صفحه ۵۰
« ارمغان میمنه »
(   )

بستن دل بر جهان از مردم عاقل خطاست
در بیابان تشنه را سیراب ننماید سراب
نکته اهل معانی کی بهر گوشس سزا است
آب نیسان را صدف بباید که گردد در ناب
چو در الایق نمی سازند برهر کس در خاء
فیض بخشی در کواکب شد نصیب آفتاب

پروفیسر غلام محمد خان (مصور)
مرحوم پروفیسر غلام محمد خان ولد عبدالباقیخان در سنه ۱۲۵۱ هجری شمسی درمیمنه تولد شده بسن هفت سالگی بعداز فوت پدرمرحومش عازم کابل گردیدند تعلیمات اولیه و ضروریات مذهبی را از معلمین خانگی تحصیل نموده و در اثنای تحصیلات برسامی شوق پیدا کر ده بدون استاد مشق رسامی می نمودند در نتیجه ازحیث شوق و تمرینی که داشت توانست که برای خامک دوزی و رویئد هاء گلهای رنگین قلم زده برسامی و نقاشی مشهور شود هنگامیکه از کمال رسامی پروفیسر اعلیحضرت امیر حبیب‌الله خان شهید واقف شدند او را بحضور شان مشرف ساخته نوازش نمودند پر وفیسور را تشویق دادند سپس در رنگ آمیزی نیز موفق شد چندی بعد قلمدان را که از ضروریات قلمداران بشمار میرفت در ساختن آن مهارت پیدا کرد و چون بحسب امریۀ اعلیحضرت امیر حبیب‌الله خان شهید يك تصویر شان را برنگ روغنی رسم نمودند خیلی طرف توجه واقع گردید که این تصویر در موزیم کابل موجود است و بعدازان به انتر شهن تیکه پیدا کرده بود در دورۀ امانیه جهت اکمال تحصیل بصوب اروپا عازم گردید . همان بود که بمکتب صنایع فیسۀ برلین داخل ودر مجموعۀ چهارصد نفر طلبه نمره اول برآمده و بعد از فراغ تحصیلات واخذ دیپلومه و نشان پروفیسوری عازم وطن گردیدند بعض اثرات و تابلوهای قشنگش را در موزیم برلین بیادگار گذاشت وقبل از رفتن بخارج بعضی تابلوها و مناظر قشنگ وطن عزیزش را بارنگ روغنی ترسیم نموده بود در موزیم کابل و در ارگ شاهی و در بعض منازل عصری نیز وجود دارد. بعداز رسیدن بوطن مألوف خویش رسامی خود را وسعت داده و بحکومت خود پیش نهاد تأسیس مکتب صنایع نفیسه را در کابل نمود و به اثر خواهش نيك او مکتب صنایع تأسیس و پروفیسر مرحوم بحیث مدیر او مقرر شد .
پروفیسور صاحب مرحوم در وطن عزیز افغانستان خدمات قابل قدر کرده و در هر دوره از حکومت متبوعه نشان صداقت و راستی اخذ نموده که در نزد بازماندگانشان موجوداست. پروفیسر مرحوم برعلاوۀ رسامی ذوق ادبی هم داشته و گاهی بتخلص « مصور » شعر می سروده است . زمانیگه در جرمنی بود پسر خردش در مکتوب خود از برای رفتن بمکتب بکسی خواسته بوده است و آن عزیز بجواب فرزندش مکتوب منظومی فرستاد که سه فرد آنرا بخاطر داشتم درینجا معروض میداریم .


صنایع
ارمغان میمنه
( )

از نتایج طبع پرو فیسور مرحوم

تو از من خواستی یکسو برای رفتن مکتب
الهی بهرە ور گردی بچشم خویش میفرستم
برو مکتب سبق میخوان و مادر را تسلی کن
که من در خدمت اهل وطن سرشار و سرمستم
غنی گر نیستم اما (محمود) بود نم بهتر
که نقش زر تجلی میکند پیوسته از شستم

مرحوم شیخ بهاء الدین «راجی»

شیخ بهاء الدین مرحوم متخلص به «راجی» که نوادۀ حضرت (شیخ الاسلام شهید
علیه الرحمه) میباشند، در سال ۱۲۹۰ هـ. ق پا بعرصۀ حیات گذاشته و در سال ۱۳۵۸
هـ . ق بعمر ۶۸ سالگی در قریۀ (پشکی قیصار) چشم از جهان فانی پوشیده وبجوار
رحمت حق پیوستند، و در مزارستان (خواجه روشنایی) آنجا مدفون اند.
«راجی» مرحوم مرد متصوف و خدا جوی و منزوی بوده مریدان و
عقیدتمندان بیشماری داشته اند، همیشه پای طلب بدامان قناعت پیچیده بعبادت
خداوندی مشغول و سرشار باده وحدت بودند ، در عالم شعر و ادب نیز دست درازی داشته
ولی برای سرودن اشعار که آنهم کاملاً تصوفی بوده کمتر وقت پیدا میکردند. خط را
بشیوه جلی نستعلیق وشکسته نهایت نیکو مینوشتند. در عالم شعر و ادب وخوش نویسی
به حضرت جد بزرگوار خود (حضرت خلیفه الله بردی علیه الرحمه) نسبت شاگردی دارند.
اينک ما بصورت نمونۀ کلام از قریحۀ شان چند فردی از ساقینامۀ طبع
آنمرحوم درینجا نقل میکنیم :
ساقیا می ده که بس بیچاره ام
ساقیا بهر خدا قا بم بده
جام می در حلق جانم ریز ریز
من مرید جامم و خم شراب
چون که دل پر از می ساغر کنم

از برای جام می آواره ام
تشنه کامم ساز سیرابم بده
زان می پرمغانم ریز ریز
نه مرید طاعت وزهد وثواب
شاهد مقصود اندر بر کنم

سید ولی خان «ولی»

از رجال شاعر وفاضل این دیار جناب سید ولیخان متخلص به (ولی) بوده و
در سال ۱۳۱۹ هجری شمسی چشم از جهان پوشیده است مشار اليه مرحوم
در دوران حیات خود در ادارات رسمی مدتی را به ایفای وظیفهٔ کتابت و سرکتابت ها
سپری نموده است از حیث حسن معاشرت ونجابت خود طرف مؤدت آمران و احترام
همسگنان خود واقع بوده است واین مرحومی در نویسندگی و در شعر سرائی سلیقهٔ


صفحه * ارمغان میمنه * ( )

هو الاحد
ناد علیاً مظهر العجائب
تجده عوناً لك في النوائب
كل هم و غم سينجلي
بولايتك يا علي يا علي يا علي

نمونه از خط نستعلیق شیخ بهاء الدین « راجی » مرحوم


صفحه از مفاخر مرسته ( )

خوب و طبع منقاد داشته و آثار منظومش متوسط و از تکلف خالی است درین جا از جمله آثار آزمر جوی چند بند مخمسی را که از غزل آبدار «ولی طواف» کاپلی ساخته قلم بندی مینمایم .
به امید وصال دوست در هر صبح و هر شامی
بطوف گرد کویش بسته ام بر خویش احرامی
ز استغنای او کارم کشد آخر به بد نامی
کجا حاصل شود کامم ز لعل شوخ خودکامی
که در پایش همی غلطد هزاران سر بهر گامی

نیا شد در وفا ثابت نه در عهد و نه در پیمان
چوسوسن ده زبان دارد بهر يك صد رقم الحان
ندانم دین و دل کار است بر آن سیم تن یا جان
نگاهش آفت جان است غمزه آفت ایمان
بقصد صید دل گستر ده زلفش هر طرف دامی

ترا از بهر آن بنموده ام مجذوب ای قاصد
روانت تا نمایم جانب محبوب ای قاصد
نیاید از تو جز اینم دگر مطلوب ایقاصد
چو مکتوبم بری ناو پس از مکتوب ایقاصد
زبانی هم بگوئی از زبان بنده پیغامی

روا داری نکردی بهر من غیر از جفا هرگز
زحد بگذشت بیدادت نکردی اکتفا هرگز
نخواهد شد دل من از کدورت ها صفا هرگز
گهی یادم نکردی از وفا ای بیوفا هرگز
به الطاف ارنمی ارزم نوازش کن بدشنامی

بناگه دید مش سید«ولی» آن دلبر الطف
میان کشته گان عشق خود میگشت صف در صف
بدستش بودنای و چنگ وبر بط ارغنون ودف
«ولی» را صبروعقل،هوش ودین ودل ربود از کف
نگار مهوش وترك قبا پوشی گل اندامی

مرحوم عبدالله «صابر»

این جوان ناکام که غنچه های آرزو و آمالش را تند باد مرگ پیش از شگفتن پژمرده ساخت، فرزند چهارمین شیخ بهاءالدین مرحوم بوده در سال ۱۳۰۰ هـ.ش بدنیا آمد وبسن ۲۲ سالگی بسال ۱۳۲۲ در اندی ایفای وظیفه سر معلمی مکتب ابتدائیه اندار جان شیرین را بقبض ارواح سپرد .


« ارمغان میمنه » ( )

روستا زادگان دانشمند
بوزارت پادشا رفتند

نمونه از خط نستعلیق عبد الله «صابر» مرحوم


صفحه د از مغان میمنه ، (-)

«صابر» ناکام پارچه های نظم و نثر خوبی گاهی به تخلص «راجی» و گاهی به تخلص «صابر» برشته تحریر می آورده اما در خوش نویسی ارث کاملی از پدر مرحوم خود برده است . از نویسنده مرحوم تنها یک رفتن قطعه خط نستعلیق وی اکتفا نمودیم .

میر احمد قلیخان «راجی»

از شخصیت های بر جسته میمنه میر احمد قلیخان متوفا در سنه ۱۳۰۲ هجری شمسی بوده است و این شخص خیلی با دانش و فضل و از حقایق آگاه بوده علاوه بر افکار و نظریات عالی خود در شعر سرائی و در نویسنده گی قریحه خوبی را دارا و متخلص به «راجی» بوده است و اینجانب از جمله آثار نظمی آن يك مثنوی دو صد و پنجاه بیتی را که از بحر تقارب ساخته و در ان سقوط امیر اطوری بنی امیه را بیان کرده و ابو مسلم را از مردان عبقری وطن عزیز خود میداند مطالعه کردم درینجا ازهمان مثنوی ابیاتی را که از سر جذبه و احساسات وطن دوستی سروده است می نویسم :

بيا ل ای وطن مهد اخاك ما	بيا ل ای تو خاك طربناك ما
هم جود و مردانه گی خاص تست	جهان جمله مرهون اشخاص تست
وطن ای گلستان افغانستان	وطن ای بخوبی عروس جهان
وطن ايكه در عهد کو شا نیت	ز تو تازه شد رسم انسانیت
زكانش کنای کبیرت بود	اثر های بر جسته و معتمد
حدود وسیع عتیق ترا	چه نسبت به این وضع محدود ما
که گر هم نه تاریخ بودی گواه	شمر د ندی این ادعایم گواه
ولی کی شود آفتابی نهان	به انگشت ای آفتاب جهان
همان عظمت و شوکت ابو طن	چو خورشید روشن بود در زمن
خراسان و خوارزم و کشمير و بلخ	که از حسرتش کام جانها ست تلخ
چه فرخنده عهد يكه بودند يك	چه شیر بن حیاتی که به مشترك
نمايان زا ولادت ای گلمز مین	سر اسر شيو نات اهل یقین
ا بو مسلم آنمرد نیکو سير	نپا شد بجز کهتر پشت پسر
ز یحیی و از جعفر برمکی	که بودند فرزند تو هر یکی
چگويم كه ما م مهن شان توئی	زمین شان توئی آسمان شان توئی
سنائی و سینا نه فرزند تست	نه ما ما نی اولاد دلبند تست
چگويم ز محمود عالی تبار	که از یاد عهدش شوم اشکبار
همه زاده طبع زیبای تست	توئی گلشن اینجمله گلهای تست


( )
« ارمغان میمنه »

سید فاضل « غمگین »

سیادت مآب سید فاضل خان ولد سید برهان الدین خان از جمله علمای جامع و فاضل
میمنه بوده طبع حساس و قلب بیدار داشته و بدورهٔ حیات خود از وظائف رسمی مقامی
وافتای مرافعه و قضای ابتدائیه را متعهد گردیده است و گاهی بحسب فطرت
روشن، خود را متخلص به (غمگین) نموده اشعار سروده است و بدرود گفتن حیاتش
در سال ١٣١٥ هجری شمسی اتفاق افتاده است .
اينك از غزلیات مرحومی چند فرد را انتخاب مینمائیم .

یار را در کنار می بینم
وصف گل پیش عارضش چه کنم
سرمه در چشم دلبران زیبد
جلوها پیش حیات می بخشد
آفتاب رخش طلوع کند
فصل گل اندك و ولی دائم
ناز بیجا چه پرسی از (غمگین)

قلب را بیقرار می بینم
گل به پیشش چو خار می بینم
چشم او را بمار می بینم
نغمه اش جانفزا و می بینم
شمس را در غبار می بینم
در رخش لاله زار می بینم
دردمند و نزار می بینم
(انتهی)

کبوتر در میمنه

در میمنه و دیگر مناطق آن دو نوع کبوتر یعنی صحرایی و خانگی وجود
داشته وصحرایی آن عموماً يك رنگ بوده بکلی رام نمیشود . در دره ها و لاشه های
سنگلاخ و پالیری ها آشیان داشته و در کشتزارها وغیره مواضعیکه دانه در آنجا
پیدا شده میتواند خیل خیل مصروف دانه چیدن میشوند .
کبوتران خانه‌گی به رنگ های مختلف مثل شیرازی، چپ، خال، زرد یشن
سبز یشن، سرخ یشن، زاغ و قلاغ، زرد و آتشی دم سفید، سبز روشن و شقدی در بعض
مناطق میمنه بتعداد کم وجود داشته و در شهر میمنه دوسه خیل آن از طرف صبح
وعصر در فضا دیده میشود که از طرف کبوتر بازان تربیه و پرورش میشود ،
قرار معلوم بعض اقسام آن از مزارشریف و بامرات به اینجا وارد میشود . «ك»


صفحه
« ارمغان میمنه »
(-)

شاغلی « ضیا »
قاری زاده

جام مخمور

من و تو نی نو از اهـم بـا نیم
بمانند دو تیر از يك كما نیم

بیا تا چند بیداد شب و روز
بیا تا داد ازین ابلق ستا نیم

*

پر خمم نی نوا زا مر همی بخش
بچشم چشمه ام آخر نمی بخش

شراب كهنه خواهد جام مخمور
به این دوتشنه آب زمزمی بخش

*

بنال ای نی نوا ز ا ما بر نگی
که از سوزش شرر خیزد ز سنگی

خمار ما فبر و بشكن يك جـام
كه ما را خواب نوشین داده بنگی

*

خبر ما را ز حـال خو یشتن نیست
ز ما افسر ده تر در انجمن نیست

بدست ما عصائی ده ز آهی
كه ما را قوت برخاستن نیست

شاغلی «ضیاء» قاری زاده

ادبیات


()
ارمغان میمنه

گلهای ادب
ښاغلی صوفی عبد الغنی «غنی»
مدیر ژمنګو ګرافي

نازم بخاک خرد که نشیبش فراز بود

دیشب خیال او طرب انگیز تا ز بود
سیر تکامل که حقیقت پناه او ست
این ذره هم ز پر تو خورشید شد عیان

عشرت گه تصور نازش نیاز بود
آن روح در حضیض نگاه مجاز بود
نازم بخاک خود که نشیبش فراز بود

ښاغلی صوفی صاحب که
در ساختن کلیشه های
این رساله سهم بار زی
داشته و معاونت بسزای
فرموده اند.
«اداره»

در دیده باز دید مرا صد فسون نمود
امواج بحر طبع که طوفان سحر داشت
دارم نه از مطول و از مختصر بیان
فرقی نه بسته عشق میان گدا و شاه
از شام تا سحر ودغدیده «غنی»

هر دیده باز دید که او دیده باز بود
گنج رموز عشق سرا پای راز بود
کو تاه لفظ عشق و معانی دراز بود
محمود نیز غرق خیال ایاز بود
در آتش فراق بسوز و گداز بود

ما نیز بسته ایم کمر بهر طوف دل
حجاج را که شوق براه حجاز بود


صفحه
ارمغان مینه
( )

شاغلی محمد ابراهیم
«خلیل»

کس ندید است چنین قطرهٔ طوفان اثری

فیض ازین باغ نبرد هر که برافراخت سری
سرو از پنجاست که درعمر ندید است بری
میکنی تنگ کنون از من وزین بیش نبود
نقطه دائره پرم تو جز من دگری
نکنی یار شب تار خود آن را هرگز
که چو شمعش نبود سوز دل و چشم تری
کرده آب در گوش تو جهانی را غرق
کس ندید است چنین قطرهٔ طوفان اثری
پیش آنانکه سراپای محیط ادب اند
چون لآلی سخنی نیست گہر می گہری
باغ حسن از عرق شرم طراوت گیرد
نکشد جز گل تصویر ز شبنم ضرری
تاک از دختر خود شور بعالم افگند
آه اگر داشتی این دودهٔ شیرین پسری
زلفش افتاده باطراف بناگوش ببین
هیچ باشام نیامیخته زینسان سحری
خوش بهشتیست شراب و شب مهتاب و رباب
بابت نکته رس خوش سخن لب شکری
گرچه داری تو بهرکس سروکاری جانا
باش لله که من افتم بخیال دگری
دختر رز که بود پیر و جوان مائل او
نیست جز دلخوشی خلق جهانش هنری
الفت سیم زبس عام شده از من هم
برده دل نغمهٔ سیم و صنم سیمبری

(شاغلی محمد ابراهیم «خلیل» عضو انجمن تاریخ)

فصل گل مرکت بود خوبتر از آزادی
بلبل زار که نمانده است چوبن اشجری
گل و خورشید در آغوش خودش میگیرد
آنکه گردد چو شبنم همه تن چشم تری
مجمع انس مگر بلکه بگردیده «خلیل»
[کدام؟] ابراهیم درو عارف و صاحب نظری


( )
« از مغان میمنه »
تدوین و انتشار آثار شاغلی محمد یونس
فضلای گذشته و موجوده «حیران»
کشور وظیفه کسیت ؟؟

زانکه تو محبوب یار ماستی هم چو دل اندر کنار ما ستی
عشق تا طرح فغان در سینه ریخت آتش او از دلم آئینه ریخت
مثل گل از هم شگافم سینه را پیش تو آویزم این آئینه را
تا نگاهی افگنی بر روی خویش
میشوی زنجیری گیسوی خویش

در اثر خواهش ادارۀ جریدۀ «ستوری» خود را مکلف دیدم تا در ذیل
سطور صفحات مجموعۀ «ارمغان میمنه» - آن میمنه که امروز عصارة مغز و چگونگی

(شاغلی «حیران» معاون روزنامۀ ملی انیس)

ادب و ادب دوستی آن از منارة ستون
های جریدۀ «ستوری» پیداست و نشان
میدهد که مغز دلدادگان ادب باستانی
این مرز اگر بیشتر بتوسط اهدای
آثار مزید و انتشار مطبوعات تنمیه
و تقویه شود بیش از پیشتر چشم براهان را
قناعت میدهد و دل خوش می سازد...
من هم در اطراف منظوری راه میپایم
و با خواننده گان محترم و فاضل و گرامی
آن لحظۀ داخل صحبت شده، گهی
انزجار خاطرشان را فراهم سازم و گهی
در صورت امکان مرهم دل ریش
شــان گــردم .

خواننده گان گرامی میدانند و بل اذعان خواهند کرد که امروزه همان
طوریکه ملل پیشرفتۀ کنونی تأمینات وسایل اقتصادی، تدارک مقررات حقوقی
بشر، حراست تسلیحات، بالابردن متآول آسمان خراش ها، تجهیز وسایل صحت عامه
ارتقای ذرایع حربی، کشف اسرار مرموز طبیعت، رول بازی در دیپلوماسی ها


()
« ارمغان مبينه »

واستعمار و استثمار از دیگران وموجوبیت رفاه همگانی وبالاخص ازهر بوطين
عاجزه لا ينفك، پیکره حیات حقیقی وآبرو مندا نه مبدا زنده مقام ادب وادبا
وحرمت بعلم وعالم را که یگانه وسیله تعمیم آنست نیز کمتر از تأمینات فوق ندانسته
وآن كوكب های تابانی را که در مقام ادب ملت خود را به زیبا معرفی کر د ه
ودر آسمان بخت مملکت طالع شده اند احترام کرده در حیات از او قدردانی نموده
وپس از مرگ بتوسط انتشارات واشاعات پی درپی آثار آنها موقع ندادند
که اسماشان از صفحهٔ هستی معدوم مطلق گردد وملت شان به عنوان ملت مرده زبان
ورد زبان ها بگردد .

گوته یکی از نوابغ معروف ادبیات مغرب واز فلاسفهٔ مشهور و بانام آلمان
است، آثار جاوید وفنا نشدنی این دانشمند داهی از قبیل فاوست و ورتراز شاهکار
های بشمار میرود که موجب درخشندگی ادبیات صفحات تاریخ ادب غربی و باعث
افتخار و برجستگی تاریخية ادبیات آلمان است .
این مرد بزرگ علمی و ادبی اگر امروز در متانت تفکر بعضاً با شكسپير
دوش بدوش در محیط ادبيات واجتما عیات حرکت میکند واذهان متعدد یقین دارد
که او اولین ادیب وشاعر بلند قریحهٔ اروپا بوده و بعد هر قدر ادبا و شعرائيكه
در کرانه های وسیع و ممتد مغرب پس او تجدید دورهٔ ادبی و ادبیات که بنام
رنسانس یاد میشود بوجود آمده اند،منزل فلك پيمائى وتخيل وعظمت قریحه ونفوذ
نظیر آنها را بدرجة سوم از شکسپیر وبدرجة دوم از گوته گفته اند .
گوته اگر مقام بزرگ ادبی را از روزگاران حيات بكف آورده بود
بدون تردید و شاید از فطرت عالى، وتربية محيطى وذكای بالا مایهٔ او بوده است
اما اگر امروز صفحات تاريخ ادبيات كشور يا آغاز سالگرۀ او خاطرات و شخصیت
او را در انظار می نمایاند، بایستى روح اندك رنج وفلك پيمای او مرهون همان
محیط ادب دوست و آزاد، عامل وصادق ووطن خواه ومليت دوستی باشد که تا این
عصر اجازه نداده اند چهرۀ عبوس زمانه اوراق بنام ونشان وفطرت وعلویت ومقام
ادبی او را بآب عدم شست و شونمايد ونام او را از مغزها واوراق تاريخ وشخصيت
های بلند ادبی بین المللی حك و نابود سازد.
هكذا اگر امروز دائرۀ نفوذ شعاع علم و ادب پوشکین در روسیه، بایرن
و شكسپير و ويليم بليك وكاپر ولانك فیلو در انگلستان، آنشتاین در امريكا
اقبال و تاگور در منطقهٔ شرقية كشور افغان ، مك الشمرا ، بهار
و غيره در قارة وسيع فارس و سیت گرفته و روز بروز روشنائی عصاره
های اعصاب شان تاریخ مملکت شان را فروغ و شرف میدهد، صرف همان
نیست که علویت امزجه ومقام ادبی خود آنها این ابتکارات لایمته را پیرامونگن


( ) ه از افغان مينه ،
هم زیب اوراقی بکند و در محضر اذهان قرار بدهد. دیگران رجال و نوابغ و دواهي وادبا و علما و آن هائی را که بزعم خود شان پیش آهنگان دورة رنسانس شده میتوانند، چه در حیات و چه پس از آن بنظر حرمت و چشم تعظیم دیده فرصت نمیدهند که گاهی چشم حسود زمانه مانع تبارز افکار و خیالات و امیال و عواطف و عزایم و ارادات و ارقام تذکرة حیاتی واشاعت آثار و بقایای مفکورة ایشان گردد.
جای شك نيست كه ابن سينا و جلال الدين بلخی و عطار وسنائی را آب وهوا و محیط ادب پرور ما در آغوش خود پرورش داده و اذهان و مشاعر علوی آن ها را انکشافات قابل وصف و از خود تعریف داده است .
کس نمیتواند از روی حق وحق بینی و طرفداری از حق سیدجمال الدین را نمك پرور دة خاك و تربيه يافتة محيط خود تصور کند و عظمت روح سلحشور و پر از حرارت و غیرت افغانی و اسلامی او را مرهون تربیت و پرورش محیط و اقلیم خود بداند و غيره .
اما تا امروز در جراید و مجلات حق این هامن حيث هو حق سوانح مفصل این ها طور یکه لازم است از طرف كدام نویسنده و یا عالم و فاضل بیرون نشده و سلاسل کتب و اثار و ریخته های دل و دماغ و تفکر این ها از سایر السنه خارجی برای مزید آگهی علا قه مندان بزبان خودما ترجمه و اشاعه نیافته است و مردم ما و بالاخص ذوق مندان وعلم دوستان ما تا کنون بوره گفته نمیتوانند که در مشاعر و اذهان و کانون موجودیت این بزرگواران سلف این سرز مین چه گوهرهای ثمین و ناسفته طبیعت بوديعه گذاشته و استفاده آن برای چشم براهان از کدام نواحی و طرق مصدر استفادت قرار گرفته میتواند ؟
مسؤل عدم ایفای این امر کیست؟ چرا نویسندگان گوشه گیر و فضلای با دانش گوشه و کنار مملکت عزیز ما از گذشتگان نامی و آثار برگزيدة شان کسب منفعتی نمی دارند؟ روزگار که هیچ وقت نمی خواهد مرام ما بکام ما باشد بخواهد آیا اگر نویسندگان و فضلای کنونی و یا دردا درتألیف و تراجم آثار خود و تتبع و تدوین بقایای علمی سایر نیاکان و باقیات صالحات شان تتبعات وتفحصات و تدقیقات ننمایند از بزرگواری شان چه چیز کاسته میشود ؟ امروز وظیفه هر دستگاه نشراتی و تبلیغاتیست که در گرد آوردن آثار قیمت دار گذشتگان و با شاعت و رسانیدن آن ها حتى الاقتدار سعی کند ور نه اگر بار دیگر در آینده بزرگان این قوم را دیگران از آن خود ساختند مسئول همین ما خواهیم بود چنانکه ما هستیم .


صفحه ارمغان میمنه ( )

ما که امروز از تراجم آثار و حفظ اوراق باقیمانده بیگانه‌ها بر خود
فخر میکنیم آیا زنده کردن وبزبان خود آوردن آثار فخر رازی ، و سید جمال الدین
و بو علی چه نواقصی بما رو برو خواهد کرد ؟ تحدید نشرات آثار بزرگان
و دانشمندان ذنب لا یغفر ما و اولیای ما و خموشی و حق نگفتن وحق ننوشتن
گناه غیر قابل عفو ما و سایر نویسندگان امروزی ماست و از آثار بزرگان و نوابغ
گذشته اهمال کردن و شخصیت و آثار آنها را وقع ندادن و در محضر عموم
نگذاردن جنایت ادبی خود ما ومطبوعات ما ومقتدرین ما است .
هستی موهوم غیر از نفی اثباتی نداشت رفتن ما گرد پیدا کرد از دامان ما

یا رامان لازم دی چه قوی شی
ښا غلی ورو ره « کو هي »
تاسی لکه په نوی کال کښی کوم اثر د « ارمغان » په نو م خپوره ول غواړی !
عرض مو دا دی زمونږ اجتماعی دردونه خاشی دی . یاد اجتماعی دردونه درمل .
وتاء مفکوره عالی دستا غایه او نصب العین ور دفتر ی . گوم و خت چه خدای پاك
غوادی چه د یو کام په اجتماعی حالت کښی تغیر راولی نو افکار او خيالاتو کښ دیوه
او حساس درد مند و داسی روحی اوفکری
حول وا چوی چه خپل دو طن کر څرن
وضاعو ، مزخرف رسوماتو بدعتونو نه شی
پټی وسائل لیاره د لور تیا، اونيك مرغى
خيل جامعه په پلتني بخت شی چه خوی
فلا كت او خو ری څخه په طرف
د خوش بختی او سعادت را و ګرځه ئی .
نو. ادی وزوره، زمونږ در دو نه
اجتماعی دشرق او غرب شمال ترجنوب
یوشان دی او چاغلو فاضلو، يوه اودا تا
پراوزی پوهان په ی کښ په یوه مفید مضامین
لیکلای چه څه په شوی پاتې منګر مجما
دا عقیده دی . که چاپری تاریخ ته ملتفت

( ښاغلی گل شاه «صافی» مدیر عمومی تفتیش دیپوی میمنه)
شوه دا به جوته اوښوه رسيدلي وى چدر اسلام نهضت د اخلاق په زور او د سجا یا
په قوت دې چه در ست غلز بگیول خول دهو بخودیت سکمه وه وهلا او خپل با دار تی


ه ازرعمان سینه ، ( )

درست جهان وم، مثله اوطوغ داسلام نی سرترسره په ټوله دونیاه کښ وه در اوه
چه د شرق او غرب عالی دبیرقه هار څندهاره کړوله، خلاصه داچه تربیت په حیات کښ
ډیر په کاردی نومونږ ته اول دهر شی نه مخکښ په اخلاق اودسجة نيك تربية بكار دى.

بيا د یو کام روح او اور ترجمان د احساساتو د يو جامعه مسئول دساتنه د تمام
شئو نا ت د يو ملت قوت او اقتدار مادی او معنوی دیو مملکت پاراهمان دی
کوم محیط کښ چه د هغه پاراهمان قوی وی ترهغه اندازې پوری خپل احتياجات
دفع کړای خپل وطن د هلاکت څخه دنجات ور کړای او پود پونه ( مدارج ارتقاء)
د اسوز و الی رسوه لی دی .

کوم جامعه کښ چه پارامان نی ضعف دی ترهغه اندازی پوری قوت او اقتدار
مادی او معنوی نی ضعیف وی کارو کښ نی بی نظمی انتظامات صحیح نوی علم
او معارف نی نیمگړی به ټول وطن کښ خپور او تعمیم نه قره او ظلم مفکوره ئی
په هغه دول چه لازم او مناسب دی آزاد نوی په حال دغه کښ پروت وی نوزمونږ
پارلمان پیکاره ضعیف دی او هغه کسان به پارلمان کښ شامل گرځيدلی چه د حاکم
خونه وه پاد هله دردیو په دود که نی کارو ته زيرشوه نو ګمان مكوه چه دا پتداه
نه تراوسه پوری مونږ به څه خدمت کړی وی پارامان لازم دی چه قوی شي .

هر کله چه په اخلاق اود سجا به مونږ کښ پيداه او پارلمان مو قوی شوه
احزاب تشکيل اووه مثل شوه علم او معارف دی مناسب هم زیات په ولايت او محلاتو
علاقون حتى قراء او قصباتو کښ خپوز او تعمیم شوه ، او ؤپودونه په نور د علم منور
و گرزیده هر یو په خپل حق پوه دبل دحق مراعات سیانت کوی تجاوزات شخصيات
خان محانی گن، نی محابه سیادت غوښتل ظام او نارواه چال او فریب، ریاء او تذویر
جهالت او ناداني قساوت اوبی رحمی رشوت اخیستل او ور كول بارشوت په رشو، گوندو
هغه ول خور اومور خرمخول اوغستل چه دا ټول منبع فساد او تباهی دجامعه دی ور کيږي.
په عوض دهغه اسباب د خوږ ژوندون او هوساسینه سره دتقوای او پرهیزکاری
مروت او احسان مینه او محبت رحم او عطوة - صداقت امانت نوع پرستی، وطن دوستی
چه مولد دارتقاء اوسعادت یاخوشبختی دوطن، جامعه، ملت، مملکت ری پیدا کیږی .
دهغو نه زراعت، تجارت، صناعت، سیاست جیکیږی الفت، شفقت خوشحالی
پیدا جامعه په صفات محنه او عالی احساسات دبشریت په دنیاه کښ معرفی کیږمی
په نعمت دجاه او جلال عظمت او وقار چه خاص قسمت د آدم او دحواء دفرزندانو دی
نائل هاته به عمماء اوستا در دونه به در مل شي باتی به خودا احترام . «صافی»


دار مفان میمنه
( )
چاقلی سید احمد «بقا»
اگر افکار داری بهره گیر از معدن وکانش
خوشا این میمنه و صف مبار ك طرح عنو ا نش
فلك را هـسري دا ر د کمال و عز ت و شأ نش
هو ا یش رو ح پرور ر و ضۀ جا و ید ر ا ما ند
بشاخ سرو کو کو میز ند مر غ خوش الحا نش
تسال الله چه مو زو ن ا ست ا يا م بها ر ا و
گل و بلبل فر ا غت نغمه خوا ن سنبلستا نش
بو صف لا له زا ر او کلا مم ر نگ می گیر د
بصا ر ت می فز ا ید د ید ه را سیر گلستا نش
به صحن یا سمن ز ا ر ش دو چشم اهل بینش را
کند ر و شن سو ا د سر مۀ چشم غزا لا نش
با و ر ا ق گلستانش بود دست خزان کو تا ه
قد سر و و صنو بر سر فر ا ز با غ و بو ستانش
مگر فر د و س ا على شد سفيدر عار ض غبر ا
ملك تحسین گو ید هم فلك ر ا د یده حير ا نش
بسا ن سلسبيل و ا ننگبین ا ست چشمه سا ر ا و
د هد لب تشنه را جا ن قطر ۀ از آب حیو ا نش
قد سر و بلند ش ر ا ببین ا ند ر كنا ر گل
ز نر گس سایه ر یحـان محو رخسار در خشانش
نباتا تش همه یکسر شفای درد مند ان ا ست
د ما غم ر ا معطر کر د بوی برگ و ریحانش
د هد خا صيت ا كسيـر ر ا شاخ نبات ا و
شب تا ر يك را ر و شن كند شمع شبستانش
تما ماً خا ك او زر خیز ا حجا ر ش همه گو هر
ز کهتر تا به مهتر بهر ه گیر خوان ا حسا نش
بو ضع سنگ خا ر ا یش به چشم فلسفی د ید م
فتا د ه پر تو شمس و قمر ا ز لطف يز د ا نش
بگوش هو ش بشنید م فلك بر ا هل بینش گفت
ا گر افکا ر دا ر ی بهره گیر از معدن وکانش


ار مغان میمنه

همه ایام او عید است شبها یش شب قدر است
دهد صبح سعا د ت ر ا خبر شا م غر یبا نش

خلایق د ر طر یقا ه و طن آ ر ا م می بینم
هد ا یا ت ر فاهیت ر سد هر د م ز سلطانش

خرا ما ن میر و د حو رو پری د ر کو هسار او
هز ا ر ا ن مه لقا ا فتاده در هر كشك و ایوانش

جو ا نا ن تا ز ه و تر مشك و عنبر نیز می بینم
پر یشا ن می کند حورو پری کا کل پریشا نش

دل تا ر یك را رو شن کند صا حب د لا ن او
بعر ش لا مكا ن پهلو ز ند عجز فقیر ا نش

ز هی حسن و لطا فت د ر بیا ن(ار مغا ن) ا و
ر بو د ه گو ی سبقت بر سخن د ست ا د یبا نش

نز ا کت ها ی شیرینش بعید ا ن سخن را نی
پر ی را د لر با ید حور را گیر د گر یبا نش

میگو ا ین (میمنه )یا (جو زجا ن)يك تازه معموری
گوا ه ا د عا ی ما بو د سبط سلیما نش

(بدا نشگا ه عا لی) چا گز ین شد(عا مة عا ر ف)
ا ز ا نر و میمنه مشهو ر شد در فضل و عر فا نش

ز صحن مسجد جا مع چو بو ی کعبه می آ ید
مشا م جان معطر می کند خاك ا ما مانش

به فیض آ با د بشکر فیض قد س لا یز ا لی را
(ظهیر ا لد ین فا را بی ) بو د فخر ا د یبا نش

ز بس مقبو ل طبع فا ضلا ن گفتا ر(نا د م) شد
برا ی تحت طبع آ ما ده شد ا شعا ر د یوا نش

ز جا ن افشا نی پیشینه گانیم یا د می آ ید
ا گر چشمم فتد بر گنبد خاك شهید ا نش

بسا ن غنچه خند ا ن است بر ر و ی همه یکسا ن
نیگر دد تیر ه هر گز طا ق ا بر و ی بلفشا نش

(وطن) خا كش بو د کحل البصر بر دید ۀ(بینا)
ز گل بهتر بو د ا ند ر نظر خا ر مغیلا نش


ه از نشان درجه ه
بنا علی امین الله
«ادا»

سیاه‌موی و جلالی

این دو نام که از مدت سی سال باینطرف وردزبان‌ها قرار یافته و اکثر گوش ها
به آن انس گرفته است کیفی جزء قوة ساحرة عشق ومحبت ندارد. وهم کسا نیکه
منسوب به این نامها هستند دارائی جز محبت خاص و شهرتی غیر از عشق بی آلایش
نداشته کدام ثروت مندی نیستند بلکه عاشق و معشوق صاف دل و پاکبازی میباشند
که از طفولیت در مدرسة جان پرور عشق باهم یکجا درس محبت را میگرفته اند
که در نتیجه از تمام رفقای هم مدرسه گوی سبقت برده ، و هر يك درين مسلك
شریف حائز مقام استادی شده اند .

بنا علی امین الله « ادا »

بلی، سی سال قبل از کوهای شامخ
سر بفلك کشيده و دره‌های خوش آب
وهوای عشق خیز ومحبت بیز قریهٔ
(گوك برج آشكبا را) نزديك
شهر ار مان که همواره عشاق جگر
سوخته و معشوقان طناز و پری چهره
را در آغوش با عطوفت خودمی
پرورد بازهم بوی عنبر شمیم و داستان
دلنشین عشقی از آنجاب بلند گردید
صدای آن همچو رعد بهاری که
در فضا باران رحمتی ارمغان داشته
سبزه های مرده و گیاهای خشکیده را
زنده و بآنها جان میدهد بسرعت
فوق التصوری در گرد و نواح
واطراف واکناف پخش شده

دلهای عشق پیشه و روح هائی مشرب را بوجد وشور آورد .
هر کس بانتهای میل ورغبت کوشش میکرد تا اندازه از بدست آوردن کذار شات
عشقبازی ایندو جوان عشق پیشه و پاکباز حظ ببرد اما مخصوصاً از وقتیکه
دستگاه تبلیغاتی رادیو کابل بکار افتاد وطرزهائی ساز و آواز ملی و وطنی


( )
« ارمغان مینه »
صفحه

را زنده وبگوش وطنداران رسانیده، صوتهای ایماقی، کریم خانی که همۀ آنها با چهار بیتی های پر سوز جلالی آرایش میافت شور وجدۀ تازه ئی بشنوندگان تولید کرد که حتی تا هنوز از هر زبان این چهار بیتی ها شنیده میشود وهم طرز های مذکور تا حال در بین شنوندگان کابل را دیو يك محبو بیت خاصی دارد، امروز همه (بنام سیاه موی وجلالی) آشنا شده اند و کمتر کسی را سراغ خواهید کرد که چندی از چهار بیتی های جلالی را در حافظه نداشته باشد .
بیاد دارم که بعضی از نویسندگان کنجکاوو حساس ما چند سال قبل در اطراف معلوم کردن سوانح و کوائف دورۀ معاشقه ایندو عاشق دل باخته برآمده و یکی از آنها سطری چند بروز نامۀ «ملی انیس» نیز نوشته بودند از آنرو بهتر دیدم تا سوانح مفصل ایندو عاشق شهیر وطن ومشتی از چهار بیتی های پر جذبه جلالی را از مغلن گفته به «ارمغان» تقدیم بدارم تا ذواتیکه باین موضوع علاقه دارند از شك وتر دید سوانح ایندو دلداده رهائی یافته و از مطالعۀ نظم های عشقی و پر سوز مذکور لذت ببرند .
سوانح مختصر سیاه موی و جلالی
در سال 1286 شمسی بقریۀ كرك برج آشکابا (که جلالی در یك چهار بیتی خود اشاره به آن نموده) تعلقۀ شهر ارمان که مربوط به حکومتی محلی چغچران ولایت هرات میباشد بخانۀ صوفی غنیمت طایفۀ تایمنی قوم غیبعلی دختری بدنیا آمد که مو های سیاه و دراز وچشم های درشت و دار با داشته و رخسارۀ آتشینش نشان میداد که روزی معشوقۀ طناز و مهوشی خواهد شد که هزاران دل در راه عشقش بسمل وار خواهد طپید وهزاران روح پروانه صفت در گرد شمع رخسارش جانفشایی خواهد کرد . مالاخره مو های سیاه ومجعدش که روزی بهزار صدها دل در بند داشت سبب شد مجتمعین اطراف طفل او را «سیاه موی» نام گذا اند .
سیاه موی بعد از آنکه دورۀ کودکی را بپایان رسانید چنانیکه در اطراف هنوزهم معمول است که پسران ودختران خورد سال باهم یکجا درس میخوانند والدینش او را بمکتب خانگی فرستادند تا نزد آخوند قریه در حجرۀ مسجد درس بخواند باسواد و خواننده شود .
سیاه موی پری چهرۀ طناز که برای اولین بار با وصف ساده و طفلانۀ خود وارد مکتب شده تمام طلبات وطلبای حجره از نظارۀ حسن بی نظیر وخدا دادش مات ومبهوت شدند، ولی قلب بیچاره وبی خبر جلالی بیشتر طپید وزیاده تر مضطرب گشت که گویا عواقب مشکلی را پیش بینی مینمود .
ملا جلال الدین متخلص « بجلالی» در خانۀ ملا محمد یوسف مرحوم بسال 1272 شمسی در قریۀ مذکور قدم بعرصۀ هستی گذاشته بود، جلالی و سیاه موی


« ارمغان میمنه » ( )

هر دو از يك قوم و يك طائفه بودند. سياه موى و جلالی حينیكه در مدرسه مصروف اخذ تعليم بودند روز بروز آتش عشق و درد محبت در قلبهای این دو معصوم تيزتر و شعله ورتر میگردید تا بالاخره و در مقابل قوه اتم شكن عشق مغلوب گردیده رازهای درونی را با هم در میان نهادند، در برابر عشق همديگر تسليم الا شرط شدند. بعد از آن تمام درس های آخوند جز يك كلمه مقدس وجگر سوز عشق و غیر از يك جمله جانكاه محبت چیز دیگری در نظر آنها دیده نمیشد، درس شان درس عشق و سبق آنها سبق محبت بود، بدریای عشق آنقدر غرق شدند كه ساحل امنی جز كنار ازدواج نیافتند، به آتش عشق و محبت باندازه سوختند كه راه نجاتی جز بدست گرفتن دامان وصل دائمی همدیگر سراغ نتوانستند . و جلالی بسیار تر میسوخت لهذا خدا (ج) باو طبع روانی بخشید تا باین وسیله دردهای درونی و آتشین خود تشفی بدهد، جلالی از در هجر و آتش فراق چهار بیتی های سلیس و پر سوز و غزل های جانسوز و درد ناکی میسرود . در نتیجه هر دو عشاق ستم کشیده مدرسه و سبق را ترك داده در پی بدست آوردن فرشته سعادت و نيك بختی (ازدواج) شدند تا سنين ۱۷ و یا ۱۸ خدای بزرگ بپاداش عشق پاك و بی آلایش شان آنها را بوصال دایمی همدیگر «ازدواج» مفتخر ساخت. سیاه موی بعد از چندی چنانیکه خاصیت چرخ بیمدار و فلك نا پایدار است بدرد جدایی و مرگ جگر سوز همسر و معشوق عزیز خود مبتلا شد، جلالی بسن ٣٥ سالگی با يكعالم عشق و علاقه به همسر و دلبر جگر گوشه خويش از دنیا چشم پوشید و تنها از خود فرزندی بنام بهاء الدین [word?] بافای خود یاد گار گذاشت. سیاه موی و پسرش تا هنوز حیات دارند. بهاءالدین همچون پدرش به شعر سرائی ذوق مفرطی داشته و از اشعار پدر خود پیروی میکند سیاه موی هنوز هم بآتش جدایی جلالی میسوزد اما چشمان درشت و گیرنده و موهای سیاه و مجعدش تاثیر و طراوت خود را از دست نداده است. نمونه چهار بیتی های انتخابى جلالی قرار ذیل است

چهار بیتی ها

صدف از موج دريا می زند سر
چو لعل از سنگ خارا می زند سر
طلوع صبحدم روی سیاه موی
ز برج آشكارا می زند سر

محبت گر فتد برسنگ خارا
كند آن سنگ را چون آب دریا
جلالی با محبت آشنا شد
ز یمن همت استاد دانا

لبت چون غنچه خندان است سیاه موی
دهانت آب حیوان است سیاه موی
جلالی همچو بلبل در فراقت
بهر گلزار نالان است سیاه موی


صفحه « از مخزن میمنه » ( )
به هر بازار سودای جلالی بکشک افتاد غوغای جلالی
سیاه موی و سیه چشم قشنگم ندارد هیچ پروای جلالی
شدم عاشق به دیدار سیاه موی منم از جان خریدار سیاه موی
بچشم من ز مهتو خوشتر آید شعاع برق رخسار سیاه موی
خدنگ غمزه ات از جان گذشته سنان از سینه سر بان گذشته
طبیب آمد پی در مان و گفتم برو درد من از درمان گذشته
چه سازم چاره درد دل خویش سیه مویا که گویم مشکل خویش
سیه ماری برویت حلقه بسته جلالی را بهر دم می زند نیش
سیاه موی ای بوقت مردن من حمایل دست تو در گردن من
سر بیمار خود بر زانو بگذار خدا آسان کند جان کندن من
رسیدم من بدریا رسیاه موی شدم با جان خریدار سیاه موی
هزار و هفتصد و هفت بیت گفتم نمی ارزد بيكگفتار سیاه موی
تبسم با لب دلدار لایق به عاشق دیده خونبار لایق
بیکی بوسه ز رخسار سیاه موی جلالی را بود بسیار لایق


صفحه
« ارمغان میمنه »
( ١٠٠ )

وضع اقتصادی میمنه
و انکشافات آینده آن

قراریکه از مطالعه تمام مطالب مقالات این « ارمغان » بر می آید
معلوم میشود که میمنه طوریکه دارای موقعیت جغرافیایی و مواسم چارگانه
مناسب و مساعد میباشد بهمان صورت دارای اراضی وسیعه و تپه ها، کوههای خاکی پرده
و هرگونه مواد زراعتی و حیوانات اهلی را در سینه خود پرورش داده و معادن
و آب های معدنی زیادی را در سینه خود نهفته است .
مردم آن در زراعت و فلاحت، در مالداری و صناعت مهارت بسزایی داشته
و از فیض و برکت محیط مساعد خویش قسمتی از مردم آنها تجار پیشه و بداد
و معامله تجارتی مصروف بوده و مشغول تهیه مواد تجارتی میباشند که بخارج
و یا ولایات مملکت صادر و بعوض آن اشیای لازمه محتاج الیه خود را تدارک
و آماده میسازند .
مهم ترین مواد اقتصادی میمنه عبارت از پوست قره کل، پشم، پوست روباه
قالین و هنگ میباشد که بخارج صادر میگردد و مواد دیگریکه به ولایات همجوار
در داخل مملکت صادر میشود همانا چرم پخته، پت و تیکه های بافته گی از قبیل
قاقمه، الچه های ابریشمی و نخی، جنده، كرك، نمد و گلیم ، گاو و اسپ و غیره میباشد .
که سرمایه زیادی بدین وسیله عاید میمنه گردیده و به اثر ترقیات روز افزون آن
تراکم سرمایه بعمل آمده و شرکت ها و مؤسسات مهم اقتصادی زیادی روی کار
شده میباشد و بدین وسیله وضع اقتصادیات این ولاروز بروز در پیشرفت بوده
و رونق خوبی را بخود اختیار نموده است .
وضع موجوده اقتصادیات میمنه از نقطه نظر تجارت داخلی و خارجی زاده همین تحولات
بارز از شروع دوره نهضت اقتصادی در مملکت میباشد که از ان تخمیناً ٢٥-٣٠ سال میگذرد
و از سنه ١٣١٢ به این طرف شرکت های متعددی با سرمایه های هنگفت تأسیس
شده میباشد که اکثر آن به خریداری پوست قره کل و پشم مصروف بوده و به خارج
صادر مینمایند. سرمایه مجموعی این شرکت ها جمعاً بطور تقریب بالغ بر (٥٠٠٠٠٠٠٠)


()
ارمان میمنه
افغانی بوده و امروز پوست قره‌گل محصول محال میمنه در بازارهای مهم جهان طرف معامله
قرار داشته و همچنین در امور دادوستد تجارتی وضع فعلی میمنه در حالیکه تمام دنیا
زیر سایه شوم بحران اقتصادی عالم‌شمول واقع است بازهم بد نبوده و سرمایه‌ها
در دوران میباشد.
اگر از تطور و پیشرفتهای اقتصادی مملکت در ظرف همین دوره چندسال
اخیر صحبتی بمیان آورده شود و در اطراف تحولات اقتصادی میمنه که زاده
آن همه رفورم اقتصادی مملکت میباشد قلم فرسایی شود و احصائیه مواد صادراتی
و وارداتی داده شده و از تمام خصوصیات سیستم سرمایه‌داری آن بحث کرده شود
زاید از اصل مقصود ما بوده و چیزیست روشن که یکی از موضوعات عمده جراید و مجلات
امروزه وطن را تشکیل داده و هم در مباحث بعض مقالات این مجموعه تا اندازة
از خصوصیات آن ذکری بمیان آمده است.
لهذا ما برای روشن ساختن وضع اقتصادی زمان ماضی و انکشافات
اقتصادی آینده این ولایت کوشیده و برای اینکه درین راهم خدمتی را انجام داده
توانسته باشیم نظریات عاجزانه خویش را تقدیم میداریم. اگر معقول باشد
ممکن مورد تطبیق قرار خواهد گرفت.

از هزاران سال باین طرف مخصوصاً در قرون متمادی بعد از ظهور اسلام
الی تاخت‌وتاز چنگیز شهرهای مهم «گوزگان» «جیچکتو» «فاریاب» «واندخوز» میمنه
از حیث مدنیت شهرة آفاق بوده و هم حیثیت مرکزیت تجارتی را از شرق به غرب یعنی
از چین و کاشغر الی ایران حتی سواحل بحیره مدیترانه و از شمال به جنوب
از ماوراءالنهر الی بلخ و هند حتی سواحل بنگال داشته و در سر راه کاروان
مال التجاره واقع و مراکز عمده را در آن وقت با هم وصل مینمود. درین
مورد بسی شواهد تاریخی در دسترس استفاده ما قرار دارد که شرح مختصر
آن هم ما را از اصل موضوع دور خواهد ساخت.
در آن اوقات وضع آبیاری که در مرور ایام از حیث تعمیر بندها و تمدید
نهرها و کمی نفوس خیلی خوب و دلخواه بوده و هم تمام سلسله تپه‌ها و کوه‌های
این ولایت با جنگلات پسته و بادام. ارچه و سکسول و غیره مستور بود
که بدین واسطه معیار رطوبت زیاده و يك اقلیم مرطوب را از خود تشکیل داده بود
بنابرین مساعدت آبیاری و اندازه رطوبت وضع زراعتی و فلاحتی آن وقت نسبت
به اکثر مناطق ممالک همجوار بهتر بوده و بنسبت فراوانی مواد خام و سایر
محصولات محتاج الیه بمقدار زیاد مواد را به اطراف واکناف فرستاده و در تجارت
بین‌المللی آن وقت مثل حال بلکه بیشتر ازین سهیم بوده و باین صفت شهرة آفاقی داشت.


ه ارمغان میمنه ه
( )

و هم مردمان آن وقته این خطه بنسبت فراوانی مواد نباتی و حیوانی مثل پنبه، ابریشم، پت و پشم ورنگ های نباتی و استفاده از معادن مطابق مقتضیات و سویه تمدن آن وقته از حیث تهیه فرش، ظرف، لباس و خوراك تقریباً وضع سیاست اکتفا بخود را داشته و اکثراً تمام احتیاجات مردم ذریعه خود شان رفع میگردید و حتی تکه های ابریشمی، پشمی، پتی و زیورات نقره ئین و غیره آن در بازارهای مهم آن وقته نادر و کم پیدا بود.

اما در اثر تاخت و تاز چنگیز و خراب کاری ها و قتل عام ها و انقلابات متواتر و هرج و مرج زیاد، مدنیت سابقه خود را تا اندازه از دست داده شهر های معمور تاریخی ویران، نهرها مسدود و جنگلات آتش گرفت، چپاول دامنگیر قوم شد.

مسلسلتاً الی نیم قرن قبل وضع به همین منوال ادامه داشت، صنعت و حرفت همان نفاست و مزیت قدیمی خود را از دست داده و آن کاخ مدنیت عالی منهدم گردید، طبیعی است که با این انحطاط، وضع اقتصادی هم خراب و رشته های تجارتی نیز از دست رفته بود.

تا اینکه مملکت از زدوخورد و انقلابات دوران و طوایف الملوکی نجات یافته و زندگانی یك نواخت را از سر گرفته تکرار بمدارج بالند ترقی نایل گردید. یعنی به اثر تامین امنیت، به ترمیم خرابی های گذشته، توسعه معارف و اصلاحات در امور اداری مملکتی و آباد کردن زمین های زراعتی، ساختن بند و کشیدن انهار، پرورش مواشی و بکار انداختن دستگاه های صناعتی و اصلاحات اوضاع اقتصادی کوشیده شده و وضع زندگی مردم طوریکه از خلال مضامین این مجموعه بر می آید به این پیمانه رسیده و ملت و مملکت بزیر سایه حکومت معدلت پرور و نهی خواه خود با گام های وسیع به طرف ترقی و تعالی روان گردیده میباشد.

از تفصیلات فوق چنین بر می آید که ولایت میمنه یك منطقه مهم اقتصادی مملکت محسوب بوده و با توجه و صرف مساعی بیشتری از روی پلان های مرتبه زراعتی، مالداری، صناعتی و استخراج معادن و غیره که متکی با مطالعات و نظریات متخصصین و انجینران متفوق مذکور باشد میتواند تحول بارزی را در آن روی کار آورده و بیش ازین از مزایای اقتصادی این ولا استفاده بعمل آید. که اینك ما ذیلاً راجع به صورت اصلاح و چاره های تزئید مقدار مواد زراعتی و معمولات مهمه تجارتی و استفاده از منابع انرژی و بکار انداختن معادن و غیره موضوعات مربوط به اصلاحات اقتصادی این ولا نظریات خویش را چنین تقدیم میداریم.

۱ - برای طرح پلان آبیاری :

ذریعه متخصصین زراعت و انجینران بند و انهار پلان آبیاری دشت های


(    ) « ارمغان میمنه » صفحه

وسیع جلگه های میمنه طرح و ترتیب داده سپس بکار آغاز شود. درین صورت
يك اندازه زیاد زمین لامزروع برای کشت آماده شده و در حاصلات مواد غذایی و
تجارتی وصناعتی افزایش محسوسی بعمل آمده و چراگاها از دستبرد زارعین برای
زراعت للمی نجات خواهد یافت و هم تپه های قابل زراعت از للمی کاری
خلاص شده و مردم مجبور ساخته شوند که در ان بعوض زراعت گندم تخم اشجار زرع و برای
نموی آن چند سال زحمت مراقبت را بدوش بگیرند. البته ذریعة تطبیق پلان آبیاری
در وسعت زمین زراعتی آبی افزوده و چراگاها از آینده شوم نجات یافته وتپه هانیز
مانند ماضی از جنگل های پسته، بادام وغیره اشجار جنگلی مثمر و غیر مثمر پوشیده
خواهد شد . و به اثر آن به لك ها مردم به پیشه زراعت مصروف و حیات ایشان
ازین راه تأمین خواهد گردید .
وقتیکه پلان آبیاری تطبیق گردید در مواضعیکه بند آب ساخته میشود و
در جاهایکه از ریزش آب شلاله ها تشکیل گردیده و یا میگردد چند دستگاه ماشین
برق هم نصب شده توانسته و در فعالیت خواهد افتید که بدین وسیله یعنی تسخین وتنویر
ذریعة برق موضوع قطع اشجار میوه دار و غیر میوه دار از بین رفته ومردم از کشیدن
بیخ رواش (کرمك) و بته و بیخ گیا های چراگاها فارغ گردیده و از سوختاندن آن
صرف نظر خواهند نمود.وهم بدین وسیله قریه جات و شهر های میمنه از نور چراغ برق
استفاده کرده توانسته و به صنعتگر و افرادی فرصت بیشتری برای کار دست خواهد داد .
اگر دران وقت ماشین های تصفیۀ پشم و یا نساجی پشمی، ابریشمی و پنبه ئی
دایر شود امکان پذیر خواهد بود .
میمنه از جهت عدم شقو انهار متعدد که کفایت زمین های مزروعی آنرا کرده نتواند یعنی
وسایل آب رسانی خیلی ها قابل غورو دقت است در حالیکه از منابع آب آن اگر اصولی استفاده
شود برای آبیاری تمام دشت های این سرزمین کفایت میکند در حالیکه به هزار ها جریب
زمین قابل زرع خاره و لامزروع بوده و بصفت چراگاه هم ازان استفاده گرفته شده نمیتواند .
۲- برای توسعه زراعت واصلاح امور ومواد زراعتی وسایل ذیل لازم است:
الف : تأسیس کورس های عملی زراعتی در دهکده ها که مردم را عملا به
زراعت مطابق متود های علمی و اصولی آشنا سازند .
ب : در پروگرام مکاتب در هفته چند ساعت مضمون زراعتی شامل ساخته
شود چه میمنه يك منطقة زراعتی بوده و اطفال در ایام جوانی اکثراً به این
پیشه مشغول خواهند شد .
ج : يك مكتب عالی زراعتی تأسیس گردد .
د : در پنج محال يك يك فارم زراعتی تأسیس شود ، تا قریه ها ترغیب و در


()

ارمغان میهنه

اصلاح جنس وتعيين موضع مساعد برای هر نوع نبات كوشش بعمل آيد .
ه : اگر در توريد ماشين های زراعتی امروز وسيلة در دست نیست بهتر است
در اصلاح جنس گاو های قلبه ئی وغیره توجهی بعمل آيد .
۳ - برای اصلاح نسل حیوانات و جلوگیری از امراض آن
الف گوسفند قره گلی : قراریکه معلوم است نسل گوسفند قره گلی
در افغانستان از مدت تقریباً ۲۰ سال به این طرف درتوسعه و تکثر قدم گذاشته
و تجارت پوست قره گلی افغانستان رونقی را در بازار های دنیا بخود گرفته
است که ازان تاریخ قبل موضوع تجارت پوست در افغانستان سابقه نداشت .
این انکشاف فوری تجارت پوست قره گلی در سر تاسر ولایات شمالی به این
نتیجه رسید که امروز اکثر مالداران از تربية جنس های مختلف گوسفند و مالداری
صرف نظر نموده تماماً به پرورش گوسفند قره گلی مصروف گردیده و به
تکثر نسل آن کوشیدند والحق که درین چند سال اخیر مفاد خوبی از تجارت
این معمول نصیب کشور عزیزمان گردید . اما مشاهده میشود که وضع موجودة تجارت
پوست قره گلی اطمینان بخش نبوده و غیر ازینکه همان مرغوبیت سابق خود را
در بین مردمانیکه این شی لوکس را با قیمت گزاف برای خویش لباس تیار میکردند
از دست داده است رقیب های زیادی هم از قبیل دولت اتحاديه جماهير
شوروی و حتی استرالیا و افریقای جنوبی در بازار بمقابل این معمول ما
قیام نموده و انواع پوست های اعلی را به بازار های دنیا عرضه میدارند که
رقابت ما با ممالك مذکور موضوعی است قابل توجه ؟ با این هم اگر در دنیا
مثل اهالی انگلستان کسی حاضر نشد که از پوست قره گلی بالاپوش و یا کلاه بپوشد
دران وقت به چه خسارة مدهشی مواجه خواهیم شد ؟...
لهذا باید قبل از وقوع واقعه ملتفت این موضوع گردیده و پیش بینی های کرده
شود تا ازین صدمة مدهش كه عنقريب در پيكر اقتصادی مملکت وارد
خواهد شد جلو گیری بعمل آمده و چاره های مفیدتری برای رفع
این خساره سنجیده شود. یعنی از حالا باید ترتیب اتخاذ گردد که بعوض نسل گوسفند
قره گلی پرورش گوسفند قندهاری که دارای پشم ملایم و گوشت و روغن فراوان است
ویا گوسفند غازیانی و باترکی رواج داده شده و بعوض تجارت پوست قره گلی
که يك مال لوکس و کس مخر است به تجارت گوسفند از نقطة نظر گوشت و روغن
پرداخته شود که به تغذیة آن خاص وعام ممالک مختلفه دنیا محتاج اند .
مقامات عالية اقتصادی ما باید درین موضوع مهم عطف توجه نموده و چارة
برای جلوگیری ازین امر مهم و خطیر بسنجند. یعنی اگر گوسفند قره گلی را
در وقت تولد ذبح نکرده یکسال دیگر آنرا در چراگاه ها و آغل های مخصوص
پرورش داده سپس بخارج صادر نمائیم بهتر نیست ؟... زیرا اگر قيمت يك جلد


( )
د ارمغان میمنه ،

پوست قره کلی در بازار گرم دنیا یکصد وپنجاه افغانی باشد گوسفند ما
در بازار سرد بعض ممالکهم جوار ما به مبلغ گزاف ار ز ش خواهد داشت .
وهم میتوان درمؤسسۀ مسلخ کامل وهم مؤسساتیکه درولایت شمالی تأسیس گردد
از گوشت، پوست، روده، دنبه، خون استخوان وشاخ وغیرۀ آن استفاده کرده
وبصورت کنسرو درمعرض استفادۀ خارج گذاشته وهم از لبنیات آن استفاده کرده شود.
ب: اصلاح نسل و جلو گیری ازامراض حیوانات اهلی:
برای اصلاح نسل اسپ وپرورش گاو خوب، شتر، مرکب وغیره حیوانات اهلی
لازم است شعبات نساجگری و بیطاری در محال مر بوطۀ این ولایا سيس گردیده
واز حیو انات مذکور مراقبت وبدرجۀ ا عظمی استفاده بعمل آید .
٤-برای رواج دادن پیله وری و استحصا ل ابریشم
قراریکه مشاهده میشود میمنه وطن اصلی کرم ابریشم بوده ودرهرخانه يك مقدار
کرم پیله پرورش داده میشود وازا بریشم آن الاچه وغیره تکه های ابریشمی میبافند .
اگر در انکشاف محصول این مادۀ مفیده ومهم تجارتی عطف توجه کرده شود
ومؤسسۀ بنام شرکت پیله وری درمیمنه تأسیس گردد البته كمك خوبی دراقتصادیات مملکت
بعمل خواهد آمد، چه مؤسسۀ مذکور به تأسیس پیله خانه ها درتمام محا لات پرداخته
و توت باغ ها احداث نماید، البته ازحاصلات آن غیر ازرفع احتيا جات داخلی
به پیما نۀ وسیع بخارج هم صادر خواهد شدويك منبع عايدات خوبی را تشکيل خواهند نمود .
ه ـ برای تر قى صنا یع دستی :
ا لف : اول به اول متخصصین نسا جی و ار با ب فن در منا طق مختلف
این ولا گردش وراجع بصنایع يدی آن مطالعاتی نموده سپس برای اصلاح نواقص
آن دربین صنعتکاران به تبلیغات شروع وبرایشان کار گاهای سهل العمل تهیه بدارند .
ب : يك مكتب صنا یع که دارای شعبات قالین بافی، نجاری وحجاری تکه بافی
و غیره باشد در مرکز میمنه تأ سيس گر د د .
ج : مواد خام صنایع مذكور بصو ر ت نیم معمو ل آ ما ده و بد ست ر س
ا ستفا دۀ صنعتکا ران گذا شته شو د .
د : متخصصين قا لين بافی مؤظف ساخته شوند تا برای اصلاح د ستگا ها ء
پشم ، تار، رنگ آمیزی ، وابعاد قالین ونقش های آن هدایات لازمه اعطا نمایند
تا بدین صورت قالین افغا نستان مطابق مود و ذوق مستهلك تهيه گرديده و به بازار
دنیا مو قعیت خودرا بصورت بارز احراز کرده توانسته باشد زیرا بمقا بل خودر قیبهای
ازقبیل ایران، ترکیه و ترکستان روسی و هندوستان و غیره داشته و معمو لا ت همۀ
شان بنسبت اینکه مطابق آرزو و احتیاج مستهلك ازطرف مؤسسات تهيه میگر دد
دربا زار های دنیا بیش ازمحمو لات مامشتری داشته و باقیمت مناسب بفروش میر سد.
لا زم ا ست برا ی تر قی این صنعت بصو ز ت ا صولی کو شش بعمل آ يد .


صفحه
« ارمغان میمنه »
( )

۶ - برای انکشاف تجارت گیا های طبی و صناعتی خودرو :
باید از گیاهای خودروی که در امور طبی و صناعتی
مورد نیاز ان استفاده کرده میشود از قبیل ترخ ، پیاز مرسل،
ممیره، ارم طوطیا، پیدا، نجیر، هنگ و زیره وغیره کار گرفته و شرکتی را
باسرمایه هنگفت بکار انداخت تا محصولات مذکور را که دشتها وتپه های این ولایت
را بکثرت فرا گرفته است ذریعه اشخص جمع آوری نموده وتوسط دستگاهای لازمه
آنرا نیم معمول ساخته ودر بازارهای دنیا عرضه بدارند و بدین وسیله یك منبع
مهم دیگر ثروت را برای خویش باز وازمفاد آن به اندازه کافی استفاده نمائیم.
۷ برای استفاده از معادن :
قبل از همه باید متخصصین معدن شناسان برای مطالعه وتثبت معادن درین ولا
سفر نموده و مخصوصاً معدن نقره سه کوه وعناب نفت و معادن ذغال سنگ و
گوگرد آستانه جان را از زیر نظر گذرانیده وهر کدام آن مطابق وسایل در دست
داشته ما صورت ابتدایی قابل استفاده باشد آنرا به اجاره داده ویا به شرکتی
امتیاز بکار انداختن آن داده شود تا بدین وسیله هم منابع ثروت خوابیده مملکت
بکار افتد وهم ملت از مفاد آن استفاده و ذریعه پول آن دردهای اجتماعی
خود را تداوی نماید.
۸ برای استفاده از آب های معدنی :
در اطراف واکناف ولایت میمنه ۱۰ الی ۲۰ چشمه آبهای معدنی وجود داشته
و برای تداوی امراض خیلی مجرب واستحصال مواد مفیده قابل تذکر است . اما از زمره این
چشمه سارهایك آن چشمه نمکسار دولت آباد میباشد. نمکیکه ازین نمکسار استخراج میگردد
از حیث اینکه دارای ذرات ریگ و خاك بوده، رنگ آن زرد و کثیف میباشد
وازصرف آن انسان دچارسی خطرهای صحی میگردد وهم طوریکه می شاید از نمکسار
مذکور استفاده نهایی کرده نمیشود. لهذابـرای تصفیه واستحصال نمك خوب
واستفاده اعظمی ازان لازم است بعض دساطیری اتخاذ گردد. که ذیلاً بعرض میرسد.
الف : در پهلوی دندوسیع این نمکسار حوضهای سمنتی بتعداد زیاد ساخته شود
که آب مذکور را دران جریان داده وعملیاتیکه برای استحصال نمك از بحر صورت
میگیرد درینجا نیز تطبیق شود، تا نمك مذکور نه بصورت تخته بايك عالم کثافت
بلکه بصورت پودر وخیلی سفید تهیه گردیده و در دیگر ولایات مملکت نیز ازان
استفاده کرده شود چه نمك این نمکسار از حیث اینکه بصورت مایع استخراج میگردد
از تمام معادن نمك مملکت برتری داشته و باصفت خوبی استحصال شده میتواند.
ب: برای استحصال سوداکاستك لازم است در کنار چشمه سار مذکور ماشین
های لازمه نصب وسایر مواد لازمه آن تهیه گردد. تا از احتیاج وتورید سودا
كاستك در مملکت نجات یافته ويك مبلغ کثیری را پس انداز کرده توانسته باشیم.
خلاصه اینکه میباید یك قسمت از همین سرمایه کثیره شرکتها برای اصلاحات


( )
ارمغان میمنه
صفحه

امور اقتصادی ولایت میمنه بیکبار انداخته شده و دولت هم دوش بدوش برای تأمین احتیاجات ضروری وتهیه اشخاص فنی ورهنمایی داخل اقدام شود وبه آبادی دشت های لامزروع واصلاح جنس حیوانات، واصلاح وتوسعه صنایع واستفاده از معادن بیش از پیش کو شیده ونهضت اقتصادی را به پیمانه وسیعتر درین محیط مساعد روی کار آورد تا مملکت آباد وملت آسوده زیست نماید.
محمد ناصر «کوهی»

از زحمات شان تشکر کرده
و توفیق برایشان از خدا میخواهم
در ظرف این مدت طولانی که مجموعه ارمغان تحت طبع گرفته شد از مأمورین و مرتبین مطبوعات قرار تفصیل ذیل یا د آوری نموده واز زحمت کشی های شان اظهار تشکر مینمایم.

شاغلی حفیظ الله «شهید»

۱- از شاغلی حفیظ الله خان «شهید» که یک تن از اعضای فعال مطبوعات اند در شق تصحیح و چاپ کردن این ارمغان سهم بارزی داشته ودرهر رشته با ما همکاری نموده اند.

۲- از شاغلی محمد غوث خان سر مرتب که جوان فعال و زحمت کشی میباشند بیش از پیش در راه ترتیب و تصحیح و صفحه بست این مجله زحمت کشیده اند.
۳- شاغلی فقیر محمد خان مرتب و شاغلی خیر الدین خان و شاغلی محمد مراد خان که در راه ترتیب این مجموعه از هیچ گونه فداکاری خودداری نفرموده اند.


مطبوعات مستقل
« ستوری »
نمره (٢)

ارمغان میمنه

قسمت دوم : انتخابات

به اهتمام و نگارنده گی
محمد ناصر «کوهی» مدیر مطبوعات
میمنه

در مطبعهٔ « ستوری »
چاپ شد

۱۳۲۸ ش
١٩٤٩ ع


[BLANK PAGE]


د افغان غنچه
( )

بقلم علی محمد مدیر
« تره کی »

ستاره میمنه

یکی از بزرگ ترین دلایل ترقی و نموی فکری ملل و اجتماعات بشری
ملتفت شدن آنها به معنویات میباشد، یعنی در مراحل ترقی و تعالی بشر دوره نیست
که آنرا مرحلة تعالی ثقافت (کلتور) نام میگذارند، مللی که مشرف به این دوره اند
پیوسته میکوشند از راه تقویة معارف و ترتیب تربیة صحیح و متین ملی و تاسیس
روز نامه ها، مجلات، تالیف و ترجمة کتب و بالاخره ایجاد محافل و مجامع علمی،
روح علم و معرفت را در جامعه تزریق و دور ترین نقطة مملکت را به نور
علم و عرفان منور گردانند .
این تربیة علمی و معنوی در سرنوشت ملل مذکوره تأثیر بارزی داشته و برای
وصول آنها بمراحل تعالی راه های جدید و نوینی را باز میکند از همین جاست که
بعضی از علمای اجتماعی این دوره را دوره انتقال میگویند .
برای هر افغان وطن خواه و ملت پروریکه سالها آرزو دارد وطن محبوبش
را بعلم وعرفان منور به بیند، بهتر و بزرگتر ازین مژده و نویدی نیست که در تحت
هدایت و رهنمائی پادشاه معارف پرور خود روزی نخواهد بود كه يك كوكب
تابنده را در آسمان علم و ادب ملی خود مشاهده ننماید .
سال گذشته زاویة جنوب مملکت را باشعاع (ودانگه) نیرومندی منور دیدیم،
امسال حاشیة شمالی مملکت بواسطه كوكب (ستوری) تابناکی روشن میگردد .
میمنه یعنی سرزمینی که امروز اولین شمارة جریده «ستوری» دران نشر میگردد
با علم و ادب سابقة طویلی دارد، زیرا همین میمنه روزی مردیرا بنام «ابوعبیده» پرورش
داده و بوسیله آن مرد عالم وحکیم آثار گران بهایی نظیر بزرگترین مرد تاریخی
مملکت (ابن سیناء بلخی) را مخلد و از دست برد روزگار مصون گردانید
یعنی میتوان گفت که اگر «ابوعبیده» میمنه گی نمی بود و در نشر احوال وسوانح ومآثر
حالات علمی و فلسفی «فیلسوف معظم بلخی» ما به تحریر آثار گران بهای خود
نمی پرداخت، شاید امروز هویت «ابن سیناء» مجهول میبود، جریده «ستوری» نشان، و
مقدمة آغاز نهضت جدید میمنه بوده امیدواریم این مقدمة كوچك هستة برومندی
برای مدنیت بزرگ عملی وادبی آینده میمنه شده ادوار عظمت این سر زمین
باستانی را تجدید نماید .
جریده «ستوری» برای میمنه خدمت بزرگی خواهد کرد چه این جریده برای
پیش برد آمال و آرزوی خود میدان وسیعی دارد، زیرا این جریده سبب یگانه نشر
افکار اصلاحی رجال بزرگ و ادارات مرکز و علماء و ادباء مملکت
درین نقطه دور افتاده خواهد گردید واز جانب دیگر در ترقی زراعت، حرفت،


صنعت وتجارت این ولایت تأثیر با رزی خواهد کرد .
میمنه سر زمین مستعد و حاصل خیز وحتی میتوان گفت یکی از حوزه های
درجه اول اقتصادی مملکت مامحسوب میشود، پس برای چنین يك سر زمین که عمداً
ومادتاً در سر نوشت حیات مملکتی ما مؤثر است وجود يك چنين ستاره حتمی و لازمی بوده
اينك اين احتیاج هم مانند سایر حوائج مبرمه ملی مادر عصر علم پرور اعلیحضرت
محمد ظاهر شاه درك گرديده وبوسيله حکومت متبوعه بدستیاری ریاست مطبوعات
در حکومت اعلی میمنه جريدة بنام جریده (ستوری) تاسیس و این افتخار
هم نصیب این عصر در خشنده گردید .
با تمام این ایجابات و صد ها ایجاب وضرورت دیگر این جریده را از امهات
کارهای عرفانی دوره ظاهر شاهی دانسته مقدم او را تبريك ميگویم . (ش ۱ س ۱)

«فطرت» بدخشی
انسانرا
ادب سوزا دۀ دیوان ایمان است انسانرا
حیا شیرازۀ مهر سلیمان است انسانرا
اگر آئینۀ تحقیق ذات خویش بر دازی
دو عالم چون نگین در زیر فرمان است انسانرا
مزن برسنگ ذات جوهر تشریف رحمانی
شرف صفرای جود لطفی یزدان است انسانرا
خساست در بروی یکجهان فضل و هنر بندد
زبان حسن گو یا از لب نان است انسانرا
بهار عافیت در بستن لب از سخن باشد
خموشی دلگشا چون باغ رضوان است انسانرا
مبا در چشم مردم نیکنامی از غم تهمت
که اظهار کمال بدر نقصان است انسانرا
برا از عالم امکان بیکدم چشم پوشیدن
فضای نه فلك يك گام جولان است انسانرا
بحر فی در بنای جمعیت مفگن خلل «فطرت»
(ش ১৩ ٬ سه)
خموشی بی سپاه ملك در بان است انسانرا

آزادی خدای تعالی آزادی را به مردمی بخشیده که آنها حقیقتاً با وعشق
دارند و همیشه میخواهند آنرا حفظ و از آن دفاع کنند.
« دانیال و بستری »
(شماره « ۸ » سال اول)


« ( ) »	« ارمغان میمنه »	« صفحه »
باغلی نظره «نوا»	هدیه نوا
«ستوری» آسمان دلها	تريك که گشته تو روشن
بشکف توکنون مثال گلها	این مینه را بکن چو گلشن
شادیم ز لطف شاه ظاهر
کزوی شده این ستاره ظاهر
ای کارتو در جهان امروز	گردیده بعالمی هویدا
هستی تو مثال فصل نوروز	گلهای ادب زتوست پیدا
اکنون زتو میتوان بعرفان
واصل بشویم هریکی مان
ای اهل جهان شوید مسرور	زین عطیه بی بهای عرفان
از حضرت شه شوید مشکور	هر يك زجوان و طفل و پیران
زیرا که زنور این ستاره
کردن بجهان توان نظاره
سوسایتی و خلق خوب و رفتار	اخبار جهان و علم آفاق
«ستوری» کند برایت اشعار	ای مردم نيك ونیکو اخلاق
هان فخر شما باین ستاره
نورش زندهر طرف شراره
دنیای کنونی که بینی	از مطبعه کرده است نهضت
جز علم گلی ز وی نچینی	ای تازه جوان نيك سيرت
سنا ز با و کنون رسیدی
گنجینه آن سخنوران است
این محافل معرفت عزیزم	از علم و کمال میزند جوش
ای تازه جوان با تمیزم	حاصل منشین همیشه میکوش
الحق تو بدان که علم وعرفان
ثابت شده است جوهر جان
ارزیده خود بنه چو دیدی
از نهضت مطبعه بدنیا	هنگامه بس عجیب برپاست
آثار سخنوران زیبا	از صفحه نيك آن هویداست
امیاکن طبع شاعران است


()

ار مغان مینه

این پنبه تنبلی ز گوشت بردار و بفکر جهد میباش
جهدی بکن ای جهان بنوشت غران بجهان چو رعد میباش
میکوش همی با استقامت
تا اینکه رسی به پای رفعت

ای باعث پیشرفت دانش از مقدم تو کنم مسرت
ای روح و روان اهل بینش از دیدن تو منم به بهجت
مینا ز که نازنین مائی
محبوبة دلنشین مائی

دلرام برایت ای ستاره جزینکه تو و عزیز برما
تقدیم کند بيك نظاره این عاشق خسته هدیه گویا
بپذیر ز لطف ، پر تو انداز
تا پر تو کیند همی (نوا) باز (ش ١٥، س ١)

يغا غلى « مل »
د « ستوری »

د وطن د قطب غو اکى ميني لو يه فضا کی
نوی «ستوری» را پیدا شو د دردمنوز دو یغوا شو
هر طرف ني پلو شې دی ښکلی ، ښکلی ننداري دی
تازه روح يي په پرواز کر نوی ژ و ندي را آغاز کر
نوی ساز ، نوي نغمه ده د عرفان ښكلى و ژمه ده
تار یکې ئې را رنا کر . نايوهي ئي ز.وژ ترشا کر .
په غم مرم ژد و ئي ژوندی کر . جهالت به ئې خوند ی کر .
را نه کر ی به لا ر ښو ونه د افکارو ښه روزنه
له غفلت به بیدار شو و خدمت به به تيا ر شو
د هو اد به کر و ساتنه هم د خپل ملت پالنه
څو، چه دا وطن ودان شی ترقی پلو ر روان شی
دا به ٹو له جدیت وی ددي دستوری » بر کت وی
تل دی دا «ستوری» ر و شان وی
څو، چه دا مځکه آسمان وی (ش ٢٥، س١)

ای دل چو زمانه میکند غم ناكت نا گه برود ز تن روان یا کت
بر سبزه نشین و خوش بزی روزی چند زان پیش که سبزه بر دمد از خاکت
«خیام» (شماره«٣١» سال پنجم)


« ارمغان »

رموز مرموز!؟ شاغلی « پروانه »
اندیشه های من فوق العاده مرموز واسرار انگیز است ... هیچگاه نتوانسته ام چیز یرا
که بمن مسرت یا غم می بخشد در یابم ...
بار ها در اعماق تفکرات پر اسرار خویش فرو رفته ام، اما همیشه دست خالی
باز گشته ام ... اینکه، چرا ـ نمیتوا نم ازین تحیرات وار هم هنوز بر این
ر و شن نشده است ...
يك سرور سر مدی را بطور مستدام در قلب خود احساس میکنم که همیشه
بر ایمن و بروح من نیرو ونشاط میبخشد و همچنان يك غم جاوید را نیز در ضمیرخویش
متمکن می یابم ... که همواره سر تا پای وجودم را بيك فشار مرموز معذب می سازد ...
بعضا بقدری افکار، روشن در مفکوره ام میگر د د که بی اختیار به صفا و نیکوئی آن
تسلیم و اعتراف میکنم و گاهی بچنان تخیلات تاريك و مرموزی گرفتار میشوم که
بتمام معنی یأس و نا امیدی خویش را می سپارم ...
آه ،،، من تا کنون نتوانسته ام رموز مرموز قلب خود را حل کنم ... قلب ما
هر چیز است غم آفرین وسرور ایجاد است همیشه فرمانروای ماست ...
هیچکس نتوانسته است این رموز مرموز قلبی واین معمای پیچیده طبیعی راحل کند
و آری ! .. پی بردن به فلسفه حقیقی قلب و حل مکنونات شرح نا پذیر
آن از مستحیلات است ... شماره (28) سال اول)

بقلم« نيا قلی دمونس » دختر شبان!
در دهکده كوچك ما دخترك شبانی است.
او هر روز بره های مقبول و قشنگ خود را برای آشامیدن در کنار چشمه
می کشد ومنهم بیکار چشمه استاده بطرفش می نگرم .. چهره گرم وروشن او از زیر
چادر الوانش منظره طلوع خورشید را از بین شفق بنظرم مجسم میسازد، بعد از
سیراب شدن بره های کوچکش نوك چادر خود را که پیرایۀ حیا و عصمت اوست
بدندان گزیده، کوزه خود را پرمی کند، دران هنگام نغمه خفیف و ملایمی از بهم
خوردن چوری هایش میخیزد که روح مرا تکان میدهد ...
وقتی که می رود غبار کدورت عجیبی چون دل من درین آب پیدا میشود .
آنوقت است روح من نغمه سرائی آغاز میکند. بهر طرفی که مینگرم کوه ودرخت،
آب و هوا، آسمان و کائنات بمن درس بی آلایش محبت را می آموزند بیخودانه
فریاد میکنم، که ای فرزند طبیعت و پرورنده محیط بی آلایش کوهستانی، بره های
مقبول خود را بمن بده تا بچرا برم. ای کاش من چشمه می بودم که در کنار خانه ات


« از مقان میمنه »
( )

بهار یست .. آنوقت هر روزه صورت زیبای او در دل من نقش می بست و بره های
کو چك تو با اشتیاق طفلانه بطرفم مید ویدند... خدای توانا چیز های بی آلا یش
و پا كيزة طبیعت را بمن وتو بخشیده .. اینجا از آلا یش تمد ن بشر امروزی
خیلی محفوظ مانده است .

چشمان سیاه تو از شانۀ تدویر هاریست همینکه مرا می بینی سرخی چهره ات
و بزمین افتادن نگاهت خموشانه بمن میگوید « سوی من مبین »
ای دختر شبان چشمان عطر ربای تو فدای تخیل من اند . هنگامیکه تو چشمان
خود را بهم میزنی، آرزو های من مانند کبو ترانی که از آمدن خود آشیان را
حرکت دهند ، دلمر ابلرزه می آرند ... آه .. چه شیرین است محیط من و تو، آیا
میداد، اینمین سر زمین گذشته اند من وترا نیز این آب وخاك تربيه وپر ورش
می کند، زمستان و بر فهای زهر ئین ـ بها ر و چمن ها ی ز مر د ین ـ بلند ی
کو هسار وجر یان آبهای آن. آشنای من و تو ست . منز لیکه عظمت طبيعت
و بی آلا یشی کا ئنات درهر ذره آن حکمر ماست دیده گان ما را خیره میکند ...
بره های مقبول تو بواسطۀ پاهای کوچك خود نقش های قشنگی بروی برف
احداث کر ده اند . آب چشمه گرم است اگر چه کرانه های افق را ابر های تیره
پوشا نیده، لیکن در کلبۀ ما آتش های گرمی مو جود است .. هر طرف را برف
پوشانیده و آواز بلبلی بواسطه فصل زمستان بگوش نمیر سد مگر نغمات نی های
شبانان ما هماو ز خا موش نشده ... .
بیائی اختر فروزان آسمان تاشفۀ زندگی را باهم بخوا نیم و سرودهای
مابتون محیط بی آلايش ما پاكيزه وهمر نگ آرزو های ما نامحدود باشد ...
(شماره «٣٤» سال اول)

چنا غلی «عشقری»
فصل بهار میمنه

كلى ندارد در جهان فصل بهار میمنه گلها دمیده رنگ رنگ، از کو هسار میمنه
در دوغم از دل می برد، مردم هوای صاف او ساز مسرت واضح است از آبشار میمنه
باور نداری گر زمن، در مابغراغ اونگر آبی که میریزد از و باشد نثار میمنه
اندخوی تاشبر ین تکاب بتها باشد بست او المار وقيصارهم بود انقدر شمار میمنه
يك ذرۀ ای دوستان سر تا بپایش عیب نیست بسیار من پاليده ام كنج و کنار میمنه
طو يكه در هر گوشۀ تعریف می اوشنید قلب فگار «عشقری» شد بیقرار میمنه
(شماره «٣٥» سال اول)


(   )
« سراج الاخیار افغانیه »

صفحه ۲۰

یا علی دیثری
تيك ، تيك ، تيك ، تيك ...

از خواب سحر مرا بپا کرد
صوتیكه همی نمود تيك تيك
دیدم كه كسی نبود لیكن
پیوسته بگوش بود تيك تيك
گفتم كه، كه یی و مقصدت چیست
آمد بجواب زود تيك تيك
یعنی كه : تفكری بفرما
آدم كه، همی نمود تيك تيك

* * *
آنم كه، « دقیقه » نام دارم
پیش همه احترام دارم
شادم كه از عقل كام دارم
نیکان زشناختم غمی نیست
در منزل « دور زنــد » کی را
از « بازی » شصت گام دارم
زانگاه شوم شريك ساعت
زینگونه يك انتظام دارم
در عین فنا بقای من بین
تا هست جهان دوام دارم
اما بزبان خاص خود هم
در نزد خرد مقام دارم
چندین بچین دقیقه گیرند
چندین عمل تمام دارم
در شرع من است قدر بسیار
بسیار فیض تام دارم
از پاس من است قدر انسان
فیض از پس مدام دارم
دانم ، ز قیمتم خبر دار
شادان خوش ازینكه شام دارم
تا محنت روز بر سر آید
چون روز بشب نظام دارم
ای بیخبران زمن ، نگاهی
كايد ك بشما سلام دارم
بهران شما « دقیقه » ام من
وز عمر شما پیام دارم

* * *
این گفت مرا نمود مدهوش
این گفت و دگر نمود تيك تيك
دیدم كه تاثرم برافزود
هر چند همی فزود تيك تيك
« یكساش ، بتونی » تبه ساز
زینگونه نمی شنود تيك تيك
آسوده غنوده بود بی غم
در و ازه غم كشود تيك تيك
اندر گذشته مقصدش نیست
كز آتیه ره نمود تيك تيك
ليك آتیه ام بطرز ماضی است
كی چرك دلم زدود تيك تيك
در ساحه كبر « پشونی »
حیفا كه زبكر د سود تيك تيك
(شماره «۱۳۲۳ »)

وزیری خرد به دولت ووطن زیان میرساند، زیرا اشخاصی را
از افکار بزرگان: استخدام میکند که آنچه مطابق میل اوست عمل کنند نه آنچه
شایسته است * « ناپلیون » ( شماره « ١١ » سال پنجم )


« ارمغان مینه »

بناقلی «خبری »
چلم وقلم
چلم گفتا كه : من مايه غزانم
چلم كش را به محنت مير سانم
قلم گفتا كه : من شا ه جها نم
قلم كش را به دو لت مير سانم

* * *

دودشی را دیدم و گفتم که : احوال شما
گفت خوب امانه چندانکه امثال شما
گفتمش وامثال ما را حال چندان خوب نیست
گفت : حال خوب ماباداليكه مال شما
گرچه ما با تلخ کامی سینه سوزیم از دخان
تا بدست آریم كيف، آنهم به اقبال شما
ليك داريم آن قدر همت که از وی بگذریم
تا شویم آسوده وفارغ زجنجال شما
دود تنباکو وچرس و بنگ و افیون گر ضرر
دارداندر جان ما دارد نه بر مال شما
ليك ازان دود سیا هی کز قلم آید برون
صد هزاران آه مظلوم است دنبال شما
کا که بیچاره را از کوچه و پس کوچه ها
در فغان آورد این تقریر و تمثال شما
این زمان گویا که آمده نوبت دود چلم
تا وقال وقيل ما گردد نيكو حال شما
گفتم: از دود چلم بد تر بود دود قلم
ليك مى سوزد دلم بر حال اطفال شما
كز شما ناچار می آموزد آن بیچاره كان
تا که در هر دوره باز آید به منوال شما
گفت «خبری» غم مخور زیرا که گر باشدحیات
این همه اصلاح خواهد شد زاقوال شما
(شماره « ٤١ » سال اول)

بنا قلی « ن.ن »
گلمکی زر دم
آه من گلمکی زر دم
ببا غابيك پر در دم
دردم ز خزان با شد
زیرا که چنین کردم
این ظالم بی پر وا
با باد صبا يكجا
از گلشن ر نگینم
بنمود مرا پيدا
بودم گل بس خوشبو
اندريك بغ جو
جونيكه به بستان بود
جاری و بسى نبيكو
بد غنچه من شاداب
عطرش بجهان کمیاب
از جمله گلان ممتاز
پروانه بمن بی تاب
بودست خریدار م
هم عاشق رخسارم
در صحن چمن بلبل
دلداده و بیمارم
آن مرغ مرا عاشق
سودا زده چون وامق
از روی محبت بود
پردیدن من شائق


ارمغان میمنه
هر صبح و مسا از درد با ناله و آه سرد میخواند غزلها نی
تا جای بقایم کرد
آنوقت بدم مسرور بر خون خود مغرور آماده بمن هر دم
هر خواهش و هر منظور
افسوس ندانستم از عمر بسی خستم آن غفلت نادانی
کرده است چنین بستم
اکنون که شدم تاراج با تیر جفا آماج دانم که چنان گشتم
از صحن چمن اخراج
از من بگذشت ایام امروز منم ناکام نمود مرا دنیا
بژمرده دل و گمنام
ای تازه جوان زنهار این عمر گرامی دار غفلت منما چون من
تایم نکردی خوار
این رنگ و رقم ره هیچ است اینبیش و کم هیچ است بر هیچ مشو غره
این مال نعم هیچ است
میکوش شوی فاضل علمی بکنی حاصل از اهل خرد گردی
گردی بجهان قابل
(شماره ٤٣ سال اول)

علم و مطالعه

سودمندتر از علم در دنیا خزینه موجود نیست.
محمد (ص)

قلب مرده با موختن علم زنده میشود همچنانیکه زمین مرده از بارش باران
تر و تازه و زنده میگردد.
محمد (ص)

آنهائی که میگویند زندگانی خسته کننده و حیات مکرراتی بیش نیست، خیلی
دچار اشتباهند، زیرا که هنوز لذت مطالعه و قرائت را نفهمیده اند. دانشمند
(شماره ٢٥ سال اول)


در مقان مدینه *
()

شاغلی «رضا» مخمس بر غزل «بیدل» علیه الرحمه

چو نیست فرصتی و لذا طپیده میماند
سینه شمار قدم نما خلید ه میسازند
بچاك خویش جگر را رسیده میماند
بهار عمر بهیچ دمیده میماند

نفس سوخت صیاد رمیده میماند

چو توگرمی عشرت ببرد از ین گلشن
چو به کاره خود پر توى ازین رو ز ن
نشد به محفل دلها چراغ کس روشن
تسلیم طیش اگر می وزم در ین گلشن

صفت شهید مرغ پرید ه میماند

نظار ریاد چو گردم او تپافش کرد
نظاره گل چو فکندیم شود بلبل کر د
ز طور بیمی چو غنچه دلم شیشه فاش کرد
بهربه درسه کشودیم موج خون گل کر د

نگا ه ما برنگ تویش دیده میماند

بیا كه پرتو میگر شد چو لخت خون ای واه
بیا كه بی تو ز من آه میرود جا نكاه
بیا که بی تو د لم ر اندبودم رنج تباه
بیا كه بی تو ز چشم تر م هجو م نگاه

موج صفحه مسطر کشیده میماند

طپش ز شو ق محبت بود ز بسمل ما
که یعنی نیست الم رو بروست فا تل ما
پس از و فات دمد گل بدید ن گل ما
بحشر ین د م گرفت جرا حت د ل ما

بعاشقان گر بیان درید ه میماند

مخور فریب ز مهر فلك كه او كین است
اگر چه دیده کشاید با بروش چین است
چه دل خوشی است در ینخانه و چه تحسین است
مرا به بزم عدم کلفتی که هست این است

که شوق بسمل د ل نیا طپیده میماند

به بیت ابروی جانان جواب نتوان یافت
بچشم عاشق شوریده خواب نتوان یا فت
زسیل اشك دلم را خراب نتوان یافت
بطبع موج گهر اضطراب نتوان یا فت

سرشك ما بد ل آرمیده میماند

«رضای» دوست بود ترك دشمنان بیدل
بفصل گل مکن اند یشه خزا ن بید ل
پیا له پر کن و بگذر ز این و آن بیدل
خوش است تازه کنی طبع دوستان بیدل

که فطرتت بشرابرسیده میماند
(شماره ٤٥ سال دوم)

شاغلی حبیب الله «وفائی»
رباعی

هنگام بهار شاد مانی خوب است
خوش دار، دمی که زندگانی خوب است
در وقت بهار و فرصت عهد شباب
عهدی كه زمیان کامرانی خوب است
(شماره ١٥ سال دوم)


صفحه ۸ ارمغان معينه
مأثرات شاعر مرحوم استاد «نزادم»

پارچۀ ذیل زادۀ احساسات رقیق سخن ور معروف ومرحوم ماجناب حاجی
محمد یحیی خان «ندادم» است که در رثای معشوقۀ خویش سروده اند .
ساقی بیا و باده که غم ترکتاز کرد گردون بجور دست تطاول دراز کرد
بر دوستی چرخ دور نگ اعتمادی نیست گر يك دو روز کار کسی را بساز کرد
عشوه مخر که حافظ شیراز گفته است « غره مشو که گربۀ عابد نماز کرد»
این زال هفت کرده تو از دیده طلاق این تیز بین که گوشۀ روبند باز کرد
بس ناشناخون شکند در حقیقت آنکه چون من وطن زساده دلی در مجاز کرد
چون خامه سر ننگون شود از انقلاب دهر آنکس که در سپید و سیه امتیاز کرد
گر تیر گی سپهر ندازد بر آگهان چون من چرا وظیفۀ شمع از گداز کرد
این داغها چه بود که بر جان من رسید
ایعنی خزان بتازه گلستان من رسید

یاری که سالها بهوایش دویده‌ام بس جوی خون که رفته بهجرش زدیده ام
بر فتم چو باد اگر چه بهر گلستان ولی يك گل به آب ورنگ جمالش ندیده ام
در دیده از بدیع جمالان روزگار مانند او نیامده و هیچ آفریده ام
تا بشنو م از ان لب شیر ین یکی سخن دشنام تلخ هر کس و نا کس شنیده‌ام
از روی بغی گل و ریش زهرخسی با دیده خار پای بخواری کشیده ام
ده سال بیشتر ز خدنگ نگاه او در خون بخاك راه بپویم طپیده ام
خونهای زهر هجر تهی کرده سالها تا يك دو روز جرعۀ وصلی چشیده‌ام
اکنون نگر که دهر بخواری ز من گرفت
این مرده شوی سرو قدش در کفن گرفت «لطفاً ورق بگردانید»
شاغلی «ر دشیدا»
همت بلند
از احتیاج بدرد گردون نمی روم جز بارگاه حضرت بیچون نمی روم
از تشنگی بمیرم و از همت بلند از بهر آب بدرك جیحون نمی روم
کردم بلند بیرق امیدگیر بنام خود در بیستون وخیمۀ مجنون نمی روم
صا و سرتجا ز و همین خاك آستان گر می کشی ز کوی تو بیرون نمی روم
«شیدا» بجان اگر چه رسیدم زدرد عشق
مردن خوش است نزد فلاطون نمی روم (شماره «۲۳» سال دوم)


از مفا ن مر يه

ای عند اب شیفته ! شیون چه میکنی؟ گل را خزان رسید بگلشن چه میکنی؟
وای نیم جان غمزده این خیر گی چرا؟ اکنون که یا ر رفت تو در تن چه میکنی؟
نو باز دست باد شهی، همچو موش گیر در موش خانه هرزه نشستن چه میکنی؟
طا وس باغ جنت انسی و همچو مار این خاک دان غمزده مسکن چه میکنی؟
ای پاد شا هزا ده! زدون هستی چنین قانع شد. بگو شه گلخن چه میکنی؟
وی ما نده د ر شکنجۀ اندا ر جا ر طبع! چون دوست رفت مرد د شمن چه میکنی؟
آن آبدا ر ا تش رخ یا د میکنم
يغو امين خاک بر سر خود با د میکنم
داغم که دور ازان رخ با بنده مانده ام شرمنده ام که بیتو چرا زنده مانده ام
مردن ز زند گانی من دستگیری کند در گریه تا از ان لب پر خنده مانده ام
بی سرو قامت و گل سوری عارضت در سوک چون بنفشه سر افگنده مانده ام
دور از رخ چو صبح تو در تیره شام غم سر تا بپا چو شمع گداز نده مانده ام
نبود هوای زیستنم بیتو روز و شب خود را بمر گ عرضه نماینده مانده ام
پر وازه در حدیقه وصل نمی رسد آن طایرم که بال و پر کنده مانده ام.
جمعیت و حضور طرب با تو رفت و من با خا طر حزین و پرا گند ه ما نده ام
ای کاش در حضور تو جان بر فشاندمی
دور از تو ای عزیز بخواری نماند می
آگه نیم که آن قد رعنا چگو نه است؟ وان ز لغ تابدار چلیپا چگونه است؟
چون است یارب آن گل سیراب آتشین وان نیم خواب نر گس شهلا چگونه است؟
سر داور دلبران، شه خوبان، مۀ بتان کنج احد گرفته بتنها چگونه است؟
آن پنجه حنائی و انگشت خاتمی وان تاختن به خستن دلها چگونه است؟
آن قد جا مه زیب و خرام ملک فریب وا ن رستخیز عاشق شیدا چگونه است؟
بر روی خاک آنسکه نظیرش ند یده اند در زیر خاک ساخته ما وی چگونه است؟
چون عندلیب روحش از ین آشیان پرید
تا چشم با ز کرد ببا غ جنا ن رسید
بیکره نظاره سا ز که چون گریه میکنم از جور چرخ گشته زبون گریه میکنم
در ماتم تو بسکه جگر خورده ام کنون آبم بدیده نیست که خون گریه میکنم
کی ابر نو بهار زیا ری بر یده است از ابر نو بها ر فزون گریه میکنم
رو یتو بود صبر و سکو نم بهر غمی اکنون سکه رفت صبر و سکون گریه میکنم
بر و ضع روز گار بمیراث مر ا ا گر گه گاه خند ه بود کنون گریه میکنم
بیکچند خند ه ا م بشکيا لیف طبع بو د زین پس با قتضای جنون گریه میکنم
با اختیار خویش کسی غم نمیخورد جانا ز اخثیا ر برون گریه میکنم
تا روز گار چون تو مر ا خاك ميكند
زین صفحه نقش هستی من پا ك ميكند


از افغان میمنه

هر جا به روزگار بود لقمه غمی بنهد فلك بكاسهء بی قوت محرمی
در تنگنای حیرتم این جای شکوه نیست وحشت باغ خلد نگیرد آدمی
مفت است میدهند اگرت مغتنم شمار یکدم بهمد می‌بسر آری بعالمی
جنت چو قرب یار موافق کجا بود دشوارتر ز وصل مخالف جهنمی
پرخون ز دیده خشت نخستین کاخ عمر در ابتدای سال نگه کن بماتمی
نفهم اثر ز پاکی عشق امرت بکین اعجاز عیسوی ز طهارت مریمی
بنیاد از ین سراچه برون بایدت نهاد زیرا که در بنای جهان نیست محکمی
دل بر کسی مبند که مایوس میشوی
چون من رهین ماتم و افسوس میشوی
ای آنکه گفته‌ئی شب عاشق سحر شود این شب سحر بروز قیامت مگر شود؟
آنکس که عاشق است در آغاز و انتها فوتش ز آب چشم وز خون جگر شود
از اهل نفس راز محبت نهفته به حیف است شرح قول مسیحا به خر شود
داند که درد عشق بدرمان نمیرسد زین بیت حافظ آنکه چو من بهرور شود
«دردی است درد عشق که اندر علاج او» «هر چند سعی بیش نما می‌بتر شود»
آنرا که عقرب سر زلفی گزیده است از حال درد مند محبت خبر شود
داند لهیب نار فراق آن برهمنی کو همچو من جدا ز بتی سیمبر شود
در باغ دیر آمدن و رفتنت زود
ای گل! برای سوختن عندلیب بود؟
رفتی مرا برای چه باغم گذاشتی پا از پی چشیدن ماتم گذاشتی
آن داغها که از تو بدل بود بس نبود کین داغ طره بر سر داغم گذاشتی
آن روزگار هجر که بگذاشتم ز پیش بر آرزوی وصل تو خرم گذاشتی
اکنون امید وصل تو بی عالمم چو نیست دانم برای قطع ز عالم گذاشتی
خشك و تریکه مانده از بهر من مرا با کام خشک و ديده پرنم گذاشتی
بی روی خانه سوز تو اشکم بدیده ماند گل را ز باغ بردی و شبنم گذاشتی
کردی حواله دیده بنابك پیادیم کا و جگر بآه دمادم گذاشتی
اکنون علاج درد فراق تو چون کنم
این زهر را دوا بكدامين فسون كنم
«آدم» هوای عشرت از اندیشه دور کن دلرا بمرگ بارگرامی صبور کن
رو یاد مرگ خویش گزین تو شبانه روز عفو گناه طلب ز کریم غفور کن
ای دل از موانست این و آن بتاب سود وا ز مرگ باش ز اهل قبور کن
بر هر چه هست غیر نکو رو چه زبار شبگیر گوی و با دو سلامش بگور کن
در کوی عشق ره برو يك رهی برند آهنگ بارگاه سلیمان چو مور کن


از ارمغان مبينه

برظاهرت چومشك بكافور شد بدل زینکونه رفع ظلمت باطل بنور کن
از خواجگی برای و درآی ازدر صفا یعنی که بنده باش و بعالم سرور کن
رودل نفس ذائقة الموت را بخوان
کاین باده میچشند اگرپیر اگرجوان
(از شماره «۳۹» الی«٤٢»سال دوم)

بشاغلی «محبوبی» قدم سوی چمن آهسته بگذار

بهار آمد زمانان گشت گلزار قدم سوی چمن آهسته بگذار
طراوت ارمغان دارد در آغوش بساط عیش و عشرت کرده هموار
زبان تهنيت بگشوده سوسن دریده جامه گل از شوق بسیار
نو از شاخ درخت پرشکوفه معطر کن دماغ و دیده خوش دار
بیا استاده پشت سر و دلجو قبای ارغوان گردیده گلنار
ز بوی مشك بيز و عطر دلکش معطر شد وطن هر جا ز ازهار
ز باغ گل به خاموشی گذرکن شنو شور و فغان بلبل زار
بنالید آنقدر بلبل به بستان که سنبل از فغانش گشت بیمار
چه خوش باشد سحر گه گر دهی گوش نوای مرغکان را در چمن زار
فغان ناله دارد بلبل امروز گلش را باغبان آورده بازار
گل بادام چشمش بازکرده ز خواب ناز خود گردیده بیدار
درین موسم که فصل نوبهار است بباغ گل مرو تنها و بی یار
پریشان شد شکوفه بادش آمد وداع شاخسار و بستن بار
مرو «محبوبی» تنها در گلستان که بینی گل به چشمت می خلد خار

بشاغلی «ترین» که مجنون درخفا ديوانه كيست

ندانستم که دل کاشانه کیست طلسم حیرت افسانه کیست
نوائی در خروش است و ندانم که آهنگ طرب در خانه کیست
هوائی کو زسر بیرون کند هوش خیال نرگس مستانه کیست
شراب عشق منصوری کنند نوش هرا نکو دل شبا سبد خانه کیست
همیسوزد دل و حیران اویم که این بی بال و پر، پروانه کیست
چه میداند کسی حال گدا را که مجنون در خفاد یوانه کیست
«ترین» بس کن مگو با مدعی دل
حریم راز خلوتخانه کیست
(شماره «٥٢» سال دوم)


از مقان میمنه

«مخفی» بدخشی لب لعل ، در بدخشان سرخ
ز عکس روی تو شد چهره گلستان سرخ
ز آب روی تو شد آبروی مرجان سرخ
تو آن گلی که به بستان عشق روز ازل
ز رشک داغ تو شد لاله را گریبان سرخ
قسم ز پر تو حسنت که دیده خورشید
ندیده مثل لب لعل ، در بدخشان سرخ
نثار ده خون دل از دیده آن قدر «مخفی»
به جستجوی تو در ره که شد بیابان سرخ
(شماره «١٣» سال چهارم)

ښاغلی زر محمد خان
«بیمار»
پښتو په خط ب
ای پښتو نه دغه خاوره تل کوی درته عرضونه
دوطن و آبادۍ لری په تا باندی فرضونه
واشه پام کړه ښکاری اووزگار تیانه توبه کا رشه
دغه خاوره کی گام واخله زر مصروف په کار او زیارشه
مخلوق ددی دنیا لره ځان مخبر کړه شه هوښیار
ښه وگوره شا وخوا ته شه له خوب ځنی بیدار ه
چه پل پل دزندگی دپاره باسی محنونه
په زحمت دی رب ورکړی هم بی شانه نعمتونه
ته هم وکړه دوحدت ولاړه کښکه ځان دپاره
ځان دی څه ، دقوم هم دوطن سیا له پاره
وحدت راوړی شپی خمچی دسعادت هرچادپاره
دسعادت دی خپل نصیب کړه ته دعلم له در باره
راشه دامره افکار دعا طل له سره دور کړه
په شجاعت او متانت دي ځان سمور کړه
په دنيا کښي بي له زياره ارامی نشته «بيماره»
و گوری چه پدنیا کښی هوساشوی څو کله بی کاره
(شماره «٢٣» سال پنجم)

هر که برای همنوع کمر همت بندد، لاجرم خداوند اورا دستگیری کنده گوینه شماره «٢١» ٤


صفحه * ارمغان میمنه * ( )

از خاطرات پارین
دوست من « کوهی »
آفتاب نزديك به غروب بود، بالای خرسنگ بزرگی در کنار دریاچه
با او نشسته واز هردر ورهگذر صحبت میکردیم، آفتاب از خلال شاخسار
کور په وغاوی پر از شگوفه سیب وتاك، آخرین اشعه زرین خود را
بروی سبزه های جوان ونوخیز ساحل دریا چه نثار ودست وروی ما را
بوسیده وداع مینمود .
خروش دریا، ناله آبشار، آواز خوانی مرغكان، شررس وشورش
شاخسار پراز شگوفه، مارا از خود برده وهوای لطیف، مرطوب و معطر
بهار هوش از ما برده بود، در يك، نرمك زمزمۀ رفیقم، آن رفیق شفیق و دوست
ادیبم مرا بشور آورد، بیتاب ساخت، روح مرا نوازش کرده بوجد آورد. زیرا نغمۀ
خموش ودلکش آن مشابهتی به ناله دلباختگان جمال وشوریده‌گان وادی
بی پایان عشق داشت .
آواز او، باوزش باد، فغان دریا، شیون آبشار، چهچهٔ مرغكان، بسته‌ای را تشکیل
و يك موزيك سحر انگیزی را بگوش میرساند، سرشار بودم و آن نغمۀ خـوش
وطبیعی، مرا مدهوش ساخته بود .
درحاليكه غرق عالم بی‌هوشی بوده و نگاهم به چه‌نزار ساحل مقابل معطوف بود
خیالم در عالميكه آن دوست عزیز جولان داشت سیر مینمود، چه‌این دوجسم ازطفولیت
رفیق احساسات، طرز تفکر وتوقع بوده وهمیشه درعالم خیال مترافق بودند .
درحاليكه نگاه معنی‌دار ومخمور آن به‌من متوجه‌ولبخند شیرینی درچهره‌اش
نمایان بود با آهنگ صمیمی و گفتار بی‌آلایش خود خطاباً مسدسی از اشعار
آبدار «طاهر شباب» را زمزمه نمود :
دوزوزه صحبت یاران عزیز دار ای دوست که این دقایق رفته دگر نمی‌آید
بیا که جز تو مرا یار وهمدمی نبود بجز تو در نظرم خوبتر نمی‌آید
تویی عزیز من و مایه تسلی دل کسی بجز تو ازین عهده برنمی آید
(شماره «35» سال چهارم)

همت عالی
همت عالی اصلاً در برابر حوادث روزگار پست و خاضع نمیشود و مصائب و آلام
وبد بختی های بشر کن، آنرا شکسته بال ومتواضع وحقیر نمیسازد، بلکه برعکس
هر قدر شدت آلام بر آن افزون شود قدرت آنرا زیادتر و ثابت تر
می کند و بر استحکام وبلندی آن می افزاید . (شماره «27» سال پنجم)


صفحه » از مقالات میمنه « ( )

بیا غای غلام محمد «مبهر»

اسلام و پیش قدمی آن در هنر و دانشمندی

آئین مبارك اسلام تا يغ قوا نين داوری وادا ری وعدالت وسياست بوده علم ومعارف را برای مرد وزن چنان فرض گردانیده است که در پیشگاه حقیقت از حيث صدور گناه ولغزش مسئول شود،عذر غفلت وناداني را پذيرفته نميشود و این دين پاك برای عقل،آن قدر حاكميت بخشيده که در حریم ملای او خرافات واوهام وبدعت ها اصلا راه يافته نميتواند و در نهاد پيروان خود يك قوه را پديد مي آورد كه به اثر بكارانداختن آن قوه کارهای اجتماعی واقتصادی ومدنی وسیاسی را پیشرفت داده در شاهراه سعادت وكاميابی میتوانند گامهای فراخ برداشته به گ

زیرا که سر مدرس قوانین اجتماع ومعلم اول اصول مدنی واقتصادى در جهان اسلام بوده است هنگاميكه آدمیان در ظلمتكده نادانی وسيه بختی سخت گرفتار آمده هیچ چاره برای شکستن دیوار روئين آن از پهر وارهائی خود شان نمیدانستند .

ناگهان از آسمان هدایت ومهر بانی خدای حكيم، خورشید اسلام طلوع کرده گیتی را پراز نور دانش وبینش بگردانید واز تار پرتو آن در پیش روی گرفتار شدگان ظلمتكده جهالت فروهشته شد هر کس که به آن تشبث نمود (چنگ زد) از انجای مهلك خلاصی یافته قدم بگلشن روشن سعادت بگذارشت .

چون مسلمانان پیشینه قانون نامه قدسی خدای جهان دار را با کمال اندیشه و اعتبار مطالعه کردند از فیض آن تراوش و تازکی، در دماغ نيرو، وجذبه در دل، بینائی و روشنی در ديده در یافته برای بهی خواهی اوضاع عمومی و اصلاح اطوار همنوع خود وتعمیم معارف و تبليغ مذهب خدمات وفدا کاریها نمودند و به اثر فرمان پذیری مذهب وجنبش قوه ایمان و کشش وجدان چه اندازه سختی های رهسپاری و پیچش های بی سرو سامانی را به امید روشن ساختن افكار جهانيان وپراكنی اسلام ومعارف آسان وسهل دانسته سر بازی وجان نثاری ها نمودند، از برکت همین طور هزم استوار ونیات قدسی شاهد كامیابی حقیقی و سرخرویی دو جهانی را در آغوش كشيدند.

زمانیکه مردم خاور دور و باختری در چیز شناسی و در جانب تر قیات مدنی نظریات نداشتند مسلمانان دانشور اندلس چراغ علوم طبيعيه وفلسفه وساینس را در پیش راه اروپائیان برافروخته برایشان ریاضی، طب، هيئت وصنعت کشتی سازی، و بافندگی، آهنگری، باغداری، معماری و ... ... را آموختند.ایجاد کار خانه کاغذ سازی مسلمین در نشر وپخش معارف رول مهمی را بازی کرده است.خصوصاً فابریکه کاغذ سازی شبیطله حافظ علوم قديمه گرديده این صنعت از انجا اول به ايطاليا


صفحه
« ارمغان میمنه »
( )

ویسان بفرانس وجرمنی وهالیند هموار گردید، شهر قرطبه اندلس مرکز معارف
وفنون بوده و ٣٠٠٠ مسجد و ٦٠٠٠٠ قصر عالی و ٧٠٠ حمام و ٨٠٠٠٠ دکان ودیگر
هوتل ومسافر خانه‌ها وبیش از دومیلیون نفوس را دارا بوده است وکذا شهر غرناطه
مدار دانش وهنر وپیشه وری گردیده وصد هزار جمعیت داشته ومحصلین اروپا
در دانش گاهای قرطبه وغرناطه واشبیلیه وبلد غه شمولیت ورزیده دانشور
ومعارف آگاه می‌شدند.
در شهرهای اسلامی دارالفنونها ودانش گاها وشفاخانه‌ها که معالجه
وپرستاری آنرا رایگان بود تاسیس یافته علم ومعارف ترقی روزافزون داشت.
مدرسهٔ عالیهٔ نظامیه وعالیه مستنصریه درشهر بغداد وجامع ازهر درمصر و دارالعلوم
عالی هرات ودانشگاهای سائر بلاد مشهورهٔ اسلامی ومؤسسات مدنیهٔ بغداد، شام،
سمرقند، اندلس، قیروان، مصر، استنبول وبلخ درعالم نامدار وبینظیر بوده است.
در علوم ودر ادبیات زنان ومردان همسری بلکه ادعای برتری داشتند
وهزارها خوشنویس که پیشهٔ شان تحریر کتابها متدوله بوده
است درهرات وجـود داشتند ومهندسی‌های دانـا وماهر
اسلام بودند که رود خانه‌ها حفر وجاده‌ها تمدید نموده اقسام معدنیات را کشف
کردند، معدن آهن خراسان، سرب ونقره کرمان ونفت جارجيا، نمك وكوگردشمالی
ایران را بکار انداخته نتیجه‌های خوبی را بدست آوردند. در فارس
ودر اهـواز نیشـکر فـراوان کاشـته مـی‌شـد.
وازکشورهای اسـلامی مقدار زیادی قند، شکر ونفت، عطریات،
ادویات کیمیاوی، در یوروپ ودر سائر ممالك فرستاده می‌شد و چرم اعلای
مراکشی وصابون عراقی وکوگرد فارسی وبلور بصری و آبگینه حلبی و
وکاغذ مصری پسندیدهٔ آفاق بوده است. ساعت و قطب نما وباروت
ودریشی نسوزنی از اختراعات شان بوده واستاد ابوالحسن، دوربین را وریاضی
دان نامور محمد ابن موسی اعشاریه را با الجبر و مثلثات کشف کرده اند
سرمُرتب نقشهٔ دنیا سید ادریسی وسیاح حیرت انگیز شرق محمد ابن عبدالله وسياح
افریقا ابن بطوطه وسرطبيب شفاخانهٔ بغداد ابوبکر محمد ابن ذکریا الراضی و
كيميا دان شهیر جابرالکوفی وعالم نامی ریاضی وسرينا نل بكر ویت زمین
محمد ابن موسی و دوبرادرش احمد وحسن ودانای کیفیت خسوف وكسوف ابن
يونس واستاد هيئت البتانی وجراح ماهر ابوالقاسم زهراوی وهيئت فنيهٔ طب درقرطبه
ابوعبدالله وابو عثمان جزار ومحمد بن سعيد وعبدالرحمن حيطان وعلمای زبردست
تاریخ طبيعی جلجل، ابوداود سلیمان ومسلم ابن احمد، ابوالقاسم مرجيطی
وجغرافیا دان بزرگ مسعودی وفيلسوف وطبيب نابغهٔ نامدار بوعلی سینا میباشند.


« ارمغان مبينه »

کاشف نقاط مجهوله عالم و قهرمان بحر پیمائی و هامون نوردی مسلمین
هستند و پیکار مسلمانان سلف بسیار منظم بود ويعقوب ابن صابر مهندس نامی
جهان در فن محاربه عصر خود کتابها نوشته متأسفانه بدست رس ما نمهیا شد .
شالودة حکومت مشروطه و پارلمان واساس رای گیری وتعيين حقوق واحترام
زنان را اسلام گذاشته در مراکز نام و اسلامی تنظیم دیوان خانه ها که بوزارت
خانه های امروزه تطبیق میشود و دیگر ترتیب ادارة اختیارات خارجی و داخلی
ودائرة تفتیشات و پالیسی و تعیین مقدار مالیات ، بسیار درست و خردمندانه صورت
گرفته وزراعت، پوسته، خدمات عسکری، وظیفة امنيت و پولیسی و امور بازرگانی
خیلی خوب و بجا می بوده است.
شهر بغداد که مرکز امپراطوری باشکوه مسلمین و جمعیت آن بیش از
دو ملیون و صد زار بود با همین از پاکیزه ترین و صفا ترین شهرهای عالم
بتصدیق رسیده بود بزرگان و توانگران بغداد در چوکیها می نشستند و با پنجه
وقاشق طعام میخوردند،نظافت ومستظرفات را زیاد دوست میداشتند .
حضرت شیخ علی مرغینانی در دیباچة هداية خود اشارت میکنند که علت
حقیقی اجتهاد آن است که کمربنداحکام ظاهر نصوص در کمر اختراعات وكشفيات
روز افزون مسلمانان نرسیده ازین حيث امامان دین چون نعمان بن ثابت و مالك
ابن انس و محمد بن ادریس و احمد بن حنبل كه خدا از ا و شان خوش باشد
استنباط احکام تضمنی استخراجات مسائل اشارتی را از نصوص نموده آثار و نتایج
افکارشان را در کتابهای پهن و کلان یادگار گذاشتند .
دانشوران باستان اسلام در ژرف دریای اسرار آیةمباركه (اولم یر والی الطیر مسخرات
فی جو السماء ما يمسكهن الا الله) فرو رفتند پس گوهر شب چراغ علم جر ثقيل وجاذبةزمين
و مرکز ثقل را بیرون کشیدند و دیگران ازین علم فزیکی آگاه شده
و سلسله اش را از دست نداده به اثر تحقیقات وتفكرات زیاد کامیاب گردیدند
که سورت عملی او را هوا پیما ها میسازند که ما یان در پر و از و پیمایش
جوی آن ها با کمال تعجب تماشا میکنیم .
و گذشتگان حقیقت آگاه ما چون به این آية مبارك، (سیروافی الارض
فينظر و كيف كان عاقبت الذين من قبلهم) عقل دوانده و دقت نمودند و پس
بگفته که ما بموجب اشارة این آیه بدانستن چنگونگی انجام و اوضاع
قومهای گذشته مأمور و بپالیدن آثار شان را از کاشانه های کهنه و از
منزل های خراب مکلف میباشیم، همین بود که برای سر انجام آن مأموريت فن تاریخ را
لازم دانسته و به اثر پذیرفتن این تکلیف علم آثار عتیقه شناسی را کشف
کردند وا و ل ذاتیکه مواد کیمیاوی را دانست و مادة سمی را بد وا تبدیل


صفحه
« ارمغان میمنه »
نموده از دانشمندان اسلام است .
و چون علمای جغرافیا و ریاضی دان و هیئت شناس اسلام همچو ابونصر
فارابی به رموز آیه مبارکه که دران کلمه (رتق و فتق) میباشد دقت
نمودند و فهمیدند که همه اجرام علوی در آغاز آفرینش يك هیولای منبسطه
و نهایت بزرگ بوده فشار قدرت قادر بیچون نقش پیش کرده ستاره ها آفتاب
ها و مهتاب ها بساخت و استاد مذکور نظریه بطلیموس را نپذیرفته
و اساس دیگری بر اجرام علوی بنهاد که امروز مقرره او در پرو گرام
دانشگاهها داخل و در تحت بحث و تدقیق میباشد .
قوانین السنه و شعبات ادب و علم نباتات و نژاد ها و غیره آثاره ذهنیت
های بزرگ مسلمین بوده است کارنامه های علمی و عملی و راز نامه های
فلسفی و اجتماعی مانند ابونصر فارابی، الکندی ابن سینا، ابوبکر راضی،
محمد غزالی ، ابن رشد، ابن مسکویه، ابن بطوطه، ابن کمال ، علی ابن عباس
ثابت بن قره ، ابوالوفا ، ابوریحان، زرقالی، خازنی، طوسی، خیام، ابن تنیه،
ابن اسحاق و یحیی بن زکریا، عمر بن ابراهیم، با قدر ومحترم هزملت بوده
و هر کدام نابغه وقت بودند و بنده می پندارم که تا درستی و ضعف
تشکیلات اداری و خویشتن خواهی و اختلافات مذهبی و نظری در بین نمی
آمد و در روحیه اتحاد اسلام و اخوت دینی و اتفاق مسلمین سنگ تفرقه
پر زنمیخورد و در پیکر نازك دانش و هنر مندی او آزار غفلت و تعصب نمی
رسید انسان گفته میتوانست که تا امروز بیرق اسلام در پنج بر اعظم
برافراشته میشد، جغرافهای ریاضی و طبیعی در حقیقت در یا چه ایست که
از قلزم معنای آیه کریمه (ان فی خلق السموات والارض) کنده و کشیده شده است
و این قول قدسی خردمندان خرد بین را میخواند که در طرز آفرینش
آسمانها و زمین و در اختلاف روز کافوربیز، و شب عنبر پاش، و در اپورهای
باربردار دریا نورد و در باریدن باران که سبب زندگی زمین و تازگی
زمان است و در وارهائی حیوانات و پر فشانیهای پرندگان در کوهسار ها
و هامون هاو مرغزار ها و در گردیدن دم روی بادهای موسمی و در مشك آگینی
صبای سحری و در لطف نسیم بحری و در تراکم ابر در بین زمین و آسمان
و در زرافشانی وضیا پاشی آفتاب که بگونه شفق شنگرف ریخته و درابروی
هلال خورده زر افشانده و بخش مقابل کمر بند شاهد بهار را که قوس قزح
وا نمود میکند بوقلمون مینماید و نور افگنی مهتاب که چادر سیاه فام شب را
زعفرانی و در گلبيرك ها طلا کاری میکند و در همه اجزای اکوان تماشا
و تفکر نموده در آیات قدرت و در آثار صنعت خدای توانا پی برده سر لوحه


(۲۱۶)
صفحه
« از مقان مینه »
عبرت و آئینه حیرت در پیش رو داشته باشیم .
خوانندگان عزیز چون گفتارش من به اینجا رسید اکنون در پایان
آن ترقی دانش و هنر مندی کشورهای اسلامی و خصوصاً برتری پایگاه
علوم و معارف وطن محبوب شیرینم را به اثر اهتمام و دوام داوری
خسرو اسلام پناه المتوکل علی الله محمد ظاهر شاه و بساموفقیت و کار
گذاری کابینه وطن عزیزم را با آسایش عامه و دوام افراد افغانستان
از دربار پروردگار خواستگار بوده و میباشیم آمین (ش ، س )

از خاطرات «سرحوش مینه»
يك سحر در پای آبشار
بقاغلی «امید»

سیاهی قیرگون شب كم كم بروشنائی مبدل و فضا برنگ فولاد صیقلی
جلوه مینمود، نسیم صبحگاهی بوزیدن شروع و مرغکان هم سر از آشیان
برآورده از شاخی بشاخی پرواز و بخالق جهان آفرین حمد و ثنا میگفت.
عندلیبان خوشنوا، و بلبلان شیرین صدا ا نغمات جانسوز خویش سر تا پای
آبشار را فرح بخش ساخته بودند ، باد صبا با ملایمت از خلال درختان گذشته
و شرشر موزون برگهای اشجار از اثر وزش باد بحرکت آمده و نسیم
سحری را استقبال میکردند ناله پركيف آبشار كه چون غرش رعد
از سنگی به سنگی خورده كف آلود سر ازیر میشد منظره دلفریبی داشت.
در آن لمحه نسیم سردی مرا هم چنگه داده و از خواب غفلت بیدار ساخت.
چشم کشودم و در مقابل نظرم تابلوی موزونی که رسامان ماهر از
ترسیم آن عاجز ماندی جلوه نموده آه . . . . چه منظره زیبا که دست قدرت
به بهترین صورتی ترتیب داده و چنان جذاب و رنگین به نظر میخورد
که دو چشمم به تماشای آن چار گشته و بحیرت فرو رفته بودم . آب این
آبشار برنگ نقره ین خویش از مرتفع ترین قسمت سر ازیر شده
به سنگ های بزرگی که در پای آبشار بصورت طبیعی افتاده بود
بشدت خورده پاش پاش میشد و به اطراف سنگها دایره های منظمی تشکیل
میداد ، نسیم خوشگوار آبشار که برای همچون من محزون جان تازه می بخشید
در وزش بود. قطرات آب مانند اشک عاشق که از انتهای سرونژ
از نوک مژگان بر روی خاک بچکد از بعضی شاخه های گل و علف های
وحشی که از درز سنگها سر برآورده بودند از جای بلند به پایان میچکید
هر قطره آن دانه، برلانت و مرواریدی بود که در مقابل شعاع کم نور
شفق درخشنده گی داشت. اینهمه پرده های رنگین که به الوان
مختلف تزئین شده بود يك يك از نظر میگذشت .


(۲۱۷)
صفحه
ارمغان میمنه

آهم بفلک رسیده باشد

بقلم «شهید»

رویت چو ندیده دیده باشد
از صنع خدا چه دیده باشد
عاشق که بخاک کویش آید
از کون و مکان بریده باشد
بر روی زمین ندیده مثلش من
شاید بهوا پریده باشد
شب ها ز فراق مه لقائی
آهم بفلک رسیده باشد
یا رب که سراغش از که گیرم
آهوی که شب رمیده باشد
شیدای محبتم که اشکم
بر یاد رخش چکیده باشد
مرغ دل من که بسمل اوست
در موجهٔ خون طپیده باشد
آن کو بره تو خاکسار است
مهجور الم کشیده باشد
ناکام تو شد «شهید» عشقت
اکنون دلت آرمیده باشد (س . ش . )

بقلم «نشاط»

هوما

در کلبهٔ قرار دارم که درهای آن یکسر برویم بسته است. در بین پرتگاه پر اندیشه و خفه کن مانند زندانی با قلب حزین وافکار پریش خفته هیچ چیزی را از خارج شنیده و دیده نمیتوانم؛ بلی همه چیز، همه چیز جز دیوارهای سیاه این کلبهٔ محقر بر من مجهول است !

آه! این دقایق شوم تا چه اندازه مرا متأذی مینماید، هر آن و هر لحظهٔ این ساعات، سالهای درازی است که از سر من میگذرد ! !

وقتی سر به تفکر فرو میبرم آخرین اشعهٔ زرین آفتاب که قلل پر برف کوهها پرا که چند روز قبل در دامنه های پست و بلند آن با احساسات پر کیفی راه میپیمودم بر من خطور مینماید و روح خفه و خسته مرا بار دیگر در اعماق این چهار دیوار سیاه و این اطاق کثیف مظلم بفضای بی کران آن وادی های قشنگ و سر سبز، آن دره و دمن در کنار جویبار و چشمه سارهای صفا و قلل پر کیف میکشاند.

آه ای وطن! چقدر پر کیف و جان بخش است کوههای سر بفلک کشیده و دشت های وسیع و شاداب تو !

این کوهها این همه مناظر دلکش تو مظهر معنویات بلند، قلب قوی و پر عاطفهٔ افغان است . آیا توئی که آینهٔ عظمت وجلال این قوم با شهامت را در آغوش کشیده ئی ؟ !

ای مأوا و آشیان عقاب، ای کوهسار با عظمت ! این همه نشیب و فراز تو، این همه خم و پیچ و غرسنگ های بزرگ ، آب های زلال تو، دل فرزندان افغان را


(۲۱۶)
ارمغان میمنه

دو ردیف کوه های مرتفع که کناره های افق را تاريك ساخته بودند
آهسته آهسته از شعاع زر بفت خورشید روشن شده میرفت . با چشمان نیمه
باز تمام این منظرة شگفت انگیز را می نگریستم و میگریستم. گاهی يك تخیل
شیرین مژگانهایم را بهم می آورد و زمانی يك جلوه تازه دیده گانم را
از هم میکشود و يك چشم زدن تصویر نوینی را در مخیله ام جا میداد.
ناگهان پرتو روشن و لرزانی بر زروه درختان بذر کشیدن آغاز و منظره
دلفریبی را در پیش نظرم روشن ساخت. کوه طرف مقابل که لحظه پیش
در زیر چادر سیاه شب مستور بود شعاع آفتاب رنگی بنفش تیره آنرا به یاسمن
کم رنگی که با گرده طلائی پرداخته شده باشد مبدل می نمود، کوه های دور
که با رنگی قیرگون در غبار بنفش غوطه ور بود روشن میگردید. طرف
راست آبشار را جنگل انبوهی فرا گرفته بود که اکثر درختهاى میوه دار
داشت و از دست انسان به او نخورده و به ید قدرت پروردگار تربیه شده
با برگهای رنگین خود به زیبائی آن وادی سرسبز افزوده بود. در وسط
زمین همواریکه از یکطرف به جنگل ملحق و از طرف دیگر بکنار رود
بار منتهی میشد با بته های وحشی و شتابری های بیشمار پوشیده شده و راه
باریكی که از اثر تردد عابرین شکل مار را بخود گرفته بود در بین علف
زار ها معلوم میشد...

آه که آنهمه مناظر زیبا را يك يك ديده و آهسته آهسته از بین
بته های شتابرى و چمنهای گل گذشته و در يك خلوت شاعرانه در پای درختی
نشسته از دور منظره آبشار و صنعت صانع بیجون را تماشا میکردم. ناگاه
نکهت گل بمشامم رسید. و از هوش برفتم... لحظه بعد که به خود
آمدم تکرار دیدن این منظره قدرتی احساساتم را بشور آورده
و غزلی در وصف آبشار سرودم که جهت مطالعه خواننده گان محترم تقدیم میشود.

بسکه خوش آمد مرا آب وهوای آبشار
تازه میسازد روان عاشق بیمار را
دوستان از داستان خویش دور افتاده ام
جوش سنبل، ناله بلبل، نوای عندلیب
لذتی از زنده گی گرم اگر بایار خویش

از تحیر مرغ دل شد مبتلای آبشار
این چه تأثیر است يارب در صدای آبشار
گریه می آید مرا از ناله های آبشار
یکجهان عشرت بود سر تا بپای آبشار
مست می باشم سر سنگی به پای آبشار

دیده چون بینابی و بیطاقتی های «امید»
گشته جاری سیل اشکی از دیده های آبشار (س، ش)


(۲۱۸)
ه از مغان مبینه ،
II مانند پلنگ کوه یا شیر نیستان و یا مانند عقاب تیز چنگال، قوه وقدرت، هیبت وصلابت میشو ده
و او ر ا به شجا عت و حلم شهر ة آ فا ق گر دا نید ه ای ؟
آ ری ! ار وا حی که به دا مان تو پرورش یافته حقیقتاً رو ح باعظمت
وشها مت افغا ن است که درهیچ وقت ذ لت را برخو د ر ا ه ند ا د ه ا ست .
ای کو هسار بلند! تو مایهٔ قدرت وتو نا یی وعزت و افتخار منی ، زیرا من
واین همه ملت باشهامت در دامن پاك توپر ورش یافته، این همه عظمت وقدرت تو ما را
به ا ین منز لتی که ما یهٔ افتخار يك قوم در دنیا میبا شد رسا نید ه است !
اينك در همین کلبهٔ تاريك، در همین فضای محدود رایحهٔ از گل هاییکه
دردامان وقلل جبال شامخ تو پرورش یافته وعصارهٔ یك آن رایدران نامدار ما بنام «هوما»
کشیده و شربت مقد سش رامی آشامیدند به مشامم میرسد ومرا سرمست وسرشار
نمو د ه از ین اند یشه ها ی مو هو م با ز می دا ر د .
آن را یحه مرا هم سر مست وسر شار نمو ده بمن تلقین میکند که: روح
تو آ زاد ، جسم تو قو ی ونیر وی تو در ین ا قوام د نیایی ما نند ا ست .
برای ازین كلبة تاريك! زیرا تو برای زندانی شدن هست و ساخته نشده ئی !...
اينك من ازین الهام تو تقویت شده با خود میگویم: مرا ازین کلبهٔ تاريك
توزندانی نیستی وهیچ قیدی ترا از با دزدی انداز دونخواهدانداخت... (س٦،ش٣)
شاغلی «خلیل» ز بعد مرگ مریز اشك خود بحسرت من
همین سخن د م مرد ن بود و صیت من که بر رهٔ تو عزیز ان کنند تربت من
کنون که ز نده ام ای دوست قدر من بشناس زبعد مرگ مریز اشك خود بحسرت من
زتیر آه من ای مرغ خوشخرام بترس کمان شده است زبا رغم توقامت من
ز مهر ما ه ر خا ن یا نمیکشم بجفا که نیست غیر و فا ذ ر ة بفطرت من
مگر بیا د ر خت غیر سیر گل کر د ه دویای تاسرم آتش زده است غیرت من
بعین مفلسی شکر خداء د ر ا ز نشد بجز بدا من نا ز تو د ست همت من
شبیکه جان دهم از فرقتت نخواهد ریخت بغیر شمع کسی ا شك د ر مصیبت من
بد ا م مو کمری گشته ا م اسیر و سزد که نازك است دماغ ودل وطبیعت من
ند ید ه بهرة همچو د رخت ا ز میوه حیات تلخ من ا ز شعر پرحلا وت من
کمر بد شمنیم بست، خویش و بیگا نه بلای جان من ایوای گشت شهرت من
ببریز گل زنشا ن قد م بخا ك «خلیل»
(س٦،ش١٠) زبعد مرگت بپاس و فا و ا لفت من


( )

ارمغان میمنه

افسانه ستوری:
( اسرار مغاره ها رکوه )

مخصوص اطفال
نگارش «کوهی»

وزیری درۀ خرم و شادابیست در سمت مشرقی که واقع است در قسمت شرقی سلسله جبال سپین غر، مربوط ما ما خیل - این درۀ خرم و شاداب از جلال آباد ۱۲- الی ۱۵ میل مسافه داشته و موضعیست ییلاقی که دوایر دولتی و بعضی از مردم صاحب جاه و مکنت در بها ر بدانجا رفته و ایام گرم و سوزان تا بستان را در زیر سایۀ سرد درختان - کنار جو یبا ر و چشمه سارها سپری مینمایند . وزیری درۀ باصفا ئیست که مناظر قشنگ و زیبای آن چشم بیننده را خیره ساخته - افق شرقی و شمالی آن وسیع و قسمت غرب و جنوب غربی آنرا کوههای پر از جنگل و سر به فلك كشيده احاطه نموده است . از قله های آسمان خراش ولاخه های مهیب و سنگلاخهای بزرگ آن آب ذوب شدۀ برف شلاله هائی از خود تشکیل داده مناظر بس قشنگ و مظهر فریبی را بوجود آورده است .
در وزیری اشجار میوه دار از قبیل چار مغز، بادام، توت، انگور انار و سیب بکثرت وجود داشته و انواع حبوبات مثل گندم، شالی، جو، جواری، مشنگ ، کلول و ماش و غیره به جنسیت خوب نمو کرده جلغوزۀ کوهی آن با انار بخارج صادرات دارد. زمین آن منبت و آب آن فراوان است - گلهای قشنگ و معطری را در سینۀ خود پرور ش میدهد ، ساکنین آن وجهتا شجاع، قوی و نیرومند است .
خلاصه اینکه وزیری با همه گونا مزایای دست توانای قدرت آراسته و مثل پغمان، فرخار، قلول، و ماندره و غیره ییلاق های مشهور وطن شهرتی داشته و موضع با صفا و خوش آب و هوا ئیست .
در یکی از دهکده های این منطقه قلعۀ بزرگ و جابر برجۀ قدیم وجود دارد که در نه ماه سال، دهاقین و در سه ماه بهار فامیل مؤمن خان که یکی از ملاکین بزرگ آن سمت است سکونت میکرد. اينك در ین سال هم مدت چند روزی شده بود که فامیل مومن خان وارد وزیری شده و در قلعۀ خویش مسکون شده بودند، شخص مؤمن خان با ابرا در زاده اش به کتر و لقمان جهت وارسی زمین های خویش رفته دیگران همه با خوشی و سرور در ییلاقی مانند وزیری بسر میبردند.
مومن خان که يك تن از خوانین «سرخ رود» و «خوگیانی» بوده


( )
« ارمغان مبینه »
صفحه
وسالهای متمادی حیات خود را به حکومت و سائر امور رسمی سپری نموده بود از مدت چند سالی بود که نسبت به قوت برادر خود مجبور شد تا دست از کار حکومت کشیده و مصروف سر پرستی عایله و اداره املاک خود گردد.
مؤمن خان شوق زیادی به سواری اسب ، شکار ، نیزه و تلوار داشته و هم اسلحه خانه کوچکی در قلعه، که در آن همه گونه تفنگ و تفنگچه ، قره او نه و شیر کش ، خنجر ، شمشیر ، سپر و زره وجود داشت ، پیش موزیم خانهٔ کوچکی بود از انواع اسلحه تاریخی و عصری ، جهانگیر دی را بسیار دوست داشت مرد جنگجو و سلاح شوری بود . تعلیمات خود را در مکاتب حبیبیه و حربیه کابل تمام نموده چندی سر حده‌دار و مدتی حاکم بود و غیر ازین ، مؤمن خان مردی بود که ادارهٔ خانه و زندگی را خوب میدانست ، يك مربی خوب و معلم قابل و صاحب مفکوره بود که تماماً افراد خانه وایده از خورد تا بزرگ از سر چشمهٔ خلق خوش و حسن اخلاق، فهم ، دانائی او آبیاری شده از علم و معلومات آن بهره مند بودند . مؤمن خان دو پسر داشت به اسمای ، سپین گل و یورش خان . سپین گل در صنف ۳ رشدیه و یورش خان به صنف ۳- ابتدائیه درس میخواندند. و هم در خانه از نزد معلمین خصوصی و پدر خود سبق میکرفتند ، اما تنها سه ماه تابستان را که در وزیری میبودند غیر از سپورت دیگر تماماً تفریح و استراحت می نمودند. اینک در خلال همین روز های رخصتی خویش ایشان در کوه ها چراغی گدشتاند و سفر پر خطری نمودند که سر گذشت مراق آویز شانرا ذیلاً مطالعه می فرمائید :
سپین گل و یورش خان هر دو در کنار چشمهٔ بیرون قلعه زیر سایهٔ درختان مصروف بسته کردن چرخهای آسپاو تارد وانی در درخت ها بودند ، در روی آب چشمه شفاف و براق گدکهای سفید كوچك عکاسی ریخته و اطراف آنرا بته های رعنا و زیبا و نسترن قبیل نموده و هر طرف را معطر و رنگین ساخته بود. در حالیکه بچه ها مصروف این کار بودند سپین گل گفت :
ـ برادر ! مرور هوا خیلی قشنگ و خوشگوار است . ببین آسمان صاف و بی غبار است ، یگان پارچه ابر سفید در کرانه های افق در شناسد، آفتاب روشن کوهستانی بر روی نباتات می خندد و ضیاء خود را ملائم نثار میکند .


( )

د ارمغان مببنه ،

بنگر عزیزم ! آن قله سر بافلك كشيده را که چشم نمیطوا ند
بخوبی آن موقع را تشخیص دهد . آه عزیزم ! دلم بسیار میخواهد که
بال میداشتم ، یا با طیاره کوچکی بالای آن قله ها پرواز و مثل عقا بان
بلند پرواز دمی جولان می نمودم . آه! اگر میتوانستم که با پای هم
آن جاهای قابل دیدن را مشاهده کرده دمی از هوا و چشم دید آن استفاده
میکردم ؟ چه کنم رفیق ندارم ! گر نه درهمین روزها که گل در کوه
زیاد است این آرزوی خودرا که ازمدتیست در خیال آن میباشم برآورده می ساختم .
درین وقت یورش خان در حالیک چرخ پره دار آسیای كوچك
در دستش بود به سبین گل نزديك شده گفت.
لالا ؛ چرا؟ مرا خیال چه کرده ی ؟ آیا ازمن بهتر رفیقی سراغ داری ؟
سبین گل : نه يورش خان! تو بهترین رفیق عزیز من میباشی ، تو برادرم
هستی ، اماء سن تو خورد است مقاومت این سپورت ثقيل را نداری، زیرا
کوه نور دی سپورتيست بس مشکل .
- بر و با با ! تو همه وقت مرا خورد و ناچیز و بی کفایت گمان میکنی ،
من در کوه تولد شده ام ومرا هر کس آهوی کوه و یا چو چۀ كبك ميگویند .
- نی برادرم! تو نفهمیدی من ترا خدا نا خواسته نا چیز و بی كفايت
نمیگویم لا کن اینقدر است که . . . .
- چه یعنی من به آن قله با تو بالا شده نمیتوانم، ! ينك تو تهيه سفر كن
اگر من به سه نفس به آنجا با لا نشدم نام خود را میگر دا نم .
- خوب است یو ر ش خان ! آ فرین ، پس فر دا هر دوی ما به
این قله خواهیم بر ا مد،توآزرده مشو، اينك ز حال به تهیۀ سفر ديده و آماده باش.

سبین گل و یورش خان هر دو درظرف این دو روز دو عدد عصای چنگک
دار ويك دابه ریسمان تدارك نموده برای احتیاط برق دستی خود را هم فراموش
نکرده بودند، همین طور یکدانه مرغ بریان، چندانه تخم جوشانده ومقداری
مرچ ونمك وپیاز را باچنددانه نان چپاتی درهر دو تبراق جای داده بودند. هردو
برادر صبح - وقتيكه مادرشان به نماز برخاست وبه بهانۀ دعوت ازطرف بچۀخان
که روز را تابه عصر به آنجا میروند رخصت حاصل نموده بجائیکه روزقبل اشیاء
وسامان خویش را گذاشته بودند، آمده وپس ازینکه خود را آمادۀ رفتن جانب کوه
ساختند، از راه کوچه باغها، طرف جنوب غربی مارش نمودند.
همینطور این دو پسر که دو نفر سکوتی (کشاف) با یدش خواند باهم سخن
زده و خندان از کوچه باغها رد شده، بدرۀ که راساً جانب قلۀ بلند رفته است در


( )
کنار آب رود خانه بالا میشدند، خرسنگهای بزرگ ولاشه های کوه آنقدر مخوف وصعب المرور بود که ایشان مجبور میشدند از چوب های چنگك دار خود استفاده نموده و ریسمان در کمر هم می بندیدند .
در اوایل، یورش خان از سپین گل سبقت میجست، اما سپین گل آن را مانع میشد و میگفت : عزیزم ! دقت کن هنوز در پای کوه هستیم راه را هم ندیده ایم . مشکلات در پیش است قوای خود را صرف نکن تا به تدریج وتامل بالا شده بتوانیم .
این گفتار، یورش خان را ازان کلان کاری وخود نمائی منصرف ساخت هر دو به تأنی بلند میرفتند بعضاً در سایۀ بتۀ نشسته و یا روی خرسنگی جلوس مینمودند مارش ها و ترانه های را که یاد داشتند خوانده و به همین صورت بالا میرفتند.
عقب خرگوشها دویده و بسیار کوشیدند تا يك چوچۀ آهو را که از پیش روی شان رد شده بود بگیرند اما از پیش شان گریخت، وهم بسیار وقت شانرا گرفته بود و از تعقیب آن هم خیلی مانده شده بودند .
طعام چاشت را لب چشمهٔ که در کمر کوه وجود داشت خوردند و هم آتشی افروخته بودند تا چوچه کبکی را که با چوب شکار کرده بودند کباب کنند . درین وقت سپین گل گفت : برادر، من وتو خیال کرده بودیم که امروز به این کوه بالا شده وفرود خواهیم آمد ! اما گمان میکنم که شب در کوه خواهیم ماند .
یورش خان خندیده گفت : کاشکی شب در کوه باشیم در يك غار در آمده تا صبح بلکه و آتش میکنیم مزاق داریم و برف هم بسیار است دیگر چه میخواهیم .
سپین گل خندیده گفت : خوب ايشك ! امشب من وتو مهمان این کوه میباشیم اما تا صبح زهرۀ مادرم خواهد ترکید .
یورش خان- آن به خدا کاشکی، راستی را برایش گفته رخصت میگرفتیم در همین مذاکره بودند که آوازی مشابه به رعد از دور شنیده شد، سپین گل هوا را دیده به یورش خان گفت : برو بابا بیغم باش با به غریغری کجا و تو از حالا رخ سوی آسمان میکنی ، هردو خندیده تیرا قها را به پشت بسته بكمك چوبهای چنگك دار خویش به بلند بر آمدن شروع کردند چند دقیقه نرفته بودند که صدای غریغر آسمان بیشتر شده و ابر سیاه و تیرهٔ سر از قلهٔ کوه بیرون کشید، هردو پسر بكمك یکدیگر از خرسنگهای بزرگ بلند رفته واز پهلوی گودالهای عمیق میگذشتند، ابر در ظرف چند دقیقه دیگر اطراف کوه را فرا گرفته وطرف جلو پیش میرفت و در تاریکی فضا می افزود ، وروشنی برق تیز تر میشد وصدای رعد بلند میگر دید و رفقای سکوتی ما را این پیش آمد کمی مضطرب ساخته بود، هر دو بسوی یکدیگر دیده و راهی را که در پیش داشتند گمداشته ملجا وپناه گاهی می پالیدند .


درین وقت با دهم در صفت خود می افزود ابرها يكسر بطرف چپ حركت
می نمودند زیرا ازديد سوراخها مغاره هی چند نمايان بود که باید خودرا برای
حفاظت ازین طوفانیکه در آيندة قريب بریاعد ليست نجات دهند ایشان که از بین
دره که رود خانه این کوه عظیم را تشکیل میداد رفتار داشتنده این مسئله را
اول به اول یورش خان ملتفت شده و به برادر خود چنین گفته بود :
باران خو پروا ندارد اگر سیل آمد ؟
مبین کیل گفت : راستی بیا که بطرف چپ بلند و از ین رودخانه
خارج شویم. هردو باعجله تمام بجانب مغاره ها پیش میرفتند و از سنگی بسنگی مثل آهو جست
می زدنده درین وقت پشکان دانۀ باران هم از آسمان به ریختن آغازنمود.
بادهم میوزید، پرنده کان هر سو به عجله و شتاب پرواز داشتند تا خود
را در زیر بوته و یا لانه پناه کنند .
شلاله ی برق بهم گره خورد در پی ان رعد تراق ها و غرش رعد، دل سنگ را
آب میکرد ولر زه در دل کوه می انداخت باران بادانه های قطور وبزرگ
خود همه چیز را در کوه تر نموده بود وبوی سیل بمشام میر سید هنوز سکوتی
های ما. مأوایی نیافته بودند، ناچار زیر سنگی خزیدند، اما چشکه های آب
که از شدت ریختن باران به هر طرف میچید ایشانرا از اینجا هم مجبور به رفتن
ساخت، هردو در حالیکه با آب باران تر و شته شده بودند هنوز در بین قادة كوه براى
پیدا کر دن سر پناه میسکو شیدند .
زیر اشجار وبته های کلان کوهی میخزیدند اما باران، آن به آن، در شدت
خود افزوده، برق پیهم می تابید ورعد میغرید و آب رود خانه میخر و شید،
سنگ های کلان از کوه لوایده وتراقه های آن حواس را پرت و پریش میساخت .
با این هم این دوپسر شجاع و دلاور مقاومت را از دست نداده از بین خرسنگ ها
طرف يك مغارة كه از دور نمایان بود میدویدند تا اینکه به آن نزديك شدند .
اما دمه وغبار وقطرات باران آنقدر فضا را غیر مرعی ساخته بود که به تخمین
و مشکل خود را بذهن غار رسانیدند و در آنجا ایستاده اول با چشمان از
حدقه بر آمده و سرو صورت آب آلود، کرد ونواح خود را تفتیش نمود.
وبعداً بجای خویش ایستاده شدند.
در همین وقت بود که دستی بالای شانۀ مبین گل گذاشته شد .
مبین گل به وار خطائی طرف عقب دور خورده دید. شخص قوى ونير و مندى
با چشمان سرمه کشیده و بر وتها ی تابیده ایستاده تفنگ و قطار وزنه
در گر دن ، آستین ها بر زده و چبلی به پا دارد .
يورش خان هم ازین حر کات ملتفت شده و شخص مذ کور را


()

سفید
« ارمغان میمنه »

در عقب سر دید و از ترس رعشه بر اندامش افتیده گفت: کیستی زود بگو. ؟
درین اثنا دیدند، دو نفر دیگر هم که پوزهای پیچیده و قمه ها
در دست داشتند از درون مغاره بیرون شده و با شخص اولی یکجا شدند.
هر دو پسر را ازین منظره هوش از سر پریده بود و زبان شان
کلالت میکرد و تمام آن صحنهٔ مدهش طوفانی فرا موش شان شده و بفکر
دفع این جانوران همجنس خود شدند، تا اینکه لحظهٔ گذشت و آنهمه خوف
و ترس آنها تا اندازه‌ای زائل گردید ، سپس سین کل پرسید:
- شما کیستید، اینجا چه میکنید ؟
شخص اولی که معلوم میشد، سر کردهٔ این دسته نفری میباشد، البخند زهرآلودی گفت:
- بشما ربطی ندارد ، اکنون در چنگ ما میباشید.
و بعد رو بجانب رفقا کرده گفت :
- تا ما از کوه پائین نشویم باید اینها ازینجا نروند!
دیگری : بگذارید بروند درینجا در کجا ایشانرا نگا کنیم.
شخص دیگری گفت: باید اینها ازینجا نروند، اما دو رفیق دیگر آن فوری
گفتند: نه، رفتن اینها لازم نیست اما باید فکر کرد که در کجا نگا شوند.
شخص دیگری : درون غار يك غار كوچكى هم است که بعضاً من
در آنجا میخوابم - انجا قیدشان کرده و پیش روی آن تخته سنگی میگذاریم.
شخص اولی : خوب است باشند، و روی بجانب دو پسر کرده
گفت داخل شوید شما مهمان ما میباشید.
هر دو پسر اول میخواستند اعتراض کنند اما مقاو متی در خود
ندیده مجبوراً داخل غار شدند و آن دو نفر هر دو را در يك غار کوچکی
برده و پیش روی شان تخته سنگ بزرگی را گذاشتند.
در حالیکه در بیرون طوفان از شدت خود کاسته و هوا روشن شده
بود اما در درون غار فضا تاریک بود، به همین صورت
هر دو پسر در حالیکه لباس شان تر و شته شده بود در گوشهٔ خزیده و انتظار
می بردند که چه وقت ازین قید نجات خواهند یافت، تا اینکه چشم شان
به تاریکی آموخته شده و از سوراخی مشاهده کردند که در گوشهٔ
مغاره شمعی میسوزد و مقابل روشنی ضعیف آن عدلهای رخت و غیره مال التجار،
سرهم گذاشته شده و چند نفر عدل‌های مذکور را باز و بولک‌های قابل
حمل یکنفر را از آنها ترتیب میدادند و از طرز محاورهٔ ایشان معلوم میشد
که بعد از مدت کمی اینها بولک‌ها را گرفته و مال را به قریهٔ سر مه و یا کچه
خواهند رسانید. سین کل که دانست اینها مردمان هستند که مال


صفحه دار مخان میمنه ()

گریزی آورده و از طرف شب آنرا به دهات و قریه جات برده به
تجار تقسیم میکنند، به برادر خود تسکین ده گفته، غصه مکن اینها دزد
و یا آدم کش نیستند قاچاقچی هائی اند که مال التجاره را از خارج
بدون محصول آورده و بفروش میرسانند .
ممکن من و تو بعد از چند ساعتی از ینجا رها خواهیم شد .
بچه ها وقت را بارعب و اندیشه های خوف و رجا بسر میبردند تا اینکه
یولکها بسته شده و نفری مذکور آماده رفتن شدند . شش نفر یولکها
را در پشت گرفته و تفنگ ها را بشانه انداخته از غار خارج شدند
و دو نفر دیگر را برای حفاظت مالهای دیگر در غار گذاشتند .
در دهن غار راجع به بچه های مذکور مذاکرات علنی بین این نفری جریان یافته و یکی میگفت
آزاد گذاشته شوند و دیگری میگفت: دو سه شب درینجا باشند تا تمام
مال نقل داده شود . بعد ازین گفت و شنید همان شخص اولی گفت : نی با با
شما هم عجب مردمانی هستید اگر تا صبح حبس باشند این بچه های نازدانه
از غصه خواهند مرد، خون اینها را که بگردن میگیرد ؟ ما که رفتیم بعد از يك
دو ساعت رها شونده اگر شب می بودند برایشان نان هم بدهید و الا
بگذارید تا جائیکه میخوانند بروند .
سپین گل و یورش خان که با هیجان وطپش دل این مذاکرات ایشانرا
می شنیدند از شنیدن فیصلۀ اخیر در عالم تاریکی طرف هم دیده دستهای
یکدیگر را فشار دادند و یورش خان آهسته گفت: لا لا جان شب با شیم
یا برویم ؟ من میگویم که برویم - در جانم از غم ما تا صبح هلاک خواهد شد .
سپین گل: اینجا چه میکنیم میرویم، سر پائینی است باید بزودی خود را
بخانه برسانیم که من کار دارم ؟ یورش خان با تعجب پرسان کرد : چه کار داری ؟
سپین گل گفت: حالا صبر کن باز خواهی دانست .
تقریباً ساعت سه بعد از ظهر روز مذکور مؤمن خان بایراد و زاده خود
وارد وزیری شده به قلعه داخل شدند، همه اهل خانه از ورود مؤمن خان خوشی
نموده بعد از تعارفات مؤمن خان از سپین گل و یورش خان جویا شد، مادر ایشان
ازینکه هر دو پسر در جای بچه خان دعوت شده اند و بجا رفته می باشند
به مؤمن خان اطمینان داد و مؤمن خان عقب شان آدم فرستاده تا ایشان را
از ورود پدرشان اطلاع دهد. اما وقتیکه نفر مذکور باز گشت نموده و از عدم پسران
به خان بیان نمود همه اهالی خانوا ده ازین مسئله به حیرت افتیده به جستجو برآمده
وهر کس را به هر طرف فرستادند تا از ایشان خبری بگیرند .


د از فغان مینه * ( )

تا نماز شام هم از ایشان سراغی نیافتند و همه اهل قریه ازین غیابت پسران
مؤمن خان تعجب نموده وامیدا غی پیشروی قلعه مؤمن خان جمع شده و در صدد
چا ره بودند - درین وقت شخصی نفس زنان وا ر د و به مؤمن خـان کـه
متحیر و غمگین بود نـز د یـك شد . گفت :
یکفر چو پان و قتیکه از کو ه فرا مد و ا ز و جو یا شد م گفت:
بلی صبح وقت دید م دو نفر بچه بطرف کو ه روان بود . وتا جا ئیکه چشم
کا ر میکرد ا یشا ن بالا رفته بو د نـد د یگر ا طلا عی ند ا ر م .
مردم هم ازین خبره متوحشانه به یکدیگری دیده ومؤمن خانهم از وخامت
موضوع ملتفت شده زیرا بعد از چاشت باران شدیدی باریده و سیل هم از کوه
سرا زیر شده بود. نیا مدن بچه ها را باین حمل نمودند که در وقت باران و آمدن
سیل تلف شده خوا هند بو د .
لذا نواجى بده بظول فتن دول پرداخته واز هر طرف مردم جمع شده و مشعله هائی
درا وا رزده هر کس اسلحه خود را با بیل و کودا ل گرفته حاضر شدند تــا د رین
مصیبت بـا مـؤمن خـا ن هـم نـوا شـونـد. تا گرفتن ترتیبات برای رفتن وقت بسیاری گذشت وتقریباً
نصف شب شده بو د آه لو مین و قتیکه همه آما د ه رفتن بو د ند شخصی
صـد ا ز د کـه ، ا و نـه آمـد نـد !
بچه ها نفس زنان در عقب دروازۀ قلعه خود را رسانیده دیدند که دروازۀ قلعه
باز وچند ین نفر مسلح گرد هم بـدا و به تلاش سخن میزد نـد. مبین گل فوری آواز
بد ر خود را شناخت و هم مؤمن خان پسران خود را دیده و در آغوش کشید . سر
و روی انرا بو سید. دداخل خانه وقریه از پیدا شدن بچه ها و آمدن مومن خان سر ور
فوق العادة رخ داد که از توصیف خـا رج است .
مبین گل ، قبل از همه پدر خود را در گوشه کشیده و از مسئله مال کریزی و دیگر
خصو صیا تیکه در غار شنیده و دیده بودند اطلاع داد . و در پا یا ن آن گفت .
پدر : اگر شما به حکو متی ا ز یـن بـد فـعـا و لحاظ وطنداری را بنما ئید
پس بمن اجازه بدهید که فوری رفته ومسئله را به حکومت اطلاع دهم .
پدرش جواب داد: چه ! اگر مـا خبر ندهیم بتو چه ربطی دارد ؟
مبین گل گفت: این وظیفه ایمانی ووجدانی من است تـا اشخا صیرا که
خلاف قوا نین مملکت اقدام به کارهای نا مشروع می نمایند بدست عدالت وقوۀ
ا نتظا میۀ حکو مت بسپا رم. من وطن خود را دوست دا رم وهیچ آرزو ندارم
که اهل وطن خلاف قو ا نین دولت حر کت نموده و نظام اجتماع را برهم زنند .
(ازشماره «۲۱» الی «۲۸» سال چارم) ( انتها )