فتوحات اسلامی
(۱۷۰)
بیان فتح سجستان

اطاعت کشیدند. ولایت ربیع کیم سال شد. در نیمدست چهل هزار نفر را امیر نمود
و کاتب وی حسن بصری بود. بعد ابن عامر عبد الرحمن بن سمره بن حبیب بن عبد شمس را
بر سجستان عامل مقرر گردانید وی بجانب سجستان حرکت نموده چون بوزرنج
رسید آنرا محاصره نموده مرزبان آن بر دو ملیون درهم و دو هزار غلام صلح کرد
و عبد الرحمن بر پایین زرنج و کش از ناحیه هند غالب گردید از ناحیه رخج بر انچه
مابین آن و داوّن بود متصرف شد چون بسوی دادن رسید ایشان در کوه زور
محصور ساخته مصالحه نمود و در زور و تمثال گردید آن بتی بود از طلا هر دو چشمش
دو یاقوت بعد ازان عبد الرحمن دست آن بت را قطع نموده آن دو یاقوت را
گرفت و بمرزبان گفت بگیر یا قوت و طلا را من میخواستم ترا دانا کنم چه این نفع دوضر
قادر نیست کابل و زابلستان را که ولایت غزنه است فتح نموده بسوی زرنج بازگشت
در آنجا اقامت نمود بعد ازان امیر بن احمر لشکری را بروی خلیفه ساخت هر عقب
نمود بعد اهل آن امیر بن احمر را بیرون کرده از اطاعت سر باز زدند.
ذکر غزوۀ مضیق قسطنطنیه
در سنه سی و دو غزا نمود معاد یه بن ابی سفیان قسطنطنیه را گشته امیر نمود و غنیمت
گرفت بعد ازان رجوع نمود
ذکر غزوة بلنجر
چون بی سری گردید سنه ولایت به خزر و ترک بر تاختند و نیز نمودند یکدگر خود را
بجنگ و گفتند که ما بان عقیده یی بودیم که کسی بمرا با بان بصری در کاندار کرده
نمی توانست تا اینکه آمد این گروه اندک و ما بان باین گروه مسلمان تنور غیان
اگر چه اندک اند مقاومت کرده نمی توانیم زیرا که چون کامل غیرت مسلمانان مشاهد
نمودند بعضی میگفتند که این گروه نمی میرند چنانچه در غزوات با نها هیچ آسیب میرسد
با وجود اینکه مسلمانان قبل ازین با کفار هر دست بسیاری نموده واحدی از ایشان
مقتول نگردیده و چون کفار تجاور ابو جمال را از ایشان دیدند گمان بردند که اینها
نمی میرند. و بعضی از ایشان گفتند که تجربه حاصل نمائید در مغاک ها که گذرگاه
سیل بوده برای قتل آنها کمین کردند چند نفر لشکری شانرا غفلتاً بقتل رسانیدند
و بعد ازان روئسا شان تاکید نکرده عده حرب آنها را بروز معین نمودند و حضرت
عثمان رضی الله عنه بر عبدالرحمن بن ربیعه در حالتی که به ولایت باب مکتوبی
نوشت که مضمون هدایت مشحون آن این بود که رعیت را پری معده ایشان را

در ربیع کیم
در فتحها سیستان
نامزد از ناحیه ایست
بسجستان
ممتاز از اعمال هندست
بوسمت رخج
رخج نام ولایتی از اکستاد است
داور نام ولایت است بجانب
جبال زور
از توالعات سجستان است
بلنجر شهریست بنواحی
خزر خلف باب الابواب


فتوحات اسلامی (171) ذکر غزوه بلنجر

سرگشته و غافل گردانیده مسلمانان بمقابله ایشان داخل مکن می ترسم از انکه مبادا
مقتول و مجروح گردند حضرت عبدالرحمن مصلحتاً از مقصد خود باز نگردید بجانب
بلنجر غزا نمود درین حال ترک و خزر اجتماع کرده بهر اه مسلمانان مقابله سخت نمودند
و حضرت عبدالرحمن با کینه الله بحبوحه الجنان که لقب شان ذوالنون بود شهید گردید
و ذوالنون نام شمشیرا ن بوده بیت ز هوش فلاطون دمش تیز تر زابروی
دلدار خون ریز تر و جسد مبارک شانرا اهل بلنجر در صندوقی نموده طلب باران از
درگاه حضرت قادر ذوالمنان بوجود مبارک شان مینمودند. و چون حضرت عبدالرحمن
با جماعتی از لشکری خود مقتول گردید مردمان منهزم شده دو فرق گردید فرقه بجایب
باب رفته بسلمان بن ربیعه برادر عبدالرحمن را که سعید بن عاص عامر حضرت عثمان
رضی الله تعا عنه آن را در کار زار یار و مددگار مقرر نموده بود ملاقات کرده
باکدیگر نجات یافتند. و فرقه دیگر بمعیت سلمان فارس و ابو هریره رضی الله عنهما
در طرف جیلان و جرجان رفتند.
ذکر خروج ترکان بهمراه پادشاه تو قارن نام
در سال سی دو جماعتی از ترکان که عده آنها چهل هزار و قارن نام پادشاه آنها بود
از ناحیه خراسان برآمده بولایت طبسین رسیدند و اهل داد عیش و هرات
و قهستان از برای مرافعه آنها جمع آوری نمودند و قیس بن ہشیم سلمی آنوقت
از جانب ابن عامر در خراسان خلیفه بود که در زمان احرام باحترام خود زیارت بیت
الحرام زادها الله تعالی شرفا وتعظیما آن را ممکن سند خلافت گردانیده بود
و در جہات و اطراف اماکن خراسان استیلای غالب گردید و ابن عم آن عبدالله
ابن خازم که همرا آن بود بر ابن عامر گفت بنویس عهد خطی که در زمانیکه قیس از ولایت
خراسان بیرون میشود من بعوض آن والی باشم این عامر قبول نمود و در زمان
روی آوردن جماعت ترکان قیس با بن خازم گفت که چه مصلحت می بینی
ابن خازم فرمود که مصلحتی دید من انست که از شهر ا بر جائے زیرا که عهد نامه ابن عامر
بوالی بودن من در خراسان در نزد من است قیس غازعه را ترک کرده در نزد ابن عامر
رفت و بعضی گفته اند که مشورت داد ابن خازم به بر آمدن قیس بسوی ابن عامر
جهت مددخواستن چون قیس برآمد عبدالله بن عامر را بولایت ابن خازم در زمان غیبت
قیس شهرت داد و ابن خازم جمعیت چهار هزار نفر ملاقات ترکان روان گردید
و مردمان را نیز امر نمود که روغن و حریتی بر داشتند و در زمانیکه بقارن مقارن و

چون قریب بشب
گرید حکم نمود که
ترکان در غایت غفلت بودید
اوله بسوختند و آتش بر فروختند چون
لشکر اسلام بقا رن نزدیک
رسیدند و اوا بر آمدن شبر
بدینج ترکان در آمده در غافلگیری
بکوه ها رمانده و در کوه ها فراری
جا پای ماندند امیر عبدالله
بن خازم در همانجا چهل هزار لشکری
قارتن را منهزم ساخته و دستگیر
ونودو قارن دران معرکه در کوه ها فرار
نمودند و بعضی از مورخین
گفته اند که دران کوه ها
تلف شد و تاریخ واقعه آن
چنان است که بعضی گفته اند که
عبد الله در طبسین رسید نه در
خراسان بجهت انکه طبسین دو
ولایت است بین ہرات و
اصفهان ۱۲


فتوحات اسلامی ( ۱۷۴ ) فکر خردین ترکان

و نزدیک شدند ابن خازم لشکری خود را امر نمود تا هر کدام شان خرقه یا پنبه بروغن
الوده کرده بجهته مشعل در سر پیکان نیزه های خودها مربوط نمایند و شتر صد کشی مقدمته
الجیش مقرر فرموده رفتند تا وقت شام شد لشکری خود را از پی فرستاده امر باشعال
مشاعل نمود در نیم شب بصری موصوف بلشکر گاه قارن رسیدند بر ایشان حمله برده
کارزار کردند بامدادان همه بحیرتم و دهشت نمودند زیرا که ازین شبیخون غافل بودند
و چون ابن خازم نزدیک بدر دسته مشاعل که در چپ راست و پس پیش
کوتاه و بلند میشد مشاهده نمودند این هیبت ایشان را ترسانیده منهزم نمود
در ان حال مقدمه الجیش ابن خازم بکمال نیت با لشکریان مقابله میکردند بعد از ان خود
ابن خازم و باقی لشکریان اثار از پر شمشیر گرفته بکشتن بساز کردند و قارن باسیاری
مشرکین لشکر خود مقتول گردید و بقیه انها منهزم شدند و مسلمانان شجاعت
نشان عقب گیری مشرکان را نموده همه گی شان را مقتول آواره صحرای عدم
و اسارت گردانیدند بعد ازان ابن خازم بمواقف فتح و نصرت لشکر اسلام بر
کفار فجاره با برای ابن عامر تحریر نموده ابن عامر بعد از شکرت با اظهار رضامندی
بلا نهایات ابن خازم را بر استقامت تولیت خراسان قرار داد.

غزوة حصن المرّة

در سنه سی سه حضرت معاویه رضی الله عنه با اعمالی حصن المرء که از ارض روم بناحیه
ملطیه میباشد غزا کرده د بسیار ی آنها را مقتول و اسیر نموده و اموال شان غنیمت
ساخته مرجعت کرد. در غزوه عبداله بن سعد ابی سرح با افریقیه نوبت ثانی که آنها
آن نقض عهد نموده بودند نیز در همین سال بود:

ذکر شکستن اهل قبرس عهد را و غزا ایشان در سنه ۳۳

قبرس که نام جزیره کلان است از ولایت روم در همین سال اهل قبرس عهد خود را
شکستند و اهل روم را بقرای بر با بذریعه کشتیها که بر آنها داده بودند یاری
نمودند و حضرت معاویه رضی الله عنه بهمراه اهل قبرس غزا نموده قبرس را بقهر غلبه
دلیرانه فتح و اعمالی ان را بعضی را مقتول و بعضی را اسیر گردانید و بعد از ان با ایشان
صلح کرد و آنها را بر منازل شان قرار داد. و دوازده هزار نفری بولایت شان
فرستاد تا بنای مساجد د شهر نمودند. در تاریخ حنبابی گفته که در سنه سی و پنج عبداله
بن ابی سرح که امیر مصر بود از ولایت اسکندریه بدریا سوار گردید و قصد غزای
ولایت قسطنطنیه را نمود و پادشاه روم با هزار کشتی بایشان را استقبال کرد

حصن المرة از زمین
روم بناحیه ملطیه
قبرس جزیره کلانی
در بحر روم و کوه اک د روانسو
است.


فتوحات اسلامی
(۱۸۳)
ذکر شکستن عبدالله بن حذاقه

و مسلمانان دران زمان ایک صد کشتی بودند و باسکله قنکه که مغرب انطاکیه است
باهم رسیدند و بناک دم خوابی دیده تعبیر که (از تجمیع حروفی) الفاظ خواب خود بیرون
نمود که ترجمه انحروف این بود که - لا تطلب الغلبه ـ یعنی طلب غلبه منما پس
با وجود این بمتقضای جواب خود عمل کرد و طرفداری مسلمانان را پیشتر نمود و با انها
مقابله کرد حضرت خداوند متعال فتح و نصرت را برای مسلمان کرامت فرمود
و کفار از محاربه پشت گردانیده روی بگریز نهادند و بعض کفار در دریا غرق و بعضی
به شمشیرهای مسلمانان مجروح و اسیر شدند و مسلمانان کشتی های بسیاری از کفار
غنیمت گرفته رجوع به جزیره رودس نمودند و لشکری مسلمانان در اینجزیره هجوم آورد
غارت کرده در اندک زمانی فتح کردند و جزیه بر اهالی آن مقرر کرده انهارا امان داد
ذکر فتح رودس در سنه ۵۳ هـ

در کتاب تاریخ ابن اثیر مذکور است که در سنه پنجاه و سه در زمان خلافت حضرت معاویه رض
ـ جناده بن ابی امیه از اهل ولایت رودس فتح نموده بیان فتح آن در است که در
ما بعد مفصلا ذکر شود و حاشا ! که بعد از ان فتح این فتح ثانی باشد فتوحات زمان خلافت
حضرت عثمان رضی الله عنه تمام شد ـ بعد از ان در میان مسلمانان در شان امرا اختلاف
واقع گردید تا اینکه حضرت عثمان رضی الله عنه شربت شهادت را نوشید و قصه پر غصه
شهادت شان مشهور است حاجت بذکر نیست ـ و شهادت شان در روز جمعه هیجدهم
ذیحجه سنه سی و پنج بود و مدت خلافت ایشان دوازده سال مگر دوازده روز و بعضی
گفته اند مگر هشت روز و بعضی گفته اند که شهادت معلمی در جهت ایشان در ایام تشریق
و مدت عمر ایشان هشتاد و هشت سال و بعضی گفته اند نود سال بوده بعد از ان
بخلافت حضرت مرتضی علی کرم الله وجهه بیعت نمودند و درمیان صحابه کرام در شان
کشندگان حضرت عثمان رضی الله عنه اختلاف واقعت و صحابه کرام کوشش کنندگان
بودند در طلب حق بعضی شان مصیب و بعضی مخطی گردیدند از برای مصیب د واجر
و ثواب و از برای مخطی یک اجر و ثواب حاصل شد ـ و انچه در ان زمان درمیان
صحابه کرام رضی الله عنهم واقع گردید حمل ان با حسن محامل و تاویل ان باحسن تاویل
بر هر مسلمان واجب است که خود را از انچند و قعتده نگاهدارد : در مقدیم شهر
رمضان المبارک سنه چهل حضرت مرتضی علی کرم الله وجهه شربت شهادت را نوشید
مدت خلافت ایشان پنج سال کمر سه ماه و مدت عمر شصت سال بود و بعد ازان
بخلافت حضرت امام حسن رضی الله عنه بیعت شد ـ بعد از مدت شش ماه از

حاشیه
سقلیه ملکیت در بحر روم که طولش
هفتصد میل است درو
کوهها
...
میباشد


بیان فتح رودس
(۱۴)
فتوحات اسلامی

سبب حضرت معاویه رضی الله عنه و حفظ خونها مسلمانان و تحقیق مضمون حدیث
شریف حضرت سید الانس و الجان صلی الله علیه وسلم که در شان حضرت امام حسن
رضی الله عنه فرموده اند که بدرستیکه این فرزند من سردار است و زود است
که اصلاح نماید خداوند جل جلاله باین فرزند من در میان دو گروه بزرگ از مسلمانان
حضرت امام حسن رضی الله عنه خلافت واگذاشتند و صحابه کرام رضی الله عنهم بر خلافت
حضرت معاویه رضی الله عنه در ماه ربیع الاول و بعضی گفته اند در ماه ربیع الاخر در سال
چهل یکم اجماع نمودند و در همین سال عمرو بن عاص که بر مصر بود عقبه بن نافع بن عبد
بر افریقیه عامل مقرر نمود و رسید به لوانه و فراته و انها اولا اطاعت او را نمودند
و بعد ازان کافر شدند عقبه در همان سال بهمراه آنها غزا نمود و ایشان را کشته
و اسیر کرد و در سنه چهل و دو غدامس را فتح و اهل آنرا کشت و اسیر نمود
و در سنه چهل و سه ولایتی را از ولایات افریقیه فتح نمود و نیز فتح نمود و دان را که از برقه است
و برقه نام دهی است از ولایت افریقیه و نیز فتح نمود عامه بلاد بربر را و در سنه
پنجاه عقبه قیروان که نام شهریست بمغرب من فتح نموده و در سال چهل و دو غزا
نمودند مسلمانان اللان را و نیز رومیان را شکست فاحش دادند. کشتند
جماعتی را از سپه سالاران و سرهنگان آنها و در سنه چهل و سه غزا نمود بسر بن
ابی ارطاه روم را و پر کننده شد در ولایات شان تا اینکه رسید در قسطنطنیه و در همین
سنه فرستاد حضرت معاویه عبداه بن عامر را پس ولایت بصره و تفویض نمود
بان ولایت خراسان و سجستان را و عامل مقرر نمود ابن عامر عبدالرحمن بن
سمره را بسجستان و امیر سران عباد بن حصین مقرر شده بسجستان آمدند و همراه
اهل شهر ها از رعب کفرشان غزا می نمودند و فتح میکردند تا اینکه رسید بشهر کابل
و چند ماه کابل را محاصره نمود و منجنیق ها بر پا کرد و دیوارهای شهر را رخنه کلان
نمود و عباد بن حصین بران رخنه شب گذرانید و مشرکان را ـ میزد تا اینکه
صبح شد و اهل آن نتوانستند که رخنه ها را بسته نمایند لاعلاجاً فردای آنها
از شهر بر امده بامسلمانان مقاتله کردند و مسلمانان عبور و شیر مردان جسور
بیاری خداوند کفار را شکستی دادند و بقهر و غلبه داخل شهر شدند و بعد از ان
مسلمانان بولایت بُسُبْت رفتند و آن را نیز بقهر و غلبه فتح نمودند و بولایت
زبران رفتند اهل آن گریختند مسلمانان بران غالب شده فتح کردند و بعد از آن
بهمراه ـ اهالی ولایت خُشَک مصالحه نمودند و بولایت رُخَج آمدند و مقاتله کردند

لواشه نام دهیست
بافریقیا
فرافه ایضاً شهریست
بافریقیه
غدامس نام شهریست
بمغرب
ودان نام دهیست بمغرب
از افریقیه یعنی تونس
اللان شهرهای فرنگیست
در کنار دریای قزوین اما الان
مجادله حریه
بش نام شهریست بین
غزنی و بست و سجستان
خشک بتقدیم معجمه دهیست
بنواحی کابل و در انجا
رخج از بلاد کابل


فتوحات اسلامی
( ۱۷۵ )
ذکر فتح زردوس

دیگر اهل آن بظفر یافته فتح نمودند ـ و بزابلستان رفتند که آن غزنه و اطراف آن است
و اهالی آن با مسلمانان مقابله کردند و عبد خود بار اشکسته بند رمه را آن فتح کردند
و بکابل مراجعت نمودند از سبب آنکه اهالی آن عهد خود بار اشکسته بودند و کابل ثانیا
فتح کردند و ابن عامر عبیدالله بن سوار عبدی را در ثغر سند مقرر نمود و غزا کرد با اهل
قیقان و نایل غنایم بسیار گردید و باز ثانیا همراه شان غزا نمود و اهل قیقان همراه
ترکان موافقت و دلیری کردند و عبدی را بقتل رسانیدند و عبد الله موصوف شخصی
کریم و بسیار سخی بود که کاملا مخارج لشکری خود را میداد تا انیکه احدی از لشکریانش
با تش افروختن نبود یکشبی عبد الله موصوف آتشی افروخته دید و پرسید که این چه
اتش است گفتند که عیال نفسانی برای خود خبیص پخته مینماید و خبیص طعامی است
که از روغن و خرما می سازند بعد از ان عبدالله امر نمود تا در مطبخ آن سه روز برای
جمیع لشکری خبیص مهیا نمودند بیت پاسبان قصر دولت نیست جز دست کرم
ایمن از افت بود بام که دارد ناودان ـ

ذکر غزای سند
سند نام شهریست بمغرب زمین و ناحیه ایست بآندلس در سنه چهل و چهار مسلمانان نام
عبدالرحمن بن خالد بن ولید داخل بلاد روم گردیدند و در اطراف پراکنده شدند
و بسر بن ابی ارطاة غزا نمود بدریا و مهلب بن ابی صفره غزا نمود بثغر السند
و از انجا به بنه و اهواز که در میان ملتان و کابل است امد و ملاقات نمود دشمن را
و همراه آن مقابله کرد و نیز ملاقات نمود مهلب ببلاد قیقان هژده سوار ترکان را
و مقابله نمودند با مهلب و مهلب جمیعار ابقتل رسانید و در سال چهل و شش
مالک بن عبدالله با رومیان غزا نمود و در ولایت ایشان متفرق شد و بعضی گفته
که عبد الرحمن بن خالد بن ولید بود ـ و بعضی گفته اند که مالک ابن هبیره سکونی بوده
و در سنه چهل و هفت بجا اقامت مالک بن هبیره فرعین روم بوده و جا عبدالرحمن
قینی بآنطا کیه و حکم بن عمرو غفاری که بر خراسان بود با اهالی کوهستان ولایت غور
از سبب ارتداد آنها غزا نموده بزور شمشیر قهر و غلبه ایشان را مغلوب
و منکوب گردانیده شرع نموده نایل غنایم بسیار و اسیرهای بیشمار گردید و مهلب
بن ابی صفره بهمراه حکم در خراسان بود و بهمراه آن ببعضی کوه نشینان ترکی غزا
نمودند و اموال غنیمت گرفتند و ترکان حصار نا کوه در راه بآرا محکم ساخته پشیمان
مسدود نمودند تا اینکه گذر راه بر حکم دشوار گردید بعد از ان مهلب انجا رفت

بنه و اهواز
و قیاس قریه ایست بغوری
غندان در اثنای سفر هندوستان
قیقان باز شورش های سند که پادشاهان
ولایت سند بس از طایفه اند
بنه و
اهواز
ندان و اهواز
قیقان
غوری


فتوحات اسلامی
(۱۷۶)
ذکر غزوہ سند

گردانید اقسام حیله را اختیار کرد تا آنکه باقسام حیل شخصی کلانی را از عظماء سرک اسیر نمود
و برای او گفت که یا مسلمانان را ازین تنگی کوهستانها بیرون نمائی و یا ترا بقتل
میرسانم پس شخص مذکور ناچار شده برای مهلب گفت که مقابله یکی ازین راه ها
اتشی برافروز و کران باری های خود را بطرف همان راه بفرست یا انکه کفار هجوان
متوجه انطرف بشوند و دیگر راه ها را تخلیه نمایند بعد از انکه متوجه انطرف شدند
شما یان از دیگر راه بروید تا برای شما مزاحم شده نتوانند مهلب همچنین کرد همسلمانان
با غنایم بی کران خود بسلامت رسته نجات یافتند و در سنه چهل و هشت دعزای
مسلمانان با رومیان در فصل زمستان عبدالرحمن مینی سرکرده بود و در تابستان
عبدالله بن قیس عزاری و بدریا مالک بن ہبیره سکونی وعقبہ بن عامر جہنی با مصریها دریا غزا
میکرد و یزید بن شجره رهاوی در دریا به همراه اهل شام غزا می نمود.
ذکر غزاى لا قسطنطنیه
در سال چهل و نه و یا چهل و هشت حضرت معاویہ رضی الله عنه لشکری بزرگی را بغزوه بلاد
روم فرستاد و سفیان بن عوف ازدی را بریاست ایشان مقرر فرمود و عبد الله
بن عباس و ابن عمر وابن زبیر وابوایوب انصاری رضی الله عنهم و یزید بن معاویه نیز
در ان لشکر بودند بی باکانه داخل بلاد روم شده قسطنطنیه را محاصره کردند و با رومیان
مقاتله شدید نمودند حضرت ابو ایوب رضی الله عنه شربت شهادت را نوشیده در نزدیک
دیوار قسطنطنیه مدفون گردید و در سال پنجاه لبسر بن ابی ارطاط و سفیان بن عوف را
اجازه غزا از حضرت معاویه در زمین روم و فضاله بن عبید الله انصاری را اجازه
غزا داد بدریا. و در همین سال حضرت معاویه عقبه بن نافع فهری را بر افریقیه عامل
مقرر نموده در حالی که عقبه به برقه وزویله که در ایام عمرو بن عاص فتح نموده بود
مقیم بود و در ان بلاد جهاد و فتوحات زیاد کرده بود چون حضرت معاویه او را
بریاست مقرر نمود ده هزار سوار نیز برای آن فرستاد عقبه با سواران موصوف
داخل افریقیه شد و مسلمانان بر بر بلشکر عقبه ملحق گردیده هیئت اجتماعی لشکر اسلام
بسیار شد و عقبه شمشیر بر اهل بلاد افریقیه گذاشت زیرا که مردمان مخبط بودند و در
زمانیکه امیری از مسلمانان ببلاد ایشان داخل میشد - اطاعت و انقیاد را پیشه مینمودند
بعضی اظهار اسلامیت خود را مینمودند و امیر موصوف که از بلاد ایشان مراجعت میکرد عهد خود را
شکسته مسلمان ایشان مرتد میشدند و العیاذ بالله بعد از ان مصلحت امر چنان شد که بنا
نماید شهری را که لشکر مسلمانها در آنجا بوده اهل و اموالشان از شورش که از اهل بلاد

بطرف
محلی
که در ان
و زویله
در بیان عزا افریقیه است
برقه
شهرهای دورافتاده


فتوحات اسلامی
(۱۷۱)
عروہ قسطنطنیہ

واقع میشود مصئون باشند بنابر ان حضرت عقبه موصوف قصد موضع قیروان کرد. زیرا این بیشه های
درهم پیچیده بود و در آن بیشه با انواع حیوانات و اصناف درنده ها و اقسام مارها و دیگر اشیای
مخوف موجود بودند چون حضرت عقبه م از اصحاب کرام حضرت رسول مقبول صلی الله علیه وسلم
و مستجاب الدعوه بود روی نیاز بدرگاه حضرت معبود بنده نواز آورده دعا نمود بعد ازان
آواز کرد که ای مارها و ای درنده ها من از جمله اصحاب حضرت محمد رسول الله صلی الله علیه وسلم
میباشم بیرون شوید شمایان ازین بیشه که مایان درین موضع نازل می شویم و بعد از نزول اگر از
شمایا نرا در اینموضع یابیم البته او را بقتل میرسانیم بعد ازین اواز مردمان میدیدند که اصناف اقسام
حیوانات سواکن آنجا اولاد های خودها را برداشته جمیعاً از بیشه کوچ کردند چون قبایل بربر
این حال را مشاهده کرده در حال مسلمان شدند حضرت عقبه حکم نمود که درخت ها را قطع نموده
شهری و مسجد جامع در آنجا بنا کردند و باقی مسلمانان بیشه مساجد و مساکن مخصوصه برای خود شان
تا اینکه مساحت آبادی مجموع حویلی هایشان سه هزار شصد باع شد (وباع مقدار دراز کردن
هر دو دست را گویند) و در اثنای عمارت شهر غزا میفرستادند و میفرستادند فوجهای لشکری خود را
و بغنیمت و غارت میکردند تا اینکه بسیاری بربر اسلام اورد و خطه اسلامیان وسعت و فتحی کرد
دلهای لشکر باشنده قیروان مامون و مطئن خاطر گردیده در قیروان ثابت ماندند در سنه پنجاه
و یک فضاله بن عبید و سر کرده غزاة مسلمانها بود بولایت روم در تابستان و بسرنج ارطا در تابستان
و در سال مذکور ربیع بن زیاد و حارث بد بلخ غزانمودند و صلح فتح کردند زیرا که اهالی آن بعد از
مصالحه با احنف بن قیس عهد خود را شکسته بودند و ربیع قهستانرا بقهر و غلبه فتح نمود و درنگی
اطراف و جوانب را کشت کر نیز که طرفان باقی ماند و قتیبه بن مسلم در زمان ولایت خود نیزک و
طرقان را بقتل رسانید . در سال پنجاه و دو در غزای مسلمانان بار و میان در فصل زمستان
سفیان بن عوف و بسر بن ابی ارطاه سر کرده و در تابستان محمد بن عبد الله ثقفی مقرر بودند و در
سال پنجاه و سه به لشکر مسلمانان در زمستان عبد الرحمن بن ام حکم ثقفی بطرف روم سر کرده بود
و در همین سال رودس را که جزیره ایست در میان دریا جناده بن امیه دزدی فتح نمود و
مسلمانها در آنجا فرود آمدند و پیوسته از و میان حذر داشتند زیرا بودن ایشان بر رومیان
بسیار سخت میگذشت و همیشه بر و یا بار و میان کارزار بود کشتی هایشانرا میگرفتند و حضرت معاویہ
رضی الله تعالی عنه بمسلمانان انعام و بخششهای بسیار مینمود و رومیان بنهایت از ایشان ترسناک
بودند بعد از وفات معاویه رضی الله تعالی عنه یزید پسر شان مسلمانانرا از محاربه باز داشت
پس خواست و از رومیان صلح و جزیه میگرفت و در سال پنجاه و چهار محمد بن مالک در فصل
زمستان به لشکر مسلمانان با رومیان سر کرده بود و معن بن یزید سلمی در تابستان و در نین سال


فتوحات اسلامی ( ۱۷۸ ) غزوه قسطنطنیه

ارواد جزیره ایست در بحر روم قریب صقلیه * رامتی قریه ایست در دمشق بخارا و حال ویران شده
نسف مشهور به قنشی که در بخارا واقع شده ۱۲ پیکند شهرت بین بخارا و جیحون میگویند از بخارا
ا فرسخ است گویند این جا کاخا بوم هم میگویند شهرت بر وزن سامه
واقع شده نام قلعه ایست در روم که حالا مقرب رو می نامندش بهیچ
شهر معمور ایست در روم که قلع پر نور
نام دارد پایت
میموز نام ملعونے میں معاویہ
اسلمیه به شجر قلعه و شهریست
مشهور در ساحل بحر در شمال طرابلس
کہ غزه رومند به او دارند؟
۱۴
جزیره ارواد را که نزدیک قسطنطنیه است مسلمانان فتح نمودند و جناده بن ابی امیه لشکر کش بود
و باز در همین سال حضرت معاویه رضی الله تعالی عنه عبدالله بن با د را بخراسان مقرر نمود و دریا بار اتانکو پای
بخاری بر سواری شتران گذشته تا رامتی و نسف و پیکند که از علاقه بخارا است فتح نمودند و غنایم
بسیار گرفتند و ترکان را در زمان ملاقات شکست دادند عیال پادشاه ترکان با شوهر خود
بود خواست که سرعت موزه های خود را بپای کند کیموزه را پوشیده بود که مسلمانان اورا
دستگیر نموده و از کاخ حاجت جست و صد هزار درهم قیمت رسید در سال پنجاه پنچ عمرو
بن محرز سر کرده لشکر اسلام بوده در قبرستان و نیز کشته شد که عبد الله بن قیس فزاری بوده و در
سال پنجاه و شش غزوه روم به لشکر اسلام جناده بن ابی امیه مقرر بوده و یزید بن شجره بدریا
و عیاض بن حارث در صحرا غزا مینمودند و در همین سال حضرت معاویه رضی الله تعالی عنه سعید
بن عثمان بن عفان رضی الله تعالی عنها را بجمع آوری خراج و محاربه خراسان مقرر نمود درینجا
جیحون را تا سمر قند و سغد قطع نموده کفار را شکست داد به ترمذ را بمصالحه فتح نمود - در سال
پنجاه و هفت به ارض روم در فضل مستان عبدالرحمن بن ام قیس افسر بوده و در سال پنجاه و هشت
مالک بن عبد الله خشمی بارض روم سر کرده لشکر اسلام بوده و بدریا سر کرده غزاب مره جهنی بوده
یعنی کشته که جناده بن ابی امیه در سال پنجاه و شش سرکش اسلام و بارض روم عمر و بن مره جهنی بوده
جنکه و بدریا جنادة بن ابی امیه و بعضی گفته که بهمین سال بدریا غزا بنموده و در همین سال مسلمانان بحصن
کمچ که از بلاد روم است غزا نمودند و عمیر بن حباب سلمی نیز همراه شان بوده و عمیر بفصیل شهر بالا
رفت در حالتی که پیشنائی خود با اهالی شهر مقاتله مینمود تا اینکه اندرون شهر برامی و ظاهر گردید
و بعد از ان مسلمانها بدیوار شهر بالا شده و بواسطه پیش شدن عمیر فتح گردید و مان فتح مفاخرت
مینمود - در سال شصت مالک بن عبید الله در سوریه غزا نمود و در سنه مذکوره حضرت معاویه
رضی الله تعالی عنه وفات یافت و در سال شصت یک مسلم بن زیاد را بخراسان مقرر نمود مسلم
مذکور از نهر جیحون گذشته مصاحبت مهلب بن ابی صفره بخراسان آمد و شهر بزکاته که دیک خوارزم بود
و بادشاهان در انجا جمع بودند و مسلمانها همیشه از امرا و خود مطالبه غزا را با اهالی انشهر می نمودن
و امرا و شان ابا مینمودند در این وقت مهلب مسلم التجا اجازه توجه بشهر را نمود ببیست و هزار لشکری جویم
انشهر شده محاصره نمود و اهالی شهر مذکور طلب مصالحه را بشرط فدیه از نفس خود می نمودند مهلب در
خواست ایشان را اجابت کرده بزیاده از بیست هزار جنگی دو صد لک میشومید با او مصالحه نمودند
و در عوض همین مال المصالحه چنان مذکور بود که از اشیا متاع و اسباب طواع حیوانات میدهند و انها اشیای
مذکور را بنصف قیمت یعنی قیمتی را بتی از یشان خریداری کردند که در حقیقت قیمت پنجاه هزار هزار بود و مسلم بخوران
بمر قند غزا نمود و لشکری خود را بجند فرستاد اهل خجند را مغلوب کرد و یزید برادر خود را بسجستان


فتوحات اسلامی (۱۷۹) ذکر غزا و بلاد سوس و وقایع افریقه

مقرر نمود و اهالی کابل عذر نموده نقض عهد کردند و ابا عبیده ابن زیاد را اسیر کردند بعد ازان
یزید بن زیاد با لشکری خود بهر اهشان مقاتله نمود مسلمانان مغلوب شده بسیار مقتول
گردیدند چون این خبر وحشت اثر بسلم بن زیاد رسید فی الحال طلحه بن عبید الخزاعی را که موسوم به
طلحہ است بود فرستاد پانصد ہزار درہم فدیہ دادہ ابا عبیدہ بن زیاد را رها نمود و طلحہ موصوف از کابل
بسمتستان بطرفی والی بودن رفت و اموال بسیار که آورده شده بزر داران خود میداد بسبتان وفات
نمود و در مدح این والی گفته که رحم کند خدا و ند جل جلاله بزرگی را که سبتان دفن کرده اند که این یک طلحه طلحہ است

ذکر غزا نمودن عقبه بن نافع به بلاد سوس و بیان بسیاری قلایع افریقیه

در سال شصت و دو حضرت عقبه بن نافع رضی الله تعالی عنہ لشکر را با اموال واولاد خود در ولایت قیروان
گذاشت و در آنولا زہیر بن قیس بلوی را خلیفه گذاشته و اولاد خوا جمع کرده و برایشان گفت که من
نفس خود را بخدائی عزو جل فروخته ام و پیوسته مجاهده می نمایم بهراه انانکه بخداوند کافره باشند و
اولاد خود را با نچه بعد ازین کرده میشود وصیت نمود و بهر اه لشکر بزرگی رفت تا اینکه
داخل شد بشہر با غایه را که جماعت بزرگی از اهالی روم در آن شهر جمع شده بودند و
بهمراه آن مقاتلہ سخت نمودہ ۔ عقبه انها را شکست داد و کشته شد از رومیان کشته های
فاحش و اموال بسیاری را غنیمت گرفت و جماعت شکست خورد و داخل شهر شدند
و عقبہ انہا را محاصرہ نمود بعد ازان چون آن شهر بروی فتح گردیده به بلاد زات که
شهرهای فراخ و قریہ های بسیار بود رفت وحضرت عقبہ قصد شهرار بہ کہ شہر کلانی بود
نمود و اهالی آنشهر که رومیان و نصرانیان بودند ایشانرا از دخول شهر منع نمودند و بعضی از ان
بکوه ها گریخته و مسلمانان و مرد مان شهر چند مرتبہ مقاتلہ کردند با وجود آن نصرانہا
مغلوب شدند و شکست خوردند و بسیاری سواران شان مقتول شدند وحضرت
عقبه کوچیده بولایت (تاہرت) رفت چون این خبر بر و میان رسید رومیان از
مردمان بربر استعانت خواسته آنها هم اجابت نموده رومیانرا نصرت دادند و جماعت
کثیری اجتماع نموده مقاتله سخت نمودند چنانچه از بسیاری دشمن کار بر مسلمانان سخت
گردید حضرت خداوند کریم بمضمون کلام قدیم خود که والله یؤید بنصره من یشاء مسلما
فتح ونصرت کرامت فرمودہ رومیان و بربر ہا را شکست داشته و شمشیر های خون ریز خود
بسیاری آنها را کشته اموال واسلحه انها را غنیمت گرفتند بعد ازان حضرت عقبہ رضه رفت
بولایت طنجه فرود آمد و در میان راه بلیان نام سرهنگی از اهالی روم با عقبہ ملاقات نموده برای
عقبہ ہدیہ بسیار خوبی اورد حسب الحکم آن فروه آمد حضرت عقبه از اشخص احوال اندلس را پرسید که بحریر
بزرگ گردانید بعد ازان از احوال بربر پرسید در جواب گفت که کفری بر بر بسیار است که شماره

نوشته بحسب شهرت تاریخ
افا غنه پسر بته است و بعضی از مورخین
نام سبره در تاریخ نامیده اند
واین هم مکتوب شد که در کجائی است
تا حال در کتب تواریخ دریافت نشده است که ایا همو پسر بته
که شهرت دارد است یابین سبزه شخص دیگری بوده
خدا عالم بواقع است
نقل محقر ا را بونیم


فتوحات اسلامی (۱۸۰) غزوه بلاد سوسش قایع اوقیہ
آنها را بجز خداوند دیگری نمیداند و آنها کافر و بولایت سوس ادنی میباشند ولیکن داخل افریقا
نشده اند و در کار زار بسیار جرار میباشند حضرت عقبہ چون این مضمون اشنید بمقاتلہ آنها بسوئے محیط
مغرب الخز ائشت رفته تا با بتدای بر بر رسیده بجماعت بسیار محطی ملے کرده مقاتله کرد و نفری بسیار از
آنها کشت حضرت عقبة سواراں درا جمیع مواضع که آنها گریخته بودند فرستاد و خود آن فت تا اینکه بوهش تمامی
و مردم بربر را و جمع آوری نمودند جماعتی را که عدداً آن از شماره بیرون بود حضرت عقبه با نهار رسیده مقاتلہ نمود تا
آنکه از کشتن با مان آمدند و بتوفیق خداوند عالم جل جلاله همه را شکست داده غنایم بسیار و اسیرهای بیشمار گرفت
بعد از ان مالیان رفته دریای محیط را دید عاز سر عجز و نیاز بدرگاه حضرت پیے د بنده نواز التجائمی و کمدای خداوند
اگر این دریا مانع نپشو د البتہ میرفتم و در راه تو با کفار مجاهده میکردم و بعد ازان باز گردید روم و بربر
که در بین راه بودند از خوف آن گریختند حضرت عقبہ ہموضعی رسید که امروز ماء الفرس مهور است
و در انجا فرود آمد چون آب بهمراه خود نداشت مردمان را سختی تشنگی غالب شده بدهم
که در معرض هلاک رسیدند حضرت عقبه دوگانه از برای خدا وند یگانه گذارده دست
دعا بر داشت در این حال اسب سواری حضرت عقبہ رضی الله تعالی عنہ زمین را بدست
خود کاوید و از پنهای با مر خدا وند کریم چشمه آب خوشگوار روان گردید
گاهی رسنگ چشمه آب آور دیئے گاهی ز آب چشمه کند سنگ ذره سا
بعد حضرت عقبہ رح در میان مردمان آواز نمود که ای مردمان حفر نمائید حوض های
بسیار و بیائید از این آبهای خوشگوار و آن چشمه را ماء الفرس نام نهادند یعنی
آبی که بکاویدن سم اسب بقدرت کاطہ خدا وند متعال از زمین برآمده چون
حضرت عقبه بطبہ رسید بین طبنه و قیروان مدت ہشت روز مسافت بود امیرکر
اصحاب خود را که پیش شوه فوج فوج تا اینکه احدی باقی نماند و عقبه باشند بآن چیر یکه از خداون
جل جلالہ نایل شدند و حضرت عقبه جمعیت نفری اندک بجانب تهوز ا رفت تا اہالی شهر را
نظر نماید که با وی چه معامله میکنند رومیان او را بالشکری اندک دیدند طمع ورزی
نموده در وازه های شهر و حصار را بسته آغاز دشنام و مقاتله کردند حضرت
عقبہ آنهارا بدین سلام دعوت می نمود و آنها اجابت نمی کردند و رومیان
شخصی را از جانب خود بوی کسیلہ بن کرم بر بری فرستادند تا بطریق
سرعت بمقاتلہ حضرت عقبہ رضی الله تعالی عنہ حاضر شود آن هم مبادرت
کرده و کسیله مذکور که از اکابر بر بر بود پیش از حضرت عقبه در زمان ا مارت
ابی المهاجر با افریقیه اسلام آورده بود و اسلام او پسندیده و نیکو گردیده
والی المهاجر را مصاحبت نموده بود بنابران چون ولایت چہ حضرت عقبه رسید ابوالمهاجر

کسیلہ را

محیط مغربیت در ساحل دریای مغرب
مقابل جزیره خضرا وموم

مالیان شهریست در اقصی مغرب
۴۰ میل با طنجه دور است و بطرف
افریقیه تهو را کجذب دوام
مهورا اسم درختی در افریقہ معلوموم


فتوحات اسلامی
(۱۸۱)
غزوه بلا دسوس و وقایع افریقه

کسیله را شناخت اما باغزا ز و اکرام کسیله نموده بود حضرت عقبه قبول نکرده بکسیله استخفاف
نمود روزی گوسفندی بخدمت حضرت عقبه آوردند انحضرت کسیله را امر نمود که گوسفند
ذبح نموده با سلاخین پوست کند کسیله در جواب گفت که بهمین گروه حاضر همه ملازمان
و غلامان من میباشند ومشقت ذبح را از من برمیدارند حضرت عقبه کسیله را دشنام
و امر نمود که بدست خود ذبح نمای ۔ ابوالمها جر این مضمون را از حضرت عقبه مستقبح
دانسته عرض نمود که این شخص را هرگاه اعزاز نکردی محبوس غاز یرا که من می ترسم که
مبادا از طرف آن ضرری برای شما عاید گردد حضرت عقبه عرض ابوالمهاجرا
سهل شمرد کسیله از ان روز عدر را مرکوز خاطر خود نموده بود تا در این وقت
که رومیان چون لشکر حضرت عقبه را اندک دیدند شخصی را در نزد کسیله فرستاد
او را آگاه کردند کسیله داخل لشکر حضرت عقبه بود و فریب شان را بخاطر خود
پنهان داشت و رومیان را از مانی بضمیر خود دانا کرد و آنها را طمع گار ساخت
و وقتی که با کسیله ارسال و مرسول نمودند انوقت مافی الضمیر خود را ظاهر نمود و اقوام
خود را جمع آوری کرده بقصد حضرت عقبه نمود ابوالمهاجر گفت که شتاب نمای پیش ازین
از جمعیت کسیله حضرت عقبه با او کار زار کرد کسیله از مقابله حضرت عقبه یکسو شده جمعیت
اوز یاد شود چون لشکر کسیل جمع شد بهمراه عقبه مقاتله کرد ولشکر حضرت عقبه را شکست
داد حضرت عقبه و باقی مسلمانان غلافهای شمشیر های خود را شکستند و سنجاب
بر بر سها رفته با آنها مقاتله کردند و مسلمانها تماما مقتول گردیدند محمد بن اوس انصاری
با چند نفر اسیر شد لیکن صاحب غیضه آنها را رها نموده ایشان را بولایت قیروان فرستا
و زهیر بن قیس بلوی در زمان که خلیفه حضرت عقبه بود بولایت قیروان عزم قتال نمود و
لشکر صنعانی با زهیر مخالفت کرد بولایت مصر آمدند واکثر مردمان متابعت آنها را
اختیار کردند زهیر نا چار بجمعیت این نفری بسوی برقه باز گردید و در انولا اقامت نمود
وجماعتی از اہل افریقه با کسیله جمع شده بقصد افریقیه نمودند و چون اولاد و ذریه مسلمانها در
افریقیه بودند از کسیله امان طلب امان کردند کسیله انها را امان داد و داخل قیروان شده
بر افریقیه غالب شد در آنجا اقامت نمود و در میان عبدالملک بن مروان و حضرت عبداله
ز پیر رضی الله تعالی عنه نخته موجود شد و چون کار عبدالملک قوی گردید افریقیه لشکر فرستاد و زهیر
بن قیس بلوی که در افریقیه بود نامه نوشت و در سال شصت و ثمان لشکر خود از برقه عازم افریقیه کر چون
خبر بکسیله رسید لشکر خود را جمع آوری نمود بر بر و روم را نیز خبر داده فراهم آورد و اشتر اعمر را در میان
خود را حاضر ساخت با برا آنها گفت مصلحت ایند چنبن است که بطرف لایت مشن بروم و در آنجا باسم چاکه محمدان


( ۱۸۲ )
فتوحات اسلامی
غزوه بلاد سوس قایع افریقه
مسلمانان بسیاراند که با مایان معاهده دارند و فریب دادن شان خوب نیست و مبادا انجر
با مایان مقاتله کنند و آنها در عقب ما بیایند و چون به ممش فرو دآئیم از مسلمانها درامان می باشیم
و با یان همراه و زبیر مقاتله می نمائیم واگر بایان ظفر یافتیم و غالب شدیم عقب گیری انها را تا قیروان
می نمائیم و بیخ آنها را از افریقیه می کشیم و هر گاه آنها بر مایان غالب شدند از دست شان
بکوهستانها میرویم و نجات می یابیم قوم آن این مصلحت او را پسندیدند و بولایت ممش
رفت چون این خبر بر زبیر رسید داخل قیروان نشده سه روز در نواحی آن اقامت نمود
تا اینکه از کسالت و ماندگی سفر راحت یافت و بعد ازان در طلب کسیله روان گردید
چون به کسیله نزدیک شد اصحاب خود را آماده و مهیا نموده سوار شد تا اینکه هر دو
لشکر مقابل شده مقاتله سخت گردید و از طرفین بسیار کشته شد تا اینکه مردمان از حیات خود
نا امید شدند و اتش کارزار تا اخر روز شعله ور بود تا خدا وند کریم از فضل عمیم خود مسلمانها را
فتح و نصرت کرامت فرموده کسیله و اصحاب آن مغلوب و منکوب گردیدند کسیله با
جماعتی از کلانهای اصحاب در بولایت ممش کشته شدند و مسلمانها عقب گیری روم و بربر
نموده آنها را شکست داده هر کدام را که می یافتند بقتل میرسانیدند تا اینکه بر بر و روم با کوه
خود متفرق شدند و زبیر به قیروان مراجعت نمود و بعد ازان آگاه شد که در افریقیه یک مملکت
بزرگ دیگر هم هست لہذا از هیره اقامت قیروانرا ترک نموده فرمود که من کر حمت خود را تجها
فی سبیل الله بمیان بسته ام و هرگاه در اینجا اقامت نمایم مبادا میل محبت دنیا مرا هلاک کند
چون زبیر عابد زمان و زاہد دوران بود و اہالی قیروان از خوف دشمن در امان بودد
چیزی لشکر بر اقیروان گذاشته با لشکر بسیاری اراده مصر نمود در اینوقت چون خبر رفتن زبیر
از برقه بسوی افریقیه بجهة مقاتله کسیله در قسطنطنیه برومیان رسید رومیان ولایت برقه را
فارغ و خالی دانسته فرصت را غنیمت شمردند با کشتی های بسیار و قوت بیشمار بخود از جزیره
صقلیه خروج کرده بر برقه هجوم نموده غارت کردند و روزیکه زبیر از افریقیه متوجه برقه یشند
در همین روز رومیان برقه را قتل و غارت میکردند چون این خبر بر هبیر رسید بر لشکر خود امر نمود
کہ بسرعت به مقاتله شان روان گردند خود او با کسان خود کوچ نمود و مسلمانها چون رومیانرا
دیدند که نفری و لشکری بسیار دارند بز ہیر استغاثه نمودند و زبیر چون رجوع از کارزار را قوام
دید ناچار شده مقاتله نموده کار بر مسلمانان سخت گردید و کارزار بزرگ شد رو میان بر
ایشان غالب شدند و زبیر و اصحاب او را بقتل رسانید و حتی کسی از ایشان نجات نیافت و روان
با غنایم بسیار بقسطنطنیه واپس رفتند و عبد الملک بن مروان داران حین وحشت اثر قتل زبیر را شنیدند
بسامعت آنگوار آمد و ابی بعضی که همراه حضرت این زیر سوال خون و بعد از قتل بر او اجتماع مسلمانها برای

لشکر کشی بفرصت در متون
کوهها امید ماندن و
خروج
صقلیه از جزایر مغرب شمالی
افریقہ ہے


فتوحات اسلامی
(۱۸۳)
غزوة بلاد سوس و قلاع افریقیه

لشکر جرار و نفری بیشمار را آماده نموده حسان بن نعمان را سرکرده ایشان مقرر کرده بجانب افریقیه
فرستاد که تا آنزمان چنین لشکر بزرگ بشوکت در افریقیه هرگز داخل نشده بود چون داخل قیروان
شدند از انجا بسوی قرطاجنه روان گردیدند و پادشاه انولا بزرگ ترین ملوک افریقیه
بود و هرگز مسلمانها بانو لا مقاتله نکرده بودند و در ولایت قرطاجنه که رسیدند واز
مردمان رومی و بربر بلا نهایه دیدند با آنها مقاتله نموده ایشان را محاصره و بسیاری
آنها را مقتول و اسیر و محصور نمودند و از مسلمانها نیز بسیار مقتول گردیدند چون رجال را
مشاهده نموده اجتماع آرا، شان بگریختن شد بنا بران برکشتی های خود سوار شده بعضی
بصقلیه و بعضی به اندلس رفتند و حسان با شمشیر های تیز داخل قرطاجنه شده قتل
و غارت نموده اسیر بسیاری گرفتند و لشکری خود را بگرداگرد انولا فرستاده بجما عتیکه
قتال مینمودند مردمان از ترس نزدحسان آمدند حسان ایشان را به خراب کردن
قرطاجنه امرنمود و انها بقدر طاقت از قرطاجنه خراب و ویران کردند بعد ازان
خبر به حسان رسید که روم و بربر در شهر صطفوره و بنزرت اجتماع نموده حسان
بسوی آنها رفته با ایشان مقاتله های شدید نموده و هر قدر که مسلمانها سختی میدید
کردند تا انکه رو میانرا شکست دادند و بسیاری آنها را کشتند و بر شهر ایشان غالب
شدند حسان جمیع بلا دایشان را پایمال نمود تا اینکه اهل افریقیه از حسان بسیار ترسناک شدند
و رومیان شکست خورده بشهر باجه رفته و بر بریان بشهر بونه محصور شدند و حسان به قیروان
واپس آمد زیرا که زخمی های لشکریان بسیار بودند و در انولا اقامت نموده تا مجروحین صحت
یافتند در وقتیکه مردمان آمدند حسان فرمود که بزرگترین ملوک افریقیه را که باقی مانده بمن نمائید پس
عیالی را که ملکه بربر و بامرکها نت عالم ومشهور بود و مردمانرا باشیاء پوشیده خبر میدا
ومسمی بکا ہنه و بر بریته الاصل بود و کوہ اور اس جای داشت و مردمان بربر بگرداگرد آن
معبد اقل کسپرا اجتماع نموده بودند برائی حسان نشان دادند و حسان را اهل افریقیه احوال کاہنہ را پرسیده
بزرگی مقام انرا بیان کردند و برائی حسان گفتند که اگر کاهنه را بقتل رسانیدی بعد ازان بر برجائی
ترا نمیکند چون حسان شنید بسوی کا ہنہ نزدیک شد کا بنه حصار با غایه را ویران کرد بگمان اینکه حسان از
حصار ہا را دارد حسان از خیال خود نگردیده بسوی کا بنه رفت و بنهرین با و تلاقی گشت و همراه کا ہند
مقاتله سخته نه ده و مسلمانها شکست خورد و و خلق بسیاری از مسلمانها کشته واسیر شدند و حسان کوه های یاریه
خورد بعدازان کاہند ہمہ اسیرانر رها نمود مگر خالدین یزید قیسی را کہ شخصی شریف و شجاع بود و کا ہند خالد موضوف را
فرزند خواند وحسان از افریقیه رفت و بموضع اقامت نمود و جای اقامت خود را مکتوبی بعبرالملک
نوشته فرستاد تا اینکه امر عبد الملک برسد و مدت پنج سال در توابع برقه اقامت نمود

مورخین نوشته اند که در وقتیکه حسان باشمیشرهای تیز
بقرطاجنه حمله نموده بود پادشاه انها بکشتی سوارشده
بگریخت بموجبی که پیشتر هم گذشت
گویند کا ہنه به سبب سردی هو ا قلاع باغا به ویری
اور اس را که بسیار مستحکم بودند ویران
ساخت چطور یکه در اینجا هم تحریر
یافته و کا ہنه خالد را فرزند خواندگی
پذیرفت ۱۲ م


فتوحات اسلامی
( ۱۸۴ )
غزوه بلاد سوس و قایع افریقیه
[margin: قابس در ان ایام طرابلس سفاقس و ساحلی و در اعمال شخصیم بهجه در هفت در قیروان از مضافات دجمه مو ساسا در اعمال زاب بد در غزاوه نه روز از اعمال افریقہ قلمیله شهر بیت در اندلس ۴۱۰]
این سباب تاریخ را تا این زمان قصور حسان می نامند و کاہنہ تمام افریقیه را مالک شد و باہل افریقیہ بدفتا
و بیداد و ظلم را پیشه نمود بعد عبدالملک لشکر و اموال بسیاری بحسان فرستاد و انهارا امر بمقابله کاہنہ و فتنہ
افریقیه نمود حسان شخصی را از طرف خود پنہانی با مکتوبی در نزد خالد ارسال نمود تا احوال او را نزد خالد که
بحضور کاهنه بود معلوم نماید خالد احوال غرقہ بر بر را رقعہ نوشت و در میان تان پنهان کرده تسلیم شخص
مذکور نمود و بسرعت حسان فرستاد بعد ازان کاهنه پریشان و ژولیده موی برآمد و میگفت
ای ملک مایان در میان طعام مردمان رفت هر قدر شخص مذکور را جستجو نمود نیافت آنشخص نزد حتا
رسید و همان رقعه در میان نان سوخته شد و بود باز همان شخص با حان در نزد خالد واپس فرستاد خالد
ثانیا نیز رقعه را بمضمون سابق تحریر نموده در میان تاش نهین اسب کرده به حسان فرستاد حسان تو د کر دیرو
چون کاهنه رفتم شخص به همراه رقعه دانست گفت که مردمان غرب اراده تصرف شدن شهرها و طلا نفرم
ما را دارند و مایان اراده کشت زار با و چراگاه را داریم و دیگر مصلحتی نمی بیستم جز اینکه خرابی نمائیم بلاد
افریقیه را تا اینکه آنها ازین طلا مایوس شوند پس مردمان را بجهة تخریب بلاد امر و مقر رنمو د
بناها و حصار ها را خراب کردند و اموال آن ولا را غارت کردند و این
خراب شدن اول افریقیه بود چون حسان به بلاد افریقیه نزدیک شد جمعی
از اہل روم حسان را ملاقات نموده و از جور کاهنه به حسان استغاثه نمودند و
از ظلم کاہنه شکایت کردند حسان از استغاثه و شکایت ایشان خشنود
گردید و بطرف قابس رفت اهل قابس با اهل و اموال خود حسان را
ملاقات کردند و اطاعت نمودند واہل قابس سابق ازین از دست امراء
خود محصور بودند و حسان در قابس عاملی مقر رنمو ده خوا بطرف نقزاوه رفته دورت
جهت اینکه راه نزدیک شود واہلی قفصہ اورا اطاعت کردند حسان به
ولایت قسطلینہ غالب شد چون احوال قدوم حسان بکاہنہ رسید ہر دو پسر
خود و خالد را که بچه خوانده او بود بحضور خود خواست و برای آنها گفت
که من کشته میشوم و شمایان در نزد حسان رفته و از ان امان بخواهید
بعد ازان هر سه نفر در نزد حسان آمده و ہمراہ او بودند و حسان بمقابل
کاہنہ رفت و کار زار سخت نمود تا اینکه مردمان گمان ضعف مسلمانها را
نمودند حضرت خیر الناصرین مسلما نا نرا فتح و نصرت کرامت فرموده
بربری ہا مغلوب گردیدند و لشکر کاہنہ شکست خورده کاہنہ دستگیر و کشته
شد و بربری ها از حسان طلب امان کردند حسان امان ایشا را قبول نمود بشرط اینکه دوازده
پرا ز نفر عسکر از مرد ماهی و بر برشته با تفاق شکر اسلام مشغول مقاتله و مجاهد، با دشمی باشند و بربری با این رو
قبول


فتوحات اسلامی (۱۸۵) ذکر صلح عبدالملک با ملک روم

قبول کردند حسان معین هر دو پسر کاهنه را با همراواز ده هزار نفر عسکر سر افسر مقرر نمود و رویه اسلام
در بربر شایع گردید و حسان بولایت قیروان مراجعت نموده آنجا اقامت ورزید و تاسنه
هشتاد و شش که عبدالملک وفات نمود کسی باطمینان منازعه و مقاتله نکرد بعد از وفات عبدالملک
ولید پسر او را والی نمودند و آن بر اهل افریقیه عبدالله بن مروان که عمومی او بود والی ساخته
حسان را معزول نمود و ولید در سنه هشتاد و نه موسی بن نصیر را بحکومت بر افریقیه مقرر نمود
و بیان حال آن در غزوات ما بعد ذکر خواهد شد انشاء الله تعالی.
ذکر صلح کردن عبدالملک بن مروان بملک روم
در زمان وفات حضرت معاویه رضی الله تعالی عنه از جهه حدوث فتنه و فساد در میان مسلمانها
صوایف از ولایت شام معطل گردید (صوایف لشکریرا گویند که فصل تابستان جهت سد ثغور و حزب
کفار میشود و این امر از ابتدای اسلام تا اخیر دولت عباسیه مستمر بود) و چون فتنه و فساد در
میان ابن زبیر رضی الله تعالی عنه و عبدالملک شدت نمود رومیان فرصت یافته در سال
هفتاد جمع آوری نموده بر سر مسلمانهای ولایت شام لشکر کشیدند عبدالملک از جهته دفع
ضرر ایشان از مسلمانها بمراه پادشاه رومیان مصالحه نمود مشروط بر اینکه در هر جمعه هزار
دینار برای او بدهند و در سال هفتاد و سه رومیان له ناحیه ارمنیه با شصت هزار نفر بر
آمده در آنزمان محمد بن مروان از طرف برادر خود عبدالملک بر ارمنیه حاکم بود و با رومیها
مقابله نمود و ایشانرا شکست داده بسیاری کشته شدند و در سال هفتاد و چهار امیه بن
عبدالله خالد بن اسید را عبدالملک بخراسان حاکم نمود و چون امیه بولایت کرمان رسید
پسر خود عبدالله را بولایت بجستان حاکم نمود چون عبدالله بسجستان رسید با پادشاه
ترکان رتبیل غزا کرد و رتبیل ترسانند مسلمانها بود عبد الله که بولایت پست
رسید رتبیل طلب صلح و بذل هزار هزار دینار و هدیه ها و غلام های بسیار بر کرد عبدالله
ابا نموده گفت اگر این خانه را از طلا پر کند خوب والا مصالحه نمیکنم و شروع بغزا نمود رتبیل
بلاد را برای او تخلیه کرده و سر کوه ها و تنگهها را برای خود محله ساخت عبدالله مضطر شد طلب
تخلیه راه را بر خود و مسلمانها نمود مشروط اینکه از ان چیزی گرفته نشود رتبیل قبول نکرد گفت که پست
هزار درهم از شما بطریق مصالحه میگیرم و بمراه یکوثیقه خطی که تا زان امارت من بشهرهای من غزا نکنید و گر
مارا نسوزانید و بلاد ما را خراب نکنید عبدالله مجبور ا قبول کرد چون این خبر به عبدالملک رسید عبدالله
معزول کرده و در همین سال محمد بن مروان بمعیت عسکر بقلعه غز انمود و رومیان از طرف مرعش بر آمدند
و همچنین بسال ما بعد و در سال هفتاد و پنج مجاهد بن سعد تسلمی از طرف حجاج مقرر سرحد سند بود غزا و فتوحات
اماکن را از قضا بسا نمود و در سال هشتاد و شش محمد بن مروان با رومیان از طرف خلاطیه غزا نمود و در سنه هشتاد و دوم


فتوحات اسلامی (۱۸۶) ذکر غزوه بلاد سوس وح و وقایع افریقیه

عبدالملک بصایغه غزا کرد در سال هفتاد و هشت حجاج عبیدالله بن ابی بکر را بسجستان
والی نموده تحصیل ملک ترکان متصالح بود و خراج را ادا نمینمود واز ادای خراج گاه گاهی
امتناع نمینمود حجاج شخصی را بسوی عبد الله بن ابی بکر فرستاد و او را امر نمود به فوری گرفتن
خراج از رتبیل تا اینکه واپس نگردد تا اینکه بلاد او را تصرف و قلعه های او را ویران مردنان
اور ااسیر نگرداند بعد ازان عبد الله با اهل بصره و اهل کوفه در زمانیکه شریح بن هانی که از اصحا
حضرت مرتضی علی کرم الله تعالی وجهه و سرکرده اهل کوفه بود
رفت تا داخل بلاد ملک رتبیل شد و عنایم بسیار گرفت حصار ها پیشمار خراب کرد و بریک سر
زمین ایشان غالب شد ترکان اصحاب رتبیل منزل بمنزل را برای ایشان واگذار می شد
تا اینکه عبد الله باعسکر خود در بلاد آنها نزدیک رسیدند و شهر بود باش ایشانرا تا شهرده
فرسنگ نزدیک شدند بعد ازان ترکان بر مسلمانان شعبه و عقبه ها و سرکوه ها را گرفت
مسلمانها گمان کردند که هلاک خواهند شد عبیدالله با ایشان هفتصد هزار درهم که به رتبیل
برساند مصالحه نمود تا اینکه مسلمانها را واگذار شود که از سرزمین آن بروند و شریح عبد الله را
ملاقات نموده با و گفت که نمایان چیزی مصالحه نه نمایند مگر اینکه پادشاه از جمله بخشمهای شما
بداند من عمر بسیار نمودم مدت مدید ایست که طلب شهادت را می نمایم امروز اگر شهاد
از من فوت شود و نایل آن نگردم تا زمان مرگ شهادت را نخواهم یافتم بعد ازان شریح
آواز کرد که ای اهل اسلام غیرت نمائید و یاری بخواهید از پروردگار خود سپر و شمشیر و عهد شد
بهنایی کرده و مشرح گفت تو پیر شده و بس خراف رسیده هانی بشرح در جوانبگه گفت که بس است
از برای تو همین نام که بستان عبیدالله و حام عبیدالله بگویند بعد ازان شریح باواز
بلند گفت که ای اهل اسلام هر کدام از شما که اراده شهادت را دارید بمن نزدیک شوید
پس جوانان قوی الهیکل و سواران دل آور و پیاده گان حلمه ور با شریح یک جائی شده
مقابله نمودند تا اینکه اکثر ایشان مقتول و مجروح شدند و شریح نیز مقابله نمود تا اینکه با
جماعتی از اصحاب خود شهید شده بعضی نجات یافته واز بلاد رتبیل بر آمدند و در همین
سال اهل انطاکیه بر اهل روم رسیدند و برایشان ظفر یافتند در سال هفتاد و هشت
امیه بن عبدالله را عبدالملک از خراسان معزول نموده خراسانرا سپرد بکار داران
حجاج کرد و بخراسان مهلب بن ابی صفره را والی نمود.
ذکر غزوه مهلب با اهالی ماوراء النهر در زمانیکه والی خراسان بود
در سال هفتاد و هلب نهر بلخ را قطع کرده بخولانش که نام شهر ست خیمه و آمد نامه بر عم ملک ختل در نزد او
آمد و بخرامی ختل که شهر ست باورا و لنهر تکلیف کرد و نام پادشاه ختل شبل بود و مهلب با پسر عم

طاطیه جزیرت البحر در عما(ام)
مشهور است و هم در شام است و هم
یکی د را اندلس عربستان ناد را اندلس
چون برخراسان در هم ختیل
شهر است ماوراء النهر ۱۳ مترجم


فتوحات اسلامی (۱۸۷) ذکر غزوه با اغالی و راما نهر

ملک پسر خود یزید را همراه نموده متوجه طرف ختل نمود و یزید بیک گوشه ملک فرود آمد و ابن عم
ملک بطرفی نازل شد ناگاه شبل بر ابن عم خود شبیخون زده او را گرفته بقتل رسانید و یزید قلعه
شبل را محاصره نمود تا آنکه بفرستادن فدیه مصالحه کرد بعد از ان یزید بترمذ آن مراجعت نمود
و مهلب حبیب علم پسر خود را با چهل هزار نفر بطرف والی بخارا فرستاد با جمعی از دشمنان بقریه
نازل شدند و حبیب بهمراه چهار هزار نفر مقاتله شان رفته همه را شکست داد و القریه را سوختاند
که از انوقت القریه محترقه نام شد بعد حبیب نزد پدر خود آمد مهلب مدت دو سال در کش مقیم شد
شخصی گرامی او گفت کاش پیش می آمدی بمیر این وقت مهلب در جواب گفت کاش مرا
ازین غزوه نصیبی بهره از سلامتی لشکر میبود مهلب با اهل کش به فدیه گرفتن از ایشان مصالحه
نمود ناگاه مکتوب ابن شعث بخلع نمودن حجاج ویرا با و رسید که او را بمساعده خود طلب کرده بود
بعد از ان مهلب از طرف خود مکتوبی بحجاج فرستاد و خود او بولایت کش مقیم گردید.
ذکر فرستادن لشکر بجانب رتبیل بهمراه عبدالرحمن بن محمد شعث
بیان احوال مسلمانها در زمانیکه پسر ابی بکره بشهرهای رتبیل داخل گشته ما قبل گذشت بعد از آن
حجاج در فرستادن لشکر بجانب رتبیل از عبدالملک اذن خواست عبدالملک حجاج را
اذن داده حجاج شروع در سر رشته کار حل و عقد لشکری را نمود و بیست هزار لشکر بر اهل
کوفه و بیست هزار بر اهل بصره حواله نموده در انجام کار کوشش بسیار نمود و تنخواه لشکری را
کاملا برای ایشان داد بیست هزار در هم هم بطریق بخشش بلشکری داده لشکر خود را دلیر
کرده بسواری اسپهای رهوار و اسلحه نیکو ارایش داد بشخصی که هر نفری از لشکری آن بشجاعت و
بی نیازی موصوف میشد و لشکری مذکور را از نهایت زیب و آرایش و کمال خلوة
طاوسی جیش الطواویس یعنی لشکر طاوس نام میگفتند این همه جلوه طاوس حجاج را مبدل
بار دیگر یک حماة بر شمار آمدی چون حجاج فارغ گردید از سر رشته لشکر عبدالرحمن
بن محمد بن شعث را بامر عبدالملک برایشان رئیس فرستاد حجاج عبدالرحمن را بدین
میداشت از انکه بهین لشکر امیر گردانیده حرکت داد به امر عبدالملک بود عبد الرحمن
لشکر برابر دتا داخل سجستان شد و خبرشان برتبیل رسید جینه معذرت شخصی را فرستاد
و دادن خراج را قبول نمود عبد الرحمن مذکور قبول نکرد و بسوی او روان شد تا داخل
بلاد آن گردید رتبیل زمین بر من و قریه بقریه و حصار بحصار را برای او واگذاشت تا
عبد الرحمن یک یک را تصرف شده و هر شهر را که مالک میشد در آنجا عامل اعوان مقرر نمود
و در عقب شان نگهبانی جاسوس هم بر موضع مقرر میکرد و برای اشخاص صالح از عهده نیک بر میداشت
اینکه از رفتن می غنیمه گذشت عساکر او از کثرت اموال یام متمول شدند بعد از ان مردما نرا از آمدن برتبیل


فتوحات اسلامی ( ۱۸۸ ) ذکر فرستادن لشکر جانب رتبیل

منع نموده گفت امسال آنچه از بلادشان تصرف نمودیم ما را بس است تا اینکه طمانیت درین بلاد حاصل کنیم
و مسلمانها در گشتن اطراف و جوانب این بلاد صاحب جرات شوند در سال آینده انشاءالله
تعالی باقی بلاد را هم تصرف می نمائیم بعد ازان مکتوبی که مشعر بر بیان فتوحات و کارها که بعد
ازان اراده اجرای انرا داشت بحجاج نوشت چون مکتوب آن بحجاج رسید حجاج در جواب
آن نوشت که مکتوب شما مانند مکتوب شخصی است که صلح را دوست داشته باشد و بهرطوم
استراحت نماید و دشمنان کم کرده باشد و دریافته باشد از مسلمانها لشکریکه دریافت نقمت های
خوف خطایم بزرگی را نمودیم و پاس دوست میدارم که منع داری از دشمنان بخشش های
با اشخاصی که از طرف مسلمانها بآنها رحمتی رسیده و آنچه ترا امر نمایم اجرا نمائی چون داخل شدید
مآ کاه در زمین کفار و خراب کردن حصار ها و مقتول نمودن و اسیر کردن اولاد های کفار بعد از ان
ثانیاً حجاج مکتوب دیگر بمضمون مکتوب سابق نوشت انیکر ای عبدالرحمن مسلمانها نیکه در نزد
تو میباشند امر نمای بمحاربه و اقامت بآن سرزمین تا خداوند فتح و نصرت را نصیب ایشان نماید
و نیز ثالثا هم حجاج برای عبدالرحمن نوشت که اگر مضمون مکتوب مرا اجرا نکردی اخی می الا برا در تو
اسحق بن محمد امیر مسلمانها باشد بعد ازان عبدالرحمن دوما را جمع نموده برای ایشان گفت ای مردمان
من برایشما نصیحت میکنم و خوبی شما را دوست دارم و نظر در نفع شما دارم و خیال من در ما بین شما یان و
دشمنان آن چیز نیست که خیال جوانان و دانشمندان شما باشد و همچنین این حجاج که امیر شماست
نوشته نمودم و از طرف امیر مکتوبی بمن آمده بدین مضمون که اظهار ضعف و عجز من را نموده و امر
کرده مرا بر اینکه بی مهابا بسر زمین شمان براه شمایان داخل شویم و آن زمین جائیست که برادر های مسلمانی
شما مجار به در آنجا و بروز هلاک شده اند من شخصی هستم که اگر شمایان امضا نمائید من امضا میکنم و اگر
ابا کنید ابا میکنم پس دران شورش نموده گفتند که ما ابا میکنیم بردشمن خدا و تخلیه او را نمی شنویم دریکانی
او را هم نمیکنیم و اول کسی که این سخن را گفت ابوالطفیل عامه بن واثله کنانی که از جمله صحابه بود رضی الله
تعالی عنه و گفت بعد الحمد والصلواة بدرستی که حجاج گمان میکند بشما انچه قائل اول میگمان میکرد
که گفت سوار کن غلام خود را بر اسب اگر هلاک شد از برای توست و اگر نجات یافت هم از توست
بدرستی که حجاج باک ندارد اینکه پر خطر اندازد و داخل سازد شما را بمهلکه و رجحات تشنگی تشنگی ها و شعله های
آتش شمشیر و مقاتله اگر شمایان ظفر یا فتید و مال غنیمت گرفتید حجاج هم بلاد را تصرف هم اموال را
مالک میگردد و شوکت سلطنت را اضافه میگردد و اگر دشمن غالب بشد بر شمایان عوض آن دیگریا جمع پر واردش
و قتل و زحمت شما میکند حجاج را که دشمن خداست از امارت خلع نمائید و همراه عبد الرحمن جهت امارت بایع
بنمائید و من شما را شاهد میگیرم که اول کسیکه خلع کننده حجاج است منم بعد مردمان از هر طرف آواز کردند
که ما یان هم به عبد الرحمن بیعت کردیم و دشمن خدا را خلع نمودیم بعد عبدالرحمن بن محمد بی بی خواست که گفت ای

بندگانهای


فتوحات اسلامی
( ۱۸۹ )
ذکر فرستادن لشکر جانب تجیل

بنده های خدا اگر شما اطاعت حجاج را نو دید این بلاد را بجای شما گردانید تا ما دام الحیاة مانند فرعون
شما را ز ادرین سر زمین شمن منحوس می نماید زیرا که اول کسی که لشکر را بسر زمین شمن محوس کرد فرعون
بود و تا وقت مرگ از دیدن دوستان قوام خودها محروم میشوید پس البته همراه اسیر خود بیعت نمائید و
دشمن خود حجاج را بقهر و غلبه از بلاد خود بیرون کنید بعد ازین فرموده مردمان از جای خود بر جسته رفتند و
بهمراه بعهیت کردند بشرط خلع حجاج از امارت و فرار نمودن آن از زمین عراق بقرت دادن عبد الرحمن و
ایشان عبد الملک را یا د نکردند عبد الرحمن موصوف عیاض بن همیان شیبانی را برست مقرر نموده
عبد الله بن عامر سمی را بر روج مقرر کرد و بار تبیل مصالحه کرد بر اینکه اگر این شغت حادثه خراج آن مقان
ابداً باز ما نیکه باشد و اگر منهزم و اراده صلح او شود رجوع بعراق کند و عبد الرحمن عطیه بن عمر و عنبری را
مقدمة الجیش خود نموده و خرمه بن عمر تمیمی را بر کرمان مقرر کرد چون عبد الرحمن بفارس رسید درمانان
اجتماع نموده گفتند که اگر حجاج عامل عبد الملک را خلع نمودیم کو یا که خود عبد الملک را خلع کردیم نزا
عبد الرحمن اجتماع کردند و اول کسی که خلع عبد الملک را نمود تیمان بن مجز که از بنی تیم اللبن ثعلبه بود
برخواست و گفت ای مردمان من خلع نمودم ابا زبان را از امارت و ابا زبان کنیت -
عبد الملک بود مثل خلع قمیص خود بعد اکثر مردمان اور اخلع نمودند مگر اندکی و بعبد الرحمن بیعت کرد
و بیعت شارجنین بود که بیعت نمودیم بر کتاب اله و سنت پیغمبر صلی اله علیه واله وسلم و بر جهادی
اهل ضلالت و خلع ایشان از امارت پس چون حجاج خبر خلع آن رسید کیفیت امارت عبد الرحمن
بعبد الملک نوشت و اینکه بزودی بر سر عبد الرحمن لشکر بفرستد چون خبر امارت عبد الرحمن بملک سید
از خراسان بحجاج نوشت که اما بعد بدرستی که اہل عراق و می بطرف تو آوردند مانند سیل که تا مقرارگاه
خود نرسد چیزی اور امانع شده نمیتواند و در اول بر آمدن اہل عراق شدت دارند اما جهت
شوق به اولاد و عیال خود دارند ایشانرا واگذا رشو تا که فتار اہل خود شوند و اولاد خود را بوی کنند
بعد بر آنها واقع شو که خداوند ناصر توست ایشان چون حجاج مکتوب را خواند محتوی دشنام
داد و گفت شفقت من نکرده بلکه به این عم خود مهربانی کرده که عبد الرحمن باشند زیرا که مهلب
عبدالرحمن از قبیله قحطان میباشند بعد از وقوع بعض وقایع در ما بین عبد الرحمن وحجاج به کتاب
مهلب تحسین نموده نوشته او را صواب دانسته گفت که خیر کثیر د هد خدا وند او را ـ زمانیکه نوشته
حجاج به عبد الملک رسید ترسناک گردیده خالد بن یزید بن معاویه را طلب کرده مکتوب را با و
خواند خالد گفت که امی امیرالمؤمنین اگر این واقعه از سجستان شده تو هیچ ترس مکن اگر از خراسان به
من هم او را میترسائم بعد عبد الملک لشکر بحجاج فرستاد بمراه صفہ بنما رسول تا یا تا خبر عبد رحمن عبد لملک
برساند بعد حجاج بصره نازل شد بعد از اجتماع لشکری را بصره حرکت عبد الرحمن رسید و قتار از فتایان
خود رسیدند بقرار نوشته مهلب حجاج پرقسترا فرود امه ومقدمه الجش طلحه بن دجیل از دسته طایفه از لشکر عبدالرحمن


فتوحات اسلامی ( ۱۹۰ ) ذکر فرستادن لشکر بجانب تبیل

آنها ملاقی نمود واصحاب حجاج را مقاتله شد ید نموده شکست دادند و این واقعه در روز عید اضحی هشتاد
و یک بوده بسیاری کشته شدند چون خبر شکست حجاج رسید بطرف بصره مراجعت نمود لشکر عبد الرحمن
عقبگیری او را نمودند بعضی از لشکری او را کشتند و اموال شانرا گرفتند حجاج بصره را ترک نموده کوفه
اهل عراق رو آورده داخل زاویه شد اهل زاویه در نزد او طعام آوردند بعد عبدالرحمن داخل بصره
شده مردمان بصره با و بیعت نمودند جوان خبر بصره بمقاتله حجاج و اهل شام کمر بستند بعد
عبدالرحمن داخل کوفه شده مردمان کوفه با و بیعت کردند تا اینکه لشکر عبدالرحمن بصدهزار رسید
که در میان شان صحابه و اولادشان و علما، تابعین و غیر هم بسیار بودند و در لشکر او سعید بن
جبیر و شعبی عبدالرحمن بن ابی لیلی و کبار علماء تابعین از جمله صحابه کرام ابو طفیل عامر بن واثلة بود
و در میان انها و لشکر حجاج وقایع بسیار شد - در اکثر وقایع فتح و نصرت از لشکر عبد الرحمن بود
بعد از ان عبدالملک اهل شام با خود گفته که اگر اهل عراق غزل و سوتونی حجاج رضا باشند با حجاج
معزول میکنیم و هرگاه او را مغزول نمودیم محاربه آسان میشود و حفظ دماء میشود بعد عبدالملک خود
عبدالله و برادر خود محمد بن وا نرا در نزد حجاج فرستاد با لشکر بسیار و امر کرد ایشانرا که کیقیت غزل
حجاج را بر اهل عراق بگویند و بر سر ایشان عطیات ایشانرا جاری نمایند چنانچه بر اهل شام جاری
نمودند و لشکر نازل شود عبد الرحمن نبعث بهر شهر که بخواهد از بلاد عراق و این دو آمد والی آنجا بود
تا مدت حیات که عبد الملک خلیفه باشد اگر اهل عراق باین مضمونرا اجابت نمودند حجاج امیر جماعت
و والی قتال باشد و محمد بن مروان و عبدالله بن عبد الملک طاعت او را بنمایند هیچ کاری در انکام
تر و سفینه تر بدل حجاج ازین مضمون نیامد و نهصد از اینکه اهل عراق مبادا غزل او را قبول نمایند
و از مر ایشان عزل شود پس مکتوبی بعبدالملک نوشت که مضمون مکتوب این بود که بخدا وند قسم است که اگر تو
اختیار عزل مرا باهل عراق مفوض نمودی یکمضه در نگ نمی نمائی بلکه اکثرشان مخالفت ترا میکنند
بر شدت و دلیریه تو اضافه ننمایند و کارها ی که اهل عراق در وقت خلافت حضرت عثمان غنی از تفاعه نموده
بود بیاد او داد و گفت حجاج که آهن آهن صیقل میشود سخنان امیر سخت باطلاع آرد چون امیر مختار معاویه بن
وعبدالملک که از اطهار غزل او با هل عراق چیز برانداخت در وقتی که عبدالله جمع الملک محمد بن مروان که با حجاج
یکجا شدند عبد الله بن عبدالملک برآمده گفت ای اهل عراق من امیرالمومنین باشم و پدرم چنینی چنان طاعتونا
و محمد بن وان بیرون شد گفت من استاده امیرالمومنین میباشم و او شما چنینی چنان ظهار مینماید و خصائل
بیان نمود آنها در جواب گفتند که ما باین تفصیل خود رفته شب اپس میگردیم رفتند و پس آمدند و اهل عراق در نزد
ابن شعث جمع شدند ابن اشعث برای ایشان گفت که امروز شما امر رسیده که وقت فرصت غنایم است اگر
امروز گذشت کار فوت میشود امروز شما منصف و شاکر انما یئی در نمودند بر شمایان روزی شمایان
بماند و زیر انها سجاد کرده میتوانید قبول کنید انچه بر مخلصود و شمایان فی غالب باشد میر قومی از شمار تسکال

و شمایان

زهد

ای شانرا باین مقا مقوله

دلیریه همین مقوله است


فتوحات اسلامی (۱۹۱) ذکر فرستادن لشکر جانب رتبیل

و شایان شکست دهند ایشان بیا بشیم قسم بخداوند که شما بر آنها صاحب رعب غال باشید تا زمانیکه ما بطرف شما
روی آورنده مردمان از شهر طرح بستند و گفتند که خداوند ایشانرا هلاک گرداند و شیخی کر بستگی افتادند اما بن حجاج عهدی
پشیمان میباشیم و کفران حجاج را هم و قسم بخداوند که روی نمی آوریم تانیا او را خلع نمودند و این خبر را عبداله بن عبدالملک
و محمد بن مروان رسانیدند آنها گفتند حجاج که تو میدانی شان تو و لشکر تو تو بفکر خود کار کن ما میگویم که سعی ترا بشویم
و اطاعت را بکنیز حجاج گفت که من گفتم که باین کار یکرار شایان یگ خبری را وه ندارند و آنها تسلیم میشو حجاج بشام
و حجاج بآنها تسلیم میشود امارت را بعد از ان مقاتله را عود نموده کار سخت شد چنانچه تفصیل آن در تحت طال میگرد
مدت یکصد و سه روز مقاتله کرد و اصحاب عبدالرحمن شکست خوردند حجاج بقرار بود جامع نمود و محمد بن مروان وصل یافت
عبداله بن عبدالملک بشام رفت حجاج نفر ی عبدالرحمن را بیعت نمیخو باین قسم که بیعت میکرد کسی ا گر انیکه میگفت
شهادت بده که بیعت بخلافت کا فر شدی ا گر میگفت آری بیعت میکرد والا او را بقتل میرساندند معلمی
تیغد شم که از مردمان گوشه گرفته بود در نزد حجاج آمد و از حال او سوال نمود مردمان از اختلال او خبر دادند
گفت تو اشطار می کشیدی گفت که آیا بکفر خود شهادت میدهی تیخم در جواب گفت من در بند و ام گرفتم
هشتاد سال خدا را عبادت کنم و خود بشهادت بکفر خود بدهم حجاج گفت الحال ترا میکشم شمشم گفت که
چه مرا بکشی ولیکن بعد از قتل او جمیع اهل شام و عراق انرا ترحیم میکردند بعد در نزد حجاج دیگر شخصی را آورند
گفت من می بینم مردیرا کسان میگویند که بکفر معترف و شهادت بده آنمرد در جواب گفت میخواهی که نزدیک
دیی من کافرنام با بل دین ام و کافرتر از فرعون حجاج خندیدها و را و گذاشته بعد در نزد حجاج محمد بن سعد کا
ابی وقاص احاضر کردند برای او گفت که ای سایه شیطان و ای سنگین ترین و مان ایا تو است
یزید بن معاویه ایا میکنی برخود را مشابه بنمائی بحسین محمد عبداله بن عمر رضی اله تعالی عنها و موذن را شفیع شد
میکردی سر او را بکوچه مجنون آلود کرد بعد امر بقتل او نمود بعد در نزد عمر بن موسی بن عبیداله بن معمر
آوردند گفت با این طریقه بر سر تو استاد میشواین شخص می انشامی همراه او در حمام در جواب گفت
که خداوند امیر را با صلاح آرد فتنه بود که شامل نیکو کار و بد کار بود که ما داخل آن شدیم و ترا خداوند برما
قدرت داد اکر عفو کنی باعث آن مهربانی تست اکر بازخواست کنی عقوبت می نمائی گنه کار انرا
حجاج گفت اینکه گفتی که فتنه شامل نیکو کاران است دروغ گفتی لیکن فتنه شامل فاجر است اشرار انرا
معانی میخواهند و اقرار تو شاید که برای تو نفع و سلامتی برساند پس امید سلامتی نمود بعد از ان
امر نموده آنرا کشتند بعد در نزد حجاج دو نفر مجوس را آورد و امر بقتل ایشان کرد یکی از ان دو مجوس
حجاج را گفت که من تو در نزد تو حقی می باشد حجاج گفت آن حق چیست گفت این است که یکشب
عبدالرحمن بن شعث مادر ترا به بدی یاد میکرد من او را مانع شدم حجاج گفت کدامین ا کر ثبوت
گفت این مجوس دیگر حجاج از انشخص مجوس پرسید و آن شهادت داد و تصدیق نمود بعد از ان
حجاج بوی گفت که چرا نکردی محلی را که رفیق تو کرد گفت من دانستم که صدق در نزد تو نفع دهنده است


فتوحات اسلامی (۱۹۲) ذکر فرستادن لشکر بجانب قتیبل

بعد از ان حجاج گفت که صدق تو غضب من را دفع نمود از تو و قوم تو حجاج امر نمود که اینجو سر را
از سن کرده اورا نمایند و این زنجیر را از سبب صدق او رها بکنند حجاج در روز شکست
از کسانیکه گرفتار کرده بوده هزار کس کشت و وقتی که اصحاب عبد الرحمن بن محمد شکست نمودند منادی
حجاج ندا نمود که هر که ملحق شد بقتيبه بن مسلم باهل او در امان است و قتیبه را در آنزمان والی ری
گردانید و دیری رفته بود مردمان بسیار بر او ملحق شدند که از انجمله یکی شعبي بود حجاج یکروز احوال
شعبي را پرسید گفتند که او ملحق به قتیبه شده و بولایت ری باشد حجاج به قتیبه نوشت که شعبي را
بفرست شعبي گوید وقتی که در نزد حجاج آمدم یزید بن ابی مسلم را ملاقات کردم آن دوست
من بود به او مشورت کردم یزید گفت مقدور نیتوانی عذر خود بیاور نزد حجاج نمای و باهی اندار
و خیر خواهی ان نیز اشاره کردند که در نزد حجاج معذرت خود را نمایم شعبي گفت چون در نزد حجاج داخل
شدم مصلحت دیدم غیر آن چیز هائیکه بمن گفته شده بود بیان کنم بر حجاج با مادت سلام نمودم و
گفتم ایها الامیر مردمان مرا امر نمودند تا عذرم نمایم و اموری که خدا وند میداند بسنجد او ندانم است
که درین مقام بجز از سخن حق چیزی نگویم بتحقیق بخدا وند قسم که بر تو سرکشی کردیم و کار زار کردیم و
کوشش نمودیم ولی از بر تو باری قهر و وانتقبای بر ما نبود بر سنا و ندتر بر ما فتح و نصرت داد
اگر بر ما قهر نمائی بسبب آن چیز نیست که دستهای ما بر ما جاری کرده و اگر عفو نمائی از سبب حلم
تو می باشد و ممنون میشویم حجاج گفت بخدا وند قسم است که تو در است ترین مردمانی اندو
گفته از کسانیکه بر من داخل میشوند و خون شما از شمشیر شان میریزد و بعد از ان میگوید نکردم وعذر مینماید
بگوی ای شعبي انچه نمودی تو در نزد من این طیش میگوی که میگویند مرد ما نرا بعد از ان بافتی شعبي گفت که
خدا وند امیر را با صلاح نداشته باشد بعد از تو بید ار خوابها کشیدیم و گر ما و زحمت دیدیم و بیکنیه وخست
نشسته بودیم و برادران صالح خود را کم کردیم و با میرقایم مقامی نیافتیم حجاج گفت ای شعبي بازگردم
بازگردیدم و سعید بن جبیر پنهان شد و بعد بولایت خراسان گریخت و پنهانی هر موضع رفت تا
اینکه بمکه معظمه مجاور شد و بعد از مرک عبد الملک چون خالد بن عبد الله قشری میر مکه مبارکه شد و با
ولید بیعت نمود بسعید بن جبیر گفته شد که خالد مرد بدلیست از مکه مبارکه برو خوب است گفت بقیمه
فرار کردم که از خدا وند شرم دارم و بتحقیق دست دارم که انچه مقدرست بمن برسد، وقتی که خالد دوان
مکه مبارکه شد ولید برای او نوشت که اهل عراق را باز بفرست بسوی حجاج وسعید بن جبیر را گرفت
و همراه دو مستحفظ باغ فرستاد یکنفر از مستحفظ ها بعقب کانجو رفت مستحفظ دیگر گفت که من نزد خدا وند خون تو
هزارم ای سعید زیرا که من خواهم دید که مرا میگفته شد که از خون سعید بن جبیر دست بدار پس ای سعید هر جای که میخواهی برو من
عقب گیری تو را ندارم سعید از رفتن سر باز زد و مستحفظ آن سه مرتبه این خبر ابرا دیده سعید را امر برفتن مینمود و سعید میرفت
تا اینکه بکوفه رسیدند و بسرای خود فرود آمد و قراء کوفه در نزد او آمدند و برای ایشان قصه میکرد و می بخندید

(۲۵)


فتوحات اسلامی
(۱۹۳)
فتح ثانی تلا

در خترا و در کنار او بود و قتیکه قید را در پا او دید بگریه شد چون مر نزد حجاج آورده شد حجاج
روی بجانب وی کرد گفت آیا ترا در امارت خود شریک نکردم آیا بتو احسان نکردم و ترامال
مقرر نگردانیدم سعید در جواب گفت چرا نکردی حجاج گفت پس چه باعث شد ترابرسر
من سعید گفت من یکی از جمله مسلمانانم گاهی خطا مینمایم و گاهی صوب ازین گفته محشور
شد بعد از ان حجاج از وی سوال دیگر نمود سعید گفت آن بیعت در گردن من بود حجاج
غضبناک شد و گفت ای سعید ایا من در مکه مبارکه نیامدم و کشتم ابن زبیر را و بیعت اهل
مکه را گرفتم و بیعت ترا با امیرالمومنین عبدالملک نفرستادم؟ سعید گفت بلی بعد حجاج گفت
بعد از انکه بکوفه والی شدم آیا بیعت تر با امیر المومنین نفرستادم سعید گفت حواله شاری
حجاج گفت چرا در بیعت خودت شکستی و یک بیعت جولابن جولا و فائی نمودی بخداوند
قسم که ترامیکشم سعید گفت اگر مرا بکشی سعید میگردم چنانچه مادرم مرا سعید نام نهاده پس
حجاج امر کرد گردن او را زدند چون سر مبارک سعید بزمین افتاد سر مبارک او سه بارتبه
لا اله الا الله گفت ازین حال حجاج دیوانه وار گردیده قیود را قیود نا گفت مردمان
گمان کردند که قیود سعید را اراده دارد هر دو پای سعید را از نصف ساق قطع نمودند و بخیروا
از پای او کشیدند و بعد از ان حجاج هر وقتیکه خواب میشد میدید که سعید میگیرد جامه او را
و میگوید که ای شمن خدا چرا مرا کشتی و حجاج در خواب خود میگفت که سعید بن جبیر از من چه
میخواهد و چه حالت است مرا و ابن جبیر را و بعد از چند روز حجاج هلاک شد امام شعرانی در
طبقات خود گفته که سعید در ماه شعبان کشته شد و حجاج در ماه رمضان المبارک ہلاک گردید
مدت پانزده روز در مابین شان فاصله شد ابن خلکان در تاریخ خود گفته که حجاج بر شخصی
بعد از مرگ بخواب دیده از ان پرسید که خدا وند با توجه کرد گفت که بعوض هر کشته یکبار
کشته شدم و بعوض سعید هفتاد بار کشته شدم و مدت عمر سعید چهل و هفت سال و بعضی گفته پنجاه
و هفت سال بوده گفته شد که حضرت سعید دعا نمود که ای بار خدایا حجاج را بعد از من بر دیگر
سلط مکن و حجاج تا زمان مرگ خود کسیرا دیگر نکشته نتوانست ایام احمد گفته که حجاج
سعید را بکشت و بر روی زمین کسی نیست که محتاج بعلم خود نباشد قتل سعید در سال نود
و چهار و بعضی گفته در نود و پنج بوده در میان قتل سعید و آخر فتنه ابن اشعث یازده سال
بوده ابتدای فتنه ابن اشعث در سنه هشتاد و یک و انتهای آن در هشتاد و سه بوده
و ابن اشعث چون شکست خورد خود آن به نزد رتبیل پادشاه ترکان رفت رتبیل
او را اکرام نموده جا داد بعد از ان حجاج آدم بجانب رتبیل فرستاده او را ترسانند
پس رتبیل او را کشته سر او را در نزد حجاج فرستاد و بعضی گفتند بمرض خود مرد بعد از مرگ


فتوحات اسلامی (۱۹۴) فتح قالی قلا

سر او را قطع نموده بجان رویه که حجاج عبدالملک فرستاد و عبدالملک سر او را در شام گردانید تا مردمان به بینند بعد بصره برادر خود عبد العزیز ارسال دادا او هم سر او را بگردانید و این وقایع در سال هشتاد و پنج بود.

فتح قالی قلا

در سال هشتاد و یک عبد الملک بن مروان پسر خود عبیده را فرستاد قالی قلا را فتح نمود.

در همین سال جماعتی از دیلم بر قزوین هجوم آوردند و مردمان را بغیر یاد آورده در بادیه بسته گردند و مقابله سخت نمودند مسلمانها ظفر یافتند باینجا که کسی بایشان رهائی نیافت و در همین سال یزید بن مهلب بهمراه شصت سوار در بیابان نتبت به ۵۰۰ سوار ملاقات نمود از ترکمان و مقابله کرده بایشان اکثر آنها را کشت تا ترکمان مغلوب شدند در سال هشتاد و دو مهلب فنات یافت و یزید پسر خود را بر خرهان خلیفه گردانید و حجاج او را بر خلافت او قرار داد. در سنه یزید بن مهلب قلعه تیزک بادغیس را بعد از محاصره و قتال فتح نمود با آنکه آنچه در ان قلعه از اموال و ذخایر بود و از محکم ترین قلعه ها بود و تیزک هر زمان که قلعه را میدید سجده تعظیم بآن قلعه مینمود و در همین سال عبیدة بن عبدالملک بروم غزا نموده – مصیصه را فتح کرده حصاری بنا نمود و سه صد نفر اشخاص دلاور جنگی را در آن قلعه مقرر نمود و قبل ازین مسلمانها در آنجا سکونت نداشتند و مسجدی نیز بنا نمود – در همین سال محمد بن مروان با ارمنیه غزا نموده آنها را شکسته داه و بایشان مصالحه کرد در سال هشتاد و پنج یزید بن مهلب از حجاج مغزول نمود – برادر آن فضل بن مهلب را والی گردانیده ببادغیس غزا نمود – اموال غنیمت بسیار گرفته بمسلمانان قسمت کرد که بهر کدام هشتاد رسید بعد از ان با خرو و شومان غزا نموده و اموال غنیمت گرفته قسمت نمود و فضل مذکور حیت المال نداشت زیرا که هر وقت چیزی پیدا میشد بمسلمانها میداد – در همین سال محمد بن مردان بارمنیه تابستان و زمستان را غزا نمود – در سال هشتاد و شش عبد الملک وفات کرده پسر خود را والی گردانید و او حجاج را در ولایت آن قرار داد و حجاج قتیبه بن مسلم باهلی را بخراسان والی نموده و فضل را معزول گردانید. (باهله از قبیله قیس عیلان بن مضر است) و قتیبه خوارزم و سمرقند و بخارا را فتح نمود زیرا که بعد از فتح اول کا فر شده بودند – برمن رسید که نه مهلب و نه غیر آن رسیده بودند در وقت آمدن خود لشکر را برای غزا مهیا نمود چون بطالقان رسید دهاقین بلخ در نزد او آمدند و همراه او رفتند و نهر بلخ را قطع کردند – پادشاه صغانیان با هدیه ها و کلید های طلا در نزد او آمد او را بشهر خود دعوت نمود و قتیبه بهمراه او رفته مملکت او را تسلیم شد زیرا که ملک اخروان و شومان با جوار خود بدی مینمود و بعد قتیبه بآخرون و شومان که از جمله طخارستان بود رفت

حاشیه

قالی قلا – بشهر

ارز روم

تسمیه اسم این شهر

در تاریخ طبر

قزوین

مشهور است برین آری

بیست و دو شق است

منشعبان بدست

به مضامین دها تیر بخو

اخرون قلعه ایست

در متامین جرجان و خوارزم


فتوحات اسلامی
( ۱۹۵ )
فتح قالی قلا

وهمراه پادشاه او مصالحه نمود بفدیه که برای او بدهد و قتیبه فدیه را قبول نمود بمسلمان نیز
متصرف شد که یکی از قوا عدر چهارگانه خراسان است (قواعد چهارمان مرو و هرات و بلخ و
نیشاپور است) برادر خود صالح بن مسلم را بر لشکری خلیفه خود کرد. و بعد از رجوع قتیبه صالح
مذکور کاشان و او رشت را که از فرغانه است فتح نمود و آشیکت که شهر قدیمی از فرغانه است
نیز فتح نمود و مسلمه بن عبد الملک در همین سال بارض روم غزا نمود و در سال هشتاد و هفت قتیبه
به نیزک طرخان و الی بادغیس نوشت انکه مسلمانها که در نزدا و محبوس اند رها نماید. از نوشته مخوف
آن نیزک مذکور ترسید بندی ها را رها کرد ایشانرا در نزد قتیبه فرستاد قتیبه برای او نوشته
کرد بدست سلیم ناصح مولی عبید الله بن ابی بکر طور طلبه گانه او را بصلح دامان نوشته نمود که قسم
بخداوند که اگر نیامدی همراه تو غزائی نمایم در هر موضع که باشی ترا اطلب میکنم تا اینکه ظفر یابم
یا بمیرم در نزد تو سلیم مذکور نوشته را بوی تسلیم نمود. نیزک برای او گفت بطریق نصیحت
که ای سلیم گمان نمیکنم که نزد صاحب تو خیر را که برای من مکتوبی نوشته که با مثال من نوشته نمیشود
سلیم برای او گفت که قتیبه شخص صاحب اقتداری میباشد در کار خود آسان میگیرد اگر بجهت او
آسان گرفته شد و سخت میگیرد اگر برای او سخت گرفتند شد مضمون غلظت مکتوب او ترا
از رفتن منع ننماید و در نزد آن حال خود را خوش دارد عقد صلح از برآ خود و اهل و عیال تو
برین شرط که قتیبه بیاد غیس داخل نشود و در همین سال مسلمه بن عبد الملک با اهل روم
غزا نمود و نفری بسیاری از آنها بقتل رسانید بولایت سوسه که از نواحی مصیصه است
و بعضی گفته که شخصی که درین سال غزا نمود هشام بن عبد الملک بوده و فتح کرده حصار بوق
و حصار اخرم و حصار بولس و قتم را و تقریباً هزار نفر را از عرب مستعربه کشت عیال و اطفال
آنها را اسیر کرد .
ذکر غزا نمودن قتیبه بولایت بیکند

بیکند که از ادنی شهرهای بخارا است در سال هشتاد و هفت قتیبه بالشکری خود بآنحالی میکند
غزا نمود و وقتیکه به بیکند فرود آمد اهالی بیکند از مردمان سغدی و اطراف و جوانب خود طلب
نصرت و خواهش مدد نمودند و نفری بسیار و جماعت بی شماری بمدد ایشان آمده راه ها را
بر قتیبه گرفتند تا اینکه مدت دو ماه رسولی و خبری به قتیبه نرسید و حجاج از احوال قتیبه واقف
ن گردید بر شکری های خود ترسید مردمان را امر کرد تا در مساجد برای آنها دعا نمایند و قتیبه
کنیز کی از مردمان عجم داشت که اور ابلقب تندرس میگفتند یعنی دعد غرنده و مردمان بخارا
برای او مالی بسیار دادند تا قتیبه را از ایشان رد نماید بعد تندرس مذکور پنهانی در نزد قتیبه آمده
و برای او گفت که حجاج معزول شده و دیگری عاملی بخراسان آمده اگر تو با نفری خود و پس

حاشیه
مصیصه
نیزک طرخان
شهر یست بمدن
سوسه
روم از کین
قریه ایست از قریها
قتیبه بن عبد الملک در محاز روم بغزا
رفته و بعضی ها گفته ددروم
بیکند یکی از بخارا صیحون است


( ۱۹۶ )
غزائم در دفع فتنه و بلا
فتوحات اسلامی
مردی بهتر خواهد بود قتیبه از خوف اینکه مبادا این سخن را افشا نماید و مردمان را بفتنه اندازند
شتر زنکورا بکشت و اصحاب خود را امر بمقاتله نمود تا اینکه مقاتله سخت نمودند و کفار
شکست خورده و اراده دخول شهر را نمودند و مسلمانها عقب گیری شانرا نموده بعضی کشته
و بعضی را اسیر کردند بهر قسم که خواستند و بقیه آنها داخل شهر شده محصور گردیدند و حضرت قتیبه
حکم نمود تا اینکه نردبان گذاشته دیواره حصار را ویران نمایند بعد طلب صلح نمودند پس
قتیبه با انها صلح نموده عاملی بسرشان مقرر نمود و از انجا حرکت کرده اراده باز گشت را
نمود و چون پنج فرسنگ مراجعت نمود کفار نقض عهد نموده عامل مذکور را با مصاحبان
او کشتند و چون این خبر وحشت اثر بقتیبه رسید و اپس گردید و حصار کفار را سوراخ
نموده کفار طالب صلح گردند قبول نکرد و فقهر و غلبه داخل شهر شده ایشانرا کشت و دران
شهر شخص پشم بود که شاکرش تیر کمان بر سر مسلمانان بود پس قتیبه گفت من از نفس خود بخونبها
هر یر که قیمت آن هزار هزار در هم باشد فدیه میدهم قتیبه با مسلمانها مشورت نمود
مسلمانها گفتند این فدیه را بگیر و بغنیمت میفزای زیرا که یکدشمنو چیزی نیست قتیبه
گفت قسم بخداوند که بهیچ مسلمانی را بتونی ترسانم. امر نمود تا اعور مذکور را کشتند و غنایم
و سلاح و ظروف طلا و نقره بسیار که مثل ان الی آن زمان بخراسان نرسیده بود بمسلمانها تسلیم نموده
قوی گشتند و چون قتیبه از فتح سمرقند فارغ شد رجوع بمرو نمود.
ذکر فتح طوانہ کہ از جمله بلاد روم است
در سنه هشتاد و هشت مسلمه بن عبدالملک و عباس بن ولید بن عبدالملک در شهر روم غزا نمودند
و ولید بپادشاه ارمنیه نوشت و امر نمود که نوشته ناید بپادشاه روم که خرز و غیر هم از با دشه
جبال در سینه جمع آوری نمود و قصد شهرهای آنرا دارند و آن هم نوشته بعد ولید حکم شکر را
از اهل شام بسوی ارمنیه قطعی نمود و سر رشته سامان و اسباب حل و نقل لشکر را نموده
بسوی جزیره رفتند و از انجا بطرف روم گشتند. اهل جزیره در و میان گشتند
و رومیان شکست خوردند بعد بانگردیدند و مسلمانها را شکستی دادند عباس بن ولید نفری
با تیما ند که از انجمله یحیی بن عمیر نیز همرهی بود عباس صدا او گفت که کجایند اهل قرآن که اراده
دخول جنت را داشتند ابن عمیر نیز گفت که آوازهای مرا نزد تو می باید بعد حضرت عباس اواز
نمود که ای اهل قران چون این آواز را شنیدند همه اهل قرآن جمع گردیده رومیانرا شکستی دادند
بتوفیق خداوند تا اینکه داخل طوانه شدند و محاصره نموده فتح کردند و در همین سال ایضاً
مسلمه بن عبدالملک غزا نمود بروم و هم در همین سال مسلمه بن عبدالملک غزا نمود روم را قلعه را
فتح کرد قسطنطین، غزاله، حصن اخرم، و هزار نفر از سقوبہ کشت و مال باسان گرفت

مصیب از غار دوم مجرد
بطرف
بهلوی شتر
مردمان در مصیبت در کشته شدن
ت جزيرة العرب جزیرہ یمن و
غريب در محنت در کشته شدن


فتوحات سلامی
(۱۹۷)
ذکر غزوه نومشکت و شاشه

ذکر غزوه نومشکت و شاشه
در همین سال غزا نمود قتیبه بن مسلم رضی الله عنها نومشکت او خلیفه گردانید بر مرویسار
برادر خود را چون قتیبه با اہل نومشکت ملاقات نمود با وی مصالحه کردند بطرف راشته ۲
شتافت با اهل آن نیز مصالحه کرده باز گردید ترت با اہل سُغد و فرغانه بمده و دویست هزار
کس بیعت خواهر زاده جین بر قتیبه محار به را پیش کردند بر شکر مسلمانان حمله آورد عبدالرحمن
برادر قتیبه را که در ساقه لشکر مسلمانان بود ملاقی شده آتش جنگ شعله ور گردید کار بر
مسلمانان دشوار آمد عبد الرحمن به جانب قتیبه که در مقدم لشکر و یک میل مسافه بود کس
فرستاده خبر داد قتیبه به سرعت خود را رسانید چون نظر مسلمانان به قتیبه افتاد
خوشنود گردیده دلاوری آغاز مقاتله کردند در آنوقت نیزک منافق با قتیبه بود
اسباب فتنه را بدل می پرورائید غمناک گردید نصرت خداوندی رسید لشکر ترکان شکست
ومسلمانان ظفریاب شدند قتیبه از شهر ترمذ گذشته در صلح وشده در شته هشتاد و نه مسلم بن
عبد الله و عباس بن الولید بغزا روم رفتند مسلم قلعه عمومیه و عباس حصن ارزولیه را
فتح نمودند در حین فتح عباس را جمعیت از رومیان ملاقات کرده بضرب شمشیر آنرا شکسته
داد و نیز روایت شده که مسلم بن عبد الملک در حینیکه قصد عمومیه را نمود بالشکری بسیار از
رومیان مقابل شده بهر یت داد بعد از ان مسلم هر قله و قتیبه را فتح نمود عباس المیز
که جانب بدندون است غزا کرده فاتح شده ۵
غزا کردن قتیبه شهر بخارا را و فتح ان
در همین سال فرخ فال نامه از طرف حجاج در گرفتن (وردان خداه) پادشاه بخاری برای
قتیبه رسید قتیبه بنا بفرموده او جانب بخارا توجه نمود از محاذی بزم آز نهر که بین راه
واقع بود گذشته با طائفه صغد در انوقت چیشیبه در راه بیابان تلاقی شده ایشان را
مغلوب و منهزم ساخته جانب بخارا حرکت کرد در حرقانه سفلی که طرف راست و ردان
بود نزول کرد درین محل با جمعیت بسیاری دو چار شده دو شبانه روز مقاتله کرد بتوفیق
الهی آنها را مغلوب ساخت بعد عزم غزای وردان خداه پادشاه بخارا را نمود از روزها
لشکر و محکمی حصار بران قدرت نیافته طرف مرو بازگشت کوی حالات انزد حجاج فرستاد
حجاج به قتیبه نوشته فرستاد انکه نقشه و صورت آن مواضع و بلاد را بر کاغذی ترسیم
نموده بفرست قتیبه صورت و نقشه را فرستاد چون حجاج با اینکاره مهارت داشت
به قتیبه نوشت که ای قتیبه به خدای بازگرد و تو بد های از انچه تقصیری که از تو واقع شده
از فلان فلان موضع بخار را داخل شو و دیگر انکه کس بکش واسف بنسف

حاشیه
۱
نومشکت قریه ایست
نصف بین مرو و بخارا قریبه
نهط و بخرف رس
۲
راشنه شهریست بین مروان
رود ان قریه از اعمال بخارا
۳
جین مرده پنج مجوس که
محله دلامیشه میگویند
۴
بندوی شهریست از اعمال
۵
بزم قریه از قرای بخارا
محل عبور سید آمو
۶
صغد نام در یایست بخارا و سمرقند
۷
خارا نام بید است بن بخارا و کرمینیه
۸
نسبت شهری دیده
کارون بدرجه سفره است
چشم و روز کور ۵

عبور قتیبه آن باخته شده است


فتوحات اسلامی (۱۹۸) قرانموردن قتیبه در بخارا

و سرو و نهان و ایاله والتحویط و دعنی من شنیات الطریق یعنی کش ایحکم کوب
بنای نسفت از بیخ برکن در دان خدارا باز گردانند از گیره آوردن برخود پرهیز نما مرا
از بلندی و پستی هارا آسوده بگذار چون نوشته حجاج به قتیبه رسید از بغی بر بخارا
به عزم غزا بیرون شد این واقعه در سنه نود بود القصه چون مبر بوردان خدار سید
از اہل سغد و ترک و باطراف خود لشکر جمع آوری نموده قتیبه پیش دستی نموده دور بخارا محاصره
کرد چون لشکر در دان رسید مردم شهر هم برآمده بطرف مسلمانان مقاتله بردند با تم قتال
مشتغل شدند درین میان طایفه از دکمه یک حصه از لشکریتی مسلمانان بودند برای قتیبه ندام
گفتند که مارا یکطرف ساخته با ایشان بجنگ بگذار قتیبه آن را اجازه داد پس شندند
آن مردان شجاعت بنیان بکمال غیرت مردانه گی با دشمنان مقابله نمودند اما از سبب
کثرت دشمنان ظفریاب نشدند سوارهای مشرکین آن ها را حمله آورده تعقیب کردند
تا اینکه داخل لشکر مسلمانان شدند زنان لشکر مسلمانان بروی اسب های شان میزدند
و میگریستند فریاد و غوغا بلند گردید مشرکان روی گردانیدند ناگاه لشکر مسلمانان
که پراگنده بودند چون روی گردانیدن شان را مشاهده کردند از هر دو طرف
بر آنها حمله بردند تا اینکه ایشان را بموقف شان رسانیدند آن ها موضع بلندی را
محل قرارگاه خود قرار داده بودند قتیبه فرمود کیست که ایشان را از آن موضع دور
کند از هراسی اقدام نکرد پس قتیبه نزدیی بنی تمیم آمده فرمود که امروز روز شما است
وکیع بن حسان بن قیس تمیمی بیرق را گرفته گفت آی بنی تمیم آیا تسلیم می شوید مرامرو
گفتند نه یا ابا مطرف و کیع لوار ابه هریم بن ابی طحه که یکی از سواران او تابعان او بود
داده گفت ای هریم پیش کن هریم پیش شد وکیع پیش وی پیاده با لشکر
میرفت چون هریم به نهر که بین ایشان و ترک بود رسید توقف کرد وکیع آواز داد
که پیش شو یا هریم هریم مانند شتران جنگی حمله آورده گفت که آیا بیندازم خود را
درین نهر اگر برهنه داخل آب شود هلاک میگردد ای احمق وکیع در خشم آمده با چوبی
که بدست او بود هریم را زده گفت یا ابن اللخنا امر مرا رد میکنی هریم با سواران عبور
نمود وکیع چون بکنار نهر رسید جسری از چوب تنها بالای نهر گذشته بمردم خطاب
کرده گفت کسی که تن بمرک میدهد با من بگذرد و اگر تن بمرک نمی دهد به جای خود ثابت بماند
این بگفت و براهشت صد نفر از نهر گذشته باقی برجای خود ماندند چون باشتر از ترکی
شدند وکیع به هریم گفت که من با ایشان به تیر مقاتله میکنم تو با سواران خود ایشان را
از من مشغول کن وکیع برایشان حمله نموده تا اینکه به آنها خلط گردید و هریم با سواران

خود


فتوحات اسلامی
(١٩٩)
ذکر صلح کردن قتیبه بسغد

خود مخالفین بر اودفع مینمود به نیزه مقاتله میکردند تا اینکه انهارا از بلندی فرود آوردند قتیبه
بر اشخاصیکه از نهر گذشته بودند اواز داد که آیا نمی بینید دشمنان خود را شکست خورده
هیچ از ایشان اثر نشد تا اینکه لشکری دشمن به کلی شکست خورد ــ بعد ایشان از نهر عبور نمودند
قتیبه ندا کرد که هر کس یک سر بیاورد بوی صدد هم انعام داده میشود بعد از ان سرهای
بسیار آورده شد یازده نفر از قبیله بنی قریع هر یک سر را آوردند چون بهریک گفته میشد
کیستی قوم میگفت قریعی ام درین میان مرد از قبیله از دسرآورد قتیبه گفت کیستی جواب
داد قریعی ام جهم بن زجر گفت قسم بخدا دروغ میگوید این از دی میباشد قتیبه گفت چه چیز
ترا با عث بدروغ گفتن کرد گفت دیدم که هرکس که می آید میگوید قریعی ام گمان کردم که این
قول مناسب است برای هر کس که سر می آورد قتیبه خنده کرد خاقان و پسران مجروح
گردیدند حقتعالی مسلمانان را فتح داد قتیبه خبر فتح را برای حجاج فرستاد.
ذکر صلح قتیبه با اهل صغد
چون واقعه محاربه قتیبه با اهل بخارا شهرت یافت اهل صغد را وحشت گرفته تر سید طرخون
ملکشان با دوسوار نزدیک لشکر قتیبه شد کسی را طلب نمودند که بادنی مکالمه کنند قتیبه حیان نبطی را
فرستاد طرخون طلب صلح کرد و باین طریق که فدیه بدهد اهل خود را قتیبه خواهش او را قبول
کرد طرخون بسوی بلاد خود باز گردید نیزک منافق همراه قتیبه بود قتیبه او بخار مرحمت
فرمود.

ذکر فراری نیزک و فتح طالقان
چون قتیبه از بخارا بازگشت نیزک که با او بود انچه از فتوحات میدید بر خود میترسید یاران
خود را گفت من همراه قتیبه میباشم ولی از وی ایمن نیستم اگر اجازه ورخصت بگیرم خوب است
درین وقت به امل بودند یاران او را از در نیک دانستند پس از ان نیزک رخصت خواست
قتیبه او را رخصت داد نیزک بعزم رفتن طخارستان به شتاب حرکت میکرد تا اینکه
به نوبهار رسید بیماران خود گفت شک ندارم انیکه قتیبه بر اذن دادنی پشیمان شده
زود است که بمغیره بن عبدلله پیغام فرستد و امر به حبس من نماید همین بود که قتیبه
از رخصت دادن نیزک پیشمان شده خبر در نزد مغیره فرستاد که نیزک را گرفته محبوس نمایید
زمانیکه خبر بمغیره رسید نیزک از انجا عبور کرده بود ـ مغیره نیزک را تا شعب حلم عقب
گیری کرده نیزک دستیار نشد مغیره واپس مراجعت نمود بعد از ان نیزک بغی و مخالفت
خود را ظاهر نموده به سپه سالار بلخ و باز ان ملک مرور وز و ملک طالقان و ملک فاریاب
و ملک جوزجان مکتوب ها فرستاد و مضمون اینکه مخالفت کنید قتیبه را و بیعت خود را

[MARGIN TEXT]
سغد ملکیست در ماورالنهر

شهر سمرقند از محالات
طالقان شهر یست
در طخارستان

طخارستان ولایتیست در
خراسان شهر های طالقان و بغلان در
ولایت طخارستان واقع اند و همچنان ولایت
قطغان در خراسان واقع است

نیزک با قوم خود بدو پناه بردند
مرو رود شهریست در خراسان
فاراب شهر یست در خراسان
جوزجان شهریست در خراسان
بلاد قتیبه مراد از خراسان


فتوحات اسلامی
(۲۰۰)
ذکر فریب نیزک

خلع نمائید جمع شوید که باوی مقاتله کنیم و نیز به کابل شاه نوشت اینکه باوی معاونت نمود
در وقتی حاجت او را پناه داری نماید کران باریها و راجای پادشاه کابل خواهش او را قبول
کرد نیزک که ملازم جیغویه ملک طخارستان بود چون مولای خود را ضعیف دید آن الاسفهبد را
قید طلائی در پا دادند قتیبه عامل قتیبه را از بلاد متفرقه جیغویه کشید چون خبر خلع بقا و
نیزک و تابعین آن پیش اند زمستان در جنیکه لشکریان اسلام متفرق بودند بقتیبه
رسید عبدالرحمن برادر خود را با دوازده هزار کس بطرف بروقان فرستاد فرمود که عازم
واراده خود را ظاهر نسازد تا قضاء فصل زمستان در آنجا مقیم باشد بعد به جانب طخارستان
برود و فرمود بدانکه من هم بشما قریبا ملحق میشوم عبد الرحمن مراد را بسمع اورد الطاعه گفته بهمان
نموده متوجه صوب مقصود شد چون زمستان بآخر رسید قتیبه از نیشابور و دیگر بلاد
متبوعه خود لشکر خواست قشون ظفر نمون پیش از میعاد مقرره به جوش و خروش در نزد
قتیبه جمع شدند قتیبه با ایشان طرف طالقان که لشکر در خلع بیعت با نیزک متفق شدند بود
شتافت چون بطالقان رسیدند قتیبه فرمان جنگ داد چنان مقتله عظیمی در اهل طالقان
واقع شد که چشم روزگار ندیده چنانچه از ایشان و صنفے بعد از ی چهار فرسخ بدار
کشید بعد قتیبه عمرو بن مسلم برادر خود را د امل طالقان مقرر کرده خود متوجه فاریاب گردید
ملک آن چون ماجرای طالقان را شنید باستقبال قتیبه برآمده خواهشات آن را قبول دار
شده احدی از زان شهر نکشت مردی را از اهل فاریاب بر یشان عامل گردانید جوزجان
جوزجان رسید ار شد چون ملک جوزجان آواره رفتیبه را شنید راه حبال اگر بزگاهی
خود قرار داده کمرسخت اہل جوزجان سری اطاعت فرود آورده تکالیف را قبول دار شدند
کسی از ایشان مقتول نگردید عامر بن مالک حمانی را بر ایشان عامل ساخته متوجه بلخ گردید
اغالی بلخ باستقبال او آمدند بآنها هم معامله مصالحه را اجرا نموده بطلب عبد الرحمن برادر
خود عازم شعب قله گردید در بلخ یکروز بیش توقف نکرد چون اہل قصبه را بیزک نسبت
به خیانت و نفاق خود پیش بینی کرده بود بالشکری خود جانب بغلان رفته قلعه محکی را
که به عقب شعب قله بود است حکام خود قرار داده تابعین خود را بردبان تنگی شعب مقرر
نمود که ممانعت نمایند قتیبه چند روز توقف کرده نزدیکان تنگی با ایشان مقاتله نمود بر
گرفتن قلعه قادر نشد بجز از همان راه شعب در راه بیابان که بر لشکریان صعوبت د شولار
می آمد دیگر راهی نمیدانستند بتوانند بر جاحود ثابت ماندند تا اینکه شخصی از اهل بغلان
طلب امان کرده جانب قتیبه آمد قتیبه برآنکه اطلاع بر راه قلعه حاصل کند آن را ایان
داده با چند نفر طرف قلعه فرستاد آن با بشب رفته به قلعه رسیدند در حالیکه دشمنان

اطفال
نواحی بلخ
قریبا بجهت از


فتوحات اسلامی
(۲۰۱)
ذکر فریب نیزک

بی‌خبر بودند بر آن شبیخون زد بسیاری را کشتند باقی با همراه نیزک گریختند و کسانیکه بدان
تنگی شعب سد راه بودند بهزیمت نمودند قتیبه همراه باقی لشکر مسلمانان داخل شعب حلم گردید
به قلعه در آمد از آنجا گذشت به سمنجان رفته در انجا اقامت نمود باز بعد از چند روز
قتیبه با لشکر ظفر پیکر متوجه نیزک شد عبدالرحمن برادر خود را با دوازده هزار کس به طلب نیزک
پیش فرستاد چون نیزک از کابل شاه اطمینان حاصل کرده بود با مال و کران باری خود
از رود فرغانه گذشته بجانب کابل شاه متوجه شد در بین راه به کرز نزول نمود عبدالرحمن
مانند شیر شکاری بتعقیب وی انموده آنرا با طایفه ترک در انجا محاصره کرد الی دو ماه
در کرز متحصن بود از هیچ طرف راه خروج و دخول نبود تام اهل کرز بمرض کهنه مبتلا
و معاش بر ایشان تنگ گردید قتیبه هم از ترس سیدن زمستان سلیم نامی را
که یکی از دوستان معتمد نیزک بود امر کرد که نیزک را بحیله بدون امان اگر کر و ملیا بیاورد
او را امان داده نزدش حاضر آورد و سلیم را گفت بدان ای سلیم اگر نیزک را نیاوری
و ترا بی او مشاهده کردم ترا بدر خواهم کشید از دستم سلامت نخواهی ماند در بین راه
قتیبه دو فرسخ مسافه از برادر خود عقب منزل داشت سلیم نامی گفت به برادر خود عریضه
نوشته کن که با من موافقت کرده مایحتاج مرا فراهم آورد قتیبه مکتوب بمدعایت سلیم را
بدست خود او داده نزد برادر خود عبدالرحمن فرستاد سلیم به عبدالرحمن گفت که عده
از سواران بفرست که بدان دره منتظر باشند چون من نیزک از دره خارج شویم آنجا
بر آمده بین ما و شعب حائل گردند عقب باز رجعت کنند عبدالرحمن سوارها را فرستاد
سلیم خروار طعام و خرما بار کرده نزد نیزک رفت چون با دخلوت کرد گفت نیزک چه دی
که نزد قتیبه نرفتی نیزک سلیم را گفت چه رای میدهی گفت رفتن تر ا نزد قتیبه نیک میدانم
زیرا که وی ازین سر زمین نمی‌رود و عزم نمود که زمستان را بماند اگرچه هلاک شود یا سلامت
ماند نیزک گفت اگر بدون امان بروم قتیبه مجرد دیدن حکم بقتل من میکند سلیم گفت
قتیبه چنان بر تو خشمگین است که گمان نکنم ترا امان دهد ولی رأی من اینست که چنان
بروی تا اینکه دست خود را بدست او نهی بر تو وقت میشود در ان وقت امید میکنم که حیا
کرده ترا عفو کند نیزک گفت نفس من ازین رای ابا میکند گمان من است که مرا بکشند
می کشد سلیم گفت من بر آخیر و مصلحت تو آمدم اگر برأیم کار کنی شاید سلامت بمانی
و حال تو مانند سابق شود هرگاه سخنم را نشنوی باز میگردم بعد ازان اطعمه را که با خود
برده بود حاضر کرد چون اصحاب و أتابعان نیزک با چنان طعام با معرفت نبود چور
و غارت کردند سلیم را از مشاهده این حال بد آمده برای نیزک گفت من از دوستان


فتوحات اسلامی
(۲۰۲)
منوکر فریب نیزک

نصیحت کنندگان توام چنان گمان میکنم تابعات ترا که اگر چند روز دیگر حصار بر ایشان بگذرد
از سخت فرمان تو بیرون شده بر تو حمله خواهند نمود صواب دید من آنست که ازین جا
دل برکنی و نزد قتیبه روی نیزک گفت ایمن نیستم که بی امان نزد قتیبه روم اگرچه
میدانم در صورت امان هم مرا میکشد ولی امان در نزد من عذار بزرگیست-ابن خلدون
در کتاب خود می نویسد که سلیم هر چند سر و کردن نیزک را با یکدیگر می تافت یعنی مکر و حیله میکرد
دنیزک ابا می نمود-سلیم گفت قتیبه ترا امان داده است مرا درین سخن ضمیم میداری نیزک
گفت نه یاران نیزک که حصار داری برایشان دشوار شده بود برای نیزک گفتند که نصیحت
سلیم را قبول کن که نمیگوید مگر سخن حق را نیزک قبول کرده همراه سلیم و جغو یه پادشاه جوزجان
و سپهسالار طرخان و میرشب و کوتوال و شقران برادر زاده نیزک متوجه قتیبه شدند
چون از دره برآمدند ناگاه سوارانی را که سلیم مقرر کرده بود از عقب شعب برآمده
بین لشکر ترکان و آنها حاشیه و عقب گیری کرده می آمدند چون نظر نیزک بر سواران
افتاد گفت این اول فریبست که مشاهده کردم سلیم گفت عقب ماندن لشکریان تو
خیر توست چون نزد قتیبه رسیدند ایشان را محبوس مکتوبی که مشتمل بر اجازه قتل
نیزک بود نزد حجاج فرستاد انچه نفوس و اموال و متاعی که در کرز بود بحضور قتیبه حاضر
اوردند منتظر جواب حجاج بودند بعد از چهل وز که از طرف حجاج امر بقتل نیزک صادر
شد قتیبه مسلمانان را جمع کرده بقتل نیزک مشوره نمود در بین مسلمانان اختلاف داقع
فرار بن حصین بقتیبه گفت از تو شنیدم که بقتل نیزک عهد کردی نزد پروردگار خود اگر در
بیابی حال اگر اورا بقتل رسانی هرگز خدا وند تر انصرت نخواهد داد قتیبه نیزک را خواسته
بسبب عهد خود اورا بدست خود گردن زدسری اورا نزد حجاج فرستاده نعش را بد آ
کشید و سپسالار و شقران و تابعان اورا نیزکشت حاصل انچه در ان وز بمقصد
کس میر دانی دوازده هزار کس بقتل رسیدند جغویه ملک طخارستان را با تابعانش جا
شام فرستاده نزد ولید پسر دان در شام بودند تا اینکه ولید فوت گردید-زنیر مولی عمار
با ہلی حقه را از نیزک گرفت که در ان کو ہری بود که قیمت آن بیشتر بود از مال و اموالعجی
که در آن بلاد بود-چون قتیبه نیزک اکشت پس بجانب مرو مراجعت کرد ملک جوزجان
بذریعه رسول خود از قتیبه طلب امان نمود قتیبه اورا امان داده بشرط اینکه خودش بحضو
بیاید ملک جوز جان از قتیبه طلب گروی کرد که دی نیز گرو یها بدهد قتیبه حبیب بن
عبدالله بن حبیب بن محمد را داد ملک جوزجان گرو یها از اهل بیت خود داده بعد از مرا
و طالقان دو چار امل گردیده مرد اہل جوزجان گمان اینکه قتیبه ملک ایشان از هر داده


فتوحات اسلامی
(٢٠٣)
ذکر فتح هند

حبیب بن عبداللہ را که در نزد ایشان گروی بود بقتل رسانیدند چون خبر به قتیبه رسید
گر دیھا که از اہل جوزجان نزد او بود همه را کشت اینواقعه در سنه نود و یک بوقوع آمد
ذکر فتح هند و گشتن داھر نام ملک آن
بدانکه اول غزا کردن مسلمانان سند را در سنه چهل و سه در خلافت حضرت عثمان رضی اللہ عنہ
و اینکہ عبداللہ بن عامر بر سر حد سند عامل ساخت عبداللہ بن سوار عبدی او در سند جہاد چار
غزا نمود مهلب بن ابی صفره سرحد سند را در جائیکه عامل بود حکم بن عمرو غفاری را
که والی خراسان بود و در سند هفتاد و پنج عامل بود بر سرحد سند مجاعه بن سعر التمیمی از
طرف حجاج دیگر کر دید فتح باقی سند بر آی مسلمانان بدست محمد بن قاسم بن حکم بن ابی
عقیل ثقفی پسر عم حجاج فتح کرد یه بیان میمانیم ـ حجاج محمد بن قاسم را بر هند و سند عامل
ساخت او را بالشکر ہزار لشکره انچه خواجی که متصور میشود تا جل در سوزن الخ
آماده کرده ہمراہ او فرستادـ چون محمد بن قاسم به مکران رسید چند روز توقف کرده متوجہ قریه
شده او را فتح کرده بطرف آرمائیل رفته فتح کردند بعد بجانب دیبل شتافت در روز جمعه قدوم
آورد از عقب وی کشتیها مملو از اسلحه و مردان کاری بوی رسید بعد از ان خندق حفر کرده
ہر کدام در جا خود قرار گرفته منجنیق را که مسمی به عروس و به پنجصد نفر کشیده میشد نصب کردند
در شہر دیبل مناره بود مرتفع بر سری آن مناره چوبی عظیمی بر آن چوب بیرق سرخی منصوب
چون باد آنرا حرکت دادی در تمام شہر دور خوردی زیر آن مناره بت بزرگی ساخته
اہل شہر ہر کدام در نزد خود بتی داشتند که عبادت مینمودند در حقیقت این شهر یک بتکده
بود در نزد بت پرستان محترم بود محمد بن قاسم مدنی دیبل را محاصره نمود ـ
چوب بیرق شان را به سنگ منجنیق شکسته مناره را منهدم گردانیدند کفار ازین مسئله
بد فال گرفته غضبناک شده و خشم آلوده از شہر مقابله پرون شدند لشکر نصرت اثر مسلمانان
آنہا را شکست داده داخل شهر گردیدند بعد نردبان ہا بسیاری را برد یوار شهر نصب کرده
بالا رفتند شهر دیبل را فتح نمودند چون بقہر و غلبه داخل شدند سه روز بین شہر قتل عام جاری
بود عاملیہ که از طرف ملک داہر پادشاه سند در انجا مقرر بود کریخت محمد بن قاسم چهار ہزار
نفری از مسلمانان در شهر اقامت دادہ مسجد جامع بنا کرده بعد بطرف نیرون رفت
اہل نیرون پیش از ورود محمد بن قاسم رسولی نزد حجاج فرستاده برای خود امان
خواسته مصالحه کرده بودند چون محمد بن قاسم رسید استقبال نموده و برا لشکر خود برده
صلح نامه را ظاهر نمودند محمد بن قاسم از انجا حرکت کرده رفت خلاصه اینکه بهر شهر یکه
میگذشت فاتح میگردید تا اینکه از نهر سر بطیش عبور کرده اہل سر بطیس نیز خراج و مخالفه

مکران قریه ایست
در حدودسند
آرمائیل شهریست
بین مکران و سند در ازمنه سلفه
شهریست در لبه
دیبل
نیرون شهریست درند
سر بیطس شهریست در سند


فتوحات اسلامی
(۲۰۴)
ذکر فتح هند

بر خود لازم گرفته مصالحه کردند بعد محمد بن قاسم از نهر مهران گذشته عزم سند نمود زاهر
بن صعصعه که پادشاه سند بود مستعد محاربه گردیده بر نهری که قریب سند بود پل بسته
خود بر فیل سوار گشته باقی فیلها و سرداران سند دور آن جمع شده بالشکری فراوان
بمقابله لشکر اسلام بیرون شد چنان مقاتله شدت کرد که گوش روزگار نشنیده آخر بر هم
نام پیاده گردیده بد شمشیر و نیزه تا بعد از شام مقاتله میکرد ناگاه نسیم نصرت و ظفر خداوندی
بر مسلمانان و زید زاهر نام ملکشان درین معرکه کشته لشکریانش هزیمت نمودند لشکر
ظفر پیکر اسلام از ان تا هر چه که میتوانستند کشتند چون زاهر مقتول شد زوجه آن
گریخته به شهر راوُد ملحق شد مسلمانان بتعقیب آن را نمودند آن زن از خوف خود را
و کنیزان و ملک آن شهر را اتش زده سوخت تلعنمر بن شهر برهمن اباد رفتند مسلمانان
آن شهر را نیز فتح کرده مردمان را کشته شهر را خراب کردند بعد از ان شهرهای سند
غلبه کرده یک یکرا فتح کردند بعد از نهر بیاس گذشته ملتان را محاصره کرده آب از ایشان
قطع کردند اهل ملتان بر حکم شان فرود آمده مردان گری شان را کشته زریه تارا اسیر نمودند
بتی در انجا بود که شش هزار دربان و خدام داشت از جوپ انب اطراف مردم بقصد زیارت
وی آمده هدیها می آوردند سر و ریش خود را می تراشیدند بگان شان که این بت ایوب
علی نبینا وعلیه السلام است آن بت را شکسته خدام دربانان را کشته اولاد شانرا
اسیر نمودند از انجا طلای بسیاری استصرف آوردند گویند که انجا خانه بود که طول ده
ذرع و عرض هشت ذرع از سقف آن طلا پر شده بود چنانچه طیبان را فرج الذهب
می نامیدند مسلمانان غنیمت گرفتند درین زمان فتوحات محمد بن قاسم وسعت گرفت
چون خمس ان نزد حجاج فرستاده شد دواز ده کرور بود حجاج مخارج و نفقه لشکریان
و غیره را سنجید شش کرور شد گفت بضعا نضف فایده کردیم هم درین فتح قصاص
خود را که سرزا هر پادشاه باشد هم گرفتیم چون حجاج در سنه ۹۵ فوت گردید محمد موصوف درین
خبر فوت را شنیده بطرف رور و بکر در که از فتوحات او بود مراجعت کرد و اهل آنم
به بخشش سرفراز کرده شکر خود را بطرف بیلات سوق داد اهل شهر با او مقابله کرده
جزیه را قبولدار شدند بعد بطرف کیرج آمده دوهر نام پاد شاه آن خروج نموده مقاتله کرد
طاقت نیاورد و شکست خورده بعضی کشته اند کشته شد اهل مدینه کیرج فرود آمده مقتول و اسیر
شدند درین زمان ولید بن عبد الملک فوت گردید سلیمان برادر او خلیفه شد محمد
بن قاسم را از حکومت سند معزول و یزید بن ابی کبشه سگسکی را والی سند مقرر کرد ولید
موصوف محمد بن قاسم را قید کرده بجانب عراق فرستاد اهل سند بر محبوسی و معزولی محمد

حاشیه راست:
ملتان شهر مشهور هند است که
زودتر بوجود امد و و در فتح
ملتان
بسیار سعی ها و خونریز ها شد
هنوز ثبت ار است
بحجازی ها
شهریست در سند بعضی گویند
راور
که قریب
دریاست
شهر لیست قریب دریا کہ قریب اور
و شهر لیست از کابل


فتوحات اسلامی (۲۰۵) دیگر رقوم هند

بن عاصم گریستند چون بعراق رسید صالح بن عبد الرحمن بواسطه وی احب نعمه معذب داشت تا کشت
زیرا که حجاج ادم نام برادر صالح را که طرفدار خوارج بود کشته بود صالح نیز محمد بن قاسم که بنی
عم حجاج بود به خون برادر خود بقتل رسانید یزید بن ابی کبشه بعد از قدوم بزمن سند به هجده
روز فوت شد سلیمان بن عبد الملک حبیب بن مهلب را برسند عامل کرد هند چون حبیب
برسند قدوم آورد پادشاهان سند که از ترس محمد بن قاسم گریخته بودند بمملکت های خود
مراجعت نموده برسند غلبه کردند حبیب برکنار رود مهران فرود آمده اهل در بر او
جزیر دادند حبیب طایفه دیگری را محاربه کرده بر ایشان نیز مظفر گردید درین زمان
سلیمان بن عبد الملک فوت گردید عمر بن عبد العزیز خلیفه به ملوک سند نوشته ایشان را
با سلام و اطاعت دعوت کرد و چنان نوشت که هر گاه اطاعت کردند نفع و ضرر ایشان
نفع و ضرر ما میگردد بر اثر مکتوب ان جیشبه بن داهر و باقی سلاطین سند مسلمان شدند
و نامها عرب آمیز خود گذاشتند در اینوقت عمر و بن مسلم باهلی از طرف عمر بن عبد العزیز بر عرب
هند عامل مقرر شد .

ذکر غزوه هند و فتح آن

عمر و بن مسلم بر بعضی از بلاد هند غزا نموده ظفر یاب گردید بعد از ان جنید بن عبد الرحمن
مری که در زمان خلافت هشام بن عبد الملک والی سند گردیده بود در ینوقت نیز از طرف
عمر بن العزیز والی سند مقرر شد جنید مذکور تاکنار رود مهران آمده جیشبه بن داهر وی
از عبور منع نمود کش ستا ده خبر داد که من اسلام آورده از نزد مرد صالح بمملکت خود
والی مقرر شدم بر تو امین نیستم جنید حجه اطمینان برآوی گروی فرستاده جیشبه نیز
عوض خراج شهرهای خود گروی داده از هم گذشتند بعد از ان جیشبه کافر شده محاربه
نمود بعضی گفته اند که محاربه نکرد بلکه جنید با وی خیانت کرد جیشبه به هند رفت عاقبتا
در کشتی ها را برا حرب اماده کرد بعد از ان جنید بکشتی های خود سوار شده بجانب
جیشبه رفت جیشبه را در سگنهار قریب سند دستگیر کرده بقتل رسانید صعصعه بن
داهر گریخته اراده داشت که در عراق رفته از غدر جنید شکایت نماید جنید با او موا
داخفت کرده او را پس گردانید تا اینکه دست خود را بدست او نهاد چون مطمئن شد
ویرا کشت این قضیه درسنه یکصد و هفت از هجرت و قوع یافت جنید شهر کیرج را که ختم
هند است و نقض عهد نموده بودند کافر شده بودند غزا کرد باین قسم که از هند بر کیرج
لشکر کشیده حصار شهر را با بیلک کلند و غیره الات منهدم نمودند و داخل شهر شده اهل شهر را
قتل و اسیر کرد از طرف خود بجانب مرند و مندل و در بهنچ و بروج عاملها مقرر گردانید

در حاشیه:
داماس نام برادر حجاج
بود (محمد)
سند با طومریت در هند و
راجپوتانه و (محمد)
سگنهار شهرکیت در حاشیه (محمد)


فتوحات اسلامی
( ۲۰۶ )
ذکر فتح هنده

لشکری به جانب ازین سوق داده ازین را غارت کرده حصار آنرا اسوختند پٹان آنرا نیز
فتح کردند در نزد جنید غیر از خزانه که همراه او بار میشد هشتاد لک از مال غنیمت حاصل شد
بعد از ان جنید بیتیم بن زیدقینی را بر هند والی گردانید چندی بعد ضعیف و سست گردید
فوت شد در ایام ولایت او مسلمانان از بلاد هند بیرون شد مراکز خود ها را واگذار شده از آن
خارج شدند اهل هند کافر گردیدند مگر اهل قصه بعد حکم بن عولم کلبی را در هند والی نمودند
شهری را مسمی به محفوظه بنا کرده مسلمین را در آنجا قرار دادند عمر بن محمد بن قاسم که همراه
وی بود و کارهای عمده را بوی تفویض می نمود اور انچنای وان کرده چون مظفر و منصور
قدوم آورد او را به بنای شهری امر داد وی شهری که مسمی به منصورہ است بنا کرده که تا بحال
منزل امرا میباشد بعد موضعی را که دشمنان غالب شده بودند از دست شان خلاصی والی
داد بعد از ان حکم مقتول گردید مردمان بولایت عمر بن محمد بن قاسم رضامند شدند
هر یک از عاملان طرفی را مقاتله میکردند انچه بر آنشان میسر می شد می گرفتند بعد از دست
شان میرفت زیرا که دولت بنی امیه ضعیف شد تا اینکه دولت عباسی روی کار آمد

ذکر فتوحات موسی بن نصیر بافریقته

در سنه هشتاد نه ولید موسی نصیر را بر افریقیه عامل مقرر نمود موسی مذکور رفته بافریقیه
رسید که طایفه بر بر با فریقیه طامع شده بودند و خبر رسید که با طرف شهر ها اقوام سید شده
که خارج از اطاعت میباشند عبدللہ پسر خود را بآن طرف متوجه ساخت عبدالله مقاتله
نموده ظفر یاب گردید هزار کس را اسیر اور د همچنین از راه دریا به جزیره میورقه رفته چور
و غارت کرد مال بی نهایتی را با خود آورد هارون پسر دیگر خود را بطرف دیگر متوجه نمود
نصرت یافته مال و غنیمت بسیار آورد و خود او نیز با طایفه دیگر متوجه شد هیمن قدر مال
و غنیمت و اسیر آوردند که خمس اسیران شان شصت هزار کس شد گو یا سه لک نفوس را
اسیر کرده بودند چنین اسارت بزرگی کس نشنیده بود بعد از ان افریقیه را قحط غالب
گشته معاش بر ایشان تنگ گردید موسی بن نصیر بطلب باران برامده خطبه خواند
ولید خلیفه را ذکر نکرد بوی گفتند که خلیفه را در خطبه ذکر نکردی گفت این مقامیست
که بجز از ذکر خداوند دیگری گنجایش ندارد همین بود که خداوند جل شانه بر ایشان باران
داد نرخها ارزان گردید بعد از ان موسی بعزم غزا کردن باقی بر بر بجانب طنجه حرکت
کرد اهل طنجه از خوف گریختند ایشان تعقیب کرده تا به سوس سفلی رسیدند از ایشان
بسیاری کشته شدند هیچکس از ایشان مدافعه نکرد امان خواسته اطاعت را اختیار نمودند
بعد موسی غلام خود طارق بن زیاد بر طنجه عامل گردانیده لشکری بسیاری را معلما نیکه تعلیم

حاشیه ۲
میورقه جزیره ایست از اندلس
عمر و بن عبیدالله در زمان
ولید آنرا فتح کرده
بعد از ان باز بدست
کفار افتاد که در زمان
بنی امیه امیر المومنین
اسمعیل آنرا فتح کرده بود
ایضاً
میورقه جزیره ایست واقع
اندلس مغرب اقصی میگویند
بطنجته
سوسین دو شهر
کوچک و بزرگ واقع مغرب
که در بحر محیط است


فتوحات اسلامی
(۲۰۷)
ذکر فتوحات بن موسیٰ نصیر

فرائض قران شریف را نمایند برطنجہ فرستاد خود بافریقه عودت کرد چون سرور او بقلعه مجانه
افتاد اہل قلعہ خوف کرده خود بار احضاری کردند موسی بن نصیر جماعت را بر حصارستان
مقرر نمود که بانها مقاتلہ کردند تا فتح شد خلاصه اینکہ در نیوقت در افریقیہ عامل ساخته
بود در همین سال ۸۹ غزا عمود مسلم بن عبدالملک ترک را از ناحیه آذربیجان قلعه‌ها
و شهر ہا را فتح کرد در سنه نود مسلم مذکور زمین روم را غزا کرد برج قلعه را فتح نمود
و نیز عباس بن ولید غزا نمود تا بہ ارزن رسید کہ موضعیست بسنه فرسنگی شیراز.
در بیان غزا کردن قتیبه بن مسلم ثمان شومان و کش و نسف را ثانیاً
در سنه نود و یک بود که ملک شومان شومیت خود را ظاهر کرده عامل قتیبه را از نزد
خود طرد و موقوف کرد قتیبه نزد او دو نفر که یکی عیاش و دیگر شخصی خراسانی بود برای
اینکه طلب نمایند از ملک انچہ ادا نماید انچہ را کہ بادی مصالحہ شدہ بود چون قریب
شومان شدند اہل آن برامده آن دو نفر را لت و کوب دشنام نمودند خراسانی
طاقت نکرده مراجعت کرد عیاش با ایشان مقاتله کرده شصت نفر را و رسد آخر شربت
شهادت نوشید چون خبر بہ قتیبہ رسید خود بجانب شومان حرکت کرد صالح بن مسلم
برادر خود را در نزد ملک فرستاد باینکہ امر نماید ملکی را با طاعت و نگزضامن شود از برای
ملک ضای قتیبه را اگر مصالحہ همچنان باقی بماند صالح کس فرستاد ملک سرباز زده
گفت می ترسانی مرا از قتیبه با وجودیکہ من محکم ترین پادشاهانم از روی حصنار آمیز
چون خبر به قتیبه رسید آمده او را محاصره کرد منجنیق بر پا کرد چنان سنگ با ر قلعه
می انداخت کہ قلعہ را شکستہ شخصی از مجلستان ملک کشته گردید ملک با خوف
غالب شد مال و جواهر خود را در چاه میان قلعہ کہ از عمیقی منتہا او دانستہ نمی شد انداخت
درب قلعہ را گشوده بجانب قتیبه بعنان جنگ برامد مقاتلہ شدیدی کرد آخر شکر
کشته شد قتیبه قلعه را بقهر و غلبه مالک گردید لشکریان او را کشته زریه شان را
اسیر نمود بعد متوجه کش و نسف شد آنها را فتح کرده اہل فاریاب کہ از اطاعت
سرباز زده بودند آن را کامل سوخت از ان وقت فاریاب به محترقہ موسوم گشت
بعد از کش و نسف برادر خود عبدالرحمن را بگرفتن بدل مصالحہ بہ جانب طرخان
ملک صغد فرستاد عبدالرحمن به صغد رفتہ بدل صلح را قبض و گروی که با او بود تسلیم
ملک صغد نمود در بخاری بگر قتیبه از کش و نسف به بخار ار فتہ بود عبدالرحمن در نزدیکی
رسید بعد قتیبه با برادران خود بطرف مرد مراجعت کردند زمانیکہ قتیبه در بخار
بود خذاه غلام خود را کہ جوان نورسیده بود در بخارا تصرف داد وی اشخاصی را

در حاشیه
تجرید میفرمایند
بجای شومان
اکنون حصار شادمان
میگویند واقع بین بخارا و کولاب


فتوحات اسلامی
(۲۰۸)
ذکر فتح اندلس

که خوف مخالفت داشت کشت ـ بعضی چنین گفته‌اند که قتیبه زمانیکه حقه گرفتن بدل صلح
به صغد رفت چون بازگشت اهالی صغد طر خون را گفتند که رضا بخوار داده جزیه را
به خواهش خود میدھی تو پیر و کلان سال شده دولت را رضا مند میباشی ما را حاجت
بتو نیست او را محبوس و عوذک را بجای آن والی گردانیدند طر خون ازین ننگ خود را
بقتل رسانید در همین سال غزا کرد عبدالعزیز بن ولید صافیه را و نیز در همین سال ولید
بن عبدالملک محمد بن مروان را که عموی آن بود از جزیره دار فقیه عزل کرده بعوض آن
مسلم بن عبدالملک را عامل گردانید مسلم طایفه ترک را از ناحیه آذر جان تا با کنے شمالی است
از حلب غزا نمود و مد این و باقی قلعه ها را فتح کرده بذریعه منجنیق ها و نیز مسلم بن عبدالملک
در سند نود و دو بزمین روم غزا نموده سه قلعه را فتح کرد اهل سوسن بوشرط های روم
قرار داد.

ذکر فتح اندلس

در بیست و هشتم رمضان سنه ۹۲ زمان خلافت ولید بن عبدالملک طارق بن زیاد
موسی بن نصیر با هفت هزار کس عزم غزا نموده با جمعیت خود به جبل طارق نزول کرد
بعد از ان موسی بن نصیر پنج هزار کس بمدد او فرستاد که جمله دوازده هزار غازی بودند
بعد از انکه جیوش خود را در شذونه جمع آوری نموده بملک اندلس طلاقی شد پادشاه
اندلس نیز باصد هزار لشکر بجنگ آمد با یکدیگر حمله بردند مدت هشت روز مقاتله شان
شدت داشت تا انیکه بنصرت الهی طارق پادشاه اندلس را بدست خود کشت حق تعالی
کفار را شکست داد لشکر طارق ایشان را تعقیب نموده جماعتی از شکیبنا جمعیت
کرده بودند بنای مقاتله را گذاشتند با آن ها مقاتله شدیدی کرده ثانیا شکست
خوردند ـ بعد از ان چنان عربی بمسلمانان اتفاق نیفتاد شهر من شهین بر جا قرار
نگرفتند بلکه سرا طارق شهر شهر و قریه قریه را داگذار شده میرفتند تا اینکه طارق
در بلاد اندلس داخل شده اندلس را شهر بعد شهر فتح میکرد کلام در اینجا طول می انجامد
قصه طارق در تواریخ بطریق تفصیل مذکور است بیجا حاجت ندارد خلاصه اینکه
کار ها در آنجا مستقیم و اسلام بلند گردید کشتگان کفار از اول فتح تا اخر انقدر
بسیار بود که بشمار نمی آمد شهداء مسلمانان نسبت بان نهایت کم بود انمایت که
طلا و نقره و جواهر و اسپ و اساس و باقی اشیاء انقدر بود که عقل از شماره و ضبط
آن عاجز بود نصیب مسلمانان گردید و نیز فرشی یافتند که بشاخهای طلا و مروارید
و بافته و یاقوت وزبرجد دانه نشانی شده بود چون لشکر طفر اثر آن را میدیدند

هیچ


فتوحات اسلامی (۲۰۹) ذکر فتح اندلس

طاقت حمل آنرا نداشتند خدیجه شرانرا از میان جدا کرده هر یک بحیله نزامی بردند از انجه
یکصد هشتاد تاج از طلای سرخ مرصع از در و قسام جواهر قیمتی بود و هزار شمشیر
سلطانی جواهرنشان و پیمانها از در و یاقوت و ظروف طلا و نقره بی اندازه بود دیگر
که یافتند دسترخوان حضرت سلیمان علیه نبینا و علیه السلام بود گفته اند که آنرا از جادلمان
بخت بنصر وقتی که بیت المقدس را خرب کرده بود بدست آمد بعضی گفته اند که از سلیمان
علیه السلام نبود بلکه در وقتیکه عجمان ثروت داشتند هرگاه شخصی از ایشان می مرد
وصیت میکرد بعضی مال خود را بکینسه ها و عبادتحانه ها از همان مال هین ظروف ساخته شد
آن مائده از طلا ساخته شده بود از در و یاقوت و زمرد مرصع بود که چشم مانند ندیده بود
و بران سه طوق بود از مروارید و یاقوت و زمرد که حامیان مکلل بجواهر بود و کنارها و پایهها
از جواهر بود سیصد و شصت پایه داشت بعضی شصت و پنج پایه گفته اند آن مائده را بن
هزار پر و از طلا و نقره و جوهر درمعه نفیس که مقدار آنرا اندازه نمی شد بطرف لید بن عبدالملک
بردند ابتداء مطالع و فتح در شب باقی مانده از رمضان سنه نود و دو موسی بن نصیر
مولا خود طارق بن زیاد در رمضان سنه نود سه ملحق شد و همراه آن هژده هزار نفری بود
داخل شدند در بلاد اندلس تا اینکه شهرهای فرنگستانرا رسیدند چون خبر بکجابت لید بن عبدالملک
رسید بر مسلمانان ترسیده باضطراب اخاذ بسوی شان فرستاد و امر بازگشتن نمود
بعضی گفته اند که چون مسلمانان در حین سفر خود در بیابانی کلانی رسیدند زمین پای بر می آمد
قدیمیه یافتند از آدمی دیرنده در انجا اثری نبود بتی کلانی ماند ستون بر پا ایستاده دیدند که
در ان خط نقره بعربی نوشته بود که یابنی اسماعیل چون در اینجا رسیدید بزودی بازگردید
اگر به پرسید که چرا بازگردیم خبر میدهیم شما را که بازگردید که بین شما اختلاف میشود بعضی گردن بعضی را
می زند در سنه نود و پنج بازگشتند موسی بن نصیر بر افریقه عبد همسر خود و بر اندلس عبدالعزیز
و بر طنجه عبدالملک نام فیسون خود را والی ساخت جمیع اندلس در غربت اولاد او تصرف شد
بعد از ان موسی بمعیت طارق مولا خود حسب الامر خلیفه بازگردیدند بروایت دیگر طارق
در حیات بعد از وفات لید زمان ولایت سلیمان بن عبدالملک در بردایت در مرض
موت ولید قدوم آورد بعد از ان امر مسلمانان را ندلس وسعت یافت تا اینکه اندلس
برای شان ملکی وسیعی گردید بعد از ان نصاری ملک اندک بملک اندلس غلبه کردند تا سنه
نه صد و چهار اندلس را کاملا متصرف دستولی شدند مگر عده قلیلی از مسلمین که معاذ را
و مددکاری نداشتند باقی بودند که بعضی کوه ها را قرارگاه ساخته بودند بخلاف نصاری
اقدام مینمودند نصاری بر ایشان قوت یافته در سنه گیهار دده از ملک اندلس کشیدند