از افغان میمنه
) (
شاغلی گل شاه
«صافی»
يو والى د فكر
پنی د سعادت ده
داچو ته امرده که څوك دحق او حقانیت په سترگه و گوری انکار کولای نشی
چه په کم کام کښ چه وحدت ادبی یا (یووالی دفکر) موجود نوی دهغه کام پور یوته
دسعادت اونيك مرغی رسیده گران او موهوم امردی، هر محیط اوطن کښ چه وحشت
او ناداني دوره لا خاتمه میندلای نوی په هغه جامعه کښ دوحدت ادبی غفلت موجودوی .
نو کم کام چه په کمی اندازی پوری په وحدت ادبی کښ غفلت کړای وی ترهغه اندازی
پوری عناصر دځان ځانی ، کینه، خودپسندی، شخصیات ، بی لحاظی سیاد تفوق پنه
نا لا پنی وی ـ هر یو دو کړو ځخه یو خاص لا ر ه غو ښتو نـکی او د ځان
کټی لپا ر ه کو ښښ کو ی .
پغوانی خلك ځان ځانی ژوند کاوه بی ځايه سيادت غوښتل ځان لپاره کټی
کولی دخود پسندی په لاره تلل، لپاره دهيئت اجتما عی څه خدمت نکول. دا ټول
شیان په واسطه د دی چه بی اساسه وه په هرعصر او زمان کښ تار يخ شاهد وی
هر راز تحولات، ډول ډول مظاهری یوه ورځ پوشی بله ورځ بل شی په یوه استقامت
صحيح نصب العین او ښکنی دجامعی په کښ متصو رنه وه همیشه لپاره بغض ، حسد
کینه ، جګړه مقد مه د افراد و، اقوامو په مینځ کښ موجود په هر ځا ی کښ
ملوك الطوائفى، و هل ، تر ل، پرانیتل ، و ژ ل وه داندانا نو ژ و ند ئی مختل
کړ محولای اوجامعی ته ناکامی حاصل، کار وان دعلم ،معرفت او مد نيت څخه بېر ته
پاتېکېدل ، بی اعتباری شر ما ری کاوندی مقابل کښ په کنده دعدم انسا نيت
پریوتل تر څوپوری چه پوهان، عالمان ، براوری خادمان، حقیقی خدمتکاران د کام
ور ته متو جه په درد يوه د در مل بهترین ا سا س او حقیقی د سعا د ت چینه
د هوا سا ینه د بشريت په عقيده وحدت ادبی و کنل او اساس د با نت و منرنو
بيشك ئی د و حدت اد بی یا « یو والی د فکر» ا صلا ح د مفاسد او ا ضرا ر
دجامعی کران دی بی « یووالی دفکر» قوت او سامان دژوندانه غننه ول مشکل دی
هو«یو والی دفکر» دی چه په هر درد دوطن متوجه او دهر ډول درمل کولای شي .
يووالی دفکر ی چه په حق او حقانیت علم او انصاف ذيل وطن اوقومو ته رسولای شی


ارغنان سبت
يووالى دفكردی چه اصلاح دجهل به علم ، ظلام په عدل په لاری بدلولای شی .
په لاره او دهواسایئه او آرام تبادخوارانو، بینوایانو، مسکینانو، کونډو يتيمانو ماشو مانو
خدمت كوى - يووالی دښکردی چه دوه کسه دوه جماعته، دوه کا مه، دوه دښمنه
پوو جود يوروح كړى موي بومليت ټينګو لای شی، په موجوده عصر کښى چه څوك شى
داتوم عصر، اوڅوك شى د پر مختناء او لمحنى نوى ژوند د علم او معرفت بولی - يو والی دفکر
قوی توپ اواقتدار مثل کوی دی - نونن زمونږ پښتو ټولنه خپلی و ظیفې ته په هغه
شان چه لازم او مناسب دی متوجه کړلۍ دلای په دردبوه اود جامعى اصلاح دمفاسدوغو اژی
ملهم به زخمونه كړی ابری ته داب دوطن د آبادۍ لپاره بادملت روح ژوندۍ کول د ارتقا
او نيك مرفعۍ پود يوته رسول يا شبر ا زه دملی وحدت سازه ول غوا ړی .
په هر حال يووالى دفکر اوعقیده ضرور و گڼه چه دژبۍ اصلاح ته متوجه شوه نوسږ کال د استقلال په
جشن كښى دافغا نستان اوسر حد پوهان او مشهوره ادیبان په کابل کښۍ سره جمع شول
دپښتو ټولنى د/٨٥ دغيرو ورو څخه چه د کابل ٢٦-٢٢٥ گڼې په نياى داد بی
جر که په عنوان خير شوی ده دپښتو ټولنى د نما ينده ګانو څنگه پیشو ر ته او د پیشو راد یبانو
را تګ کابل ته وینا وی، کنفرا سو ن، مشاعری په کابل راديو كښى دپشتوژبی
په خوا اوشاء كښى لمحنى مذاکری اوفېصلی یا دونه سرتر پاى پورى مى ولوست .
اجتماع دپشتون پښتو او پښتنو لى بود اسى اجتما عدی چه دو وزړوښو ترجمانی باددوه
روحو يووالى ياد دووورونوتسيل خلاصه چه ټول پښنتو ملى . دبی یو الی مقرا بت شودلای شی.
نونجه د تاریخی روح لنډه بيان مى و كۀ اوس بوخۀ شعر ډیر او کو ز پښتو خواه
دينا ودی پوهانو چه به حقیقت کښۍ روح نواميسى ملى. اولود ترجمان باحسا ساتو
دکامدی دمثال په ډول ګرانو لوستونکو ته ده ستورى، وږاندى كړم، د اشعرون دادی.
ښاغلی سید رسول «رسا» دپیښور مشهور شاعر وانى
دکابل و چو غرو نو آ ز اد اوسی - آ باد اوسی
سر موهیجاه ته ټيټ مو شه - را وچت ودی - آزاد او سی
دوطن څو کډه ا را نویه ژون با د با مراد اوسی
پښتانه دستا په لميېز کښی پادشاهان دی پادشاهان
د او طن دى د افغان د ا و طن دى د افغان
دوطن شا عره پاڅه کوهستان کښى غزل خوان شه
دنا پوه کام په تن کښۍ بیا دژوند روح رو ان شه
دو طن سندری وایه دو طن په نو م قربان شه
دوطن خاو رو گردو کښی سپلانی د شین آ سما ن شه
نند كلو نګ پښتون زلمیان ته سا لاری د کار وا ن
د او طن دى د افغان د اوطن دى د افغان


( )
ه ازمغان میمنه ،

ښاغلی عبدالرؤف «بينوا» دبر پښتو نخواه وا ئی
نه رقيب شته نه غماز دامو خپل کوردی لرا وبر پښتون دی دوا ړه په يو خيال
دپښتون قوت به ټول سره را غو نډ كړو چه غليم د پښتو الي کړو پا ي ما ل
نوبه هله ز مونږ زياته خو شحالی وی چه پښتون پرد ار پښتو پښتو لی دی

ښاغلی سیدقمرعلی شاه د گوز پښتونخواه و ائی

اقبا ل و ا ئی ټو ل جها ن که یو پيکر ی دی
نو ا فغا ن د د ی پيکر ی د ز ړ گی سر دی
قمر و ا ئی د که بد ن د ا ټو ل جها ن شی
نو کا بل يې به يقين ر و ح ر و ا ن شی »
دچه روح نا وی بد ن هيڅ له په کا ر ندی »
د بي له گيله چا لید لی گل ز ا ر ندی »
د قـمـر د ز ړ ه غنچه بــه هــلـه گــل شــی
که د ا پا تـی عمر تیر ی په کـا بل شی

ښاغلی قیام الدین « خادم » د بر پښتون خوا

ای پښتو نه خد ای ز و کله می شی له تا نه
د ا گیله می څه د ه چه گیله می د ه له ځا نه
لا د ی نیا فلی پیر له یی ا و لا د يد ه ئی نه
نه آ و ر ی نغمی نه د جر س نه له سار و ا نه
یو په ا تحـا د او ا تفا ق پر د ی قو مو نه شول
نه د خپل ټـبـر سر ه یو نشو لــی نا د ا نــه
ځین ځان کر ه فانی په حب دقوم کښی پښتونه ته
هله به با قی شی د ا نښکـته و ا و ر ه له مانه

ښاغلی امیر حمزۀ«شنو اری»د کوزپښتون خوا

و ي پـه ا ی د مصا ئبو نه ډ ا رنه د د ارن له نا کامی به ځان خبر كړ •
ا عتدا ل وشخصيت دکا لبد روح دی که هوښيار ئی پخو کړ مو ته تن ور کړ •
حو ا دث لكه ڼر داړه ما ڼز دی بی له تا ئی گو دږ نشته ځان څړ کړ •
ته هم ته اوسمهره خیز : ځان کښی وراڼ كړه چه په تا کښی نه شی ور ڼ مړه بېز كړ •


()
ار مغان مینه
ښاغلی ګل پا چا «الفت» دپښتون خوا
لکه غر په هسك غاړه
له اسمان لاندی اوسپږم
خوچه وی د نیا ولا ړه
په هیڅ شان نه محوه کیږم
تیندم له مامه غواړه
له هر چا پورته ښکا ریږم
سر لوړی می له از له خپل ځان سر ه ر ا وړی
پښتون له خدای پیدا کړه په دنیا باندی سر لوړی
پښتانه له هر هړ یوا یه
په یو ځای شم ټولو لی
په یو فکر په یوه رایه
زه شم روی جمع کو لی
په یوه پښتون له ورایه
مل پښتون ، ګرا نو لی
دا تو ڼی تو ڼی پښتون زه پــو له اټه خپلو مه
د پښتون په بده ورځ زه پښتا نه ژ ړ و مه
ښاغلی عبد الخالق «خلیق» دکوز پښتون خوا
چه د پښتنو په ګلستان کښی
خزان وهلی پو ڼی یا سپیری ګلونه
رحمان خوشحال شی تما شا کړی
چه د پښو د ادب بیا و شوه پوښتنه
دا حمد شاه بابا په کور کښی
نن ننګیالی ځلمی دټول کړی څیړنه
ښا غلی سلیمی «وردك» د ر پښتون خـوا
ویش له خو به د بلبلو چغې تهار کړم
د سحر وږمی په صد پو ږه بیدار کړم
دیر افسوس می کړ چه دزوندسوم ویده شوی
وم به محو که لا وی پورتـه شـوی
دی خوا هاخوا ته می ستر ګی کړی ا ړا کی
ورور می ناست و، څو ما نه لید ښما شا کی
ما وی ورو ره ! ته رښتیا ځما وجود یی
ځما د اهیله ده ، چه ته همیش مسعود یی
مور او پلار باندی مودواړه څنګه ګران و
ځما اوستا خوښی د دوی دزوندد ارمان و
خپل انګړ مو څومره ښکلی او ودان و
لوړ مقام مو له هر چا نه په جهان و
ولی بیا چه څه وخت پس ته سره بیل شوو
دواړه تبز و توجه ځانته ځانته خپل شوو
دواړه خوار شوو، دواړه ایړ شواو پر دونه
دواړه سپك شو و، دواړه پر شوو، ننګیالونه
نه موهغه و دان کور شو او، رایا ته
نه مونښګ کـروچه ورته شو (بابا) ته
را شه بیا دزړ ی مینی انګار بل کړو
ږاړه خاك دان کښی پور ته تعمیر بل کرو
ته ځما دمینی ور و ر شه ښه په ستا شم
زه ځما ریښتین غم خوار شه زه به ستا شم
که ته څه رنګه چه اوس ده راته یانه
شی له دواړو د پلار مینه میرا ثه


( )
ار مغان میمنه

ښاغلی خانمیر «هلالی» د کوز پښتون خوا
انقلابو نه راغله تېر شوو په مینه د کابل
خو محله ماته شوه کسر و ش کښی آئینه د کابل
شکر دی و چه هر ګز نشو له چینه د کابل
خیالو بویو له ځمکه تل دی رنګینه د کابل
ژوڼدی دنیا کښی دپښتون ننګیالی غوی د اسلام
په حقیقت باندی هم دغه کام دی بوی د اسلام
ر سم ګذ شت واه څه به وایم د دی ښکلی لښکر
د دی لښکر هر شاه زلمی د کافرو ده له نشتر
هم دی لښکر د د ښمنا نو دی یخ کړای ځیګر
داد پښتون لښکر دی نهش و ر نه لری کافر
ما و یل دا فوج که افغان زلمی دا لښکر دی محما
زه مسلمان دی مسلمان یو برا د ر دی محما

ښاغلی عبدالخالق «اخلاص» دبر پښتون خوا
دا اثر د آژا دی دی دا د ب ګرم صحبت دی
دا بر کت د استقلال دی چه وصال د محبت دی
د پښتون ملت لپاره حاصل شوی لوی نعمت دی
مبارک د شه پښتونه دا د څومره سعا د ت ری
چه دی را غله له سر حده یار اشنا چه پخواو و و
ستا محفل او مجاسو نه ځ بيا چه پخوا و و

ښاغلی محمد نواز «خټک» د کوز پښتون خوا
هر کور کښ خوشحا لی دی جشن دی د اســـتقــلا ل
مـبـا ر ک مـــو خــوشحــا لی شه ژ و نـد مــو لـوسـه پـه کـمــا ل
د خــټــک دعــــا و هـــا ده خـو شحـال او سـی کـا ل په کال

ښاغلی غلام جیلانی «جلالی» دبر پښتون خوا
یو مو هـوا و دی یـه ځــان یو مو نژاد دی افغان
یومو شهتـن یومو این ص یو مرغز آن وطنه افغانسـتـان وطنـه


( )
از ارمغان مینت

دپښتنو په سیال دروند انګیزی شمال
یوځل به بیا کړو دابیدا دی په شان وطنه افغانستان وطنه
د مینی را ز لیږ و ته هغه پیر و از لرو ته
دباز بچی یوخیل مقصدی روان وطنه افغانستان وطنه

ښاغلی غلام رحمن «جرار» دپښتنوخوا
چه ویښته چنګ نکړی په سر هغه مضمون نه منم
چه می په نیش خبر نوی افلاطون نه منم
چه په خوله یو اویه زړه بل اظهار دمینی کوی
د عا شقا نو په مذهب هغه مجنون نه منم
خو ږه نغمه چه ما له دی خو به بیدا ره نکړی؟
دغه نغمه دغه بلبل د سباوون نه منم
چه غږیدلی؟ګل می نه کړی دبلبل د بڼسا
زه دمالیار دغه خواری او جګر خون نه منم
چه دایمان په قوت جګټ لویی قوم نه کا
هغه نامتوهغه سربازهغه پښتون نه منم

ښاغلی نیک محمد «پکتیاڼی» دپښتنوخوا
چه خوا ږه دزړه مین وی،اوبداوی و له بله
خدایه! ورك کړی نورد«هجر»په بیلتون ړوند غوڅیږی
بیل به هیڅ نشم پیوندیم،دپوه پښتون فرزندیم
دامتل دپښتوندی «نوك اووری کله بیلیږی»
چه په رنګ رګی کښی یویوی،دهغوی بیلتون مشکل دی
کوم لڅنځیر چه فولادی وی،په تیغ اورکله پریکيږی
سر او مال می تری فداشه،خو چه وینم یی په سترګو
دوحدت الفت رشته می پسی ورځ په ورځ ټنګیږی
یون اصل ته رجوع شی،خټکی پریوزی په درباب کښی
آدیوی چینی اوبه ری،چه اوس دوه ځا یه بهیږی

ښاغلی محمد شیر ګل «ر شید» کاموی

راتول دی پښتانه د استقلا ل په خو شحا لی
رنګ په رنګ خوشی کړي څه ځوانان دآزادی


(  )
د ارمان ميمته »
را او له دي پيتا نه د خپو شجا لی کړی خبر ی
در شيده ور سر ه سم کو ی بيان د آ زاد ی
تل بيل لري ځيني د ا ستقلا ل مينه د و طن
ژو ندی دی ری حامی ظاهر شاه خان د آزادی
ښاغلی صديق الله « رښتين » د بر پښتون خوا
يا که هغه خا وره د ه ه ا و سی چه پښتون پکښی
خون د اميده زيات لري مرګ بوی که ژون دون پکښی
واړه پښتون یو کڼوه وی چه په هر ځای پکښی د و ی
کوټی دیو لاس دی ټوله نښته دی بيلتون پکښی
نه پيليز ی دا ننگ سره او به چر ی مثل د ی دا
حال هم دپښتون دی واه ته را ځی بد لون پکښی
ټو ل په يو آ وا ز سره غبز د پښتو پو ر ته کړ ی.
را شو ه دی خدمت لره و کړی . ټول کډون پکښی
لاس دوور و لی که مونږ ور کړه بو له بل سر ه
څه چه مانى ګو دی دی، را به شی سمون پکښی
خاو ره د مړو ده داه پيدا پکښی زمر يان دی د ير
تہر پکښی سپده ځو شجال، سينا وافلا طو ن پکښی
نه دی وی زا غان پکښی ، ځا ی دی د بلبلو دا
ښکلی بلبلان همیش، ناست وی ما مو ن پکښی
ګرا نه لو ستو نکو . د پا س مشا عری څخه د پښتو ن مينه ا و محبت
د پښتو ن هيله او آرزو آ مال د پښتو ن يو و الی او د ورور ګلو ی د پښتو ن
عز ت، همت، شجا عت، د پښتون قوت، ا قتدا ر او مو جو ديت د پښتون سعا د ت
نيك مرفی او مركز يت تخمين کو لا ی شی .
هو، پښتون يو وجود يو روح او په يودين دى که پردی يا کوز، بر ا و کو ز
په پښتون او پښتون ولتى کښی کم ا ثر ا چو لای نشی، پښتون پښتون دی بيشك
پښتو ن لر . پښتو ا و پښتنو لی شانی.
څو ورخی چه زمونږ پيتا نه ور و ڼو په کابل کښی دیر په خو شجا ل تیا خپلو
وروڼو سره تہر کړل خوږ خوږ خبرى اتری، مجلسو نه سره و کړ ل په آ خر کښ
د پښتنو په رسم الخط پښتو يختو ڼه و کړہ هغه نواقص چه د افغا نستا ن او سرحد
عسلو په په پښتو ليك كښ وه هغه يه يو عقيده او يو فسكر داد يا وله منځه لرى کړل شو .
هو، د ز ی د ا صلاح او ی اقد ا م ی چه آمال ا و آ ر ز و د اجتما عی


د افغان مینه
()
تار خوا انځيښتی شوی دی دغه اقدام بشارت در کوی چه پښتانه که خدای
کول خپل مادی او معنوی خپل قوت او موجودیت په کوم ډول چه لازم او منا سب
دی وحدت یا دپروالی د فکر سره بلاس راولی ټوله خپل دوطن و بښ ز لموته
دزړه له کومی تبريك ور کوم چه هغه لاز دنيک مرغی یا سعادت چه آرزو او
آمال د اجتماعی دی او ولونی تهداب با خښته هدا یو والی د عقیده او فکر دی
چه نن ز موژ پښتون ویش زلمی تو اواک اعلیحضرت محمد ظاهر شاه په عصر او
زمان کښ په توجه د وا لا حضرت سپه سالار غازی صدر اعظم چه یو خوا خوږی
د پښتو دی دپښتو ټولنی له خوا عمل میامپور واغوست كليك هيله چه په دغه اساس دلور تيا.
پود بوته ورسپړو او دټولو پښتانه په د وحدت په مزی وتړل شی او کوم مسؤلیت چه مقابل
دجامعی او وطن کښ لرو د فع او په ټولی د مستحقین دژوندانه په هسکه غړی ودریږو
وطنه اوسه په داده اصیل لری فر زندان ستا شه ښه خما ن كما قهر بیان
در ته به جور کړی استه اوی په دښت و طنه يسه سعيد اقت و طنه
په پای کښ د هغه چا ته چه ارتقاء دپښتون (افغان) او سعادت د افغا نستان غواړی هیله
کوم چه د مته نيك مرغی ورځ چه تا ریخی دی په زرینه پاڼه ولیکل شی .

شکار ماهی وسگ لاهو
۱ - ماهی : مانند دیگر ولایات افغانستان در مناطق مختلفهٔ حکومتی اعلای میمنه
از قبیل دریای بلچراغ شر شره چشمه سار هيرك مربوط قیصار وغیره نیز ماهی پیدا میشود
که ذریعهٔ جال وكهيك، تکری و دست آن راشکار مینما یند. ماهی های مذکور بسیار کلان
نبوده متوسط و كوچك است وهم مقدار آن قلیل وغیر ازینکه بعضاً در بازار میمنه
به فروش میرسد، در دیگر جاها فروش آن رواج نداشته طور تحفه به بعضی ها فرستاده
میشود و هم بسیار کم در بین اهالی که در مناطق موصوف زیست دارند به مصرف میر سد .
۲ - سگ لاهو: كه يك حیوان آبی بوده وپوست آن برای کنار پوستین
و يخن بالاپوش وغیره برای تزيين بكار ميرود وقیمت هر جلد آن از دوصد افغانی
متجاوز است در حصص کوهای ماغ وغيره مواضع کوهستان میمنه که دریای مرغاب
از انجا سر چشمه میگیر د زندگانی داشته و نیز در خشکه برآمده میتواند
مردم کو هستان حیوان مذکور را بصورت ذیل شکار میکنند :
کوزه را نزديك دريا ميگذارند و در بین آن مقدار گوشت و روده گو سفند
انداخته يك سرروده را بدریامی اندازند. حیوان مذکور در آب روده را قروبرده
و به رهنمایی آن آهسته آهسته بكوزه نزديك میشود چون درین کوزه گوشت هم
میباشد، بنابران بکمال خوشی داخل کوزه شده و طعمهٔ مذکور را میخورد بعد از ینکه
معده اش پر شد از کوزه خارج شده نتوانسته وبدام صیاد می افتد . « ك »


صفحه
دارمغان ميمنه
()

بنا على عهد القوم
(حمیدی)

از مناظر مشهور کوهستان میمنه

از مناطق کوهستان میمنه منطقه که در خصوص مناظر زیبا و دره های
شاداب و سبز و خرم حق اولیت دارد گرزیوان است، آب و هوایش صحت
بخش و طرب انگیز، مرغ زارهایش خرم و مرغانش خوش الحان و آب جوی
بار هایش صاف، شفاف و خوش گوار است .
بنده با آنکه همه نزاکت ها و شیرین کاری های زیبایی دست قدرت را
که بدرهٔ شاخ و درهٔ زنگت بکار برده شده بروی صحیفه نگاشته نمیتوانم
اما يك شوق در باطن احساس میکنم که مرا نمیگذارد از توصیف درهٔ شاخ
و درهٔ زنگت که دو منظرهٔ شگفت آور تر از مناظر طبیعی گرزیوان است خودداری نمایم:

درهٔ شاخ

درهٔ شاخ گرزیوان يك درهٔ قابل وصف مملكت عزيز ماست ، اين دره بحدی
شاداب و سرسبز است که روح بیننده را تازه گی و چشم تماشا کننده را رنگین ساخته
مینای قلبش را پراز بادهٔ طرب میگرداند، آبیکه از اعماق کوه ها جوشیده از درز
های سنگها سر چشمه میگیرد در ابتداء دره از سه آبشار قدرتی سرازیر شده
با آهنگ و شیون مخصوصی سر بسنگ کوبیده سرتاسر دره را می پیماید، این آب
بر روی سبزه ها غلطیده پهلوی لطیف خود را به سنگ ریزه های درشت سائیده
زمزمه های نازک و ملائم را به سامعه اهدا میدارد، در شفافی سرشك بنظر وطوری
بنظر میرسد که شاید سنگ ریزه ها بروی آب استاده مینا شد، زمین دره از حيث
پروئیدن سبزه و اقسام گیاها مانند يك قطعه زمرد بنظر می خورد، درختان چهارمغز
که از حاصلات زیاد و با برکت این قطعه بوده خیلی متصل و یکی به دیگری واقع شده
مانند این است که چادر سبز خودرا در سرتاسر دره گسترده باشد، در بعض حصه
این درختان سبز وخرم را تاك های خودرو چيله قرار داده پنجه های مقبول خودرا
بهر طرف که میلش بوده دوانیده، خوشنودی وزیبایی دره را دو بالا می سازد، روشنی
آفتاب همچو پاره های ابر بهاری که در آسمان دیده می شود از خلال درختان
گذشته بزمین مینائی این قطعه می افتد، کوه های دو طرف دره که ارتفاع زیادی دراد
در هیچ جا سلسله امتداد آنها آنقدر از هم دور نگردیده که در وضعیت ارضی دره
تغیری پیش شده و یا کدام میدانی تشکیل نموده باشد، کبوترهای صحرایی، زاغچه های


( )

« ارمغان مرو »

نو ل سرخ ویا سر خ، عندلیب های خوش الحان که ترانه های دلکش می سرایند
از مرغان اهلی دره بحساب میروند این مرغان فرد فردا جوره جوره، جمع جمع
خیل خیل، از یکطرف بدیگر طرف پرواز دارند، بروی دیواره اورواق های سنگی
که بیک تهنه سنگین بوده گیا های عجیبی روئیده است، تما شاه این مناظر
انسان را به عالم معنی و محویت میبرد.

دره زنگ

دره زنگ هم نظیر دره شاخ است اما دره شاخ نسبتآ خرم وسر سبزتر،ولی امتداد
درۀ زنگ از درۀ شاخ بیشتر بوده انتهای آن به کوهستانات مربوط حکومت پشتون کوت
وصل می شود در حصه وسطی دره بقدر دو آسیاب آب از يك سورا خیکه تخمینآ
٢٥ متر از سطح دره ارتفاع دارد بيك جوش وخروش سرازیر می شود، نو حه
وزاری این آبشار انسان را زیر تاثیر می آورد، ذرات آب که از شدت بزمین خوردن
آب بالا می شود مانع پیشرفت به نزدیک شرشر میگردد، يك اندازه آب از يك
غار تار یك ازجوف کوه فوران میکند معلوم نمی شود که کدام آب در کجا و ده
و بچه طرز سرچشمه میگیرد، يك اندازه آب دیگر از قسمت انتهای دره از بیخ کوه های
سنگی بر آمده، بعد از کمی فاصله با آب شرشر یکجا و دريك گذر گاه جاری می شوند.
پرنده گا نیکه در موضوع درۀ شاخ اسم برده شد. در درۀ زنگ نیز مو جود است.
اقسام اشجار جنگلی بر فراز کوه وپیاز کوهی نیز در نباتات کمیاوی زیاد دیده می شود
در ختان چهار مغز هم از پیداوار مهم این سامان است .
من یکی دوشب درین قسمت ها توقف داشتم با اینکه در گوشه و کنار گردش
نمودم، نتوانستم که زیبائی هنگام شب و شعاع مهتاب و تابش آبشار ومزایای سرمیزی
ش کیف روز و هوای صاف و نسیم ملایم ورو شنی آفتاب وبالآخره همه خصوصیات
ونزاکت های طبیعی این دوقطعه را رسم کنم .
توای خوا نند. گرامی وتوای شاعر بلند خیال که دارای احسا سات وقریحه
عامه بوده ودلباخته منا ظر طبیعی وفضای قدرتی میباشی مانند من زحمتی را بر خود
گواراساز ودران مناطق رفته از طراوت گل ها، ر یاحین وشرشر آبشار وپیچ وخم
کوهستانات محظوظ شو، برای قریحه وافکار شاعرانه خود ذخیره ومآخذی بدست
آور، من با این قلم شکسته نمیتوانم مزایا وکیفت های پرفیض وروح بخش ونشه انگیز
آنجا ر اطوریکه دیده ام و تا هنوز در پرده تخیل ومشاعره من بازی میکند بتو توصیف کنم.
شاهکا ری ها و بد ایع دست قد رت که طبیعت به دره ها ی معر و ف شا خ
و ز ن گت باستانی این محیط بخشیده از تعریف آن در برا بر قلم های تو ا نا
و فرا یح مو زون نا زك خیالات خودرا عاجز میدانم و دوستان ادب را به سیر
و تما شای این منا ظر د عو ت میکنم .


( )
« از عنان میمنه »
صفحه

بيا غلی نصر الله
« رستاقی »

نظری به اصحاب کهف
و سیف الملوك ميمنه

رو شن ساختن يك نقطۀ تاریخی در جا ئیکه مأ خذ و مدار کی
بدست نباشد ، و تاحال برای انکشاف آن حرفی گفته نشده
و حفر یاتی بعمل نیامده باشد بقدری مشکل و متعذر است که
در نظر ارباب بصیرت روشن و عذر قابل عفوی میبا شد .
بنده مکلف شده است که چگو نگی حالات اصحاب کهف
قیصار ، واسطورۀ سیف الملوك با لاعصار میمنه را بنگارد
مع التاسف باوصف نداشتن معلومات و سلیقۀ تاریخ نگاری ،
عدم و سائل تتبع ، کمی وقت ، و همچنان مشاغل و فیرۀ خودم
عوائقی است که هر کدام در ذات خود مانع وصول به نیل مرام است.
با موجودیت معاذیر فوق تا حدیکه ممکن بود از تتبع و جستجوی
حا لات تاریخی اما کن مذکوره خود داری نکرده و اينك
سطری چند در اطراف آن مینگارم. طبعاً این معلو مات من
خیلی مجهول و غیر کافی است اما مایۀ تسلی من اینست که
در قسمت این دو امکنۀ معروف ولی نا معلوم یاد داشتی
تهیه کرده و مبحثی را به پیش گاه اهل فضل، و تاریخ شناسان
و طن تقدیم کردم امیدوارم مطبوعات جوان ما، آینده
نزدیك در انکشاف و حقایق احوال هر نوع اماکن ومنا بع
تاریخی وطن خدما تی را انجام داده بز وا یای تاریك
رو شنی افگنده همه را پا یۀ تکمیل بر سا ند .

قسمت اول : اصحاب کهف

در 63 میلی جنو ب غربی میمنه بمنطقۀ حکو مت محلی قیصا ر قصبۀ ایست
که و نسبت با جسادی که در يك مغارۀ آن موجود و مورد زیارت عامه است ،
باصحاب کهف موسوم است . چون حكايۀ اصحاب کهف در نص قر آن مجید


صطح
ه از عفان ميمند .
( )

وارد شده ، و در تاریخ های اسلامی مسطور است در شرق وخصوصاً در عا لم
اسلام گوش ها باین نام آشنا و همینکه نامی از اصحاب کهف برده می شو د
در نظر ها همان اصحاب کهفی که درقرآن کریم یادشده تجسم میکند. بالخاصه
هر کسی که درمیمنه وارد می شود بشنیدن این نام حس كنجكا وی او تحر يك
شده بسا ية همان علاقه اعتقادی از چگونگی آن پرسید . و آ رزو دا رد
بز یارت ا صحاب كهف برسد و اگر رسیده نمیتواند از پر سش ها ی او ضا ع
و حا لات این مقبره خود داری ندارد اگر چه در زبان عرب غار را « کهف » وچند
شخص ر فیق راه ورفيق مجلس را « اصحاب » میگو یند وطبعاً در يك غا ر اگر چند
چند تنی باشد اطلاق اصحاب كهف بران شده میتواند ولی نسبت به همان قصه قرآنی
خطاب اصحاب كهف تنها بهمان چند تنی که برای حفظ ايمان وعقيدة و حداثيت
در غاری متواری شده و بخواب ابد رفته اند اختصاص دا رد .
زيارت اصحاب كهف در جبل شامات و یکی از اما کن معروف آنديار واشخاصی
هم موجود ند که بالذات در یارت آن بقعة متبرك رسيده و مشاهدات خود را
بما حکایه میکنند با این هم این عقیده رسوخ یافته است که ا ینجا هم هما ن
اصحاب کهف خواهد بود ؟ علی ای حال ، اگرچه قصه اصحاب كهف خيلی معر ف
و هر کسی از مطالعه تفاسیر قرآنی و تاریخ های اسلامی در اطراف آن کما
بیش اطلا عی دارد که محتاج به تجدید تذ کارنیست معهذا بمناسبت بحث مو ضوع
بیمو رد نخواهد بود که اینجا زاً ا زان تذ کری داده شود .

واقعه اصحاب كهف حقيقى :
طوریکه مفسرین د ر تفسير « سو ر ة ا لكهف ، قرآن مجید توضیح کرده
اند که مآ خذ مورخین شرق هم قرار گرفته است. قبل از ميلاد مسیح اصحاب کهف
یا اصحاب ر قیم چند جوانی از خاندان ها ی اعیان روم بودند که ایمان راسخ
بو حد انيت خالق دا شتند . ملك جبار و ظا لمی که بعضی او را « دقیانو س »
گفته اند بت پرست متعصب و یا مدعی خدائی بود مردم قهراً ازو پیروی میکردند.
این چند جوان موحد مردانه وار عقيدة خود را اظهار نمودند پاد شاه از جرئت
آنان متحیر شده آنها را چند روز مهلت داد تا این عقیده را قبول کنند و ا لا
ا عدام میشوند.جوا نان با شهامت از شهر افسو س فرار نمود ه بر هنما ئی يك
شبا نی که سکی هم با خود داشت در مغاره کوه «نتاخلوس» که موسوم بجير م
و بارقیم بود متواری شده و بقدرت الهی خوابی بایشان مستولی شد که از تشو یش
و تعقیب جا سوسان که شد یداً تحت تعقیب قرار گرفته بودند فارغ شد ند. بعضاً
میگویند که با مر د قیا نو س در يك لوحه فلز ی اسماء وحالات این جوانان
و وا قعه فرار آ نها حك و بخزا نه گذاشته شد. و بعضی بر آنند که د قیا نوس


سفحه د ارمغان میمنه ، ()
خودش در اثر آنها بر آمده ایشانرا در مغاره کوهی یافت که خوابیده اند
امر کرد که سوراخ غار دیوار شود تا بزحمت بمیرند یکی از مقربان دقیانوس
احوال و اسمای ایشان را در لوحه فلزی نوشته دران غار آویخت یا نصب کرد
این مرقوم فلزی سبب شده که آنها را اصحاب رقیم هم بگرند و رقیم غار مرا هم رقیم میگویند
وبعضی را عقیده بر اینست که اصحاب رقیم سه تن بودند که از شدت باران درغاری
پناه بردند و سنگ بزرگی افتاده دهن غار را بست در اثر دعا واظهار مقبول ترین
عمل نیکی که در عمر خود کرده بودند نجات یافتند که حکایه آنها جداست .
بهرحال اصحاب کهف بعد از سه صدو نه سال در حالیکه خودشان گمان میکردند
كه يك روز يا نصف روز خوابیده اند بیدار شده یکتنی خود را تعین کردند که از بازار
طعام بیاورد او را توصیه کردند که وظیفه خود را ماهرانه انجام بدهد که کسی از احوال
آنها و پناه گاه شان واقف نشود، وقتیکه نفر مذکور ببازار آمد تغیراتی در اوضاع
مشاهده کرده متحیر شد. و همچنین مسكوك دست داشته او سبب توجه مردم شده بزعم
اینکه دفینه ئی یافته است او را نزد پادشاه عصر که او را تندروس نامیده اند بردند
پادشاه در اثر تحقیق دریافت که این از جمله همان گروه مفقود الاثر است که حالات شان
در لوحه فلزی نوشته شده، پس پادشاه برهنمائی او با جمعی از اعیان شهر بدروازه غار
رفته آنها را باجامه های تمیز و روی های تازه دیده متحیر شدند درین هنگام دوباره
بخواب رفتند یا قبض روح شدند و بامر پادشاه یا اراکین او صومعه یا مسجدی هم در پهلوی
غار اعمار شد. ظهور این واقعه هم حکمتی داشت که اکثری از مردمان آنوقت به بعث
ونشور تردید داشتند و این واقعه سبب یقین و اعتقاد شان گردید .
اصحاب کهفی که در میمنه است :
از مرکز میمنه بامتداد سارك عمومی که ولایتین هرات و میمنه را از شرق شمالی
بجنوب غربی وصل میکند باندازه (٦٠) میل که این سرك طی میشود بطرف جنوب
راهی جدا می شود که بمساؤه ۳ میل بقريه اصحاب كهف ميرود، موقعیت این قریه مانند
يك دره ئی که باصطلاح محلی آنرا تنگیلی میگویند در میانه دو سلسله تپه ها و بلندی
های کوه مانند خاکی که از شرق بغرب امتداد دارد واقع شده از دامنه کوه خاکی
یعنی از قریه مذکور طرف شمال شرقی این قصبه بقدر (۲۰۰) قدم که بالا رفته شود
بدروازه این زیارت تشرف حاصل میشود، دروازه این غار بوضع مناسبی بطور
طاق نما ساخته شده ودر وازه دوبله ئی بزرگی دران نصب گردیده که معلوم شده
نمی تواند از کدام زمان اعمار گردیده، این دروازه مشرف بسوی شرق است یعنی
وقتیکه بسروازه داخل می شوید روی شما بسوی غرب است، از يك دهلیزی که بطول
(۱۰) قدم است گذشته بطرف دست راست پیچ خورده بيك زينه ( ۱ ) پله ئی بالا شده
در قسمت فوقانی این دهلیز بيك خانه مدور گنبدی نمائی که عرض مربع آن (٤) متر


( )
ه از مقان میمنه ه
تخمین میشود وارد می شوید دروسط سقف این خانه گنبدی، يك سوراخ عمودی که
به قطر يك فوت وطول (۱۰) متر تخمین میشود کشیده شده هوائی که این مغاره میگیرد
تنها از همین سوراخ و در ابتدای مغاره ازدر وازۀ بزرگ مد خل است که دیگر
منفذی برای جریان هوا ندارد .
در گوشۀ شمالی این مغارۀ گنبدی، يك مغارۀ دیگری است که مانند يك خانه
مختصری بيك كنارۀ چوبی ، و کلکین پنجره دار مقفلی جداشده که خیلی تاريك
وازعدم منفذ از گرفتن هواونور آفتاب محروم است زائرین بقوۀ روشنی چراغی که
ازطرف متوالیان زیارت روشن می شود داخل مغاره را دیده میتوانند. درداخل این
مغاره شش جسدی که چادرها آنرا پوشیده است محسوس میگردد درطرف شرقی
این اجساد، جسدهای خشكيدۀ يك باز، يك آهو، يك سگ شكاری که دهن آن
درران آهو چسپیده باشد مشاهده می شود، مغارۀ مذکور يك مغارۀ طبیعی نیست
بلکه مصنو عی و حفر شده گی است .
تطبیقات، وقضاوت راجع بمسكان وجای اصحاب كهف واقعی:
۱- درتفسیر حسینی و موضح القرآن وتفسیر كبیر، دقيانوس را پادشاه روم وجوانهای
مذکور را از بزرگ زادگان رومی ذکر داده درروضته الصفا از بلاد روم یا بابل
نشان میدهد که روم قدیم پای تخت قياصرۀ روم واستانبول حالیه وبابل نام قدیمی کوفۀ
حاضره است، بهر حال خواه روم باشد یا بابل واضح است که از افغا نستان
بهزارها میل بعید وقیاس نمی شود که اشخاص پیاده و گریزی درحالیکه و سا یط نقلیۀ
امروزه هم دران عصر وجود نداشت درین بلا رسیده باشند .
۲- در تفسیر حسینی وتفسیر كبير، مسكن جوانان را شهر افسوس یاطرسوس
از مضافات روم و کوه بنجلوس را که مغاره یا کهف جیرم دران واقع است نزديك
شهر مذکور وانمود کرده که بازهم از شهر مذکور مسافت زیا دی ندا شته .
۳- درنص قرآنی تصریح شده که « چون آفتاب طلوع کند میل کند بسوی
راست وچون غروب کند بگردد بسوی چپ وایشان درفراخی غار باشند» حالانکه
درین مغاره (قیصار) نور آفتاب كماحی نمیرسد وهوای کافی ندارد .
٤- درقرآن کریم واضح است كه سگ ایشان دودست خود را کشاده بر عتبه
دروازه است وباز سگی که با آنهاهمراه شده، سگ شبان یازرعه گوسفند بوده که سگ
شكاری نیست وسگ این مغاره شكاری است و بدر وازه نبوده درداخل مغاره است
که علا یم فرمایش قرآن مشهود نمی شود .
ه- تعداد اصحاب کهف طوریکه ازنصوص قرآنی وتفاسیر برمی آید هفت تن
وسگ هشتم آنهاست، درین مغاره شش جسد است که این هم منافی احکام قرآنی است،
٦- معاویه خلیفۀ بنی امیه در هنگام یکی از غزوات بجبل اصحاب کهف رسیده


صفحه
« ارمغان مینه »
( )
خواست که اندورن غار در در روی آنها را به بینده ابن عباس او را بمصداق آیه کریمه که بحضرت رسول الله (ص) خطاب شده بود که اگر آنها را به بینی میترسی و میگریزی ممانعت کرده معاویه بدیدن غار اکتفا کرد . تاریخ نشان نمیدهد که معاویه قبل از خلافت یا در وقت خلافت خود در خراسان و افغانستان آمده باشد .
۷- از مفهوم کلمه کهف استنباط میشود که کهف غار طبیعی است نه مصنوعی ، غار چیچکتو (قیصار) بدست بشر کنده شده .
۸- کسانیکه شخصاً در جبل شامات رفته و اصحاب کهف را زیارت کرده اند و از معاصرین ما میباشند میگویند که غار مذکور طبیعی و همان لوحه فلزی هنوز بدروازه غار نصب است که دروازه غار را مسدود کرده است والبته قوی ترین سند تاریخی همان لوحه فلزی است .

شاغلی نصر الله درستانی ، سررشته دار میمنه
۹- منجم معروف خوارزمی «محمد بن موسی» میگوید که من از جانب خلیفه عباسی الواثق با الله برای تتبع احوالات اصحاب کهف مأمور شدم و هیئتی هم از جانب ملك روم بامن تعین شده در روم در کهفی که بکوه بتاخلوس بود بزیارت اصحاب کهف مشرف شدیم در کهف داخل شده تدقیق نمودیم اجسام مموهه بودند که بتأثیر و استعمال ادویه مجففه محافظه شده اند .
تدقیقات راجع به اصحاب کهف چیچکتو و قیصار :
بسیار کوشیدم که معلوم کرده بتوانم که خطیره ئی که در تپه های خاکی چیچکتو یا قیصار کاین است چیست ؟ اینها کدام ذواتی بوده اند ؟ و اسمای ایشان کدام است ؟ و از کدام زمان درین بقعه نهاده شده اند ؟ و حفر این مغاره در کدام وقت و به چه علتی ، واز جانب کدام اشخاصی بوده ممکن نشده تنها راجع بنام قدیمه این زیارت مأخذی که بدست آوردیم یکی کتاب « توحید مفضل » است. این کتاب در عجایب خلقت و غرایب کاینات از فرمایشات حضرت امام جعفر صادق (رض) که به «مفضل بن عمر » گفته اند نوشته شده و « علامه مجلسی » آنرا بعربی تدوین نموده ومحمد باقر بن محمد تقی در ایران بفارسی ترجمه و در سنه ۱۰۷۴ قمری (ه) طبع شده وقتیکه «علامه مجلسی » عجایبات کوه یزد را در ضمن غرایب اصل نسخه در متن اضافه


) (
« ارمغان میمنه »
صفحه
میکند مترجم فارسی هم در حاشیه کتاب، مغاره های عجیبه دیگر را از معلومات خود در آن افزوده راجع باین مغاره چنین مینویسد: «ودر چیچکتو نیز غاری است که شش مرده دران موجود می باشد واجساد آن مردگان از هم نگیخته ومردم آنجائی آنموضع را آلتی خواجه گویند و زیارت کنند» (۱)
مأخذ دیگری که در شمارهٔ (٣٨٥) ٢٧ آذر ماه ١٣٢٧ شمسی مجلهٔ اطلاعات ایران نشر شده، یادداشتی است که اللهیار خان یکی از سرهنگان محمد شاه قاجار «در١٢٥٣ قمری» بیاد غیس ومیمنه آمده در چیچکتو وقیصار باجمعی از همراهانش غار معروف آلتی خواجه را تماشا کرده اند که شش جسد آدمی عوض کفن باجامه های خود در آن افتاده از حوادث دهر بکلی مصئون مانده در کنار آنها جسد سگی و آهوئی بود که یکمو هم از بدن آنها نقصان نشده وزخم دندان سگ در ران آهو هنوز تازگی داشته، همچنین بعضاً قباله های املاک که از سال های پیشین بدست اشخاص آن نواحی موجود است (٢) در تعین حدود که بقریهٔ اصحاب کهف امروزه میرسد آن قریه را «آلتی خواجهٔ عزیزان» نام برده است. از یاد داشت های تاریخی فوق معلوم شد که این زیارت قبل از ١١٥ سال بنام (آلتی خواجه) یا آلتی خواجهٔ عزیزان موسوم ومرجع زائرین بوده است اینکه بنام اصحاب کهف در چه وقتی وچطور باین زیارت اطلاق شده سندی بدست نداریم، تنها از روایات وحکایهٔ بعضاً معمرین این وقت چنین شنیده شد که در حدود پنجاه سال قبل مرحوم آخند زاده عبدالرحیم خان حاکم اعلی آنوقتهٔ میمنه بنابر معلول بودن این اسم «آلتی خواجهٔ عزیزان» یعنی شش خواجه های عزیز از لحاظ مشابهت، باصحاب کهف موسوم ساخته است که ازان بعد تا امروزو الی ماشاءالله باصحاب کهف یاد می شود.
اگرچه حدسیاتی در اطراف هویت آنها زده می شود که این ها چه اشخاصی بوده اند. آیا صیادانی که باصید یکجا درین مغاره جان سپرده اند و یا جنگ آورانی که از جنگ فرار کرده از گرسنگی درینجا هلاك شده اند یا ....؟ اما ازینکه بنام آلتی خواجهٔ عزیزان معروف و قرار گفتهٔ محمد باقر سه صد سال قبل مورد زیارت زائرین بوده از روی نام واضح است که نسباً خواجه واز زمرهٔ صلحاء واهل الله اسلامی واشخاص نیکی بوده اند که هنوز فیوضات روحی شان محسوس و قابل تصدیق است دلیل دیگری که این نظریه را تقویه میکند اینست که سیر تاریخی در اثر کشمکش ها وجنگ های بی شماری که در ادوار گذشته نصیب
(۱) این کتاب در کتابخانهٔ شخصی آقای غلام رسول خان مامور اجرائیهٔ سر رشتۂ داری موجود است.
(٢) متأسفانه چون توقع مساعدت نکرد ازین قباله ها بدست آورده نشد که تاریخ و مالک آن نشان داده می شد.


صفحه از عثمان میمنه ( )

این خاک شده نشان میدهد که تحولات و تبدلات زیادی در احوال عمومی این
سرزمین باستانی واقع شده و چندین بار قیافه عمرانی و مدنی آن تغییر کرده از شهرهای
بزرگ و قلاع رصین آثاری نمانده است ولی چیزیکه از لحاظ عقیده اسلامیت
و حس احترام باشخاص صالح در هر قسمت این مملکت محافظه شده و باقی مانده
اما کن متبرکه، و مقابر اهل الله، و زیارات بزرگان دین است که
از هزار سال قبل هم باهمان نام و عظمت از دستبرد حوادث روزگار برکنار مانده است
ورنه این شش بسدی که معروض هر گونه اتلاف بوده اند چگونه تا حال مصون مانده اند.
فقط بقا و دوام آنها مخصوصاً از ناحیه اعتبارات اسلامیه باخداگان این سامان
و شخصیت بزرگی، و تأثیرات روحی خودشان تعبیر میشود و بس .

قسمت دوم : سيف الملوك

در کنار تپه بالاحصار قدیمه میمنه که تقریباً در وسط این شهر واقع است ،
زیارتی است که بنام سیف الملوک شهرت دارد ، تعمیر این زیارت از سطح زمین
بمارتفاع تپه بالاحصار بخشت پخته اعمار و در مرور زمان حصه بالای آن منهدم وقسمت
پایانی آن باقی و چنین نشان میدهد که هزار ها سال از تعمیر آن گذشته است.
تپه بالاحصار از سطح زمین بعرض وطول ۱۰۰ متر، ارتفاع ٣٥ متر بلندی داشته
که بالای آن سابقاً مانند يك قلعه متين دارای ديوار، و دروازه ، و برج و باره
و عماراتی بوده که جایگاه دوائر حکومتی بوده است . در سال ۱۳۱۲ شمسی
باندازه ۱۰ متر از تپه مذکور بمقصد هموار ساختن آن برداشته شده، و خاك
آنرا باطراف آن ریخته وهنوزهم از سطح زمین ٢٥ متر بلندی دارد در اثر همين خاك
ریزی که تپه وسعت
یافته است تعمیر زیارت
هم در حصه غربی تپه
جزو تپه شده ولی همان
حصه زیارت بقطر ٤٠
متر مخلوط از خشت و
خاك مانند يك مينارى
بحال خود باقی مانده
که در بالای آن نشان
قبر واو خشتك هاى
که در سال ١٢٧٤
قمری بیاد گار ترمیمی
که حاکم آنوقت میمنه مقبره سيف الملوك وياخاك شهيدان


صفحه « از مغان میمنه » ( )

نقل شده بجا است .
خود تپه قدیمه طوریکه دو سه جای آن بر علاوه مقبره سیف الملوک بصورت مناوه
دیپارتی کفته شده و ابتدا ازۀ تپه قدیمه را نماینده گی میکند
معلوم است که طبیعی نیست زیر ادر متن همین بلندی های مناره
نما پارچه های سفالین، خشت های پخته ، و تکه های ذغال و استخوان بوفرت
دیده میشود، شاید بنا بر ایجابات عمرانی اعصار گذشته و لزوم موجودیت يك نقطه
حاکمه برای مراکز که معمول بوده این تپه مصنوعاً بوجود آورده شده باشد .
راجع به هویت و حقیقت احوال سیف الملوک از منابع تاریخ معلوماتی بدست
نیست ، ولی از نظر فولکلوری ، و افسانوی شهرت بسزائی دارد، این افسانه عبارت
از معاشقه، و زحمات نا مقدور بشری، و اخیراً موفقیتی است که در اثر يك عزم
متین، و کوشش زیاد نصیب سیف الملوك شده ،سیف الملوک را در عصر سلیمان نبی
پسر عاصم پادشاه یمن یا مصر و رفیق همسال و وفادار او ساعد الملوك را پسر صالح
وزیر پدر او وانمود میکنند که به بدیع الجمال دختر شهپال شاه پری عاشق شده
و با مشکلات زیادی او را بدست آورده است، این افسانه در جمله قصه های
کتاب الف لیله که قدیم ترین کتاب اساطیری شرق است، و چندین کتاب های
مستقل دیگری که مخصوصاً بحکایه سیف الملوک است به نظم و نثر ، پشتو ،
و فارسی روایت و سرائیده شده ولی چیزی که شگفتی دارد توافق نام مواضعی
است که ازین افسانه در میمنه و بعضاً نقاط دیگر افغانستان مشهود میگردد.
مثلاً، سیف الملوك و زیارتی بنام او در شهر میمنه، و قبری در خط راه اندخوی
و تکاب شیرین بحدود دولت آباد بحصه پته ها در بالای تپه ئی بنام ساعد ملوك، وسنگ بلند
و بزرگی که ببالای آن همواری دارد در حصه سر حوض «بند معروف» میمنه بنام
تخت بدری جمال « بدیع الجمال » و در آنجا موضعی بنام باغ ارم که باغ پدرو نزهتگاه
بدیع الجمال هم بهمین نام در افسانه نام برده شده، همچنین آب ایستاده خانقاه
گرزیوان میمنه، وزرده آب دشت شیوه بدخشان حوض بدری جمال، و موضع دیگری
در قریه سنجدك قلعه نو بادغیس که تخت بدری جمال «بدیع الجمال » نامیده میشود
و نیز در دیگر نقاط هم این نوع مواضعی که با افسانه مطابقت میکند هست که
ذکر آن وسیله تطویل کلام است، ازینجا است که افسانه سیف الملوك در وطن ماء مورد
دلچسبی بوده تطبیقات فوق قرینه اثبات وجود او و حقیقت داشتن افسانه را
در افکار شنوندگان تقویه می نماید .
چون از نقطه نظر تاریخ معلوماتی داده نتوانستم از خواننده عزیز
معذرت خواسته بهمین مختصر اکتفا میکنم . (پایان)


« ارمغان میمنه »
( )

يك نظر اجمالی
شاغلی شریف الله
در اطراف پیشرفت های
«شریفی» مفتش
مدیریت معارف میمنه

معارف در میمنه

قبل از تأسیس معارف وافتتاح مکاتب به سیستم عصری بعضی از مسکونین
این دیار به تحصیل علوم متنوعهٔ دینی به حصص مختلف این ولایت مساعی وجدوجهد
تامه را بخرج وسا تيده با تر تشويق وترغيب مدرسين لايق ودانشور به آموزش
مسایل دینی وضر وری مبادرت می ور زيدند . (۱)
در سال ۱۲۹۹ مر حو م ا حمد قلیخان بر ای ا و لین مر تبه از طرف
حکومت مقر و گر د ید تا او لین مکتب عصری را در مرکز میمنه ا فتتاح نما یند
و همين طو ر ا لی ۱۳۰۶ چند ين مکاتب در هر گو شه و کنا ر میمنه ا فتتاح
گر د یده که جملهٔ آن در دورة سقا وی متوط نبوده ودر دورهٔ در خشان «نادری» تکرار
احیا گردیده و پس از يك سلسله اصلاحات تأسیس مکاتب درمرکز در سال ۱۳۰۹
یعنی بعد از انقضا ی يك سال در صدد تأ سیس وافتتاح معارف ولایات پرداخته باثر
صوابدید حكو مت متبوعه ورهنمودی اعلحضرت محمد نادر شاه شهید وزارت جلیلهٔ
معارف يكعده از فارغ التحصیلان ۱۳۰۷ دارالمعلمین را از مرکز کابل به ولایات
منقسم واز آنجمله ضدا فتنداق عبدالواحد خان ومحمد طاهر خان که اول الذکر
به صفت سر معلم ودومی به حيث معلم جهت ترویج دادن علم وعرفان باين د يار بايك عالم
عزم وارادهٔ راسخ وسرشارعازم وقبل از مواصلت مؤظفین تذ کر رفته محمد یعقوب خان بحيث
رئیس تنظیمیه با ین زاویه مقرر گردیدند بتاریخ ٤ قوس ۱۳۰۹ اولین مکتب مرکز میمنه را به
سیستم عصری داخل يك دسپلین صحیح که کنون بنام متوسطة مرکز میمنه مسمی است در گذر
بازار خانه افتتاح ورشتهٔ امور اداری وتدریسی آنرا به عبدالوا حد خان که جهت
ایفای همین غایه از مرکز اعزام شده بود تفویض و از آن تا ر یخ به بعد نهضت
معا رف در دورهٔ سلطنت آن ز ما م دا ر فقید آ غاز وباب تحصيل علم و معرفت
بر وی ار باب ذوق ودا نش باز و مکا تب به سيستم عصری یکی متر ا د ف
دیگر نظر به تشکیل و وسعت بو د جۀ معارف در سال هائیکه که از آن بحث
(۱) مرا جعه شود بمقا لهٔ مدا رس میمنه .


( )

دارمیان می آید در مرکز و گوشه و کنار این خطه تأسیس
و امیدواری پیشرفت علم و دانش در فضای این ولایت طنین انداز گردید .
در سنه ۱۳۱۰ سر معلمیت اینجا به ماموریت تبدیل و بر راس اداره معارف
شاغلی عبدالواحد خان از مقامات صالحه در تقرر حاصل و بعد از سر رسیدن دو سال
به برج حوت ۱۳۱۱ مکتب دیگری در زمان عهده داری مامور موصوف به قریه
فیض آباد حکومت تکاب شیرین تأسیس و اجرای امور متعلقه دبستان مذکور بذمه
عبدالوهاب خان معلم اول قرار گرفت و متعاقباً بتاریخ ۲۲ ثور سنه تقویمی که در فوق
ازان اشاره رفت در بالاحصار شهر تاریخی اندخوی مکتب مرکز اندخوی تأسیس
وتعميل مقررات و پیشرفت آن موسسه بعوض محمد طاهر خان که به اتفاق مامور
معارف باین ولایت مواصلت ورزیده بود گذاشته شد و هکذا جهت انتشار فیض علم و عرفان
بتاریخ ۲۵ دلو ۱۳۱۳ در زمان محمد طاهر خان مامور معارف که در عوض ما مور
اسبق بر راس امور معارف این خطه موظف گردیده بود در مرکز حکومتی قیصار
مکتب دیگری افتتاح و در رأس اداره سر معلمیت آن سید شهزاده خان از طرف مقام
ماموریت معارف مقرر شدند و هم چنین نسبت به تقاضا بهشت علوم عربیه به تحت رهنمونی و قدر
شناسی محمد گل (مهمند ) رئیس تنظیمیه آن وقت و منظوری مقامات رفیعه مدرسه ظاهر شاهی
بتاریخ ۱۲ جوزا ۱۳۱۰ افتتاح وسر مدرس آن قا مفتی نظام الدین خان از مقام
ریاست تنظیمیه منتخب و به اجرای امور متعقله آن مأمور شناخته شد .
همچنان بتاریخ ۶ سنبله ۱۳۱۰ در زمان محمد طاهر خان مامور معارف دبستان دیگری
در مرکز میمنه به حصه حکومت پښتونكوت به قريه قاريقاناً سيس و معلم اول آن محمد حیدر خان
مقرر و بدین وتیره بتاریخ ٦ عقرب ۱۳۱٦ در علاقه داری مربوط حکومت تکاب شیرین
که مسمی به دولت آباد است بنظر بـنظوری مقام وزارت معارف ومساعی محمد طاهر خــان
مامور معارف دانشگاه بنام مکـتب علاقه داری دولت آباد در قریه بازار قلعه
تأسیس و در رأس اداره مکتب مذکور شاغلی قره خان موظف و بتاریخ ٤ جدی سنه مزبور
در علاقه داری در زاب که متعلق حکومت المار اغ است موسسه بنام مکتب در زاب
د ر قر یه کندی قلعـه افتتاح و مـعـلم اول آن مـكـتـب
محمد حیدر خان وظیفه دار و بتاریخ ٤ عقرب ۱۳۱۶ در علاقه داری قرمقول مربوط
حکومت اندخوی مکتب دیگری بنام مکتب قره قول در قریه آلتی بولك بوقت
محمد طاهر خان مأمور معارف تأسیس و در رأس اداره آن محمد آصف خان گماشته گردید.
در قریه دوتنه ے قلعه گرزیوان که مربوط حکومت بلچر اغ میباشد در بر ج
سنبله ۱۳۱۶ در وقت محمد طاهر خان مامور معارف مکتب فعلیه گر ز یوا ن تاسیس
وسید محمد نعیم خان معلم به صفت سر معلم عنان اجر ا آت آن مو سسه را بکف
اختیار خویش اخذ کرد .
بعداً بتاریخ ٤ میزان ۱۳۱۷ به قریه که مرکز علاقه داری آلمار در آن جا


صفحه
» ارمغان میمنه «
( )

واقع است يك باب مكتب جديد در آنجا تاسيس نموده وسلطان شاه خان را به حيث سر معلم آن مكتب مقرر وبتاريخ ١٩ حوت سال مذكور مکتب چیچکتو را در قریه هزاره قلعه مربوط حکومت قيصار افتتاح نمودند مگر در سال ۱۳۲۲ به نسبت دوری قریه جات وعدم تکمیل نفر جدید الشمول دانشگاه مذکور لغو گردید.
ماموريت معارف بتاریخ ٢٦ حوت ۱۳۱۷ مکتب قریه خانچهار باغ را در مرکز علاقه داری که مربوط حکومت اندخوی میباشد تأسیس وعبدالغنی خان را در رأس ادارة آنمکتب بصفت شخص مسئول امورا داری وتدريسي مقرر نمود محمداکرم خان مامور معارف در سال ۱۳۱۹ مدرسه دار الحفاظ مرکز میمنه واندخوی را تأسیس و افتتاح فرموده و بمدرسة اول الذكر قاری شاهمردانقلی خان را به صفت قاری باشی و بمدرسه، ثانى الذكر قاری عبدالله خان را به حيث قاری باشی مقرر و موظف گردانید.
همچنین در دوره مدیریت غافلی محراب الدین خان بتاریخ ٩ قوس ۱۳۲۷ يك مكتب نسوان که فعلا دارای ۲۲ نفر طالبه در صنف اول و دوم دارد تأسیس گردید سر معلمه آن محترمه همشیره پروفيسور غلام محمد خان مرحوم ومعلمة آن هم مربوط همین خاندان میباشد.
از ایضاحات تذكر رفته فوق واضح وروشن میگردد که در عصر سلطنت آن رجل فقيد و پسر ارشدشان المتوكل على الله محمد ظاهر شاه پادشاه معارف خواه ماوز حمت کشی های رجال برجسته وسائر کارکنان آن وضع معارف روبه بهبودی وترقی گذاشته مکاتب و آموزش گاهی عصری چه در مرکز و چه در ولایات یکی بعد دیگری تأسیس و در زمره معارف دیگر نقاط مملکت معارف این خطه نیز به استعانت خداوندی و زحمت کشی های مامورین ماضیه وحالية معارف رونق خوبی را بخود اتخاذ کرده قدر وقیمت معارف نسبت بحسن جریان وذوق تارزی که از ابتدای افتتاح او لین مکتب تا کنون بمیان آمده بانظار متمسكين وساكنین این ولایت به لباس خوبی جلوه نما شده این وضع محيط واز حالت کنونی معارف این سرزمین امیدواری قوی را به کارکنان معارف این خطه مژده میدهد که خصوصیات وتفصیلات قابل ذکر هر یکی از مکاتب اینولا در تحت سه عنوان یعنی ١ـ تدریسات متوسطه ٢ـ تدريسات ابتدائيه ٣ـ تدریسات مسلکی میباشد با کوایف واجراءآت چگونیه کی آن بطوراجمال بعرض میرسانیم:

تدریسات متوسطه

مكتب متوسطه مركز ميمنه :
مکتب مذکور بتاريخ ٤ قوس ۱۳۰۹ بیکنفر با زار خانه افتتاح و يکعده اطفال كوچك را كه من حیث العموم مستعد اخذ تعليم و تربیه دیده میشدند و تعداد شان به (١٣٦) نفر میرسید به دانشکده جدیدالتشکیل میمنه به تفریق صنف اول، دوم وسوم شرف شمولیت بخشیده عنان اداره این وظیفه مهم و سنگین را بكف اختیار عبد الواجدخان سرمعلم و دو نفر مربی دیگر محول و مؤسسه تذكر شد در حالت مبتدی بودن خویش


( )

ارمغان میمنه

قدوم سریع نهضت را به رهنمونی زمام داران خیراندیش قوم وملت واستعانت خداوند متعال بسوی سر منزل مقصود گذاشته از سال اول افتتاح و بعد نظر به وسعت و گنجایش بودجه عده طلاب صنوف ومعلمین رو به ازدیاد و افزونی گذاشته بعد از سپری شدن چندی یعنی در سال ۱۳۱۲و۱۳۱۳ به تعداد (۲۰) نفر فارغ التحصیل صنف پنجم در سال ١٣١٤ صنف شش وبسال ۱۳۱۰ صنف (۷) تاسیس وازسال ١٣١٦ الی ۱۳۱۳ از همین صنف (۷) هشت دوره محصلان که عده شان به (۱۱۱) نفر میرسید به صفت فارغ التحصیل شهادتنامه تحصیل را اخذ و در عالم معرفت داخل صحنه حیات گردیدند .
نظر به نهضت عرفانی و وسیع شدن بودجه مملکتی بسال ١٣٢٤ صنف (۸) وبسال ۱۳۲۰ صنف (۹) افتتاح و بعد از تکمیل پرو گرام وطی مراتب صنوف جدیدالتاسیس در برج قوس ١٣٢٦ به تعداد (۶) نفر ودر برج قوس ۱۳۲۷ (۹) نفر از صنف (۹) مکتب متوسطه دوره تحصیل خودهارا به پایان رسانیده موفق به اخذ اسناد فراغت شدند.
از منجمله (١٥٤) نفر فارغ التحصیلان صنوف ه - ۷ - ۹ مکتب متوسطه مرکز میمنه که به تفاریق سطور بالا و ضاحت داده شده بود به تعداد (۱۳) نفر بمكتب حربيه و (۳۸) نفر به دارالمعلمین متوسطه و ابتدائیه که اکثر آنها دوره های تحصیل را به پایان رسانیده اکنون به صفت معلم و سر معلم در مرکز و محلات میمنه مصروف خدمت اند.
رویهمرفته (٤) نفر به لیسه زراعت و(۱۰) نفر بمكتب مساحت و(۱)نفر به موسسه اقتصاد و (۱) نفر به آموزش گاه حبیبیه جهت ادامه دوره تحصیل عازم مرکز ومتباقی نفر در دوائر حکومتی ، شرکت ها و برخی بگوشه و کنار این ولایت مصروف استحصال معیشت و برخی به انواع غریبی دیگر از قبیل تجارت ، دو کانداری زمینداری و مالداری مصروفیت داشته امرار حیات میکننددر اینجا اگر تذکر بدهیم که اکثر اهل قلم ودو و مأمورینیکه اثرحکومتی وملی را اشغال کرده اند همه ازنتیجه مساعی هیئت تربیوی این موسسه است بیجانخواهد بود.
د فاتر سابقه این موسسه معرفی میسازد که احصائیه عمومی شاملین این مکتب تا موقع اکمال تحریر نگارنده به ۱۲۹۳ نفر میرسد مگر درین سال ۱۳۲۸ تعداد مشمولین مکتب (٥١٠) نفر میباشدکه در ١٤ صنوف جداگانه به تحت تربیه بیست نفر هیئت تربیوی مؤ ظف اخذ تعلیم اند .
موسسه مذکور بعد از تاریخ تاسیس و سپری نمودن موعد چندی در گذر بلوچ خانه نقل مکان و بسال (۱۳۲۱) بجای فعلیه خود که دارای تعمیر قشنگ عصری مطابق نقشه بوده وتمام مایحتاج مکتب را ازقبیل اطاقهای درس خانه اداره سر معلمیت، اطاق كاتب، اطاق معلمین، لابراتوار، کتابخانه، سالون کنفرانس علمی، میدانهای سپورت وسائر احتیاج مکتب را بوجه احسن تکافو میکند آمده و تا کنون درداخل همین تعمیر بود و باش دارند .


صفحه ارمغان میمنه ( . )
تدریسات ابتدائی
مکتب تگاب شیرین :
به تاریخ اول حوت ۱۳۱۱ دبستان کنونی شیرین تگاب میمنه افتتاح ودر اول وهله به تعداد ٤٨ نفر به تشکیل صنوف اول ودوم از قریه جات دور ونز ديك شرف شمولیت را بخود حاصل و در رأس این موسسه عرفانی عبدالوهاب خان سر معلم عز تقرر حاصل کر دزده صنوف وهیئت تربیوی این مکتب همه ساله روبه از دیاد وافز ونی گذاشته از بدو افتتاح تا باین موقع (٢١٤) نفر از صنف ششم مکتب تگاب شیرین شهادت نامه اخذ واز آنجمله (۲۸) نفر بدار المعلمين و (۱۳) نفر بدارالمعلمين ابتدائیه و (۳) نفر بمکتب حریبه و (۷) نفر به کورس صحیه جهت ادامه تحصیلات عالی اعزام کابل گر دیدند حینیکه مکتب تگاب شیرین از محل سابقه خویش در سال ۱۳۱۹ به تعمیر کنو نی خود که از هر حیث احتیاجات مکتب و مکتب داری را بوجه احسن تکا فو می کند انتقال ورزید سپورت و کنفرانس های علمی بصورت ابتدائی آغاز گردید .
مکتب مرکز اندخوی
بنابر استفاده متمکنین منطقه مرکز اندخوی از مزایای علم و عرفان باب قویتی بروی ذوق مندان معرفت تا ریخ (۲۲) ثور ۱۳۱۱ بنام نخستین دانش گاه مرکز اندخوی بازو الى حال به تعداد (١٢٦) نفر را به صفت فارغ التحصيل بجامعه تقدیم و از آنجمله (۲۳) نفر بدار المعلمين متو سطه و ابتدائیه و (۷) نفر بمکتب اصول تحریر ودونفر به کورس خورد ضابطان و (۲) نفر بمدرسه علوم شرعیه و (۷) نفر به ليله خلم مزار شریف جهت ادامه تحصیلات عالی شامل واز زمره نفری اعزامی دارا لمعلمينها اكثراً بعد از تکامل موعد معینه تعلیمی در مرکز ومحا لات این ولا موظف به ایفای وظیفه مقدس معلمی بوده به تربیه و تنویر افکار نو نهالان این خطه کوشان هستند .
نهضت و معارفه سپورتی و کنفرانس های علمی در اوائل سال ۱۳۲۰ موقعیگه مکتب از با لا حصار شهر قدیم اندخوی به تعمیر عصری که کنون مکتب در انجا بود و باش دارد انتقال ورزیده آغاز هدرین اواخر به اثر تمرین و پر کتس های مترادف طلاب ووظیفه داران فعلیه خودرونق تازه را بخود اتخاذ کرده است .
مکتب قیصار
این دبستان عرفانی به تاریخ ۲۰ دلو ۱۳۱۳ در مرکز حکومتی قیصار افتتاح و بعد از انقضای چند سال تعلیمی از سال ۱۳۱۶ الی ۱۳۲۲ هفت دوره طلاب


( )
د ارمغان میمنه ،

که عده شان بالغ به (١٢٤) نفر می شود ازین دانشگاه فراغت حاصل وبه اخذ
شها دتنا مه مو فق گر دیدند .

مکتب پښتونكوت
مؤسسه عرفانی حکومت پښتونكوت که از زمره یکی از مکاتب مرکزی این ولا
شناخته میشود در سنبله ١٣١٥ افتتاح ونخست به تعداد (٩٦) نفر اطفال شامل مكتب
مذکور شده و در مسجد خانقاه سرگرم اخذ تحصیل و تربیه بودند .
احصائیه عمومی طلاب این مکتب از بدو جریان تدریس تا باین موقع بالغ
به (٤٤٦) نفر میگردد که از من جمله احصائيه تذکر رفته به تعداد (٨٢) نفر محصلین
سنوات ماضیه از این آموزشگاه بنام فارغ تحصیل خارج گردیده اند .
متعلمین فعلیه مکتب مذکور در عمارت جدید که در قریه انجلاد به اصول عصری
تعمیر شده به اخذ تعلیم مصروف میباشند .

مكتب دولت آباد
دانشگاه علاقه داری دولت آباد در قریه بازار قلعه به سال ١٣١٦ افتتاح گردید
از بدو آغاز این موسسه به سیستم عصری امور متعلقه آن داخل يك دسپلين
صحیح جریان داشته و بعد از سپری شدن چندی (٥) دوره طلاب را که عده شان
به (١٠٥) نفر میرسید فارغ التحصیل ساخت. مكتب دولت آباد بعد از بسر بردن سالی
چند در محل افتتاح نخستین، به سال ١٣٢٠ به تعمیر عصری کنونی خویش انتقال
نموده وبه تحصین خویش ادامه میدهند .

مکتب در زاب
در جدی ١٣١٦ دانشگاه کنونی علاقه داری درزاب عرض وجود نموده
در یکی از مساجد آنجا که فعلاً هم در آن بود و باش دارند آغاز گردید .

مکتب قرمقول
در سال ١٣١٦ يك باب مكتب به علاقه داری قر مقول افتتاح و به تعداد (١٠١)
نفر داخل این دبستان شده به اخذ تدریس آغاز نمودند .
مکتب قر مقول از موقعی که پا به عرصه وجود گذاشت به سیر تکامل خویش
پرداخته در سال ۱۳۲۱ صنف شش را تشکیل و از آن به بعد به تعداد (۱۰۸) نفر
فارغ التحصیل شده بعضی بمکاتب عالی مرکز برای ادامه تحصیلات
عالیه رفته و متباقی آن بعضاً بدوائر رسمی و ملی واکثراً به شغل زراعت، تجارت
مالداری و دکانداری و غیره مصروفیت دارند . این هم نا گفته نماند که مکتب


صفحه
« از مفان ميمنه »
( )

قرمقول در میزان ۱۳۱۹ به تعمیر عصری فعلية خود انتقال واز آن به بعد به جریان
سپورت و کنفرانس های علمی پرداخت .
مکتب گر زیوان
مکتب گر زیوان در سال ۱۳۱۶ در قريه دون قلعه عرض وجود نموده و از بدو
تاسیس تاکنون ٤ دوره طلاب که عده شان به (۸۲) نفر میرسد به سنوات مختلفه فارغ التحصيل
و از زمره آنها شش نفر به موسسه تیلفون وتلگراف شامل و باقی آنها در امور
مختلفه مصروف گر د ید ند .
مكتب المار
در میزان سال ۱۳۱۷ در مرکز علاقه داری المار مکتب ابتدائيه تا سیس
واز ان وقت تاکنون تعداد زیاد از متعلمين مذكور فارغ التحصيل گرديده و
از سال ۱۳۲۰ که تعمیر عصری مكتب بپاية اکمال رسيده ومحصلین از رباط سرکاری
به اینجا انتقال داده شد نهضت سپورتي و کنفرانس های علمی آن آغاز کردید .
مكتب قرغان
در حوت ۱۳۱۷ مكتب کانوني قرغان افتتاح و بعد از بو جود آمدن صنف ششم
تا به همین موقع به تعداد (۱۱۱) نفر فارغ التحصیل را به جا معه تقدیم نمود .
کنفرانس های علمی وانواع سپورتهای با سائر نهضت های اداری و تدریسی
درین اواخر رونق خوبی را بخود اخذ نمودهاست .
چیزیکه درین جا بر علاوه ایضاحات فوق قابل تذکر دیده میشود این است
که تعمیر عصری آن به اثر توجه مد يريت معارف اساس گذاشته شده و امید است که بعد از
موعد کمی به پایۀ اکمال خواهد رسید .
مکتب خان چهارباغ
در اواخر سال ۱۳۱۷ در قريه عرب شاه پایان افتتاح وبعد از تأسيس صنف (٦)
تاکنون پنج دوره طلاب که تعدادشان بالغ به (۱۱۸) نفر میگردد از ین آموزش
گاه عرفانی به صفت فارغ التحصيل حائز اخذ شهادتنامه شده اند.
تعمیر عصری مؤسسه مزبور درین اواخر از اثر اقدامات مدیر یت معارف مطابق
نقشه روی کار و عنقریب است که بپایه تکمیل برسد .
مکتب نسوان در میمنه
قارئين كرام مسبوق خواهند بود که حکومت متبوعه ما هميشه در سدد و تداوی دردهای اجتماعی
قوم و ملت است. از جمله يكي تعليم وتربية مادران آتیه واولین مربی هاي اطفال امروزه


ه ارمغان میمنه ،
()
که در حقیقت مردان آینده وطن و مملکت گفته میشوند و حراست این آب خاک
و خلیفه آنها خواهد بود جزو پروژه و پلان پیشرفت های علمی شان قرار گرفته
وقتاً فوقتاً باب تحصیل استفاده را چه در مرکز و چه در ولایات بروی ارباب ذوق
مفتوح و وسائل تدریس و تعلیم را مهیا نموده اند وزارت جلیله معارف که عهده دار
تربیه و تعلیم عموم طبقات ملت است به تعقیب همان نصب العین حکومت اعتبار تأسیس
اولین مکتب نسوان را بمدیریت معارف اعلا مویباغلی محراب الدینخان مدیر معارف
اولین مکتب نسوان را بعضویت انجمن خیبره بصیر قوم که دران ښاغلی حاکم اعلی
نیز شمولیت داشتند بتاریخ ۱۹ قوس ۱۳۲۷ افتتاح و امروز تعداد طلبات آن به
(٤٠) نفر بالغ گردیده که یوماً فیوماً اشخاص علم دوست و معارف پرور محیط به
کمال رغبت و شوق صبیه های خود شان را بمکتب اعزام مینمایند امید است که
در آتیه نزدیکی نتیجه و ثمره آن بمیدان عمل تظاهر نماید.

تدریسات مسلکی

مدرسة ظاهر شاهی :
قبل ازین که در اطراف تأسیس این مدرسه و تحولات که در اطراف آن
واقع شده ابراز رأی نمایم باید متذکر شد که غایه و هدف از تأسیس این نوع
مدارس تهیه يك عده اشخاص فاضل و عالم است که تا پس از فراگرفتن علوم دینی
به لسان عربي يك عالم صحیح که معلومات اش محتوی تفسیر، حدیث، فقه، منطق
ادب، ریاضی، صرف، نحو، و امثال آنست بمیان آمده عضو های مفید بجامعه
تقدیم و از ایشان در شق معلمی علوم دینی افتا، قضا، تدریس، خطابه،
تبلیغ کار گرفته شود چنانچه برای بدست آوردن همین مطلب تذکر
رفته فوق در هر ولایت يك يك از مدارس مذکور مثل دارالعلوم کابل
فخر المدارس هرات، نجم المدارس مشرقی، مدرسة اسدیة مزار شریف و این مدرسه
در میمنه موجود است. مدرسه موصوف در جوزا ۱۳۱۵ قدم به عرصه وجود گذاشته
در ابتدای تأسیس تعداد طلاب آن به (۱۰۰) نفر تعین و مدرسه را افتتاح نمودند:
مدرسه پس از تحولات تعلیمی وصعود و نزول آن حینیکه صداقتمند محراب الدینخان
مدیر در رأس معارف این ولا عرضر حاصل کردند در ردیف سائر خدمات و اقدامات خویش
و در صدر اصلاحات مدرسه ظاهر شاهی برآمده موضوع تحولات و انحطاط مدرسه را
با ترتیب که باید جریان یابد به تفصیل تام بمقام وزارت جلیلیة معارف پیشنهاد واز
آنجا منظوری لیلیه شدن مدرسه مذکور را با البسه و مدد معاش متعلمین منظوری
حاصل ومديريت معارف از حکومت پنجگانه این ولایت تعداد طلابر ا بعد از اخذ
امتحان به میرسد شامل و مابقی اثاث البيت لیلیه را از قبیل چپرکت، ظرف و غیره
تهیه ولیلیه را به صورت اساسی با يك دسیپلین در ست دایر ساخت.


« دار عفان ميمته »
( )

احصائيه عمومی این مدرسه از بدو افتتاح تا این موقع به (۱۷۳) نفر با لع
و بعد از وضع نفر که بوسائل متنوعه خارج شناخته شده اند با (۱۰) نفر جديد الشمول
امساله تعداد محصلین آن به (۳۶) نفر میرسد که در داخل صنوف سه گانه به تحت
اداره احمد یار خان سر مدرس و سه نفر مدرس لایق دیگر مصر و ف ادا مۀ
تحصیلات خود هستند .

دار الحفاظ ميمنه

حفظ کلام ربانی در سر تا سر نقاط مختلفه مملکت عزیز ما خواه در مدارس رسمی
و یا غیر رسمی باشد به نهایت شوق و علائق بارزی جریان داشته حکومت شریعت پرور ما
در ردیف سائر نهضت های عرفانی برای اینکه محصلین حفظ قرآن عظیم الشان
با آسوده حالی بتوانند که به حفظ کلام الله موفق شوند تاسیس مکاتب
دار الحفاظ را در مرکز و اکناف مملکت منظور فرموده به اولیای امور این ولا
نگاشتند که تا به اثر منظوری بودجه در افتتاح مدرسه دارالحفاظ مرکز اقدام بورزند.
بتا سی از نظریات حکومت متبوعه در سال ۱۳۱۹ در مسجد خشتی دار الحفاظ
مرکز میمنه را افتتاح نموده به تعداد (۲۰) نفر اشخاصی را که بشرایط نصاب
نامۀ این مدرسه مطابقت میکرد بنابر داو طلبی خود و اولیای شان پذیرفته به
تشکیل صنف اول و دوم نظر به استشاره نصاب نامه دار الحفاظ که باید تعداد
داخله هر صنف متجاوز از (۱۰) نفر نباشد بحفظ کلام ربانی موظف و بهر واحد
از آنها مبلغی بنام مد دمعاش مختص گردانیده . دارالحفاظ مرکز از زمان
افتتاح خویش تا به سال ١٣٢٦ به ترتیب تذکر رفته فوق جریان وعده نفر را سالانه
نظر بعدم گنجایش بودجه و صوابدید مقام وزارت معارف از (۲۰) نفر
متجاوز کرده نمیتوانستند .
به اثر پیشنهاد مدیریت معارف در سال ١٣٢٦ وزارت جلیله بودجه مدرسه
را وسعت داده ارشاد کردند که باید (۲۰) نفر دیگر نیز بر علاوه بفرمايه
اخذ و به تشکیل ٤ صنف و به تحت مراقبت سه نفر قاری و یکنفر قاری باشی
حفظ قرآنکریم در مدت شش سال خاتمه و برای هیئت عامله این مدرسه مدد
معاش بیشتری تادیه گردد که فعلاً بر اساس همان امر امورات مربوطه مدرسه
مذکور در تحت نگرانی سید علیخان قاری باشی پیشرفت دارد.
احصائيه عمومی مدرسه دار الحفاظ مرکز میمنه تا کنون بالغ بر (۷۳) نفر میگردد
که از آن جمله به تعداد (٤٠) نفر به تشکیل اشاره رفته فوق مصروف پایان
رسانیدن حفظ قرآن شریف بوده و ١٥ نفر به صفت فارغ التحصیل سنوات ماضیه
به انتهاز اسناد فراغت این عطیه بزرگ موفق و برخی از آن ها به صفت
معلمین علوم دینی بمركز ولايت وظیفه دار هستند .


ارمغان میمنه
( )

دار الحفاظ اندخوی
به تعقیب افتتاح مدرسه دارالحفاظ مرکز میمنه در مرکز اندخوی در سال
۱۳۱۹ در مسجد بابای ولی علیه الرحمة تاسیس و بنا بر مقررات نصاب نامه این
دارالحفاظ به تعداد (۳۰) نفر اطفال لایق شمول را اتخاذ و به تشکیل صنف اول
ودوم به تحت و ظیفه داری عبدالله خان قاری باشی و یکنفر قاری دیگر گماشت.
دارالحفاظ مرکز اندخوی مانند شاگردان دارالحفاظ میمنه مزید از (۲۰) نفر
متعلم و دو صنف تشکیل داده نمیتوانستند آنها یکه به صنف اول شرف شمولیت را
بخود حاصل میکردند بداخل همین دو صنف بختم قرآن مجید خود را موفق میگردانیدند.
در سال ١٣٢٦ وزارت جلیله معارف تشکیلات آنرا مطابق مدرسه دارالحفاظ مرکز
میمنه وسیع ساخته امر دادند که برعلاوه (۲۰) نفر سالانه (۲۰) فردیگر بزیه ترفیع دو صنف
گرفته شود بنابر همان امر (٤٠) نفر طلبه در داخل چهار صنف و دو نفر قاری دیگر موظف
گردیدند که تا کنون بدین ترتیب جریان داشته و به تعداد (۲۷) نفر بنام فارغ التحصیلان
سنوات سپری شده به اخذ شهادت نامه ختم قرآن مجید موفق گشتند.
برای اینکه از احصائیه عمومی طلاب مکاتب و تعداد معلمین و هم مظاهری بودجوی
وسایر كمك های دولت معلوماتی داده توانسته باشیم به احصائیه و تشریحات ذیل میپردازیم.
احصائیه عمومی طلاب مکاتب ولایت میمنه از تاریخ تاسیس الی حال
شماره مکاتب تعداد مجموعی طلاب از بدوتاسیس الی حال تعداد موجودة طلاب

۱ مکتب متوسطه مرکز ۱۳۰٤ نفر ٥١٥ نفر
۲ » تگاب شیرین ٥٤١ » ۲۲۹ »
۳ » مرکز اندخوی ٥٤٤ » ٢٤٧ »
٤ » قیصار ٤٣٨ » ۲۱۲ »
٥ » پشتونیکوت ٤٤٦ » ۲۰۰ »
٦ » دولت آباد ٤٦١ » ۱۹۷ »
۷ » درزاب ۳۸۸ » ۱۹۲ »
۸ » قرمقول ۳۳۱ » ۱۸۲ »
۹ » گرزیوان ۳۳۳ » ۱۸۹ »
۱۰ » المار ۳۹۷ » ٢٤٢ »
۱۱ » خواجه دوکوه ٤٢٩ » ٢٠٦ »
۱۲ » قرغان ٤٠٧ » ۲۰۰ »
۱۳ » مدرسه ظاهرشاهی ۱۷۳ » ٣٦ »
١٤ » دارالحفاظ مرکز میمنه ۷۳ » ٤٠ »
۱٥ » » اندخوی ۷۲ » ٤٠ »
١٦ » مکتب نسوان میمنه ٤٠ » ٤٠ »
٦٣٧٧ نفر ۲۹۴۲ نفر


صفحه
ارمغان میمنه
از تاریخ تاسیس مکاتب مرکز ومحال میمنه به تعداد کثیری ذوات صاحب
معلومات که از مکاتب عالی و دارالمعلمین های مرکز فارغ التحصیل گردیده
اند وارد اینولا شده و به تربیه و تعلیم طلاب مکاتب و مدارس مصروف
و این موفقیت شان را که احصائیه مشبو این طلاب نشان میدهد نصیب
این منطقه مملکت گردانیده گرچه احصائیه صحیح از نیار یخ
تاسیس مکاتب تا حال نسبت به معلمین موصوف در دست نیست اما برای
اینکه به خواننده گان این مجموعه از تعداد معلمین موجوده معلوماتی داده
توانسته باشیم تعداد معلمین و مربیون مکاتب این ولا بصورت جمعی به (۱۱۱) نفر
میرسد که با يك عالم دلچسبی و علاقه شامل کار بوده و برای ترقۀ زندان این محیط
داخل مجاهدت میباشند مدیریت معارف اینولا که با تشکیلات وسیع فوق الذکر
داخل ساحه عمل میباشند و موفقیت های شایانی را نصیب خود ساخته اند از
طرف دولت با بودجه سالانه (يك ملیون افغانی تقویه و تغذیه میگردد که این
مبلغ براى يك ولایت کوچك مانند میمنه خیلی مناسب و یکی از فداکاری
های حکومت به خواه ما میباشد که توجه ایشان را برای بلند بردن سویه عرفانی
ملت نزد اشخاص بصیر و خبیر ثابت میسازد.
نا گفته نماند که مبلغ مذکور تنها در شقوق مختلفه از قبیل تعمیر معاشات.
مصارفات مسلکی و غله گی هیئت تربیوی این ولایت بمصرف رسیده کتب درسی و
لوازم تحصیل از مرکز وارد و بدسترس استفاده محصلین قرار داده می شود.

بنا غلى طور از شاه
«مفتون» از کابل
با ادب پا بگذارید سر خاك وطن

ای جوانان وطن جدی وجرار شوید
جهد ورزيد همه با هنر و کار شوید
خدمت قوم بود واسطه عز و شرف
خادم جامعه و میهن حقدار شوید
گر بخواهید رسد خیر شما بر مردم
گذرید از خود تان صاحب ایثار شوید
تا بکی غفلت و از وضع جهان بیخبری
وقت آن است عزیزان همه بیدار شوید
آنچه لازم بحیات است خود ایجاد کنید
تا بکی منتظر همت اغیار شوید
با ادب پا بگذارید سر خاك وطن
بس بود محترم اينخاك خبر دار شوید
عزت دائمی ملت کهزاد و غیور
محموه «مفتون» از خداوند طلب گار شوید


سراجه

بداخلی غلام قادر
«مسکین»

د از مغان میند »

( )

مدیر شعبهٔ ۴ دارالتحریر
«شاهی»

ارمغان ته ارمغان وراندي کو.ه

میمنه دي تل په خیر او میمنت وي
ارمغان نوي پستوري ځلیدلی
د دې ستوري استقبال اوس زه کومه
دا غزل مي د وطن په باب ویلی
که څه هم دا په کابل کښی ویل شوی
بیائی هم له دی مقام سره و دو یم
که قبول شي افتخار به وي و ما ته

چه په مونږ ئی درحمت مدام منت وي
د ادب آسمان ته نوي را ختلي
ارمغان ته ارمغان وراندي کومه
دا وطن مي هر طرف پکښي ستایلی
د کابل په مجله کښي مثل شوی
که څه هم زه ځان لایق او وړ نه ونیم
او که نه ګوندي ګناه هم نه وی ما ته

*

*

*

تل ثنا ژیږم به کوهسار دخپل وطن
په دنیا کښي که جنت دي خپل وطن دی
په هستو ږنه په خدمت کښي ئی فرق نشته
په هرات په میمنه فراه څه فرق دي
سراومال په ځني جارکړم که مي وس وی
سکونت او که خدمت دي يو هواد دي
په غو ها په غریبی ئي نه شر میږم
خپل وطن ګنبی که امده لرم که و چه
شکر کاږم په خپل کور کښي چاژمت يم
وطن داره خپل هواد دی جنت بویه
ناروا څخه ځان ساته میره ئی
درپه ځان مشه اطلس چه وي له ظالمه
د ستم له ما اشنائی مهریزه دی
در په خوله مشه حلوا چه وي حرامه
ژوند قنادي نن صبا ته که پوهیږی
دهواد په مینه و کره‌ګاونه
ستا له زیاره به وطن له تاره نیا دشي

ګڼم او هك اودا و هوار دخپل وطن
چنو بی که ننګر هار دخپل وطن
څه کابل څه قندهار دخپل وطن
څه قطغن څه مزار دخپل وطن
په خدمت په کار و بار دخپل وطن
هر يو دی کنج و کنار دخپل وطن
په خواری هیڅ نشته عار دخپل وطن
څه پروا په غنم جوار دخپل وطن
په کرباس چه وي له تار دخپل وطن
او سه تل شکر ګذار دخپل وطن
مرسته کړه دخواروومار دخپل وطن
وي مخلوق درنه آزار دخپل وطن
چه ئی لوخ او په نهار دخپل وطن
له هغه بهتر دي زار دخپل وطن
له ظالمو اوسه كنار دخپل وطن
ودان کړه لوډه هوار دخپل وطن
زیا ر خدمت ته شه تیار دخپل وطن

خاوند خوشي که غواړي « مسکینه»
ځان دی خوارکړه تل په کار دخپل وطن


صفحه ( )
« ارمغان میمنه »

شیاغلی محمد رحیم «شیدا»

ادبی

شرشر میمنه

جای سرور، محل خوشی، منزل نشاط، مقام انبساط، موضع دلکش، سرزمین فرحت بخش، قطعه خاك شور انگیز، نقطه عشق آمیز، دره های روح پرور، بیشه گك کیف آور یعنی شر شر بلی : شر شر.

آنجا که، آب شفاف ونقره فام يك دریا از بلندی (۲۰) متر بصورت يك تیکه بلور سر شا را نه بزمین سرازیر شده و در هر ثانیه چندین ملیون قطرات دائيه در صفت و مروارید شکل را باطراف خود تشکیل میدهد.

سرزمینیکه آنجا اطراف
این قطرات پراگنده شده
و شاخسار های قلو وزیبای
جنگل زارهای طبیعی
که چون دست بلورین
نازنینان از بهر دلربائی
های تماشائیان ممتد است
احاطه کرده و از برگ
های سبز و پسته رنگ
و شگوفه های سرخ و سفید
خود از گوشه فردوس برین
خبر میدهد.

چمنزار یکه آنجا
گلهای خوش بو و خوش
رنگ بالوان مختلف سرخ

( شیاغلی محمد رحیم «شیدا» )
سرکاتب شعبه اول دارالتحریر شاهی

سبز، زرد و سفید در دامان کوه وکمر اطراف وجوا نب شلاله شرشر بانبوه های دلکش و بلبل کشی روئیده، هوای دره را سر تا سر عطر یز و نگهت انگیز ويك دورنمای جذاب لاله گون و آتشین رنگی را تشکیل داده است.
قطعه خاکی که، روی صنیعه آنرا تارهای ابریشمین ولطيف انواع سبزه وریاحین


صفحه ار مغان میمنه ()

خوش بو و خوش صورت پوشانیده و يك تشکيه مخمل زمردین
سبزه راگسترده است که سرسبزی وخرمی آن بهار تازه ئی را در هر وقت سال
بنظر ها جلوه گر میسازد .

دره که در سر تاسر آن آواز روح نواز و صدای نغمات شورانگیز
شر شر پیچیده شنونده را مجذوب و آهنگ های دلفریب و شیون های وجد
انگیز آن که از هزاران ساز موسیقی بگوش ها خوشتر میرسد، انسان را
مانند عندلیبی که از صوت دلنواز آبشار دریای خیالی بیخود افتیده با شد
در کنار سنگی مبهوت ومحو ساخته به عالم دیگری میبرد .
شر شر يكه ، در بین یکعالم آب صاف و سیماب گون ، سنگ های شفاف
والماس شكل آن مانند دانه های درومرواريد يرقیمت بنظر میرسد ، شیر ماهیانی
سفید ستا رنگدار هایش هر لحظه مانند ساعد دلبران سیمین تن و سیماب بدن
در بین آب نمایان گردیده ، انسان را محو و واله دیدا رو شیدای تماشای خودمیگر داند .
بیشه گك آزادیبی تکلفی که فضای وسیع وهوای جان پرور داشته مرغان
پرنده و هو اباز آن چون قمری ، كبك ، بلبل، عند ليب ، کبوتر ، و سایر
پرندگان تیزبال، درشاخسار درختان با پنجه های مرجان نما در جنگل زار
گرد ونواح شر شر نشسته، شر وع بخواندن نموده ، از شاخی بشاخی
واز یاله ئی به یاله ئی پرواز و آوازهای دلکش و نغمات روح پرور خود را بنوعی
از حنجرها ادامی کنند که گوئی مرغان ارواح شهیدان وطن که در مقابل
هرش میباشند، بنوا آمده دل شنونده را آب و از تأثیر صدای جذاب
ودلنو از خود، در سوز وگداز می آورند .

آه ، نمیدانم که این شت پرهای قشنگ بوستانی چه میگویند واز چه رو اینطور
بین خودها چهچهه زده، از شاخی بشاخی وازياله ئی به یاله ئی پرواز کرده و با یکدیگر
راز میگویند که از تأثیر ناله های جان گداز و نغمات شورانگیز خود سرتاسر
دره را پراز شور و مملو از هیاهو ساخته اند .
رویهمرفته این موضع (شرشر) با تماماً كيف ومزيت و موقعیت آن يكي
از بهترین شهکاری های دست قدرت و خوبترین نمونه آثار طبیعت بوده، بیننده را
محو ومشاهده کننده را عاشق وشیدای خود می گرداند .
افسوس، که من نمیتوانم با سخن بسته و قلم شکسته خود این تابلوی قشنگ قدرت
واین صحنه زیبا و هوش ربای طبیعت را شرح کنم .
فراموش نمیشود، موقعیكه من بتماشای آن رفتم، بی محابا در مقابل حسن دلفريب
بدایع قدرت و حکمت مبهوت مانده باسرار خلقت وطبیعت سزاسیمه شدم، در قلبم آتش
وجد شعله ورگردیده ، دل بیکه از آمده قطرة اشکی چند بر


د ارمغان مپمنه »

چشمانم حلقه بست ، ابیات ذیل که از واردات غیبی است در آنجا بزبانم بیاد هتاً
جاری گردید ، که مانند بلبلی ناله کشید ، بسوز و گداز آنرا زمزمه مینمودم ،
بپای شر شر
شر شر بهوای کیست گریان کز دیده او سرشك جا ر یست
یکدم نکند ز گریه آرام ز غم دلکش مگر که کا ر یست
در قطره فشانی های اشکش چون توته ابر نو بها ر یست
کارش همه دم زجور گردون فر یاد و فغان وبیقر ا ر یست
بهر چه زند بسنگ سر را بهر که چنین به سوگوا ر یست
از عشق که میطپد خد ا یا از دست که، در فغان و زا ر یست
دانم که مگر بعشق ذا تت «شیدا» شده و ببا شك با ر یست
ساعتی چند آنجا محو و بیخود و سرشا رانه زمزمه داشته بعد روی سبزه ئی
بتما شای شر شرۀ آب قرار گرفتم و این آرزو بخاطرم گذشت که ازینجا نر وم
و این ماوای د لکش و بیشه گك فز حت بخش را منزل و مقام خود ساخته ، در ین
جای عشق انگیز وشور آمیز که دلم از کنار دلبران سرخ پوش و سبز لباس
آن دور شدن نمیخواست، بالای سنگی زندگی و از تماشای آب نقره ئین ، نسیم
جان پرور ، سیر شگوفۀ در ختان و منظرۀ کوه و کمر آن متلذذ و متمتع باشم .
آه : چه آرزوی نا ممکن ، بشر بیچاره که همیشه دچار حوادثا تی است
که بواسطه و اهیات زندگی از اکثر آرا می ها و خوشی های نصیب مانده
همه مهارت خود را وقف آرزو های جسما نی کر ده و از کو ا یف طبیعی
و لذایذ رو حی بی بهره میماند ،
ایخدا: کاش سنگی میبودم که در دامان آن دره قرار گرفته و آب شفاف
وبی آلایش شرشر هر روز وشب مرا دست کشی میکرد، تا تیره گی اوهام وحوادث
روز گار مرا اینقدر تیره روز و سیاه بخت نمی ساخت ،
کاش : شاخ در ختی میبودم که در آن فضای آزاد زندگی داشته از هوای
جان پرور آن همیشه سر سبز میماندم و بر میگرفتم ،
کاش : گیاهی میبو دم که در پیرا مون آن آبشار زیبارسته از زمین جان پرور
آن نشو و نما مییافتم و باد سرد خزان به پنجۀ ستم کار و مظلوم آزار خویش ریشۀ
مرا قطع و سرو بر گم را خشك نميسا خت .
کاش : مرغکی میبودم که در آن فضای آزاد و آن در ختستان بی آزار
زندگی داشته از شاخی بشاخی و از پاله ئی بپاله ئی پرواز کرده هر کجا
دلم میخواست می نشستم ، بهر رنگی که خاطرم آرزومیکرد صدای نالۀ خود را
بلند کرده ، همچنين عقده بدل و صدا بر گلو نمی ماندم ،


صفحه
د از مغان میمنه ،
()

کاش ، شر شر می بودم که بآرزوی دل، سر خود را بهر سنگی میزدم ،
حسب الخواهش ناله و فریاد سر میدادم تا فرش صدایم بدیگر ان تأثیر میکرد
و سخت ترین قلب ها را در سوز و گداز می آورد .

آه : چقدر بد قسمتم که اینها نیز نیستم و کیفیت های سحر آمیز و هوش ربای
آن درۀ قشنگ و آبشار پر کیف را هم شرح داده نمیتوانم . لهذا :

نویسندۀ : بکار است که بفن بیان و سحر آمیزی کلام استاد بوده روی
آن سنگ سفید کلان که در برابر شرشرۀ آب قرار دارد و نسیم جان فزایش
آمیخته با ذر های الماس مانند قطرات آب که دماغ طبیعت را تازه میسازد، هرقره اش
را از روی حکمت و خلقت طبیعت واهمیت قلم،بكلمات رنگين و الفاظ شيرين تحرير كند.

شاعری : لازم است که در صنعت شعر وخيالبندى هاى مضمون دست
رسا و قدرت بسزا داشته بهمه فن شعر ماهر و عروس بکر معانی و زیبائی های
کلام الهامی را در حجلهٔ تصرف در آورده بنازک خیالی های شاعرانه وكلمات
هيجان انگيز ، ما هرا نه بیان نماید .

رسامی : ضرور است که آنجا درگوشۀ نشسته منظره شگفت انگیز
و دلفریب شر شر ، صورت قشنگ و ترتیب دلربای درختان، شكل دلكش كوه
و کمر آن درۀ زیبا را برنگهای سرخ و سبز «بهزادانه»تا بلوی نظرفریبی ترتیب
دهد، تا هر بيننده را محو وحيران سازد.

موسیقی نوازی : بایدش که اشعار رنگين وغزلهاى شيرين وصف اين
شرشر را به نغمات دلکش و آهنگ های جان گداز با لحن های مؤثر و آواز
طرب انگیز ادا کرده بتواند .

مهندسی : میخواهد كه موقعيت آن كوه ، دره، بلندى آبشار و آب
وافر آنرا معاینه کرده و برای نصب يك دستگاه بزرگ برق آبی پلانی طرح
نمايد ، تا بواسطهٔ آن شهر میمنه با بسا جا های دیگر روشن گردیده فابریکات
متعددی درطی ایندره بناشده بآبادی و تمدن مملكت عزيز ما رونقی و بزیبائی
و تجمل شهر مولدی تولید بشود .

بالآخره : فلم گیری لازم است تا از این منظرۀ جذاب ، دلکش وهوش
ربا فلم ها برداشته منظرۀ رعنا و زیبای آنرا در پرده های رنگین و قشنگ
سینما برای همگان نشان بدهد و عالمی را جهت ذوق سیر و تماشای آن تشویق
و ترغیب و جهانی را مفتون و شیدای آن نماید .
وصف شر شر نمیشود انجام
نویسنده میشود دلگیر
وه که چون خلد خرم است مدام
دیده از دیدنش نگردد سیر


بنا علی عبد الغنی
«علمی»
ار مغان میمنه
مدارس میمنه
(-)

قبل از بنکه در تعریف مدارس و تفصیل دانش کاهای میمنه آغاز کر دد بیان
سابقه این کشور دانش پرور در علم و علما برای مزید بصیر ت مطالعین مفید
می نماید. گر چه مأخذ و مدر کی که جامع (مشاهیر علمی) سابقة میمنه با شد متأسفانه
تا کنون با جستجوی که درین باره مینما ئیم سراغ نداریم . باهم درقضاوسانرا خوان
که جامعین این هدیه و ارمغان هستند معلومات متفرقة خودرا درقید تحریر می سپاریم:
طوریکه از تتبع ثابت میشود این مهد فضل پرور با علم و دانش سابقه طویلی
دارد . و از قرنهای خیلی قدیم اشعه فضل و معرفت در صحن آن لمعان مینماید، اصحاب
ویا با شندگان این سر زمین با فیض از دانش اثری ودین پروری که فطرتاً داشتند
همیشه در تربیه علماء وتأسیس مدارس دینی ومبانی علمی همت می گذا شتند. گرچه
آثاری از آن موسسات که تعمیر شان از آغاز دورة اسلام ونزدیك آن ثابت بشود
درین خطه بالفعل به نظر نمیرسد از روی دلائل میتوان چنین حدس زد که از دوره آغاز
اسلام وقرون قریبة آن اگرچه معابد دینی و مؤسسات موجود بود. ولی در اثر طول ازمنه ویا
از تبدلات طبیعیه که یکی از حقایق مسلمه علم معرفة الارضی است و یا با ثر دستبرد هجوم مهاجمین
محو ونابود گردیده است. زیراخا كيكه امثال «علامة ابن عمید» و «حكيم ظهير الدين»
را در راه علم وفضل پرورش مینماید از داشتن وسائل تحصیل و مبانی تعلیم چاره ندارد
چه « ابن عمید» مذکو ر از علمای است. که در حدود قرن (٤) بوجود پیوسته به تصنیف کتب وجمع
و ترجمه آثارنابغه تاریخی وطن ابن سینای بلخی (ابوعلی) مصدرخدمات جاوید گشته است .
قراریکه ازمجلة سوانح «ابن سینا» معلوم میگردد «ابن عمید» از کتاب های آن در حدود
بیست و چند کتاب را تحلیل و ترجمه نموده بمورد استفادة اصحاب تحصیل گذاشته است.
چون درینموضوع (مشاهیر علمی میمنه) آنقدر تتبع که لازم است تا کنون بعمل نیامده
لهذا رجال علمی آن در زا ویة کتمان مخفی مانده . ا ست ا ما علمای که
در قرنهای نزدیك ازین خطه بار آمده اند ازحيث شخصيت و مقام علمیت ومقدار
فضيلت ثيوة دارنصولى ترتيب سوانح علماء وتفصيل مناقبشان خارج از بحث ووظیفة
ما ست بنا بر ا ن از آ ن منصرف شده بما هو ا لمقصود مصر و ف میشویم .


صفحه
« از مفان میمنه »
( )

قسمت اول ؛ مدارس میمنه

مدرسه خانقاه
در آوانی که اصحاب میمنه بوجود علماء و اهل طلب و ارباب فضل حاجت و بالوسیله
بمدارس دینی و دستگاه علمی ضرورت داشتند حاجی روزقل خان ( کاروان باشی ) که
يك تن از ارباب سرمایه و درعین حال متصف بهمت و دیانت بودند این مؤسسه را در سال
1347 هجری قمری برای ترویج علم تعمیر و بناء نموده است . مدرسه مذکور از روی عمر
گرچه حداثت دارد ولی از لحاظ وسعت و منافع علمیث از عموم مدرسه های میمنه سبقت مینماید.
خصوصاً مسجد جامع که در پیشروی این مدرسه واقع است در مزیت مدرسه می افزاید
زیرا جامع موصوف با وسعت و عظمت که دارد بطرز زیبا و دلکش طرح شده عمارت آن
که سابقاً كوچك بود بارعايت پخته کاری و سایر اصول مجدداً تعمیر و بسر رسیده است.
جامع مذکور از (21) گنبد مرکب و از دروازه ای قشنگی عصری مزین میباشد. تاریخ تعمیر
آن درشته عبارت دلکشی بنظم و بلوح مرمر نقر شده بالای منبر جامع نصب گردیده است
مدرسه مذکور که با تعمیر جامع یکجا بنا یافته است . در تمام دور های
خود دستگاه جریان علم و دانش ومؤسسه تربیه طلاب و اهل بینش بوده است
چه درین مدرسه در سالهای قبل بعضی علمای خیلی زبر دست و بزرگی که
در ذیل مشرحاً ذکر خواهند شد استقامت داشته و در اثر فیوضات تلقین و تدریس
شان با علمای دیگر جامع ظهور پیوسته است .
از جمله مولوی ابوالفضل هراتی که به مولوی محمد جان معروفند از تلامیذه همان دوره میباشند.
مخصوصاً در چند سالی که مولوی صاحب محمد اعظم خان هراتی که در تمام انواع
علوم مروجه از منقول و معقول جامعیت و درین مدرسه عز استقامت داشتند . مدرسه
جای جوش و خروش علمی بوده طالبان علم وفضل را از دور ونز د يك جلب نموده
است. و چند نفر علمای جید و جامع بمساعی جمیله مولوی صاحب موصوف از انواع
علوم فارغ گردیده و مؤلفات چند در علم نحو نیز از آثار تصنیف شان یادگارمانده
و باهتمام حاجی کاروان باشی کتب مؤلفة شان بطبع رسیده است که اکنون درد سترس
استفاده علاقمندان علم و فضل میباشد. و نیز مولوی صاحب مناقب به مولوی صاحب زاری
یکی از علمای بزرگت و معروف اینصوب مملکت بودند قبلاً در ین مدرسه اقامت میشومدند
در دوره استقامت آنها نیز طالبین علوم در راه علم قدمهای سریع برداشته علمای کثیر
از فیض توجه شان بمعدن علم ومنبع عرفان صاحب گشته است . مولوی عبدالملك صاحب
که یکی از علمای جامع این سرزمین بوده اکنون بمدرسه قریه ایجلاد مدرس و مصاحب
میباشند نیز باین جایگاه مقیم و در علم اصول و فروع سهیم شدند. مولوی صاحب نامبرده
در راه تحصیل علوم زحمت زیاد برداشته حتی سوی هند و ستان هم از پی علوم سفر


( )

ه از مغان میمنه ،

نموده و در علوم مروجه جامعیت حاصل نموده اند، اکنون از چند سال باینطرف مولوی
سید تاج الدین صاحب که نیز از علمای جامع اینزمان میباشند بمدرسه اقامت و به تدریس طلبه
موظفیت دارند. موصوف از جمله فارغ التحصیلان دارالعلوم کابل بوده در انواع علوم مروجه
تدریس مینمایند، مخصوصاً به علوم دینی از تفسیر وحدیث علاقه ومحاورت دارند.
راقم سطور که گرچه از لیاقت انسلاك در سلك علماء مهجورم با آن بحكم آية
(واما بنعمت ربك فحدث) در جمله ارباب علم و فضیلت به تحديث ذكر نعمت مامورم،
اينك كمینه علاوه بروظیفه تدریس که رسماً بمدرسه ظاهر شاهی دارم در ینمدرسه
نیز اوقات طلاب العلوم را مصروف مینمایم باهمه بی کفایتی، طلاب بنابر زعم وعقیدتی
که دارند، از علوم مروجه استفاده مینمایند مدرسه مذکور دارای (١٥) حجره
و (۲) درس خانه می باشد .
مفتن حاجی صاحب مذکور نیز نظر به وصیت شان در همین مدرسه واقع واز برکات
تعليم علوم و تلقین فروغ روحاً مستفيد میبا شند
مرحوم حاجی روز یقل خان که برای ترقی علم و مدرسه ارتباط داشته لهذا
در زمان حیات خود به تأسیس کتاب خانه و تعین اوقاف بمدرسه وجامع پرداخته است، برای
استفاده طلاب کتابهای قابل قدری از قسمت علوم دینی موجود بوده معاش مدرسی
و امام وغیره از وجوه وقفیات آن اجراء میگردد، اکنون اهتمام این دستگاه بدوش
غافلی نذیر قل خان خلف الصدق حاجی مرحوم كه يك تن از ثروة مندا ن منور و باحس
اینولا میباشند بوده و تامیر ده نیز بعلم و عرفان علاقمند اند .
مدرسة خشتی
این مدرسه که بالفعل بمدرسة قاری خانه معروف میبا شد ، يك قرن قبل ازین
در سال ١٢٥١ بناء شده است وتاریخ آن از کلمه (غم یار) که بروی مسجد آن تحریر یافته
استنباط گردیده است از لحاظ قدامت تاریخ ومتانت تعمیر نسبت بمدارس میمنه اهمیت
باسزایی را دارا میباشد، در زمانیکه علم و علماء در میمنه کم رواج ومردمان این خطه
باصحاب فضل و دانش بشدت احتیاج داشتند مدرسة مذکور تأسیس وبعدا وقت مدت
برای تحصیل علم و دين وتربية اصحاب دانش وعلماء باز گردیده است طوریکه
مشهور است بانی آن مضر اب خان حاکم آنزمان بوده و در استحکام بنای آن خیلی سعی و
اهتمام بکار برده است، تهداب عمارت آن عموماً از سنگ واز بالای آن بچوب های
چهار مغز که چهار تراش شده کی است مستحکم وسائر بنای آن از خشت پخته و لوازم آن
مکمل میباشد، عمارت مدرسه مرکب از یکمسجد جامع وچندین حجره است مؤسسه
مذکور از ابتدای تأسیس تا حال آشیانه علم و معرفت بوده در تمام ادوار عمرش
جایگاه علمای متبرك وطلبه علم و حفظه قرآن مبارک قرار گرفته است از علمای
مدرسین آن ذواتیکه مستحق ذکر میباشند اولین آنها جناب داملا نصر الدین که


()

ارمغان میمنه

از تحصیل یافته های بخارا بودند ابتداء بمدرسه خشتی بمدرسی مؤظف شده اکثر
علمای آنوقت به پیش دریس و توجه شان بدولت علم و دانش مالك گردیدند، برادرشان
داملا قاسم که معروف به داملا جنده بودند نیز از تلامیذه حضور دانش ظهورشان بوده
بمدرسه کوهی خانه سالها تدریس کرده اند ، چند سال قبل جناب سید محمد خان
خطیب که از علمای جید این شهر بوده و از عرفای زمان بحساب میروند بمدرسه
موصوف مدرس بودند، در تمام ادوار عمر اینمدرسه، علوم دینی در آن تدریس شده
و برای اهل شهر منبع احکام مذهبی و مسائل شرعی بوده است . اکنون جناب
خطیب صاحب داملا سعید علی خان تدریس آنرا بعهده دارند، درین چند سال اخیر برای
دارالحفاظ تخصیص یافته است، قراء کرام فعلاً در آنجا جاگیر بوده مدرسه رسماً
از طرف مدیریت معارف در تحت اهتمام یکنفر قاری باشی صاحب مذکور که
موظف میباشند اداره میگردد، تعداد داخله محصلین آن بحدود (٤٠) نفر بالغ
و از آنجمله هرسال قراء از تحصیل فارغ میشوند دوره فراغت وختم مدرسه مدة
شش سال است در ینمدة علاوه بر حفظ قرآن کریم تجوید جداگانه بطلاب تعلیم
و بها آیات فرقان مجید تطبیق میگردد درین سال های قریب نتیجه رضایت بخشی
دراثر سعی وتوجه قاری باشی صاحب وزحمت معلمین کرام بظهور آمده حافظ های
جیدی برای دفع احتیاجات دینی و مذهبی اهل این خطه تهیه گردیده اند ، در میمنه
دو مدرسه برای دارالحفاظ موجود بوده یکی اینمدرسه، ودیگر آن در منطقه
اند خوی واقع میباشد، اینمدارس برای شایقین حفظ قرآن مبارك بازبوده شاملین
آن باعطای معاش کافی و تلقین کتاب الله از جانب حکومت رایگان سرافراز میباشند.

مدرسه کوهی خانه
اینمدرسه اگرچه در غبر خود نسبت کمبود عمارت خودخام میباشد ولی از حیث سر رشته
وغمخواری قوم قابل اهتمام است. مدرسه مذکور از یکصد سال قبل تعمیر شده بروی دانش
آموزان شهر وفرهنگ طلبان اطراف باز گردیده است از آنمدت تا کنون سلسله تعلیم
اصول وتلقین فروع در آن دوام یافته بساطلاب بدولت علم و دانش مشرف گشته است .
در دوره جریان اینمدرسه علمای زیادی در آن از خود شهر واز مسافرین مقیم بوده
در راه پیشرفت علم و عرفان خدمت ها کرده اند، داملا قاسم جنده که یکی از علمای جید
و برجسته این شهر بودند بحیث مدرس درین جایگاه اقامت میکردند و در علوم دینی
تدریس مینمودند چون معروف بزهد و تقوی بودند اهل شهر بقول و فعل ایشان
اقتدا میکردند، داملای دیگر که از خاك این کشور بار آمده به نام عظیم حاجی معروف
بوده است نیز از مدرسین مدرسه مذکور وازشاگردان داملا نصر الدين عليه الرحمه میباشند
که در سلسله علمای سابق میمنه در موضوع مدرسه خشتی ذکر شده است .
در سلسله مدرسین این مدرسه یکنفر عالم که اضافه تر قابل ذکر ومستحق تاریخ است.


( )
د ارمغان میمنه »
و املا میر سید خان میباشند که علم کافی داشته در آنعصر باینکه علم کم بوده در علوم بین اقران
مشار الیه گشته اند، علوم را در داخل مملکت و در بخارا تحصیل کرده در میدان علم
از امثال گوی سبقت برده اند از جمله علمای خود میمنه که بیکه در علم بیشتر خدمت کرده است
همان شخص بوده اند که در تمام دورهای حیات خود مصر و ف بحث و تعلیم بوده
وبعد از خدمات زیادی بعالم جاودانی ملحق گردیده اند .
داملا خال بوری که نیز از مدرسین اینمدرسه است از شاگردان مولانای
مذکور بوده به فیض توجه وزحمت آنها بمقام مدرسی رسیده است .
ایشد و سه در ین ا و ا خر با تفا ق قو م کو هی که نسبتاً در امو ر خیر
از دیگر قومها امتیاز دارند بترمیم و آبادی آن اهتمام شده رشته تعليم وتعلم خوبتر
بخود صورت انتظام گرفته ورچند سال اخیر جناب مولوی محمد جان ابو الفضل هراتی
که از علمای جامع وحید این محیط میباشند در آن مدرس بوده بعلوم معقول و منقول
تدریس مینمودند و چند نفر از طلاب العلوم از تحصیل فنون متداوله از حضور فیوضات
ظهور شان فارغ التحصيل شده هريك بوطن خویش مورد افاده فنون و استفاده علوم
قرار گرفته اند که یکی آنها مولوی عبدالغفور خان و دیگری معروف به داملا عبد الحکیم خان
میبا شند، بعد از استاد موصوف نوبه تدریس آنرا علمای که از خود شهر بار آمدند
به عهده گرفته تشنگان علم و معرفت را هريك به فيض تعليم وتدريس معمور ساخته اند.
مولوی محمد عمر خان صاحب که بظرف دوسال به تدریس آن مؤظف بودند عالم
جامع بوده در ظاهر تعلیم و تلقین علوم نموده و در باطن جلب و ذوق سلوک را می پروریدند
بالاخره مغلوب عشق وسلوك كشته مدرسه وقيل قال را ترك گفته بخدمت جناب ولایت
مآب آخوندزاده صاحب پیو ستند، اکنون مولوی علاء الدینخان که نیز از علمای
جامع وحید این مکان است علوم را از نزد اساتذه معروف خوانده و در دارالعلوم کابل
نیز تحصیل نموده است مدرس مدرسه مذکور می باشند سلسله تعليم و تعلم بجوش و خروش
جریان داشته محل استفاده علوم معقول ومنقول واقع گشته اند، صورت حالی مدرسه
از یک مسجد جامع و پانزده حجره مرکب است مدرسه مذکور از لحاظ حوض خشتی
که در بین مرکز آن واقع است از سایر مدارس میمنه فوقیت دارد، حوض مذکور خیلی
مستحکم و اساسی تیار شده و باهتمام ومصار ف شخصی ذكر ا لله بای مرحوم
که یکی از ثرو تمندان باخیر میمنه بود بکار آن بسر رسیده است .
مدرسه عرب خانه
قبلاً این مدرسه به مدرسه آقا صاحب « سید عبدالرحمن آقا معروف » بوده از جانب
جناب مذكور معاش مدرسین و وظیفه طلاب اهتمام و تهیه میگردید .
در حدود سی سال پیشتر که پدر آقا صاحب موصوف جناب سید مقیم خان آقام


د ارمغان میمنه
شیئات داشتند بانتظام مدرسه و خانقاه خیلی همت میگماشتند متأسفانه درین
اواخر اوقاف و منافع مدرسه و خانقاه در اثر تشتت ها رو بفتار اختیاره و جناب
آقای میادة اكتفاء اخیراً مغلوب گذاره وروزگار شدند. اکنون باعانت قوم امر مدرس
اهتمام شده با اهل گذر انتساب میگردد. مدرسه از (١٥) باب حجره و یک مسجد جامع
مرکب میباشد . درین جایگاه باذوات متبرك وبالفيض از علماء و مشایخ وسادات
سکونت داشته علم طلبان وارادت مندان از حضور مبارك ظهور شان محظوظ
و بهر مند گشته اند. از آن جمله یکنفر جناب فضائل اکتساب داملا صاحب احمد قاری
میباشند که از علمای مهاجرین بودند و در اقسام علوم مروجه جامعیت داشته برعلاوه
حافظ قرآنگریم بوده ضمناً کسب طریقت مینمودند، در عصرشان مدرسه خوب مرجع
طلاب و مورد استفاده و اکتساب بود بالاخره از قیل و قال ظاهری ابی رسته به نیت حج و
زیارت بهمجواران بیت (مکه مکرمه) پیوستند. قرار معلوم تا کنون در قید حیات بوده
در آنجا مصروف خلوت و عبادات میباشند
دگر از سلسله مدرسین اینمدرسه مولوی رحمت الله صاحب است که از علاقه آق كويروك
مربوطه مزار شریف بودند، حاضر در حدود علاقه مذکور مدرس بوده جمع
غفیر از طلاب العلوم در حضورشان مصروف استفاده می باشند در حدود چند سال
درین مدرسه تدریس کرده اند ولی اضافه تر استفاده علمی که درینمدرسه شده در دورهٔ
داملا احمد قاری صاحب بوده است که قبلاً متذکر شدیم.
اکنون از ۱۳ سال باینطرف مولوی محی الدین صاحب که اصلاً از مرغینان
میباشند یک حصه علوم را از اساتذه نامور فراگرفته و از سائر آن بدار العلوم كابل
فارغ التحصیل شده اند باینمدرسه تدریس مینمایند در تعلیم علوم دینی قلباً علاقه دارند
توسط تدریس علوم مذهبی در اقامه دین و ترویج شرع مبین صرف مجاهده مینمایند.
خدمت شان صاحب زهد و تقوا وصحبت شان لازم عرض وارتجاء است.

قسمت دوم ؛ مدارس اندخوی

اندخوی گرچه از روی عمر نسبت بدیگر شهرهای میمنه مقدم و اهمیت آن
از لحاظ موقعیت جغرافیایی و قدامت تاریخ ثابت و مسلم است لیکن مدارس دینر ودانش
گاهای مذهبی آن از قدیم مفقود الاثر و تاریخ مؤسسات موجوده آن نسبتاً
مؤخر است. قراریکه معلوم است فعلاً در شهر مذکورسه مدرسه موجود است از آنجمله
دو مدرسه بخود مرکز شهر واقع و دیگری آن بعلاقه قرمقول که از
مربوطات اندخوی است دائر میباشد.
مدرسه های واقع خود شهر يكى مسمى بمدرسة «با با ولی صاحب» و دیگر
آن بمدرسه کهنه معروف میباشد.


صفحه )
ارمغان میمنه
( )

مدرسه کهنه

درین مدارس اینمدرسه که از روی عمر و تاریخ مقدمتر و
از حیث بنیاد و اساس محکمتر است به نقش زیبا و مطبوع طرح گردیده عمارت
آن به خشت پخته و سائر لوازم تعمیر بسر رسیده است مدرسه مذکور دارای حجره های
زیاد و یکمسجد جامع میباشد در تمام اعصار خود آشیان هوا خواهان علم و تشنگان
معرفت بوده بمقر سین جامع و علمای متقی که اکثر از خود آثار بار
آمده اند سلسله درس آن جاری گشته است.
درین سال های اخیر یکی از علمای جامع و متبحر که به ددا ملاقاری
حبیب الله صاحب معروف ، و بتوجه بعضی ثروتمندان همت بینان اندخوی در آنمدرسه
تشریف فرما شده اند مدرس این مدرسه بوده و علاوه بر دست در ازیکه در علوم معقول
دارند، حافظ و قاری جید بوده ارادتمندان را در طریقه مبارکه نقشبندیه تربیت مینمایند
و دانش آموزانرا از منبع علوم ظاهری سیراب و ارادتمندان و معارف
خواهانرا از بحور معارف باطنی معبود و کامیاب گردانیده و در اثر توجه
شان یکعده علمائی که عددشان بالغ به (۱۰) نفرست فارغ از تحصیل و علوم
مروجه عربیه را ختم و تکمیل نموده اند که از آنجمله یکی داملا عیسی خان است
که از سادات میمنه بوده اکنون بمدرسه کوهی خانه استقامت و به تدریس طلبا،
با مولوی صاحب مدرسه معاونت مینماید.
ولی حضور آن استاد فاضل جامع الفضائل چندی قبل جامه بدل
و چشم از جهان پوشیده بجوار رحمت حق پیوستند.

مدرسه بابا ولی صاحب

این مدرسه یکی از مدارس مهم اند خوی مربوط میمنه بوده در تمام ادوار
وجود خود محل استقامت و منبع تعلیم و تعلم ومسكن اهل فضل میباشد گرچه از روی
تاریخ تعمیر جدیدش بیست است که در قرن حاضر بوجود پیوسته است ولی از حیث
وسعت مساحت و حسن موقعیت خصوصاً از روی اصول عصریت و وجود لوازم
عمارت بر دیگر مدارس اند خوی و بلکه بر تمام مدارس میمنه فوقیت دارد گر چه
عمارت خود مدرسه خام کاریست اما زیبو زینتیكه از رعایت اصول عصریت و قشنگی
عمارت در آن موجود است هر گونه نواقص آنرا تلافی مینماید. گرچه خیلی از سابق
مدرسه موصوفه موجودیت داشته و نسبت بر دیگر مدارس صاحب مزیت بوده، بحكم قرائن
میتوان ادعا کرد که این مدرسه اصلا در زمان حضرت بابا ولی صاحب که به « بابا شکر الله
ابدال » معروف بوده و در حدود قرن (۷) حیات بسر می برده اند تاسیس شده و بنام متبرک
شان منسوب گردیده مگر درین سالهای اخیر در اثر اهتمام و ترمیم که با تفاق ثروتمندان


صفحه « ارمغان میمنه » ( )

همت بنیان انداخته وی تنظیم گرفت مدرسه را خیلی وسیع و برطبق اصول تعمیر وقن و بهر گونه اسباب زیبائی آنرا مزین گردانید اکنون اضافه بر اینکه مدرسه مسکن طلباء علوم میباشد دارالحفاظ نیز که از طرف حکومت موجوده تقویه وتغذیه میشود در آن واقع بوده جمع غفیر مصروف حفظ قرآن کریم هستند علاوه بر مزایای ذاتی مدرسه حوض خشتی که معروف به حوض با بولی صاحب است نیز از محاسن مدرسه بوده بعد ازین ترمیم و اصلاحات کامل درین مدرسه آمده حسن دیگر را بمدرسه افزوده است چیزیکه درین مدرسه اضافه تر قابل تقدیر ولایق تاریخ است وجود مسجد جامع است که کامل سمت قبله مدرسه را تشکیل میدهد از (٢٥) گنبد مرکب و تماماً تعمیر آن بخشت پخته کار شده بمصارف زیاد تعمیر گردیده است .
تاریخ تعمیر آن بعبارة زیبا منظوم و بر روی جامع مرقوم میباشد مدرسه موصوف از ابتدای تعمیر تاکنون آشیان هوا خواهان فضل ودانش بوده مقام تعلیم وتربیه بسا اهل علم و اصحاب بینش قرار گرفته است که یک نیز یکی از معنونان احسان و برکات آن هستیم مخصوصاً یکسلسله ذواتیکه بحیث مدرسین در آن حیات بسر برده اند از لحاظ علمی رجال برجسته بودند از کمال علمیت وعلو شخصیت شان مرجع دانش طلبان ومشارالیه امثال واقران گشته اند علاوه بر تدریس علوم مختلفه وتعلیم فنون متنوعه بعضاً صاحب تألیف وتصنیف بودند اگرچه بطبع مؤلفات شان موفق نگردیدند که یکی از آنها قاضی بابا مراد خان که در انواع علوم و سائر فضل و کمال مشارالیه اقران بودند میباشند و از خود آن خاك بار آمده مصدر خدمات علمی کثیر دیده اند وهم از آنجمله ذوات متبرکه یکی جناب داملا نظام الدین صاحب میباشند که اصلاً از شهر سمرقند بوده در ولایت مذکور نیل شهرت علمی داشتند اما در اثر هجوم انقلابات روزگار از آنشهر هجرت و در شهر مذکور اقامت پذیرفتند در زمان استقامت فیض عنایت شان از اهتزاز علم و ترقی عرفان آوازه شان باطراف واکناف مملکت رفته طلاب علوم و داوطلبان معرفت از هر جانب بخدمت شان شتافته اند .
داملا عبدالغفار خان که از چند سال باینطرف بآنمدرسه مدرس و مرتبۀ شان در علوم مسلم کل و اقران است پرورش یافته دست تربیت جناب داملا صاحب و از شاگردان و نام نشان آن جامع معروف میباشند داملا صاحب مذکور چند سال درین مدرسه استقامت داشته در اخیر بمدینه منوره نقل و در آنجا بجوار رحمت شتافتند .
در ین مدرسه اکثر علوم مروجه از قبیل صرف ، نحو ، معانی ، فقه ، اصول فقه تفسیر ، حدیث ، منطق ، حکمت تدریس میشود . طلاب زیادی از آن فارغ التحصیل میشوند ولی تعداد شان نامعلوم است .


صفحه
ه ارمغان میمنه ،
(-)

مدرسۀ قرمقول
یکی از مدارس اندخوی مدرسۀ علاقۀ قرمقول است، راهیکه از طرف اندخوی
بجانب میمنه می آید از بین بازار قرمقول از سمت غرب متصل مدرسه عبور می نماید.
در اینمدرسه، طریقه اکتساب خلیفه صاحب مسمی به خلیفه داملا قربان به تدریس
علوم دینی و تلقین اوامر مذهبی سلسله جنبان هستند. خلیفه صاحب
موصوف قرار معلوم اگرچه خودم تاکنون به صحبت فائض البرکات شان موفق نشده ام
عالم جيد وباعمل وصاحب تقوی بوده، حضور شان برای اخلاص مندان صاحب فیض
ودعا میباشند . قوم آنمدرسه از دیانت پروری که فطرتاً دارند مدرسه را از هر حیث
اهتمام مینمایند و در اجرای اوامر حضورشان نسبت به قطع مراسم سوء واصلاحات
اجتماعی به عقیدت تام می شتابند. یکعده فارغ التحصیل ها از طلبای مذکور از آن
مدرسه خارج گردیده بخدمات دینی قوم موظف شده اند .
ونیز از تاریخ تأسیس اینمدرسه علما و مدرسینیکه در آنجا گذشته باشند عجالتاً
تمسک بخود نداریم. در وسط مدرسۀ مذکور که جای باصفا ودارای حجره ها
و ملحقات زیاد هست مسجد جامعی وجود دارد که از حیث طرز تعمیر و دیگر مزایا
قابل تعریف بوده وطلاب مذکور در داخل ضبط و ربط به تحصیل خویش ادامه میدهند،
الحق که وضع مدرسۀ مذکور تحت اداره وبررسی داملا صاحب قابل تعريف وتمجيد
میباشد و تماماً اصول حفظ الصحه، پاکی و نظافت در انجا بمشاهدۀ ناظرین میرسد
و هم قرار معلوم طالب العلم زیادی ازینجا به برکات علوم دینیه آراسته
و فارغ التحصیل میشوند.

قسمت سوم ؛ مدارس محالات
مدارس گرز یوان ودر زاب
گرزیوان که مرکب از قریه های متعددی میباشد مجـموع ذریعه حکومت محلی
که مرکز آن بلچراغ است اداره میگردد. درین محال مدارس متعددی وجود دارد. اینمدارس
گرچه از لحاظ بنیاد و تعمیر چندان اهمیت تاریخی ندارند. زیرا عموماً خامکاری بوده
عمارات شان کم قوام و بعضاً مشرف به انهدام میباشند بازهم برخی از آنرا از لحاظ
علما و یا مشایخیکه در آنها تلقین معارف و تدرس علوم داشته موجب مزیت و حسن آنها گشته
اند. برای معلومات علاقمندان فضل ذیلاً ذکر مینماییم .

مدرسة چر قلعه
از جملۀ مدارس گرزیوان یکی مدرسۀ چرقلعه است که دارای حجره ها ویکمسجد
جامع میباشد تعمیر باغوات متبرکی که در آن حیات بسر برده اندقابل اهمیت است.


صفحه
ار مغان میمنه
( )
بانی این جامع ومدرسه ذات با بر کاتی بودند که به جناب پهلوان خلیفه مسمی
میگردیدند صاحب سلوك وحالات بوده و از خلفای طریقه علیه نقشبند یه
بودند ارادتمندان زیاد داشته از دور و نز ديك بخدمت شان مراجعت و از حضور
شان فیض تعلیم و آثار تربیت می یافتند .
خلیفه محمد کریم که باالفعل مد ر سه بنام آنها انتساب و از طرف او شا ن
غمخواری وا هتمام میگر د د ، از سلسله همان خا اندان میبا شند
اخلاق محمو ده آن پسند عوام بوده خا صتاً در جود و کرم شهرت تمام دارند
جامع که جزء مدرسه است از حیث بنیاد خیلی مستحکم و اساس آن برچوب های
چهار مغز که چهار تراش شده است مبنی و محکم میباشد ز یبا د تر
چیزیکه از آن لازم ذکراست منبر خطبه خوانی آن است که از سنك مرمرسفيد
تیار شده ومزین قلع آیات و آثار گردیده است در چندسال محدود که جناب مولوی
ابوالفضل صاحب هراتی صدرالذکر که در آن اقامت کرده اند ، مستفید ین
علوم و ار با ب تحصیل از نز دشان استفاده های بزرگی بر ده ا ند .
مدرسه دیگر نیز به توجه مولوی عبد ا لملک صاحب در قریه تکاب شان بنایافته
بامدادو مصارف قوم عمارت آن تکمیل گشته است مولوی صاحب موصوف چندسال
در آن مدرس بوده ا کنون مدرسه مذکور از مدرس طلاب خالی بو ده محل ورود
و نزول مهما نها گر د ید ه است ( وما التوفيق الابالله ) .
مدر سه غولیان
درقریه غولیان نیز مدرسه بتوجه اهل آنجا عمران شده توسط تدریسات مولوی صاحب
زادی که در انواع علوم وفنون عالم مد رك و صاحب اقتدار بودند چنا نچه در فصل
مدرسه خانقاه ذ کر شده اند بازار علم و دا نش از هر نوع علو م گرم بود .
از شهر های دور خریداران علم را جلب کرده است .
درعلاقه بلچراغ نیز مدرسه موجود و تا کنون تدریسات در آن عرض وجود دارد.
مدارس تکاب شیر ین
تکاب شیرین يك خطة باستا نی وسرسبز میمنه و متصل فاریاب قدیم که
ظهیرالدین «فاریابی » از آن سر بر داشته وقوع یافته است درمربوطات آن سه مدرسه
موجود وبمنا طق ذيل و ا قعند .
مدرسه کوه صیاد
درقریه کو ه صیاد كه يك علاقه سر سبزو خوب آ با داست مدرسة وقوع
دارد، مدت پنجاه سال تخمین از تاریخ بنای آن شده است و ا ز ا بتد ای
تعمیر ش یکنفر عا لم جید که معروف به داملا رجب علی صاحب از خود آنجا بر آمده


صفحه ( ) ارمغان مینه

علوم را از بخارا از اساتید معروف و مسلم فرا گرفته اند مدرس گردیدند و از حضورشان طلاب کثیر در علوم دینی از قبیل فقه و تفسیر و حدیث و صرف و نحو بهره برده بسر چشمه علم و دانش رسیده اند، در سال ۱۳۲۵ مریض گشته بالواسطه بجوار رحمت حق پیوستند. اکنون در مدرسه مذکور پسر داملا ی مرحوم داملا عبدالحکیم مخدوم به تدریس طلبه نیابت مینمایند.

مدرسه دولت آباد

مدرسه دیگر بعلاقه دولت آباد واقع است در حدود قرن جاری تعمیر یافته مورد استقامت طلبه و استفاده اهل دانش قرار گرفته است درین مدرسه در تمام ادوارش علوم مفیده مروجه شرعی تدریس شده و کمینه نیز در ابتدای طالبی در آنجا اقامت کرده از فیوضات درس حضور داملا صاحب مرحوم استفاده کرده ام، بالفعل بمدرسه مذکور داملا نوبت خان عالم جید و جامع و از خود آنمردمان است، تدریس دارند از علوم دینی و بعضاً از علوم معقولات از قبیل منطق وغیره درس میدهند قوم آنمدرسه برای پیشرفت مدرسه از حیث معاش مدرس و وظائف طلبه وغیره اهتمام دارند.

مدرسه سباق

از مدارس تکاب یکی بحصه سباق در علاقه صحرائی قلعه واقع است، از تعمیر اینمدرسه بیش از دو سال نمی گذرد مدرس اینمدرسه مولوی عبدالعزیز خان که از خود اهالی آنمکان است میباشند در علوم منقول و معقول تحصیل دراز داشته علاوه بر تحصیلاتیکه در داخل مملکت بمدارس غیر رسمی نموده اند به مملکت هند نیز سفر نموده از مدارس رسمی آنجا فارغ التحصیل شده و بغرض خدمت علمی بوطن متواصل گشتند، بشرف ورود آنها مدرسه در آنجا بناء و طلاب علوم از نزدشان مصروف استفاده و ارتساء میباشند.
مولوی صاحب موصوف ضمناً در منع امورات غیر شرعیه و قلع رسومات مزخرفات قوميه صرف همت دارند، اهتمام مدرسه از حیث معاش مدرس و معیشت طلبه از طرف عموم قوم بعمل می آید و از توجه آنمردم علم پرور ترقی آینده مدرسه امید میرود.
قبلاً نیز در موضع مدرسه که چند حجره های مختصر داشته یکنفر عالم جيد و جامع که تحصیل یافته بخارا بودند و به اسم داملا عبدالقادر صاحب مسمی میشدند تدریس مینمودند که در چند سال قبل بجوار رحمت حق پیوستند، در حصه سباق مدرسه دیگر نیز وجود دارد ولی از مدرس و طلبه خالی بوده اکنون مخروبه گردیده است.


(
ار معان میمنه
مرتبه مدیریت مخابرات
- تاریخچۀ پست -

در زمان های سابق ارسال ومر سول بسته طبق مقتضیات هما ن وقت جر یان
داشته و حاملین به اسم های مختلف رسول، قاصد، داکی ، و پسته رسان یاد میشدند.
تا چند سال قبل بر ای حمل و نقل پسته بین میمنه ومزار شر یف نظر به تقا ضا ی
زمان وایجا بات همان عصر نفر پیاده و سوار مؤظف بوده تا پسته را از دفتر مبداء
گرفته يك رباط راه بر ده به نفر مؤ ظف آ نجا تسلیم میکرد که آ ن نفر هم
بلا معطل پسته را از نفر آور نده اخذ ودر حر کت می افتا د به همین تر تیب
منزل به منزل تا د فتر مر جع ر سا نیده میشد ، ا ین ا شخا ص بغر ضینکه
فرق شان از دیگر مسا فرین شده بتواند دارای علائم مخصوص بودند مثلاً زنگی
داشتند که نواخته میرفتند و بدست شان نیزه می بود هر کس آن ها را می شناخت که
قاصد است، تا سال ۱۳۱۹ پستۀ بین میمنه ومزار شریف طبق معلومات فوق جار ی بود .
تاریخ حرکت اولین پستۀ میمنه ذریعه موتر بطرف مزار شریف ۱۰میزان ۱۳۱۹میباشد .
موترهای حمل و نقل پسته نظر به صوا بدید مقامات مربوطه زمانی به مدیریت حمل و نقل و گاهی
بوزارت مخابرات ووقتی بشر کت سرویس متعلق وفعلاً هم مر بوط بشر کت موصوف است
که در سا بق هفته يك مر تبه پسته ذریعه موتر بروز یکشنبه از طرف میمنه به سمت
مزار شریف وبروز های پنج شنبه از مزار شریف به صوب میمنه نقل دا ده میشد .
اخیرًا نظر به موا فقۀ وز ارت جلیله مخابرات و ریاست شر کت سرویس از ١٥سرطان
١٣٢٦ مو تر ها ی پستی هفته سه رو ز ا ز میمنه بطر ف مز ا ر شر یف و از
مزا ر شر یف بطر ف میمنه د ر حر کت ا فتا د ه ا ست .
حمل ونقل پسته بین مزار شریف ومیمنه فعلاً هم بهمین ترتیب جا ریست .
پسته های محالات مربوط میمنه که از خط حر کت پستۀ بین مزار شریف ومیمنه خارج
واز این مسیر دو تر دور میباشند مثل سابق ذريعۀ نفر سوار حمل و نقل دا ده میشود .
حمل و نقل پستۀ بین میمنه و هرات نیز عنقریب ذریعۀ موتر صورت خواهد گرفت .


صفحه
ارمغان میمنه
(-)

شیا غلی غلام محمد
«عبهره»

فضلای فقید میمنه

این محیط مستعد پر فیض که هوای خوش و آب گوارا داشته و بویژه نسیم ملایم پر کیف و خرمی بهارش دماغ و روح انسان را نوازش میدهد و آب و هوای بهجت انگیز وخاك بابرکت و استعداد مند آن پرورندۀ اشخاص دانشمند و مهد رجال فاضل معلوم میشود سرزمین میمنه میباشد .
قرار عقیدۀ بعض نویسندگان عزیز اگر میمنۀ امروزه عبارت از حوزۀ جوزجان یا فاریاب باستانی بود. باشد شمشمه افتخارات تاریخی او وطلوغ نمودن ستاره های فضل و دانش در فضای این خطه در هر قرن چندان در تاریکی نمانده پیدا شده .
وعلاوه اگر انسان بدون بحث وتتبع و رق گردانیهای کتب تاریخ در حال موجودۀ میمنه ودر استعداد فطری آن غور ودقت نماید، میتواند که از آثار فعلی و از مظاهر مشهودة او در موجودیت بسا مفاخر گذشته پی برده و تخمین کرده بتواند .
چنانچه از تاریخیکه بنده درینجا استقامت ورزیده با علما وفضلای آن تماس و معرفت پیدا کرده ام حقیقه هرکدام فکر روشن و معارف خوبی را دارا بوده هريك، فرد شایان و صالح جامعه میباشند .
اینجانب از روی استعداد محیط و از نقطۀ معلومات و فضائل رجال معاصر حدس زده معروض میدارم که شاید این محیط در قرون گذشته از حیث داشتن شخصیت های بزرگ افتخارات تاریخی و به تناسب معلومات و معارف اوشان

شاغلی مولوی غلام محمد «عبهر»


()
د ارمغان میمنه ،

اعتلای مدنیت داشته خواهد بود و بهر طوریکه بوده باشد یکی از آرزوهای
اینجانب روشن شدن و معرفی گردیدن بزرگان و دانشمندان این محیط میباشد
همان بود که از طرف مدیریت محترم مطبوعات از برای نشر يك رساله مهمه بنام
(ارمغان میمنه) از جهت معرفی مقام اهمیت میمنه و افتخار جمعیت آن عزم و اقدام
کرده شده تحقیق و معرفی رجال معارف و فضایل مند متقدم این خطه را ازین
نادار ثروت معلومات و مضامین، خواهش کرده شد از انجهت وهم نظر به آرزوئی
که داشته بودم مناسب بلکه لازم بود که علماء مشایخ، نویسندگان، شعرا، خطاطان،
مشاهیر، مساعدین معارف و ادب را تا جائیکه آگاهی و علم حاصل کرده بتوانم
کمالات و خصوصیات آنان را گذارش داده باشم لیکن از حیث قلت فرصت
و نگنجیدن آنهمه موضوعات در مجموعه شریفه (ارمغان میمنه) تنها به تذکرهٔ اجمالیهٔ
يك تعداد از فضلا و شعرای متقدم میمنه اکتفا ورزیده و به تذکر اجمالی شان
آغاز کرده میشود و بالله التوفیق.

يك شخصیت مشهور جوزجان (ابو عبیدالله) است که این شخص در شماره
اول سال سوم مجلهٔ شریفهٔ کابل بقلم دانشمند فاضل جناب (جویا) معرفی
شده است عیناً نگارش آن فاضل را درینجا نقل مینمایم.

ابو عبیدالله

عبدالواحد بن محمد الجوزجانی از حكما و دانشمندان مشهور اسلام در اوائل قرن
پنجم هجری است که در فلسفه و علم طب و دیگر فنون حکمت بصیرت کاملی داشته .
این مرد فاضل از ان شاگردان رشید با وفای (ابن سینا) شمار می رود که
در هنگام حیات و ممات استاد بزرگوارش مراتب خلوصت و قدرشناسی را بمعرض
مشهود و ثبوت رسانیده .
تولد (ابو عبیدالله) در جوزجان اتفاق افتاده و هم دران محل نشو و نما یافته و بمیل
خویش مدتی مشغول تحصیل علوم شده و پس از تهیهٔ مقدمات علمیه چون به تحصیل حکمت
رغبتی داشت بدو مسقط الرأس خود عزیمت سفر کرده و تجسس اساتید فن او را
بسعادت ادراك خدمت (شیخ الرئیس) نایل می سازد .
(ابو عبیدالله) در جرجان نزد شیخ رسیده و مشغول به استفاده بگردید. در آوان
تحصیل طوری محل توجه و وثوق استاد خویش واقع شد که در ایام فراغت هم سمت
مصاحبت (شیخ الرئیس) را یافته و تا اواخر عمر او دوری نگزید و از هیچ گونه متابعت
و انجام اوامر او دست نکشیده مخصوصاً در اوقات مصروفیت و اشتغالات رسمی او، بجمع
و تدوین کتب و تألیفات شیخ اکثراً بعهدهٔ (ابو عبیدالله) بوده صاحب (مطرح الانظار
في تراجم اطباء الاعصار و فلاسفه الامصار) می نویسد اغلب مقالات و گذارشات و ترجمهٔ
احوال شیخ را ابو عبیدالله بتحریر آورده و نیز زمانیکه شیخ در همدان و اصفهان .


صفحه
« در مفا ن میهنه »
( )

متصدی امر، وزارت بود بجهت کثرت مشاغل دولتی نمی توانست به امر تألیف کتب
بدرستی پرداخت نماید جمع وترتیب اکثری از مصنفات با آن حکیم بوده وهم دیباچه
وعنوان ( کتاب شفا ) از مستورات اوست، وفاتش در سال چهارصدو سی و هشت، ده سال
بعد از وفات شیخ درهمدان اتفاق افتاده، وبروایتی ابو عبدالله بعد از وفات (شیخ الرئیس)
به جوز جان رفته هم در انجا و فات و مدفون گردید .

تاریخ وسوانح مختصر ظهیر الدین

راجع بمعرفی مقام علمیت و شخصیت حضرت ظهیر الدین فاریابی آن سطوری
را که بقلم فما ضل دا را آقای نزیهی در سالنامۀ سال 14 نوشته شده
عیناً در اینجا نقل مینمایم .
و دیگر صدرالحکما ظهیر الدین ابوالفضل طاهر بن محمد معروف به ظهیر فاریابی
است اصل وی از فاریاب (خیر آباد امرو زه) از مضافات جوز جان است و هم
درانجا تولد یافت و پس از اکمال تحصیل علو م متداولۀ عصر خویش بمسافرت و
سیروسیاحت پرداخته وارد نیشاپور گردید وحاکم آنجا طغانشاه بن نوید معروف به
( آی ابه ) رامدح گفته و از آنجا به آذربایجان رفت وبه اتابکان آن دیار پیوست و
جزء شعرای دربار آنان شد و بلوازم اکرام اختصاص یافت و تا آخر عمر بایشان
بسرمی برد اتابك ایلد گز مظفر الدین محمد بن ایلد کز معروف به جهان پهلوان
وقزل ارسلان واتابك ابوبکر بن جهان پهلوان را مدایح گفته در و صف آن ها
قصاید بلند بالائی دارد که هريك درجهی خود نمونۀ از شاهکارهای ادبیات فارسی
است . ظهیر از معاریف شعرای قرن ششم هجری و یکی از اساتید سخن سرایان
سبك عراق است ودرین سبك اشعار وسبك قصاید وی برجسته تر از آثار همقطاران اوست
ظهیر بنازك خيا لی و ایراد معانی دقیقه به اندازۀ مقتدر و چيره دست است که
نظیر وی در اسلاف و معاصرینش دیده نمیشود و دیوان او مشتمل برهفت هزار
بیت و عبارت از قصاید و اشعار آبدا ریست که از حیث نزاهت و طمراق لفظ
و رقت معانی و تشبيهات بدیع جميع آثار معاصرین را تحت الشعاع گرفته نازك خيالی
ومبالغات شاعرانه دران بحد کمال مشاهده میشود وبدین جهت بی مناسبت نخواهد بود
اگر او را مؤسس وباني سبك کنونی هند بشمارند وچنانکه فاضل علامه میر غلام علی
« آزاد» بلگرامی می نویسد ظهیر بر علاوۀ شاعری و احاطه در علوم ادبیه درفلسفه و
حکمت نیز مهار تی بسزا داشته واز سربر آورد گان آن بشمار می رفته و بدانجهت


صفحه ( )
« ارمغان میمنه »

او را صدرالحکما می خوانده اند وفات او بروايتی در سال ۵۹۸ ه و بروايتی ۵۹۲
در تبریز به اتفاق پیوسته و بمقبرةالشعراء آنجا مدفون است .
بعضی میگویند که در اواخر عمر خود بوطن اصلی خود فارياب عودت و در
وطن مالوف خود چشم از جهان بسته و مقبره که اکنون در شهرین اندخاب یعنی فارياب
بنام آن اديب گرامی مشهور و موجود است مدفون گردیده که جای آنرا حکامش
دو سال پیشتر از طرف شاغلی (نذیر قل خان) بصورت زیبائی تعمیر شده .

حضرت خلیفه نعمت الله "محوی" (۱)

این ذات ستوده صفات مشهور «بمولایا» که جذبات و تأثیرات روحیة شان
بخاصه گان اهل سلوک رسیده و شرف مریدی و دامادی شیخ الاسلام «شهید»
معروف را داشته اند، دیوانی بنام «محوی» یادگار گذاشته اند، ذیلا غزلی ازان
توجه قارئین کرام را بر خود جلب میکند .

از محوی

عندلیب نوگرفتارم چمن گم کرده ام من اسیر غربتم راه وطن گم کرده ام
ای صبا از من پيامی بر مرغان چمن مرغکی بشکسته بال و آشیان گم کرده ام
گر سراغ يار یابم طی منزل می کنم همچو مقوم که بوی پیرهن گم کرده ام
ای مسلمانان فغان من کم از یعقوب نیست او پسر گم کرده باشد من پدر گم کرده ام
همچو مجنون در بیابان غمش دیوانه ام آتش طورم که راه انجمن گم کرده ام
یوسف غمدیده ام از مصر دور افتاده ام پیر کنعانم ره بيت الحزن گم کرده ام
(محويا) در حشر اگر عریان مرا بینی چه غم کشته تیغ تمنايم كفن گم کرده ام

این ذات مبارك از بسكه مست صهبای صوفیه بوده اند بقوه معنویه فقط عقده
های باطنة خود را به این ذریعه بیرون افگنده تلازمات شعریه هم آن قدر ها
تعقیب نکرده اند از غزل فوق استعداد وتهورشان معلوم است بقرية خواجه کتی
امرار حیات کرده همدران جا مدفون میباشند .

(۱) موضوع مذكور از مقالة شاغلی محمد امین خان قیصاری درین جا اقتباس شده .


صفحه
« ارمغان میمنه »
) (
حضرت شیخ جنید الله « حاذق »
بتقرب این زمان ها حضرت میرزا جنید الله رحمة الله عليه فرزند عزیز حضرت
شهادت پناه برادر کلانتر حضرت خلیفه ( الله بردی ) صاحب که
« حاذق » تخلص دارند و مسقط الرأس شان قیصا رو نشو و نما یافته این خطه اند
رهنمای جمعیت اهل طریقه نقشبند یه بوده علاوه با این تخلص زلف عنبرین
دلر بای عروس سخن را ماهرانه بقشنگترین صورتی تا بید اده وبحلية عقل
فریب آراسته بمیدان ادب بخرام آورده اند نمونه کلام شان جهت مطالعهٔ
قارئین کرام عرضه میشود :
چه صیدم من که نمی بسمل شدم نی زیب فترا کی
نیه از خونم زمین آلوده شد، نی دامن پا کی
نگاهم را تما شای گل و شبنم نمی زیبد
می و در کنج خلوت یاد رخسار عرقناکی
مرا شور جنون از پند ناصح کم نمی گردد
چه ا مکان است راه شعله بند د مشت خاشاکی
نبا شد هچ داغ از داغ هجر دوست سوزانتر
بو صل شمع کی پروانه را ز آتش بود با کی
دلم از بی تمیزی های ابنای زمان خون شد
نبودی کاش لوح فطرتم راء نقش ادراکی
فلك كر سفله را عزت دهد خیار ش کند آخر
هوا زد بر زمین، بر داشت بالاگر کف خاکی
ندیدم در بهار زند گی «حاذق» درین صحرا
برنگ لاله جز داغ دلی و سینه چاکی
قانون اشعار این بدیهه سنج دقایق شمار بدنیای ادب طنین انداز و به ارباب
ذوق نغمه پردازی ها کرده دیوان ضخیم و غزلیات و قصاید و یوسف زلیخای
«حاذق» وغیره و گل و سنبل های معنی از گلزار طبیعت این شهیر شگفته است
درین حدود شبی که از طرف متکری بشهادت میرسند بهمان شب پیش گوئی
کرده بر خود تا ریخ قتل می نویسند این است .
کار هر کس نیست از تاریخ قتلش دم زدن
از تن « حاذق » (۱) بجو تا ریخ سر بریدنش
درهمان شب در بستر خواب جام شهادت را نوش نمودند .
(۱) از (تن حاذق) دال شهادت آن زرگوار سنه ١٢٥٩ ه ق می بر آید.


صفحه ه از مغان میمنه ، ( )

شاعر نامدار و استاد فاضل میمنه

جناب حاجی مرزا محمد یحیی خان ولد عالم کامل ملا سعید احمد خان ، بتاریخ ۱۲۹۰
هجری قمری در قیسار میمنه تولد شده و از کودکی در مکاتب خانگی و در مدارس
غیر رسمی در نزد علما و فضلای وقت به تحصیل علم و فضل پرداخته و در تألیفات
فارسی و عربی مطالعه خوبی پیدا کرده و در حسن خط و مشق هم خیلی قابلیت داشته
است از انجا که دارای فطرت روشن و طبع سلیم بوده در شعب ادبیات بیشتر اشتغال
ورزیده در مزایا و بدایع ادب معلومات خوبی پیدا کرده است بعد از حصول مهارت
در فنون ادب تخلص (نادم) را بخود اختیار کرده اشعار فارسی و عربی و از بکی سروده است.
اشعار (نادم) بغایت جذاب و متین بوده بندش و انسجام سخن او استنادا به
و مطابق اصول ادب میباشد (نادم) حتی مقدور در تناسب و مراعات النظیر و در
پیدا کردن تشبیهات و استعارات لطیفه و مضامین مبتکره و معانی عالی کوشیده
توانسته است که یک دیوان گران بهائی را که پر از جواهر آبدار مضامین والای
خوشاب معانی است از خود بیادگار گذارد که در افتخارات تاریخی محیط میمنه
بیفزاید و استاد مذکور حاجی حرمین شریفین و از مشرب تصوف فیض یاب
و خیلی با خدا و قانع بودند و این فاضل کامل و شاعر شهیر روز جمعه ۱۷ ثور در سال
۱۳۲۷ هجری بعمر (۷۸) سالگی چشم از جهان پوشید ، علاقه مندان ادب را
متأثر ساخته بوا سوخت بگداختند .

نمونه از نتایج افکار استاد «نادم» مرحوم

ز دل نادیده ام مغرور از خود رفتن است امشب
مگر از باغ وصلش نوبت گلچیدن است امشب
می از خون جگر باید کبابم از دل بریان
که آن ناز آفرین طناز مهمان من است امشب
چراغ و شمع و مشعل نیست حاجت محفل ما را
ز عکس عارض دلدار روز روشن است امشب
چراغان فلک از دود آهم تیره می سوزد
بجانم شمع رخسار که آتش افگن است امشب

تجنيس مكرر زبر در باب قناعت از «نادم» است

ای دل بفقر ساز و سوی اغنیا میا
بیگانه شو ز صحبت دونان که میکنند
حاجت بابی نیاز رها کن که میرسد
از دست دوست زهر شکر، سنگ گوهر است
اشکسته کی گزین بدر مومیا میا
این طایفه بآب رخ آشنا شنا
زین خوان بقدر لایق هر بینوا نوا
باشد بکار او ز تو چون و چرا چرا


(  )
« از عفان میمنه »
صفحه
مرحوم منشی علیرضا خان «رضا»
فرزند گرامی شاد محمد خان مرحوم جناب منشی علی رضا خان متخلص به «رضا» میباشند که در سال ۱۲۵۴ شمسی در قریۀ اتیار کوهستان میمنه تولد یافته و تعلیمات ابتدائی خود را در مکاتب خانگی بسر رسانده بعد از ان شامل یکی از مدارس عربیه گردیده از حضرات علمای بزرگوارۀ ضل عصر خود علوم دینیات و فلسفیات و قوانین ادبیات را تحصیل نموده اند . «رضای» مرحوم یکی از شخصیتهای برجسته و از ذهنیت های روشن این محیط بوده افکار عالی و منطق اقناعی و ذکای قوی داشته اند و اوقات عزیز خویش را در خدمت و در خیر اندیشی توده صرف کرده و از امور رسمی از قبیل منشی گری حکومت اعلی و مدیریت گمرک اندخوی و ریاست بلدیۀ میمنه و دیگر چندین دوره وکالت مجلس مشوره را در عهده داشته و ظیفه شناسی و اجراآت اوشان رضائیت بخش بوده است و این مرد مهم وفاضل مسلم میمنه که حتی استاد «ندیم» قیصاری بذریعۀ قصیدۀ بلند بالائی مقام معارف و لیاقت او را می ستاید در ۳۱ سنبله سال ۱۳۲۴ شمسی چشم از جهان پوشیده و سه اثر نفیسی را که نامش را جاوید نگاه میدارد بیادگار گذاشته است .
۱- دیوانی است که مشتمل بر غزلیات و تخمیسات و قصاید ور باعیات و ترکیب بند و مثنوی است .
۲- رسالة اشرف الاخلاق است که در موضوع اخلاق نوشته شده و از طرف جمعیت العلمای افغانستان تصدیق گردیده ویک سلسلۀ آن در مجلۀ شریفۀ (حی علی الفلاح) نشر شده است .
۳- رسالۀ تحفۀ عزیزی است که دران چند غزل حضرت ابوالمعانی عبدالقادر «بیدل» را شرح کرده است .
از نتایج افکار «رضا» غزل ذیل است
زندگانی از نفس باشد بچندین پیچ و تاب
تار این ساز از طپیدن ناله داردچون رباب
نیست بی طوفان مشق هر قطرۀ بحر وجود
آتشی از برق باشد در همه اجزای آب
خاک گردم هم هوایت نیست بیرون از سرم
گر به آب و آتش افتد بوی گل دارد گلاب
گر شود اعضای من بر هم ، شود عشقت فزون
نشاة پیدا میکند انگور گر گردد شراب
نیست آسان طاقت درد فراق دوستان
بر سر آتش ز مژگان اشك می ریزد کباب