاص نيك بخت و صالح جاری گشته و بمردمان گنه کار جریان پیدا نمیکند.
کسانی میگویند که این وضع از مد و جزر دریائی که دربین کوه مذکور
است صورت میگیرد والله اعلم .


( )

ارمغان مینه

صفحه

کوه کیر ـ این کوه به علاقهٔ گرزیوان در نزديك موضع دنیا کمر واقع
بوده وافوا هات راجع به آن زیاد بوده ومیگویند که :
این کوه در عصر قبل از نزول کتب مقدسه شریعت بین الناس بوده هنگامیکه مدعی
ومدعی علیه بغرض اثبات حقیقت بکوه نزديك میشدند از کوه صدای مهیب وهولناکی
بلند شده سبب هلاك مجرم ونجات بی گناه میگردیده است . باالاخره بواسطهٔ
مکرر تبه ئی این تأثیر از کوه مذکور سلب شده میباشد .
چشمهٔ حیرت آور : طرف شرق درهٔ گاو مرد علاقهٔ گرزیوان چشمه آبی
که تخمین ٣٥ الی ٤٠ سانتیم آب دارد بمجرد تا بش نور آفتاب بآن
خشك میشود، باز همینکه شعاع خورشید از آن دور شده و سایه پیدا شود مجدداً جاری میگردد.
در مربوطات حکومتی پښتونكوت :
غار زرمست ـ این غار که در بین مردم شهرت عجیب و غریبی دارد بجانب
شرق قریهٔ دهن دره واقع و مدخل غار مذکور خیلی تنگ و داخل آن وسیع
و طولانی میباشد میگویند این موضع سابق برای پناه گاه عسکری بوده و در بین
آن چندین هز ر نفر امکان گنجایش داشته است .
اشخاصی که در پی کشف ومعلومات حقیقی این غار برآمده و داخل غار
شده اند ، باچراغ و غیره و سایل ممکنه تا حصهٔ در بین غار موصوف پیش رفته
و مشاهده کرده اند که از بین غار راه های متعددی بهرطرف منشعب شده میباشد
لهذا بدون کشف کدام حقیقت واپس از غار برآمده در يك حصهٔ این غار نسبت
به نبودن هوا چراغ های دست داشته شان خاموش گردیده و حالت خفه کننده
بآنها مستولی شده وهم از دور صدای رامشابه به آواز رود بارشنده اندودس .
در مربوطات حکومتی قیصار :
خربوزهٔ سنگی ـ در قریهٔ خواجه بیچاقلی قیصار زیارتی بود و
در بیرون گنبد زیارت تودهٔ سنگی که تعداد آن از هزار هم متجاوز
خواهد بود عیناً بصورت های انواع خربوزه و تربوز که هیچ علائم آن فرقی ندارد
موجود است، اهالی این سنگ های خربوزه و تربوز انند را از کرامات زیارت
عقیده دارند الغیب عندالله .
در مناطق مختلف این ولا همچنین مواضع وافوا هات فولکلوری عجیب وغریبی
وجود دارد از حیث حس خرافات پسندی وسایر عوامل دیگر قصص ور وایات
با مواضع شهرتی پیدا نموده است که ما از اقتباس آن صرف نظر نمودیم .


( )
ه دار مفان میمنه ،
صفحه 60
قسمت سوم
مواد پیداوار نباتی
قرار تشریحات مقالات اجمال جغرافیایی واجمال او ضاع زراعتی منتشره
همین مجموعه میمنه ومحال مربوط آن مساعد بنموی همه گونه حبوبات و سایر
موادنباتی موافق به محیط طبیعی بوده وعمدهٔ آنهاراذیلاً از نظر قارئین میگذرانیم :
حبوبات :
گندم ـ در تمام محال این ولا زراعت گندم به معیار وسیعی رواج داشته
واساس خوراك ساکنین آنرا تشکیل میدارد . گندم ماده نباتی بومی میمنه بوده
در کوهها وتپه ها ودشت های بی آب بصورت للمی و درجلگه هاهم آبی کشت میشود.
گندم آبی میمنه کفایت ساکنین خود را کرده نتوانسته و جز بیکه به حاصلات آن
می افزاید همانا گندم للمی است که در مواضع فوق الذکر زرع گردیده
واگر سالها یکه باران بسیار وباموقع ببارد مقدار حاصل آن به اندازه میرسد
که مردم مبهوت میگردند. دربعضی جاها بوته های آن خیلی کلان شده غیر ازینکه
دانه های آن قطور است به تعداد زیاد خوشه کشیده وحاصل فراوان میدهد.
انواع گندم از قبیل سفیدك، سر خك وغیره زیاد است .
جو ـ به نسبت مالداری زیاد بصورت للمی وآبی مقدار زیادی زرع شده
ودرسال های قلتی گندم از آرد آن نان میپزند و میخورند.
جواری ـ در بعضی مناطق این ولا زراعت میشود اما مقدار آن کم
وبه خوردن نان آن کسی رغبت ندارد وازهمین سبب است که در زراعت آن هم
کسی چندان توجهی نمیشود .
ارزن ـ حبوب مذکور در دیگر جاها بمقصد خوراک طیور زرع میگردد
اما در ین جا بنسبت آرد آن آنرا زرع کرده غریبا نان آنرا میخورند .
ماش ـ در حصص مربوطات بلچراغ وبعض مواضع دیگر زراعت میشود .
کنجد ـ این مادهٔ روغنی در تمام مناطق ولایت میمنه بصورت للمی وآبی
زراعت میگردد. ازماده مذکور روغن استخراج میدارند وروغن مذکور بعوض
روغن حیوانی بمصرف خوراكه رسانیده میشود .
زغر ـ از ین مادهٔ روغنی هم تیل برای چراغ وحتی خوردن کشید .


( )
د ارمغان میمنه ،

و بمصرف میرسانند .
انواع حبوبات دیگر از قبیل عدس، نخود، مشنگ باقلی وغیره نیز حاصل میدهد.

نباتات لیفی -

پنیه - درزمین های آبی غیر از مناطق کوهستانات ودرزاب و گرز یوان
در دیگر همه جا پنبه از جنس وطنی بمقدار رفع احتیا ج محلی زرع میشود .
حتی زمین وهو ا ی میمنه برای زراعت پنبه آنقدر مساعد است که در بعضی محال
ازقبیل جلگة المار وتنگابمروخی گردونواح میمنه نیز به تپه ها پنبه زرع شده میتواند .

سند - در بعضی جاهابوت های آن مشاهده میرسد اما نسبت به عدم
استعمال لیف مذکور تشویق زراعت آن بعمل نیا مده اما اگر در زراعت آن
توجة بعمل آید عواید خو بی را برای ما تهیه خواهد نمود .

نبا تات در تی -

لبلیو - از جمله نباتات بیخ دار بوده ودر جلگه های میمنه سلیم، تنگی اب
دولت آباد وحتی جلگة اند خوی وقیصار نیز باجنسیت و زیات قابل وصفی نمو کرده
دانه ها ی آن بزر گ ودا رای مادة شکر ی بیشتر میبا شد، اما بنسبت عدم
مجرای استهلاك در زراعت آن توجهی بعمل نیامده است.

زردك - یکی از مواد مهم غذایی بوده و در عموم محال این ولایت زرع آن
رواج داشته ومردم بکثرت آنرا خام وپخته صرف نموده و زیاده تر خلال آن را
در برنج که قابلی میگویند پخته کرده و میخورند . دانه های آن بسیار کلان شده
و شیرینی آن زیاد است .

کچالو - قبل از چند سال در میمنه بکلی از کچالو اثری نبود وکسی میل
خوردن آنرا نداشت ، اما در ظرف مدت کمی مرد م از مزیت آن وا قف و
خواستند بزراعت آن به پیمانة وسیعی بپردازند بنسبت کدام آفت زراعتی وعد م
آب فراوان زراعت آن توسعه نیافته تنها در گرزیوان به تنوع و صفات ممتا ز ی
کچالوی کرمه وسرده حاصل داده و در بعض مناطق و لایت سوق میدهند ولی
خوراک مذکور در روی سفرة، عدۀ معدودی قرار میگیرد . ممکن است به تو جه
جزئی رفع این آفت عمدة آن شده و مادۀ مفیدۀ غذایی مذکور در زمرۀ اغذية
مهمه عرض اندام نماید .

پیاز - در میمنه و مربوطات آن این مادۀ مفیدۀ صحی که یکی از اغذية
ضروریۀ انسانی را تشکیل میدهد به مقدار لازم زراعت شده و سالانه حا صل
خو بی از ان بدست میاید.


( )
از مغان میمنه

سیر - بسیار مورد استعمال ندارد، در همه جا زرع شده میتواند خودرو هم میباشد .

ترب - که به زبان عامیانه آنرا ملی میگویند، در میمنه قسم هراتی آن
یعنی کلوله و سفید به جسامت کلان حاصل خوب داده و مردم آنرا
با اغذیۀ دیگر خام میخورند.

شلغم - در قیصار، المار، میمنه، تگاب و بلچراغ زیاد زرع گردیده و در
اندخوی هم بمقدار کم زراعت میشود . دانه های آن کلان و آنرا پخته کرده
و یا جوش داده میخورند .

بادنجان رومی - پیش از چند سال مانند دیگر ولایات زراعت این
مادۀ مهم غذائی درین جا نیز رواج نداشته و کسی آنرا نمیشناخت . اما از مدت
تقریباً ده سال به این طرف خوردن آن از حیث لذت و مزیتی که دارد در بین
طبقۀ عوام رواج پیدا کرده واکنون بمقدار زیاد زراعت شده ازان حاصل میگیرند.
بوته های آن خیلی کلان شده و از ۲۰ الی ۵۰ دانه محصول میدهد .

مرچ سرخ - از سبزیجات بومی این ولا بوده انواع مختلف آن در باغچه ها
برای تازه خوری و برخی ها هم به مقصد تجارت زرع مینمایند خشك آن بسیار
مورد استعمال قرار گرفته و یکی از مسالۀ دیگ محسوب میباشد، مرچ های پرورش
یافتۀ این محیط بسیار تند بوده به جسامت های مختلف به رنگ های زرد
وسرخ و سبز ببار میرسد .

بادنجان سوسنی - در میمنه زیاد مصرف دارد هر کس ازان طعام های
مختلف ولذیذی پخته کرده وصرف مینمایند. درین جايك نوع سفید آن وجود دارد
که مانند تخم مرغ کلوله وسفید شده ودر اخیر کمی کلان وزرد میگردد .

کدو - بنام های مختلف به جسامت های خورد بزرگ به رنگ های زردو
سبز وسفید باخاصیت های علیحده درين ملك بكثرت زرع شده و ازان غذا های
خوبی پخته میکنند . پاره های بوتۀ آن باندازۀ دراز میشود که به درخت ها
بالا شده و یا صحن و سیمی را فرا میگیرد .

چکری - در تپه ها و کهساران مربوطات میمنه بمقدار زیاد چکری روئیده
در اول بهار بمصرف رسانیده میشود . ازبیخ آن که كرمك میگویند برای سوخت استفادۀ
خوبی میشود بنسبت اینکه در میمنه ذغال بلوط پیدا یش ندارد بعوض آن كرمك را
سوختانده و از آتش بادوام آن در صندلی و برای پختن غذا استفاده بعمل می آید.

سبزیجات - گشنیز، نعنا، تراتيزك، گندنه، شبت، در تمام مناطق میمنه در باغچه ها


د ارمغان میمنه

برای تازه خوری زراعت میشود اما مقدار مصرف آن خیلی جزئی و مردم به
خوردن آنها چندان رغبتی نشان نمیدهند.
پالك - این سبزی خیلی مفید و مقوی در اول بهار در تمام مناطق
میمنه غیر از کوهستان طور خودرو در بام‌ها و کنار جویبارها، دشت‌ها و دامنه ها
روئیده و بسیار زیاد میباشد کسی به زراعت آن توجهی نداشته و مردم
بخور دن همان سبزی پا لك دشتی خود رو اکتفا ورزیده و بسیار خشک میکنند.
قرار معلوم سبزی المی مذکور خیلی مقوی و از باغی آن مفید تر است.
کاهو - در میمنه این سبزی تازه بکلی کم یاب بوده و تنها در باغچه
کاکه عمرو از آن سراغ شده میتواند.
کرم - این سبزی پر منفعت نیز درین ولایت زراعت شده ولی مورد استعمال آن
کم و ازان خوراك‌های خوبی پخته و تهیه میدارند.
ترابی - در قیصار و میمنه و بعض حصص دیگر این ولا زرع شده و حاصل خوب
میدهد، اما مردم بخوردن آن آنقدر میل ندارند.
خلفه - در دشت‌ها و در بین دیگر سبزیجات باغی بصورت خود رو نمو میکند.
سبنج، سمارق، ترشك، قوزی قره نی، نعنائی دشتی، شبت دشتی، قره بر هر
و غیره هم بصورت خودرو بسیار است.
گیاه های خودروی طبی و اقتصادی :
هنگ - در بعضی حصص قیصار و بلچراغ از قبیل سرچشکان، دزنگ قلعه، جرقلعه
و گاو کی بکثرت خودرو بوده و از عصاره آن هنگ سرخ بمقدار زیاد استحصال میشود
و همه ساله يك مقدار آن بخارج صادر میشود.
زیره - در تمام دشت‌ها و تپه‌ها و حصص کهسار بلچراغ و کوهستانات به
بته مذکور تصادف شده و مردم حاصل زیادی ازان بر میدارند.
سرخل - بوته ایست سمی، و زیاده تر در حصص کوهستانی در زاب
و گرز یوان بصورت خودرو روئیده وقتیکه شاخه آن شکستانده شود ماده سفید
و شیر مانندی از ان استخراج میگردد، بمجردیکه ماده مذکور خورده شود فوری
اسهال پیدا میشود قابض آن کباب است. اگر کباب خورده نشود انسانرا هلاك
میسازد. درین اهالی انرا بصورت جلاب استعمال نموده و هم برگ آنرا خشک
کرده و بعد از جوش دادن آنرا برای جلاب استعمال میدارند.
انواع گیاهای طبی از قبیل اصل سوس، بادیان، بارتنگ، کاسنی،
پودینه، کاکوتی، قره برم کوهی، گل گاوزبان، گل ختمی، بوی مادران، درمه کوهی،


ارمغان میمنه
بنفشه کوهی، گل بابونه، گل سرخ، عشق پیچان دشتی، گنده‌بغل کوهی، پادکژدمان،
خاکشیر، شاتره، کربه خودك، به اقسام مختلفه در هر گوشه و کنار این ولایت
مخصوصاً در حصص کهسار بكثرت وجود داشته و بعضی آنها را جمع آوری نموده
در داخل ولایت و یا ولایات دیگر حتی بخارج مملکت صادر مینمایند. بوته‌های
سن، سیسمبر، زرعيلك پر سیاوشان، مهره ترخ، ارم طوطيا، و غیره گیاه‌های
خود روی بتعداد زیاد وجود دارد که از تفصیل آن صرف نظر شد.

بیدانجیر: این بوته که دارای غوزه ها بود. و درین غوزه آن دانه های
خالدار به کلانی بادام و پسته بتعداد زیاد میباشد، از ان روغن بید انجیر یا کستر آیل
کشیده میشود. در میمنه و مربوطات آن خیلی زیاد بوده و اگر از روغن مذکور
استفاده بعمل آید و بوته های آن زیر نظارت باغبان قرار داده شود هر بوته
آن مانند درخت نمو کرده و از دانه های يك بوته اقلاً از يك پاو الى يك چارك
روغن استخراج شده میتواند.

گیاههای که از ان رنگ استحصال میشود

گیاههای روین، اسپرك و کبا، که هر کدام بذات خود در رنگ آمیزی
تارو پود قالین، گلیم، وغیره خیلی مهم است در قیصار، میمنه، تکاب و اندخوی
در دشت ها و تپه ها بصورت خود رو بمقدار زیاد نمو کرده و مردم برای
رنگ آمیزی ازان استفاده میدارند.

انواع گلهای باغی و خودرو

گل گلاب، گلاب صدبرگ، آتشی، زرد وسفید، پتونی، شبنا، شبو، داؤدی،
منطری، جدین، جعفری، زبان بر، فلاکس، همیشه‌بهار، پرینه، عشق پیچان به رنگ
های مختلف، میخك، زنبق، و غیره باغ و باغچه ها را در تمام مناطق میمنه
رنگین و معطر میسازد. وهم بوته های گلهای طاوس، و درختهای ناجو، عکاسی
خوشه ئی و غیره را شاغلی عبد الوهاب خان حاکم اعلی سابقاً میمنه از خارج
خواسته و در میمنه غرس نموده بودند.
در دشتها وتپه‌ها و کهسار گل لاله، گل سرخ (گل دختران) گل خار مول، وانواع گل
های رنگین دیگر برنگ های زرد، و بنفش و اقسام مختلف بصورت طبیعی روئیده و
در بهار قطعه قطعه و رنگ درنگ روی چمنزارها را رنگین مینماید.

میوه های فالیز ی:

خربوزه: در تمام میمنه مخصوصاً در اندخوی، قیصار، تگاب شیرین
المار، بایلر، الخ زرع شده و فالیزهای آن خیلی زیاد میباشد.


صنعه
ه از مغان میمنه ،
( )

خربو زه يك ميوه مهم ومعروف اين ولا را تشكيل داده به انواع واقسام مختلف
از قبيل خربوزه گرمه، زنبور چه، گرگك، سرده، قلیچنافی، خربوزه ناکی
بالامنصوری، قره قند، قتور سياه، قتور سفيد، آفتبات، امیری، قرنی گلدار، برگ نی،
خربوزۀ بزرگ چسه ببر، چسی، زرد نوزوزی وغيره بوده یکی از میوه های
مهم میمنه را تشكيل ميدارد.

تربوز - در مواضعیگه خربوزه پرورش يافته ميتواند اين ميوه هم
زرع شده وتربوزهای شيرين كلان وخورد بنام مختلف از قبیل تربوز ناکی سفيد
چينی، تربوز قره خواجه، نيز زا لك، دوگدان، ابلق، تربوز سفيد وغيره بار
آورده ومردم طور شايانی ازان مستفید میشوند.

بادرنگ - در اکثر مناطق میمنه زراعت شده وبادرنگ های سواره
وخورد وريزه حاصل ميدهد.

تره - در بعضی جاها به ميوه مذكور تصادف ميشود اما بمقدار كم زراعت ميشود.

دستنبو : که از عطر ورايحه آن استفاده میشود دراين فاليز های تربوز
و خربوزه به مقدار کم پرورش میشود.

اشجار مثمر وغير مثمر

الف أشجار مثمر :

درخت سيب : در قيصار ودر بعض حصص مربوطات حکومتی بيتونكوت
وتگاب شيرين ودره های شاداب درزاب وگرزيوان درخت ميوه مذكور نشو ونما
نکرده توانسته جوزس وتير ماهی، رخش، شكر سيب به رنگ های سبز وزرد وسرخ
حاصل ميدهد در بعض حصص سيب های جنگلی نیز دیده میشود.

درخت تاك : در میمنه وتكاب شيرين و بعض حصص ديگر نشو ونما كرده
توانسته انواع ميوه مذكور از قبيل تاك يخك، تمرقندی وناشپاتی
وغيره مهيا شد.

درخت بهی : در تمام مناطق شاداب ولايت ميمنه درخت ميوه مذكور
با قد های خرمنی خود پرورش يافته توانسته و از ميوه آن بصورت تازه خوری
و پخته کردگی استفاده ميورزند.

درخت شفتالو : اين ميوه لذيذ ولطيف در قيصار، میمنه، تگاب شیرین
و اندخوی و بعض مناطق با انواع نوع خوبی پرورش يافته و ميوه مذكور


ه دار معان میمنه ،
()

به انواع مختلف بار میدهد.
درخت زرد آلو : در عموم مناطق میمنه درخت مذکور نشو ونما کرده
و میوه مزبور به اقسام مختلف ازقبیل سفیدچه، شایل، امیری وغیره حاصل میدهد.
درخت آلو : بنام كوك سلطان وغیره در اکثر مناطق میمنه و جود دا شته واز
میوه لذیذ ولطیف آن مردم بخوبی استفاده مینمایند .
درخت آلو بالو : دراکثر مناطق شاداب میمنه این درخت به صورت خوبی
پرورش یافته واز میوه مبخوش وخوش شکل آن مردمان این محیط خوب استفاده مینمایند.
درخت انجیر : در اند خوی و تگاب شیرین در قیصار به مقدار زیاد
و در با غستان میمنه بمقد ا ر کم میوه مذکور حاصل داده و با رنگ های سیاه
زرد و سرخ در معرض استفاده مردم گذاشته میشود .
درخت انار : در باغستان میمنه به تعداد كم و در تکاب شیرین وقیصار
مقدار زیاد روئیده توانسته و حاصلاتی هم از خود بار می آورد .
درخت توت : این درخت در اکثر نقاط میمنه نشو ونما کرده واز میوه آن
مستفید میگردند ولی شیر توت آن از همه اقسام آن بهتر ا ست -
درخت سنجد : در کنار جو یبا ر ها و و پهلوی دیوار های با غها
در همه مناطق میمنه نمو كرده توانسته و از میوه آن مردم مستفید میشوند .
درخت چهار مغزم در کوهستانات دره ز نگ ، دره شاخ، ،قرائی المار
و مربوطات قیصار به کثرت وجود داشته و حاصلات خوبی ازان بدست می آید .
درخت بادام : در مربوطات قیصار ومیمنه و بلچراغ بكثرت وجود داشته
و از میوه آن استفاده میور زند .
درخت پسته : در جنگلات کوهی قیصار و پسته لق گرز یوان درخت مذکور
زیاد بوده وسالانه مقدا ر ز يا دی از آن حا صل میبر دارند .
تاك انگور : در باغستان تکا ب شبر ین و قیصار ومیمنه بتعددا د زيا د
پرورش شده توا نسته و تاك باغ های محال مذکور دارای انواع انگورها از قبیل،
حسینی، کشمشی سفیدوسیاه، روچه، شهابی ،آقایی، خلیلی ،صحنی سفیدوسرخ، شکرانگور
كيلك عروس، طایفی سفید غوله دان وانگور لعل ریزه دانه و کته دانه وغیره میباشد .
میوه مذكور تماماً بداخل و لایت بمصرف رسیده و بدیگر و لایات
انگور و یا کشمش آن صا د رات ندارد .
ب : اشجار غیر مثمر : بید، بخ بید، چنار، بید چنار، پنجه چنار وامثال آنها
در تمام نقاط میمنه بکثرت روئیده و غیر از تعمیرات انذخری، دیگر همه عمارات
میمنه ازچوب همین درختها پوشانده شده واز آن د رو د رو ا زه میسازند .


( )
د ارمغان میمنه ،

قسمت چهارم
حیوانات وطیور اهلی و وحشی در میمنه
الف ، حیوانات اهلی
اسپ : این حیوان مفید که همواره خدمات برجسته را بانسان ها انجام
میدهد ، مطابق مساعدت محیط طبیعی و سایر عواملی که مربو ط به پرورش
حیوان مذکور میباشد ، در میمنه و محال آن بصورت خوبی تربیه شده
توانسته و مردم نیز به تربیه و پرورش آن نظر باحتیاج ذوق مفرطی نشان
میدهند و اسپهای مختلف را از جنس علیحده و مخصوص از قبیل بزکش نسل
گرگ ، اسپهای دوزند و اسپهای خاصه و اسپهای بار کش با مهارت تام
که از قرن ها باینطرف اهالی به نگهداشت آن معتاد اند ، پرورش داده
و به تزئید آن میکوشند که ذیلاً از بعضی خصوصیات آن معلومات مختصره عرض میشود.

اسپهای بزکش : این قسم اسپها که در بین این مردم باالعموم
شهرت و محبوبیتی دارد ، تماماً از اسپهای تنومند و قوی انتخاب میشوند ،
اندام وقواره و رفتار خوب باین طور اسپها چندان شرط نیست بلکه تنها بزکش
بودن آنها همه صفات خوب را بآنها می بخشد ، این اسپها الی ٤٠ و ٦٠
هزار افغانی هم درینجا خرید و فروش میشود، علاقه مندان آن به میل تمام آنرا
خریداری مینمایند. ملاکین بزرگ و ثروتمندان به پرورش و نگهداشت
و تصفیهٔ نسل آن خیلی کوشیده و ذوق مفرطی دارند .

اسپهای دوند : که از حیث ارزش میتوان آنها را درجه دوم نامید.
این اسپها که خوش قواره و اندام مناسب داشته و یکی از مزیات برجستهٔ
آنها محسوب میباشد، نیز خریداران زیادی دارد که شوفمندان در پرورش آنها
نهایت سعی می ورزند و برای مسابقه دواندن که آنرا پایگاه مینامند در محضر
عموم حاضر میدارند، این قبیل اسپها نیز الی ١٠ و ١٥ هزار افغانی منتها
قیمت دارند، به پرورش آن مردم میل مفرطی داشته وازین راه مقاد زیادی
بدست می آورند، چه اسپهای مذکور نه تنها درین ولایت بلکه در تمام ولایت افغانستان
خریدار داشته و در معرض فروش گذاشته میشود .

اسپهای یورغه وخاصه : این قبیل اسپها از حیث اینکه مخصوص اشخاص
ثروتمند است میتوان بدرجهٔ سوم قرار داد، چرا که اسپهای بسیار یورغه ،
و خاصه جز کننده های مخصوص متمولین که بآنها شوق دارند بدیگر جاها دیده نمیشود.


صفحه « ارمغان میمنه » ( )
قیمت یکراس ازین اسپ ها نیز تا ۲۰ هزار افغانی بالغ میگردد و از ین راه پرورش دهنده آن مفاد خوبی بدست می آورد .
اسپ های معمولی : که علی العموم اهالی این مرز بوم از داشتن یکراس آن محروم نبوده و به تربیه آن علاقه مفرطی دارند .
خلاصه اسپ های بز کش، دونده، یورغه وخاصه مخصوصاً درهمه وقت کنار آخور کمند بسته بوده کاه، جو، بیده، بعضاً تخم مرغ مخلوط باجو میخورد وجز روز های بز کشی ومسابقه تماماً از استفاده بیرون است، اما اسپ های معمولی همیشه برای سواری وبار برداری، قلبه وغیره امور حیاتی مالك خویش آماده بوده وصاحبش از آن کار میگیرد .
شتر : این حیوان زحمت کش که به خار خوردن وبار بردن شهرت دارد پرورش و نگهداشت آن در میمنه مخصوصاً اندخوی زیاده تر رواج دارد و بنگهداشت آن اهتمام زیاد میورزند، شتر هم از حیث اجرای وظیفه بدو قسمت تقسیم میشود.
اول : شتر های جنگی :
شتر های مایه قوی الجثه بعض ها بمصارف خیلی گزاف که سالانه تا بیست هزار افغانی میرسد پرورش داده و آنهارا در روز های چله زمستان برای تفریح بعد از بستن دهن آنها به جنگ می اندازند .
دوم : شتر های باری : این قبیل شتر ها را مردمان کوچی که در فصل بهار همواره بجا های سر سبز و خوش آب و هوا میروند برای نقل دادن مایحتاج و متعلقین خود بکار می اندازند و يك طبقه مردمان هم هستند که این قبیل شتر ها را بخصوص و همواره برای بار برداری و کراه کشی مصروف داشته و نگهداری مینمایند .
گاو : که یکی از مفید ترین حیوانات اهلی بوده در تمام امور زراعت خدمات برجسته مهمی را انجام میدهد، درین ولا با العموم مردمان آن بواسطه اینکه همه زراعت پیشه وزحمت کش میباشند، به تربیه ونگهداشت اقسام گاو ها شوق سرشاری دارند .
گاو های قلبه ئی - اهمیت این گاو ها مخصوصاً نسل سیستانی آن به نزد اهالی بومی این منطقه خیلی زیاد بوده و برای اینکه اهالی همه پیشه زراعت دارند به پرورش آن توجه مبذول می دارند .
گاو های شیری - این گاو ها نیز با لعموم از نسل معمولی و سیستانی بوده نسل های مخصوص آن نهایت شیر آور میباشد، از انواع لبنیات آن استفاده میورزند .


( )

از اغان میمنه

گوسفند - دراینولاعلی الاکثر از ده سال باینطرف نسل قره گل تربیه میشود که بالعموم
مردم بواسطه مدرک پوست آن تمام رمه های گوسفند های عربی وقند هاری
خودها را که ازان انواع لبنیات زیادی استحصال میگردید به نسل قره گلی تبدیل
کرده اند باهم در بعضی مناطق رمه گوسفند قندهاری، عربی وایماقی بصورت متفرق وخيلي
کم بمشاهده میرسد، این گوسفندها عموماً بصورت رمه که بآن يك يا دونفر چوپان
«شبان» استخدام میشود از ۳۰۰ الی ۱۰۰۰ راس در يك رمه بچرا مشغول ميشود،
پوست قره گل و پشم آن يك مقدار زياد صادرات وطن عزیز ما را فراهم میسازه
که تشریحات مفصل اینموضوع بطول کلام انجاميده و هم از مبحث سخن ما بیرون است.
بز - اکثر مردمان بادیه نشین اینولا به تربیه وپرورش اقسام بزها نيز مشغوليت
دارند ، هر کس بقدر توان از ده الی ٥۰۰ بزرا ما لك بوده و همه آنها در يك
قریه بطور مجموعی ذریعه يك نفر چوپان نگهداری و سرپرستی میشود
این بزها کدام جنس مخصوص نداشته از نسل بز های معمولی میباشد . از موی بزهم
باندازه زیاد به ما يحتاج ضروریه مردمان اینو لا از قبیل گلیم، جوال و غیره
کار گرفته شده و مقدار زیادی هم صادر میشود .
مرکب - اکثراً در تمام مناطق میمنه برای بار کشی نگهداری و پرورش میشود
مردمان اینولا جهت آوردن چوب از کوه و غیره ضروریات بار کشی خویش يك
یا چند راس مرکب را نگه میدارند، جنس مرکب های دولت آبادی که برنگهای
تماماً سفید بوده وخیلی کلان و دند میباشد، آنرا مثل اسپ برای سواری و دواندن نگهداری
مینمایند، يک راس ازین مرکبها که اگر به با یگا ه نام بکشد به قیمت
ه هزار افغانی بفروش میرسد.
سگ : نگهداشتن و تربية این حیوان با و فا مثل د يگر ولا يات وطن
عزیز ما در تمام مربوطات میمنه نیز مروج بوده مخصوصاً مردمان اطرافى و
مالدار به پرورش و نگهداشت سگ های از جنس از رگ و مخصوص جهت
حفاظت و پا سبانی رمه ها ، قلعه ها و خانه ها توجه خاصی دارند، هم چنین
د یگر جنس های مختلف آن از جنس سگهای شکاری تا زی و مثل گرجی
و غیره در ینو لا زیاد است ، سگ هائیکه برای پاسبانی قلعه ها و ر مه ها
نگهدا رى میشود عموماً تنومند، قوی و غيور میبا شند و سگ های
تازی و دیگر جنس سگهائیکه برای شکار روباه و بود نه تربیه میشوند تا
یکهزار افغانی هم قیمت دارند .
پشک : در هر خانه از مردمان شهری و دشتی ا ينو لا بر نگ های
مختلف موجود بوده و خدمت خوبی را برای ا تلاف مو ش ها كه يك حيوان


صفحه
« از مفارن میمنه »
()

مضر خانگی است انجام میدهد ، اهالی عموماً بآن مأنوس و در تما مخانه ها
حتی در بعضی دکانهها نگهداری و پرورش میشود .
طیور :
مرغ های خانگی : در تمام خانه های مردمان دهاتی وشهری این خطه از
قبیل مرغهای خروس ، ماکیان ، و کلنگی ، سبز واری و دورگه و غیره
برنگ های خیلی منقش و زیبا پرورش یافته و مردم با لعموم به نگهداری
و تربیه و چوچه گیری آن علاقه مند میباشند و در اوقات مختلف از تخم و
و گوشت آن استفاده می ورزند ، محیط میمنه تماماً برای پرورش و تزئید
انواع مرغهای مذکور خیلی مساعد نیگا هداشت بودمر چوچه گیری آن
بسیار ساده و معمولی بوده و آنقدر مشکل نمیباشد ، اما تنها چوچه گیری
و نگهداری جنس کلنگی تا یکا ندازه مشکل و هم طبقه جوانان اکثراً
بداشتن مرغ کلنگی خیلی سعی میورزند و ازینکه مرغ جنگی در میمنه
نیز مانند بعضی ولایت دیگر مروج است لهذامردمان شوقی ، چوچه
های مرغ کلنگی را بشوق و مهارت خوبی تربیه کرده و بروز های مرغ جنگی
در میدان حاضر میدارند، درین اجتماع مرغ باز ها که بصدها نفر جمع میشوند
بهزارها افغانی ازدستی بدستی میرود، این مرغها از یکصد الی دوو سه هزار
افغانی در بین شوقی های آن خرید و فروش میشود .
بهترین جنس از مرغ های کلنگی جنگی ایبولا، هـ ،از مرغ هائیست که در قریه جات
قیصار چوچه گیری میشود این مرغها عموماً جسیم وبها در بوده و با پا های قوی
و نوک تیز خود با مرغ مقابل خوب مجادله میکنند، و هم چنین از مرغ های
مذکور بتعداد زیاد برای جنگ و چوچه گیری بولایات دیگر نیز برده میشود.
فیل مرغ : در ظرف همین چند سال اخیر از مرکز توسط مدیریت
زراعت بمیمنه وارد شده،فعلاً در هر قریه وقصبه چند دانه از آن دیده میشود مردم
نسبت بگوشت وافر وتخم های بزرگ آن و هم برای چوچه گیری آنرا تربیه می کنند.
كبك : كه يك پرنده خوش خط وخالی بوده مخصوصاً سرخی نول
و پا های آن بقشنگی آن می افزاید در تمام تپه ها و دره ها و کوهای میمنه و همه
مربوطات آن بکثرت پیدا میشود، شکار آن ذریعهٔ تفنگ نیز معمولی زیاده تر
در حصة، كوهستانات قیصار و در زاب و گرزیوان بوسیله دام و كبك شكاری
که خودشان نگهداری و تربیه مینمایند شکار میکنند، برعلاوة گوشت لذیذ
و غذا های نفیس آن، این پرندۀ خوشخوان را برای خواندن و شکار وجنگی انداختن نیز
بقفص ها نگه میدارند. كبك بازان كبك های جنگی را که در یکی ،دو از میدان های پنگک


()
از مفاتی میمنه

غالب بر آمده باشد تا ٤ـ ٥ هزار افغانی هم خریداری نموده و آنرا به مقو با دوام
وبسته و آب نبات تر بیه میکنند و در روز های جنگ آن بهزار ها نفر جمع شده
و هزار ها افغانی برد و با خت میشود. حتی یکسال قبل يکدانه كبك جنگی
به هفت هزار افغانی هم فرو خته شده است .
بودنه : كه يك پرندۀ كوچك ولی قشنگ و خوشنما ئیست بفاصله های
منقطع مانند كبك بكوه و عموماً در دشت ها پرواز كرده و اكثراً در بین کشتزار ها
و چمن زار های وسیع میمنه ومناطق دیگر به تعداد فراوان پیدا شده و از زمرۀ
مر غكان مها جر محسوب میشوند .
بطوریکه در هر حصه مملكت عزيز ما بودنه را برای خوا ندن و جنگ دادن
پرورش میدهند در ین ولا نیز این پرنده خوش خوان برای همین دو وظیفه
گرفته میشوند. منتها درینجا بواسطه کثرت، شوق مندان زیادی دارد، بودنه ها
بعضاً از حیث خوش خوانی مانند بودنه جلد و چرندگی وبعضاً بواسطۀ جنگی
بودن از ٥ صد تا ٢ هزار افغانی خرید و فروش میشود، میدان جنگ آن هم کم
از میدان مرغ جنگی و كبك جنگی نیست .
همچنین انواع پرندگان دیگر مانند عندلیب، بلبل هزار داستان، چل، کبوتر
کلنگ، قره سینه، قاز، لگ لگ، قوی سیاه وسفید، داغ سر، گنجشك، توغ داغ
فاخته، مو سپید، عقاب، باز، چرخ، مینا، قچی ، شانه سرك، هپکه، زاغ، زالچه
ساج، قره قوش، بوم وغیره درین ولا بمناطق مختلفه در دشتها، کوها و دره های
شاداب وخوش آب وهوای آن زنده گی کرده وهمواره در فضاوشاخسارها دیده میشوند .

قسمت پنجم
چراگاها ، شکارگاها و انواع شکار
الف: چراگاهای تابستانی :
۱، در چرا گاهای دشت صحرا و ملور و آب گم و سموت که هر کدام
ییلاق مواسم بهار و تموز بوده و ساحۀ وسیعی را فرا گرفته میباشد دران مردمان
مالدار اچکذایی ، اسحاق زایی ، بابکر خیل، نورزایی ، و شمپل زایی ، دراول
جوزا رفته و هم مالداران از حصص غلیله و قره کول ، خواجه گوهر به آنجا رفته
و موسم تموز را در انجا سپری و مصروف چرا نیدن مالداری، گرفتن لبنیات
و پشم از حیوانات خویش میباشند .
۲، در چرا گاهی ماغ ، آلنجی سبزک، مالداران با بکر خیل، نورزایی و بعضاً
مالداران مربوطات پشتونکوت و تکاب هم به آنجا رفته و موسم تموز راسپری مینمایند.


صفحه ارمغان میمنه ( )
۳- در چراگاههای میدانک و جوز کولان مالداران بارکزایی، چاکر زایی،
رفته و ایام تموز را به چرانیدن مالداری خویش مصروف میشوند و هم بعض
از مالداران شور دریا و چقماق بر بآنجا میروند.
٤- چراگاههای سه کوه و شیراك تا درۀ دونور : این ساحه عموماً چراگاه
ییلاقی میباشد، در بهار مالداران اچکزایی، مردم دولت آباد وغلیك تو در آنجا میروند.
ه- تنه خاك: مردم جلال زایی، نور خیل و بعض مالداران از تگاب
بآنجا میروند.
٦- چراگاههای تابستانی مردم حصص پشتونكوت، کوهی ،تاتار، تقارچی، دشت
دلوی و حصص سرحوض و تبلان میباشد .
ب: چراگاههای زمستانی :
۱- وادی دولت آباد : در زمستان علف چر مالداران چاکرزایی، بارکزایی
جلال زایی، اچکزایی، فیروز زایی، کاکری لودین، موسی زایی، و غیره میباشد
۲- وادی علف چر دها نه یلاجین، سنگی و چاه قاسم که مناطق مذکور
نزدیك سرحد بوده وبطرف شمال واقع است . مالداران افاغنه، اوزبکیه وتراکمه
رمه های خویش را درآنجا برده و زمستان را سپری مینمایند .
۳- در چراگاههای خواجه قچق و تهانه غلامان مالداران علی زایی، بابکر زایی نورزایی
رمه های خویش را در آنجا برده و زمستان را سپری مینمایند.
٤- در چراگاههای از تهانۀ غلامان تا تهانۀ خشك مالداران اچکزایی
فیروز زایی، شمول زایی، بارکزایی، تیموری وغیره ایام زمستان را سپری مینمایند.
همچنین چراگاههای زیاد دیگری در اندخوی و قیصار وجود دارد که مالداران
در بهار وتموز در آنجاها اقامت نموده و به پرورش مالداری خویش ادامه میدهند.
ب:- شکار وشکار گاهها:
در میمنه : در جلگۀ میمنه و شش کروهی آن مرغابی و قره سینه، كبك و
بودنه زیاد بوده برای سرگرمی شکار چیان موضع منا سبی میباشد مخصوصاً
شکار بودنه در فصل بهار خیلی زیاد صورت میگیرد .
در مربوطات علاقه داری کوهستان : شکارگاهای مشهور آن درۀ ساروان
درۀ مرغاب، کوه ملور وغیره بوده باین شکار گاهها شکار پلنگ، در درنا، انواع آهو
سگ لاهو، روباه، كبك، كبوتر، تبرغان، وغیره صورت میگیرد.
در مربوطات علاقه داری المار : موضعی که برای شکار انواع آهو و كبك
از حیث داشتن دره های شاداب و کوهای بلند شهرت بسزائی دارد همانا مربوطات
قریۀ قرایی است وهم وادی های طرف شمال علاقه داری مذکور كه دشت


( )
د ارمغان میمنه
وسیعی بوده و بخاک اتحاد شوروی اتصال پیدا می کند برای شکار آهو
شکارگاه خوبی است .
موضع بند سر حوض : که منبع آب جلگه میمنه را تشکیل میدهد ، انواع
مرغان آبی وقوی سفید وسیاه وجود داشته ودر تمام دره های مربوطات حکومتی
پشتو نکوت برای شکار كبك وكبوتر صحرائی و غیره ، شکار گاهای خوبی
بشمار میروند .
در مربوطات حکومتی اندخوی : چون عموماً اندخوی دارای دشت
ریگی ووسیعی است لهذا برای شکار آهو که گله گله بهر سو گشت و گذار دارند
موضع مساعد بوده وروباه وانواع مرغ آبی و توغداغ ( یکنوع مرغ است مشابه به غاز)
نیز پیدا میشود از ینرو بازار شکار یان گرم است .
در مربوطات حکومتی تکاب شیرین : در مناطق مختلفۀ تکاب شکار
آهو، روباه، كبك بکثرت صورت گرفته، شکارگاهای آهو و روباه در حصص غربی
تکاب و كبك در اطراف کوه آستانۀ مبارکه میباشد، شکار قره ساق
در دشت دولت آبا دو نمکار صورت میگیرد.
در مربوطات حکومتی بلچراغ : دره های خوشکوار درۀ زنگ، دره شاخ
درۀ شیر تخت درۀ وز، درۀ تکه میری، درۀ گرزیوان، حوض هیجان يا سيف الملوك
وغيره انواع شکار ها از قبیل شکار پلنگ ( ۱ ) و شکار انواع آهوی بزی و
گوسفندی، روباه، كبك، كبوتر، دراج، كبك دری، انواع مرغ آبی و در دشت ها
شکار بودنه در فصل بهار صورت میگیرد لهذا اهالی اینعلاقه فی صد شصت
بشکار علاقه و مهارت بسزائی دارند .
نوت: موضوع حیوانات وحشی که از مبحث خود باز مانده بود و درین جا گرفته شد .
ب حیوانات وحشی ـ کوه بزر گ و شامخی که به سمت جنوب اینولا
عموماً از شرق بغرب امتداد دارد، از سلسله تیر بند ترکستان بوده و دارای قله های
رفیع و دره های ژرف میباشد، باین سلسله کوه و دره ها که یکحصه از مربوطات
حکومتی بلچراغ و پشتو نکوت و قیصار را تشکیل میدهد، انواع حيوانات درنده
و دونه از قبیل پلنگ، کفتار، گرگ، خرس، خوك، شگور، شغال، پشك كوهى ،
روباه، سیاك، سگ لاهو، تیرغان، خرگوش، آهوی سر خه کوهی، میش، قوچ،
بز، تكه، وغيره زنده گانی مینماید .


()
ه ار مغان میمنه ،

در مربوطات حکومتی قیصار : کوه شاخینکه بسمت جنوبی قیصار از شرق
بغرب امتداد یافته عموماً دارای دره‌های شاداب وخوشگوار بود، و هر دره آن بذات
خود شکارگاه خوبی را برای اهالی آن حصه تشکیل میدهد از قبیل دره بوره فن
کوه چهل تن، کوهای بالا بام کوهای اون بیگی ، دره‌های طویعست، غوره، زیارت گاه
شاخ مخصوصاً شکارگاه چشمه خوبان، خواجه کنتی وغیره دره‌های آن از طرف میرگن
های ماهر بتفنگ دگاهی وقتی آهوی بزی وکو سفندی كبك، تدرو، رو باه،
سیاگك و غیره شکار میشوند در چشمه سارهای قیصار شکارانواع مرغ آبی قوی سفید،
قره سینه وغیره نیز صورت می پذیرد، اهالی این منطقه اکثر آبشکار علاقه ومهارت شایانی دارند.

سمت شمالى اينو لا : كه عموماً دشت و سیع و هموار بوده و بخاك
شوروی وصل میشود وقسمتی از مر بوضات اند خوی، تنگاب شیرین، پشتونکوت و
قیصار را تشکیل میدهد، درین دشت ها شکار انواع آهوی سفید وروباه بعمل می آید.

تبصره : بکوهسار آهوی سرخه، میش، قوچ، بز وتکه را با العموم دربرج
میزان که قبل از یکجا شدن قوچ و تکه میباشد وبدشت های گرم سیر سمت شمال
بهمین چهار اسم آهوی سفید را در برج اسد که هوای گرم دشت آن هارا بهیجان
آوارده مجبوراً جانب هوای خوش و سبزه زارها میل می کنند ازطرف میرگن‌ها
شکار میشوند، چراکه، درین دو وقت حیوانات مذکور نهایت فربه بوده و شکار
چیان نیز باین دوموسم بهتر بشکار شغل می کنندیدیگر اوقات چندان تعیقاتی ندارند .

شكار كبك : وتدرو و رو باه را بفصل زمستان و دیگر وحوش و طیور را
هم که مو قع مساعدت بکند شکار می کنند .

شکار بودنه : عموماً در مو سم بهار که مزارع سبزو خرم میبگردد درتمام
مناطق مربوطة اینولا بوسیله سگ های شکاری وتور ودر بعضی جاها تو سط دام
که از موی دم اسب میسازند صورت می پذیرد .
بودنه های نر واعلی را برای خواندن وجنگ دادن بقفس‌ها نگهداری
کرده و مخصوصاً ما ده های آنرا کشته و میخورند .

قسمت ششم
معادن و آبهای معدنی

ا لف : - معادن :
قراریکه معلوم است در هر گوشه وکنار اینولا معادن زیادی در آغوش کوها


صفحه
» از معادن میمنه «
( )
وثیقه ها نهفته است از آنجمله معاد نیکه شا غلی نذیر قل خان معلومات داشته و دیده بو دند
يك اند ازه نمو نه ها ی آن ها را ذریعهٔ مکتوب نمبر ٦/١٧٤ جدی ۱۳۱۸
خویش بوزا ر ت جلیلهٔ معاد ن فر ستاده جهت تحقیقات آن طا ل ا شخا ص فنی
و متخصص معدن شناس شده بودند وزارت مو صوف بمكتو ب نمبر ١٦٢ مور خه
٢٠ جدی ۱۳۱۸ مدیر یت عمومی فنی کشا فی خویش از حسیات وطن خوا هانهٔ
شا غلی موصوف اظهار تشکر نمو ده وفر ستادن نفر فنی را وعده داده ومتعاقباً
مستر درات پولیندی متخصص طبقات الار ضی با هیئتی از مرکز وارد میمنه شده
ومدت تخمین دو ماه بجا ها ئیکه علامة معا د ن نفت وذ غال سنگ و گو گر د
و غير ه بود ه ر فته کشفیات و تحقیقا ت نمو د ند نتایج مثبته واطمینا ن بخش
خو درا بمر کز بر د نده معا د ن مذ کور به ۲۲ معد ن میر سد که ذیلاً از بعضی
آنها اسم بر ده میشو د .
منابع نفت خیز : در حصهٔ موضع خوش سربلاق مر بوط حکو متى بلچراغ
دو چشمه بفاصلهٔ ٥٠ متردور تر از هم واقع ونفت از آن جریان دا رد که به مجرد
آتش گو گرد حریق وا قع می کند، هم چنین در موضع آقبلاق، آقسو وقره یغاج
مربوط حکو متى مذ كور موضع لاله بای حد فاصل میمنه وهرات و غیره چشمه
ها ی نفت نبوغ مینما ید .
معادن ذغال سنگ : در حصهٔ قورچی و کولیان مر بوط حکو متى بلچراغ
معادن بزرگ مذ کور موجود و کشف شده ا ست .
معادن گو گرد : در حصهٔ زیارت آستانه جان مربوط تکاب شیرین ، کته کم
مربوط میمنه،گندآب قریه کته قلعه مشهو ر به خوام کو گردك، خو ش سر بلاق
مربو ط بلچراغ و غیره مواضع دیده میشو د حتی از معدن گوگرد آ ستا نه
جان اندازة يك مو تر لار ی به قا برینکه بغلا ن بر د ه و بد و ن کدا م ز حمت
نتیجهٔ مثبت گرفته شده ا ست .
معدن آهن : به نزدیکى قریهٔ کمرن و مربوط بلچراغ وا قع ا ست .
چشمه های موم لائی : از حصهٔ قرائی مربوط علاقه دا ری المار و شرق
موضع آ قسوی تعلقهٔ حکو متى بلچرا غ جر یان پیدا می کند هم چنین معاد ن
سنگ ر خا م و مر مر و سر ب د ر قر ا ئی و گاز د ر حصهٔ لا له با ی
و غير ه معاد ن د ر تمام نقا ط میمنه مو جو د و كشف آن مر بو ط
با هل فن میبا شد .


و از نغان مبته » ( )
ب:- آب های معدنی
۱- نمکسار دولت آباد : در علاقۀ دولت آباد مربوط حکومت تگاب شبرین
بفاصلۀ ۵ میل طرف شرق شیخان چشمۀ وجود دارد که جزء مهم آن نمک
بوده و آبیکه ازان خارج میشود بصورت مایع غلیظ سفید بنظر میرسد . همینکه
مایع مذکور باطراف چشمه میریزد بشکل نمک سفید منجمد میگردد . زمین
اطراف چشمه زه آب شور داشته در موسم زمستان که زه آب مذکور از زمین
بروز مینماید چون اطراف زمین را تپه ها احاطه نموده آب آن حیثیت کول را
بخود گرفته و بجای خود ایستاده میماند. در ماههای جوزا و سرطان آب مذکور
خشک و نمک آن بشکل یخ بروی زمین منجمد میگردد. این ترتیب همه ساله
دران حصه جریان داشته سال بسال ضخامت طبقۀ نمک منجمد شده ضخیم تر میگردد.
زمین مذکور از شرق بغرب تخمیناً ٤ میل و از شمال به جنوب ۶ میل مساحه داشته
ومساحۀ مجموعی آن بالغ بر ٢٤ مربع میل میشود . این ساحه به نمکسار دولت
آباد شهرت داشته همه ساله تحت ادارۀ یک مدیریت عمومی مربوط وزارت معادن
در حدود سه ملیون سیر نمک بشکل تخته از انجا استخراج وبداخل وطن بفروش
میرسد . استخراج در ماههای سنبله ، میزان ، عقرب ازان حصص نمکسار بعمل می
آید که بمرور وقت ضخامت طبقه نمک ضخیم تر و برای استخراج مساعدتر
میشود، قرار معلوم بعد از مرور هر پنج سال ضخامت طبقه نمک باستخراج مساعد میگردد.
۲- آب معدنی آستانه جان، از زیر معدن گوگرد آستانه چشمه آبی جریان دارد
که مزۀ آن تلخ و برای تداوی اکثر امراض مفیده شناخته شده است .
۳- در جوار قریۀ مت تو مربوط علاقۀ داری درزاب چشمه نیست که ازان مادۀ ممو میاه یا
فقرا لجهود مخلوط با آب خارج میشود ، تجزیۀ آن مر بوط باشخاص فنی است .
٤- ارقریه شورچشمه، چشمۀ جاریست که آب آن مایل به سفیدی بو ده و شور است .
ه - در نزديك حمام چشمه چشمۀ آبی بنام کرک آب شهرت داشته و آب آن
برای مواشی گرگین که بآن شسته شود مفید میباشد .
٦- چشمۀ خواجه گرکو که در علاقۀ در زاب واقع است آب آن طعم نوشادر را
دارا بوده و برای امراض جلدی خیلی مفید ثابت میشود .
۷- در نز دیك قریۀ کته تاش چشمۀ وجود دارد که آب آن شور است .
۸- سمغ کول چشمۀ نیست که آب آن بدبو بوده و طرف شمال موضع تاش جواز
و سر دره واقع است .
۹- در درزاب از منطقه زمین همواری مشهور به شیر منگوچشمۀ جاریست که آب
آن بکلی تلخ میباشد .


صفحه
« ارمغان میمنه »
( )

۱۰- ازقریۀ تخارمربوط بالچراغ چشمۀ آبی جریان دارد که بواسطۀ نوشیدن آن
اکثراً اطفال به سنگ مثانه مبتلا میشوند .
۱۱- چشمۀ شیخ بلاغ : این موضع نیز از تعلقات علاقه در زاب بوده و چشمه از انجا
جاریست که همواره از منبع آن آواز های مهیب شنیده میشود ولی حقیقت آن
تا هنوز کشف نشده است .
۱۲- حمام چشمه در بین راه خشت پل و زرشوی غارۀ از سنگ تراشیده شده
باب سرکو در یا وجود دارد که دربین آن چهار صفۀ سنگی داشته و حوضچۀ در
وسط آن موجود است که آب آن از حرارت طبیعی انسان گرمتر بوده و قرار
تجربه غسل کردن بآب مذکور بنداوی امراض جلدی مفید ثابت
شده است .
۱۳- چشمۀ خواجه پیچا قلی در المار : این چشمه در داخل قراش واقع و آب آن
از زمرۀ چا های آرتزین بوده در حالت فوران میباشد و خیلی تلخ است .
١٤- چشمه های زیارت خواجه پیچاقلی: در قریۀ خواجه پیچا قلی مربوط حکمرانی قیصار
در وسط باغ دو چشمه که يك آن سیاه فام و دیگرش سفید رنگ است بشدت
از زمین فوران کرده و نسبت به دیگر آب ها گرمتر و طعم آن بمثل آب چشم
انسان ذایقه دارد .

قسمت هفتم

اوضاع مدنی

سپورت ها : در میمنه ومربوطات آن سپورت های متعد د در بین مردم
رواج دارد که پهلوانی وبز کشی از جملۀ سپورت های مشهور ودلچسپ این
سرزمین محسوب میباشد .
پهلوانی : این سپورت از قدیم الایام در بین مردم میمنه رواج داشته
ودر این جوانان مانند سابق دارای اهمیت بوده ودر اعیاد وجشن ها ومراسم
عروسی ها، سنتی ومیله های اول بهار وخزان صورت گرفته وتماشای خوبی دارد
مسلم است که این سپورت برای تقویه وتثنیۀ وجود خيلی كمك نموده
و هم وسیلۀ تفریح سیر پستان میباشد .
درین اوقات یعنی در اعیاد وجشن ها از طرف بلدیه ها ودر مراسم عروسی
وسنتی ها از طرف صاحبان طوی وباطرفداران ایشان برای پهلوانان
غالب هدیه های از قبیل چپن ، لنگی :پول نقد .برقره بطو و بخگش
داده میشود .


()

( ارمغان میمنه )

بز کشی : این سپورت که ذریعه اسپ اجرا میشود یکی از سپورت های
ثقیل ومهم این ولا محسوب بوده واز قدیم تا حال این شطارت های سوار کاری
بین اهالی رواج دارد .
محیط میمنه برای تزئید
و ابقای نسل وپرورش
اسپ خیلی مساعد واسپ
های خیلی اعلی وزور
مندی را در آغوش خود
تربیه نموده ومردم
هم به سوارکاری آن
خیلی ماهر و مانوس
میباشند .
اما اسپ های بزکش
بطریق مخصوصی زیر
تربیه گرفته میشود مهتر
آن که باصطلاح

(يك منظره از بز کشی در اینولا)

چاب انداز مینامند، در تربیه اسپ وسواری خیلی ماهر و چالاک
میباشد و برای نگهداشت اسپ برعلاوه مصارف آن ماهوار از ششصد الی
یکہزار وپنجصد افغانی از صاحب اسپ معاش گرفته واسپ را برای مسابقه بزکشی
آماده میسازد .
این سپورت عموماً در مواسم خزان واول بهار صورت گرفته صحنه تاخت وتاز
اسپ ها را گرم میسازد. سپورت مذکور اکثراً در روز های میله و یاعروسی ها
وختنه سوری ها درین ولایت چنین صورت میگیرد .
در روز های مذکور به هزار ها اسپ از خود منطقه ومناطق دیگر وارد
میدان بزکشی شده واسپ های بزکشی در میدان میبرآیند. سپس يك راس
بز یا گوساله ۲ ساله ذبح شده در گودال حفر شده انداخته میشود و سواران
مذکور بالای آن هجوم نموده تا اینکه بز را از گودال میکشند وسوار کاران عقب
بز، اسپ تازی نموده واز دست يك دیگر میربایند تا اینکه به محل معین میرسند،
هر چاپ اندازیکه بز را در محل معین رسانید، اولیت را او کماهی کرده به انعام
گرفتن تفنگ، پول نقد، اسپ، شتر وغیره نایل میگردد .
سپورت های دیگر موسمی از قبیل توپ دنده، وسنك بازی وغیره وجود
دارد که تفصیل آن در طوالت کلام می افزاید .


صفحه
ه ارمغان میمنه ،
()

امروز که الحمد الله مملکت ما در دوره نهضت قدم فرا گذاشته است غیر ازینکه
سپورت های مختلفه از قبیل فوٹ بال، والی بال، ها کی، باسکت بال وغیره چطوریکه
در مکاتب جریان دارد، در بین جوانان خارج از معارف مثل مأمورین دوایر
عساکر وغیره نیز مروج بوده و تمرین آن را در مواسم مختلفه ادامه میدهند.

طرز لباس: در عموماً مناطق حکومتی اعلی اکثراً مردم ملبس با چپین
و پیراهن و تمبان و لنگی و کفش ومسحی پیزار و چارق بوده در زمستان و بهار لباس شان
يك قسم میباشد تنها در تابستان از تعداد چپین کاسته میشود قرا ريكه دیده شده
در زمستان وحتی بهار یکنفر تا چند دانه چپین را در بر می نمایند از بالای آن
کمر خود را با دستمال و یا تسمه میبندند، در بین اهالی یکتعداد مردمی اند که لباس شان
عبارت از : لابوش و یا کبش بوده بوت نیمساق، کاوش، پیزارزری، لنگی ابریشمی پیراهن،
تمبان رنگه میپوشند و همچنین مأمورین دولتی عموماً در وقت وظیفه ملبس به دریشی میباشند .
چپین يك لباس کشال وفراخ بوده از تکه های نخی، ابریشمی، سندی پشمی
وغیره ساخته میشود که عبارت اند از جیلک، تان، برك، قاقمه و كرك كه
در خود محیط ریشیده و بافته میشود .
خوراک مردمان این دیار : بالعموم ساده بوده از طرف صبح نان و چای
و کسانیکه مالداری دارند شیر و مسکه و پنیر میخورند، طعام های چاشتانه وشبانه شان
هم اکثراً از آرد گندم بانواع مختلف تهیه میشود از قبیل آش های ماسکی
و قروتی دستی و قاشوقی ، آشهای گوشتی و روغنی بنام قیمه آبی قاشوقی و بالا کش
و قورمه دار و آش بوغمه ( که بعضاً منتو و آشك میگویند ) و آش پلو
« سیمیان » بولانی، انواع شوربا، شیر برنج ، انواع سبزی ، برنج
بصورت صافی و قابلی پخته میشود انواع دیگر خوردنی نیز از قبیل قتلمه، چلبك
نان کومبه یا كپك و طنی سمبوسه، قویماق انواع حلوا، چلپك و غیره درین ولا
پخت و پز شده و خورده میشود ونوشیدنی مهم مردم این سر زمین چای سبز است .
آلات موسیقی : در تماماً مناطق میمنه عبارت از دف، چنگ، دمبوره
وزنگ ، دوتار ،سه تار توتوز، نای، بوده و درین تازه گی ها تمبور، رباب هارمونیه ها، مورد
استعمال پیدا کرده است شعرای هم پیدا میشود که چاربیتی ها و قصایدی درباره
دین، شاه، وطن وملت ترتیب کرده در معرکه ها بآواز بلند میخوانند این ترنمه ها
احساسات انسان را بشور آورده و بادف و دمبوره نشاط و سرودی را برپا میدارد .
اکثراً چنگ را دختر ها، دف را خانم ها و دمبوره را جوانان نواخته
در حیات صحرا جوشش بینظیر وصحنه های جانداری را تمثیل میدارد .
پیشه اهالی : اهالی مناطق مربوطه میمنه دهقان ، مالدار و صنعتکار بوده اصناف و کسبه
تعدادش کم وزیاده تر مردم اندکوی مطابق مقتضیات محیطی خود تجارت پیشه میباشند .


صفحه
« از مفان میمنه »
( )
بیا علی آقارحیم
مدیر زراعت
اجمال اوضاع زراعتی و صورت
آبیاری ولایت میمنه
قسمت اول : اوضاع زراعتی

مناطق مربوطهٔ حکومتی اعلی میمنه در قسمت شمالی مملکت واقع بوده ،
از طرف جنوب بکوههای تیربند ترکستان و علاقه‌داری زنگی مربوط
ولایت کابل وصل و از جانب شمال به خاک شوروی منتهی میگردد که حصهٔ
شمالی آنرا به اصطلاح این محیط از نقطۀ نظر زراعت « گرمسیر »
وحصهٔ جنوبی آنرا «سردسیر» میگویند. همچنین از طرف غرب به مرغاب وحکومتی کلان
قلعهٔ نومربوط هرات واز طرف شرق به شبرغان و سرپل مربوط ولایت مزارشریف وصل است.

محیط میمنه از حیث آب وهوا معتدل و حاصلخیز و دارای تپه‌های خاکی
ودشت‌ها ووندهایی است که جلگه‌های آن بحکم طبیعت علی العموم از جنوب
بشمال ممتد گردیده و قسمت کلی آن دشت‌ها و تپه‌های علفچر و زمین مزروعی
للمی و حصهٔ جزئی آن زمین‌های آبی است .

در دشت‌های آن بموسم بهار علوفه و انواع نباتات و گلها و حبوبات و
گیاههای طبی روئیده در ینموقع تمام دشت‌ها یکسره لباس سبز میپوشد و از
پر جوشیدن گلها و اقسام ریاحین باغ وراغ، دشت ودمن گلستان گردیده
ومشام جهانیان را معطر میدارد وهوای آنصاف و منظرهٔ قشنگی را مرتسم می
سازد که دیده‌نی و تماشا کردنی است .

درسالیکه اوضاع جوی خوب و باران نافع نزول و زمین رطوبت کافی حاصل
میکند بتمام دشت‌های علفچر وتپه‌ها، خاشاک وعلوفه بکثرت روئیده و تا فصل
زمستان دوام مینماید وجیوانات از قبیل گوسفند و اشتر و گاو، مرکب و غیره
همه ازان استفاده میورزند و کفایت هم مینماید ، این دشت‌ها باستثنای کوهای
سنگی و تپه‌های صعب المروریکه در دور ونزدیک خودها دارند استعداد
ذاتی داشته وقابل زراعت للمی کاریست، مواضعیکه تاکنون تحت زراعت نیامده و یا آورده
نشده از حیث عدم امکان للمی کاری نبوده خاص از نقطۀ نظر علفچر و مالداری
است ورنه اکثر حصه‌جات بزراعت مستعد و آماده‌گی دارد و در صورت
مزروعی ساختن آن‌ها گذارهٔ حیوانی بعسرت بر میخورد .


صفحه
از افغان میمنه
( )

در اراضی للمی جو و گندم و کتان و کنجد و ماش و نخود و لوبیا کو
و پنبه و فالیز بقدر می شود ، وحتی در سالهائیکه برف و باران زیاد باریده
و به رطوبت زمین می افزاید ارزن نیز بذرشده و حاصلات خوبی بر داشته می
شود . هر گاه باران کم میبارد تخم و مصارف و زحمات دهاقین بر باد فنا رفته
حاصلات بسوخت میرسد. برعلاوه زراعت، بعضی قسمتهای اینولا برای احداث جنگلات
نیز استعداد و امکان دارد که مواضع لازمه را در قسمت خودش تذکر خواهیم نمود .
بیمورد نخواهد بود که اراضی للمی را که بدوقسمت منقبله منقسم است تفصیلات دهیم.
۱ اراضی للمی سمت شمال : که بنام دشت یاد میشود و قسمت انتهائی شمالی آن
بخاك شوره ی مواصلت داشته امتداد خاوری از مربوطات شیرغان بر خواسته سمت غربی
بقاره چچیل مرغاب منتهی میگردد که خواص آن گرم و به نزول برف و باران زیاده تر
احتیاج مندبوده و دارای اراضی للمی وعلف چر حیوانی است که درتحت اینحدود
اراضی آبی وسیلابی حصه شمال نیز شامل بوده و اراضی للمی و علف چر را زمین های آبی
و دندها انثصال میدهد ، گویا این سلسله بشامی للمی و علف چربیست و فاصله‌ها در بین
واقع وزمین های آبی وسیلابی هر جا که حاصل آن را میشکلاند، مابقی زمین ها همه
بنام دشت والم بیاد میشود که نام مخصوص نداشته منتها، گرنام هم برده میشود قریه
وقصبه وعلاقه که زمین مربوط بر آن است نسبت میدهند. مثلا تخته دولت آباد
و یاتکاب، المار، قیصار، ویا فلان قریه قس علی هذا .
۲ اراضی للمی حصه جنوب : که مسمی بیکسو هستا نات بوده وهوای آن
سرد وزمین آن برف گیر است که از شرق بغرب امتداد یافته و سمت شرقی آن
بحصة سه کوه و کوهستانات مربوط سرپل وغرب آن بیکو هستانات علاقه مرغاب
اختتام میپذیرد که دارای کوههای سنگی وجنگلات طبیعی وزمین های مزروعی
و علف چرها وپسته لق است. در ینحصه برعلاوه جنگل، هنگ و زیره خود رو نیز
وجود دارد که هنگ آن جمع آوری و حاصلات آن بخارج صادر وزیره آن تنها
کفایت مصارف داخلی را نموده از مصرف خود ولایت اضافه گی نمیکند .
خاك اینحصه بسبب وجود جنگل و برودت هوامرطوب بوده و بباران کم، حاصل
خوب میدهد که بعضی از دشت های آن را که باستعداد خاك و كثرت
حاصلات شهرت دارند ذیلا تذکر مید هیم :
گر د و درزاب، پشته قورچی، وغلیمیان، پشته کشتی دال، پشته خواجه غار، پشته
گلیم باف، گرزيوان، جورغيتو، سيوك، دلوك، دشت محراب .
اراضی آبی را نیز بدو قسمت ۱ : آبی ۲ : سیلابی تقسیم نموده ذیلاً بعرض میرسانیم :
۱ : اراضی آبی: این زمین از چشمه سارها آبیاری ویا اربندودریا حصه معین دارد.
۲ : زمین های سیلابی : زمین هائی است که اگر برف و باران


( )
« ارمغان میمنه »
صحیفه

بلطف حضرت خداوند زیادتر نزول و آب بدریا اضافه شود استفاده میتواند ورنه حقا به
نداشته و آب دریا قلت کند حکم للمی را دارد . این دو قسمت آبی بجلگه ها منقسم
است که بنام (تکاب) یاد می شود واز جنوب بشمال امتداد دارد و مشهور ترین جلگه
های مذکور قرار ذیل است :
اول : جلگه گرزيوان، کنجه، شیرین تکاب، دولت آباد، اند خوی :
این جلگهها از يك دریا آبیاری میشود و منابع آب آن ها از حصه گرزيوان
است ومساحت امتداد جلگهای سلسله فوق الذکر تخمین (١٦٠ کروه بوده و آب
موجوده دریای متذکره از دره های سنگی متدینه که در ان اشجار جنگلی
وحیوانات وحشی وجود دارد مجرا می گیرد .
١- دره شاخ ۲- دره جوز و تغاره ۳- دره زنگ و بغل سوز٤. غلیبان و ده میران
٥- خواجه غار ٦- قورچی و کولیان .
در و هازۀ این دره ها و در قسمت های مساعه گذرگاه آب آن ها، قریه جات و خانه های
متعددی واقع و زمین آبی شان خیلی قابل است كه يك حصه آب چشمه های مذکور باراضی
آبی قریه جات ومواضع فوقانی مصرف واضافه گی آب های مذکورمتدرجا بدریای مچراغ
جمع میشود که از طرف تموز اندازه تخمینی آب مذکور بده آسیاب خواهد رسید .
همین آب است که جلگه کنجه (زرشوی، کته قلعه، خشت پل، خواجه قشوری) را
آبیاری واضافه گی آن بمربوطات شیرین تکاب رسیده ازینجا فی بین جلگه سباق
وجانقره وخیر آباد ودولت آباد و اندخوی تقسیمات شروع میشود. بزمین گرزيوان
وجلگه کنجه کدام تقسیمات از سابق رواج نبوده و نیست، هر وقت که آب ضرورت بودو
دلشان خواست باندازۀ کارآمد از دریای اندخوی آب میگیرند. درین تکاب شیرین
ودولت آباد و اندخوی که حصه و تقسیمات موجود است آب آن کفایت نکرده خصوصاً
در زمین های اند خوی که از همه پایان تر است آب بکلی قلت پیدا میکند .

خواص طبیعی جلگه های مذکور
الف :- گرزيوان : زمین گرزيوان برای زراعت گندم وجو و کچالو وتبا کووارزن
وجواری خیلی مساعد و گندم آن بنظر بیگندم دیگر مناطق روغن دار و در ذائقه
و نشائسته بمراتب فوقیت و شهرت داشته نان آن سفید و بزودی نمی خشکد اینحصه
در گندم و کچالو وتنباکو وچهار مغزوتات از دیگر مناطق برتری داشته هنگ هم
از جمله پیداواره مین منطقه است، اشجار مثمر آن کم و بید و چنار بیشتر دیده می شود.
ب:- جلگه کنجه : زمین این جلگه کم عرض و از حصه وسطی آن دریای اند خوی عبور
می کند که زراعت گندم وجووجواری وارزن وزردك درينجارواج داشته در بعضی اوقات
شالی نیز میکارند وحاصل خوبی برمیداردند، و در آینده هم زراعت شالی امکان
پذیر بوده چون زراعت شالی بحقابه اندخوی ضرر تولید میکند از آنرو زراعت


( )
ار مقان میمنه

آن متنوع قرار یافته و این جلگه برای زراعت زردك و جواری اختصاص دارد
اشجار مثمر متنوعه آن کم وبید و چنار بیشتر دیده میشود.

ج: شیرین تکاب: درین جلگه دشت مانند تاك انگور بیشتر رواج داشته و اهالی
زمین‌دار در تربیه تاك خیلی‌ها ماهرو از باغات خود حاصلات خوبی بدست می‌آورند
انگور تازه آن بکدام جائی نقل داده و فروخته نمیشود جابجا کشمش ساخته و بفروش میرسانند
و صرف گذاره و معیشت میدارند که کفاره بیشتر اهالی بواسطه تاك انگوریست، دیگر
اشجار از قبیل سیب، زردآلو و غیره میوه‌جات جزئی است تاها درخت پشه‌خانه که بجز
سایه و تباش دیگر ثمری ندارد درینجا بکثرت دیده میشود اراضی خالصه خودها بصورت
جزئی گندم و جو و فالیز بقر و به زراعت پنبه و تربیه کرم پیله بیشتر میل و علاقه دارند.
تکاب شیرین از حیث کثرت تاك انگور، درجه اول و از نقطه نظر تنمیه و استعداد خاك درجه ۲
و زراعت پنبه و تربه تربیه پیله برتری دارد که در پوزقض آباد تکاب سزاوار تعریف است.

د: دولت آباد: بموضع مذکور خاص گندم جو و کتان و کنجد و فالیز زرع و از
زراعت دیگر حبوبات و اشجار به نسبت کمبود حقابه بی بهره اند و مستفید شده
نمیتوانند اراضی آن وسیع و قابلیت زراعت هر گونه حبوبات و اشجار را دارد
ولی از کمبود آب زراعت شان متوسط و دشت مذکور برهنه و تاك انگوری
و اشجار ندارد اگر باشد هم خیلی محدود است و بر زراعت کدام انواعی
از حبوب و اشجار شهرت پیدا نکرده .

هـ: اندخوی: دشت وسیع و پهنائی است که اطراف آن را تپه‌های ریگ‌لته
احاطه کرده و همه ساله آب سیلاب درین دشت پهن شده و سال بسال بقدرت و استعداد
آن می‌افزاید که زمین آن (شقی) است، در زراعت و تربیه اشجار شهرت کامل
و قابلیت بسزائی دارد در تمام دشت مذکور جو و گندم و هم باندازه محدودى فالیز
بذر میشود که زراعت آن قسمت محتاج آب سیلاب است اگر باران اضافه نوشد و سیلاب
بدریا بیشتر بود حاصل فوق‌العاده بدست می‌آورند ورنه بسوخت میرسد و یا بصورت
جزئی حاصل میگیرند که مصارف زارع را تلافی کرده نمیتواند اگر آب کافی برسد
فالیز بایه های اندخوی در تکثیر حاصل خربوزه استعداد کلی را نشان میدهد که
از زمین کم حاصل فوق از تصور برمیدارند تاك انگوری و دیگر اشجار مثمر و غیر مثمر
نیز بصورت قلیل وجود دارد مگر حاصلات باغی و اشجار کفایت اهالی آن منطقه را نمیتواند
تنها انجیر اندخوی بسیار لطیف و شیرین است که از دیگر نقاط در تربیه انجیر
امتیاز دارد و گندم آن نیز از دیگر گندم های آق ایشولا بهتر است.

اندازه جریبی: اراضی آبی مواضع پنجگانه فوق که يك جلگه ويك دره
گفته می شود فعلاً به (٢٠٠٢٥١) جریب زمین تخمین شده میتواند .

و درزاب اینحصه مستثنی از جلگه پنجگانه فوق است که در آبریز و حقابه


صفحه
« از مفان میمنه »
( )

بدریای اندخوی تعلق وارتباطی ندارد و بعلاقه داری درزاب یادمی شود که علاقه داری آن
مربوط حکومت بلچراغ ودرسمت شرقی میمنه واقع وحدود ارا ضی آن بحکومـت
سرپل وشبرغان وصل میشود که قسمت کلیۀ ارا ضی د ر ز ا ب للمی و سیلابی
بوده و زمین آبی آن خیلی جزئی است .
جلگۀ درزاب بسیار کم عرض و دو بغلۀ آن تپه های خاکی و آب آن بتخمين يك آسياب
خواهد بود که ازحصه چشمه سار سر دره جریان می پذیرد، قریه سردره، دهنــانى
ومغل و گرديغامه را الی موضع قريه شير بيك كه به طول (۳) کروه خواهد بود آبیاری
ودر قسمت قریه جات پایان آب نرسیده و کفایت نمیکند در موضع شير بيك الى جرقـدوق
که تخمین شش گروه فاصله خواهد بود جلگۀ درزاب درین حصه وسعت پیدا میکند
آب بصورت قطعی نرسیده و اراضی آن سیلابی است هروقت که باران رسید از سیلاب
استفاده مینمایند ورنه برای آبیاری زمین کدام وسیله ندارند و در بعضی حصص درزاب
که آب چشمه های سردره میرسد درخت چنار و بیدوتوت وزرد آلوغرس وبصورت متفرق
دیده میشود از حصۀ شير بيك به پایان، اشجار بکلی وجود ندارد ودشت آن سيلابی
و آب خوراکه انسانی وحیوانى شان از آب چاه است مگر زمین پایانی دشت که مسمی
بجرقـدوق است نهایت حاصل خیز واگر آب سیلاب میرسد حاصل خوبی از آن بدست
می آید باین دشت گندم، جو، تربوز، زیادتر کشت میشود که تربوز جرقـدوق مشهور ترین
تربوز اینولا وحتی باندازه زمین آن مساعد است كه يكدانه تربوز بوزن ١٤ الى ١٥ سير
هم ديده و شنیده شده اهالی آن از زراعت دیگر حبوبات و غرس اشجار بواسطۀ نبودن
آب محروم مانده اند که ازينجهت در تربیۀ دیگـر چیزها شهرت نداشته وندارد .
مساحت طو ل جلگۀ درزاب تخمین ۹ کروه ومساحت اراضی آبی و سیلابی آن هــا
تخمین (۱۰۰۰) جــريب خوا هــد بــود .
جلگۀ میمنه :
اطراف این دره را تپه های خاکی احا طه نموده و اراضی آن از بند سرحوض
که چهل وشش سال پیشتر تعمیر شده است آبیاری می شود از بند سـرحوض الی فـاصلۀ
١٧ کروه،درۀ کم عرضی که دو بغله آن را کـه های سنگی فرا گرفته واقع و اراضی آبی بین
دره متذکره جزئی ودرینجا درخت مثمر خیلی کم و حصه بيشتر اشجار آن بید و چنار است
پایان این تنگی جلگۀ میمنه واقع است که ابتداء آن مسمی بدهن دره و در انتهای آن
عطا خان خواجه ( شور دريا ) نامیده می شود که آبریز آن بدریاب اندخوی منتهی میشود
طول این جلگه تخمین (١٥)گروه خواهدبود، در حصه این جلگه سه نوع اراضی موجود است
که بنام ( آبخیزۀ بند سر حوض) (زمین چشمه سار) (اراضی سيلابی) یادمیگردد.
الف ــ اراضی آبخيزه بنـد سرحوض ، از حصه دهن دره الى موضع قرية چغاتك
که تخمین ٦ گروه طول دارد، این اراضی بقرار تقسیمات معينه كه در ین اهـالى را ئج است


( )
ه ازمغان میمنه »
صريحه
از آب بند سر حوض استفاده می کنند که اکثر قسمت آن اراشجار مثمر وغير مثمر
و تاك انگوری ممتليد وقسمت پایان آن از رهگذر قلت آب وعدم کفایت آن گندم وجو
وغيره حبوب زرع میشود. زمین آبخوره تحت بند سرحوض برای تربیه ونموی هر گونه
اشجار مساعد وميوه مشهو ر آن شیرتوت، بیهی، سیب، شفتالو، انگور شهابی است
که خاك آن به تربية ميوه جات مذکور بیشتر مساعد است .
ب : زمین های چشمه سار، از موضع جفتاتك الى موضع ناموسی تخمین دارای
(٤) کروه مسافه است، چشمه سارهای متعددی موجود اشجار مثمر آن کم و درخت بید
و چنار و توت زياد دارد علی الاكثر اهالی این سامان برای بذر گندم وجو وارزن ويشيه
وزردك و تمباکو عادت و رغبت دارند که از پشمه وزردک وارزن حاصل بهتری بدست
می آورند. زمین آن نسبت بهمه برای زراعت ارز ن بهتر مساعد است .
ج : اراضی سیلابی، از موضع ناموسی الی شور در باب که دارای (٥) کروه فاصله است.
چشمه سار کافی و آب دریائی ندارد و آبخوره آن از دریاب میمنه است اگر از طرف بهار
آب اضافه بود و سیلاب رسید زمین ها آبیاری میشوند ورنه از بند سرحوض
و چشمه سار ها کدام حصه و تقسیم معینی ندارند ، زراعت این دشت عموماً
گندم و جو و کتان و کنجد و فا لیز است که آن هم مر بوط بآ ب با را ن
و سیلاب بوده نه اشجار دارد و نه از زراعت دیگر حبوبات بهره مند شده میتوانند.
انداز ه جریبی آبی و سیلابی کلية این جلگه تخميناً ( ١٣٥٠٠) جریب خواهد بود.
د : در قسمت غربی این جلگه چهار (میدانی ) كو چكی وا قع است که
اولی (فروق سای)و زمین آن اكثراً للمی و باندا زه جزئی ز مین سیلا بی دارد.
دومی( کاریز) و سومی(قرب آقسای) است که این دو موضع باندك فا صله يكجا
وصل می شود اراضی آن سیلابی و یکی دو چشمه که در بخش فوقانی خود دارد
تنها کفایت آبخوره انسانی وحیوانی را نموده و برای آهالی پایان تر آن جبه خورا که
هم آب چشمه ها رسیده گی کرده نمیتوا ند زراعت این دشت گندم و جو و کتان
و کنجد و قسمت بیشتر آن فالیز است که خاک آن برای تربیه خر بوزه خیلیها
مساعد و خر بوز ه آن بنام کاریز و آقسای شهرت بسزایی دارد که از رهگذر
شربت و طعم وذائقه و عطر ولطا فت قابل تعر یف است .
دشت چهارمی که مسمی به میرشکار شاه قاسمی است چشمه کو چکی دا رد که
منتهی بزمین یکی دو قريه کفایت کر ده تنها ز را عت گندم و جو، پشمه درا ن
شده میتوا ند کدام شهرت و بر تری از حیث ز را عت ندا رد .
جلگه المار :
ر در قسمت بالائی این جلگه چند دره كوچك سنگی واقع گردیده که قریه جات آن
بنام قرائی یادمی شود که اطرا ف آ ن ر ا کو ه ها ی سنگی ا حا طه نمو ده


ه از مضافات میمنه ه
( )

وچشمه سارهای متعددی دارد که حصهٔ مذکور کوهستانی و دارای جنگلات ارچه
و از حیث وجود آهو و كبك موضع شکار گاه و دارای منظرهٔ قشنگ و خوش
هواست که، زمین آبی اینحصه خیلی کم و به اراضی آبی خود جو و گندم
و ارزن بذر میدارند اشجار مثمر و باغات بکلی ندارد درخت چهار مغز در ینحصه
بیشتر دیده می شود و زمین آن برای تربیهٔ درخت چهار مغز مساعد بنظر میرسد .
بواسطه که زمین آبی قلیل و مصرف آب ضرورت کمتر است، لهذايك حصهٔ آب
چشمه سار ها را اهالی قرائی بز مین دا ری خود ها مصرف و ا ضا فه گی آب
به جلگهٔ المار میرسد که طول درهٔ قرائی الی تنگی المار (۸) کروه تخمین خواهدشد.
بعداً که آب در المار میرسد بجوی های اراضی آبی قسمت میگردد چون آب کم ودشت
المار وسیع است آب آن برای غرس اشجار وزراعت حبوبات کفایت نمیکند ازینجا است
که دشت المار عریان و بغير از زراعت گندم وجو ، کتان و کنجدو فالیز از دیگر
چیز ها استفا ده نمیتوا ند .
ارا ضی این جلگه دا رای قا بلیت هر گو نه زراعت واشجار است وخر بو زهٔ
این دشت که بنام خر بوزهٔ پخا تك یاد میشود در طعم خود مثل خر بو زهٔ کاریز
خر بوزهٔ مشهور اینولا است .
جلگهٔ المار بغلبله ولشگر (شور دریاپ) که آبریز آن باندخوی میرسد ختم و طول
این جلگه تخمین ۱۰ کروه و تعداد جریبی اراضی آن تقریباً (۸۷۵۶) جریب خواهد بود .

جلگهٔ قیصار :

جلگۀ قیصار بـنسبت میمنه و المار عریض ووسیع است، گرچه تمام این دشت يك جلگه
شنا خته میشو د ولی از نقطه نظر آبریز بدو حصه شرقی وغربی منقسم میگر دد
که حصۀ شرقی آن دشت، حکومت قیصار است که منبع آبیاری آن درۀ بوره غن بوده و این دره
دارای جنگلات، کوهی سنگی وحیوانات وحشی و چشمه سارها است که آب چشمه های
مذکور دشت شرقی حصۀ قیصار را آبیاری میکند، خاك آنموضع برای ز راعت
ونموی هر گونه اشجار مساعد وقابل تعریف است بالخاصه برای نمو وتربية تاك انگوری
در تمام مناطق اینولا حکم اولیت دارد، چه چاره که اهالی آن همیش از قلت آب د چار
تکلیف بوده و نمیتوانند که به پیمانه وسیع در زراعت و نخلستان را توسعه بدهند از همین جهت است
که قسمت کلی آن خاص بزراعت گندم وجو تخصیص داده شده است، از اختتام این دشت
تنگنا ئی واقع شده که پایان این تنگنا بدشت میر شادی و کبوتر خان میر سد که آبر يزهمين
دشت شرقی قیصار است که به هزارها جریب زمین درین دشت موجود و بنام سلابی یاد میشود
در سالیکه باران وبرف زیادبود از آب اضافه گی دریای قیصار استفاده حاصل وزنه
حاصلات آن بسوخت میر سد آبریز این دشت نیز بدر یای اند خوی میر سد .
دشت غربی قیصار که به طوبیت و زعفران و زیارتگاه و غوره وسعيد آباد «شاخ»


( )

ار مغان میمنه

و خواجه کنتی است، از دره و کوهای سنگی سر چشمه میگیرد . که آب اینموضعات
تنها بزراعت سفيد بر گك كه مراد از ( گندم، جو و چند اصله درخت معدود ) باشد کفایت کرده
بزراعت پنبه و ارزن و جوار وغیره با غات و نخلستان کا فی نیست با و صف آن
که اراضی مواضع مذکور استعداد زراعتی دارد بجز زراعت گندم وجو از دیگر حبو بات
واشجار استفاده نمیتوانند، در پایان این دشت موضعی است بنام (چیچکتو، هزاره قلعه ،
تگاب هيرك، اصحاب کهف) که هر کدام موضع مذکور در قرب قریجات خود چشمه سار هاداشته
و آب چشمه ها بمذکور بآبیاری اراضی موجوده بمشقت کفایت کرده باغ و اشجار آن کم
وزراعت گندم وجو وارزن بیشتر رواج دارد آبریز این دشت علی العموم بدریای مرغاب
اختتام می پذیرد که بتعداد جریبی اراضی آبی و سیلابی آن تخمیناً (١٩٥٢٥) جریب خواهد بود.
رویهمرفته اراضی اینولا از رهگذر آب وهوا معتدل و برای هر گونه زراعت و نموی اقسام
اشجار مساعد واراضی للمی آن دارای رطوبت کافی است که خواص طبیعی هر منطقه
دربالا ذکر رفته درینجا شهرت هر حصه را ( در تنمیه اشجار وحبوب ) مختصراً عرض میکنیم.
١: اند خوی : بگندم آبی و انجیر و کثرت حاصل فا لیز .
٢: تگاب شیرین : بكثرت تاك انگوری و تربيه پيله و پنبه و تربوز .
٣: گرزيوان : بگندم للمی و کچالو و تنبا کو و چهار مغز وتا ك .
٤: میمنه : شبرتوت، بهی، سیب، شفتالو، انگور شها بی و خر بوزه کاریز
و آقسای وار زن وزر دك .
٥: المار وقرائی : خربوزه چقماك المار و چهار مغز قرائی .
٦: قيصار : در تنميه تاك انگوری .
٧: جلگه کنچه : بجوا ری وزر دك وشا لي .
٨: درزاب : در طعم و بزرگی تر بو ز .

قسمت دوم : مسائل آبیاری و امکانات تزوئید آب

اولین وسائل زراعت آب و بیوجود آب زراعت ناممكن وبحكم ( كل شي حي من الماء )
حیات همه چیزها مربوط بآب است مع الاسف اراضی اینولا عموماً کم آب و بوجود آب
زیادتر نیاز مند است و با وجود این همه اهتمامی که حکومت درراه پیشر فت زراعت
اینولا پیکار پی در پی برند، عامل عقب مانی کارهای زراعتی اینولا و پر یشا نی
اهالی خاص از جنبه قلت آب است که ماکیف وصورت تقسيمات حقابه منطقه وی را
با ممکنات تزوئید آب وبستن بندها ذيلاً عرض میکنیم .


صفحه
ار مغان میمنه
۱۱ جلگه کته و جلگه گرز یوان : زمین داری این آن خیلی محدود
و نسبت به تکاب شیرین و اندخوی میر آب و منبع آب دریای اند خوی گفته
می شود هر وقت که بآب ضرورت شان واقع بود بلاقید بهر اندازه که میل داشتند
باشند از آب چشمه ودریای اندخوی استفاده میتوانند بعداً که آب از ین دو موضع
گذشته بشیرین تگاب میرسد . در اینجا فی بین تکا بشیرین ودولت آبادو اندخوی تقسیمات
شروع و هر حصه سهمی دارند که در آوان قدیم آب این در يا به يك ماه که
عبارت از سی شب و روز باشد منقسم گردیده است که از جمله سی شب و روز مذکور
ده شب و روز تگاب و پنج شب و روز دو لت آباد و ١٥ شب و روز اند خوی
با علاقه داری های مربوطه حتابه دارند که به نيك بخت ترین مردم این حصه در
يك ماه يك نوبت حقابه میرسد تصور شود که این آب جزئی بغو را که کفایت
خواهد کردیا مزار عت ؟ خلاصه اهالی هر سه منطقه على الخصوص اندخوی که پایان
آب ترین همه واقع است از رهگذر کم آبی دوچار مضیقه و پریشانی میباشند
اگر درین منطقه چاره از د با د آب بنظر به اشخاص فنی صورت میگیرد
بر علاوه اراضی مزروعی موجودد تخمین بحد ود دلكها جر يب زمين باير و لم
يزرع تحت آب و آبادی قرار میگیرد .
اگر خواسته باشیم که اهالی اند خوی را ازین مضیقه نجات دهیم بد وصورت
امکان چاره جوئی خواهد بوده اولا وارد ساختن ماشینهای آب کشی و سامان
تخنیکی زیرا آب این منطقه باندازه عمیق نیست که استخراج آب نا ممکن
و فوائد آب مستخرجه مصارف را تهیه نتو اند بل اکثر چاه های اند خوی
اضافه از ۱۰ و ۱۵ متر عمق ندارد
دومی ساختمان بند آب است در موضع شبختو ، که بالای دریای اندخوی
واقع و کاسه و وسعت میدانی آن مناسب و برای ذخیره آب مساعد است اگر
درینجا بند اساسی تعمیر و از طرف بهار آب سیلاب ذخیره و تهیه میشود در فصل
تموز از فواید ذخیره مذکور اراضی اندخوی فائده خوبی حاصل میتواند در آب
ذخیره این بند نه تنها اندخوى بلكه شيرين تکاب و دولت آباد نیز شريك و سهیم
خواهند بود چه بند مذکور در قسمت فوقانی این سه جلگه واقع است.
٢- جلگه میمنه : در سمت ۱۷ کروهی این جلگه بندی وجود دارد که از رهگذر
و سعت کاسه و آب گیری جای خیلی مناسب وقبل از (٤٦) سال که دره میمنه
کم آب واهالی محتاج بود بتوجه و رهنمائى نائب سا لار مرحوم غوث الدينخان
بندی بنام بند سر حوض به اصول و تقاضای همان عصر آباد شده است
که بستر سبزی میمنه ببرکت رهنمائی خوش افزوده
و چنین تهیه آب را گـــــدا شتند که محیط میمنه را شاداب


( )

د ارمغان میمنه

صفحه

و خود را مستحق دعای آمرزش قرار دهند.
بند مذکور با آنکه عامل فوائد خوبی در میمنه گردیده در سال 1314 که
بند مذکور ترمیم طلب بود سردار محمد عزیز خان مرحوم حاکم اعلی میمنه نیز
در ترمیم و اصلاحات آن توسط اینجانب پرداخته دیوارهای بند را از تهداب عریض
و به ارتفاع بند 3 متر طور پخته کاری کار کرده و افزو دند
حال که از تعمیر بند مدت زیادی سپری شده و مقداری گل و لای
اطراف بند ذریعه آب و سیلاب وارده در بین کاسه حوض فرومی نشیند قریب است که
بند مذکور از گل ولای مملو و از استفاده خارج شود آب آن از تاریخ تعمیر
166 حصه تقسیم و از موضع بند الی قریه چقماق که بطرف دوکر و هی شمال
مرکز حکومت اعلی میمنه واقع است حقابه دارند که بقایه هر جوی وقریه در بین
خودشان از قدیم معین و از روی آن حصه می برند اهالی زمین دار پایان
این جلگه از آب حوض حقابه نداشته و از استفاده از آن محروم اند
حتی بواسطه که آبادی نسبتاً در خود جلگه میمنه زیاد شده و خوشبختانه اهالی
به فوائد نهال شانی و نخلستان فهمیده و بامور زراعت علاقه مفرطی دارند قبلا آب موجوده
شان کمبودی کرده در موقع تابستان در بین دهاقین و مقدارها بر سر آب جنجال
واقع میشود و در حصه جائیکه پایان آب است آب کافی نمیرسد.
به عقیده من چاره که اهالی این منطقه را از مضیقه و کشاکش آب رهایی داده
و جلگه میمنه را شاداب و سبز و خرم گرداند بستن بند جدید و یا ترمیم بند
قدیم است که وسیله تکثیر آب میگردد.
برای تزیید آب دو موضع مناسب و اطمینان بخش به نظر برمیخورد اولی موضع
موجوده بند سرخوض و دومی موضع دهن دره میمنه است.
الف - بند سر حوض جایی است که از شهر میمنه بعید و اگر در آنجا
زحمت کشیده و بارتفاع دیوار بند از حالت موجوده افزوده میشود تنها
همین اراضی موجوده را که بنام اراضی آب خوره بند یاد میگردد آبیاری و کفایت
میتواند ولی بزمین سیلابی که در پایان جلگه واقع است ولو هر قدر دیوارهای بند بلند
وزحمت و مصرف هم شود فائده رسانیده نمیتواند زیرا آب بند از آب سیلابی که
مراد از آب برف و باران باشد و از شیله ها و دره های متعددی سرازیر میشود، ذخیره
حاصل میکند در قسمت فوقانی بند سر حوض آنقدر شیله ها و دره ها موجود نیست
که اگر دیوار بند بلند برده شود بهمان اندازه آب ذخیره گردد منتهی دو برابر آب
موجوده ذخیره خواهد شد که کفایت اهالی زمین دار اهل حقا به حوض را تهیه وتدارک
کند اضافه گنجایش ذخیره و تصور آبیاری زمین بیشتری نیست.
ب - موضع دهن دره : این حصه بچهار کرو هی سمت جنوبی شهرو 13 کروه


صفحه
ار مغان میمنه
( )

از بند سر حوض پایان تر واقع و آب سرحوض از همین موضع به جلگه میمنه جریان
مییابد، از بند مذکور الی دهن دره بفاصله ۱۳ کروهی شیله ها ودره ها وسیل خانه
های بسیاری موجود است اگر موضع مذکور به نظریه مهندس واشخاص فنی
موافق می افتد و هر قدر دیوار آن بلند برده شده وزحمت کشیده ومصارف کرده
میشود هدر نرفته بهمان اندازه گنجایش ذخیره آب را دارد حتی گمان میرود زمین های
جلگه میمنه را که از شهر میمنه بفاصله (۱٥) کروه در سمت شمال واقع است و سیلابی بوده
تخمین ( چهار یا پنج هزار) جریب خواهد بود بکلی آبیاری واراضی آن آبی شده
میتواند گذشته ازینکه این بند برای ازدیاد آب وسرسبزی درنه میمنه خدمت میکند
شاید برای بدست آوردن کار خانه برق آبی و فابریکه حجاری ونجاری و غیره
نیز خدمت شایا نی را انجام داده واز حیثیکه به شهر قریب است شایدجهه ماهی گیری
وتفریح دماغی تماشاگاه خوبی نیز بوجود آورده بتواند.
٣-جلگه المار : بفاصله (١٤الی٨) کروهی این جلگه دره ها و کوه های تنگی
واقع شده که بقرائی مسمی میباشد آب این جلگه از حصه پاش قرائی منبع گرفته به تنگی
المار واصل واز آنجا در بین زمین داران المار قسمت میشود که تقسیمات این ها
بالای جریبی داخل دفتر بوده وهر کدام مطابق جریبی و مالیه دهی خود حصه اخذ میکنند
که از جلگه میمنه بمراتب آب آن کمتروشکایت اهالی زیاده تر است .
باوجودیکه موضع مناسب برای ساختن بند در حصه دهن دره المار موجودوبنام تنگی المار
مسمی ودوطرف آنرا کوه های سنگی حصار نموده وعرض آن اضافه از ٧٠ الی ١٠٠
متر تخمین شده میتواند در طول مدت نه بندی ساخته شده ونه آثاری موجود ونه اقدام
بکار آن گردیده است که امکانات آن نظریه مهندسی را ایجاب میکند
اگر از موضع مذکور بند اساسی بنا نها ده می شود دشت المار را بوجه احسن
آبیاری میتواند .
ساختمان بندمذکور کیفیت دیگری هم دارد که ما را به نیل مقصد بیشتر امیدوار
می سازد و آن این است که ساختمان بندبیشتر در وجود سنگ، کره، وسنگ چونه
ومواد سوخت کوره نیازمند است که لوازم مذکور در قرب بندمهیا و خیلی سهولت
بدست آمده میتواند ممکن که مصارف ساختمان تعمیر بند هم آنقدرها بلند نرفته
بآسانی انجام پذیر فته بتواند .
٤-جلگه قیصار: این دشت خیلی وسیع واز هنگام قدیم نه بندی درین حصه
تعمیر شده ونه بان اقدام بعمل آمده گرچه اهالی زمین داران آنجا بوجود آب اشداً
احتیاج دارند، درین د شت تعمیر سه بند بسیار موزون امکان پذیر است .
الف : دشت مربوط حکومت نشین قیصار که سمت شرقی گفته میشود، این حصه
از دره بوره غن که دارای کوه ها ودره های سنگی است سرچشمه حاصل وتقسیمات آب


()
از مغان میمنه
مطابق مالیه دهی زمین است که هر جوی مطابق جریب داخله دفتر حقابه اخذ و بزراعت
خود مصرف می کنند و باثر فرامین وهدایات حکومت متبوعه که اهالی از منافع
اشجار و فوائد نهال شانی اطلاع حقیقی یافته و برای سرسبزی اراضی خود همت
گماریده در ظرف ده یا پانزده سال باغات و نخلستان ها را تحت آبادی و آبیاری گرفته اند.
مگر باغات و اشجار موجوده نظر بکثرت زمین و وسعت دشت بکلی ناچیز و اعتقاد شان
هم قلت آب است که آب حاضره اشجار و اراضی موجوده را آبیاری نمیتواند.
در قسمت فوقانی چلکه موصوف در موضع درة ذات بوره غن که تخمین (٤) کروه
مسافه دارد مجائی واقع است که بستن بند و ذخیرۀ آب برف و باران در آن ممکن
و اگر این عمل نیک صورت میگیرد امیدواریم است که اهالی زمین دار از تکلیف قلت آب
فارغ گردیده دشت قیصار سرسبز و شاداب شده میتواند.
ب ـ در پایان این دشت موضعی است بنام میر شادی و کبوتر خان و زمین آن سیلابی
و آب سیلاب را هم از همین رود قیصار حاصل می کند در قسمت بالائی اراضی مذکور
تنگنائی واقع شده که (تنگی کبوتر خان) اش مینامند زمین دشت مذکور خیلی
زیاد و قسمت بیشتر آن از آب سیلاب مستفید شده نمیتواند و بصورت للمی زراعت
میشود تعداد نفوس اهالی سکونت پذیر آن فعلا کم بوده و اگر موضع مذکور آباد و تحت
آبیاری بیاید برعلاوۀ نفوس موجوده هزارها خانوار دیگر در آنجا زیست و گذاره
میتوانند، حصه تنگی کبوتر خان که جای موزونی است تعمیر بندرا ایجاب میکند و اگر
بخواست حضرت خالق متعال از موضع مذکور بندی آباد می شود فواید زیادی بدست
آمدنی است و زمین آن بزراعت خیلی ها صالح و بنموی هر گونه اشجار و حبوبات قابلیت دارد.
ج ـ دشت غربی قیصار، که بنام توربست وزعفران وغوره و خواجه زیارت گاه
وسید آباد و خواجه کنتی تسمیه میشود سر چشمۀ اراضی مذکور از کوهستانات
قسمت جنوبی آن است که آب آن در احداث باغات و نموی اشجار کافی نیست، در موضع
تنگی غوره موضعی بنام (قلعه سلطان سنجر ماضی) وجود دارد که برای تعمیر بند جدید
صورت پذیر بوده و اگر بند تعمیر می شود دشت غوره را بصورت صحیح آبیاری میتواند.
خلاصه، اهالی اینولا على الاکثر للمی کاروزمین آبی نسبت به للمی خیلی ها قلیل و زراعت للمی
محتاج بباران و برف و نزول برف و باران بید قدرت کامله حضرت خداوند (ج) است.
در سالیکه بزراعت للمی آفت رسیده و دامن خشك سالی هموار میگردد از زراعت اراضی
آبی هم از نقطه نظر کم آبی تامین معیشت و گذاره نمی شود تا زمانیکه حکومت ملت پرور
ما معاونت و همدستی نکنند و چاره های صحیح برای ازدیاد آب نسنجند و توجه بیشتر
خود را درین دیار دور افتادۀ (میمنه) معطوف واشخاص فنی و مهندسین را نگمارند
توده ملت میمنه از پریشانی ومضیقة قلت آب نجات نیافته و آرزوی شان برآورده
نخواهد شد. ما یقین داریم که حکومت بهی خواه رعیت پرور ما شب و روز اوقات


صفحه)
« ارمغان میمنه »
عزیز گرانبهای خود را در رفع حوائج و آسوده حالی وسعادت جامعه بالخاصه
در سرسبزی مملکت که منشاء ومبده آن چاره های ازدیاد آب است مصروف داشته و دارند
و ثابت است که در ابتدای سلطنت بغرض انجام همین مقصدعالی دوائر زراعتی در تمام
مناطق تشکیل وهدایات ودستورات در پیشرفت امور زراعتی اعطاء بل در هر سال
ذریعه فرامین واعلانات، زارعین ودها قين وملاكين دعوت گر دیده و میگردند که
در راه غرس اشجار واصلاحات زراعتی و فلاحتی همت گما رند وزحمت بکشند.
لله الحمد در ظرف مدت کم نتیجه خوبی از آن ظاهر و مطابق اوامر حکومت مهربان خود صرف
مساعی میدارند وزحمت میکشند، چنانچه باغات ونخلستان در هر جاه که بمشاهده میرسد
اکثراً نواحداث وهمه از یمن توجه حکومت است، باوجودیکه برای ازدیاد آب و تعمیر
بندها احتیاج داریم، اما برای تاسیس بند آبها که تاکنون تحت کار نیامده است،علل
وموجبة آن بحران سیاسی واقتصادی دنیای امروزه است که جنگ جهان سوز دوم، آن
همه کارهای ضروریه را عقیم واز استخدام مهندسین خارجی وتوريد سامان ولوازم
ضروریه بند آبها و ماشین های آب کشی وغیره را نا ممکن ساخته امید است که در
آینده قریب این آمال نيک که خدمت بجامعه وابنای وطن است بر آورده شود .
روح مطلب اینجاست که پیشبرد امور زراعتی اینولا و آسایش زارعین نیازمند
عامل مهمة چهار گانه متذیله است لذا دران باره میتوان چنین اظهارعقیده نمود.
۱- برای اراضی آبی و سیلابی، بستن بند های اساسی جهت از دیاد
آب و تور يد ما شین های آب کشی .
۲ - تقویهٔ زارعین بهر صـور تیکـه حکو مت ؛ بهبود ديده ومنا فع دولت
و ملت را سنجید ه میتواند .
۳ - اصلاح سامان زرا عتی فعلیهٔ زارعین وتاسیس (فارم زرا عتی) جهت
امتحانات وتجربيات علمی ونظری وتهيه سامان عصری برای سهولت کار کشا ورزی .
بفکرقاصر این «زارع» تا آنیکه سه اصل صدرالذکر در تحت عمل قرار نگیرد
از مقصد دور رفته تا سالها زراعت اینولا رونق پذیر نخوا هدشد .
نوت :- از آنجا که نگارش بنده راجع به اوضاع طبیعی ار ضی وزرا عتی محیط میمنه مبنی
بر روی فن جغرا فیائی و بيا لوژی وعلم معرفت الارضی نبوده وعبارت از يك سلسله
مشاهدات سطحی ونظریات خصوصی خودم و درضمن برخی از آز مون و عادات
کیشا ورزان این محیط میباشد اگر نواقصی دران بمشاهده قارئین کرام برسد متمنی ام
تا از روی بزرگواری خور ده بآن نگیر ند .
اعتذار : شاغلی آقا رحیم خان به تخلص « زارع » مشهور میباشند که در صفحهٔ
اول این مقاله از آن تذکری نشده است .


( )

د افغان مينه »

صفيحه

شیاغلی قیام الدین
«خادم»

قافله

شوك سبين ږيرى وو اوڅوك ځوانان!
څوك وانده وو او څوك ښځي !
څوك مخکښی وو او څوك وروسته !
څوك على وو ا و څوك کر يط ل !
چا ذکر و ته کول او چا د عا کاني !
چا پګړۍ په‌سر کړې وې‌اوچا خولۍ!
چا اشعا ر ويل او چا ترانی !
چا شپیلي وهله او چادار يال !
چا ويل غلی شی اوغلي شی !
چا نصیحت کاوه اوچا قهر !
چا ویل دا لیاره لنده ده چاویل هغه‌پته‌ده !
چا و یل دايخظره ده چاویل دغه !
(دقافلې مير په مخکښی ؤ ، ده به غيږ
کا وه چه را ځي مه و ير يږ ى )
( خلك ر وا ن وو او ته در يد ل !
په‌دې منځ کښی يوه بوداسي هم ؤ چه
دنګ خیال یی نه درلود اوشوريى هم
څو ځللی چه پا ته شی !
د د و ی په د ی با ب کښی خبر ی
هم ز د ه و ي ، ا و چلونه هم !
څوك به یی د ا ر و ل ا و څو ك
بـه یـی لـه پښـو ر ا ا چو ل !
ددوی سره هټی وې، دا به یی دخلکو
پښو ته ور ا چو لې !
دچا به چه پام نه‌وو ، کالی به‌ئی‌تری
حملهء او د تخر ګ لاندې کړ -
يا به یی په بډ ه و و ا هه !

یا خی صبا د ی !
و ګو ر ئ سترګه جګه راغلی‌ده !
هلی خو ر خلك ټو ل و لا ړ ل !
« دقافلی میردغه پورته غږونه و کړ ل »
( په د ی کښی )
يوه وويل، اوه، څومره ښه هوا لګيږی!
بل وو يل، نن آسمان څه ښه شين دی
دريم وويل، ستوری داسی ښکارى لكه
په شنه چمن کښی د پيغلو ټو لنـه !
څلورم وویل، دصباس تر ګه ترټولو ښایسته ده!
پنځم وويل، خانـدی خو څه نه وايی !
شپږم‌وويل، دا لیلی ده چه دقبيلى سړه‌واښه!
اوم وويل ، رښتيا وايی یاخیږی سینی
و چاودی او ر ڼا خپره شو ه !
تول‌وويل، بسم الله! ( ا و يا ځيد ل )
( پـه د ی منـځ کښی چا و و يـل )
څه کو ى د و مړ ه د و خـتـه ؟ !
بل و و يل ، تر او سه لا تور تم دی !
دريم له خاورو سر راپورته کړاو ويل یی :
باباڅه شو ر موجود کړی د ی ، مو نږ
موله خوبه وايتو! ټوله شپه لاپاته ده !
چيرته ځی لیونی یاست ، کرار څملی !!!
( او سر یی کښيښو د )
( داخبری چاوانور یدی‌او که باسنده یی
و ګڼلی خو خلك روان شول ـ )
څوك ګړ ندی رو ان وو اوڅوك غړند !
څوك سپاره وو ا و څو ك پلى !


( )

د افغان میرمنه

كوم خوار غریب به یی چه وروسته
او وازی ومیند، نوتیر ایستلو به یی هم ،
او لو تا وه به یی هم !
ما دا خلك و نه پیژندل او نه مي سم صحیح کړل
ددوی خواري مي هم په ځای راته وه تې،
لکه چه دوي په خپل رنگ ځانونه، نه ښودل!
نه مي ددوي لباس په نښه کړ، ځکه په هره
جامه کښی و و !
هو، دومره وه چه ژوبلي خبرې، رخانه نه
راو تل خلك لمسول او خطا ایستل بیکاره
مزد غوښتل او استفاده كول، كله كله
ستر گي پرند، ول - ددوي علامې وې !

په آخره کښی ما واوریدل چه یوه بل ته ویل،-
« کوره بیدار شه که داخلك مور استانه
نکړل، مونږ به سیږه داگ، یوا زی
پا ته کېږو ! »
صبا په یوه دله کښی ما دا خوب ووایه،
او تعبیر مي وغوښت :-
یو هوښیار راته وو یل :-
« كار وان او رهزنان »
یو شاعر راته وویل :-
« تلاش حق او شیاطین »
يو عالم راته وو يل :-
« ملی قافله او مرتجعین »

جناب مرحوم منشی علی رضا خان «رضا» راجع به تاریخ تعمیر

بند سر حوض قطعه ذیل را سروده اند:

زهی بند یکه بند اند و دل سنگست از قهرش
قلم را بشکند سیر و صف او ماند از تحریرش

چنین بندی ندیده تا باین دم مردم این شهر
هزاران آفرین شا ید بصا حب کا ر و تد بیرش

چه صاحب کا ر نيك ا فعا ل ذی اثا ر و نیت خیر
که عام و خاص یکسر بهر ه ور از خیرو تأ ثیرش

بنا م او، هست غوث ا لد ین شعار او ست کار دین
بمنصب جرنیل، فو جی است اندر تحت تسخیر ش

« رضا » گشت از خرد سایل، پی تا ریخ این تعمیر
بگوش هوش او آهسته گفت این است تقریر ش

بلا و محنت او را دور با د ا ز « غوث دین جرنیل »
که تا گردد درست این بندرا تا ریخ و تعبیر ش


ه ارمغان میمنه ه
(   )
بشاغلی غلام نبی
«باهر»
جنگلات طبیعی
وصورت احداث جنگلات جدید درمیمنه
جنگلات ونخلستان واشجار برای جامعه بشری خدمت خوبی را انجام مید هد
یعنی ازیکطرف هوای کثیف را تصفیه و بعوض هوای تازه را از خود بروز داده و
بصحت جامعه رول مهمی را بازی میکند، از طرف دیگر از محرقر ومواد محروقات
خویش حوائج انسانها را مرفوع و گذشته از همه در مسائل زراعت نیز خدمت شایانی
انجام میدهد چه وجود جنگل ونخلستان باعث رطوبت زمین وبرودت ورطوبت هوا
بقدرت بالغه حضرت حکیم ازلی (ج) سبب نزول برف و باران میگردد .
وضعیت طبیعی اراضی و کهسارمیمنه ازنقطه نظر زمین وآب وهوا وغیره عواملی که
مخصوص مناطق معتدله است،دارای همه گونه مزایا بوده و در کوهها ودشت ها اشجارمثمر
وغیر مثمر به تعداد زیادخودروویا به اثر نهالشانی روئیده و به نوع خوبی نمو کرده میتواند .
ازروی شواهد تاریخی تادوسه صد سال قبل به امتداد سمت شرقی و غربی که
بتوسعه ۱۰۰ کروه در ۳۰ کروه خواهد بود تماماً دارای جنگل پسته وارچه و بادام
وامرودچه وشلوی وغیره بوده درخت های آن انبوه وحیوانات وحشی از قبیل شیر
وپلنگ، وگرگ، و آهو وغیره درین این جنگلات زیست داشتند، حتی جنگل مذکور
به شهر و دهات باندازه قریب بود که اهالی بآوردن چوب محروقات محتاج به
بارگیر وذخیره چوب نشدن ممکن بوده است که همه روزه وهر وقت ضرورت خود را
ازجنگل تهیه وبمصارف یومیه خود ها رسانند که هنوز هم در بعضی حصص این
مناطق نمونه های ار درخت پسته موجود ودیده میشود .
سوء ظن نمیتوانم که آیا اهالی وزمام داران آنوقته درحفظ وحراست جنگل
اعتنا نکرده واز خواص وفوائد جنگلات بی بهره واحتیا جات اولاد آینده خود را
مطمح نظر قرار نداده وباوجود وعدم وجود جنگل را چیز نا چیز شمر ده قدر
و وقعی نداده اند، و یا احتیاجات بیشتر بزراعت ایجاب کرده خواهد بود که اراضی
جنگل زار را از وجود جنگل تصفیه و در تحت زراعت آورده اند ویاشاید کدام
معذوریت دیگری پیشرو داشته اند که ما از آن واقفیت نداریم، بهر کیف وترتیبی که
بوده اشجار جنگلات را به کمال بی رحمی اضافه از ضرورت قطع ونابود نسته اند
عوض آنکه خود از ثمر گذشته بهرمور و به نسل آینده یادگاری گذارند، ریشه اشجار را


( )
ه ارمغان میمنه ،
صفحه
از بیخ و بن برکنده اند که اثرات ریشه کنی های اشجار بسته الا آن هم هویدا ست
حالا هر قدر که دست حسرت بسا ییم و افسوس نما ییم فا یده نداشته تلافی ان ها
جبران نا پذیر خواهد بود بهر حال بی ساخته عرض میکنم که عصر درخشنده حاضره
انتظار و امیدواری جامعه را در اصلاح و بهبود زراعت و احداث جنگلات و آبادی مملکت
قویتر میسازدچه همواره حکومت بهیخواه ما اقدام خیر خواهانه داشته و پلانهای نافع طرح
و تحت عمل قرار داده اند که به لطف حضرت خدای پاك ممكن است که با سرع اوقات بمرام
حقیقی و اصلی نائل شده بتوانیم وازینجاست که چند موضع معدودی که از جنگلات
طبیعی آثار و علامه داشت تحت حفاظت و حراست قرار یافته ، مامورين ومحافظين
مسئول مقرر وچوب خشک آن بموجب تكت ها ی مخصوص بفروش رسید .
قطع درخت آن بصورت قطعی ممنوع قرار داده شده است، هر گاه تا ایندم
به جنگلات پرداخت نمی شد و حکومت سروقت اقدام نمی نمود گفته می توانم که
در کوه ها و دشت های اینولا اثری از جنگل باقی نمی ماند لہذا مو اضع
جنگل دار مو جو ده را ذیلاً وا نمود می سازم .
۱:: جنگل قیصار : در قسمت کوهستانات آن جنگلی موجود است که بنام جنگل قیصار
یاد و اشجار بیداوار آن ارچه وشلوی و پدوچغند و بادام وغیره است. اشجار بسته آن خیلی ها
کم و بجای های صعب المرور باقیمانده و رقبه آن طولاً ۱۷ گروه و عرضاً از ( ٤ الى
گروه) و تعداد اشجار آن تخمیناً ( ٤٣۷۹۲۰) اصله خواهد بود که در سال (١٣١٥) تحت
حفاظت و طرف توجه حکومت قرار گرفته درین جنگل یکنفر نگران و ده نفر محافظ
مقرر است در همین مدت کم بیخ جوشهای اشجار قطع شده قدیمه نموی خوبی نموده در بعضی
حصص که گنجایش داشت تخم جنگل بذر و نتیجه بخشوده و توسعه آن
نیز بصورت کافی امکان پذیر است
۲:: جنگل گرزیوان : جنگل مذکور نیز در حصه کوهستانی واقع و قسمت کلی
این جنگل درخت ارچه وشلوی بوده و اشجار بسته آن کم و بمرور ایام جنگل رو به تقلیل
آورده قریب الاختتام بود که آنهم در سال (۱۳۱۰) تحت حفاظت قرار داده شده
رقبه جنگل مذکور طولاً (۲۰) گروه) و عرضاً از (٤) الی شش (گروه) و تعداد اشجار آن
(٨٦١٥٩٠) اصله تخمین شده میتواند برای بذر تخم اشجار جنگلی و توسعه
آن گنجایش کافی دارد.
۳:: جنگل کوهستان : بواسطه که اهالی مالدار اینولا از طرف گرما علی العموم
مالداری خود را طرف کوهستانات سوق داده و خودشان نیز اکثراً خانه کوچ
میروند و حصه کوهستان علف چر و ایلاق جای سکونت تابستانی اهالی مالدار است
لذا درین حصص بی احتیاطی زیاد تر شده و اشجار جنگل آن بکلی از بین رفته است


صفحه * از مقال میمنه * ( )
که بجز در حصه جات غیر قابل تردد وقله های کوه در دیگر قسمتهای آن آثار جنگل
دیده نمی شود. تنها در بندر کوهستان که از عبور ومرور مالداری نسبتاً گوشه
تر واقع است جنگل جزئی وجود دارد که اشجار آن پسته و رقبه آن طولاً (۶) کروه
عرضاً از (۲ الی۳) کروه و تعداد اشجار آن تخمیناً (۲۶۱۰۵۹۰) اصله خواهد بود
آن هم بسال (۱۳۲۰) تحت حفاظت قرار یافته یکنفر نگران و۷ نفر محافظ دارد .
اشجار پسته آن تحت کنترول مدیریت زراعت بوده در موقع حاصلات و شول
پسته بموجب تکت های (جواز چیدن پسته) اجازه چیدن پسته داده میشود، لهذا
حاصلات را خود اهالی چیده و محصولی هم بحکومت میپردازند در نواحی این جنگل
اشجار ارچه نیز بصورت متفرق وجود دارد که اشجار خشکیده آن جهة محروقات
وحوائج اهالی فروخته می شود و قیمت آن بعایدات زراعتی تحویل میگردد
جنگل مذکور نیز قابل توسعه است .
٤ - جنگل مورچه غال و تر کیلی : جنگل مذکور مربوط حکومت پشتون کوت
بوده بطرف شرق حکومت اعلی میمنه واقع، بحصه جات علاقه اری درزاب مربوط حکومت
بلچراغ وصل می شود تپه های آن خاکی ونسبتاً گرم سیر و درین اراضی حکومت محل
تشکیل یافته در آوان قدیم موضع مذکور جنگل بزرگ پسته زار بوده که از حیث
بی احتیاطی ها اشجار آنرا از بیخ و بن قلع و قمع نموده از بین برده بودند از روی علائم
اشجار در سنه (۱۳۲۰) یکمقدار پسته بموضع مذکور بنذر وبعضا حصص آن
از تردد مواشی ممنوع قرار یافته تحت تجربه گرفته شد از یکطرف پسته میوه ور-
روئیده وازطرف دیگر از بیخ اشجار قدیمهء نهالهای پسته نمونموده واطمینان حاصل
گردیده است که اگر توجه وزحمت بکار برده شود نتیجه از آن بدست آمدنی است
که باساس نظریه حکومت از سال (۱۳۲۰) باین طرف حتی الامکان در محا فظت
وتزئيد اشجار نوجست اقدام و ذریعه اهالی چهار اطراف آن بالمحافظین تحت حراست آمده
اگر موضع مذکور بصورت اساسی وصحیح زیر مراقبت گرفته شود و در توسعه اشجار
پسته توجه گردد فوائد خوبی از آن بوصول خواهد انجامید، رقبه فعلیه آن تخمین
بطول (٥) کروه وعرض (نیم کروه) بوده و در آینده هم امکان توسعه دا رد.
سایره :
كه يك پرنده زیبا و كوچك بوده بارنگ های سرخ وزرد وسیاه وبور منقش است
مانند دیگر ولایات افغانستان در میمنه و مربوطات آن هم دیده شده ومردم بیکان دانه
آن را شکار کرده برای خواندن بقفس نگا همیدارند . اما کودی آوردن سایره
از فاصله دور از شخصی بشخص دیگر درینجا مانند کابل رواج ندا ر د . «ك»


صفحه
ار مغان میمنه
نویسنده قسمت اول
این مقاله
شاغلی محمد آصف
" مرات "
صنایع در میمنه

قسمت اول : صنایع بافندگی

۱- صنعت قالین بافی :
صنایع مذکور در اکثر مناطق مربوط حکومتی اعلی میمنه در بین خانها
رواج داشته و در هر محل چند دستگاه قالین بافی به مشاهده میرسد اما زیاده تر
صنعت مذکور در دولت آباد مربوط حکومت تکاب شیرین و علاقه جات حکومتی
اندخوی عمومیت داشته و سالانه به تعداد زیاد قالین ، قالیچه ، جاینماز
دوشك ، پشتی و غیره پارچه های قشنگ ازان بافته شده و بدسترس استفاده
هموطنان گذاشته میشود و هم مقدار زیاد آن بمقصد تجارت بخارج فرستاده میشود .
در دولت آباد ، که در قسمت شمال حکومت تگاب شیرین واقع است
قالین های بسیار اعلی ونفیس ساخته و بافته میشود که از حیث نسیج ، رنگ ، نقش
و استحکام و مداومت نظر به قالین هائیکه در حصص دیگر این ولای بافته میشود
درجه اول بوده و صنعت مزبور در منطقه مذکور به ترقیات شایانی نایل گردیده
ويك متر قالین دولت آبادی که اعلی بافته شده باشد از چهار صد الی
یک هزار افغانی قیمت داشته و شوقمندان بکمال رضائیت و خوشی آنرا
خریداری نموده و به بازار تجارت سوق میدهند .
در اندخوی ، این صنعت عام بوده و در حصص مختلف آن از قبیل قرغان
خانچهار باغ ، قرمقول و غیره پارچه های خیلی نفیس ازان ساخته و بافته میشود
اما از حيث بافت ، رنگ و نقش ، آن قدرها مرغوب نبوده و در وقتیکه به آن
رطوبت برسد سرکجی و چملکی پیدا نموده بعضاً زود خراب میشود .
در اندخوی بازار مخصوصی برای فروش این معمول بوده و قالینهای اندخویی
و دولت آبادی در تمام بازارهای مملکت سوق داده شده و يك تعداد زیاد
آن بخارج فرستاده میشود .

۲- صنعت گلیم بافی در میمنه :
در قریه قطور که از میمنه تخمیناً يك كروه فاصله داشته و در جنوب شهر
واقع است گلیم های بسیار اعلی بانواع مختلف بافته میشود


( )

ارمغان میمنه

ساختمان و صورت بافت آن عموماً از طرف طبقه اناثیه اجرا میشود و صنعت گلیم بافی در همین
قریه مزیت مخصوصی دارد، مداومت و قشنگی آن هم بنظر ، گلیم های دیگر اطراف
و نواحی میمنه درجه اول محسوب و قابل وصف است و در قریه گلیم باف
و قرائی، علاقه داری کوهستان مربوط حکومتی پشتون کوت و شهر میمنه این
صنعت رواج و عمومیت داشته و در بازار ها بقیمت مناسب بفروش میرسد . این
گلیم ها تماماً در ساخت و بافت خود قشنگ و در دوام خود هم خیلی خوب
است و يك متر گلیمی که بخوبی ساخت و بافت شده باشد از صد الی صد و بیست
افغانی ارزش داشته و خرید و فروش می شود. خانم های دهاتی ذوق نفیسی در
امور گلیم بافی داشته و در تمام اطراف و قریه جات میمنه صنعت
مذکور رواج تامه پیدا کرده و ترقیات روز افزونی در امور
گلیم بافی میمنه به مشاهده می رسد .

۳ ـ نمد میمنه :
نمد در میمنه بکثرت ساخته شده واکثر توابع وقریه‌جات میمنه طرز ساختمان
و تخت کردن آنرا میدانند مگر مشهود ترین آن که خیلی ها قشنگ و با دوام است
نمدترکمنی میباشد که در علاقه‌داری دولت آباد میمنه ساخته میشود.

٤ ـ الاچه، کشمیره و کرباس بافی درمیمنه :
ساختمان وطرز بافت این جورقماش هادر شهر میمنه وتمام مربوطات آن دربین
طبقه اناث رواج داشته وترقیات قابل وصفی را بخود احراز نموده است . مگر در بعضی
علاقه ها که صنایع مزبور زیادتر رواج دارد خیلی ترقی کرده و نظر عامه را
بخود جلب نموده است که هر کدام آنرا علیحده علیحده ذیلاً تذکار میدهیم : ـ
الف:ـ بهترین الاچه‌های ابریشمی چین دار باقسام وانواع مختلف راهدار، ابریشمی
وغیره در اندخوی ساخته و بافته می شود که الاچة مذکور گر چه کار دستی بوده
مگر آنقدر نفیس وظریف است که نظیر آن کم دیده شده و هکذا در تکاب شیرین میمنه
الاچه های ابریشمی گوناگون رهدار، جهاز خانه وغیره ساخته می شود که از هر حیث
مورد پسند ومرغوب است و این الاچه ها را نه تنها چین میسازند بلکه برای رویه
پوستین، لحاف، توشك پرده وغیره چیزها ازان کار خوبی میگیرند ساخت و بافت آن
اکثراً ذریعة خانم های دهاتی صورت گرفته و ابریشم آنرا نیز از کرم پیله که خودشان
پرورش میدهند بدست آورده توسط کارگاه های چوبی قدیمه که تاحال در بین شان
معمول است بافته میشود.
ب : ـ کشمیره وکرباس نیز بهمین دو موضع بکثرت بافته می شود اما کشمیره های
مذکوردارای دونوع میباشد که يك ميك نخه ودونخه یادمیشود کشمیرة اول‌الذکر كه يك


از اغان میمنه
انه از منازك و نفیس تر بوده برای لباس تابستانی چه مردانه و چه زنانه باشد مناسب است
واز دو نخه آن چین، جيلك، کرتی و غیره میسازند، کشمیره دو نخه بافت تیکاب که
آنرا سرندی مینامند نسبت به صنعت الاچه بافی مناطق دیگر این ولا زیباتر است .
ج کرباس نیز بهمین ترتیب بافت شده بدست رس استفاده عامه قرار میگیرد
صنعت کرباس و کشمیره باقی در تمام مربوطات و متعلقات این خطه وسعت داشته مگر
ساختمان و تمام جزئیات آن از طرف خانم ها صورت می پذیرد .
٤: صنعت جنده با فی :
گرچه در تمام قریه جات قیصار جنده، کشمیره و کرباس بافته میشود
مگر جنده که در قریه خواجه کنتی برنگ های مختلف ساخته می شود قابل وصف
و تذکار است، جنده نیز مثل کشمیره دو نخه بوده که فوقاً ذکر شد مگر این را سه نخه
و چهار نخه نیز می بافند به قسم چهارخانه خُورد، رهدار نما که برای چین، جيلك، بالاپوش
حتی برای دریشی هم موزون است .
٥: كرك وبرك :
در علاقه داری کوهستان میمنه كرك وبرك بارقام واقسام بیکرنگ، چهار خانه
رهدار، بافته می شود که برای البسه های زمستانی ازان کار خوبی گرفته شده مخصوصاً
برای بالا پوش و در یشی نینکر بسیار خوشنما است ، كرك را از ین موی بز
که آنرا تبت (یت) مینمامند بسیار نرم و گرم میباشد ساخته می شود که از برك بسیار تفوق دارد.
برك را از پشم بره گوسفند که آنهم نرم و نازك میباشد میسازند در علاقه مذکور
جراب های کرکی ساقدار و نیم ساق بسیار اعلی و نفیس باقسام مختلف بافته می شود
این صنعت خیلی قابل قدر و بازار آن نه در میمنه بلکه در تمام افغانستان رونق افزاست .
٦: قاقمه :
از مربوطات میمنه در دو موضع قاقمه های خوب و اعلی بافته می شود: یکی در علاقه داری
درزاب که مربوط حکومتی بلچراغ است و دیگر در اندخوی، این نیز يك صنعت
نفیس و قیمت داری بوده و بکثرت در همین دو موضع مذکور رواج و عمومیت دارد.
قاقمه از پشم اشتر و پشم بره گوسفند برنگ نخودی، سفید، نسواری و کبود بافته
و ساخته میشود، قاقمه اگرچه برای هر چیز کار آمد است مگر مخصوص برای
جيلك (چپن) تابستانی ظرافت و قشنگی دیگری دارد .


صفحه « ارمغان میمنه » ( )

نویسنده قسمت دوم
این مقاله بیاغلی
سید احمد «بینا»

قسمت دوم ؛ صنایع مختلفه

اگر چه اهالی مسکونین میمنه ذاتاً زراعت پیشه بوده حیات و معیشت شان تماماً از راه مالداری و تجارت تأمین میگردد، با آنهم از حیث نیروی افکار و ذوق و سلیقه فطری که دارند از صناعت و حرفت نیز بی بهره نمانده وازین راه برای تأمین و تهیه حوایج خویش کوشیده و میکوشند .
قراریکه مشاهده میشود درین دوره درخشان یعنی در ظرف مدت قلیلی مانند دیگر شئون حیاتی صنایع هم نظر به تشویق و ترغیب حکومت بهی خواه ما روز به روز در ترقیات خود افزوده و اکثر صنایع مروجه حالیه تازه روی کار آمده است که سلسله آن ذیلاً از نظر قارئین کرام گذارش داده میشود .
زرگری :
صنعت زرگری در اکثر حصص و نقاط میمنه و اندخوی و قیصار و درزاب و گرزیوان و غیره مواضع وجود داشته و تمام زیورات مایحتاج اهالی از قبیل نتکی و چوری و طوق و بازوبند و غیره را از نقره و طلا مهیا نموده و برای خواهشتمندان آن عرضه می دارند .
ولی زرگران مرکز میمنه و اندخوی بر سایر نقاط این منطقه تفوق زیادی داشته و مصنوعات آنها نسبت بسایر نقاط شهرت زیاد داشته ترجیح داده میشود . و هم زرگران این دو منطقه از عهده عمل تذهیب و مطلا و ترصیع و سواد کاری و مینا کاری و نقاشی بصورت خوبی برآمده توانسته توجه خریدار را بیشتر به خود جلب کرده می توانند .
علاوتاً بعضی زرگران اینولا مهر کنی را نیز بر فلزات اجرا کرده در رفع احتیاج اهالی آماده اند .
آهنگری :
صنعت آهنگری در میمنه و غیره محال رواج داشته در مناطق فوق ذریعه کارگران آن از قبیل کارد و چاقو و شمشیر و تبر و تیشه بیل و غیره ساخته ورفع احتیاج اهالی را میدارند .
ولی از بین آن ها چاقو و کارد های جوهر دار و غیره مصنوعات متعلقه حدادی استاد عبد الرحیم الماری که مبرز ترین اهل کسبه حدادان اینولا بشمار میرود تا باندازه خوبی قیمت دار بوده و صفت بسزائی دارد .
مسگری :
قراریکه مشاهده شده در اکثر حصص میمنه صنعت مسگری رواج داشته


« ارمغان میمنه » ( )

صنعتگران آن ظروف لازمه را از قبیل دیگها و انواع غوری و مجمه و بشقاب
و آفتابه ولگن و پتنوس های متنوعه و صراحی و سموار و غیره طس و ف
ظروف یه نهایت ظرافت و نفاست می سازند و روی ظروف را توسط قلمی
ملمع و سفیده کاری می نمایند و مسگران میمنه نسبت بساير نقاط
تفوق دارند .
ریخته گری :
صنعت ریخته گری در مرکز میمنه و اندخوی و قیصار تعمیم داشته
وسامان و اشیائیکه بظهور می انجامد خیلی مفید و محتاج الیه واقع بوده
از آنجمله «فال زراعتی» که یکی از جمله آلات عمده و کار آمد مهم زراعتی
بوده و ازینکه اهمیت آن خیلی بزرگ و خدمت بس مهمی را برای امور زراعت
اجرا می دارد بعمل می آورند .
سه تبکه اسباب دیگری که آن ها را باصطلاح اهل این منطقه (سپوک)
و(كورسك)و (مرغك)می نامند از مهمترین اسباب «آسیاب» بوده که بدون
اسباب های مذکور تکمیل (آسیاب) ناگزیر است اسباب های دیگری هم ذریعه
ریخته گران موصوف از قبیل منقل و آونگ و چراغ وغیره ساخته شده و لوازم ما
يحتاج اهالی این منطقه را بخوبی فراهم می کنند.
حلبی سازی:
از تاریخیکه در امور عمرانی میمنه ترقیاتی بظهور پیوست و عمارات آهن
پوش روی کار آمد حلبی سازی هم روز بروز ترقی و رواج پیدا کرده زیب
بخش عمارات عالی و کوتی های عصری گردیده از حلبی و آهن چادر
بسی لوازم کار آمد از قبیل آفتابه بخاری منقل و سطل وقیف ها و پیپ را باسلوب
تازه و دل خواه ساخته برای رفع احتیاج اهالی آماده میسازند .
ترمیم تفنگ و ماشین خیاطی:
قراریکه مشاهده میشود بعضی آهنگران ماهر علاوه از آهنگری در ترمیم
تفنگ و ماشین های خیاطی و گراموفون و بائیسکل و غیره امورات متعلقة سامان فلزی
وانواع ماشین های خراب وبرهم شده را بصورت خاطر خواه ترمیم نموده در رفع
احتیاج اهالی آماده میسازند .
ساعت سازی :
در شهر میمنه واندخوی ساعت سازهای ماهری وجود دارد که هرنوع ساعت های
خراب وبرهم را ترمیم نموده و هم عندالواقع بعضی پرزه های شکسته ساعت را
لیم و وصل کرده می توانند .


( ) < ارمغان میمنه >

ترمیم رادیو :
رادیو سازی نیز از حیثیکه ستیشن آخذه رادیو بتوجه حکومت متبوعه توسط محصلین اینولا بیمنه نصب گردید . تا اندازه مقتضیات ترمیمات تخنیکی بعمل می آید .
ترمیم موتر :
از وقتیکه عبور و مرور موتر باینولا جاری گشته بعضی نفری در فن درایوری و ترمیم بعضی پرزه های موتر مهارت خوبی پیدا کرده و از عهده آن بر آمده میتوانند .
صنایع متعلقه عمرانی :
۱- نجاری :
صنعت نجاری در مرکز میمنه و پشتون کوت واند خوی و تگاب شیرین و قیصار و درزاب و گرزیوان از حیث فراوانی چوب های کار آمد ساختمان رواج داشته نجاران ماهری ازین محالات پا بعرصه وجود گذاشته اند .
طوریکه مشاهده شده نجار های مرکز میمنه و پشتون کوت در فن نجاری نسبت به سایر مناطق اینولا مهارت خوبتری دارند .
۲- معماری :
طوریکه در قسمت نجاری تذکار داده شد گلکاران مرکز میمنه واند خوی در فن معماری مهارت قابل تعریفی دارند که از عهده هر گونه امور تعمیراتی دولتی و رعیتی بدر شده می توانند .
باستثنای دو مواضع فوق الذکر بدیگر نقاط میمنه گلکار های قابل توصیف وجود نداشته امور معماری و گلکاری های مهم دیگر مناطق میمنه ذریعه گلکاران همین دو منطقه اجرا می شود .
۳- رنگ مالی :
رنگ مالی در میمنه و اندخوی از تاریخیکه اصول تعمیرات جدید روی کار و عمومیت پیدا کرده اکمال نفاست و قشنگی ذریعه رنگمالان با ذوق وسلیقه تمام با نواع و اقسام مختلفه حسب نمونه و كتلاك ها، رنگ و روغن داده و هم سفیده کاری تعمیرات نیز ذریعه ایشان اجرا میشود .
صنعت حجاری :
حجاری يك صنعت باستانی این ولایت کوهستانی بوده از حیث فراوانی احجار نفیسه از قبیل سنگ مرمر و رخام و یشم وغیره عمومیت داشته از سنگ های رخام و مرمر پیداوار اینولا غوری و بشقاب و پیاله و قندانی و خاکستردانی سگرت و سنگ های سرمیزی و میز های آرایشی سنگی وغیره به نهایت صفائی و نفاست و قشنگی ذریعه ماهرین این فن ساخته میشود .


( )
ار معان میمنه ،

در میمنه يك قسم سنگت دیگری نیز وجود دارد که سنگت مذکور بنام ( سنگت کمر ) و (سنگت قالب) یاد میشود و خاصیت سنگ مذکور آن است که ذریعة آلات قابل حك و تراش بوده بعد از تهیه شدن سامان آن زمانیکه بآب میرسد نهایت سخت و محکم میشود .
دسته از سنگت تراشانی هستند که از سنگت مذکور چراغها و چراغ پایه ها ولوحه های سنگی وخشت های بشقاب و قالب تیر و غیره برای خواهشمندان مهیا میدارند ، و هم حجاران اینولا از معادن مشهور سنگت آسیاب که در اکثر مواضع میمنه وجود دارد سنگت های آسیاب و گرآس ساخته و بفروش میرسانند .

صنایع متعلقه بسامان چوبی :
۱ : نجاری :
بدیهیست که درین عصر درخشان روز بروز تجدد و رونق خوبی در تمام شقوق حیاتی روی کار آمده و در عالم صناعت نیز پیشرفتهای شایانی بمشاهده میرسد در رشته میز وچوکی سازی الماری وسایر وسایل نیز ترقیات روز افزونی بمشاهده پیوسته و بعض از نجارها برای مراجعین و خواهشمندان سامان لازمه از قبیل میزهای کار وچوکی های فنردار والماری ها ومیز های چای خوری و نان خوری و میز های آرایش ودراز چوکی وچوکی های با تلی با نمراغ و الوان مختلفه تهیه می دارند .

۲: خرادی :
برعلاوة نجار اینکه در امور نجاری متعلقه عمرانات مصروفیت دارند یکدسته کاسبان دیگری نیز هستند که پیشۀ خرادی را داشته چوب ها را بر (چرخ) تراشیده ، پایه های چیر کت و چهار پائی ونی جلم وشطرنج وغیره سامان بازی و تفریحی و کارگاهای ندافی و چرخه های نخ ریشی وحلاجی پنبه پاکی و چراغ پایه های قشنگت وغیره سامان لازمه بانواع و الوان مختلفه باذوق وسلیقة مناسب تهیه نموده در رفع احتیاجات برادران خود آماده میسازند .

۳: شانه سازی :
شانه سازی هم مثل سایر صنایع در میمنه رواج دارد که از چوب های عناب وتاك وزرد آلو وغیره شانه های مردانه و زنانه را بصورت معمول میسازند .

کاشی سازی :
صنعت کاشی سازی در قریه حضرت امام صاحب و قریة اوزجلاد پشتون کوت وبعض محلس اند خوی رواج داشته و درین مواضع کوزه های گلی و خم های خورد و بزر گت را با ظروف گلی از قبیل طبق و کاسه و پیاله های نان خوری معمولی ساخته میشود


( )
« ارمغان میمنه »
صفحه
قراریکه مشاهده شده ظروف کاشی کاری اندخوی برظروف سایر نقاط میمنه از حیث ظرافت وقشنگی ترجیح دارد .
نقاشی :
دسته از نجاران درمیمنه وجود دارد که آنها به اسم (رنگران) شهرت داشته از چوب، صندوق هائی را که معمول ومروج است به يك پیمانه زیادی ساخته بعدازان ظرف روی مقابل صندوق مذکور را حسب معمول گچ اندود نموده وبروی آن طرح گلها وسبا ه مشق ها نموده ثانی بن سیاه مشق مذکور را از رنگ های متنوعه (پر) ونقاشی نموده بعداز اتمام نقاشی روی آنرا روغن کمان مالیده بآفتاب خشك وببا زار ها برای فروش عرضه میدارند.
علا وه بر صندوق های مذکور پایه های چهارپائی وصندوقچه ها وچوبهای دست وعصاهای ملون وگهواره ها وچراغ پایه ها وغیره را رنگگرهای مذکور رنگ نموده برای خواهشمنداں عرضه می دارند.
صنایع متعلقه خیاطت و گلدوزی :
۱ – خیاطی :
خیاطی درمیمنه از ادوار خیلی قدیم عمومیت داشته درین عصر امور خیا طى بتوسط ماشین هائیکه ذریعة دست ویا حر کت داده میشود اجرا می گردد .
خیاط های ماهری درمیمنه وجود دارد که از عهده دوخت و برش هر نوع لباس های ملی ورسمی، دریشی وغیره بدرشده توانسته در رفع احتیاج مراجعین آماده اند.
۲:- زر دوزی وگل دو زی :
عر قچین های زر دوزی و چکن دوزی و گل دو زی و غیره در تمام نقاط میمنه به سلایق متنوعه دوخته میشود ولی عرقچین هائیکه در شهر میمنه دوخته میشود نسبت به عرقچین های سایر مناطق از حیث نفاست وقشنگی برتری دارد واجرای این وظیفه مخصوصا بدوش طبقات انا ثیه است و هم خانم های اینولا اکثرا از عهده هر گونه صنایع یدی که متعلق به کارسوزن باشد بانواع واقسام متنوعه بر آمده میتوانند .
صنایع چرمی :
۱ :- کفش دوزی:
صنعت کفش دوزی در تمام نقاط میمنه وجود داشته بيك پیمانة وسیعی از کفش های مردانه وزنانہ وبچہ گانہ ومسحی و کلوش ها بانواع واقسام متنوعه از حیث فراوانی موادساختمانی آن که چرم و کیموخت وسختیان وغیره می باشد ذریعة کارگران آن تهیه شده برای خواهشمندان آن عرضه ومورد استعمال قرار میگیرد .
کفش دوزان شهر میمنه نسبت به دیگر نقاط از حیث نفاست وقشنگی کار تفوق


صفحه
« ارمغان میمنه »
( )
زیادی داشته و معمولات شان نفیس و زیبنده است .
یکنوع کفش های دیگر که آنرا در عرف «چاروق» و یا «کونره» میگویند و
مورد استعمال زارعین و دهقانان بوده بکثرت تهیه و مورد استعمال
قرار میگیرد .
٢ - بوت دوزی و موزه دوزی :
صنعت بوت دوزی و موزه دوزی نیز درین اواخر تعمیم و رواج خوبی دارد .
این صنعت در میمنه و اندخوی بیشتر عمومیت داشته از چرم خارجی و داخلی
و از پوست های آهو و غیره بوت ، موزه، بوت نیم ساق و ساقدار ، بوت موزه
و سلیپر ، و چپلی ، گیتس ، مسحی سریانی را بدکان های شخصی خود ها
بذریعهٔ ماشین ها ئیکه توسط دست و یا چرخانده میشود می دوزند .
۳ - پیزار دوزی !
صنعت پیزار دوزی نیز در میمنه مروج بوده يك پیمانهٔ وسیعی ذریعهٔ صنعتگران
آن تهیه گردیده و برای خواهشمندان آن عرضه می گردد .
پیزار دوزان اینولا، پیزار را اکثراً از چرمهای گاوی وگاو میشی خارجی
و داخلی و پوست های آهو و غیره بصورت چپه و کاهی بقسم راسته بطرز و سلیقهٔ
مخصوصی مهیا می دارند .
بعضی بروی پیزار ها از ابریشم و گلاباتون ، گل هم می دوزند .
٤ - صنعت سراجی :
يك عده مردم نیز در میمنه و اندخوی و بعضی مواضع دیگر اینولا به صنعت سراجی
مصروفیت داشته برای ساختن کمربندها و پوشهای تفنگ و طپراق و قطار وزنه
و بکس و قبضه و زین های اعلی و قمچین ها وغیره آماده اند .
سراج های میمنه نسبت بسراج های دیگر مناطق از حیث نفاست و قشنگی
کار تفوق دارد ولی زین های ساخت اندخوی از حیث دوام و محکمی
و قشنگی قابل توصیف است .
٥ - کیموخت گری :
صنعت کیموخت گری در میمنه رواج داشته از (ساغری) مرکب و غیره
آنرا مهیا مینمایند .
کیموخت هائیکه درین ولایت بافت میشود خیلی خوش نما
و بادوام بوده برای کفش های زنانه و غیره طوریکه مروج است
مصرف میشود .


ه ارمغان میمنه ه
استحصال ابریشم :
پرورش کرم پیله در مرکز میمنه و تمام محالات مربوطه آن معمول است .
در موسم آن که اول بهار و حین نموی برگ درختان توت است در هر قریه
و دهات بصورت وافری کرم پیله را پرورش داده و از ان ابریشم استحصال مینمایند
و به مصارف لازمه خویش رسانیده و هم به بازارهای داخلی عرضه میدارند .
پرورش کرم پیله در بین ولاد و خانه ها ذریعه طبقه اناث تعمیل و اجرا میگردد .
صحافی :
صحافی نیز مثل سایر حرقث در میمنه وجود داشته باصول قدیم و عصری اجرا شده میتواند .
صحافان اینولا امور صحافی دوایر رسمی و موسسات ملی و کار آمد
ساختمان کتب و دفاتر اهالی را طور ساده اجرا کرده توانسته در رفع احتیاجات
امور صحافی آماده اند .
عطر سازی و عرق گلاب گیری :
عطاران ماهر اینولا از گل کلاب وغیره گلهای اهلی و وحشی واز پودینه و نعناع
و بادیان و جوانی و کاسنی و غیره نباتات عرق می کشند وعرق های مذکور را در بوتل
ها ضبط نموده بدکانهای خویش نگه میدارند تا عندالموقع برای خواهشمندان
بقدر و ش برسانند.
قنادی :
شیرینی پزی هم در میمنه رواج داشته از (شکر) شیرینی های متنوعه را از قبیل اقسام
نقلها ولوزها و دشلمه های رنگارنگ وحلویات مغزی وحلوبات ساده وکیک وکلیچه
های قندی و انواع مربا و شربت و آچار و در فصل تابستان شیریخ وفالوده می سازند.
شیرینی پزهای اینو لا از شکر (بوره) اکثر ادبیات ودر بعضی اوقات
قند هم میسازند .
صابون سازی :
صابون سازی در داخل شهر میمنه و اند خوی مروج بوده عمومیت دارد.
صابون سازان اینولا صابون را از (اشغار) و روغنها وشحوم وتیل زغر وکنجد وغیره
مرتب نموده در بازارهای داخلی عرضه میدارند .
علاوه بر آن از حیث فراوانی مواد لازمه صابون سازی بقریه جات هم بقسم خانه گی
جهة مصارف لازمه فامیلی خودها صابون می سازند واین نوع صابون های خود ساز
وطنی را از یعی صابون های قیمت دار خارجی مزیت وبرتری می دهند .
بعضی صابون سازان ماهر از روغن های مناسب با مزاج وعطر یا ت بعضی
گلهای خوشبو، صابون های اعلی جهه استعمال شستن بدن وروی نیز تهیه می دارند.


( )
ار معان میمنه

رنگ ریزی :
رنگ ریزی درمیمنه ومربوطات آن مروج بوده در تمام نقاط میمنه د کان های
متعدد رنگ ریزی وجود داشته عاملان این فن از عهده رنگ دادن انواع
امتعه پشمی و نخی با الوان مختلفه بدر شده می توانند .

باروت سازی :
باروت سازی دراکثر حصص میمنه از قبیل قریه دره زنگ گرزیوان وقرا ئی
المارواسلام قلعه تکابشیرین وبعضی حصص کوهستانات قیصار وپشتونکوت وغیره مواضع
میمنه از حيث وفور مواد ساختمانی آن که عبارت از شوره و گوگرد و ذغال سیاه
و غیره است عمومیت دارد.
با روتیکه بقر یه دره زنگ گرزیوان ساخته میشود نسبت به باروت ها ئیکه
بدیگر مواضع بعمل می آیند مزیت داشته ترجیح داده میشود .

مدا د سازی :
اگرچه درین اواخر رنگ پلويك ورنگ سبز و سرخ و غیره ساخت خارج
صدمه در پیکر اعتبار (سیاهی) وارد کرده ونویسنده گان در مصرف استعمال آن
التفات زیادی ندارند.
با آنهم اشخاص تقدم پرور ومشاقان ماهر وخطاطان معروف اعتنا ئی
بمصرف و استعمال سیاهی داشته جهة ساختن مداد یعنی سیاهی که از سبز مازو
ودود چراغ وزاك و غيره بعمل می آید اقدامات داشته اضافه ازضرورت
خود تهیه وبه بازارهای داخلی نیز عرضه می دارند.

آتش بازی :
صنعت آتش بازی نیز درمیمنه در صنف حرفت ها داخل بوده
درماه برات ودرا یام مراسم عید استقلال نیز در معرض نمایش
ومورد استعمال قرارمیگیرد .

صنایع متعلقه دباغت:

۱ :- چرم گری :
صنعت چرمگری یکی از جمله صنعت های قدیمی این ولا بوده در اطراف بلدیه میمنه
وبعضی قریه جات حصه پشتونکوت و اند خوی عمومیت دارد که پوست های اشتری
گاوی، اسپی، گوسفندی و بزی را دباغت داده احتیاجات اهالی را فراهم
می نمایند واز عایدات آن اعاشه خویش را تأمین می دارند .
چرم گاوی ومیشی وغیره ئیکه درین ولایت یافت داده میشود از حیث «داشت»


( )

ارغان میمنه

و دوام بیخته کی توجه عامه را بخود جلب نموده است . و در بازار های
داخلی و خارجی اهمیت زیادی دارد.
۲- آشگری :
آشگری نیز مثل سایر حرفت و پیشه در میمنه و اندخوی و بعضی حصص
دیگر آن معمول است که پوست های بره وروبا ه و قره قلی و سگ آبی و خفک
را حسب معمول برای ساختن پوستین ها و غیره به نهایت صفائی و دلکش آش می دهند .
آش گری درین ولا از حیث فراوانی پوست قره قلی و روباه و پفنه و غیره
اهمیت زیادی را داشته همه وقته مورد توجه تجاران و شرکت های ملی که صادرات
پوست قره قلی را می نمایند واقع گردیده و ازین پیشه بصرف عده باشیگان
اهیاغۀ خویش را مهیا دارند .
پوستین دوزی :
پوستین دوزی در میمنه و اندخوی عمومیت داشته اکثراً از پوست های
آش داده کی بره و روباه وقره قلی و سگ آبی و خفک و پشک و غیره بصورت
معمول جهت حفاظت از سردی زمستان پوستین و پوستینچه های مناسب ترتیب می
دهند، نسبت بدیگر پوست ها از حیث فراوانی از پوست های پفنه بیشتر ساختن پوستین
عمومیت داشته و از آن مهیا می نمایند .
تیل کشی :
تیل کشی نیز از ادوار قدیم در اکثر حصص میشه معمول و رواج داشته که
ذریعة کار گاهای و طنی که درین جا به (جواز) مشهور است توسط گاوها شب
بحرکت آورده از کتان و کنجد و مند و وخشخاش و پنبه دانه وغیره بزور ایه تیل
خارج نموده برای مصارف تنویر زمستانی خویش بکار می برند وهم از روغن
کنجد و خشخاش و غیره بمصارف بعضی اطعمه و خوراکه نیز صرف می کنند .
تغالۀ آن ها را که درین ولایه ( کنجاره ) مشهور است جهت خوراکه
حیوانات خویش بمصرف میرسانند .
صنایع محبس :
از مدتی با ینطرف در محبس میمنه نیز شعبۀ صناعتی بتوجه حکومت
متبوعۀما تأسیس گردیده و دارای شعبات بوت دوزی کلاه دوزی،الاچه بافی، دباغی
ونجاری وغیره میباشد، شعبات مذکور در امور مربوطۀ خویش پیشرفت شایانی نموده
و معمولات خویش را برای استفادۀ اهالی به پیمانۀ وسیع عرضه میدارند .