فتوحات اسلامی
(۱۲۵)
غزوه فارس از بحرین

مسلمانان اراده بپگرفتن بصره را کرده بسری بجانب نیافته معزیادی از مردم فارس اریخ
بریشان گرفته مانع عبور مسلمانان شدند چون عمر از عزام لشکر بجانب فارس مطلع گردی
بعتبة بن غزوان خبر فرستاد که مبدائم حوادث زیادی بر مسلمانان آنجارخ میدهد پس
بزودی پیش ازینکه هلاک گردند با لشکر بزرگ عزیمت تا عتبه دوازده هزار نفر جنگی را
زیر امارت ابوسبره بن ابی رهم که یکی از پسران عامربن لوی ست فرستاد ابوسبره
همراه مسلمانان یکباره در باره رفته تا با خلید ملاقی گردیدند درین عرصه هیچ با اهل فارس
متعرض نشدند زیرا در حینیکه اهل هجر راه سلمین را گرفته بودند اهل فارس از
هر طرف بسوی شان جمع گردیده بود اهل فارس و ابوسبره بعد از موسمی طاؤدس
با هم ملاقی شدند برآء مسلمانان کمک سیده مقاتله نمودند حق تعالی مسلمانان فتح
و کفار را شکست داد در یوقعت غنائم کثیری بتصرف مسلمانان آنچه که میخواستند آمدند
غزوه بهترین جوانان شهر ها در حل محاربه شده از سبب اموال غنیمت مستر را میشود
بالاخره مسلمانان مظفر و منصور به بصره مرحبت نمودند.
بیان خبر فتح اهواز و مناذر و نهر تیری
اهواز و مناذر و نهر تیری در سال هفدهم فتح گردیده موجبش این بود که چون
هرمزان روز قادسیه که یکی از خانه ها هگانه فارس ست شکست خورد قصد
خوزستان نموده آنجا را مالک گردید و همراه شحاسکه با او اراده مخالفت داشتند
مقاتله نموده غارت کردن دستیان و قیسان را از مناذر و نهر تیری بیش خود
ساخت درینحال عتبة بن غزوان از سعد مدد خواسته لشکر های زیادی بمددتش
رسید فریقین بین نهرتیری و دکب با یکدیگر ملاقی شده عتبة بعضی از لشکرها را بجانب
مناذر و نهرتیری متوجه ساخت و در حین محاربه خبر فتح آند و موضع بهرمزان رسید
قلبث همراهانش شکسته بهزیمت افتند مسلمانان عده زیادی از ایشان را بقتل رسانی
غنایم کثیری بدست آوردند و تا کنار دجیل کفار را تعقیب کرده آخر همه را گرفتند
و بر مقابل سوق الاهواز لشکرگاه ساختند هرمزان از جسبیر سوق الاهواز گذشته مقیم
شد مابین اسلام و کفار دجیل حایل گردیده هرمزان دانست که تاب مقاومت مسلمانان
ندارد بنابران خواستار صلح گردید در غیاب از عتبه و طلب امر نمودند گفت صلح
مینمایم بشهر آنکه به دن مناذر و نهرتیری بر تمامی اهواز متصرف باشم و هر قدر
حصه که از سوق اهواز تصرف مسلمانان است رد نمی شود. لهذا بین مسلمانان وهرمزان
در موضوع حدود زمین مناقشه پیداشده محاربه نمودند و هرمزان انرا تاکی کرد

طاووس
موضعیست بنواحی فارس
مناذر
شهریست از نواحی خوزستان
نهر تیری
همچنان
دگب
قریه خوزستان در کنا دجیل واقع شده
دجیل
شهریست در بغداد که در آنجا
بسیار گلاب درهم نموده


فتوحات اسلامی
( ۱۲۶ )
بیان فتح اہواز

طلب معاونت نمود عتبہ کیفیت را بحضرت عمر رضی اللہ عنہ نوشت جواب رسید کہ بر آنخدا
عمل نما و لشکری بمددش فرستاد بعد از ان در جسر سوق اہواز با یکدیگر ملاقی شدہ
ہرمزان شکست خورد و برام ہرمز رفت مسلمانان سوق اہواز را تصرف کرد
دایرہ ملک شان فراخ گردید تمام شہر ہا را تا بہ تستر بعد ازان ما بین انھا جنگ
قایم بود تا زمانیکہ ہرمزان طلب صلح نمود و عمر رضی اللہ عنہ بدینطریق قبول فرمود کہ متصرفا
مسلمانان متعلق بخودشان باشد واہل سلام رفت و آمد بین اکراد و ہرمزان را
منع نمودند

بیان فتح را مہرمز و تستر و اسیر شدن ہرمزان
رامهرمز و تستر و سوس سال ہفدہم فتح شد سببش این بود وقتیکہ یزدجرد در ولا
مرو بود محرک بغاوت اہل فارس گردیدہ بر از دست رفتن مملکت ایشان را متاسف
می ساخت بنابران مردم حرکت کردہ با اہالی اہواز بخط نویسی آگند شدند و
با ہمدیگر عہد بستند کیفیت را امرا بسعد و او با میرالمؤمنین عمر رضی اللہ عنہ نوشت
عمر رضی اللہ عنہ جواب فرستاد: آنکہ لشکر بزرگی ہمراہ نعمان بن مقرن بجانب
اہواز بفرست و آنہار الازم است کہ بمقابل ہرمزان فرود آمدہ تحقیق کارشان را
نمایند و نیز مکتوبی بطرف موسی اشعری کہ بہ بصرہ مقرر بود فرستاد کہ لشکر بزرگی
تہیہ نمودہ سعد بن عبدی برادر سہیل را امیر ساختہ برادرش مالک و مجرب بن نور
و عرفجہ بن ہرثمہ را با او ہمراہ کردہ بجانب اہواز بفرست و بر بالا تمامی اہل کوفہ و بصره
ابوسبرہ بن ابی رہم را قرار بدہ نعان بن مقرن ہمرہ اہل کوفہ بجانب ہرمزان
کہ برام ہرمز بود روان شد ہرمزان از قصدشان مطلع شدہ امیدوار بود
کہ مسلمانان را برہم خواہد کرد زیرا کہ مردم فارس بسیار با او بودند خلاصہ نعمان
و ہرمزان مقابل شدہ بعد از قتال شدیدی خدا یتعالی کفار را شکست داد و ہرمزام
رام ہرمز را ترک دادہ بہ تستر رفت و نعمان برام ہرمز نزول نمودہ بطرف اندج
رفت ثرویہ ہمراہش صلح نمودہ مراجعت نمود اہل بصرہ بہ اہواز فرود آمدہ از
قضیہ مطلع شدند بقصد ہرمزان جانب تستر رفتند نعمان و با امرا نیز در آنجا جمع
گردیدند ہرمزان با اہل فارس و جبال و اہواز اطراف خود را خندق کندہ بودند
ابی موسی و ابوسبرہ ہم بلک مسلمانان رسیدہ مدت چندماہ کفار را محاصرہ کردند
و عدہ زیادی را بقتل رسانیدند در تستر لشکر کفار ہشتاد فرقہ بود ہفتاد مرتبہ
جنگیدند گاہی مسلمانان و گاہی مردم فارس شکست میخوردند در مرتبہ آخرین

رامهرمز
شہر یست از نواحی خوزستان

تستر
شہر یست از خوزستان

سوس
شہر یست از خوزستان

اندج
شہریست بین خوزستان
و اصفهان ۱۲


فتوحات اسلام

( ۱۲۷ )

بیان فتح رامهرمز

مسلمانان به برأ بن مالک برادر انس گفته که یا برأ دعا کن که خداوند کفار را شکست دهد
چون مستجاب الدعوت بود گفت خدایا کفار را شکست بده و من را بدرجه رفیعه شهادت
فایز گردان حقیقتاً مردم فارس منهزم ساخت تا اینکه بخند قهار رفتند و مسلمانان
خود را در عقب شان می انداختند بالاخره داخل شهر شده محصور گشتند از امتدادت
محاصره به تنگ آمده شخصی از اهل شهر بطرف نعمان بیرون شده طلب امان نمود بشرط
آنکه مدخل شهر را نشان بدهد شخصی دیگر تیر بجانب ابو موسی انداخت که در آن نوشته
بود مرا امان دهید هرگاه که باید داخل بنوید بنشانتان بدهم او را هم استعلمنش
بذریعه تیر امان دادند تیر دیگر را نوشته انداخت که از جانب مخرج آب داخل شهر گردید
بنا بران مردم بصره برأ داخل شدن شهر دعوت شدند عامر بن قیس با جمعی اجابت کرده
آماده رفتن شدند بوقت شب از طرف دیگر نعمان هم اصحاب خود را برفتن امر کرد که بهرام
آن شخص اهلیه بروند اصحاب نعمان با اهل بصره در نزد مخرج آب ملاقی شده داخل
سرداب گردیدند و تلیر گفتند مسلمانان خارج حصار هم صدا بتکیر نمودن بلند نموده
درب شهر را کشادند مسلمانان به شهر در آمده هر قدر مقابلین را که بخواب بود کشتند
هرمزان داخل قلعه گردیده محصور شد عساکر ظفر مآثر اسلام اطراف قلعه مذکور اگرفتند
هرمزان از قلعه فرود آمد به این شرط که هر چه حضرت عمر رضی الله عنه در باره اش
بفرمایند همان باشد لہذا او را بسته نموده غنیمت ہا را تقسیم کردند سهم سوار
سه هزار و از پیاده هزار شد اشخاصیکه بواسطه تیر امان طلبیده یا آنرا نیکه
خودش نزد نعمان آمده بود همرآ اشخاصیکه با آنها در یکجا خانه آراسته بودند
مامون گردیدند از مسلمانان نیز اشخاصی یاد شهید آنجمله آنانیکه از دست
خود هرمزان بشهادت رسید مجزئت بن ثور و بر أبن مالک و ابو سبره تعقیب
منهزمین را تا بسوسن نمود نعمان و ابو موسی نیز با او بودند و مکتوب نوشت
بجانب حضرت عمر رضی الله عنه جواب رسید بهرآ ابو موسی از سوسن که به بصره مراجعت
نماید و انبق عبد الله تمیمی بجانب لشکر نیسابور رفت ابو سبره جماعتی را بطریق رسالت
جانب عمر رضی الله عنه فرستاد که انس بن مالک و چنف بن قیس از آنجمله بود و هرمزان
نیز با ایشان همراه نمود چون هرمزان را بمدینه منوره آوردند او را بجامه با خود
او که از دیباج طلا با فت بود ملبس و تاجش را که مکلل بیاقوت بود بر سرش نهادند و باقی
حلیه اش را بر او پوشیدند تا بدانند عمرو مسلمانان که این هرمزان است آن شیجا
جو یا عمر رضی الله عنه گردیدند مردم جواب دادند که امیر المؤمنین در مسجد نشسته میباشد


فتوحات اسلامی ( ۱۲۸ ) بیان وقعه رامهرمز

چون رسولان داخل مسجد شدند دیدند که حضرت عمر رضی الله عنه جامه خود را بالش ساخته
تکیه نموده ــــ رسولان در نزدش نشستند در حالیکه انحضرت ــــــ بخواب
و دره وی بدستش بود هرمزان پرسید که حضرت امیرالمؤمنین در کجاست گفتند نیست
که می بینی سوال کرد که پس کجاست پاسبان و چوب دادند که از برایش پاسبانی و دربانی
نیست گفت مناسب است که این نبی باشد گفتند که نبی نیست بلکه عمل میکند
به فعل انبیا از گفتگوی شان امیرالمؤمنین بیدار شده نشست و به هرمزان را
نظر نموده پرسید که این هرمزان است گفتند بلی فرمود حمد باد خدا برا که این و مانندش
از کفار بواسطه اسلام خوار گردانید امر نمود بکشیدن لباسهایش بعد از ان لباسهای
درشتی بر او پوشانیدند حضرت عمر رضی الله عنه گفت ای هرمزان دیدی قهر مکر و فریب را
و عاقبت کار خدا تعالی را ــ گفت یا امیر در زمان جهالت ما غالب بودیم و اکنون
شما عمر رضی الله عنه پرسید دلیل غدر تو در عهد چند مرتبه چیست و چرا غدر شکستی وی
جوابداد که می ترسم پیش از بیان کردن مرا بکشی حضرت عمر رضی الله عنه فرمود مترس
از من هرمزان طلب آب بکرد در بین ظرف درشتی برایش آب آوردند گفت
اگر بمیرم ازین قدح آب خورده نمی توانم امیر فرمود دیگر آب بیاورند گفت می ترسم
که در حین آب خوردن مرا بقتل برسانی حضرت عمر فرمود با کی نیست ترا تا آشامیدن
آب هرمزان آبها را ریخت باز عمر رضی الله عنه فرمود دیگر آب بیاورید تا که تشنگی وکشتن
هر دو بر او یکجا جمع نشود هرمزان اظهار نمود که من اب نمیخواهم بلکه امان حاصل نمودم
عمر رضی الله عنه فرمود که من ترا میکشم هرمزان فرمود که مرا امان دادی حضرت امیر
انکار نمود ــ انس بن مالک فرمود یا امیر هرمزان راست میگوید او را امان دادی
فرمود ای انس من کشنده مجزت بن ثوره برا، من مالک امان میدهم بخداوند
قسم اگر عذر یا دلیل بر خلاصی خود نیاوردی تو را نیز سزا میدهم انس گفت یا امیرالمومنین
خود فرمودی تا مشرح خبر در امانی و نیز گفتی که باکی نیست تراتا آشامیدن اب
حاضرین تصدیق قول انس را نمودند عمر رضی الله عنه بطرف هرمزان رو آورده
فرمود که مرا فریب دادی بخدا وند قسم که فریب نمیخورم تا اسلام را قبول نمایی
رهایی نخواهی یافت هرمزان اسلام آورده مانند کسانیکه مشرف بدین اسلام
میشدند دو هزار برایش عطا گردید و در مدینه منوره او را جایدا دند تا زمان
آمدن ترجمان مغیره بن شعبه بین حضرت عمر رضی الله عنه و هرمزان ترجمان
بود چراکه او لفظ فارسی را میدانست .


فتوحات اسلامی
(۱۲۹)
بیان فتح سوس
بیان فتح سوس
وقتیکه ابومسیره بسوس آمد در آنجا شهریار برادر هرمزان بود مسلمانان ایشانرا احاطه کرده
چند مرتبه بشدت مقاتله نمودند در حین محاصره ناگاه خود را بدرب سانید داخل شهر
گردیدند مشرکین از مشاهده اینحال هر چه بدست داشتند انداخته فریاد زدند الصلح
الصلح مسلمانان با وجودیکه قهراً بر آنها مسلط گشته بودند استدعایشانرا پذیرفتند
هر قدر مال غنیمت که بدست آورده بودند قسمت کردند بعضی مورخین سوس گفته اند که یزدجرد
بعد از واقعه جلولا به اصطخر رفته دوست سیاه نام خود را با هفتاد نفر از بزرگان جانب سوس
و بهر مزان باریه ششتر فرستاد سیاه درینجا با هرمزدستر آمده همراهان خود را طلب نمود
و گفت دانستید وقتیکه با بین خود میگفتیم که این قوم بزودی مملکت ما را غالب میشوند
و اسپانشان در ایوان اصطخر سرگین می اندازند و بسته میکنند مرکبهای خود را در همانجا
او دیدید که اکنون بتحقیق غالب شدند حالا مشوره کنید بخیر خود گفتند رای رای
تست گفت من مصلحت میدانم که بدین شان داخل شویم نایبان خودیرا
نزد ابو موسی فرستادند که ده نفر دیگر از بزرگان فارس نیز با او بود ابو موسی
همراهشان شرط نمود که متفقا با اهل عجم جنگ کنند و با اعرب مقاتله نمایند
هر گاه کسی از عرب که با ایشان جنگ کند مانع شوند بهر کجا که اراده کنند رفته
بتوانند و به بهترین بخششها سرافراز گردند و نیز حضرت عمر رضی اللہ عنہ عقد نمود
که اگر ایمان بیاورند هر چه بخواهند برای شان بدهد بعد از ان اسلام آورده نزد
مسلمانانیکه شتر را محاصره داشتند آمدند سیاه بجانب قلعه که آن را مسلمانان
محاصره نموده بودند رفته البسه عجمي خود را خون آلود ساخته به پای حصار افتاد
محصورین قلعه آن را از اهل فارس و طرفدار خود دانسته برای اینکه وی را
داخل قلعه کنند در ب را کشادند مکر سیاه حمله برده جنگید تا که اهالی قلعه بگریختند
و مسلمانان قلعه مذکور را مالک گردیدند.
مصالحہ لشکر نیشابور
قبلاً گفته شد که از تن عبدالله بطرف لشکر نیشابور رفته بود باقی مسلمانان هم بعد
از فتح سوس به آنجا رفتند در ینوقت از جانب مخالف نیزه ها برای امان
انداخته شد مسلمانان ناگاه بدربها هجوم نموده داخل شهر گردیدند اهالی شهر
بازارهای خود را بیرون آورده بحال امنیت بودند مسلمانان استفسار حالشانرا
نمودند آنها گفتند که شما ما را بواسطه تیر امان دادید و ما دادن جزیه را قبول نمودیم

ش بوجہ
نسبت نمودنشان آیا گروه
بهمدین ادعاشیر عجمر ۲


فتوحات اسلامی
( ۱۳۰ )
مسلمانان از یکدیگر پرسیدند که ایا که امان داده ایشان اسمعلوم شد که غلامی موسوم کنشف
و اصلاً از آنها بود این امر را نموده بود مسلمین مخالفت ورزیده گفتند این بنده است
قولش اعتبار ندارد لکن ایشان جوابدادند که ما فرق غلام و آزاد را نکرده خود را مامون
پنداشتیم اکنون ما را فریب میدهید اختیار دارید لہذا صورت واقعه بحضرت
عمر رضی بہم عنہ نوشتند جواب داد که امان شان قبول است و مسلمانان
آنها را واگذار شدند .
بیان رفتن مسلمانان بکرمان وغیره
حضرت عمر رضی بہم عنہ مسلمانان را از رفتن فارس منع نموده بود احنف بن قیس گفت
یا امیر المؤمنین تو مارا از رفتن شهرها نهی نمودی وحال آنکه کفار تا وقتیکه پادشاه
شان در بین آنها باشد با ما مقاتله میکنند تا زمانیکه ما را برفتن بلاد و امصار
شان اجازه ندیہی بقال خود اشتغال دارند در شهرهای شان میرویم و پاشا
شان را بیرون میکنیم تا امید آنها قطع شود حضرت عمر رضی ام عنہ فرمود بخداوند قسم
راست گفتی بنابران اذن داد ابو موسی را مامور ساخت که از بصره تا اقصای
خطہ اهل فارس رفتہ الی رسیدن امرثانی اقامت نماید و از برای اشخاصیکه به صو بہا
مقرر بودند بدست سهیل بن عدی لوا با فرستاد منجمله لوای خراسان را بحنف
بن قیس و لوای اردشیر و سابور را بمجاشع بن مسعود سلمی و لوای الطجر را بعثمان
بن ابی العاص ثقفی و لوای فسا و دار ابجرد را به ساریہ بن زنیم کنانی و لوای
کرمان را بسهیل بن عدی و از سجستان را بعاصم بن عمرو ولوای مکران را
بحکم بن عمیر تغلبی داد که بیرون شوند لکن بخارج شدن شان در نیوقت میسر نشد
و از مردمان کوفہ برای شان مدد داده شد کیفیت شان در آینده بیان میشود.
بیان واقعه نهاوند
در تاریخ اینواقعه بین مورخین اختلاف است بعضی در سال هژدهم و گفته برخی
بسال نوزدهم یا بیست و یکم وقوع یافته -- سببش این بود که چون مسلمانان
از فتح جند العلاء که یکی از شهرهای فارس است فارغ شده اهواز را استیلا نمودند
مردم فارس بپادشاه خود که در مرو بود خط نویسی نموده تحریک بجنگ نمودند و نیز
ملوک باب و سند دخزنهان و حلوان با یکدیگر مخابره کرده با جمعیت زیادی
بطرف نهاوند حرکت نمودند سعد از واقعه خبر شده مکتوبی بحضرت عمر رضی الم عنہ
نوشت درین حین بعضی از عامل با سعد هم مخالفت نموده بنای پرخاش را


فتوحات اسلامی
( ۱۳۱ )
بیان واقعه نهاوند

گذاشتند مع حدوث اینواقعه منع نشدند. از جمله کسانیکه محرک این امر شده بودند
جراح بن سنان اسدی بود و بحضرت عمر رضی الم عنه از سعد شکایت ورزید ندا میرالمومنین
فرمود بخداوند قسم پیش آمد اینواقعه مرا از تصفیه امور تان مانع نمی شود و محمد بن مسلمه را
که در عهد عدالت مهد حضرت عمر رضی ام عنه مفتش عالمها بود فرستاد ارسال مفتش مقارن
باوقتی بود که مردمان مهیا از برای مقابله و مقاتله اهل فارس بودند ــ محمد بن مسلمه
با سعد رحمة بمہر اہل کوفہ گردش کرده از رفتار سعد رض استفسار می نمود همه طوایف
و قبایل بخوب مدح سعدرم را می نمودند مگر اشخاصیکه طرف دار جراح بن سنان
اسدی بودند سکوت کردند تا اینکه به بنی اسد رسیده سوال کرد اسامه بسته خیزده
گفت دیگر چیزی نمیگویم مگر که سعد رض مساوات در تقسیم اموال و عدالت در اجرای
احکام نمیکند و همراى لشکر بجنگ نمی برآید - سعد رو از استماع سخنان ویجون
گشته فرمود خدا یا اگر دروغ میگوید چشمهایش اکور و عائلہ اش را زیاد و فتنه
رفتارش نا براه در خودت سعدرض چشمهای او کور گردید و ده دختریه اشین پیرامون
شد چون آواز زنی را می شنید رفته جانش احساس میکرد مردم وقتیکه از
عیب می نمودند بجواب میگفت چگونه عماے سعدرہ کہ مرونیک است مرا باین مصیبت
مبتلا ساخته ـ و نیز سعد رض در حق اشخاصیکه با او عناد داشته مخالفت نموده بودند
نفرین فرموده بود کہ الہ العالمین اگر این فعل شان ناشی از شر و تکبر وریا بود مشقت
گرفتارشان نما لہذا جراح بن سنان حینیکه بقتل حسن ابن علی رو مبادرت کرد
بضرب شمشیر را پاره پاره گشت و همچنین قبیصہ بواسطه سنگ ها دارجه بذریعه خشت ها
و غلافہ های شمشیر گشتہ شد ــ سعدرض مستجاب الدعوت بود زیرا کہ پیغمبر ص
درباره وی با استجابت دعا فرموده بود سعدہ ہم از جلد ده یار بہشتی و سابقین
در اسلام و از خالو های رسول ام صلی الم علیه وسلم بود ـ اولین کیست که در
راه خدا بتعالی تیرانداخته و خون مشرکان را ریخته چنانچه نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم
فرمود که پدر و مادرم فدای تو باد یا سعد ــ بعد از ان محمد ابن مسلمہ
همراہ سعد رہ د اشخاصیکه شاکی بودند بحضور حضرت عمر رضی الله عنہ
آمده کیفیت را بیان نمود حضرت عمر رضی اللہ عنہ سوال کرد که نماز را چہ
قسم ادا میکنی یا سعد - گفت دورکعت اول را طولانی و دوئی آخری را
کوتاه می خوانم امیرالمومنین رضی الله عنه فرمود گمان میکنم که سبب پرخاش
شان همین باشد یا ابا اسحاق اگر چه تسماط نمی بود ملامتی که شان ظاهر بود


فتوحات اسلامی
(۱۳۲)
قضیه نهاوند

بنابر دفع شرارت از سعد پرسید که خلیفه توکیست: – سعد گفت عبد الله بن ام
بن عتبان لہذا حضرت عمر رضی الله عنه او را امیر گردانیده بسعدرم فرمو که تو با ما-
در مدینه منوره توقف نما– زمانیکه امیرالمومنین از دست ابولولو بدرجہ رفیعہ
شهادت رسید اور از جملہ آن شش نفر کہ امر خلافت در بین شان بمشورت
گذاشته بود مقرر نمود و آن شش نفر اشخاصی بودند که حضرت رسول الله
صلی اللہ علیہ وسلم وقت رحلت از ایشان اظهار رضایت نموده بود حضرت
عمر رضی الله عنه در وقت احتضار فرمود که اگر سعد را خلیفہ نمائید لایق است و اگر دیگر را
انتخاب کردید باید که بمعاونت سعد کار نماید چرا کہ من او را بسبب ضعف خیانت
معزول ننمودم.

قضیه نهاوند

قبل از عزیمت جمعیت فارس بج کو د شد در تحت قیادت فیرزان یک لک پنجاہ
ہزار نفر به نهاوند فرود آمد سعدرہ بواسطه مکتوبی حضرت عمر رضی الله عنه را اطلاع داد
بعد از انکه خودش هم به نزد حضرت عمر رضی هم آمد زبانی هم صورت واقعه بیان
کرده گفت مردم کوفه اذن میخواستند که ما ابتدا بکنیم مقاتله شان اما صاحب
هیبت کردیم چون حضرت عمر رضی الله عنه مطلع شد مسلمانان را بر آمشورت
جمع نموده فرمود که ای مسلمانان امروز روزیست که نفع و ضررش در آینده است
اراده دارم که ہمہ کسانیکه برای من کفالت در جهاد کنند و من در تجهیز شان
قدرت یابم بین کوفه و نهاوند فرود آمده از اینجا بطرف دشمن لشکر فرستم و خودم
معاون شان باشم تا اینکه خدا وند مسلمانان را فاتح گرداند یا چیز یکه قضائی او
باشد وقوع یا بد در صورت فتح مسلمانان را در شهرہاشان پراگنده می سازم
طلحه بن عبد الله به پا خواسته گفت یا امیر المومنین کار با بوجود تو محکم شده
بلیغان در نزد زبان آوری تو گنگ اند وجودت از کثرت تجربه با کلمه و شگون
تو میدانی شان در رایت این امورات سپردست امرکن تا اطاعت کنم بفرما
تا اجابت نمائیم حکم نما بسوار شدن تا سوار شویم برافروز مارا کہ برافروزیم
چه تو ولی این امری باشی از مایش تجربه نمودی و چندین بار مشاهده کردی از عاقبت ابا
قضای خدا وند غیر بهتر پیش برایت بروز نمیکند بعد ازین بیانات طلحه نشست
امیر المومنین مرتبه دیگر مشورت نمود حضرت عثمان رضی اللہ عنہ گفت یا امیرالمومنین
رأی من اینست که بنویسین بمردم شام و یمین تا از ممالک خود بر نید و شما همراحات


فتوحات اسلامی
(۱۳۳)
بیان واقعه نهاوند

اهل حرمین جانب کوفه و بصره رفته لشکر اسلام را با فرقه کفار ملاقی نمایند هرگاه خودت
بمقدمه جیش رفتی جمعیت زیاد کفار در نزدت اندک میشود زیرا که غالبی از حیث
جنگیدن و کثیری از روی جمعیت یا امیرالمؤمنین بعد از خود کسی را در عرب
باقی نمیگذاری تو دنیا را عزیز نگرفتی و لذتی نبردی و جامه خوبی نپوشیدی
امروز روزیست که آثارش در ما بعد ظاهر میگردد پس غافل نبوده رأی باصواب را
حاضر داشته باش حضرت عثمان رضی هم عنه بعد از تبیین این جملات نشست
حضرت علی کرم الله وجهه گفت یا امیرالمؤمنین اگر اهل شام را از ولایت
شان بیرون کردی رومیان بر اولاد پای شان هجوم میکنند واگر
مردم یمن را از ملک شان بیرون کردی اهل حبشه داخل مملکت آنها میگردند
و نیز خود اگر ازین زمین بیرون شوی اعراب از هر طرف و حوش بعقب تو می پیون
در آنوقت حال بازماندگان و اهل و عیال مسلمانان پریشان گشته نسبت باین
پیش آمد کارت سخت تر خواهد شد ـ لهذا مسلمانان را در ولایات شان استوار
داشته به اهل بصره بنویس که سه فرقه شوند بعضی محافظت آل و اولاد
خود را بنمایند ـ و جمعی متوجه اهل ذمه خود باشند که عهد شکنی ننمایند ـ فرقه دیگر
بمدد برادران خود بکوفه بروند ـ چرا که اگر اهل عجم بسوی تو به بینند فردا میگویند
که این امیر و اصل عرب است این امر موجب زیادت شدت آن سگ لشکر
بر بالای تو میشود ـ از آمدن کفار اندیشه نکنید چه خدا یتعالی در آمدن ایشان
غضب ناک تر و برد فع شان قوی تر است از بسیاری دشمن نیز اندیشه
مکن زیرا که ما سابق هم بجهة کثرت مقاتله نمی نمودیم بلکه بنصرت و معاونت
خداوند مبارزه میکردیم ـ حضرت عمر رضی الله عنه فرمود رأی همین رأی اس
دوست داشتم که کسی مرا باین رأی متابعت نماید نشان بدهید کسی را
که شایان بولایت این امر بوده عراقی باشد ـ مردم گفتند همه در نزد شما
جمع اند و خود شما از احوال لشکریان خود دانا ترید حضرت عمر رضی لهم عنه فرمود
بخداوند قسم فردا شخصی را والی گردانم که در حین ملاقات با کفار اول نیزه
زننده باشد ـ پرسیدند یا امیرالمؤمنین آن کیست ـ فرمود که نعمان بن مقرن
مزنی میباشد ـ مردم گفتند لایق است در همان روز نعمان با جمعی از اهل کوفه
بر لشکر هرمزان شاپور هجوم نموده بود حضرت عمر رضی بهم عنه برایش نوشت که بطرف
ولایت ماه برود تا لشکر مسلمانان بمتابعت او جمع گشته بمقابله فیرزان برآیند


فتوحات اسلامی
(۱۳۴)
قضیه نهاوند

آمدن لشکر در زمین فارس
ردّاد - نام شخصی است
دیگر مکتوبی بعبدالله بن عبدالله بن عتبان فرستاد تا یکه مسلمانان را نزد نعمان بیاورد
بفرستد مسلمین امر حضرت عمر رضی الله عنه را پذیرفته از ایشان ترّدّد در اجابت سیادت
کرد شتاب آنها فقط از نقطه استقبال زحمت و نیل ثواب بود مسلمانان بر ریاست حذیفه
بن یمان تا بیرون شدند که نعیم بن مقرن برادر نعمان نیز بایشان بود- بر لشکر اهواز هم حضرت
عمر رضی الله عنه مکتوبی نوشت تا لشکر کفار را از رفتن بالای مسلمانان منع نمایند و در سر
ایشان مقرر - و حرمله - و زر قا رحمه را نصب نمود- آنها در سرحد اصفهان، و
فارس جای گرفتند - مدد اها لی فارس را از نهاوند قطع کردند مسلمانان بجمعه نعمان مجتمع
شدند که حذیفه ابن یمان، و عبد الله بن عمر، و جریر ابن عبد الله البجلی و مغیره ابن شعبه رضا
و دیگر بزرگواران در ضمن ایشان بود - نعمان، طلحه بن خویلد اسدی، و عمرو بن معدیکرب
و عمرو بن ثنی رحمه، و ثنی پسر ابی سلمیٰ را برای معلوم کردن احوال دشمنان فرستاد
آنها تمام روز را تا شام سیر کردند لیکن عمر بن ثنی مراجعت نمود از وی پرسیدند
که چه پس آمدی گفت در زمین عجم ببلدیت نداشتم بساست که زمین جاهل خود را
هلاک میگرداند - و زمین را عالم زمین هلاک میکند - طلحه، و عمرو بن معد یکرب رفتند
و در آخر شب عمرو بازگشت سوال کردند که چه آوردی گفت یک شبانه روز گشتم
لیکن چیزی را نیافتم اما طلحه رفت تا انیکه بنهاوند رسید فاصله بین مسلمانان
و نهاوند بیست و چند فرسخ بود مسلمانان از تاخیر طلحه بد گمان شده گفتند نشاید
دومرتبه بکفر رجوع کرده باشد - چون مراجعت نمود از بدگمانی مسلمانان درباره خود
خبر گشت و مسلمین بخود دیدنش تکبیر گفتند پرسید که چه بخیال شما رسیده است از گمان
خود او را با خبر ساختند - گفت قسم بخداوند اگر غیر دین عرب دینی هم نمی بود کیش
عجم های لکنت زبان را نمیگرفتم نعمان رحمه دانست که بین شان و نهاوند کمینی
از دشمنان نیست و راه از اسیب خالی میباشد - لہٰذا اصحاب خود را که سی هزار
نفر بودند تعبیه کرده رفت نعیم برادر خود را بر مقدمہ لشکر حذیفه بن یمان، و سوید
بن مقرن را بر طرفین مقرر نموده القعقاع بن عمرو را برسواران و مجاشع بن مسعود را
در آخر لشکر قرار داده جیوشی که از مدینه منوره فرستاده شده بودند
نیز موافقت کردند که مغیره بن شعبه رض در بین شان بود - زمانیکه به اسپیدهان
رسیدند لشکر فارس خود را مهیای حرب ساخته امیر شان فیرزان
بر طرفین لشکر زر وق و بهمن جاز و یه عوض ذی الحاجب موظف گردانیده
بود مسلمانانیکه در محار به قادسیه نبودند نیز جمیع آوری کرده بدرہ ہای مسلمانان


فتوحات اسلامی
( ۱۳۵ )
قضیه نهاوند

آمدند وقتیکه نعمان ایشان را دید همراه مجاهدین چنین تکبیر گفت که مضطرب
بر عجمان طاری شد مسلمانان بارهای سنگین خود را انداخته خیمه نعمان را هم نصب
کردند- اشترف کوفه شتاب کرده خیمه های خود را بر پا ساختند- محاربه شروع
شده روز چهارشنبه و پنجشنبه را بقتال گذرانیدند در ظرف اینمدت غلبه بهر فریق
مختلف بود گاهی کفار و گاهی مسلمانان غالب میگشتند- بالاخره
اهل فارس بخندقهای خود پناه جستند مسلمین تا زمانیکه خداوند مقدر
نموده بود در محاصره شان اقامت کردند لیکن محصورین هر وقت که فرصت
می یافتند بیرون میشدند و در غیر مجال بحصارهای خود می رفتند کار مختاری
شان بود مسلمانان خوف کردند که مبادا این امر بطول انجامد - لهذا جمعه
از جمعه ها اشخاص صاحب رای جمع گشته گفتند در صورتیکه خروج
و دخول محصورین باختیارشان باشد البته موجب اطاله مدت خواهد
شد برای مشوره نزد امیر خود نعمان رفتند او نیز درین اندیشه
بود بعد ازان باقی بزرگواران را جمع کرده گفت آیا می بینید
که اهل فارس بخندقها و شهر خود پناه گرفته هر وقت که بخواهند بیرون میشوند
و زمانیکه اراده جنگ را داشته باشیم ایشان را خارج کرده نمی توانیم
درینصورت کار مسلمانان سخت گردیده در بیرون نمودن شان برای
و تحریص کردن شان بمقابله چه مصلحت میدانید تا کار با طولانی نشود
عمرو بن غنم که از همه مسن تر بود شروع به سخن گفتن نمود زیرا قاعده مسلمانان
چنین بود که شخصی بزرگ تر آغاز کلام میکرد گفت محصور بودن برای
شان سخت تر است از انیکه مدت محاصره بر مسلمانان دراز شود
بگذارید که در حصارهای خود باشند هر کس که بجنگ برآمد همرایش مقابله کنید
رای او را قبول نکردند عمر و بن معدیکرب فرمود مترس از آنها بلکه حمله نموده
جگرهای شان را بزن- رای او را پسند نه نموده گفتند دیوارهای شان
بر ما سختی دارد- طلحه گفت رأی من اینست که سواران را بفرستی تا بجنگند
وقتیکه با یکدیگر مخلوط گشتند بطریق حیله گریخته جانب ما بیایند مشرکین اینوقعه را
دیده بطمع می افتند زیرا که گریختن ما را ندیده اند و از حصارهای خود می برآیند
در آنوقت مقابله میکنیم با ایشان تا آنچه که خداوند بخواهد و قوع یابد- نعمان رضو
این رای را پسندیده قعقاع بن عمر را که برسواران مقرر بود امر کرد که


فتوحات اسلامی
( ۱۳۶ )
قضیه نهاوند

جنگ را بر پا نماید چون جنگ تیره شد مانند کوههای آهن از خندق
خارج شدند و برای آنکه نگریزند خود را بیکدیگر بسته بودند هر هفت
در یک قید بوده در عقب معرکه حسک الحدید ریخته بودند تا شکست
نخورند بعد از بیرون شدن شان از حصار تا قعقاع رض خود را اندک
اندک عقب میکشید مانندی رای طلیعه مسلمانان را غنیمت خود
دانسته همه از حصار خارج شدند که بجز از دربانان کسی باقی نماند
تمام بر اسپان خود سوار شده تعقیب میکردند تا حینیکه قعقاع بمسلمانان
رسید و مشرکین از ملجأ خود تا قدرتی دور شدند اینواقعه در اول روز
جمعه وقوع یافته بود مسلمانان همه آماده و مهیای جنگ بودند
لیکن نعمان رض همراے شان عهد کرده بود که بدون امر او از جاهای
خود حرکت نکرده جنگ نمایند آنها نیز امرش را اجابت نموده خود را
به سپرها پناه میکردند و مشرکین بجانب شان تیرها می زدند تا انیکه عده
مجروحین بسیار شد نزد نعمان رض شکایت نموده گفتند که آیا نمی بینی چه
بر سر ما آمده اجازه بده که قتال نمائیم او میگفت آهسته باشید آهسته
باشید و آن ساعتی را که رسول به صلی الله علیه وسلم دوست میداشت
انتظار میکشید که همراے دشمن مقاتله نماید و ساعت مذکور نزدیک
زوال است (چون آن ساعت سعید نزدیک شد) نعمان بر اسپ
خود سوار شده داخل لشکر مسلمانان گردیده و بر هر بیرقی ایستاده
وعظ و نصیحت میکرد نوید ظفر داده تحریص مینمود گفت من سه تکبیر گفته
حمله میکنم شما هم هجوم نمائید اگر کشته شدم بعد از من حذیفه رض امیر شماست
و بهمین طور هفت نفر را معین کرده که آخرشان مغیره بود بعد ازان دعا
نمود خدایا دین خود را عزت و بندگانت را نصرت بده و نعمان رض را اول
شهیدی از شهدای راه اعزاز دین و نصرت بندگان خود بگردان
و بعضی گفته اند که چنین دعا نمود بار الها استدعا میکنم که امروز چشمم به فتحی
که باعث عزت مسلمانان باشد روشن گردان و مرا شهید نما مردمان از شنیدن
این سخن گریه نمودند بعد ازان بمرکز خود بازگردیده سه تکبیر گفت مسلمانان
شنیده مهیا حرب شدند خود نعمان ابتدا حمله کرده باقی هم هجوم بردند رخش
مانند عقاب آواز میکرد خود نعمان قباء وکلاه سفید نشاندار بود خلاصه


فتوحات اسلامی
( ۱۳۷ )
قضیه نهاوند

چنان مقاتله کردند که مثل آن را کسی نشنیده بود و بجز صدای اهن چیزی
مسموع نمی شد مسلمین صبر عظیمی کردند تا اینکه عجمیان شکست خوردند مابین
زوال الی شبکنا شت انقدر از مشرکین بقتل رسید که تمام معرکه پر از خون
شده مردمان و بهائم می لغزیدند بعد از انکه دعای نعمان مستجاب شده چشمش
بفتح روشن شد بواسطه تیری که در تنمی گاهش اصابت نمود از اسب افتاده
شهید گشت برادرش نعیم او را بجامه پیچیده بر داشت و بیرقش اسحذیفه
سپرد حذیفه (رض) بمقام امارت قیام کرده نعیم را عوض خود معین نمود مغیره (رض)
گفت بپوشید امیر خود را که مسلمانان از مشاهده ان سست نگشته
قتال نمایند به بینید که خداوند اخر کار مادر ایشان را چه میکند چون تاریکی
شب ان محیط را استیلا نمود کفار شکست خورده خستخانه خبان انها را
گمراه نمود که راه فرار خود را ترک کرده میان اتش های افروخته بودند می
افتادند هرگاه یکنفربه اتش می افتاد شش دیگر بسبب یکه با یکدیگر در یک قید بودند
می سوختند- از طرف دیگر حسک الحدید با نیکه در عقب لشک خود انداخته
بودند اکثریه شان را بقتل رسانید غیر از کسانیکه در میدان جنگ کشته
شدند صد هزار بلکه زیاده تر باتش تلف گردید بقول بعضی هشتاد هزار نفر
در نایره عذاب راه عدم را پیمودند غیر از اندکی که گریخته بودند کسی نجات
نیافت فیرزان از من مقتولین بطرف همدان گریخت نعیم بن مقرن (رض)
او را تعقیب نموده از طرف مقابل قعقاع (رض) رسید او را در شته همدان
یافتند در ان ساعت از بدبختی دار بار فیرزان وادی را قاطره دعسل
که متحمل بار های سنگین عسل بودند فراگرفته مانع عبور آن گشتند بنابران از مرکب
خود فرود آمده بر کوه بالا رفت قعقاع (رض) پیاده در عقب او بالاشده او را گرفت
مسلمانان فیرزان را در ان پشته بقتل رسانید بارهای عسل را رانده گفتند
اینها هم لشکر سیب از لشکرهای خدا اند و آنموضع را وادی عسل نامیدند
مشرکان داخل همدان شده مسلمانان هم بهمدان فرود آمده بطرف شان را محاصره
کردند چون خسر سنوم اینواقعه را دید از مسلمانان امان طلبید مسلمین بعد از مظفریت
جویای امیر خود نعمان بن مقرن شده از برادرش مقتل سسفار کردند گفت
اینست امیر شما که خدایتعالی چشمش را بفتح روشن نمود و خاتمه اش را بشهادت
کرد شما را لازم است که حذیفه (رض) را متابعت نمائید - بعد از انکه مسلمانان مشرکین شکست

حسک الحدید
خارهایست خورد کندیهای اهن
بنجاده ها در می انداخته اند


فتوحات اسلامی (۱۳۸) قضیه نهاوند

دادند داخل نهاوند گردیده آنچه از متاع و اموال جنگ و اثاث که در آنجا بود جمع
نمودند صاحب آتشکده نزد حذیفه رض آمد و گفت امان میدهی من و اشخاصی را که خواسته
باشم در مقابل بیرون نمودن ذخیره که کسری بسبب حوادث روزگار در نزد من گذاشته
حذیفه گفت آری بعد ازان جوهر نفیسه را در بین دو خریطه خارج کرده تسلیم نمود حذیفه رض
آندوکیسه را مع خمس غنایم نزد حضرت عمر رضی عنهم فرستاد و عادت حذیفه رض
چنان بود که از خمس غنایم برای اشخاصیکه صلاحیت داشت بخشش مینمود
و باقی را بتوسط سائب بن اقرع بمدینه منوره میفرستاد سائب حساب دان
و نویسنده ماهری بود حضرت عمر رضی الله عنه او را فرستاده گفت ها اگر خداوند
فتح را نصیب شما نمود حصص مسلمانان را تقسیم کرده خمس آنرا به نزد من بیار
و اگر هلاک شدی بود که زیر زمین بهتر است از روی زمین - سائب رض روایت
نموده که چون خدا یتعالی فتح را نصیب مسلمانان کرد و آن مرد فارسی دو کیسه
جواهر را که مملو از مروارید و زبرجد و یاقوت بود آورد من بعد از فراغ
تقسیم غنایم آن دو کیسه را برداشته نزد حضرت عمر رضی الله عنه رفتم
زمانیکه واقعه نهاوند بحکم خداوند انفصال پذیرفته شبی ازین بین گذشت
حضرت عمر رضی الله عنه بیرون شده مضطرب می نمود و انتظار خبر را میکشید
درین حین مردی از مسلمانان جهت رفع حوایج بیرون شده پس بمدینه مراجعت
میکرد سواری را دیده پرسید از کدام طرف می آئی گفت از نهاوند
خبر فتح آنرا مع شهادت نعمان بن مقرن بیان نمود چون صبح شد و این
خبر بحضرت عمر رضی الله عنه رسید او را طلب نموده استفسار کرد بعد از
اظهار او فرمود که آن قاصد جن بوده است و آن روز سیم از واقعه
بود-بعد از ان قاصد آمده بفتح نهاوند حضرت عمر رضی الله عنه را تبشیر
نموده از شهادت نعمان رض چیزی نگفت و سائب رض گفت فردای
آنروز که قاصد آمده بود حضرت عمر رضی الله عنه بیرون شده منتظر اخبار
بود که من رسیدم فرمود چه خبر داری-گفتم خیرا یا امیرالمومنین خدا یتعالی
بزرگ ترین فتحی را برایت عنایت نموده-نعمان بن مقرن رض شهید
گردید حضرت عمر رضی الله عنه از استماع خبر شهادت نعمان رضی الله عنه
إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ - گفته اینقدر گریست که حلق مبارکش
بند گشت و سر خود را چنان فرود آورد که بین دو شانه اش ظاهر شد


فتوحات اسلامی
(۱۳۹)
قضیه نهاوند

از مشاهدهٔ اینحال گفتم یا امیرالمؤمنین دیگر کسی را که از سادات عرب معروف
باشد آسیبی نرسیده حضرت عمر رضی الله عنه فرمود که آنها ضعفا ی مسلمانانست
و کسیکه خداوند او را بشهادت مکرم گردانیده سادات عرب و نسبهایشانرا
می‌شناخت معرفت من در حق شان چه فایده دارد بعد ازان ویرا
از دو کیسه جواهر خبر دادم فرمود در بیت المال بگذار تا تسلیم آوری نمایم
و تو فوراً بلشکر خود ملحق گرد من بر طبق امر شان عمل نموده رفتم بعد از
گذشتن شب علی الصباح رسولی در عقبم فرستاد رسول مذکور تا حینیکه بکوفه
رسیدم شتر خود را خوابانیدم بمن نرسید در آنوقت او هم وصول یافته اشتر
خود را خوابانیده گفت امیر المؤمنین مرا بطلب تو فرستاده بنا بران
همرا هیش مجدداً بپرا نور حضرت عمر رضی الله عنه رفتم آنحضرت مرا دیده فرمود
از برایم چه حالت یاسائی گفتم از کدام جهته یا امیرالمؤمنین فرمود وای
بر تو سبحداً و ندا قسم شبیکه بطرف کوفه رفتی در عالم خواب دیدم ملایکه مرا بطرف
آن دو کیسه در حالیکه مانند اتنش از ان شعله می‌بر آید کشیده میگفتند ترا بآن
داغ میکنیم گفتم بزودی آنهار ا بین مسلمانان تقسیم می‌نمایم اکنون آن
دو کیسه را گرفته بمصارف مسلمانان بفروش من کیسه مذکور را در مسجد
کوفه بمعرض بیع آوردم عمرو بن حریث مخزومی بمبلغ بیست لک درهم
خریده در زمین عجم به چهل لک فروخت مال کوفه همیشه در تزاید
بود از اموال غنیمت نهاوند سهم هر سوار شش هزار و از پیاده دو هزار
شد مسلمان فتح نهاوند را فتح الفتوح می‌نامند چرا که بعد ازان مشرکین
مجمع آوری موفق نشده تمام شهرهای شان بتصرف مسلمانان آمد آفتاب
اقبال یزدجرد همیشه رو بزوال بود چنانچه در هر شهریکه پناه می‌برد آن
شهر را مسلمانان استیلا می‌نمودند تا اینکه در زمان خلافت حضرت عثمان
رضی الله عنه سنه سی و یکم از هجرت بقتل رسید تفصیلش انشاء الله
در آینده بیان خواهد شد.
بیان فتح دینور و صمیره وغیره
ابوموسی امیر لشکر اهل بصره که بمدد مسلمانان در نهاوند رفته بود پس از مراجعت
جانب دینور رفته بعد از اقامت پنجروز برای اهالی آنموضع در بدل قبول جزیه
مصالحه نمود از آنجا بشیروان رفته مانند دینور برای اهالیش مصالحه نمود و ستان

دینور شهریست
قریب ای داغ ماه
صمیمره شهریست مابین دجاجه
سنگهای مدور کوهستان
شیروان قریه ایست
قریب صمیمره


فتوحات اسلامی
( ۱۴۰ )
بیان فتح همدان

بن اقرع ثقفی را بطرف ولایت مهرجان قذف فرستاد او شهر صیمره را بصلح فتح کرد.
بیان فتح همدان وماهين وغبي كہ
مشرکان چون از نهاوند شکست خوردند و بجل همدان شده نعیم بن مقرن وقعقاع بن عمرو رضی ایشان را محاصره نمود خسروشنوم از مشاهده آن حال امان خواسته جزیه را قبول کرده از جانب اهالی همدان و دستبی ضامن گردید که مسلمانان به تصرف نروند و خود خسروشنوم شخصاً جزیه را ادا نماید مسلمانان راضی شده او و متابعینش را امان دادند بنا بران گریخته گان هم نزدا و جمع گردیدند در اینوقت خبر استیلای مسلمانان بر همدان به اهالی ماهین رسید آنها نیز به خسروشنوم اقتدا کرده جهت استیمان مکتوبی به خلیفه رض نوشتند مطلوبشان اجابت شده متفقاً جزیه را قبول کردند.
بیان فتح اصفهان
امیر المومنین عمر رضی عنه عبد الله بن عبد الله بن عتبان را که مرد شجاع و از اشراف صحابه و صاحب رسوخ انصار بود جانب اصفهان فرستاد ابو موسی را نیز بکومکستر تعیین نمود. سرکرده لشکر اصفهان سپند ان و بر مقدمة الجیش شهریار بن جاذویه مقرر بود شهر یار که شخصی مسنی بود با جمعیت کلانی در رستاق اصفهان همراه مسلمانان ملاقی شد بعد از جنگ شدیدی شهریار مبارز خواسته عبد الله بن ورقاء یا هیجی بمیدان درآمده او را کشت اهالی اصفهان بر اثر قتل شهر یار شکست خوردند و آن قریه بشیخ مسمی شد زیرا که در آنموضع شیخ شان یعنی شهریار بقتل رسید و تاکنون بآن اسم یاد میشود لاجرم بدادن آن قریه بمسلمانان مصالحه نمود و این اول دهی است از اصفهان که بتصرف مسلمانان آمد بعد از ان عبدالله بجانب شهرجی که اصفهان است رفت و پادشاه اصفهان فاذو سفان بود عبد الله دو آمده شهر را محاصره کرد پس از مقاتله فاذو سفان بر اصفهان بدینصورت مصالحه نمود هر شخصیکه مال خود را ادای جزیه نماید اختیار داشته باشد و کسانیکه زمین هایشان جبراً گرفته شده نیز داخل صلح باشند و کسیکه سر باز زند برود و زمینش متعلق بسلمانان باشد مردم از جی برآمده بکرمان رفتند و بجز از سی نفر باقی اهل ذمه گردیدند در اینوقت مکتوب امیرالمومنین رسید که عبد الله را بمعاونت سهیل بن عدی مشعر بود تا که در جنگ کرمان او را یاری نماید لہذا سایب بن اقرع را در اصفهان خلیفه ساخته خود بکرمان فرود آمده بسبیل ملحق شد تا زمانیکه کرمان را فتح نمودند که شرح آن در ضمن فتوحات سنه بیست و سه بیان میشود.

مهرجان قذف بروزن
قریست ماهین بروزن دست
قریه مهم صحرا در محله بغداد
دستبی شهر یزد گیسو
و مغول دشت بیتی دهای جهان
و همدان شهر بزرگ و
مشهور است که حدودش از طرف
بجانب کوه دینور و از شرف بقیه
و خرقان و از جنوب بعراق و
از میزگان و گلپاد د و از مغرب
بکردستان میباشد
ماهمین شهر بزرگان
استفهان شهر شهور
بلاد فارس است در کنار زاینده
رود که در زمان سلاطین صفویه
پایتخت ایران بود
جی اصفهان است


فتوحات اسلامی ( ۱۴۱ ) بیان فتح زویله

بیان فتح زویله
در سال بیست و یکم از هجرت عمرو بن العاص عقبة بن نافع را بآن لشکر از مصر فرستاد او زویله
و عرصه بین آن و برقه را بطریق صلح تسلیم گردید.

بیان فتح همدان مرتبة ثانی
قبلاً مذکور شد که همدان بدست نعیم بن مقرن و قعقاع بن عمرو مفتوح شد لیکن پس از مراجعت
آنها اهالی همدان نقض عهد نموده از جزیه سر باز زدند لهٰذا در سنه بیست و دو
نعیم بن مقرن ایشان را محاصره کرده طالب صلح شدند همدانیان را پذیرفته خراجی
از ایشان قبول نمود بقول بعضی فتح دویم همدان در سنه بیست و چهار بعد از شهادت
حضرت عمر رضی ام عنه وقوع یافته چون مدت ششماه از شهادت آنحضرت گذشت نعیم
همرای لشکر بزرگی بطرف همدان رفته مقاتله شدیدی که با واقعه نهاوند برابری مینمود بکار
فرما شده کفار شکست فاحشی یافتند عده زیادی که بشمار نمی آمد از آنها کشته گردید و برخی
گفته اند حینیکه مغیره بن شعبه در کوفه عامل بود جریر بن عبداله بجلی را بطرف همدان
فرستاد اهالی آن با وی مقاتله نموده تیری بچشم جریر رسید گفت این را در راه خدایتعالی
حساب میکنم چه با عطا آن مورقم را زینت بخشیده بود و اکنون آنرا گرفت بعد ازان بنای
نهاوند فتح کرد قهراً زمین شانرا استیلا نمود بقول بعضی فتح همدان بدست خود مغیره انجام
یافت که جریر بر مقدمه لشکرش بود و جمعی میگویند که قرطة بن کعب انصاری انرا مسلط ساخت

بیان فتح قزوین وزنجان
بعد از فتح همدان مغیره براء بن عازب را بهمرا لشکری بجانب قزوین فرستاد انها بقلعه
ابهر رسیده بعد از مقاتله امان خواستند همراشان صلح نموده بطرف قزوین رفت
چون این خبر باهالی انجا رسید از دیلم استمداد نموده دیلم با ایشان ادعده نصرت دادند
و قتیلکه مسلمانان برایشان رسیدند بمقابله برآمده اهل دیلم بر سر کوه ایستاده دست
خود را بطرف شان دراز می نمودند مردم قزوین از مشاهده آنواقعه مانند ابهر
طلبگار صلح گردیدند بعد از ان بادیلمی ها مبارزه نمود تا اینکه تسلیم گردیدند و نیز همراء
اہل جیلان و طیلسان جنگیده زنجان را بقهر و غلبه فتح نمود حینلکه ولید بن عقبه
والی کوفه گردید او هم با اهل دیلم جیلان موغان ہیرد طیلسان مقاتله کرده مراجعت نمود

بیان فتح ری
در سنه بیست و دویم از ہجرت نعیم بن مقرن و بعزم غزا بجانب ری رفت زینبی بوالفرخان
از ری برآمده با نعیم ملاقی گردیده برخلاف پادشاه ری که سیا وخش بن مهران بن بهرام چوبین

زویله
موضعیست که از آنجا تا برقه
یکماه مسافت میباشد
و بقلعه برقه کاہو مراد است
قزوین شہرے مشہوریکہ
بفاصله هیجده فرسخ با طهران و
و ابهر دوازده فرسخ
زنجان با ابهر ده
فرسخ امور دو قزوین
دیلم شهریست به
و قزوینی ہا بجای دیلم
گیلم نام میبرند اعد
جیلان با بلاد کر مرندها
طیلسان
موغان و اران اسمیان
طیلسان میباشد اعدام
ری شہرے مشہور بود
[ILL]


فتوحات اسلامی
(۱۴۲)
بیان فتح ری

غالب صلح گردید و پادشاه از مردم دنیا وند وطبرستان و قومس و جرجان
مددخواسته آنها از ترس مسلمانان دعوتش را پذیرفته در کنار کوه قریب شهر
همراهی مسلمانان مقابل شده مقاتله کردند زینی به نعیم گفت که عده
آنها زیاد و از شما اندک میباشد لهذا چند نفر از سواران لشکر را با من بفرست
تا آنها را از موضعی که اهل بلد ندانند داخل شهر نمایم چراکه در اینصورت بمقابل
مقاومت تو ثبات کرده نمیتوانند نعیم عده از سواران لشکر را در تحت امارت
منذر برادرزاده خود با او فرستاد زینی ایشان را بطریق داخل شهر گردانید که هیچکس
ندانستند بعد از ان نعیم برایشان شبیخون زده اعمالی ری از عقب خود نیز اواز
تکبیر شنیده هزیمت یافتند او مسلمانان عده زیادی از کفار بقتل رسانید خداوند
آنقدر غنیمت انروی بایشان داد که از مد این بدست آورده بودند در اینوقت زینی
با نعیم رم بیدری و زمین ها که ثعلبه گرفته بود مصالحه نموده کیفیت را بعمر ضان نوشته
و نیز متعهد شد که در عوض قریباذند جزیری بطریق فدیه بدهد نعیم هم اجابت کرده
مصالحه نمود بعضی گفته اند که فتح ری در سنه بیست و یکم از هجرت واقع یافته.
بیان فتح قومس حوجان طبرستان
چون نعیم بشارت فتح را مع خمس غنایم نزد حضرت عمر رضی عنه فرستاد حضرت عمر رضی عنه
بمدینه مکتوبی فرزا امر نمود که سوید برادر خود را مع ہند بن عمرو عهلی و غیره بجانب قومس بفرستد
بناء علیه سوید بطرف قومس رفته بدون مقاتله و مبارزه بصلح آنجا را متصرف شده
کسانیکه از قومس بطبرستان پناه برده بودند مع مردمان بیابان بسویّد استیمان نامه
فرستاده بدون جزیه همرآشان صلح نمود بعد از ان جرجان لشکر برده اهالی انموضع
نیز بر ادای جزیه مصالحه کردند. بعضی گفته اند فتح جرجان در سنه سی ام هجرت بزمان
خلافت حضرت عثمان رضی عنه واقع شده .
بیان فتح طرابلس غرب و برقه
در سنه بیست و دوم هجرت عمرو ابن العاص از مصر جانب برقه رفته بدادن جزیه همراشان
صلح نمود از آنجا بطرف طرابلس غرب متوجه گشته مدت یکماه محاصره نمود در ظرف اینمدت
مسلمانان ظفر نیافتند و عسکرگاه مسلمانان بطرف شرقی شهر بود روزی مردی از مسلمانان
بنی مدلج با هفت نفر جهته شکار بیرون شده بجانب غربی شهر رفته وقت مراجعت بسبب شدت
گرمی هوا از کنار دریا آمده دیدند که شهر متصل بدریا نیست بلکه بین باره شهر و دریا فاصله
افتاده میباشد بنابران از همانجا داخل شهر شده تکبیر گفتند رومیان از استماع اواز تکبیر

قومس شخریست
از جبال طبرستان که اکنون
بمازندران موسوم است
قریباذود بلیست
از نواحی ری و بزنجر موسوم
گرمیان

طرابلس غرب واقع
در افریقا که در بحرالروم که در عهد
عمرو بن عاص فتح نمود و در سابق
مستعمرۀ عثمانی بود لیکن در سنه
۱۹۱۲
در وقت جنگ با مسالمان
بعوض بابرم آنجا را تو
گرفته است


فتوحات اسلامی
(۱۴۳)
بیان فتح طرابلس

درون شهرگان کردند که مسلمانان داخل شهر شدند و بحر از کشی ایشانرا پناه و پناهی نبود
وقتیکه عمرو و مسلمانان آواز تکبیر را شنیدند دیدند که شمشیرها در حرکت است هجوم
آورد و بغلبه داخل شهر شدند و آنر و میان بجز کسانیکه مرکبهای شان سبک بار
بود کسی نجات نیافت- وقتیکه عمرو جانب طرابلس رفته بود اهل قلعه سبره خود را
محصور ساخته دیدند که قضیه طرابلس بطول انجامیده فتح نشد لهذا ایمن گردیدند
بعد از فتح طرابلس عمرو جانب سبره متوجه شده حین صبح در انجار سیدند اهالی
سبره از فتح طرابلس بی خبر بوده درب قلعه شان مفتوح و مواشی خود را برای چرا
بیرون نموده بودند که ناگاه مسلمانان رسیده متغلبانه داخل حصار شان گردیده
هر قدر اموالیکه بود غنیمت گرفتند. بعد از آن عمرو به طرف برقه برگشته با عده
از مردم بربر که در انموضع جمع شده بودند با او در بدل سیزده هزار دینار که بطریق
جزیه به پردازند مصالحه نمودند و نیز شرط کردند که در عوض جزیه هر کدام از اولاد
خود را که مسلمانان خواهش داشته باشند بفروشند
بیان فتح آذربیجان
نعیم بعد از فتح ری سماک بن خرشه انصاری و لیش دابی بجانب راجته بعقاد
بکیر بن عبد الله باذر بایجان فرستاد بکیر انقبلا غمر باذر بایجان ارسال نموده
نعیم را بفرستادن خرشه بمعاونت وی امر نمود - هنگامیکه بکیر جانب آذربایجان
میرفت در کوبها جزئیدان اسفندیار بن فرخ زاد بر سرشان هجوم نموده بعد از
مقاتله اهل پارس منهزم گشته بکیر اسفند یار را اسیر نموده اسفند یار از بکیر پرسید
که آیا صلح را دوست ترمیداری یا حرب را فرمود صلح را دوست دارم اسفندیار
گفت پس مرا در نزد خود نگهدار چه اگر من نزد قوم خود رفته صلح را بر آنها جاری
نگردانم برای تو اقامت نمیکنند در جبال اطراف خود متفرق گشته کسانیکه داخل
حصارها باشند حصار داری خود را مینمایند بنابراین او را در نزد خود نگاهداشته
تمامی شهرها را بجز اندکی متصرف شد که در ینوقت سماک بمعاونتش رسید ضمینیکه نعیم
در امان بود و بکیر جانب خود را فتح و عتبه بن فرقد ایلی خود را مسلط گشته بود بکیر مکتوبی
بحضرت عمر رضی هم عنه نوشته در رفتن باب اذن خواست حضرت عمر رضی هم عنه او را
ماذون نموده امر کرد که بر ملک ها مفتوحه خود خلیفه مقرر نماید بکیر عتبه بن فرقد را
خلیفه ساخته داد سماک بن خرشه را بر مواضع که بکیر فتح کرده بود مقرر نمود و حکمران
تمام آذر بایجان را بعتبه تفویض کرد- حینکه عتبه جانب آذر بایجان میرفت ضمینکه

سبره شهریست بحد
مواضع فوق

آذر بیجان
مملکت عظیمیست از ولایات
فارس مشهور بشهر با عظام تبریزیا
شکی باقرات
موضعیت از نواحی باب
الا بواب


فتوحات اسلامی (۱۴۴) فتح باب

اسفند یار را محبوس کرده بود بهرام بن فرخ زاد درین اثنا بمید طائی شد مقابلۂ نمود
هزیمت یافت چون این خبر باسفندیار رسید گفت اکنون صلح کامل داشت نعام
منطفی شد بعد ازان همراى بكير صالحه کرده جمیع اهالی ازر بایجان صلح
او را قبول کردند بکیر و عتبه خبر فتح را مع خمس غنایم نزد حضرت عمر رضی الله عنه
فرستادند. بیان فتح باب
باب شہر بزرگست که کسری بناکرده در همین سال بیست و دوم حضرت عمر رضی الہ عنہ سراقه من
باب کوهی است درین عمرو را که ملقب به ذی النور بود امر کرد که بطرف باب رفته عبد الرحمن بن ربیعه با ہلی را
میدان نام شهریست و م که از جمله صحابہ اورا نیز ذی النور میگفتند بر مقدمه لشکر و حذیفہ بن سعید غفاری
و بکیر بن عبداللہ لیثی را بر طرفین مقرر نماید و بر اموال غنیمت سلمان بن ربیعه با ہلی را
موظف کند بکیر پیشتر از مکتوب حضرت عمر رضی الہ عنہ جانب باب رفته زمان خارج شدن
سراقه از آذر بایجان بشہر باب رسید و بادشاه انولا شہر بار از اولاد شهر برای
بود که بنی اسرائیل ابرحم کرده و در شام جنگ نموده بود چون بار عبد الرحمن بن ربیعه
در ولایت باب بطول انجامید شهر بار مکتوبی فرستاده طلب امان نمود که غیعی اندام
نشود تا بملاقات بیاید عبدالرحمن او را امان داده اجابت کرد چون شهریار بحضور
آمد گفت من در مقابل شمنان سگ سیرت میباشم که آنها گروه مختلف بوده حسب ندانم
هرگاه شما با ما مقابله کنید ایشان بر مایان قوی میگردند از برای اشخاصی عاقل لایق نیست
که معاونت کند آنها را بمقابل اشخاصی صاحب حسب اے اهل زمین و فتح بلا دشان بمانید
شما هیچ فائده نیست شما بر بلاد و گروه من غالب گردیدید من از شمایباشم قوه من قم
شما متحد است جزیه ام بشار سید نصرت میدهم و بر نتیجه که رضا باشید حاضرم بو اسطه جزیه پیمان سختی دمو
بر ما مگینید که در نزد دشمنان ضعیف نشویم عبدالرحمن او را نزد سراقه فرستاد شهر یارا نجان سخنانور رول
کرد سراقه گفته های او را قبول نمو د فرمود هر کس که اقامت داشته با دشمن محاربه کند باید جزیه بدهر
شهریار اجابت نموده سراقه در ماجرا را بحضرت عمر رضی الہ عنہ نوشت حضرت اجازت در تقی الدین دار
بیان فتح موقان
سراته بعد از فتح باب بکیر بن عبداللہ و حبیب بن مسلمه و حذیفہ بن زید دیلمان بن ربیعه از نجا اهل حبال
مو قان ولایت که بیا هم نارهنیه بودند فرستاد منجمله بکیر بطرف موقان و حبیب جانب تفلیس حذیفه است متیال
از آذر بایجان است در ریستو و سلمان بطرف دیگر روانه نموده مکتوبی که مشعر بر فتح باب وموق نقری کور د بحضرت عمر در سال خون که پیشون
تفلیس دامله بحضرت عمر رسيد امر سوق نقری بحيا ثوق بر او گران آمده گمان نمود که این امر برو سخت انجام بخواهد رن
تا ققاز ۱۲


فتوحات اسلامی
(۱۴۵)
بیان غزوه ترک

چه مواضع مزبور کلان و دارای لشکرهای بزرگی بود وقتی که مسلمانان از فتح فارغ گردیدند
بنا در را محکم نمودند سراقه رض فوت گردیده عبدالرحمن بن ربیعه را عوض خود خلیفه ساخت
از جمله شهرکستان سلام که فتح نموده بکیر رض بود که اهل سوقان را هزیمت داده جزیه را
بایشان باین طریق جاری ساخت که هر شخص بالغی یکدینار بدهد چون خبر فوت سراق
و خلیفه گردانیدنش عبدالرحمن بن ربیعه بحضرت عمر رض رسید عبدالرحمن را بروج ها
مقرر کرده بغزای ترک امر نمود.

بیان غزوۀ ترک

چون عمر رض عبدالرحمن بن ربیعه را بغزای ترک مقرر فرمود و مردم ترک مجرد
ازقصی ولایت باب جماعت بسیار را تشکیل میدادند عبدالرحمن پرون شد
از ولایات باب گذشت شهریار پرسید چه اراده داری گفت عزم غزای
ترک را در بلنجردارم شهریار گفت بهتر انست که انها بطرف ما نزدیک نیایند و تو
در اینجا با ایشان جنگ نمائی عبد الرحمن فرمود ما راضی نیستیم تا در شهرهای
آنها با ایشان بجنگیم بخداوند قسم همراه ما مردہائی هستند که اگر امیر مایان اینجا
اذن جنگ دهد اتراک را در روم قرار میدهد گفت آنها که امند عبدالرحم
فرمود انها اقوامی هستند که بصحبت رسول صله مرسیده به نیت خالص درحلقه شکریان
داخل شده همیشه از برایشان فتح است مجرد باینکه در احوال آنها تغیری پیدا شود
پس اهالی بلنجر در زمان عمر رض سرانموده اهل بلنجر گفتند که کسی بجرئت در بالای ما نداد
مگر گروهی که ملائکه معاون آنها بوده ایشانرا از مرگ محافظت نماید بنابران اهالی
ولایت بلنجر در محوطه حصارها محصور شدند مسلمانان و سواران با شکوه اسلام
مظفر و منصور بهمراه غنیمت تا بیضا مراجعت کرده کسی از ایشان کشته نشد بعد
ازان با مسلمانان در زمان خلافت حضرت عثمان رض به بلنجر غزا نموده مظفر و
منصور شدند چنانچه همیشه ظفر همراه شان بود تا اینکه باہل کوفه تغییر پیدا شده اختلال
در بین شان کارفرما گشت عبدالرحمن بن ربیعه با ترکها جنگیده انزان او خلیفه
در بیابانها جمع شدند و یکی از ایشان مردی از مسلمانانرا بفریب سیزده
بقتل رسانید رفیقانش از نزد وی گریخته مسلمانان هجوم کردند بعد از مقاتلکه
شدیدی ناگاه منادی از هوا ندا کرد صبر کنید که وعده عبدالرحمن شاد پست با
عبد الرحمن اثر ان صدا مقاتله نموده تا شربت شهادت نوشید رایت امارت را
برادرش سلمان بن ربیعه گرفته مشغول مقاتله و کارزار گردیده منادی از هوا

شهرستان محص در قصی
از اینجا سمت کوهی
محدث خرمی
[ILL]


فتوحات اسلامی (۱۴۶) بیان غزوہ مراغہ

آواز داد که ای متابعین سلمان صبر کنید - سلمان با صحابے دخطاب کرد که آیا
شنیدید این فریاد را بعد از ان همراه مسلمانان ابو هریره الدوسی بطرف جبلان
متوجه شده الے جرجان رفتند از نجات دادن جند عبد الرحمن جیش مانع
شان نشد و مسلمانان تا اکنون بواسطه شهد اطلب باران مینمایند.
بیان فتح خراسان
بنابر قول صحیح فتح خراسان در سنه بیست و سه از هجرت واقع گردیده پیش
این بود که یزدجرد بعد از ہزیمت اہل جلولا عزم رفتن فارس را نموده چون بہ ہنجا
رسید آبان جازویه که حکمران سی بود حملہ نمودہ یزد جرد را گرفت یزد جرد گفت
ای آبان مرا فریب دادی آبان در جوابش گفت یعنے مادم لک فی ملکک خود را
ترک نمودی اکنون در دست غیرت حالا من بحوا ہم چیزی نویسیم بعد آبان یزدجرد را
گرفته در کاغذ پیش چیزی بخواہش داشت نوشته مهر کرده باسترداد یزدجرد
عزم صبهان نموده از انجا بسوی کرمان رفت و آتشی را که پرستش میکرد همرا ہش بود
بعد از انجا بخراسان رفته در مرو عبادت خانه برای آتش معبود خود تعمیر نموده متکمن گردید
چند بطن بود که ما بقی عجم متعلق اوست و برای هرمزان مکتوب نوشته اہل فارس را شوش
کرده نقض عہد نمودند همچنین اہل جبال نیز دران بعد از شورش و طغیان عہد شکنی کرد
پس از ان عسکر مسلمانانر ابداخل شدن بلاد فارس اذن داده برای احنف بن قیس
که صاحب لوا بوده نوشت تا بطرف خراسان رود حنف همراه تیرین و کرنا
از جانب طبسین وان شده بخراسان نزول نمود و ہرات را بطریق غلبه فتح نموده صحار بن
فلان عبدی را خلیفه حنف مطرف پسر عبد بن نجیرا به نیشابور وحارث بن حسان را بطرف
سرخس فرستاد خود جانے شاہ جان متوجہ شد یزدجرد از استماع آمدن خنف
طاقت نیاورده بسوی مروروز شتافته در انجا مسکن گزید حنف اجلیش خود آمدہ مرد
شاه جانرا متصرف گردید چون مره بریزد جرد تنگ شد مکتوبی بسوی خاقان است و
صغد و پادشاه چین نوشته از ایشان مدد خواست در این حین حنف از مرو شاه جان بیرون
شده حارث پسر نعمان بابی را خلیفه مقرر ساخت در ینموقع عسکر زیادی از اہل کوفہ بمقاونین
رسید در بطرف مرور و ز عزم نمود چون یزدجرد غلغلہ آمدن حنف را شنید طاقت وی
طاق شده بیبلخ گریخت حنف احلام و رور کردید مردم کوفہ نزدیک خجسته رسید خنف حاکم
بغد شان آمد مردم کوفه و یزد جرد بر ملخ تلاقی کشته بعد از مبارزہ یزد جرد منهزم گشته از
نہ جیحون عبور نموده حنف بدم کوفه رسیده ملج را فتح کرده شاد اینها نمود حمد خدا تعالی را

حاشیه
که قلعه است که فاصله بعد
آن مرو و ہرات در پنجاه
فرسخ است
۱۲ نجم
طبسین
دو شهر است از راه
نیشابور سمت قاین است
۱۴
شہر مشہور کلانست از
امہا شہر ہای خراسان
مؤلف گوید که شهر
مرو از مرو شاہجان متمایز و جدا
بود و تاہم انها پنج فرسنگ
خواب ست بین در مقا بله مرو
مرو شاہجان
این رو عظیمی است مشهور در تمای
خراسان همین مرودشت دور
بعضے از تواریخ است ۱۲
معجم البلدان سرخس ہے
مفهوم و کاوست بین قایل ببا
۱۲ مجحم
مروروز
شهر پست قرب شهر شتابون
۱۴


فتوحات اسلامی (۱۴۷) ذکر فتح خراسان

بجا آوردند فتح بلخ یکی از فتوحات اسلام است که بعد از ان بلاد خراسان پی در پی مغلوب مسلمانان
گردید و از نیشاپور تا طخارستان بعضی گریختند و برخی در صلح ثابت گشتند احنف بن قیس بن عاصم
در طخارستان خلیفه ساخته عزم مرورود نمود و بسبب فتح را بعمر (رض) نوشته حضرت عمر (رض) فرمود دوست
داشتم که من و ایشان دریائی آتشین میبود حضرت علی کرم الله وجهه فرمود چرا یا امیر المؤمنین عمر (رض)
گفت که اهل خراسان سه مراتب بنای عهد خود را خراب میکنند و محتاج میشوند مرتبه سوم که باید فرار
شوند نزد من این بی برای ایشان بهتر بود از اینکه بتصرف مسلمانان باشد بناءً علیه نامه باحنف (رض)
نوشت که از نهر عبور نکنند چون یزدجرد بهزیمت بایتدار نهر عبور نمود خاقان اهل ترک بمه عده
او را معاونت دادند بنابران یزدجرد همراه خاقان بطرف خراسان مراجعت کرده
در بلخ فرود آمد و اهل کوفه به مروروز نزد احنف بازگشتند همچنین شریک بقصد احنف نموده
به مروروز آمدند احنف چون گذر نمودن یزدجرد و خاقانرا از نهر و آمدن ایشانرا بسوی خود
شنید شبی بجهة جستجو برآمد تا شاید تدبیریکه مفید باشد بشنود ناگاه بدونفر که علف پاک میکردند
گذشته یکی از ایشان برفیق خود میگفت یکی اگر سپهدار ما را همین کوه تکیه بدهد نهر بین ما و دشمنان ما
مانند خندق حایل گشته و کوه از عقب سنگر دیده جنگ از یکطرف میشود در انصورت امید است
که خداوند ما را ظفریاب گرداند بعد ازان احنف بازگشته علی الصباح مردم را جمع نموده بصبح
همان کوه که سینه نرا کوچ داد وعده مقاتلین عبارت و نداز ده هزار اهل بصره و ده هزار از مردم کوفه
و ترکها هم در آور د صبح و شام همراه شان جنگیدند شب که لنگر کشند یکشی احنف جبهه آگاه شد
اصحاب خود برآمد تا اگر لشکر خاقان در یک شد ایستاد چون قریب صبح کوه سواران ترکی
همراه پسر خود برآمده نقاره نامی که در اینها و احشد یکی از ایشان در موضع معین ایستاده تران
بر او حمله کرده بایکدیگر کارزار نمودند بالاخره احنف (رض) او را بقتل رسانده پرش را گرفته قیام نمود
شخص دیگری از ترکان خارج شد همان قسم حمل نمود احنف (رض) او را سینه مقتولش ساخت و پرقش گرفته ایستاد
شخص سوم بهمان طریق سپرو شمشیر احنف آنرا هم کشته بطرف لشکر خود مراجعت کرد و این هر دو
ترکان بود که ابتداء سه نفر مانند طلیعه گرمی برآمدند و باقی لشکر از عقب شخص سوم اقدام میکردند در آن
چون نزد سواران خود آمدندان سه نفر را کشته یافته خاقان سوار را بد غالی گرفته گفت سواران
کشته شدند و جنگ با اعراب یکی پایان فایده ندارد بنابران پس گشته فردا که آفتاب برآمده
مسلمانان کسی را از ایشان ندیدند و بسر مراجعت خاقانرا شنیدند زمانیکه خاقان بطرف مرورود
بمقابله مسلمانان میآمد یزدجرد حسب ارعادت پادشاه جلاغی خته غارت بندگان بهرائ شتران مخصوص
نمود احنف (رض) این حالرا یقین نمودن کرد یزدجرد بعد از صبح نمودن خرسندانه که انتظارش را نام
بسیار بود آماده کرده در بلج خاقان مخفی بشود اما عمارس نزدش رسیده که خسترم داری گفت


فتوحات اسلام (۱۴۸) فتح خراسان

اراده دارم که نزد خاقان رفته با او باشم یا چین دم قومش گفتند که این بدترین کسر است بهتر انست که
نزد بهیچ قوم رفته با ایشان صلح نمائیم چه آنها اہل بمن و عهد و وفادارتراند اگر دشمن ما را در حالیکه
بشهر های خود باشیم نصرت نیامد بهتر است از اینکه در بلاد دشمن گرفتار باشیم و آنقوم نیز
دارای این نحو فامی باشند یزدجرد انراکه و ایشان اما نبود بکشد به پس قسم کرد که ایمان شبشه باران
تا هنگامیکه در داخل ملکی ما راتصرف نمایند در کفریم منہیب کراریم که از بلاد ما خارج شود یزدجرد
این هم تمثیل کرد قومش با بطرف سند، متفکر نمودند چسترانرا وحی و دانسته کرد وفا ده
گشته و بعد ازان یزدجرد بفرغانه بخاقان ملحق شده از هر گذر کرد و بفرغانه رفت منضم شد
زبان علامه حضرت ثانیه بیروزه در بلاد ترک اقامت کرد تا اینکه در عهد عثمان مردم سهرسان
عاق شده با او آغاز مراوده و خط نویسی گذاشتند که کیفیت آن در آتیه بیان میگردد بعد از
ہزیمت یزدجرد اهل فارس همگی در طخارستان آمده صلح کردند و خزیه و اموال را تسلیم نمودند
بشهرهای خود مراجعت کرده به بهترین آمالی که در زمان کاسره مقصود شان بود نایل
گشتند. بر هر سوار میزی مسلمانان حمیفی مانند سهم لام قادسیه رسید بعد از عبور یزدجرد از
نهر جنت ببلخ نزول نموده اهل کوفه شهرهای جبل ارکان و اشغال کردند و جنت از انجا به
مرور و زآمد چنبه فتم خاقان بفرار یزدجرد را بقرنه نوشت زمانیکه یزدجرد و خاقان از نهر جیحون
گردند بارسول خود که بطرف شاه چین فرستاده بود ملاقات شده آنشخص گفت که شاه چین از من پستی
که بگوی صفت آن کسانی را که شما را از بلاد شما پرون نموده و حال انکه می شنوم عدد ایشان قلیل و از
شما کثیر است علیا انها حکم نیست مگر بخد صفت یی که در آنها و خصلت بدی که شما است به من آیا
شاه چین گفتم که سوال کن از من درباره ایشان تا جواب گویم پرسید انقوم بعهد خود وفامی میکنند گفتم
سوال نمود که پیش از آغاز جنگ پیری شما میگویند جو ابدادم که بلی ما را یکی از سه امر دعوت می نمایند
(۱) بقول دین خود چنا نچہ اگر قبول نمودیم ما را در منزلت و رتبه خود مساوی میدانند (۲) بدادن جزیه
(۳) برای مقاتله تکلیف مینمایند گفت فرمان بداری امور خود چگو ند هستید گفتم که فرمان
بردار ترور شید تر اتوامند پرسید کدام چیز را حلال و چه چیز را حرام میدانند او را رقم نکردم
گفت آیا چیز های را که حرام است برایشان حلال چیزهای را که حلال است بحرام میدانید
گفتم نه گفت این قوم همیشه مظفر هم آغوش اند تا وقتی که حلال ندانند حلالهای خدا و حرام ندانند مرام
خو درا از الهه شان سوال کرد او را مطلع ساختم بعد ازان از مراکب سواری شان استفسارم
اسبهای عربی شانرا صفت کردم گفت خوب حضار هاست و وصف نمودم شتران
ایشان و خوابیدن برخواستن آنها را همراه بارهای خود گفت صفت چهار پایان در از گردن
همین است و مکتوبی بیز دجرد نوشته بذریعه رسولش فرستاد که ای نیا به پر مقام افتادی


فتوحات اسلامی
( ۱۴۹ )
فتح شهر زور و صامغان

یک سرش مرد و انتهاش زن باشد بگفت تو مگر معلوماتی که از اخلاق و اطوار شان در سوره
تو نمودم اگر انگر و ه قصد کوهسار با نمایند یقیناً هموار خواهند نمود اگر شتران شان سبک
دوش گردند مرا از جایم خارج میکنند لهذا تا وقتیکه انها بصفات محمود موصوف باشند همراه شان
صلح نما و از صلح کردنشان رضا باش پس خنجر در فرغانه مقیم شد و اولاد کسری نیز
با او بود دختر خاقان عهد نموده بودند چون خبر فتح به عمر رسید مردم را جمع کرده خطبه برایا نمود
مکتوب فتح را قرائت کرده خداوند را بوفا نمودن وعده شکریا گفت و فرمود آگاه باشید
که پادشاه مجوس هلاک شد و یک شبر از شهر ها را متصرف نیست و اند که بمسلمانان بگر
برسد و بدانید که خدا وند گذاشته برایشما اراضی و اسارا و اموال و بحر تا یشان تا به بینید که چگونه
عمل مینمائید و شما شعائر خود را بدل نکنید زیرا که خداوند در انصورت بر شمایان غیر شما را بدل
مینماید و من از آمدن گروه خوف ندارم مگر از تغیر حال شما.
بیان فتح شهر زور و صامغان
غزوه بن قیس که امیر المومنین عمررض او را بولایت حلوان مقرر نموده بود قصد شهر زور نمود
بر تخت قاد در نگردید بعد از ان عتبه بن فرقد روز بعزم غزا به آنموضع رفته پس از مقاتله به
فتح نمود و همراه اهلش بطوریکه با اهل حلوان مصالحه شده بود صلح کرد و در آنجا عقه برنا
بود که مسلمانرا نمیتوانست بگزند انها از اثر زهر آنها وفات مینمودند و با مردم صامغان و دازا با
به طریق مصالحه نمود که باج و خراج بدهند و عده زیادی از مردم کرد را نیز بقتل رسانید و
به عمر نوشته که فتوح من تا آزر بایجان رسیده و عمر رضا او را والی
آزر بایجان گردانید و ا و هرثمه بن عرفجه را بر موصل و شهر زور والی
مقرر نمود و همیشه شهر زور بسته بموصل بود تا اینکه در آخر خلافت هارون
الرشید علیحده گردید.
بیان غزا کردن معاویه در ولائتا روم
در سال بیست و دوم از هجرت معاویه رضی الله عنه همراه ده هزار
داخل روم گردیده عده زیادی از مشرکین را بقتل رسانید
سالم و غانم بازگشت.
بیان فتح توج
اہل بصرہ و امرا که بر اهل فارس مقتدر بودند ساریہ بن زنیم
کنانی نیز از انجمله بود بطرف فارس رفته در آنوقت اہل فارس
بموضع توج جمع شده بودند مسلمانان به ایشان اعتنائی نکرده جرایی را

[Margin Text:]
شهر زور
نام شهریست در کور دیستان که از
اعمال بین اربل و ہمدان بود و
کوهی کوچک بنام زوره
در آنجا بود
صامغان
مشهوریست در ناحیه کردستان
که در و دیهلیز ان شهر
بود
روم
کویا در انجا مقیم بود
با هم تاخته تا بمیدانیه شهر روم
که مستقر پادشاه است با عمور به در یانیه
رسید


(۱۵۰)

فتوحات اسلامی

فتح اصطخر و جور

بموضع ماموریه خود متوجه شد چون اهل فارس از قدوم مسلمانان مطلع شدند
بطرف ولایات خودمانده آنها متفرق گشتند. و این تفرفه اول شکست
آنها بود مجاشع بن مسعود سلمی بقصد شاپور وارد شیر را نموده در توج باکفار طلاق
گشته مقاتله نمودند و اهل فارس بهزیمت یافته مسلمانان عده کثیری از ایشانرا
بقتل رسانیده پیوسته را موالی که در لشکر آنها بود بغنیمت گرفتند شهر توج را بعد
از محاصره فتح کرده نقری زیادی را بقتل رسانیده آنچه امتعه که در آنجا بود بنیر
غنیمت گرفتند این فتح دوم توج و در سنه بیست سوم وقوع یافته مراتب اولرا
قبل بیان نمودیم که سوق داد عسکر خود را علأحضر می از راه بحر در زمان او پس
بعد از ان کسانیکه مقرر شده بودند جزیه را قبول نموده مراجعت اقامت گزیدند
و مجاشع بشارت فتح را مع خمس غنایم خدمت امیرالمؤمنین عمره فرستاد.

بیان فتح اصطخر و جور وغیره

حضرت عمر رضی وقتیکه رفتح لایات فارس را اذن داده بود لواها ترتیب داده و بر کدام
بهر امیری لوائی معین کرده رایت اصطخررا بعثمان بن ابی العاص سپرد لهذادر سال بیست
و سوم از هجرت عثمان جانب اصطخر رفته با اهالی آن در جور ملاقی گشته مخالفین را بهزیمت
دادند بعد ازان مسلمانان ابتداً جور و پس ازان اصطخر را فتح نموده
عده بسیاریرا از ایشان بقتل رسانیدند و بقیه گریختگان را عثمان بنادای جزیه
و ذمه دعوت نموده بریه جزیه را قبول نموده باز گردیدند عثمان اموال غنیمت را که ورد
انهزام مشرکین جمع نموده بود خمس انرا بمدینه فرستاده و باقی رابر مجاهدین تقسیم نمود کثرت فتوحات
و نوید جان را فتح نمود ارض نوبند جان را متصرف گردید شیراز و ارغانرا همزاه ابوموسی مسح کرد مسیر
تیر را بوائی صلح فتح نمود بعدازان عمان مقصد جنابا را نموده و جهرم را با طلا ر س طلاقی گشته کفار را بهیز
داده چهرم را فتح نمود در آخر خلافت حضرت عمره و ابتدای عثمان شهرک — از تحت اطاعت
مسلمان برآمده بنای بغاوت را گذاشت عثمان بن ابی العاص پسر خود را
بمحاربه فرستاده از جانب بصره نیز جیشی در تحت امارت عبد الله بن عمر و
شعلی بن معبد بد د شش رسیده در زمین فارس با طاغیان
ملاقی کشته شهرک شقها درین معر که بوده بالاسپر خود
گفتگو میکرد که ای پسر که من غدارا در چا بخوریم یا در شهرک
(القصیه و این شهرک مینگفند که بفاصله سه فرسنگ از معرکه مسافت داشت )
پسرش گفت اگر ما را بگذارند در اینجا ناشتا میکنیم و نه در شهرک بلکه در منزل ناشتامی نمائیم

شهر قدیم که پایتخت فارس

جور

شهریست در عهد بست

فرسنگ از شیراز

کیرون

کوهون که درون است بشهر

بیست می گویند شیراز

شهر سلیمان شهر دانشمند

شیراز توج شهری در کنار خلیج

ارغان نیز کافی مقار

۲۰ فرسنگ دایز از شهر بنے

شهریست با ساحل بحر فارس

جنا با یا جمع ساحل دیگر

جهرم

شهری در فارس در سه روز

از شیراز


فتوحات اسلامی
( ۱۵۱ )
فتح فسا و دارابجرد

لیکن گمان میکم که مارا واگذار شوند هنوز از مقاوله فارغ نشده بودند که مسلمانان جنگ را شرو
نموده مقاتله شدیدی کاری شد شهرک پسرش مرا عده زیادی بقتل رسیدند قاتل شهرک حکم
بن ابی العاص برادر عثمان بود و بعضی میگویند که سوار عربی سعیدی را وجل کرده چنانچه برو د
که بدر و وجیات نمود پسر شهرک جهد انتقام پدر بسواحه بود سوار او را مقتول ساخت اهل فارس
منهزم شده در شهر شاپور محصور گشتند و پادشاه سابور موسوم به انظلان از طرف اهالی سجن
مصالحه نمود ابوصفره پدر مهلب در بین شکر اسلام بود در دایت شده که عبد الله مجاشع چان شکران
که از بصره جهته معاونت آمده بود بر اتی خرسید که از ریان راه و قریه ار د لهند کعبه اما از
گفت که با بلهم ما مهمان نموده طعامی بر احمایم تهیه کرد و گاو پراکش استخوانهایش را در ظرف جدا برا
بگذار زیر اخوش دارم مغزهای آنرابیرون کرده گوشت انها را دندان بگرم از ریان سر بود طیا
عبد الله را بجا آورده طعامی مهیا ساخته استخوانها را در پیش نی علیمتر د عبدالله بگذشت و
عبدالله به آن استخوانها را که پشتر شکنه نمی شد بدست خود شکستانده مغز شانا
میگرفت وا و از قوی ترین دمان بود چون ار زنیان این قوت و شجاعت و را دید برخواش
قدمهایش را بوسه داده گفت این مقامیست که هرکس باید بتونیا، مطهر همراهش معاهده نمود.
بیان فتح فسا و دارا بجرد
قبلاً مذکور شد که عمرض لوا هم تر تیب داده باشخا صیله ماذون برفتن بلاد فارس بودند سپرد
از انجمله لوائی رابسارية بن زیم کنانی جهته غزا نمودن اهل فسا و دارا بجرد داده در سمت سام
بسار یه بجانب شان رو دستر بینا محاصره نمود و آنها در بین محاصره معاونت خواست اگر از
بده پیشان آمده کار مسلمانان دشوار شد چه جمعیت های کثیری از اطراف
و جوانب جهت معاونت گرد آمده بودند حضرت عمر رض صورت واقعه
بخواب دید که در همان ساعت از روز جمعی مر که بوده بر عد ده
مخالفین نیز وقوف یافته فردا مسلمانان را ندا کر دکر الصلوة
جامعه ۔ چون مسلمانان مجتمع شدند حضرت عمر در ان ساعتی که دهم
را بخواب دیده بود که ساريه ومسلمانان در بین هرا قریب کوهی
بوده که اگر در صحرا قیام میکر دند لشکر فارس اطراف
شان را احاطه نموده از هر طرف هجوم می نمودند لیکن اگر
بکوه تکیه می نمودند در آن صورت کفار بدون از یکطرف
مقابلت کرده نمیتوانستند - چون واقعه بحضرت عمر رضی الله
تعالی عنه معاینه گردیده بود بمنبر برآمد و گفت ای مسلمان
و ان
مجلس میر سیده بعرضه سارت
شیر که بغا نذر کو بیست و
دار الیجرد
و لایتیست در فارس


فتوحات اسلامی (۱۵۲) فتح خاوران و یگرد

کیفیت ساریه و لشکر فارس را بخواب دیده ام صورت واقعه را بیان کرده در
حین خطبه خواندن فریاد زد که یا ساریه بن زنیم الجبل، الجبل یعنی ای ساریه
بطرف کوه بشتاب بعد از ان متوجه مردمان شده فرمودند که خداوند را
لشکر ها ست شاید که بعضی از ایشان سخنم را بساریه برسانند ساریه و لشکریان
الصدا را شنوده بطرف کوه شتافته مقاتله کردند تا اینکه حقسبحانه و تعالی کفار را
منهزم نمود. همچنین در کتاب کامل که تصنیف ابن اثیر میباشد. و از باقی محدثین بنام
صحیح این واقعه روایت شده از جمله آنست که این قصه را روایت نموده اند بیهقی
و ابونعیم، و ابن مردویه، و لالکای، و ابن اعرابی، و خطیب میباشند اگر چه
روایات شان لفظا مختلف است لیکن معنا قریب میباشند بجمله روایات یکی روایت
ابن عمر است که فرمود عمر رض فرستاد لشکریرا و مردی موسوم بساریه را برایشان
امیر ساخت روزی خطبه میخواند و در حین خطبه خواندن سه مرتبه ندا کرد که یا ساریه الجبل
بعد از ان رسولی آمده عمر رض از وی استفسار کرده رسول بجواب گفت که با شکست
خورده بودیم ناگاه سه مرتبه اواز یرا شنیدیم میگفت یا ساریه الجبل، بعد از ان کوه را
بکوه رسانیدیم و خدایتعالی کفار را منهزم و مغلوب گردانید روایت شده است
که در حین فتح اکراد یک نفر ساریه را در حین از برایش گفته تو ساریه را از اینجا ندا میکنی و
حال آنکه آن کوه در نهاوند که از ولایات عجم است و در روایت دیگر از ابن عمر مذکور است
عمر رض در روز جمعه خطبه میخواند در حین خطبه او را حالتی عارض شد و فرمود یا ساریه
الجبل. من استرعی الذئب ظلم. یعنی ای ساریه بطرف کوه بشتاب کسیکه گرگ را
شبان برمه نماید ظلم کرده است چون عمر رض در حین خطبه این کلمات را فرمود
مردمان بعضی بر بعضی نظر نموده حضرت علی کرم الله وجه گفت. در این سخن
حکمتی خواهد بود بعد از فراغ از وی سوال نمودند فرمود که بخاطرم افتاد لشکرین
برادران ما را شکست داده گذره شان بکوهی می افتد که اگر در انجا استقامت
کنند لشکر فارس از یکطرف به ایشان مقابل میشوند. و اگر از ان کوه تجاوز کنند
هلاک میگردنی اختیار این سخنانی را که شنیدید از من صادر شد. بعد از مدت یکماه بقیرید
دهنده از جانب لشکر آمده بیان نمود که انصوت را در همانروز شنیده بطرف کوه شتافتیم
و خدایتعالی از برایمان فتح نمود عمر حارث گفته که در روز جمعه عمر رض خطبه میخواند ناگاه خطبه را ترک گفته دو
سه مرتبه فرمود یا ساریه الجبل بعد از ان بخطبه خود مراجعت کرد بعضی گفتند دیوانه شده است عبد الرحمن
بن عوف رض که عمر رض براء اطمینان داشت داخل شده بعمر رض گفت که مردمان میگویند

۲۵۱


ثبوحات سلامی (۱۵۳) دفع فساد دار اکرد

در حین خطبه او اثر نموده یا ساریه الجبل این چه معنی دارد عمر ۲ فرمود قسم بخدا چون حول و
مسلمانانرا دیدم که در نزد کوهی متراکم می نمودند و لشکر فارس از طرف مقابل عقب سر
برایشان هجوم میکنند خود را نگاه داشته نتوانسته بدون اختیار فریاد زدم که یا ساریه الجبل تا
اینکه بکوہ ملتجی شوند مدتی نگذشت که رسولی آمده مکتوب ساریه را آورد که در این مضمون بود.
که در روز جمعه با کفار ملاقی شده مقاتله نمودیم تا اینکه وقت نماز جمعه ا و آزیرا شنیدیم
نداکرد یا ساریه الجبل دو مرتبه- لهذا بجانب کوه متلجی گردیده بر دشمنان غالب
گشتیم و حقتعانه تعالی ما را فتح داده کثیریه شانرا بقتل رسانید- بعد از این
کسانیکہ بعمر ۲ طعنه میزدند گفتند که بگذارید این شخص را زیرا که کارش را خدا متخات
بعدازانهزام شکر فارس۔ اموال غنیمت را جمع نموده در بین آن خریطه مملو
از جواهر یافتند ساریه ۳ از مسلمانان خواهش نمود که دانه ہای قیمتی را
بدو بخشند مسلمانان اجابت کردند۔ ساریه آن جواهرات را بحضور
عمر ۳ فرستاد چون رسول ساریه رسید عمر ۳ مردمانرا طعام میداد او را نخوردن
طعام امر نمود شب طعام خورد وقتی که عمر ۳ بخانه مراجعت نمود او هم درعقب
وی روان شد عمر ۳ گمان کرد از طعام سیر نشده- بنابران او را درخانه
برده غذای مقرره خود را که عبارت از نان و زیت و نمک میبود
کرده بود نزدش آورده با یکدیگر تناول کردند- چون از خوردن غذا
فارغ شد گفت یا امیرالمومنین من رسول ساریه میباشم عمر ۲
فرمود- مرحبا اجلا و او را در نزد خود نشانده از مسایل سپاه
استفسار کرد آن مرد رسول خبر مسلمانان را بیان نمود
گفت این خریطه را که درین آن دانه های قیمتی است بساریه
رضی الله عنه ببشارت داده حضرت عمر رضی الله عنه فرمود قبول نکنیم
ترا لازم است که این را پس ببری تا بر شکر تقسیم نمایه
و او را از نزد خود خارج نمود رسول گفت یا امیرالمؤمنین شتر
خود را لاغر نموده به امید بخشش معروض کردم پس بیگرید
برایم عنایت فرما که کفایت خرجم را بنماید عمر رضی الله تعالی عنه
امر نمود تا شترش را به یکی از شتران صدقه عوض نمایند
و رسول ساریه مغضوب و محروم مراجعت نمود
اہلی مدینہ از وی سوال نمودند کہ در حین واقعہ آوازی شنیدید گفت آری یا سایز الحی دو مروہ


( ۱۵۴ )

استماع نمودیم و نزدیک بود هلاک گردیم که بکوه پناه گرفته بردشمنان غالب شدیم و خداوند ما را فتح داد.

بیان فتح کرمان

سهیل بن عدی که حامل لوای کرمان بود در فتح و مسخر نمودن آنموضع مامور بود در سال بیست و سوم بطرف کرمان عزیمت نمود عبد الله بن عبد الله بن عتبان نیز باو ملحق گشته اهل کرمان هم از مردم یفتغ معاونت خواستند لشکر اسلام قریب ازمین کرمان باکفار ملاقی شده خدا تعالی مشرکانرا منهزم و مغلوب ساخته مسلمانان راه ایشانرا گرفته بسیار غمر و علی حاکم آنرا بقتل رسانیده در همانروز عمرو ابوجفری قری و عبد الله بن عبد الله از راه بیابان بجر فتنه داخل شده غنایم بسیاری مسلمانانرا از شتر و گوسفند حاصل شده آنها را با اعتبار قیمت تقسیم نمودند چرا که شتران بختی نسبت بشتران عربی بزرگتر و در قیمت نیز بودند و سینه از تفاوت حصه بعضی بر بعضی نپذیرفتند و بعمر مکتوبی در موضوع تقسیم غنایم از حیث قیمت نوشتند. امر نمود که زیادتی قیمت بختی محسوب گردد.

بیان فتح سجستان

در حین تقسیم لواها عمر ر لوای سجستانرا به عاصم بن عمرو داده اورا برفتن سجستان امر نمود و این واقعه هم در سال بیست سوم وقوع یافته عاصم بموضع ماموریه خود متوجه شد عبدالله بن عمیر نیز با و ملحق شده در قرب سجستان همراه اهالی آن ملاقی شدند مسلمانان بعد از مبارزه و مجادله اهل سجستانرا هزیمت داده تعاقب کردند و آنها را در زرنج و مخرو که از زمین سجستان است محاصره نمودند محصورین در بدل زرنج و اراضی مصرفه مسلمانان بصلح گردید نیز شرط نمودند که صحراهایشان از آمدن مسلمانان محفوظ باشد که مبادا بآنها ضرر برسد و در مصالح خود مشغول گردند مسلمانان بعد از آن از فتح صحراهای سخستان چشم پوشیدند تا که نقض عهد نشود اهل سجستان با هم بدادن خراج تا مدت تاخت و تخت عثمان در خراسان بزرگتر و پیشتر اهل بلدان با هم مجادله نمودند

بیان فتح مکران

حکم بن عمرو تغلبی که لوای مکرانرا باو داده شده بود بجانب مکران روان شد و این واقعه نیز در سال بیست سوم واقع گردیده شهاب بن مخارق و سهیل بن عدی و عبد الله بن عبدالله بن عتبان نیز باو ملحق شده رفتند تا اینکه بشهر رسیدند اهل مکران نیز در کنار نهر بود و پادشاهشان راسل سند مدد طلبید بود و ملک سند لشکر کثیری بمعاونتش فرستاد مسلمانان با آنها ملاقی گشته مقاتله نمودند تا اینکه خدا تعالی کفار را هزیمت داده بسیارشان در معرکه ها بقتل رسیدند.


فتوحات اسلامی
(۱۵۵)
حصه چهارم

مسلمانان باقی شارا تعقیب نموده مدت چند روز مشرکانرا میکشتند تا اینکه آنها را به نهر رسانیدند
و بعد ازان مسلمین بسچ مکران مراجعت نموده حکم بخشش فتح را بمعہ خمس غنایم بمدینه بمحار عمر فاق
بعمر فرستاده وقتیکه صحابی بمدینه منوره رسید عمر از کیفیت مکران را از وی سوال نمود
گفت یا امیرالمومنین مکران سر زمینی است که هموارش جبال و آبش نمک و بندگیش خوار و به بخش
دلاور است خیرش قلیل و شرش کثیر خرم بسیار در انجا اندک و چیز اندک ضایع است آیا
آن از خودش بدتر است عمر فرمود که تو سخن گویندہ یا مجری خواند قسم لشکر من هرگز بارور ای
انرا نخواهند زد بهیل حکم روانوشت که کسی از مسلمانان بتجاوز نماید و غنایمهای خود را که غنیمت
گرفته در بلا و مسلمانان قسمت انرا بغازیان تقسیم نمایند.
بیان فتح پیشیروز و اهواز
چون لشکر اسلام بشهر ها متفرق شدند جمعیت زیادی از اکراد در ولایت دز جمع گردیده اهوا
را بسپر نمودن اخر علاقه های بصره امروز نموده بود تا مشرکین مسلمانان از تعقب و هجوم نمایند
و خوف مینمودند که مبادا بعضی از لشکر اسلام هلاک گردد اما رحت نمایند و تن ابوموسی بطول انجامید
کرد با ه پیروز گرد آیند و ابو موسی رفته بمقابلشان حصه درآمد و در ماه رمضان پین هر شیری
و منازر جنگ مکر یلاتی کشتند مهاجرین زیاد در حو شبوئی نموده بود درخواست مسلمانانرا بخوردن
روزه تاکید نموده روز های خود را افطار کرد و بمقاتله پیش شدند و مهاجر در حین مقاتلہ
شهید شد و حقتعالی مشرکانرا است ضعیف کرداند تا اینکه حصور کشند ربیع بن زیاد
براہہ مهاجر براثر شهادت برادر خود جریع شدید نموده ابو موسی بروی رقت آورد
او را پر لشکر خلیفه ساخت بعد ازان خود ابو موسی بیرون شده رفت تا بمسلمان
جبارا محاصره داشتند ملحق گردید بعد از فتح آنمو ضع به بصره مراجعت نمود و ربیع بن
زیاد حارثی پیروز و نهر تیری ا فتح نموده اموال شانرا غنیمت گرفت .
بیان قصه سلمه بن قیس الا شجعہ واکرات
چون نزد حضرت عمر رضی اللہ عنہ لشکری از مسلمین جمع گردید شخص تھا
و فقیهی را برایشان امیر می ساخت لہذا سلمہ بن قیس الاشجعہ را
به امارت لشکر مقرر نموده گفت برو با کفار در راه خدا بتعالی مقاتلہ
کن هرگاه بادشمن ملاقی شدی ایشان را بدین اسلام دعوت کن
اگر اجابت نموده بدار خود ثابت شدند زکواۃ بر ایشان
واجب شدہ و از مال غنیمت برایشان حقی نیست و اگر
با شما ہمراہی کردند مانند شما میشند و بمال غنیمت ذی حق بودند


فتوحا شامی
( ۱۵۶ )
ذکر خرسله بن قیس اشجعی
ضرر ایشان ضرر شماست اگر اسلام را قبول نموده سر باز زدند پر ایشانرا
بادن جزیه دعوت نما در صورت مخالفت جزیه مقاتله کن همراه شان و
اگر محصور شدند و درخواست سر و در آمدن نمودند بر حکم و عهد خدا تعالی اجابت
نکنید چه شما نمیدانید که آیا حکم و عهد خدا تعالی و رسول او را همراه شان بطریق
صواب خنتم میرسانید یا خیر فریب نکنید طفلانرا نکشید و مثله ننمائید
ایشانرا - وصایا را بدل و جان شنیده رفت تا اینکه بجماعه از پهلوانان کرد بلائی رسیده
آنها را به اسلام و جزیه دعوت کرد نپذیر قبول ننمودند مقاتله کرده ایشانرا منهزم ساخت
مقاتلین را بقتل رسانیدند ذریه شانرا نگذاشته در بین خود قسمت نمودند سلمه جواهری
درین حقه دید و از مسلمانان استرضا حاصل نموده به امیر المومنین عمر رض فرستاد قاصد
شار شتر سرخ را و حقه را همراه گرفته نزد عمر رض آمده انحضرت از امر مسلمین پرسید یکایک را
گفت تا انکه از حقه جواهر خبر داده امیر المومنین نهایت شدت بروی غضب
نموده امر نموده که حقه را بگردان آویزند و سر موده که اگر تاخیر کردی و پیش از تو
مردمان متفرق شده بودند و به ایشان سلمه در ست تقسیم نکرده بود جسد ی
خود را خواهی دید قاصد بشتاب حقه را گرفته رفت تا اینکه بسلمه رسیده گفت
بیان نموده سلمه جواهرات را فروخته بلشکریان تقسیم نمود نگینی که قیمت نزار قیمت
ر پنج در هم نفروخته می شد در همین سنتر معاویه رض ما رومیان غزا نموده عسقلان
مضالحی فتح گردید در انجا فتوحا زمان خلافت امیر المومنین عمر رض بنتها رسید چهار ماه از شهارت
او بجرت باقی مانده بود که آنحضرت شهید گردید رضی الله تعالی عنه مدت خلافت آن ده سال استقرا
و چهار روز بود قصه شهادت ان مشهور است که حاجت بیان ندارد ابو یعلی از عمار بن یا سر را ذکر کرده که
رسول صلی الله علیه وسلم فرمود انحال جبریل آمده گفتم از فضائل عمر برایم حدیث کن گفت اگر بیان میکنم فضائل بی
نبایم مدتی که نوح علیہ السلام در بین قوم خود بود کفایت نمیکند و در عرصه آندست نام نخواهد شد عمر رضی
خصلت حسنه است از حسنات ابوبکر و بسا باشد که عقول قاصره از کثرت فضا میں عمر استبعاد نیا
لیک شخصی که صاحب شتر باشد و غور کند و جبهه برنیکو صنیعالی عمر خاصه که دائیه د اقضایا که در تحسین سماء را کر د بنو و اتجا
او خداوند بدست او جاری ساخته و اشیائیکه بواسطه او برا سلامیان حاصل شد و د ابتد اسلام او عر ذکر دید و کثیر تحصد
از قبل حواله بدرجه وی متوج ساخت تا اینکه علم کثرت اسلام وسعت پیدا کرد برای او واضح میگردد پر کتا که
ترقی حضرت الی روز قیامت باهل اسلام حاصل شده از فضایل حسنات او بوده و خدا تعالی بنویسد
برای وی و روز افزایان از ین حسنات پر بزرگی است که امکان ضبط و شمار راندارد اگر چه بنا نقدر دیگر نوج
علیہ اسلام در این تو خود بود یک ایام دین مام مور را بیسن خود اوالی این که در رسول انه فرمودس


فتوحات اسلا
(۱۵۷)
خلافت حضرت عثمان رض

الزامت و در محبت ابی بکر و عمرامید وارم چنانچه که در سخن لا اله الا الله امید وار میباشم ابوزر شهر در وابین معنی
اینکه رسول اللہ صلعم فرمود عمربا من من با عمرم وحق بعد از من با عمر است در هرجا که با د پس با ندان سخن اگر رسول الله
درباره حضرت علی فرمود (وادار الحق معہ حیث دار) یعنی حق با علی میگردد هر جا که کرد و هر کدام از عمر و علی با حق بوندم
ازین جهت حضرت علی باحضرات خلفاء ثلاثه پیش از او بودند منازعه نکرد چون میدانست آنها با حق اند صورت
با ایشان و چون با خلافت وی سید منازعه کردند مقاتله کرد با کسیکه پیرایش سازه بنویس صحیح نیست
نیت کرده شود یا و که سکوت در د و با حضرات خلفا ثلاثه بطریق تقیه بود حاشا الله من کحابات فی الدین
واللہ سبحانہ و تعالی اعلم
بیان فتوحات در زمان خلافت حضرت عثمان
بن عفان رضی اللہ تعالی عنہ

بیعت برای حضرت عثمان روز اول محرم سنہ بیست چهار هجری بود مغیرہ بن شعبہ را
از کوفہ معزول نموده سعد بن ابی وقاص را برقرار فرموده عمره و الی گردانید چه عمرم گفته بود
که خلیفه بعد از خود را وصیت می نمایم که عامل ساز د سعد را چه من او را جته بدنی و خیانت معزول
نکردم ۔ پس اول عاملی کہ عثمان فرستاد سعد رض بود .
بیان مخالفت اہل اسکندریہ
در سال بیست پنجم از هجرت اہل اسکندریہ مخالفت و نقض عہد نمودند چراغ گردن مسلمانان
اسکندریہ را بر رومیان گران آمده گمان کردند که بعد از برآمدن اسکندریہ از تصرف شان
دیگر امکان اقامت بشهر های ذمی ندارند بین و میان کہ داخل شہر اسکندریہ بودند نامه نوشتند
آنها را بشکستن عہد دعوت کردند رومیان سکونہ شہر اجابت نمود و لشکر بسیاری از قنطنیہ
تیر بماشین شهر روان شد و امیر ایشان (منویل خصی) بود نام رومیان داخل شہر جزا
شان اتفاق کردند مگر مقوقس که بصلح خود ثابت ماند چون خبر بعمرو بن العاص سید بطرف
ایشان رفته با یکدیگر تلاقی کشتند بعد از مقاتله شدیدی اہل روم شکست خورده رو بگریز
نهادند مسلمانان بتعقیب ایشان را نموده داخل اسکندریہ شدند جماعت بزرگی از آنها را
در شهر بقتل رسانیدند کہ منویل خصی از انجمله بود اهل روم حین آمدن از اسکندریہ مالهای
اہل قریہ ہا را گرفتہ بعضی موافقت بعضی مخالفت کردند چون مسلمانان مظفر یا فتند اہل
قریہ ہا ئیکہ مخالفت نموده بودند نزد عمر و بن العاص آمده اهل روم بهایم و اموال ما را برد که یم
و ما شما را مخالفت نکرده فرمان بردار بودیم بعد از ان حصه اموال خود را شناخته و شاہد بر پا
نموده گرفتند عمرو بن دیوار اسکندریہ را منهدم ساخته شهر بی دیوار گذاشت در همین سنہ
به سعد بن ابی وقاص خبر رسید که اهل دی قصد نقض عهد نموده اند ببوثی ابن لشکر


فتوحات اسلامی
( ۱۵۸ )
بیان صلح ارمینیه و آذربایجان

آذربایجان ملک وسیع است که کران بر کران موقان ولایت شکی در قفقاز غربی از بایکان با دو هم ترجمه برو بکست از نواحی آنهم اند حد مدینه بر و علم است در شرقی و جزو باکویه لنگران شروانک از نواحی آنجا موصل شهر بزرگی ومشهور لیست که بلحاظ نوع نامیدند بین الجزیره ۶ ق ارمینا عبارتست از سه قسمت ارمینه صغیم ارمینا شش ملاطیه سیواس ، و آخریسی قونیه ، از شهر های ارمینیه است ارمینه صوریان قومی است از نواحی خوزستان ۱۴ نجم

فرستاده مصالحه نمودند و نیز با دلم جنگیده مراجعت کردند .
بیان صلح ارمینه و آذربایجان
در همین سال از رایجان نقض عهد نموده حضرت عثمان ولید بن عقبه بن حیط را از کوفه بغزا مودن آآنجا
امر نمود سبب ولایت و لید در کوفه این بود که سعد در کوفه همراه عبدالله بن مسعود مخاصمه نمود عثمان عزل سعد را
جهت قطع مخاصمه مصلحت ندانسته ولید را عوض وی بکو فه والی ساخت ولید وار بمقانه آذربایجان آمده می کنایه
شبل الارسکی بمقدمه شکر بود اهل موقانرا برو طیلسان را غارت گرد فنج نمود اموال شانرا غنیمت
اولاد شانرا اسیر کرد اینها اهل آذربایجان طلب صلح نمود جدید در بدل هشتصد هزار درهم مصالحه نمود صالح
سعید بن قیش کرد بعد از ان شکر را پراکنده نموده سلمان بن ربیعه باهلی امبر با ست دوازده هزار جانب آرمینه
فرستاد چون بارمینه رسید اهل آنرا مقتول و ماسور و غارت کرده اموال شانرا غنیمت گرفته خرم محفوظ
نزد ولید آمد ولید که فاتح گردیده و بغنیمت گرفته بود بطرف کو فه از راه موصل سیار گردید تا اینکه میشه
نزول نمود مکتوب حضرت عثمان در انجا برا و رسید مضمونش این بود که معاویه بن ابی سفیان بمن خبر داده
بر اینکه روم لشکر فراوانی بر بالای مسلمانان سردشانده و را ی من اینست که برادران شان اہل کوفه
آنها را مدد بدهند لهذا مرد کاری و دلیر را با هشت یا نه هزار نفر از انجای که نامه من بتو میر سد جا
طایفه روم بفرست و السلام . چون مکتوب حضرت عثمان بولید رسید از کیفیت مردم را مطلع
گردانیده ایشانرا بغزا دعوت نمود سلمان ابن ربیعه ره با هشت هزار اہل کوفه متوجه
روم گردیده رفت و اہل شام را با خود همراه ساخته داخل ارمین و هم گردید بعد از ان غارت کنان
داخل روم شده آنچه میخواستند غنیمت گرفته هر شهریه از بلاد را فتح کردند نغین گفته اند کسیکه
سلمان بن ربیعه را بمعاونت حبیب بن مسلمه فرستاد سعد بن ابی وقاص بود .
در زمانیکه والی کوفه بود بعد از معزول شدن ولید ره و سبب آن فرستادن مکتوب
عثمان ره بجانب معاویه بود بدین مضمون که حبیب بن مسلمه را همراه اہل شام جانب
ارمنیه بغزا فرست چنان ارمینیه که با زربایجان است پس متوجه ارمنیه شده به قالی قلا برید
معاش را برایشان تنگ گردانیده بر قرار خو د یا دادنج بستر به طلب امان نمودند حبیب
امان شانر انپد یرفته بسیاری آنها فرار نموده بشهر های روم ملحق گردیدند حبیب بن مسلمه
با همران خود مدت یکماه در انجا اقامت نموده برایش خبر رسید که سرهنگ ملک ارمینا
قن همراه هشتاد هزار اشکریان روم متوجه او گردیده و نام سرهنگ ملک حنی
موریان بود و مملکت ارمینا تشر عبارت از شهر هایی بود که بعد از ان عثمانیه اولاد سلطان
قلج ارسلان سلجوقی آمد و آن شهرها ملاطیه و سیواس د نصرین و قونیه و شهر ها ئیکه متصل است
قنططینیه بنا بران حبیب طلا و یه نامه نوشته او را از کیف میچ داد معا و ینه عثمان نوشته بضرت عثمانی سعید بی القاس شاد آمد


فتوحات اسلامی ( ۱۵۹ ) بیان عشره روم

بعد در رسانیدن حبیب نے بنوسعید سلمان باسیل ششزار لشکری بعد دو مجنی هشتاد صیبه اتفاق نمود گذشت حبیبه را بروم برسانه
منکوحه آن د ام حبیب آن بنت یزید کلبی م شنید و پرسید که وعده جای کجاست حبیب گفت سرار دنیا
موریان بعد حبیب و لشکریان بشب رسیده هرکس که در آنجا بود بقتل رسانیدند ب ارده داخل شدند
منکوحه خود را دید که بروی سقف مینه دواز سر ایرده برز و دمحالی که رحه آن یگانه زنی از عرب بودیعم
از انهزام روم حبیب بن مسلمه بجانب قالیقلا عودت نمخه ده در ترمان نزول نمور رئيس خلاط نیستا
نامه عیاض بن غنم را آورده سلیم حبیب نمود حبیب امانی و ر ا قبول نمود رئیس خلاط آنچه اسوان که بر او گذار
شده بو د حمل نموده جانب حبیب فرستاد بعد از ان حبیب بداخل خلاط گردیده پرون شد صاحب کشور را که از
توابع بسعر جان بو د ملاقات کرده او ر اشهر را نیز مقرر ساخت پس بطرف از دشنات که قریه است
محل زنگ قرمز ) متوجه شده بر نهر دجیل نزول نموده سوارانی و ر ا در انجار م کرده دجیل را محا
نمودند اهالی شهر حصار داری کری منجنیق را بر پا نمو د اهل دجیل امان خواستند بشانرا امان
داد و شکر ر ا پراگنده نمود بعد از ان سواران بذات الجوز رسیدند وجه تسمیه اینم وضع بذات الجوز آن
که مسلمانان لجام اسپان و را برگشته هنوز اسپها را لجام ننموده بودند که باهل و مخفیت بو ریقان
حمله نموده بودند و مسلمانان میان خود ر ا لجام نموده با رومیان مقاتله کرد و طہر یا فضه لشکر انکی را
جانب شراطح طیر و غیره ند سوق داده ترس اریه و موضع بدادن تا وان جنگ مصالحه نمودند
بعد از ان حبیب پس سفر جان آمده بدادن شهر های خود نیز صلح نمود و حبیب بطرف شقجان
رفته با اهل آن محاربه نمود و آنها را شکست داده و بر شهرها یشان غلبه کرده متوجه چیز ران
گر دید چون بسنر ران رسید رسولی از طرف رئیس ایشان جهت طلب صلح امده با وی صلح
نمود و جانب تفلیس که از نواحی جر ران است شتافته با اهل آن نیز مصالحه نمود و
شهرهای مجاو ر جبر ران را نیز بصلح فتح کمن نید سلمان بن ربیعه با هلی متوجه اران -
گر دیده بیلقان را بصلح بدین طریق فتح گردانید که اهل آن از خون اموال شان ایمن گردا
وسلامت گذاشتن دیوار های شهر شان را شرط کرده جزیه و خراج را
مقرر ساخت بعد از ان سلمان بشهر برزغه - واصل شده نهر تو لوز را که بفاصل
یکفرسنگ از برزغہ است شکر کا ه خود ساخته با اهل بر ز غه چند روز مقا بحه نمود
نهب و غارت را کار فر ما گشته با اہل آن مانند بیلقان مصالحه نموده داخل شهر شدند
سوار لمرا جانب قریه های ولایت متوجه ساخته فتح نمودند پہلوانان بلامنجان را به اسلام
دعوت نموده با او مقاتله کرده برایشان غالب گردیدند که بعضی جزیه را قبول
او برخی که ماندک بوند زکوا و را ادا نمودند و جماعه را بطرف شکو ر فرستاده موضع را فتح کرد و
سلمان پس بجانب مجمع ارس و الشکر رفته مجمع ارس الشکو ر با حاجب بیگر بحر خزر با وان جنگ مصالحه نمو د جحن تا

بیگانه زنی که در خلاط
د از دیگری در خلاط از رومیها نبودم
پس حبیب بجانب با جنایی قالیقلا
شفقان ملکیست برین از ارمینیه
سوم از برای روم فتح کرد حبیب
وقتی تمام ارمینیه و فتح کرد سلیم
شدن پر جمع ارمینیه با روم
برا در شاد یک شرف شد بردم
عثمان خبر رسید خبیب در
جزران حبیبه را امیر نه در
وابا لطو قا عثمانیان بوه و استان
جزران حبیب شتافته با روم آرد
و نیا فته و ارآن مجا صلح نید
کبیته شتر کو در جا بست بخیه
درون صلح فتر و ملک و سمیه که
بطرفین شهر در کشاسب موعظم ۱۲م


بیان غروه کابل
( ۱۶۰ )
فتوحات اسلامی

مسقط شهر یست از ارض
عمان بساحل بر که هم از شهر های آن
شهر یست با شهر های عمان ۲ ۱۲
مجمع ارض عما مجا نجد واقع
از حمن و از یسار از بسانه ۱۲
اربه جبال هم با طر سوس
شهر یست در سرحد شام ساحل بحر
و حلب ۱۲ صائفه بوضیعت
که مسلمانان درومیان انجا
مقاتله میکردند و بقیه ۹ ۱۲
در صحف بغی تا آن مشاهیر
افریقه بخطافی
که یکمتر از سیاه بزرگتر از روباه
میباشد و بواسطه کمال نامیدی
از قطعه اسیا مستعمل ۱۲
در ۱۲ کابل شهر شهیر
پایتخت تخمیر کابل دافغانته
وطن عزیزمان افغاستان
میباشد ۱۲ متهم

ملک شیروان و باقی ملوک جبال املاً مسقط و شبران و دیشه البنا ( غیر از انکه در عراق است بلکه این دیشته کتابتست
حلب است ) با مسلمان مصالحه نمودند .

بیان غزا کردن معاویه در روم
معاویه در سنه ۲۵ باهل روم غزا نمود چون در عموریه که مسجدی بر و ساست رسید بلاد بین انطاکیه وطرسوس را خال
یافته جماعت کثیری از اهل شام و جزیره را دران شهرها تا حین مراجعت ابقأ گذاشت یزید بن حر عبسی را
بمقابله اہل صائفه فرستاده ساخا دادن غازیها را امر نمود یزید بر طبق اوامر معاویه عمل نمود و وقت
مراجعت تمام قلعه ها را تا انطاکیه ویران کرد .

بیان تسری افریقیه
در همین سال ۲۵ عمر و بن العاص در ۳ عبدالله بن سعد بن ابی سرح را محب الامر سیدنا عثمان رضه بطرفی بر
اطراف افریقیه فرستاد عبدالله از شکر بحو که چون بموضع مامور فیه خود رفت عمو بن
العاص است شکر را بمدد او فرستاد عبدالله بعد از مراجعت غزوه مذکور از حضرت عثمان رضی الله عن
در غزا نمودن افریقیه اذن خواسته و عثمان اجابت نمود .

بیان غروه کابل
در همین سنه عثمان عبد الرهن بطمر را بطرف کابل که از تو ابعات سجستان است فرستاد والوانا
آنجا را تبلیغ نمود (بقولی کابل از خراسان بزرگتر بود) بعد از وفات معاویه اهالی آن با زدند
بیان فتح افریقہ
قبل از بیان شد که بن ابی سرح در غزا کردن افریقیه از حضرت عثمان اذن خواسته عثمان رضو
اجازه داده وعده نمود که اگر حقتعالی افریقیه را بدست تو فتح نمود خمس خمس غنیمت را بر ای تو
انعام میدهم و عبد الله بن نافع بن عبد القیس عبد الله نافع بن حارث را بر شکر امیر گردانید و که با عبداله بن
ابی سرح متحد گردیده بر مصاحب افریقیه عمل نمود عساکر حضرت تا تر مسلمانان پرون شده از مصر عبور نمود و
افریقیه را پامال نمودند عدد شکر شان بالغ بر ده هزار شجاعان سلام بود با اهل آن بلاد قابل مصالحه
نموده مجهت بسیار بودن اهل افریقیه اقدام بدخول توغل دران نکرده و عثمان عبد اله بن ابی سرح را
والی مصر گردانید و نام ا نا بحضرت عثمان فرستاد که شتر بر استیدان غزوه افریقیه و بسیار نمودن ۔
جماعت ملے و عثمان رضی اللہ عنہ ہمراہ کسانی که از اصحاب دی بود در این امر مشورت
نموده ایشان رای دادند پس شکر ها را تجهیز نموده بسوی مصر فرستاد در ان بنها جماعتی
از اشراف تواصع و که از انجمله عبد الله بن عمر و غیره بود بعد از رسیدن عبدالله بن ابی سرح ہمراہ
شان بطرف افریقیه سیر نمود چون به برقه رسیدند با عبداله بن نافع و جمعیتی از مسلمانها که در انجا بودند ملائقات
نموده جانب طرابلس غرب حرکت نمودند و هر کس از رومیان که در بنجا سکنی داشتن قت کردند بعد ابجانبه افریقه


فتوحات اسلامی
(۱۶۱)
حال شتم افریقیه

رفتند لشکر اطر بلس پراگنده نمودند پادشاه موسوم به جرجیر بود که از طرابلس غرب تا طنجه بتصرف وی بود
هرقل پادشاه روم او را تولیت داده همه ساله خراج را به روم میفرستاد چون جرجیر
خبر آمدن مسلمانان را شنید امادگی نموده لشکری از کشوری را جمع نموده عده لشکرش
بیکصد و بیست هزار رسید و مسلمانان را در موضعیکه بین آن و سبیطله یکشبانه‌روز
مسافت است و همین شهر در ان اوان پایتخت مملکت بود ملاقات کرده اقامت ورزیدند
و همه روزه مقاتله میکردند عبدالله بن ابی سرح قاصدی بسوی وی فرستاده او را
با سلام یا جزیه دعوت نمود از هر دو ابا کرده تکبر نمود و درین مخابرت حضرت عثمان
رضی الله عنه و مسلمانان قطع گردید بعد از ان امیرالمؤمنین عثمان رضی الله عنه عبدالله
بن زبیر را با جماعتی بطرف شان فرستاد تا او را از حال مسلمانان مطلع گردانند
عبدالله بن زبیر کوشش کنان مسافت بعید را طی نمود خودر ابلشکر مسلمانان رسانید
چون مسلمانان بهم رسیدند غلغله و اواز تکبیر مسلمانان بلند شد جرجیر پرسید چه خبر است
لشکر با مداد مسلمانان رسید لرزه بر بازوهای وی افتاد عبدالله بن زبیر ره مقاتله
نمودن مسلمانان را هر روز از صبح تا پیشین مصلحت دیدند و قتی که اذان ظهر گفته
میشد فریقین بسوی خیام خود مراجعت میکردند چون فردا عبدالله بن زبیر بمقام
قتال گردید ابن سرح را در بین لشکر مسلمانان نیافت از حال وی استفسار
نمود بوی گفتند شنیده است که منادی جرجیر میگوید هر کس که عبدالله بن ابی سرح را
کشت برایش صد هزار دینار انعام و دختر خود را به تزویج وی در میآرم عبدالله
بن ابی سرح خوف نموده که مبادا کشته شود عبدالله بن زبیر بر اثر این نزد وی
رفته گفت تو نیز منادی را بفرمای که ندا کند هر کس که سر جرجیر را بحضورم بیاورد
صد هزار دینار و دختر خود را با و میدهم در بلاد وی او را والی میگردانم ابن ابی
سرح چنان نمود ترس جرجیر از عبدالله زیاده تر شد بعد ازان عبدالله بن زبیر
برای عبدالله بن سرح گفت که کار ما با اینطایفه بطول می‌انجامد چه انها در بلاد
خود بوده پی هم بایشان کمک میرسد و ما از مسلمانان و بلاد خود دوریم من مصلحت
می‌بینم که فردا جماعه از پهلوانان مسلمانان را در خیمه گذاشته و همه‌آهانی مسلمانان
با رومیان مقاتله میکنیم تا انکه دلتنگ و مانده شوند چون هر دو فریق بخیمه‌های خود
بازگشتند با کسانیکه در خیام بوده و بقتال حاضر نشده رجعت میکردند غفلتا ایشانرا
قصد نمائیم شاید که حق تعالی ما را بر انها نصرت دهد بعد از ان جماعتی از شرفای
صحابه را طلب نموده مشورت کرد آنها درین رای بادی موافق شدند چون در بند


فتوحات اسلامی
( ۱۶۲ )
بیان فتح افریقیه

چون خذاشه عبد الله دلاوران اسلام را در خیمه ها گذاشته همان شان لمن کرد ایشان
بود باقی رفته بار و میان نا ظلمه مقاتله سختی نمودند چون اذان ظهر دادند مسلمانان دوم
برعادت خود بقصد بازگشتن نمودند ابن زبیر و گذار شده بر مقاتله شان کوشش
نمود تا اینکه خوب مانده شدند بعد از ان با مسلمانان مراجعت نمود فریقین سلاح خود را
انداخته مانده و وله افتادند در ینوقت عبدالله بن زبیر کسانی را که در خیمه ها گذاشته بود
گرفته بقصد رومیان نمود در حالیکه آنها بی خبر بودند و حمله نمودند مانند یکهرد و تکبیر
گفتند رومیان بر پوشیدن اسلحه خود قدرت نیافته مسلمانان زدند ایشانرا و جر جیر
کشته شد قاتل آن عبدالله بن زبیر بود و مقتله بزرگی از آنها بر پا کردید دختر ملک که
اسیر بود با صد هزار دینار بوی داده شد ـ بعد از ان عبد الله بن ابی سرح فرود آمد
شهر را محاصره نمودند تا اینکه فتح کردید و در ان شهر اموالی دیدند که مانند آن در دیگر
شهرها دیده نشده بود غنیمت را قسمت نموده حصه فارس سه هزار و حصه پیاده دو هزار
دینار کردید ـ چون عبدالله شهر سبه طلا را فتح کرد لشکریان خود را در بلاد مجاور آن
پراکنده نمود به قفصه رسیده اسیر و غنیمت نمودند و جیحی را به حصن الاجم فرستادند
در حالیکه اهل شهرها در آنجا جمع شده بودند آنرا محاصره نموده با مان فتح نمودند اهل
افریقیه بجرم عبد الله بن ابی سرح در بدل دو ملیون و خچصد دینار مصالحه نمودند عبدالله
بشارت فتح را نزد حضرت عثمان رضی الله عنه فرستاده جانب مصر مراجعت نمود مدت
اقامتش در افریقیه یکسال و سه ماه بود از مسلمانان بسیر سه نفر دیگر تلف نشد که یکی از جمله
ابو ذیب الهذلی شاعر بود که در آنجا دفن کردید.

ذكر انتقاض عهد افريقيه و فتح آن ثانیاً
هر قل پادشاه قسطنطنیه با پادشاهان نصرانی مانند ملک مصر ـ افریقیه اندلس خراج
میدادند چون ملک افریقیه بتصرف مسلمانان آمد بعد از مدتی سرهنگی را بطرف
افریقیه فرستاده امر نمود مانند آنچه که مسلمانان گرفته اند از ایشان بگیر سرهنگ
در قرطاجنه فرود آمده نصاری که در افریقیه بود جمع نموده ایشانرا از هر ملک خبردار
آنها قبول ننموده گفتند ما ادا میکنیم آنچه را که از ما گرفته میشد بلکه مناسب این
بود که با ما مسامحت میکرد با چیزی را که انبوی رسیده که مسلمانان از ما گرفتند بعد از
قتل جر جیر مرد دیگری از رومیان با فریقیه قایم شده بود سرهنگ او را طرد نموده
رومیان بزور با فریقیه غلبه کردند امرد دشنام در حینکه حضرت علی کرم الله وجهه
بشهادت رسیده بود و امر معاویه قرار گرفته بود نزد معاویه آمده خواهش نمود

قفصه
شهر یکبزرگ
بجانب افریقیه

حصن الاجم قصبه
بضیاع و نواحی

قرطاجنه شهر قدیمی
در نواحی افریقیه


فتوحات اسلامی (۱۶۳) ذکر نقاض عهد پر تقصیر
که بهرای او لشکری بافریقیه فرستد حضرت معاویه بن خدیج السکونی را با او فرستاد در وقتی بافریقیه رسیدند که زمینش از جنگ و تپش شعله می زد و بهرای معاویه لشکری بزرگی بود در نزد قونیه فرود آمد و بطریق بسوی وی سی هزار مرد جنگی فرستاد چون حضرت معاویه شعبه لشکر بطرف شاق فرستاد بعد از مقابله رومیان با مسلمانان شکست دادند پس از ان قلعه جلولار ا محاصره نموده بقدرت نیافتند دیوارش ویران شده آن شهر را مالک شدند و هر چه در ان بود غنیمت گرفتند لشکر را پراکنده نموده مردم ساکن گشته اطاعت کردند و بعد از ان بمصر بازگشت.
بیان غزوه اندلس
چون افریقیه در زمان حضرت عثمان رضی هم عنه فتح گردید آنحضرت عبدلله بن نافع بن الحصین و عبدلله بن نافع بن عبد القیس را امر نمود که بطرف اندلس بروند از طرف دریا باندلس آمده حضرت عثمان رضی هم عنه نوشت بسوی کسانیکه بهرای شان فرستاشده بود آنکه قسطنطنیه فتح میگردد از طرف اندلس بعد از ان بیرون شدند و همراشان طایفه از بربر بود پس فتح نمود حصه را بر مسلمانان فتوحات بسیاری از زمین افریقیه و اندلس فتح نگردید مگر در زمان خلافت ولید بن عبدالملک چنانچه بیان خواهد شد انشاء الله تعالی.
بیان غزوه قنسرین
در سنه بیست و هفت حضرت معاویه به قنسرین غزا نموده گشت و اسیر نموده و غنیمت گرفته مراجعت نمود و در سنه بیست و هشت فتح قبرس بدست معاویه واقع گردید
بیان فتح قبرس در خلافت حضرت عثمان و غزا کردن حضرت معاویه در سنه ۲۸
درین غزوه همره معاویه جماعتی از صحابه بود که از آنجمله ابوذر و ابو درداء و عباده بن صامت رضی هم عنهم و زوجه وی ام حرام بود حضرت معاویه سابقاً اذن خواسته بود از حضرت عمر رضی هم عنه در غزا کردن دریا مأذون نشده بود بسبب خوف مسلمانان از سواری دریا چونکه حضرت عثمان رضی هم عنه بر مسند خلافت نشست باز حضرت معاویه الحاح نموده اذن خواست حضرت عثمان رضی هم عنه او را اجازه داده گفت مردم را باختیار خود انتخاب نموده قرعه مینداز بین شان بلکه مخیر گردان ایشان را کسیکه برضا آماده غزا شد با خود بردار و معاونت نما معاویه همچنان کرده مسلمانان از شام بطرف قبرس رفتند و عبدلله بن ابی سرح از مصر آمده در آنجا جمع گشتند

مطلب اینکه قبل از ولید بن عبدالملک در سنه ۲۷ اندلس نصفاً مسخر شده بود
قنسرین بکسر قاف و سکون نون اول و کسر سین مهمله شهریست بشام
قبرس جزیره ایست در بحر روم


بیان فتح قبرس
(۱۶۴)
فتوحات اسلامی

بعد از قتل و غنیمت بسیار با اسیران مصالحه نمودند که فی سال هفت هزار دینار بدهند
و همین قسم پادشاه روم میدادند و در همین غزوه زوجه معاویه ام حرام بنت ملحان انصاری
فوت نمود و سبب این بود که قاطری در جزیره قبرس رسیده آن را انداخت کردن
وی شکسته بعد ازان فوت نمود رضی الله تعالی عنها بتصدیق گفته نبی صلی الله علیه وسلم
که خبر دادند ام حرام اول کسیست که غزا میکند در دریا چنانچه در صحیح البخاری مذکور است
ذکر انتقاض عهد اهل فارس
در سنه بیست و نهم اهل فارس عهد خود را شکسته عبیدالله بن عمر بجانب ایشان رفته بجانب
با اهل فارس تلاقی شده مقاتله نمودند عبیدالله شربت شهادت نوشیده لشکر اسلام
شکست یافت چون خبر به عبدالله بن عامر بن کریز بن ربیعه بن حبیب بن عبد شمس رسید
که بعد از عزل ابو موسی بر بصره مقرر و از جمله صحاب بود رسید اهل بصره را جمع کرده
نفری خواسته دبیر ایشان جانب فارس متوجه شده چون به اصطخر رسید مقاتله شدیدی
داده اهل فارس منهزم و اصطخر بقهرو غلبه فتح کردید و جماعت کثیری از ایشان بقتل رسید
بعد ازان جانب دارابجرد که اهلان غدر و فریب نموده سر از اطاعت کشیده بودند
رفته انجا را فتح نموده جانب شهر جور رهسپار گردیدند درین حین خبر نقض عهد اصطخر را
بر آور رسیده پس کشته جور را بجور رسانید اهالی آنرا محاصره کرده فتح نمود سبب فتح
جور این بود که بعضی از مسلمانان شب سرآغاز بر خواسته و انبانی که در او نان و
گوشت بود به پهلوی خود گذاشته مشغول نماز گردید سکی آمده آن انبان را برداشته
اندرونطی که کسی بر آن علم نداشت داخل شهر گردید مسلمانان آن مدخل الازم گرفتند
تا اینکه از ان راه داخل شهر شده شهر را بقهر و غلبه فتح گردانیدند چون عبدالله بن عامر
ازین امر فارغ شد جانب اصطخر عودت نموده اصطخر را محاصره کرده مقاتله را شدت داده
بمنجنیق خلق بسیاری از مجسیان ابقتل رسانید و اکثر یه اهل خوانه ها و اشخاصیکه
به پناه دیوار ها بودند فنا ساخته بقهر و غلبه فتح نمود.
دیگر غزا کردن سعید بن العاص طبرستان را
در سنه سی ام از هجرت سعید بن العاص که بعد از عزل ولید بن عقبه بر کوفه مقرر شده بود
با اهل طبرستان در زمان خلافت حضرت عمر رضی الله عنه بمرآسوید بن مقرن سردار بن مال
مصالحه نموده بودند بعد ازان عهد خود را شکسته ثانیاً سعید بن عاص با ایشان مقاتله نمود
و همراش حضرت امام حسن و امام حسین و ابن عباس و ابن عمر و ابن زبیر و عبدالله بن
عمرو بن عاص رضی الله عنهم و حذیفه بن الیمان و دیگر اشخاص باز اصحاب رسول صلی الله علیه وسلم


(۱۶۵)
فتوحات اسلامی
بیان عزا کردن سعید بصریم

از اصحاب رسول صلعم علیه وسلم بودند ابن عامر برآمده اراده خراسان داشت بر سعید
سبقت نموده به نیشاپور نزول نمود سعید قومس را منزلجاه خود ساخته اهل جرجان
در نزد او آمده بدو صد هزار صلح نمودند بعد از آن متوجه طمیشه شده با اهل آن مقاتله
کردند سعید روزی شبانه مردی شمشیر ی زد که از آن بخش برامد اهل طمیسه ترسیده
طلب امان کردند ایشان را بخشیده نامیه را نیز فتح نمود و در همین سال خذیفه در باب
بآمد از عبدالرحمن بن ربیعه عزا نمود و درین غزوه حذیفه اختلاف بسیاری در بین مردم
در قران شریف مشاهده نمود وقت مراجعت چون نزد حضرت عثمان رضی عنه رسید
مشورت داد به جمع نمودن قران شریف و مصحف با حضرت عثمان رای اور انیک دانسته
قران شریف را جمع نمود، قصه جمع کردن آن مشهور است که حاجت بیان ندارد.
بیان غزوه صواری

در سنه سی یک معاویه همراه اهل صواری عزا کرد سببش این بود که مسلمانان با اهل افریقیه سرستا
گشتند و اسیر نمودند ایشان را قسطنطین برآمده بر قلاع جماعتی که از اول سلام مانند آن
طایفه روم جمع نشده بودند با پنصد یا شش صد کشتی بیرون شدند مسلمانان نیز یروت
شدند و هر جمعیتی از مسلمانان امیری داشت معاویه بن ابی سفیان بر اهل شام و عبداله
بن ابی سرح بر اهل مصر مقرر بود در راه دریا با دو طرف مسلمانان میورزید چون مسلمانان کشتی ها
اهل روم را مشاهده کردند فریقین ارام گرفته باد ساکن گردید مسلمانان گفتند شب
در بین ما و شما امان است و باشب تلاوت قران و نماز و دعا گذرانیدند و رومیان ناقوس
می نواختند چون فردا شد اهل روم کشتی های خود را بمسلمانان نزدیک نموده مسلمانان
هم قریب گشته کشتی ها را بهم بستند بعد از ان شمشیر و خنجر مقاتله نموده جماعت بسیاری
از مسلمانان مقتول سید و عده قتلا رومیان به شمار نمی آمد فریقین چنان صبر و طاقتی نمودند
که در هیچ موضعی نکرده بودند بالاخره حقسحانه و تعالی مسلمانان را نصرت داده قسطنطین
زخمی شده اهل روم شکست خوردند کسی به ایشان نجات نیافت مگر مجروح شده بعد از آن
قسطنطین جانب صقلیه رفته اهل آن واقعه را استفسار نمودند قسطنطین ماجرا را بیان
نمود گفتند نصرانیان را هلاک و مردان شان را فنا نمودی اگر عرب بطرف ما بیایند
کسی نیست که مانع — ایشان بشود قسطنطین را داخل حمام نموده کشتند و کسانی را
که با او بودند برفتن قسطنطنیه اذن دادند.

ذکر مقتل یزدجرد بن شهر یار ملک فارس
قتل یزدجرد در سنه سی و یک واقع گردیده و در کیفیت قتلش اختلاف بسیار است


فتوحات اسلامی (۱۶۶) ذکر مقتل یزدجرد

چون از فارس بخراسان گریخت مسلمانان تعقیبش را گرفته در آنجا رفتند و او شهر به شهر میگریخت
مسلمانان پویان او دوند تا اینکه جماعتی از مشته گان بر او شبیخون زده بقتلش رسانیدند بعضی
گفته که در مرو (آسیادر دی) خوابیده در و دکره کور او را بقتل رسانید در رنج دیگر قتله گفته اند
مدت پادشاهی وی بیست سال بوده از آنجمله چهار سال را بآسوده حالی گذرانید و در شانزده
سال دیگر از حرب غارت اعراب محزون بوده او آخرین پادشاهیست از اولاد اردشیر بن
بابک بعد از ان مملکت خاص بـ طایفه عزیز بقدر عرب تعلق گرفت.
بیان رفتن عبدالله بن عامر جانب خراسان و فتح ان
بعد از شهادت حضرت عمر فاروق رضی‌الله عنه اهل خراسان علم بغاوت را برافراشتند عهد خود را
شکستند چون ابن عامر فارس را فتح نمود حبیب بن اوس تمیمی برخواسته بگفت ای امیر
شهرهای زیادی در پیش روی تو هست و تو هنوز چندان فتح نکرده چون خدا تعا ترا است
کوشش نما و جانب بلادی که باخته ایم مرکب بران شاید بمقصد منیه کامیاب شویم
ابن عامر گفت چگونه برویم و حال آنکه مأمور نمی‌باشیم بقول بعضی حنف بن قیس جواب
ابن عامر گفت دشمنان تو ترسان و گریزان و شهرهای غیر مفتوحه بسیارست اقدام نما
که خدای تعالی ناصر تو و معین و مقره دین خود هست لهذا عامر رفته خود را بگریزان رسانید
چون نقض عهد نموده بودند مجاشع بن مسعود سلمی را که از صحابه بود بجهة محاربه آنولا
تعیین نمود و بر سجستان ربیع بن زیاد حارثی را نیز بجهة محاربه عامل ساخت
از انجا در نیشابور رفته احنف بن قیس را بر مقدم لشکر مقرر گردانیده جانب
طبسین روی آورده و آن دو قلعه ایست که در ب خراسان گفته میشود چون
بانجا رسید اهل انبا دادن ششصد هزار درهم صلح نمودند بعد لشکر اندک جان استاق زام
که از توابع نشاپور بود فرستاده بقهر و غلبه آنموضع را فتح نمودند چون باخرز
که نیز از توابع نشاپور بود فتح گردید عبدا سود بن کلثوم عدوی را جانب
بیق فرستاد چون قریب شهر رسید از رخنه که بر دیوار آن بود با جمعی از مسلمانان
قصد داخل شدن را نمود دشمن پیش ستی کرده در رخنه مذکور کمین نموده بعد از
مقابله شدیدی اسود و جمعی مسلمین خلعت شهادت پوشیدند ادهم برادر سودا
تمیم و لشکرکش مسلمانان گردیده بفضل خداوند جل جلاله ظفر یاب گردیده بیهق را
فتح نمود اسود از فرط شهادت و فداکاری در دین مبین از خدای تعالی در خواست
نموده بود که جسدش طعمه درندگان و مرغان شود لهذا برادر وی جسد مبارکش را
دفن نکرده در تدفین باقی اجساد شهدا مبادرت نموده بود در همین غزوه ابن عامر

[MARGIN]
نیشاپور شهریست
از خراسان
دستاق زام شهریست
از نواحی کرمان
جرجز نام ولایتیت
براه قاطر از نظام تابشاپور
باخرز ولایتیست
معمور و قریب با بزرگ و نیشاپور
در هست
بیق محله ایست
ببزرگ و بلاد و عمارات از نواحی
نیشاپور مجامع


(۱۶۷) فتوحات اسلامی رفتن عامر جانب خراسان

پشت را از نیشابور فتح نموده استیلا بر خواف و اسفرائن و ارغیان نیز درین غزوه بوقوع یافت ابن عامر پس از فتح توابع نیشابور قصد خود نیشابور را نموده آنرا محاصره کرد و در حصار محله آن چهار مرزبان بود که محافظت محلات را مینمودند شخصی دلیری از ایشان به نزد ابن عامر آدم فرستاد که من درب شهر را میکشایم بشرط اینکه مرا امیر گردانی ابن عامر قبول نمود شب بداخل شهر گردید سردار نیشابور همرای جماعتی که حصاری شده بود بدادن ده لک درهم بر تمام نیشابور طلب امان وصلح نموده عبد الله صلح را اجابت کرده قیس بن ہشیم سلمی بر نیشابور والی گردانید - لشکری را جانب نسار و ابیورد فرستاده آن مملکت بصلح فتح گردید ولشکری اندکی را بجانب سرخس تحت ریاست عبد الله بن حازم سلمی فرستاده ایشان با اهل آن مقاتله نموده اهالی سرخس طلب صلح کردند بر امان دادن یکصد نفر از جانب مسلمانان اجابت گردیده مرزبانی که صلح مینمود نام آن صد نفر را یک یک نامیده خود را از جمله ایشان محسوب نکرد عبد الله بن اور بقتل رسانیده به قهر و غلبه داخل شهر گردیدند. در نیوقت مرزبانی طوس رسل وی آمده بر ششصد در هم صلح نمود. بعد از ان عبد الله بن عامر جیشی بریاست عبد الله بن حازم جانب ہرات فرستاد چون خبر بمرزبان هرات رسید نزد ابن عامر رفته با او از هرات. و بادغیس - و بوشنج صلح نمود و بروایت ابن عامر ہمرای لشکر جانب ہرات رفته اهل آن بادی مقاتله نموده بدا دن ده لک درہم صلح نمود چون ابن عامر برین بلاد غالب شد مرز بان مرو رسولی نزد وی فرستاده به بیست و دو لک در ہم خرید او صلح گردید عبد الله بن عامر حاتم بن نعمان با ہلی را جانب مرزبان مرو فرستاده قریه سنج را بقهر و غلبه فتح کرد سبب این بود که تام قراء صلح داخل بود مگر این قریه بعد از ان ابن عامر احنف بن قیس را بجانب طخارستان فرستاد بر رستاق که بعد ازین مشهور بر رستاق احنف در انوقت سومنجو دگفته میشد رسید اہل آنرا محاصره نموده بر سه لک در ہم ہمرا یشان صلح نموده گفت صلح مینایم باین شرط که شخصی از ما داخل قصر شده اذان بگوید و در میان شما اقامت نماید تا وقتیکه باز گردد باین امر راضی گردید احنف بطرف مرو روز رفت اہل آن بادی مقاتله نمودند پس از کشتن اکثریه شان منهزم و محصور گردیدند مرزبان از خویشاوندان با زان والی یمن بود نوشته کرد بسوی احنف که مرا اسلام با زان بسوی مصالحه باعث شد. بر شش صد ہزار صلح نموده بجد احنف

حدیث شرف
خراسان از وقایع ثابته بود
چون ضحاک بن قیس بطرف
استقامت خراسان بحکم عبد الله بن
عمار فرستاده شد
اهلی خراسان نکرده امشب
ا را از خواب شب بیدار
میسازد بشریت بحکم ضحاک بن قیس
طرق در روز و روز در شب
مجود مشهور شده روز بکر شب
و شب بروزه یم میبخشید چنانچه
شاید در حدود یم شبانه روز خورشید پنهان
نمیگردد در ملک خراسان این چنین بود
پیس از استقرار باهرات


(۱۴۸) فتوحات اسلامی رفتن برع بطرف خصه الخ
سریه را فرستاد آنها بر رستاق بلخ غالب گردیده مواشی اسوق ارده آوردند و با اهلش مصالحه نمودند اهل طخارستان و جوزجان وطالقان وفاریاب و کسانیکه در ان نواحی بودند گرد آمده خلق بسیاری جمع نموده مقاتله کردند ملک صغانیان بر احنف حمله برده احنف نیزۀ او را ربوده مقاتله شدیدی دیداد بفضل الهی شکست خورده مسلمانان ایشان را بهر قسم که میخواستند کشتند احنف جانب مروروز مرحعت نموده با بعضی از دشمنان در جوزجان ملاقی شد اقرع بن حابس التمیمی را با سوارانی بطرف ایشان متوجه ساخته گفت یا بنی تمیم با یکدیگر دوستی نمائید و بذل کنید که کار های شما خوب شود ابتدا باینکه باندی خود جهاد نمائید که باصلاح اید بعنادین شما خیانت مکنید تا انیکه سلامت باشد جانم شما بعد از ان اقرع سیر نموده بجوزجان همرآ دشمنان ملاقات نموده مسلمانان بجولان آمده مشرکین را شکست داده جوزجان را بغلبه فتح نمودند و همت طالقان را بصلح فتح نمود بعد ازان فاریاب خدا استیلا کرده جانب بلخ که مدینی طخارستان بود رفته با اهل ان با چهار صد هزار و بقولی بقصد هزار مصالحه کرده اسید بن مقشمس را بران عامل نموده بعد از ان بسوی خوارزم که نهر جحون قوست حرکت نموده قدرت نیافت همرای یاران خود مشورت نموده حصین بن ضاد وم بن المنذر گفت که عسر و این بعد یکرب گفته ـ اذا لم تستطع شیئاً فدعه یعنی عاجز می گند دست نداری بگذار و جاوزۀ الی ما تستطیع بعد احنف جانب بلخ باز گردیده دید که اسید بگذار تا بجا میقدری با ایشان صلح نموده بوقتیکه رقع بر ابن عامر کامل گردید مردم بوی گفتند آنچه بتو فتح گردیده مانند فارس و کرمان وسجستان و خرسان بکسی میسر نگشته است گفت لاجرم شکر نعمت خدا تعالی را بر خود لازم گردانیدم که از جای خویش احرام دار برایم بعد احرام بسته به عمره از نیشابور نزد حضرت عثمان رضی اللہ عنہ آمد قیس بن هیثم را بر خراسان والی گردانید قیس بعد از تعین خود در زمین طخارستان بهر شهری که آمد اهل آن شهر با وی مصالحه نموده اطاعت کردند تا انیکه به سمنگان آمد اهل آن سرباز زدند ایشان را محاصره کرده بغلبه فتح نمود .
بیان فتح کرمان
ابن عامر از کرمان جانب خراسان رفته مجاشع بن مسعود سلمی را بکرمان والی ساخته امر نمود که آنرا متمتع نماید چرا که اهل آن نقض عهد و فریب نمودند بعد ازان مجاشع موضع همید را بغلبه فتح نموده اهلی آن را امان داده بر جایشان باقی گذاشت شیر جان
حاشیه
بلخ صلحتی
شهر قدیم بود بت بود
روی دپارت
شیرجان شهریست
میان کرمان و فارس


فتوحات اسلامی
(۱۹۹)
بیان سجستان

که مدینه کرمان بود آمده چند روزی اقامت نموده اهل آن حصاری بودند بعد غلبه
انرا فتح نموده اکثری از اهالی شرم افراز کرده جیرفت را نیز بغلبه فتح نمود وسوی
کرمان رفته برایشان هم غالب شد بعد ازان بقصص در حالیکه خلق بسیاری از غنیان
گریخته در آنجا گرد آمده بودند آمده پریشان مقاتله نموده ظفر یاب گردید
و بسیاری از اهل کرمان گریخته و بکشتی با سوار کشته به بحر گریختند بعضی بکریم و برخی
به سجستان ملحق شدند عرب اراضی و منازل شانرا با من خود قسمت نموده آباد
ساختند و کاریز با حفر نمودند حشر دادند.

بیان فتح سجستان وکابل و غیره از ایشان
پیشتر فتح سجستان در زمان خلافت امیر المومنین عمر بن الخطاب رضی هم عند مذکور شد
بعد ازان نقض عهد نمودند چون ابن عامر بسوی خراسان متوجه شد ربیع بن زیاد
حارثی را از کرمان بطرف سجستان فرستاد ربیع از طی بیابان با بقلعه زالق
رسید انروز روز مهرجان بود بر اهل آن قلعه غارت برده رئیس دهقانان گرفت
وی نفس خود را با بیطریق خریدار گردید که نیزه خوردی را بر زمین نصب نموده آنرا
از طلا و نقره عایب سازد و مانند اهل فارس با ایشان مصالحه نمود بعد از ان بشهر کرکوید
آمده برای شان صلح نمود جانب زرنج متوجه گردیده به شهر دشت که زرنج نیم فرست
فرود آمده با اهالی ان مقاتله نموده مردی از مسلمانان در انجا شهید گردید بالاخره
مشرکین شکست خورده عده به یادی از ایشان بقتل رسید بعد ربیع به ناشرود
آمده فتح نمود و بر شهر و از غالب گردید از شیر و از حرکت نموده به زرنج فرود آمده
اهل آن با ربیع مقاتله کرده ربیع ایشانرا مغلوب ساخت در حصار و احل گردیده
مسلمان آنرا محاصره نمودند مرزبان آن جانب ربیع قاصدی فرستاده که او را
امان بدهد تا به نزد وی جته مصالحه حاضر شود ربیع آن را امان داده چون حاضر
شد ربیع بر جسد کشته نشسته بر جسد دیگر تکیه نمود و باقی اصحاب خود را فرمود
که چنان کنند مرزبان از مشاهده اینحال غربت اشتمال خوف نموده بر هزار
غلام که با هر یک جامی از طلا باشد مصالحه نمود مسلمانان داخل شهر گردید.
بعد ازان بطرف قریه با حرکت نموده در ان قریه که آخور اسپ رستم پهلوان بود
رسیده اهل آن مقاتله کردند ربیع برایشان غالب کشته جانب از زرنج باز
گردید مدت یکسال در آنجا اقامت گزیده بعد عاملی را شهر خلیفه گردانیده
خودش بسوی ابن عامر مراجعت نمود اهل زرنج عامل مذکور را بیرون کرده بشر

گریخت بحر بزه ای
احاد کرمان
قلعه زالق زرنج
شهرکویه
از قصبات سجستان ۱۲
ناشرود
از قصبات سجستان ۱۲
شهر و از
از محالات سجستان ۱۲