فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۷۶) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

حضرت عمر رضی الله عنه را دید که به پشت افتاده و
سنگ ریزه ها را برای خود با لین ساخته بود و سپر
او شان هم در نزد او بود گفت از برای او عدل کردی
و ایمن شدی پس خواب شدی روایت شده است از زید
بن ثابت رضی الله عنه گفت که دیدم حضرت عمر رضی الله
عنه را که در گردن او خیکی بود و در میان مردم میرفتند
گفتم چه رسیده است ترا یا امیر المومنین فرمودند سکوت
کن میگویم ترا پس رفتم همراه او تا اینکه ریختند خیک
آب را در خانه عجوزه و بازگشتیم بسوی منزل او باز از آن شیوه
از وی پرسیدم گفتند که رسولان ملک فارس و روم در نزد
من آمدند و گفتند خدا ترا خیر دیدای عمر که اجماع کرده اند مردم
بر علم و فضل و عدل تو چون ایشان برآمدند بر من عجبی آمد
پس برخواستم و بر نفس خود این اهانت را نمودم باز دیگر
نیز عمر رضی الله عنه خیکی بگردن نموده در میان مردمان
میرفت کسی علت آنرا پرسید فرمودند که نفس مرا عجبی آمد
پس خوار کردم او را کعب الاحبار برای حضرت عمر رضی الله
عنه گفت که ما شما را در کتاب خود دیدیم که بدر بی از در بهای
دوزخ ایستاده و مردم را از دخول در ان منع میکنی پس
چون مردی بینی مردمان بهجوم می آورند بدوزخ تا روز
قیامت و کعب الاحبار پارسائی بود از پارسایان یهود که خداوند
او را در زمانه حضرت عمر رضی الله عنه هدایت کرده بشرف اسلام
داخل شد و در نزد او علم بسیار بود از توراة و کتب بنی اسرائیل
در نزد او بود و در توراة صفات نبی صلی الله علیه و سلم و صفات
خلفا رو اصحاب آنحضرت صلی الله علیه و سلم مذکور بود و پس
از کوائف این نیز در توراة داخل بود پس همراه اصحاب آنحضرت
صلی الله علیه و سلم می نشست و آن چیزها را برای ایشان
بیان میکرد و انچه را برای شان خبر میداد اثر
آن را میدیدند و از حوادثی که در مستقبل خبر میداد حضرت عمر رضی

الله تعالی


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۷۷) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

الله تعالی برای او گفتند که ما را بترسان ای کعب از برای
حضرت عمر رضی الله عنه گفت عمل کن عمل ترسناکی را اگر
در قیامت عمل هفتاد نبی را بیاوری حصته بیداری عمل ایشان را
از انچه می بینی تو از هول قیامت عمر رضی الله عنه سر خود را
رازانوئی فرود برده بیهوش شد پیش بیهوش آمد گفت زیاده
تربگو ای کعب گفت ای امیرالمؤمنین اگر باز شود از جهنم
قدر دماغ گوی در مشرق و مردی در مغرب باشد میپزد
دماغ او تا اینکه عرق آن سیلان میکند از حرارت
آن باز بیهوش شد عمر رضی الله عنه باز بهوش آمد پس گفتند
ای کعب زیاده ازین بگوی برما گفت ای عمر دوزخ در
روز قیامت یک نفس میکشد پس هر نبی و شهید و ملائک
مقرب فرود می آید بزانوی خود از خوف تا اینکه نزدیک می آید
ابراهیم علیه السلام و میگوید الهی هیچ دعامیکنم از تو مگر نفس خود
را حضرت معاویه رضی الله عنه برای صعصعة بن صوحان
گفتند که توصیف کن از برای من حضرت عمر رضی الله عنه
را گفت او عالم بود در رعیت خود و عادل بود در حکم خود و
عاری بود از کبر و قبول کننده بود مر عذر را سهل الحجاب
بود در رسیدن دادخواهان و در ب او مصون بود از
ظلم فکر کننده بود برای صواب و رفیق بود برای ضعیف و
دوست نبود از برای قوی و جفا کننده نبود از برای اقربا
روایت شده است از سلیمان بن داؤد علیهما السلام
رحمت و عدل نگهبانی میکند ملک را روایت کرده اند عمر رضی
الله عنه از رسول صلی الله علیه وسلم که گفته اند چون ملاقی
شوند دو مسلمان با هم و سلام کنند بر یکدیگر و مصافحه کنند
در بین ایشان صد رحمت نازل میشود از برای شروع کننده
نود رحمت و از برای آخره رحمت باری ملاقی شدند عمر
رضی الله عنه با ابو عبیده رضی الله عنه پس مصافحه کرد حضرت
ابو عبیده با حضرت عمر رضی الله عنها و بوسه دادند دست شانرا


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۷۸) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

دهید و با واز بلند بگریستند حضرت عمر رضی الله عنه باری رکاب
زید بن ثابت را گرفتند از جهت علم تعظیم علم شان و گفتند
همچنین کنید با زید و امثال او از علما حضرت عمر رضی الله
عنه برای عمال خود نوشتند که امر کنید اقربا را که زیارت
یکدیگر را در مجاورت با هم نکنید ذیرا که در مجاورت خوف
مزاحمت در حقوق است و بسا باشد که مورث وحشت گردد
و مفضی لقطع رحم شود حضرت عمر رضی الله عنه میرفتند بسوی
قیاد عوالی در هر شنبه و جستجو میکردند عمل بندگان را چون
بنده را در عملی میدیدند که فوق از طاقت او بود ان عمل را
از وی منع میکردند و میفرمودند که بهره خود را از عزت
بگیرید که عزت آسودگی است از قرن بد روایت شده است
از شافعی رضی الله عنه که ترش روئی با مردم مورث عداوت
است و انبساط با ایشان مفضی بر مقارنت سوار است پس
در میان منقبض و منبسط باشید یعنی شیوه اعتدال را
پیشنهاد خود سازید حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند که از
رسول الله صلی الله علیه وسلم شنیدم که بدتر قوم قومیت
که امر بمعروف و نهی از منکر نکنند و فرمودند رسول صلی الله
علیه وسلم که هر آئینه امر کنید بمعروف و نهی کنید از منکر
و اگر نکنید خداوند اشرار شما را بر شما مسلط می کند پس
بزرگان شما دعا میکنند و اجابت نمیشود و فرمودند صلی
الله علیه وسلم ای مردم خداوند میگوید امر کنید بمعروف
و نهی کنید از منکر قبل ازینکه دعا کنید و اجابت نشود ابو
درداء رضی الله عنه گفت امر معروف و نهی منکر کنید و گرنه
خداوند بر شما سلطان ظالم مقرر خواهد کرد که بزرگ شما و
کبیر شما را درحم نکند بر صغیر شما و بزرگان شما دعا کنند و اجابت
نشود و طلب آمرزش کنید و خداوند نیامرزد شما را و طلب
نصرت کنید و نصرت ندهد شما را رسول صلی الله علیه وسلم فرمود
که اعمال نیک در نزد جهاد فی سبیل الله چون آب دهان است


توحات اسلامی جلد ثانی (۴۷۹) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

در جنب دریا و اعمال نیک و جهاد فی سبیل الله در نزد امر به
معروف و نهی از منکر چون آب دهان است نسبت
بدریا و رسول صلی الله علیه و سلم فرمودند که خواص بگناه
عوام معذب نمیشوند مگر که گناه را بگوام به بیند و قادر بمنع
آن هم باشند و منع نکنند حضرت عمر رضی الله عنه روزی
عطایای مردم را میدادند مردی آمد که همراه او کودکی
بود عمر رضی الله عنه برای او گفتند که کسی را بدیگری شبیه تر
ندیدم ازینکه تو شبیهی باین ولد مرد گفت من حدیث
آنرا برایت میگویم ای امیر المؤمنین من اراده سفر
کردم و مادر این بچه حامله بود برایم گفت که میروی و مرا باین
حالت میگذاری گفتم ما فی بطن ترا بخداوند امانت سپردم
و من بسفر رفتم چون باز آمدم مادر این پسر مرده بود در خانه نشسته
بودم ناگاه آتشی در قبر آن زن مشاهده کردم گفتم این آتش چیست
مردمان گفتند این آتش از قبر عیال تست که هر شب ما می بینیم گفتم
بخدا قسم که می صائمه و قائمه بود پس کلنگ را گرفته قبر او را
شگافتم دیدم که این پسر درمیان قبر میخزید و می را بر گرفتم آوازی
شنیدم که این ودیعت تست و اگر مادر او را هم امانت می
سپردی زنده می یافتی حضرت عمر رضی الله عنه فرمود که این پسر
شبیه تر است بتو از کلاغ به کلاغ دیگر حضرت عمر رضی الله
عنه و بقیه اصحاب کرام عادت شان این بود که در طهارت
باطن خود از اخلاق ذمیمه مبالغه تمام میکردند و در
طهارت ظاهر مساهله مینمودند تا اینکه حضرت عمر رضی الله
عنه از کوزه نصرانی وضو ساختند بعضی منافقین مردمان
را امامت میداد و غیر از سوره عبس دیگر سوره را نمی
خواند چرا که در سوره موصوف عتابت برای رسول
صلی الله علیه و سلم حضرت عمر رضی الله عنه منافقی را که
همین شیوه داشت قصد قتل او نمودند حضرت عمر رضی الله
عنه باری باسپ خوش رفتار سوار شدند بزودی درود


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۸۰) در سیرت سرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

آمده دهم بآن اسپ را بریدند چراکه در نفس خود خوشی یافتند
از جهته خوش رفتاری او حضرت عمر رضی الله عنه باری از
مردی شنیدند که این آیت را میخواند اِنَّ عَذَابَ رَبِّکَ
لَوَاقِعٌ مَا لَهُ مِنْ دَافِعٍ چون این آیت بگوش شان رسید فریاد
زده بیهوش افتادند پس ایشان را اصحاب شان برده بمنزل
ایشان رسانیدند و تا یکماه مریض بودند و میفرمودند
چون بکسی چیزی میدهمد غنی بسازید او را و اهل یک خانه را
یک گله گوسفند که ده یا زیا ده بو یکبار می بخشیدند و باری
برای اعرابی اشتری با ولد آن بخشیدند اعرابی گفت که خدایا
فضیلت بگردان در نزد بزرگان ما حضرت عمر رضی الله عنه می گفتند که اعمال
مفاخره میکنند با هم صله رحم میگویند من بهتر شمایم برای حضرت
عمر رضی الله عنه یکی از اهل کتاب گفت که اگر این آیت شریفه
اَلْیَوْمَ اَکْمَلْتُ لَکُمْ دِیْنَکُمْ وَاَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِیْ وَرَضِیْتُ
لَکُمُ الْاِسْلَامَ دِیْنًا برای مایان نازل می شد روز نزول
آنرا روز عید می شمردیم حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند که روز
نزول همین آیت برما دو عید بود یکی جمعه و دیگری عرفه که
رسول صلی الله علیه وسلم در حین نزول همین آیت بعرفات استاده
بودند ایشان میگفتند که حجاج و کسانی را که حجاج دعا کنند در ذیحجه
و محرم و صفر و بیست روز از ربیع الاول مغفور خواهند بود و ایشان
حج کردند چون استلام حجر را نمودند گفتند من میدانم که تو سنگی و
نفع و ضرر رسانده نمیتوانی اگر رسول صلی الله علیه وسلم ترا
بوسه نمیداد من هرگز ترا بوسه نمیکرد بعد از ان گریستند تا آواز
شان بلند شد چون نظر کردند حضرت علی رضی الله عنه را دیدند گفتند
درینجا بپریز اشکها مستجاب میشود دعاهای مردم حضرت علی رضی الله عنه
فرمود که این سنگ نفع و ضرر میتواند رساند گفت چگونه گفت خداوند
چون میثاق بنی آدم را گرفته نوشت و آن نوشته را این سنگ فرو برد پس این
سنگ بر مسلمین بوفا و بر کافرین بانکار شهادت میدهد پس حضرت
عمر رضی الله عنه گفتند خداوند باقی نگذارد مرا در قومی که تو در انها

نباشی


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۸۱) حسن سیرت عمر رض

نباشي ای ابوالحسن بہمین جہة است کہ علماء گفتہ اند مستحب است برطواف کنندہ
کہ در حین استلام حجر بگوید اللهم ايمانا بك ووفاء بعهدك باین اشارہ
میکنند باین میثاقی که آن سنگ فرو بردہ است حضرت عمر رضی اللہ عنہ گفت
می ترسم کہ کثرت مقام بمکہ معظمہ ساقط کند هیبت بیت شریف را از
دلہا مسلمین پس گفتند چون حج نمودید ای اهل یمن بیمن خود بروید
وای اهل شام بشام خود بروید وای اهل عراق بعراق خود بروید واز هجویم
قصد کردند بمنع مردم از کثرت طواف و گفتند می ترسم کہ اس شہرتہ
مردمان باین خانہ وہیبت آن ساقط شود و فرمود عمر رضی اللہ عنہ قصد
کردم کہ شہر ہا بنویسم از تارکین حج کہ استطاعت ہم دارند جزیہ
بگیرند حضرت عمر رضی اللہ عنہ گفتند کہ رسول صلی اللہ علیہ وسلم هرگاہ کہ
دستهای خود را بدعا بالا میکرد پس فرود نمی آورد تا انیکہ بروی خود میکشید
وحضرت عمر رضی اللہ عنہ میگفتند ای مردم بر شما باد بعلم بیگیر یمها بمزید
علم بہ اجر آنکہ از برای خداوند جل جلالہ روائی است کہ دوست دارد
او را کسی طلب کند بایں از علم بغته آدند می پوشاند او را برد ا بخود
پس چون گناہ کند ناسہ مرتبہ او را عتاب میکند تا رد ا خود را از وی نکشد
وحضرت عمر رضی اللہ عنہ فرمودند کہ موت ہزار عابد صائم النہار و قائم اللیل
سہل تر است در نزد من از موت عالمی کہ دانا باشد بحلال وحرام خداوند
ونیز گفته کسی کہ جہتی سخنی بگوید و ا شخص بحرف او عمل کند پس ای مجردسے
مثل مزد عمل کنندہ است ونیز فرمودند مخوف تر برای امت منافق
علیم است کہ من از وی خایف ترم از ہر بلیہ گفتند آن کیست که همن نانق
باشد و ہم علیم فرمودند آن علیم اللسان است و جاہل القلب والعمل
ونیز فرمودند چون عالم بلغزد بلغزش او عالمی میلغزد ونیز فرمودند سہ
چیز است کہ دین بآن منهدم میشود یکی از ان سہ ذلت عالم است
حضرت عمر رضی اللہ عنہ از حذیفہ بن یمان رضی اللہ عنہ سوال میکرد کہ آیا
در من چیزی از نفاق هست حضرت حذیفہ رضی اللہ عنہ استبعاد
میکرد و میگفت کہ نیست چون بجنازہ خواندہ میشد می دید کہ حضرت
حذیفہ رضی اللہ عنہ ہم حاضر شدہ اند یا نہ اگر یشان حاضر میبودند برآن
میت ناز میخواندند وگرنہ نمیخواندند و حضرت حذیفہ رضی اللہ عنہ


صاحب سر رسول الله صلی الله علیه وسلم و در منافقین این فتنه با دیکخانه
منافق حاضر می شدند حضرت عمر رضی الله عنه میگفت کسب نمیکند مرد
چون فضیلت عملی که بآن صحبت خود را بسوی خوبی بخواند و از بدی
دور کند تمام میشود ایمان مرد و ثابت نمی شود دین او تاکامل نشود عقل او
و نیز میگفتند تعلیم گیرید علم را و تعلیم گیرید از برای علم سکنيت و وقار
و حلم را و تواضع کنید کسیکه از وی تعلیم میگیرید تا اینکه تواضع کند بشما
و جابره علما باشید که ثابت نشود علم شما بسبب جهل شما و نیز فرمودند
که مردیست که پیر میشود در اسلام و کامل نکرده است نمازی برای
خدا وند کسی پرسید که این چگونه است فرمودند که تمام نکرده است
خشوع و تواضع نماز را و دوام در دن خود را بسوی خداوند و نیز فرمودند
که ما امتحان را در زمانه رسول الله صلی الله علیه وسلم نمی شناختیم در بنا
رضی الله عنه ملامت ملامت کننده کان در راه خدا نمی گرفت و کار منکر را
ترک نمی نمودند و نصیحت مسلمانان افروگذاشت نمی کردند و حضرت
عمر رضی الله عنه باری خطبه جمعه را میخواندند پس حضرت عثمان رضی الله عنه
داخل مسجد شدند حضرت عمر رضی الله عنه از دیر آمدن شان بد بردند
که چرا صبح مسجد حاضر نشده اند پس گفتند ایا این است آمیدی
ای عثمان حضرت عثمان رضی الله عنه گفت چون اذان صبح را شنیدم
وضو کردم و بر آمدم ازین زیاده معطل نشدم حضرت عمر رضی الله عنه
گفت وضو کردی یعنی غسل نکردی باز میکه میدانی که رسول الله
صلی الله علیه وسلم بار غسل امر میکردند حضرت عمر رضی الله عنه
باری نماز شام را تاخیر کردند تا اینکه ستاره برآمد کفاره آن
بنده از اد کردند وکسی از حضرت علی رضی الله عنه سوال کرد که جهد
بلا چیست که از ان پناه میجویند گفت جهد بلا کثرت عیال وقلت
مال است و باری حضرت عمر رضی الله عنه خطبه خواندند و گفتندای
مردم بر من زمانی گذشت که قراء قرآن شریف اراده رضای
خداوند را داشتند و درین زمان قومی می بینم که قرآن میخوانند و اراده
شان مردم و دنیاست پس اگاه باشید و در اعمال خود اراده رضای
خدا را بکنید آگاه باشید که ما ازین پیش بزدان وحی مور را مید استیم


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۸۳) حسن سیرت حضرت عمر رض

و شما را آگاه میکردیم و رسول صلی الله علیه و سلم در میان ما بود و جبرائیل
میگفتند وحی قطع شد و ایشان صلی الله علیه وسلم بدار بقارحلت
نمودند حال کسی را که از وی اعمال نیک به بینیم دوست میداریم و نیکی میکنیم
و کسی که در وی اعمال سوء به بینیم در وی گمان بد میکنیم و او را دوست
میداریم پوشیده گیهای شما در میان شما و پرودگار شماست اگاه
باشید که من عمال را میفرستم که برای شما دین شما را تعلیم دهند وسنت
در بین شما ترویج دهند و ازین جهت نمی فرستم که شما را بزنند و اموال شما را
بگیرند اگاه باشید که اگر از عمال من کار را اینمیکند او را نزد من بفرستید
بخدائی که نفس من در دست اوست که قصاص شما را از وی خواهم
گرفت پس عمر و بن عاص برخاست و گفت یا امیر المومنین خبرده
مرا اگر عاملی از فرستاده باشی و مردی را از رعیت تو تادیب کند
بضرب در توییچ تو از وی قصاص میگیری گفتند بخدائیکه نفس من بدست
اوست که قصاص میگیرم از وی تحقیق که رسول صلی الله علیه وسلم را
دیدم که قصاص میگرفتند از خود و خطبه خواند حضرت عمر رضی الله عنه
چون خلافت را اختیار کردند و گفتند ای مردم من شما را دعوت کنندام
پس ایمان بیاورید خدایا من غلیظتم مرا بر اطاعت خود نرم گردان
بموافقت حق بجهة رضا و وجه خود و امور اخرت و بر من درشتي كن
غلظت و لذت مرا بر اعدای خود و اهل الدعارة والنفاق بزجر عدل
که تجاوز از حد ننمایم بر ایشان خدایا من بخیلم مرا سخی گردان در بوآب
معروفه از روی عزم و قصد بدون اسراف در باد سمعه مگر در ان
مرا که طلب کنم بعمل خود ذات ترا و دار اخرت را خدایا روشن کن
بمن فروتنی و نرمی را بمؤمنین الهی من بسیار غافل و فراموش
کارم پس الهام کن بمن ذکر خود را در هر حال و بیاد ده بمن ترک را
در هر وقت خدایا من ضعیفم در عمل بطاعت تو پس روزی کن مرا
من نشاط را در طاعت خود و قوت را بران نیت حسنه که میسر
نمی شود مگر بعزت و توفیق خداوندی خدایا ثابت کن مرا بیقین
و نیکوئی و تقوی و بیاد ده مرا از حاضر شدن در حضور تو و حیا از تو
و روزی کن بر من خشوع را در او چیزیکه رهنمایی میکند ترا از من محاسبه


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۸۴) حسن سیرت حضرت عمر رض

یا نفس خرد و اصلاح ساعات عمر مرا و حذر دار از شبهات الهی روزی کن بمن
تفکر و تدبر را و چیزیکه زبان من از کتاب تو میخواند دروزی کن فهم را
در ان و معرفت را بمعانی آن و نظر را در عجایب آن و عمل را باحکام آن
مادام حیات من انک علی کل شیء قدیر و بود ختم کلام حضرت عمر
رضی الله عنه که بان تکلم میکرد دانسته میشد که از خطبه فارغ شده است
الهی ترک کن مرا بذلت دیگر مرا در فریفتن نفس مگر دان که از غافلین
و بود کاتبان حضرت عمر رضی الله عنه زید بن ثابت و عبدالله بن ارقم
و عبد الله بن خلف خزاعی که او بر ابی الطلحات میگفتند که سردفتر
بصره بود و از برای او ابوجعفر این خطبه کتابت شد بر دوزان کوفه دفتر بنا
بود تا اینکه عبد الله بن زیاد والی شد پس ابو جعفر را معزول کرد
و در عوض آن حبیب بن عیسی امر فرمود در روایت شده است
که حضرت عمر رضی الله عنه زنی را خواستگاری نمودند از قبیله ثقیف
و مغیره بن شعبه هم او را خواستگاری نمود پس او را مغیره بنکاح
دادند رسول صلی الله علیه وسلم برای اقوام آن زن گفتند که ایا
بنکاح عمر ندادید با آنکه او بهتر از او قریش است از اول تا آخر هر چیز را
که عطا کرده است برای رسول خود صلی الله علیه وسلم واز حسن بصری
رحمه الله روایت شده است که گفتند فضل استحقاق آن در بر گیرنده از
اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم باین نیست که آن در بر گیرنده
ایشانند نماز را در روزه دارای طاقت لیکن فضیلت امرین است
که وی زاهد تر اصحاب است در دنیا و سخت تر ایشان است در امر خداوند
ابن عباس رضی الله عنها گفته که روزی بیرون شدم عزم منزل حضرت
عمر رضی الله عنه را داشتم در حین خلافت بایشان ملاقی شدم در حالیکه
سوار بود بر مرکبی که مهار آن از ریسمان سیک بود در پا حضرت عمر رضی الله عنه
کفش های پینه کرده بود و به پای شان ازار کوتاهی بود و خصیری بود
که ساقهای ایشان ظاهر بود پس به پهلوی ایشان رفتم و ازارشان را
بالای ساقهای شان پایان کشیدم خندیدند و گفتند که این ازار
اطاعت تر میکند و ساقهایم را نمی پوشید تا اینکه در عالیه که موضعی است
رسیدند قومی انجا طعامی برای او از نان و گوشت پخته بودند او را


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۸۵) ذکر مقتل حضرت عمر رض

دعوت نمودند وی روزه داشت طعام را بسوی من می انداخت
و میفرمود هم از جا من بخور و هم از جای خود.
ذکر مقتل حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه
امام حسن رضی الله عنه گفته که مغیره بن شعبه غلامی داشت نصرانی و در روایتی
مجوسی بود که او را فیروز ابولؤلؤ میگفتند و در فن نجاری اهن در صنعت
اسیاسازی قابل بود و حدادی را نیز بغایت خوب میدانست
از ثقل مقرره که مولای او بر او نهاده بود در نزد حضرت عمر رضی الله عنه
شکایت نمود و درخواست کرد که بمولای او در بخصوص حرف زند
تا در خراج مقرره او تخفیف دهد حضرت عمر رضی الله عنه پرسیدند
که خراج مقرره تو چند است گفت در روزی دو درهم گفتند چه صنعتها
داری گفت نجاری و نقاشی و حدادی گفتند در ین صناعات تو دو درهم
زیاد نیست شنیده ام که تو اگر بخواهی اسیای بادی بسازی میتوانی
گفت بلی اگر سلامت ماندم آسیائی برایت بسازم که در مشرق
و مغرب حدیث او مشهور شود از نزد حضرت عمر رفت حضرت عمر رض
گفت هرآینه وعده کرد مرا غلام الان فردا آن کعب الاحبار نزد
حضرت عمر رضی الله عنه آمد و گفت یا امیرالمومنین من میدانم که در سه روز
می میری گفتند از چه میدانی گفت این را در کتابی که در نزد من است
دیدم گفتند در کتاب باسم عمر ابن الخطاب دیدی گفت نه یا امیرالمومنین
بلکه شمایل و صفات ترا دیدم و اجل تو فرا رسیده است حضرت عمر رضی الله عنه
در دی بچان خود نمیدند چون فردا شد باز کعب آمد و گفت دو روز
از عمر تو باقی مانده است باز فردا آمد و گفت دو روز گذشته
و یکروز از عمر تو باقی مانده است چون صبح شد حضرت عمر رضی الله عنه
بسوی نماز بیرون شدند چند نفر را بصفها موکل ساختند که چون صفوف
برابر میشد تکبیر میگفت پس ابولؤلؤ خنجری ساخت که دوسر داشت
و هر دو طرف او تیز بود که دسته او در وسط او بود حضرت عمر رضی الله عنه
بخواب دیده بودند که خروس سرخی در اسه نول در نامیل کردند
بر اینکه مردی از عجم ایشانرا سه نیزه خواهد زد و اکثر اوقات سوره
حضرت یوسف یا سوره نحل را در نماز صبح میخواندند یا مانند این سوره ها را


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۸۶) ذکر مقتلا امیر المومنین رضی الله عنه
در رکعت اول تا اینکه مردم جمع میشدند در همین روز ابولولوا برای شان
کمین کرد در مسجد در من انبوهی مردم در ایشان بر امیلت داد تا اینکه
تکبیر گفتند و داخل نماز صبح شدند پس در بین نماز ایشانرا سه
نیزه و بعضی گفته اند که شش نیزه زد که یکی در زیر ناف ایشان فرو شد
که همان ضربت باعث قتل شان شد چون حضرت عمر رضی الله عنه حدت سلاح
حس کردند افتادند بگیر ید سگرا که بر من جنایت کرد و در روایتی دیگر
گفته کشت مرا یا خورد مرا سگ پس موج خوردند مردم و سرعت
کردند بسوی او و آن خنجر هر که میرسید از چپ و راست او را خنجر
میزد تا اینکه سیزده نفر را زخم زد که هفت نفر ایشان مرد تا اینکه
مردی بدر رسید و او را از پس کشت نگاهداشت و بعضی گفته اند
که بر وی برنس انداخت پس چون گریخته نتوانست کار در ابر حلق خود
فرو برده خود را کشت چون حضرت عمر رضی الله عنه افتاد گفت آیا
عبدالرحمن بن عوف در میان مردم است گفتند بلی درینجاست
پس او را گرفتند بدست خود و گفتند پیش شو و برای مردم نماز
بخوان پس عبدالرحمن بن عوف برآمردم امام شده نماز خفیفی
خواند پس حضرت عمر رضی الله عنه را بدوش خود بمنزل شان بردند
پس پرسیدند که کدام کس مضربی مردم گفتند ابولولوا غلام مغیره
بن شعبه گفتند حمد میگویم خدا را که نگردانید مرگ مرا بدست مردی
که دعوی اسلام داشته باشد پس اذن دادند بمردم و مردمان
در نزد شان رفتند در بن میان کعب الاحبار هم داخل شد چون
چون حضرت عمر رضی الله او را دید این شعر را خواند شعر
در اعدائی كعب ثلثا اعدها ولاشك ان القول ما قاله كعب
یعنی وعده کرد بمن كعب سه روز می شمرم و شک نیست که قول قول كعب بود
وما بي حذر الموت انى لميت ولكن حذر الموت يتبعه ذنب
و نیست بر من ترس موت چرا که مرده ام و لکن ترس موت ان می در پی است
پس وصیت کردند بگردانیدن خلافت را درین شش نفر که بعد از مشوره
برای یکی از آنها داده شود و سخن در غیاب خوشا بقاصه گر دید در میان
دانی نمودند پس برآسرد و عبد الله گفتند به بین که چه مقدار دین دارم
فرمود
برنس جامه است
از قسم ردا ۱۲


فتوحات اسلامی جلد ثانی
در مقتل حضرت عمر رض

پس حساب کردند هشتاد و شش هزار قرض دار بود پس حضرت عمر رضی الله عنه
گفتند اگر مال ال عمر این قرض را وفائی کرد ادا کنید و اگر نکرد از بنی عدی بن کعب
سوال کنید و اگر مال ایشان وفائی نکرد پس از قریش سوال کنید و از ایشان
تجاوز نکنید پس ادا کنید از من این مال را بعد از ان گفت برو بسوی
عایشه ام المومنین رضی الله عنها بگوی که عمر برای تو سلام میگوید
و امیرالمومنین نگوی چرا که من امروز امیر نیستم و بگوی عمر طلب اذن میکند
از تو که دفن شود همرا ه صاحبان خود پس رفت در منزل حضرت عایشه
رضی الله عنها و سلام کرد و اذن دخول خواست داخل شد دید که حضرت
عایشه رضی الله عنها نشسته بود و میگریست پس گفت عمر برت سلام
میگوید و اذن میخواهد که با صاحبین خود دفن شود حضرت بی بی فرموند
که من این مدفن را برای خود نگاه داشته بودم پس امروز برای
حضرت عمر ایثار میکنم چون بازگشت کسی گفت این عبدالله آمد که از نزد
عایشه رضی الله عنها باز آمده است در ان زمان عبد الله به نزد حضرت
عمر رضی الله عنه رسید گفت مرا بالا کنید مردی ایشان را تکیه داد
برای عبدالله گفت -- چه خبر آورده گفت انچه دوست
داری یا امیر المومنین اذن داد ترا عایشه رضی الله عنها حضرت عمر رضی الله عنه
گفت الحمدلله هیچ امری بر من مهم تر ازین امر نبود بعضی گفته اند که چنین
فرمود و حین که قبض روح من شود مرا بردارید و بگوئید که عمر از تو
طلب اذن میکند ای عایشه پس اگر اذن داد مرا در مدفن صاحبان
من دفن کنید و اگر رد کرد پس رد کنید مرا در روایت دیگر اذن
نداد مگر در مقابر مسلمین چون فوت شدند ایشان را بیرون
کردند و صهیب بن سنان رومی بریشان نماز خواند بعد برداشتند
و طلب اذن کردند برای ایشان از عایشه رضی الله عنها و عایشه
اذن داده در حجره او بکنار انحضرت و حضرت ابوبکر دفن گردید
در روز چهار شنبه ۲۶ ذی الحجه سنه بیست سه از هجرت زخم خورد و بصبح
روز یکشنبه اول محرم سنه بیست چهار از هجرت بعمر شصت سه سال وفات
نمود دفن گردید مدت خلافت ده سال و شش ماه و هشت روز بود در تاریخ
ابن وردی آمده است که روزی حضرت عمر رضی الله عنه بر سوال او صلی الله علیه سلم


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۸۸) ذکر اقتصاد و حسن سیرت حضرت عثمان رض
گذشت رسول صلی الله علیه وسلم فرمودند میان شما و فتنه دروازه محکم
بسته شده است تا وقتیکه عمر میان شما باشد چون عمر رضی الله عنه از شما جدا
شد آن دروازه فتنه گشاده میشود چنان شد که انحضرت فرموده بودند
حقیقتا نام فتنه تا بعد از شهادت حضرت عمر رضی الله عنه ظاهر شد بعضی
به بعضی پیوست گردید که تا روز قیامت امتداد دارد ذکر فضایل عمر
رضی الله عنه بنهایت رسید اگرچه اندک بیان گردیده لکن جلیل نشانه
نشانه بسیار ومشت نمونه خروار است
ذکر اقتصاد وحسن سیرت سیدنا عثمان رضی الله عنه
حضرت عثمان رضی الله عنه زاهد در دنیا و راغب در اخرت وعادل رعیت پرور
بود برای شخصی خود از بیت المال چیزی نمیگرفت زیرا وی غنی و غنای
آن مشهور بود در زمان حیات نبی صلی الله علیه وسلم وبعد وفات ان
بسیار نفقه کننده وجوان مرد که در نفقه کردن میان قریب وبعید
فرق نمی کرد حق تعالی آیات ذیل در باره او نازل فرموده قوله تعالی
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا
مَنًّا وَ لَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ
يَحْزَنُون وقوله تعا اَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ اَنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا
يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ يَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ وقوله تعالى رِجَالٌ
صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ الی اخر الایه روزی حضرت عثمان رض
خطبه میخواند بروی ازار بود درشت عدنی قیمت آن چهار یا پنج درهم
بود عثمان رضی الله عنه مردمان را مانند طعام امیران میداد وخود بخانه
رفته سرکه و روغن زیت تناول مینمود حسن بصری فرمود در ظل مسجد
شدم عثمان رضی الله عنه را دیدم که برزمین نشسته بردای خود تکیه کرده
بود دو سقا مخاصمه نزد وی برآوردند میان شان حکم کرد عبدالله بن شداد
گفته روزی جمعه عثمان رضی الله عنه را بر منبر دیدم که خطبه میخواند جامه پوشیده
که چهار درهم قیمت داشت از حسن بصری رحمة الله علیه پرسیده شد
که ردای عثمان رضی الله عنه از چه چیز بود گفت قطری گفتند چه قدر قیمت
داشت گفت هشت درهم بسیار متواضع بود که حسن بصری گفته عثمان را
در حالیکه امیر المومنین بود در مسجد خوابیده ردای وی بالین بود مردمان

حاشیه:

یعنی کسانی که مالهای خود را خدا
میدهد فخر نمیکند بعد ازان نفقه
کرده ها خود منت وازار
نمی یابند برایشان نزد پرورد
دگار مزد است واندوه
برایشان نیست

قوله تعا امن هو الخ
یعنی ایا کسیکه قانع است
در ساعاتی از قیام وشبا
و از عذاب اخرت حذر
کرده رحمت پروردگار
خودرا امید دارست

قوله تعا مردانی که
انچه عهد بسته بودند با
خدا راست کردند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۸۹) حسن سیرت حضرت عثمان رض

بعد دیگری آمده نزد او می نشسته خود او برخواسته مانده یکی از آنها بود حثیمه
گفته حضرت عثمان در مسجد بیک لحافه خوابیده بود تنها کسی نزد او نبود
بدیگر روایت حثیمه فرمود که عثمان را دیدم که از خواب چاشت برخواسته
نشان سنگریزه ها در پهلوی او بود میگفتند این امیرالمومنین است عثمان
وضوی خود را به شخص خود ولایت میکرد بوی گفتند بعضی خدام را بفرمای
تا وضوی ترا کفایت کند عثمان گفت چنان نیست بلکه شب برای
استراحت شان است عثمان رضی الله عنه از وقتیکه اسلام آورد بود
هر جمعه یک غلام آزاد میکرد اگر بجمعه غلام نیافتی به جمعه دیگر دو غلام آزاد
میکرد علامه ابن حجر در صواعق محرقه آزاد کرده های حضرت عثمان را دو
هزار و چهار صد غلام تعداد نموده ـ از تواضع آن یکی این بود که غلام
خود را در ایام خلافت خود ردیف خود می ساخت و عیب نمیدانست
حضرت عثمان رضی الله عنه روز را روزه و شب بطاعت قیام داشت
مگر اول شب اندکی خوب میکرد در هر شبی قرآن شریف را یکبار ختم
و گاهی در یک رکعت ختم میکرد چون بر قبرستان گذر کردی چنان میگریست
که ریش مبارک تر شدی عثمان رض از عشره مبشره به جنت و از صحابه
که رسول از وی راضی بود و از جمله سابقین در اسلام بود که بعد از ابی بکر
و علی و زید بن حارثه ایمان آورده بود رسول صلی الله علیه وسلم به جنت
و زهد وی شهادت داده بود چنانچه نصیحت رسیده که آن حضرت فرمودند
رحمک الله یا عثمان که از دنیا تمتع نگرفتی و دنیا از تو فایده برنداشت ـ
فتوحات در زمان خلافت او بسیار شد چنان چه افریقیه و سواحل
اردن و سواحل روم و اصطخر و فارس و طبرستان و سجستان
و غیر ذلک مالهای صحابه چنان بسیار گردید که کنیز بوزن خود و اسپ
بصد هزار درهم و یکدرخت خرما بهزار درهم فروخته میشد حسن بصری
روایت کرد که رزق و اغبره در زمانه عثمان رضی الله عنه بسیار بود و گفت روزی
در غزوه تبوک گرسنه گی رسید عثمان آنقدر طعام خرید که تمام لشکر را
کفایت کرد ابویعلی از جابر روایت که رسول صلی الله علیه وسلم فرمودند
که عثمان بن عفان دوست خدا وند در دنیا و آخرت است ابن عساکر از
جابر روایت نمود که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند که عثمان در بهشت


فتوحات اسلامی جلد اول
( ۴۹۰ )
حسن سیرت حضرت عثمان رض

و هر نبی را رفیق است و رفیق من عثمان است در جنت و هر آئینه داخل میشود بشفاعت
عثمان هفتاد هزار کس که مستحق دوزخ باشند به بهشت بی حساب ابو یعلی
از انس روایت کرده که اول کسیکه با اهل خود بطرف حبشه هجرت کرد
عثمان رضی الله عنه بود انحضرت صلی الله علیه و سلم فرمود که رفیق عثمان در این
خدا یتعالی است زیرا که عثمان رضی الله عنه اول کسیست که همراه اهل
خود بعد از لوط علیه السلام هجرت کرده است وقتیکه آنحضرت صلی الله
علیه و سلم دختری خود ام کلثوم را بنکاح عثمان در آورد بان گفت
که شوهر تو عثمان در میان مردمان به جد تو ابراهیم و پدر تو محمد بیشتر مشاهت
دارد و دیگر فرمود که سخی ترین مردمان از روی حیا عثمان بن عفان ست
دیگر فرمود آنحضرت که حق تعالی بمن وحی فرستاده که بنکاح بدهم عزیر ترین
خود را به عثمان بن عفان یعنی رقیه و ام کلثوم را و گفت عثمان صاحب
حیا ست حیا میکنند از وی ملائکه آسمان و گفت که عثمان مشابهت دارد
به پدر ما ابراهیم و گفت بنکاح ندادم بنت خود ام کلثوم را به عثمان مگربوحی
از طرف آسمان و فرمود آنحضرت صلی الله علیه و سلم که یا عثمان این جبرئیل ست
آمده خبر میدهد مرا که بنکاح داده است خدا یتعالی بتو ام کلثوم را بمثل
مهر رقیه و صحبت برقیه ترمذی از عبد الرحمن بن خباب روایت
کرد که گفت حاضر شدم نزد انحضرت که مردم را به غزوه جیش العسرت
تحریص میفرمود عثمان بن عفان گفت یارسول الله من دو صد
شتر با جهاز آن در راه خدا یتعالی میدهم ثانیا تحریص نمود عثمان رض
گفت یا رسول الله صلی الله علیه و سلم بر من سه صد شتر با جهاز آن
لازم است که در راه خدا یتعالی بدهم آنحضرت فرمودند که بر عثمان
گناه نیست هر چه بکند بعد از امروز از عبد الرحمن بن سمره روایت
شده وقتیکه آنحضرت صلی الله علیه و سلم تجهز جیش عسرت را مینمود
عثمان رضی الله عنه هزار دینار آورد و در کنار آنحضرت ریخت انحضرت
بدست خود آن را گردانیده میگفت عثمان را ضرر ندارد انچه عمل نماید بعد
از امروز این قول را مکرر میمرد حذیفه گفت که دینار تا ده هزار بود
که رسول صلی الله علیه و سلم بدست آن ها را منقلب کرده میگفت یا عثمان
ترا خدا یتعالی از انچه پوشیدی و ظاهر کردی و از انچه که باشد تا روز قیامت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۹۱) حسن سیرت حضرت عثمان رض

آمرزیده بعد از ان عثمان رضی الله عنه بآنچه بعد ازین میکرد چندان باک نداشت
و احمدی بروایت کرده سبب این نفقه آیه الذین ینفقون اموالهم را
در شان عثمان رضی الله عنه نازل کرد ابی سعید خدری رض گفت شبی از شبها
انتظار کشیدم رسول صلی الله علیه وسلم که تا دمیدن صبح عثمان دعا میفرمود
و میگفت خداوندا از عثمان بن عفان راضی شدم تو نیز از وی راضی باش
بغوی از جابر بن عطیه روایت کرده که گفت انحضرت بیامرز در تراخدا تعالی
یا عثمان از ماتقدم و ماتاخر و از خفیه و علانیه و انچه ثابت است
تا روز قیامت- امام احمد از مادر قسمه و که زن راست گوئی بود
روایت کرد گفت از پدر خود شنیدم که میگفت عثمان دومتر تبصین
عسرت را بمال خود مجهز نمود و چون ببیعة الرضوان رسول صلی الله
علیه وسلم امیر نمود عثمان را بطرف مکه فرستاد که در وقت
بیعت فرمودند که عثمان در حاجت خدا و رسول است یکدست خودرا
بدست دیگر زده نیابتا از جای عثمان بیعت کرد بی شک دست انحضرت
برای عثمان بهتر از دست صحابه بود برای شان- ترمذی از ابن عمر
رضی الله عنهما روایت کرد که گفت ذکر کرد پیغمبر خدای صلی الله علیه وسلم
فتنه را و گفت کشته میشود این مرد یعنی عثمان در ان فتنه ترمذی
وابن ماجه و حاکم از مره بن کعب روایت را بصحت رسانیدانکه
که گفت رسول الله صلی الله علیه وسلم فتنه را ذکر میکرد که نزدیکست
آن فتنه بمردی که روی خود را در جامه پوشیده بود گذشت انحضرت
فرمودند این مرد در ان روز بهدایت است پیش وی آن مرد شتا دم
دیدم عثمان بن عفان است بخدمت انحضرت عرض نمودم که این
کس عثمان است گفت بلی- ترمذی روایت کرده که انحضرت
برای عثمان گفت می پوشاند تر اخدا یتعالی پیراهنی اگر منافقان
بقصد کشیدن آن پیراهن ترا قصد نمایند زنهار مکش انرا
تا اینکه به نزد من بیائی پس حینیکه منافقان خواستند که وی را از خلا
خلع کنند عثمان رضی الله عنه سبب این حدیث را نموده گفت
رسول برمن عهد کرده من بران عهد صابرم ابی هریره گفته عثمان
دوفقعه بهشت را خرید یکی در وقتی کندن چاه رومه دیکی وقتی تجهیز جیش


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۹۲) حسن سیرت حضرت عثمان رض

عسرت کیفیت چاه است چون رسول الله صلی الله علیه وسلم بمدینه آمدند
غیر از چاه رومه آب شیرین نبود انحضرت فرمود کسیکه چاه رومه را
خریده دلو آن برای مسلمانان جاری سازد برائی آن چاه
بهتر یست در جنت عثمان آن را به چهار هزار درهم خریده برائی
مسلمانان گردانید دیگر اینکه زمینی پهلوی مسجدی نبوی صلی الله
علیه وسلم بود انحضرت فرمودند کسیه بخرد این زمین را که مسجد
فراخ گردد مانند آن زمین در جنت بوی داده میشود عثمان آن
زمین را خریده مسجد را فراخ کرد انحضرت فرمود رحم کند حق تعالی
عثمان را که حیا میکند از وی ملائکه آسمان ساخته کی که در جیش
عسرت را و مسجد را فراخ نمود ابی ثرت گفت عثمان را
غلام بود روزی ویرا گفت یکرد رگوش ترا فشار دادم بغیر حق حالا از من قصاص
بگیر غلام را مجبور نمود که گوش مبارک اورا گرفت بعد از ان فرمود قصاص
در دنیا گرفته شود اسان تر است از قصاص اخرت بحجت رسید
که رسول صلی الله علیه وسلم فرمود وزن میشود ایمان عثمان با ایمان
تمام امت ایمان عثمان برایمان امت زیادت میکند طبرانی
از معاذ بن جبل روایت کرده است که گفت انحضرت دیدم
که نهاده شدم در یک پله و امت من در پله دیگر برابر آمدم امت را بعد
گذاشته شد ابوبکر در یکپله و امت در دیگر پله ابو بکر با ایشان
مساوی شد همچنین عمر و همچنین عثمان هر یک با است برابر آمدند
ابن عساکر از عایشه رضی الله عنها روایت کرده است که قسم بخدا که شعر
نگفته است ابی بکر و نه در جاهلیت نه در اسلام و ننوشتند ابوبکر
وعثمان نه در ایام جاهلیت ابو نعیم روایت کرده که انحضرت
برای عصمت بن مالک فرمودند در هر وقت با من میمیرم و ابو بکر
وعمر و عثمان هم میمیرند اگر تو قدرت داری که بمیری پس بمیر ابن
عساکر از ابن مسعود روایت کرده که پیغمبر صلی الله علیه وسلم گفت قایم
بعد از من در جنت و بعد از وی نیز در جنت و سوم و چهارم در جنت
ابن عساکر از انس بن مالک روایت کرده که گفت انحضرت فرمود کفر است
که جمع نمیشود محبت آن با در دل منافق و دوست نمیدارد آن ها را مگر مؤمن

صرف


فزودت اسلامی جلد ثانی (۴۹۳) حسن سیرت حضرت عثمان رض

صادق ابوبکر و عمر و عثمان و علی آندرسول  صلی اللہ علیہ وسلم جنازہ
مردی را و نماز نخواند بر او بوی گفته شد که یارسول اللہ ندیدم
ترا که برجنازہ شخصی حاضر شدہ نماز نخوانی گفت این شخص مبغض عثمان
بود آن را حق تعالی مبغوض داشت از ان سبب نماز نخواندم امام
احمد و بخاری و غیره از انس روایت کردند که گفت روزی انحضرت
با ابوبکر و عمر و عثمان بر کوه احد بالا رفت کوه لرزه کرد انحضرت کوه را
بقدم خود زدہ گفت ثابت باش ای احد که بر تو نبی و صدیق
و ہر دو شهید است برکوه حرا نیز این قول را تکرار کرد ازابی
وزر روایت شده که آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم سنگ ریزه ها را بر
کف مبارک گرفت تسبیح گفتند چنان آوازشان اما نند زنبور
عسل می شنیدم چون ابوبکر گرفت هم تسبیح میگفتند چون عمر و عثمان
گرفتند هم آواز تسبیح شان شنیدہ شد وقتیکه بدست ما دادند تسبیح
نگفتند رسول صلی اللہ علیہ وسلم فرمودند که حق تعالی دوستی
ابوبکر و عمر و عثمان و علی را بر شما اندر نماز و روزه و زکوة و حج فرض
گردانیدہ کسیکه منکر فضیلت آن ها باشد نماز و صدقه و زکوة و حج
او قبول نمیشود رسول صلی اللہ علیہ وسلم ابا موسی را فرمودند که عثمان بسبب
مشقت ها و آفتها که بوی میرسد به بهشت بشارت دہ چون وی را خبر
داد عثمان گفت خدا یاری دہندہ است انحضرت فرمودند که من و هر چهار
یار من نور ها بودیم در جانب راست عرش پیش از خلقت آدم علیہ السلام
بزار سال در خلافت ابی بکر در مدینه منوره مردمان را قطعی رسید قافله
عثمان تقریبا ہزار شتر که همه بارگندم و زیت و کشمش بود از طرف شام
رسید مردمان تجار نزد عثمان آمدہ گفتند بطریق مربحه یکدر ہمی ربح درہم
میدهیم عثمان گفت عجیب است بکسی میدہم کہ یکدر ہم مرا در ہم بدہد
شما شاهد باشند که انچه این قافله آوردہ همه را برای خدا صدقه
نمودم زهری گفته که عثمان را نسبت به عمر قریش دوست تر داشتند
چرا که عمر سخت گیرندہ بود بر آن ها چون خلیفه گردید عثمان رض
یک یک را ملاقات کردہ باہم اتصال داد عثمان صاحب حلم
و محبوب قریش بود چنانچه در عرب مشہور بود که کسی بکسی میگفت ترا


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۹۴) حسن سیرت حضرت عثمان رض

چنان دوستی دارم که قریش عثمان را عثمان رض را بر طلحه بن عبیدالله پنجاه هزار
درهم دین بود روزی طلحه گفت هر روز که موعود کردم مال خود را بگیر
عثمان گفت آن برای معاونت و جوانمردی تو از تو باشد عثمان
بر رعیت خود بسیار شفیق بود چنانکه گفته است سلیمان بن موسی که عثمان رض
خواسته شد بسوی قومی که مشغول امری بدی بودند پیش از رسیدن
او قوم تفرقه شدند عثمان رض این فعل شنیع را دید حمد خدا را باینکه قوم را
گرفتار امر بد ندید بر زبان راند و غلام آزاد کرد و نیز بسیار
ترسناک بود که اگر بر قبرستان گذر کردی چنان گریستی که ریش
مبارک از گریه تر شدی و میگفت کاشکی بمیرم و هرگز زنده
نشوم رسول بوی فرمود که یا عثمان رض دور است بعد از من بخلافت
الوده گردی زنهای مقابله نکنی رسول الله صلی الله علیه و سلم
فرموده بود که عثمان فوت شود بلانکه آسمان بروی نماز گذارد
روزی عثمان رض با رسول الله صلی الله علیه و سلم غسل میکرد پای
مبارک منکشف شد بود و عثمان پای خود را پوشید
بوی گفتند که ابو بکر و عمر و علی رضی الله عنهم داخل شدند پای
خود را نپوشیدی رسول صلی الله علیه وسلم فرمود من شرم
میکنم از کسی که ملائکه آسمان از وی شرم میکنند عثمان را ازین
حیث ذوالنورین میگفتند که دختر نبی صلی الله علیه و سلم بنکاح وی
در آمده کسی نبود که بسته باهامه مراستی دو دختر پیغمبر مستعد
باشد غیر از عثمان اول آنحضرت صلی الله علیه وسلم رقیه دختر خود را
بنکاح عثمان داد چون فوت کردید دیگر دختر خود ام کلثوم را
بوی داده فرمودند اگر سوم دختر میداشتم به عثمان رضی الله عنه
میدادم علی رضی الله عنه فرمود که از آنحضرت شنیدم که میگفت
در نزد من یک از ملائکه بود گفت عثمان شرمید است که او را
قوم او می کشند و من حیا میکنم از این ابن عمر گفته که آنحضرت
فرمودند ملائکه از عثمان حیا میکند مثل حیا کردن از خدا
و رسول آن امام احمد روایت کرده که رسول صلی الله
علیه و سلم فرمود این کس مظلوم کشته میشود اشاره


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۹۵) حسن سیرت شریعتمداری ۳

به حضرت عثمان رضی الله عنه کرد انس از انحضرت صلی الله علیه وسلم
روایت کرده که خدای را شمشیر است در غلاف تا عثمان زنده
باشد چون کشته شود آن شمشیر برهنه میشود که تاروز قیامت
به غلاف نخواهد شد ـ در شفا قاضی عیاض ذکر شده که آنحضر
فرمود که عثمان در حالت قرئت قرآن کشته میشود
وخداوند ورا پیراهنی می پوشید و قوم اورا اراده کشیدان
آن پیراهن را دارند و در وقت خون بر این آیت سیلان
کرد قوله تعالی فسیکفیکهم الله وهو السمیع
العلیم هرگاه وی را محاصره کردند جماعتی از صحابه مانند علی بن
ابیطالب رضی الله عنه وعبد الله بن عمر وابو هریرة از وی
اجازه مقاتله خواستند عثمان روی گردانیده اجازه
مقاتله نداد علی رضی الله عنه کشنده گان حضرت عثمان رضی الله عنها
لعن و طعن میکرد و میگفت بار خدایا من تبرا میکنم بسوی تو از خون
عثمان رضی الله عنه و رفته بود عقل من روزی قتل عثمان
قسم بخدا نیکه غیر او مستحق عبادت نیست کشتم من عثمان را در نه
امر کردم بکشتن وی را داشتم عبدالله بن عامر گفته روز دار
بهمراه عثمان رضی الله عنه بودم گفت قصد کن بر هر کسی که مصلحت
میدانند مرا هم سمع وطاعت است برای اینکه دست خودرا نگهدارند
و بیرق خود را بیبندارند سمیره گفته اسلام را قلعه محکم بود قوم عثمان عصر
رخنه بسیاری در قلعه اسلام بواسطه کشتن او اندختند آن رخنه ها بسته میشود
تا روز قیامت ابن عساکر از عبدالرحمن بن مهدی روایت کرده
که عثمان را دو خصلت بود که ابوبکره وعمر را نبود یکی صبر وی
تاکشته شد دیگر اینکه مردمان را بر قرآن شریف جمع کرد
روز یکه وی را محاصره کردند بیست غلام داشت اسلحه برداشتند
خواستند مقاتله کنند عثمان آن ها را منع کرد منع نمی شدند گفت هر که
اسلحه خود را بیندازد برضا خدا آزاد باشد غلامان اسلحه را گذاشته منع
شدند چون شهید گردید خزاین آن را تفتیش کردند صندوقی ای
یافتند قفل زده آن را کشادند صندوقچه چوبی یافتند که در ان قرطی بود


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۹۶) حسن سیرت عثمان رض

بران نوشته که هذا وصیت عثمان بن عفان اشهد ان لا اله الا الله وحده
لا شریک له واشهد ان محمدا عبده ورسوله وان الجنة حق والنار
حق و ان الله یبعث من فی القبور یوم لا ریب فیه ان الله
لا یخلف المیعاد و علی هذه الشهادة نحی و علیها نموت و علیها
نبعث انشاء الله حاکم از عبداللہ بن مسعود روایت کرده
که گفت چون عثمان بیعت شد ما هم بیعت کردیم زیرا وی بهترین کسی
بود که باقی مانده بود انه یزید بن ابی حبیب روایت شده که من
نشنیده که تمام سوارانی که عثمان رضی اللہ عنہ را محاصره نمودند وانه
دیوانه شدند حذیفه گفته که اول فتنها قتل عثمان و آخر آن خروج
دجال است قسم بکسی که نفس من بقدرت اوست نمی میرد کسیکه در دل او
ذره دوستی کشندگان عثمان باشد تا اینکه تابع دجال نشود
و اگر دجال را در نیافت در قبر خود بوی ایمان می برد ابن عباس رضی اللہ عنہا
فرموده اگر بازخواست خون عثمان را مردمان نمیکردند سنگها از آسمان
از آسمان زده میشدند و هم ابن عباس فرموده اگر از آسمان به عرض زمین
در قتل عثمان خون باریدی هنوز کم بود و هم ابن عباس فرموده که حضرت معاویہؓ
و اصحاب او بر علیؓ و اصحاب او تقصا مراند که غالب میشوند زیرا که حق تعالی فرموده
قوله تعالی و من قتل مظلوما فقد جعلنا لولیه سلطانا فلا یسرف
فی القتل انه کان منصورا آخر خطبه که حضرت عثمان بر منبر خواند
که ای مردان خدا تعالی دنیا را برای آن بشما داده که آخرت را ان کسب نمائید
نه اینکه بدان مایل شوید دنیا فانی و آخرت باقی است زنهار
که شما را دنیا فریب ندهد و از آخرت باقی مشغول نسازد انچیز یکه
باقی میماند بر دنیای فانی اختیار نمائید بازگشت همه
بسوی خداوند است از خدا وند بترسید زیرا که ترس خدا سپر است
مر عذاب خدا را و وسیله است در نزد باریتعالی و بترسید از قهرت
خدا جماعت و اتفاق را لازم گیرید و بایکدیگر دوستی کنید آن نعمت
خدا یر ا یاد کنید که باهم دشمنان بود ید و بنعمت
خدا وند است که اسلام با هم برادر گردیدند و حق تعالی در حق شما
شما الفت انداخت عبداللہ بن سلام گفت که برادر خود عثمان را وقت محاصره ام


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۹۷) در سیرت حضرت عثمان ذی النورین رضی الله تعالی عنه

او آمدم تا بر او سلام کنم چون داخل شدم عثمان گفت مرحبا۔
ایها الاخ رسول الله صلی الله علیه وسلم را بخواب دیدم درین شب
در همین خانه خود مرا گفت یا عثمان قوم ترا محاصره کردند گفتم آری
گفت تراتشنه گردانیدند گفتم بلی دلو پرآبی بمن داده گفت بیاشام
آشامیدم تاسیراب شدم و چنانچه میان سینه و کتفین خود
مشاهده میکنم بعد ازان گفت آنحضرت صلی الله علیه وسلم اگر
میخواهی ترا نصرت دهم و اگر میخواهی در نزد من افطار نمای من
افطار کردن نزد رسول صلی الله علیه وسلم را اختیار کردم پس
عثمان رضی الله عنه در همان روز شهید گردید عبدالله بن سلام
برای سینکه در وقت خون الوده نمودن عثمان رضی الله عنه حاضر بود
گفت چه میگفت عثمان رضی الله عنه در وقت زخم خوردن گفت
شنیدم که سه بار گفت خدایا امت محمد را جمع گردان عبدالله بن
سلام فرمود قسم بیکه نفس من بقبضت اوست اگر عثمان تفرقه
امت را دعا کردی امت محمد صلی الله علیه وسلم هرگز تا قیامت
جمع نمی شد مد ثما مه بن حزن قشیری گفته که روز دار نزدیک عثمان
شدم چون مردمان بوی نزدیک شدند گفت شما را بخدا و باسلام
قسم میدهم که شما نمیدانید زمانیکه رسول الله صلی الله علیه
وسلم بمدینه منوره آمدند آب شیرین غیر از چاه رومه نبود حضرت
صلی الله علیه وسلم فرمودند کیست که بخرد چاه رومه را و دلوان
را با دلوهای مسلمانان دائر دارد از چاه رومه بهتری در جنت  شهید
بیابید من چاه رومه را بمال اصلی و شخصی خود امروز مرا ازان
و از آب دریانمیدهد همه گفتند بار خدایا چنان است بعد از ان
گفت شما را بخدا و اسلام قسم میدهم که نمیدانید که جیش عسرت
را بمال خود تجہیز نمودم گفتند چنان است گفت شما را بخدا و اسلام
قسم میدهم که نمیدانید که مسجد نبوی صلی الله علیه وسلم بر
اہل آن تنگی میکرد آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم فرمود کیست که بخرد
زمین اولاد فلان را تا زیاده کند انرا در مسجد برای وی ازین
زمین بهتر است در جنت من بمال خود آن زمین را خریده داخل مسجد


فتوحات اسلامی جلد ثانی (٤٩٨) در سیرت حضرت عثمان ذی النورین رضی اللہ تعالیٰ عنہ
کردم امروز شما یان مرا از دو رکعت نماز در ان مسجد منع میکنند
گفتند چنان است باز گفت قسم میدهم که نمیدانند که من و رسول
صلی الله علیه وسلم و ابوبکر و عمر در کوه احد بودیم بزلزله شد تا
اینکه سنگ ها از وی سقوط کرد آنحضرت کوه را بقدم خود زده
گفت آرام شو که بر تو نبی و صدیقی و دو شهید است گفتند بخدا که چنان
است بعد ازان عثمان رض سر بالا کرده گفت خدایا چه قدر شهادت
میدهند قسم برب کعبه که من شهید می شوم شیخی از قبیله ضبه روایت
کرد که عثمان رض مجروح گردید خون بر ریش مبارک جاری بود میگفت
لا اله الا انت سبحانك انى كنت من الظالمين اللهم اني استعذك
عليهم واستعينك على جميع امورى واسئلك الصبر على ما أبتليتني
محب طبری در کتاب بیاض نضرت گفته که طائفه شیعه چند مسئله را اختراع
و افتراو نموده آنها را سبب طعن عثمان رضی اللہ تعالیٰ عنہ گردانیدند
و عثمان رضی اللہ تعالیٰ عنہ از ان بیزار میباشد از انجمله می گفتند
عثمان رضی الله تعالیٰ عنہ برای پسر خود دختر حارث بن حکم را بنکاح
داده صد هزار درهم از بیت المال بوی داد حقیقتاً درین گفته کاذبند
زیرا عثمان رضی اللہ تعالیٰ عنہ از مال خود داد انچه داد خود وی مال
دار بود که میان عرب به عثمان غنی مشهور بود و نیز افترا می
کنند که دختر خودام ابان را بمروان داده صد هزار درهم از بیت
المال جهیز داد هم دروغ محض است اگر بوده باشد بطریق صحت
از عین المال خود او بود و دیگر شیعه گویند عشر بازار های مدینه را
به حارث بن حکم داد این هم دروغ است بلکه صحیح اینست که
وی را در بازار های مدینه برای اینکه مردم در کیل یا ووزن
با ستم و خیانت نکنند محتسب ساخت دوروز یا سه روز درین امر
مقرر بود بعد ازان معزول شد سبب عزل اینکه مردم از وی
نزد عثمان رضی اللہ تعالیٰ عنہ شکوه بردند که خسته های خرما را
برای خود میخر د و مردم را از خریدن منع میکند ازان سبب بجای
شتران مردم چیزی نمیماند حضرت عثمان رضی اللہ تعالیٰ عنہ فوراً
وی را توبیخ نموده معزول کرد با وجودیکه حارث از اقوام او بود
از ان


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۹۹) در سیر حضرت عثمان ذی النورین رضی الله تعالی عنهم
ازین مسئله کدام عیب راجع بعثمان رضی الله عنه میشود بلکه عین عدل
و انصاف بود دیگر این که طعن میزدند که عثمان رضی الله عنه
خویشاوندان خود را هر جا حاکم میکرد این مسئله هم موجب طعن نیست
زیرا وی باجتهاد خود آنها را عادل میدانست و نمیدید که در اظهار
عدل باوی موافقت دارند اگر عدل نکرده باشند و خلاف رای
عثمان ره سلوک نموده باشند و عثمان رضی الله عنه را بظلم نرسیده عثمان
درین اجتهاد خود مورد طعن نمیشود همچنین جمیع کارهای که عثمان ره بقصد
عدالت مشعر مود از راه اجتهاد مجتهد اگر در امری خطا شود ماجور است
مورد طعن و شنیع نیست چنانچه مذاهب اهل سنت و جماعت است چون
منافقین حضرت عثمان رضی الله عنه را محاصره کرده کشتند بعد از ان
مردمان و کسانیکه کشنده عثمان رضه بودند به علی بن ابی طالب بیعت کردند
فتنه در میان صحابه رض واقع گردید بعلی گفتند تا بیعت نمیکنیم تا اینکه
قاتلان عثمان ره را بما تسلیم نمائی که از یشان قصاص گیریم علی رض فرمود
اول بیعت نمائید بعد از ان قاتلان او را تعقیب نموده بمطابق شرع
از انها قصاص میگیرم قبل از بیعت قصاص گرفتن دشوار است
زیرا با انها قبیله و عشیره شان جمع شده فتنه برپا میشود سبب اختلاف
که باعث بر مقاتله صفین و جمل گردید همین بود که دو فرقه شدند
هر یک مدعای خود دلایل و براهینی اثبات مینمودند در نزد بعضی
دلائل معارضه کرد خود را از هر دو فریق کوشه گرفته مانند سعد بن
ابی وقاص و عبدالله بن عمر و اسامة بن زید و محمد بن سلمة و مغیرة
بن شعبه رضی الله عنهم امریبان مردمان پوشیده ماند تا زمانه ائمه
اربعه بعد آنها به حجت ها و براهین نظر کرده حقانیت علی کرم الله وجهه
ظاهر گردید و خطار طرف دیگر اجتهادی بود در خطار خود گنه گار نمیشود
زیرا که انحضرت صلی الله علیه وسلم فرموده کسیکه در امری اجتهاد
نمود بحق برسد برای وی دو اجر و کسیکه خطا بنمود یک مزد است پس
حکم بگنه گازی یکی از ینها جائز نیست از همین سبب اهل سنت و
و جماعت از مشاجرات که در بین اصحاب رض و تابعین واقع شده
صرف نظر کرده سکوت نمودند و اختلاف آنها را به بهترین مجلی و محمل


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۰۰) در سیرت حضرت عثمان ذی النورین رضی الله عنه

و تاویل نمودند از جهت حسن ظن با ایشان چرا که خدای تعالی بر آن
ثنا گفته و بصدق آن ها شهادت داده و باینکه خداوند ازیشان
و ایشان از خداوند راضیند خبر داده و همچنین احادیث بسیار
در فضیلت آنها وارد شده پس عیب گفتن و طعن زدن موجب تکذیب
آیات قرآنی وحدیث نبوی و تکذیب هر دو کفر ست نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ
ذَالِکَ الاعتقاد واین سباب در باره شان موجب فسق است.
و آن مستلزم سقوط احکام سنت و شریعت از درجه اعتبارست.
زیرا شریعت را صحابه از آنحضرت نقل نموده اند این سخنان راساً
ابطال شریعت نبویه میدهد بخلاف آنچه که بر اجتهاد محمول شود بقرار
مذهب اهل سنت و جماعت و این مذهب حق و مخالف آن گمراه و باطل
است و بیان حقیت درین مذهب رو از بدعت و ایجاد نجات
یافت آنچه که تقویت قول اهل سنت را مینماید انست که علی از
ابوسلامه دانا و حابب است میگویند گان خون عثمان پیوسته
میگفت ای ابوسلامه برای این قوم که طلب خون عثمان طالمی
نمایند دلیلی مشاهده میکنی گفت آری ابوسلامه گفت به
تاخیر این قصاص دلیل هم ترا بخاطر میرسد علی رضی الله عنه بلی
تا وقتی که درک آن بدرستی نشود حکم احوط و احسم از
روی نفع آنست که تاخیر شود ابو سلامه گفت فردا حال
ما و ایشان حنیکه در مقاتله پیش شویم چه خواهد بود علی
گفت امید دارم که هیچ کس از ما و ایشان که دل خود
را برای خدا پاک داشته کشته نشود مگر اینکه داخل
میکند او را خدای تعالیٰ در بهشت —
سیدنا عثمان رضی الله تعالیٰ عنه در روز جمعه نوزدهم
ذی حجه سنه ۳۵ از هجرت شهید گردید بعضی
گفته اند قتل او بایام تشریق بود عمر مبارک او هشتاد
و دو سال و بعضی هشتاد و هشت برخی نود
سال گفته اند قصه محاصره وی دراز و در تواریخ
مفصلاً مذکور است حاجت بذکر آن نیست


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۰۱) در سیرت حضرت علی مرتضی رضی اللہ تعالٰی عنہ

ذکر اقتصاد وحسن سیرت سیدنا علی ابن ابی طالب رضی الله تعالی
علی رضی اللہ عنہ در دنیا بسیار زاہد و بی رغبت بود چنانچه عمر
بن عبدالعزیز گفته که علی زاہد ترین صحابه بود و سفیان بن عینیه
نیز چنین فرموده و عادلی در بیت المال بود که بغیر از مایحتاج بهم
چیزی نمیگرفت به زہد وی در دنیا پیغمبر صلی اللہ علیہ وسلم اشارت
داد کہ حق وی را بزہد مزین گردانید عمار بن یاسر از نبی صلی اللہ
علیہ وسلم روایت کردہ کہ فرمود یا علی حق تعالی ترا زینیت دادہ کہ
بندگان خود را بآن مزین نگردانیده که دوست تر باشد نزد
وی و آن زینت بزرگان و دوستان اوست و آن زهدست
در دنیا که نه تو بدنیا رسیدی و نه دنیا بتو و مساکین را در سمت
داری تابع بودن نشان را و آن با با ماست تو را معنی امام احمد
احمد از علی بن ابی ربیعه روایت کرده که تاج نزد علی رضی
الله عنہ آمدہ گفت یا امیر المؤمنین خزانه از طلا و نقرہ مملو گردیده علی
الله اکبر گویان از جای برخاسته با ابن تیاج روان گردید چون
ببر مال رسیدند در میان مجمع بمال خطاب کرده گفت ای طلا و
نقرہ غیر مرا فریب دهید بعد ازان تمام مال را بمردمان تقسیم
کرد کہ در بیت المال در ہمی نماند بعد ازان بیت المال را آب
زده جاروب کردند در آنجا دو رکعت نماز خواند روایت دیگر
از امام احمد اینکه چون علی داخل بیت المال شد نظر او بمال
افتاد گفت با وجود احتیاج مردم بودن این مال را مصلحت
نمیدانم آن را بر محتاجین تقسیم نموده در موضع آن نماز خواند برای
اینکه آن خانه در قیامت شهادت دهد ابو رافع آزاد شده علی
رضی اللہ عنہ خزانه دار بود روزی بر ابو رافع داخل شد دختر ابو رافع
را دید که مروارید با خود را تزئین نموده شناخت که مروارید بیت
المال ست گفت از کجاست ای دختر این مروارید با دست ترا
قطع می کنم ابو رافع جدیت علی را دانسته پیش رفتہ گفت یا امیرالمومنین
من او را باین مروارید با ترین کردم علی گفت ای ابو رافع فاطمه
بنت النبی صلی اللہ علیہ وسلم را بنگاح گرفتم فرشی که بران خواب نمائیم نمود


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۰۲) در سیرت حضرت علی مرتضی رضی الله تعالی عنه

مگر پوست گوسفندی که بران شب خواب و بروز شتر خود را در ان علف
میدادیم غیر از فاطمه خادم نبود ہارون بن عنتره وی از پدر خود
روایت کرده که گفت داخل شدم به خورنق در زمستان به نزد
علی رض و بر وی قطیفه کهنه بود گفتم یا امیر المومنین حق ترا و عائله ترا
در بیت المال استحقاق داده و تو این سختی را بر خود گرفته گفت رض
گفته شما را اعتبار نمیدهم قسم بخدا این قطیفه ایست که از مدینه با آن
بیرون شده ام یحی بن اسلم گفته که عمر و بن سلمہ را علی رضی الله
عنه بر اصفهان عامل گردانید عمر و با مالها و خیکهای پر از روغن
و عسل از اصفهان آمدام کلثوم دختر علی رض نزد او شخصی فرستاد
که چیزی از ان روغن با و عسل بفرستد وی یکظرف عسل یکخیک
روغن فرستاد فردای آن علی رض آن خیک ها و ظرفها را شمار کرد
از هر یک یکی کم آمد علی رض پرسید عمرو گفت موجو دست حاضر میکنم
امر را پوشید علی رض وی را قسم داد که چه کردی عمر و گفت بام کلثوم
فرستادم علی رض بسوی ام کلثوم فرستاده هر دو خیک را گرفت
دید که اندکی از خیک ها کم شده استجار را خاست که آن کمی را قیمت
نمایند بسه در هم قیمت کردند سه در هم را از ام کلثوم گرفته تسلیم
بیت المال نمود خیکها را تقسیم کرد عاصم بن کلیب از پدر خود روایت
کرد که مال اصفهان آمد آن را علی رض هفت گزه بر هفت سهم که مصارف
صدقه هفت است در ان میان نانی را یافت بهفت قسمت نموده
قرعه انداخت تا نصیب اول داده شود سفیان گفت علی رض خشت
خام یا پخته را بر خشت دیگر نهاد و نه لی را برنی دیگر ابی حبان تمیمی
از پدر خود روایت کرد که غله زمینی که در مدینه داشت و زراعت
میشد به انبان می آوردند روزی شمشیری را بیرون کرده
ببازار فروخت گفت اگر بر چهار در هم قادر می بودم این شمشیر
خود را نمی فروختم و گفت که علی رضی الله عنه بر منبر می گفت که
میخرد از من این شمشیر را اگر قیمت یک ازار می داشتم شمشیر را
نمیفروختم مردی بسوی وی برخاسته گفت بمسلم میدهم ترا قیمت
از ار شاید این دفعه غیر از مرتبه اول با شد علی رض میگفت من مالها

برای


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۰۳) در سیرت حضرت علی مرتضیٰ رضی الله تعالی عنه

برای مسلمانان محافظه میکنم علی رض مال را از کسی که نمیشناخت
نمیخرید چون پیراهنی میخرید بدست خود اندازه میکرد زیاده را
قطع کرده میگفت الحمد لله الذی کسانی من فضله از عبدالله
بن ابی هزیل روایت شده که دیدم علی رض را که بیرون شد و بروی
پیراهن درشتی بود که آستین آن را میکشید تا ناخنها میرسید و چون
رها میکرد بنصف ساعد می ایستاد در یک روایت آمده که علی بن ابی
طالب را دیدم که از مسجد کوفه بیرون شد و بروی ازار و رداء
بود ازار آن تا نصف ساق بود در بازار گذر میکرد و با آن
دره بود مردمان را بتقویٰ و صداقت و خوبی معامله و برابری
پیمانه امر میکرد ابی سعید اندوی رض گفته که علی بن ابی طالب را
در وقت خلافت او دیدم که در بازار ندا میکرد کیست که بفروشد
پیراهن بسه درهم مردی گفت بنزد من است آن پیراهن را آورد
علی رضی الله عنه بسه درهم گرفت و پوشید از سرانگشتان
قدری زیاده شد علی رض به صاحب پیراهن امر کرد تا زیادت
را قطع کند از ابن عباس رض روایت شده که علی رض در حین خلافت
خود پیراهنی بسه درهم خریده آستین آن را از جای بند دست
قطع کرد از ام سلمه رض روایت است چون ویرا از لباس امیر
المؤمنین علی رض سؤال کردند گفت لباس آن کرباسهای
سیلانیه و کرباس جامه درشتی است از پنبه و غیره از
زیدین و هب روایت شده که جعد بن هبیره علی رض را در
لباس او سرزنش کرد علی رض گفت چه حال است ترا
لباس من از کبر دورتر و بمتابعت سزاوارتر است که مردم
بمن اقتدا کنند در لباس بوی گفته شد که چرا پاره و
پیوند میزنی جامه خود را گفت تا اینکه بترسد دل من و
پیروی کنند بآن مؤمن بر انبانی که آرد جو داشت و خوراک
وی بود مهری نهاد وی گفت دوست ندارم که داخل
شود شکم مرا مکر انچه من میدانم شعبی گفت علی رض زره خود
را که مفقود شده بود نزد نصرانی یافت همراه نصرانی در زمان خلافت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۰۴) در سیرت حضرت علی مرتضی رضی الله تعالی عنه

خود بحضور قاضی شریح رفتند علی رضی الله عنه به پهلوی قاضی
نشست گفت اگر خصم من مسلمان می بود باوی برابر می نشستم
علی رضی الله عنه گفت زره من است نصرانی گفت زره
من است امیرالمؤمنین را تکذیب نمیکرد قاضی شریح
گفت یا علی ترا شاهد است گفت نیست و خنده میکرد بعضی
گفته اند ابن خود حسن و مولای خود قنبر را شاهد آورد قاضی
شریح شاهدان علی رض را قبول نکرده گفت حسن پسر تست و قنبر
آزاد کرده نصرانی زره را گرفته رفت اندکی نگذشت پس آمده
گفت این حکم مانند احکام انبیا است که امیرالمؤمنین با من
بحضور قاضی خود رفته قاضی حکم بلا متی او کرد بی شک
این دین حق است نصرانی اسلام آورد و اقرار نمود که این
زره از علی است روزی واقعه صفین از نزد افتاده آن زره
را با یک اسب بوی بخشیده همراه علی رض بمقاتله خوارج
رفت علی رض را دیدند که بیکه ر هم خرما گرفته در میان ردای
خود بر داشته بود بوی گفتند ایابتر نداریم از تو گفت صاحب
عیال حق دار تر است به بر داشتن آن و در روایت
دیگر از صاحب عیال ازینکه نفع بطرف عائله خود بکشد
چیزی نقصان نمیکند از نبی صلی الله علیه وسلم مانند آن به
صحت رسیده که آنحضرت چیزی را میخريد و آن را خود بطرف
خانه میبرد هرگاه رفیق وی میگفت که من بردارم رسول الله
صلی الله علیه و آله و صحبه و سلم میگفت که صاحب عیال حق
دار تر است به برداشتن آن حسن بن علی رض بر استر خود
سواره میرفت بر سائل که نزد وی پارههای نان بود گذر در آن
سائل وی را بخوردن نان دعوت کرد از استر خود فرود
آمده در میان راه نشسته با او طعام خورده گفت حق تعالی تکبر
کننده گان را دوست ندارد حسن صالح گفت در نزد عمر بن
العزیز زاهدان را مذاکره میکردند عمر رض گفت زاهدترین مردمان
در دنیا علی بن ابی طالب رض علی رضی الله عنه برای عمر رضی الله عنه میگفت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۰۵) در سیرت حضرت علی مرتضی رضی اللہ تعالیٰ عنہ

اگر اراده داری که خود را بصاحبان خود واصل گردانی ارزو
خود را از دنیا کوتاه گردان از سیری کمتر بخور و جامه خود را پیوند
بزن و هم کفش خود تا بایشان برسی در خلافت حضرت عمر رضی اللہ
تعالیٰ عنہ از حضرت علی رضی اللہ تعالیٰ عنہ قدر استحقاق
را در بیت المال پرسیدند گفت انقدر که او را و عیال او را
طعام و چاشت کفایت کند و آن قدر که در زمستان و تابستان
از جامه میانه بپوشد عمر رضی اللہ عنہ بقول او عمل کرد
چون او خلیفه شد گفته های خود را کفیل میدانست. امام احمد
از عبداللہ بن زبیر روایت کرده که گفت روز عید اضحیٰ بر
علی رضی اللہ عنہ داخل شدم پیش او پیته تهیه کرده میان
آتش اوردند کاسئ از گوشت مرغ ابی می اوردی زیرا
که خدای تعالیٰ مال ترا بر تو بسیار گردانیده علی رضی اللہ عنہ
گفت یا ابن زبیر از رسول خدا شنیدم که میگفت حلال نیست
از مال خدا برای خلیفه مگر دو کاسه یکی را با اهل و عیال
خود صرف نموده دیگری را پیش مردمان نهد گفته که علی رم
وقتیکه امیر المؤمنین بود دیدم که در بازار میرفت با مردمان
در کین و عمار آلود مصافحه میکرد کراهان رهنمائی و بارداران
را معاونت میفرمود این آیت میخواند قوله تعالیٰ تِلْكَ الدَّارُ
الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي
الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ از ابی مطر بصری روایت
شده که گفت روزی علی رم در خرما فروشی رفت دید کنیز کی آنجا
ایستاده گریه میکند امیر المؤمنین گفت چرا میگریئی ای کنیزک
گفت مولایم را یکدرهم داد که خرما بخر ازین مرد خرما خریده برده
مولا خوش نکرد پس اوردم خرما فروش قبول نمیکند علی رم گفت
ای مرد خرما ی خود را قبول و در هم را بوی پس بده که کنیز بوده
اختیار ندارد خرما فروش مدافعه میکرد شخصی آهسته بوی گفت
با امیر المؤمنین مدافعه میکنی چون مرد دانست که امیر المؤمنین است
در حال خرما پس گرفته در هم کنیزک را داد بعد از ان خرما فروش

یحییٰ بن درع گفته که علی رم روزی
شمشیر خود را در بازار برای
فروختن عرض نمود و فرمود که
اگر بیت المال یکصد در هم میداشت
اینرا نمیفروختم


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۰۶) در سیرت حضرت علی مرتضی رضی اللہ تعالیٰ عنہ

به امیرالمومنین گفت از من راضی باش گفت از تو چرا ممنون باشم
حقوق مردم را ادا میکنی اما مه تانند روایتی که سابق شد روایت کرده
کرده که علی رض روز جمعه مال بیت المال را تقسیم میکرد تا تمام شد
بعد ازان خانه را آب و جاروب زده نماز کرد علی رضی اللہ عنہ چون
به بیت المال داخل شدی بطلا ونقره نظر کرده فرمودی که ای سفید و
زرد غیر مرا فریب دهید که من شما را سه طلاق دادم روزی نزدوی
فالوده آورده گذاشته شد علی رض گفت این خوش بوی و خوش مزه
و خوش رنگ است مگر من بد می پندارم که نفس خود را باین عادت
دهم نخورد ازان قصه جدا شدن عقیل برا در حضرت علی رض و پیوست
شدن بمعاویہ رض مشہور است این قصه را بسیاری از محدثین بروایا
با هم قریب آورده اند از انجمله در روایتی آمده که علی رضی اللہ عنہ بہ
برادر خود عقیل از جو اینقدر میداد که فی الجملہ کفایت عائلہ او
را میکرد روزی اولادش خواهش حریس کردند هر روز از
خرج خود کم کردند تا چیزی جمع گردید نزد عقیل که بان خرما و روغن
خریده طعام ساختند علی رض را هم دعوت کردند چون علی رض
حاضر شد طعام را آوردند علی رض عقیل را ازین طعام پرسید
عقیل کیفیت را بیان کرد علی رضی اللہ عنہ فرمود آیا اینقدر از طعام
باقی شما را کفایت میکند گفتند آری علی رض همان مقدار را از مقرره
شان کم کرد گفت روایت است که از محابش شما زیاده بدهم عقیل
بغضب شده علی رضی اللہ عنہ آهنی را باتش سرخ کرده جنینکه
عقیل غافل بود برخساره او نزدیک کرده عقیل آه گفت علی رض گفت
ازین آتش جزع میکنی و مرا باتش دوزخ نزدیک مینمائی۔
عقیل گفت میروم نزد کسی که مرا گندم و طعام و خرما بدهد بعد ازان
به معاویہ رض پیوست گردانید خود را معاویہ رضی اللہ تعالیٰ عنہ
گفت اگر عقیل نمیدانست کہ من از برادر وی علی رض بهترم هر آینه
ر بار من ایستاده نمی شد و برادر خود را واگذار نمی شد عقیل رض
گفت برادر من برای من در دین بهتر است و تو در دنیا من دنیا را
اختیار نموده خیر خاتمه را سوال میکنم روایت دیگر است که عقیل رض

[MARGIN]
آردے طعامیکه از خرما
و روغن سازند ۱۲


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۰۷) در سیرت حضرت علی مرتضی رضی الله تعالی عنه

از حضرت علی رض سوال کرد که من محتاج و فقیرم مرا چیزی بده که
کفایت کند گفت صبر کن تا موعد وظیفه مسلمانان برسد معاش
ترا نیز همراه شان میدهم عقیل رض درین موضوع بسیار الحاح
میکرد شبخی گفت دست عقیل را گرفته ببا زار برده بردکان ها
ایستاده کرده بگوئی که قفل های دکان ها را شکسته آنچه در دکان
ست بردارد عقیل رض گفت میخواهی که اهل بازار مرا دزد بگیرند علی رض
گفت ای عقیل رض تو میخواهی مرا دزد مال مسلمانان گردانی که من
مال شان بغیر حق بتو دهم عقیل گفت نزد معاویه رض میروم علی رض
تو میدانی و کار تو عقیل نزد معاویه رض رفته از وی سوال کرد ویرا
صد هزار در هم داد بعد از ان معاویه رض گفت ای عقیل رض بر منبر بالا
شده آنچه علی رض که با تو معامله کرده و آنچه من ترا متصرف ساختم
بردم بیان نما عقیل رض بر منبر بالا رفته بعد از حمد و ثنای خدا جل جلاله
گفت ای مردمان شما را خبر دار سازم بر اینکه من معاویه رض بر
دین قصد نمودم وی مرا قرض دار خود ساخت بروایت دیگر
اینکه عقیل رض را قرض لازم شد نزد علی رض بکوفه آمد علی رض ابن خود
حسن رض امر کرد تا وی را پوشانید چون شام شد بوی نان و نمک
و سبزی آوردند عقیل رض گفت نانی که من دیده بودم که خود تناول
میکردی این نیست علی رض گفت همان است بعد از ان عقیل رض
گفت قرض مرا چه معالجه میکنی علی رض گفت چه قدرست گفت
چهل هزار درهم گفت چهل هزار درهم نزد من نیست صبر نمائی تا وقتیکه
مقرری ما برسد عقیل رض گفت بیت المال نزدت مرا بموعد
وظائف تا خیر مینمائی گفت مرا امر مینمائی بر اینکه مال مسلمانان
را بتو بدهم و مسلمانان مرا امین گردانیده اند عقیل رض گفت
پس نزد معاویه رض میروم که قرض مرا ادا کند گفت اختیا ر داری
نزد معاویه رض رفت معاویه رض فوراً پنجاه هزار درهم بوی داد
بعد از چند روز پنجاه هزار دیگر داد تا صد هزار درهم کامل گردید
عقیل رض نزد معاویه رض چند روز اقامت نموده بعد از ان خدمت
علی رض آمده همراه معاویه رض در مقاتله صفین حاضر شد مقابله نکرد


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۰۸) در سیرت حضرت علی مرتضی رضی الله تعالی عنه

نصیحت برادر خود علی رض و تقویت دادن بوی فرو گذاشت نکر عقیل
بسیار سریع الجواب بود چنانچه روایت شده که روز مقاتله صفین عقیل
با معاویه رض بود معاویه رض فرمود باک ندارم که ابو یزید با من است
عقیل در ابتدا گفت من روز بدر نیز با شما بودم چیزی را از شما دفع
کرده نتوانستم عقیل رض را در حاضر جوابی اخبار بسیار است در مطولات
مذکور است علی رض بعد از غارت شدن دار عثمان رض در خوراکه خود
نهایت تامل میکرد تا حرام به شکم وی داخل نشود بعضی مبادا
از ان مال مخلوط شود علی رض طعام خود را اندر مهر میکرد علی رض
بیاران گفت ایا میدانید اتش دوزخ بر که حرام گردیده گفتند
بفرمائید گفت بر نرم طبیعت و آسان گیرنده و نیز فرمود از موجبات
مغفرت بر هر کس سلام دادن و خوش سخنی است روزی آنحضرت رض
بر علی رض وقت مرض آن داخل شده گفت بوی اللهمّ انی اسئلک
تعجيل عافيتك او صبرا علي بليتك او اخراجاً من الدنيا الي
رحمتك فأنك ستعطی احدیهن وقتی دو مرد را دید که با هم
مقاتله می کردند میان آنها جدائی کرد ناگاه آواز واغوثاه شنیده
طرف آواز شتابان شد گفت رسیدم مردی مردی را محکم گرفته
فریاد میکند گفت چه خبر است گفت جامه ازین مرد خریدم به هفت
در هم بشرط اینکه پاره و پوسیده نباشد دیدم که جامه پوسیده است
قبول نکردم وی را محکم گرفتم که در اهم مرا بده مرابر زمین زد و طپم
مالید امیرالمؤمنین گفت بچه سبک گوئی پانزده گفت راست میگوید
گفت بقرار شرط بوی بده بعد برای شخص مضروب گفت از وی
قصاص بگیر گفت اگر عفو کنم بهتر نیست امیر گفت اختیار تست
بعد ازان امیر گفت این شخص را نشست گرفتند و سوار نمودند
مرد مرکوب دستهای او را گرفت چنانچه کودکان سگتی را پشت
میکنند وی را پانزده دره زده گفت برای اینکه حرمت این
شخص را دریده علی رضی الله عنه فرمود نیز عدل کردن پادشاه و حمله
وی چیز در نزد الهی محبوب تر و از ظلم کردن و رده در بدن
چیزی مبغوض تر نیست و نیز میفرمود که امر معروف را بایلی از


غیر اہل آن برسان اگر وی اہل آن نباشد تو اہل آنی که تبلیغ کنی
از کلام اوست که سر عقل با بعد از تصدیق دوستی کردن با مردمان
در سازگان امر معروف بهر نیکوکار و بدکاری است از فرموده
اوست که گفت یحیی بن زکریا علیها السلام از نان جوین سیر
شده خواب رفت تا صبح از ورد خود باز ماند از طرف حق تعالی بوی
عتاب شد که یا یحیی سرائی را از سرای من و همسایه را بهتر از من
یافتی قسم بعزت من اگر بجنت فردوس واقف شوی شحم ہای
تو بگدازد و نفس تو چو از آرزوی آن می شود و اگر از دوزخ کما خبر
شوی لحوم تو میگدازد و خون از چشم تو عوض اشک روان
میگردد و عوض جامه پوست میپوشیدی از ترس دوزخ هم وی "
فرموده که حق تعالی اکابران دین را بچیزی کمتر از باقی مردمان
مواخذه میکند و هم ایشان را باحوال مردمان فقیر میفرماید تا
اغنیا بدران اقتدا رود فقرا تسلی شوند و هم وی فرموده جامه
درشت بپوشید از جامه حریر بپرهیزید دہم وی فرموده
هر که بر وش قوم بدون مسلمین رفتار کند از همان قوم محسوب
می شود و نیز فرمود که اسخیست فرمود بدترین امت کسانی
است که بنعمت شادمانی و به طعام های رنگارنگ و جامهای
ملون خوی کرده در سخن چاپلوسی میکنند علی ر ۴ خورد تر اولاد ابو
طالب بود در سن و بهترین شان بود از روی خیرت و بزرگی
آنها چهار نفر بودند طالب - جعفر - عقیل علی رو رضی الله عنهم
هر یکے از دیگری به ده سال کلان تر بودند چنانچه طالب از
عقیل بده سال کلان تر همین باقی بعضی جعفر را بر عقیل
مقدم نموده اند عقیل و جعفر و علی با دو خواهر خود جمعه و جعمه
از یک پدر و ما در بودند بعضی گفته اند جماخه تنها از یک مادر بود مادر
آنها فاطمہ بنت اسد بن ہاشم پدر آن را ابوطالب بن
عبد المطلب بن هاشم فاطمه نام آن چنده است و کعرت آن ام ہانی
اسلام آورده و هجرت کرده رضی اللہ عنہا شوہر ان ابو وہب
بن هبیره بن عمر ومخدومی در شرک مرد تمام شوہر ان سفیان


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۱۰) در سیرت حضرت علی مرتضیٰ رضی اللہ تعالیٰ عنہ

بن حارث بن عبدالمطلب اسلام آورده و هجرت نمود در مدینه منوره
در زمان آنحضرت صلی الله علیه وسلم وفات کرد رضی اللہ عنہا و در
اسلام و صحبت شان شکی نیست اما ابوطالب اسلام آوردن او معلوم
نشده بعضی گفته اند وی را هجرتی نبوده زیرا طالب بروز همراه کفار
قریش بمحاربه بر آمده بود خبر آن معلوم نشد علی رم را حق تعالیٰ علم
بسیار و کشف معلومات عطا کرده بود ابوطفیل گفت نزد علی رم حاضر
شدم که خطبه میخواند و میگفت از کتاب خدائی از من سوال
کنید قسم بخدا هر آیت را از آیات میدانم که در شب نازل
شده یا بروز در همواری نازل شده یا بکوه اگر بخواهید تنها از تفسیر
یک سوره فاتحه هفتاد شتر بار میگردانم زیرا که آنحضرت صلعم
که آنحضرت آم فرمودند انا مدینة العلم وعلی بابها
یعنی من شهرستان علمم و علی دروازه آن شهر را از دروازه آن
داخل شوید ابن عباس رضی اللہ عنہا گفته علم علی از علم رسول
اللہ صلی اللہ علیہ وسلم و علم رسول آم از علم حق تعالیٰ نسبت علم
من و باقی با نسبت بعلم علی رم نسبت قطره بهفت دریا است و
گفته شده که عبداللہ بن عباس از فراق امیرالمومنین چنین
گریست که چشم او از کار رفت و می گفت بعلی رضی اللہ عنہ را
نه حصه از علم داده شده بود و در حصه دیگر هم با مردم شریک
بود معاویه رم مسائل را بحضور علی فرستاد بجواب میخواست
علی رضی اللہ عنہ هر چه سوال می شد جواب کرده میفرستاد
چون خبر فوت علی رم بمعاویه رم رسید گفت فقه و علم بموت وی
فوت گردید عمر بن الخطاب رضی اللہ عنہ از مسئله کشکلی که
ابوالحسن در ان حاضر نبودی پناه میخواست چنانچه در عهد مشهور بود که چون شکلی
پیش آمدی که او را کاشف نبودی میگفت قضية لا اباحسن لہا آیا بنیت علیت رضی اللہ عنہ از خطابه سید خدانیا
در اصحاب بنی صلی اللہ علیہ وسلم کسی اعلم علی عالم تر نبود گفت بجز یم از علی موسی عالم تر بود فضائل علی رم
بسیار است فضائل آن مردان جمع کرده ثابت نمود جامع تر او صاف و آن چیزی است که ضرار صدائی
در وقت سوال نمودن معاویه رم توصیف کرده است معاویه رم گفت یا ضرار علی رضی اللہ
را بمن صفت نمای ضرار گفت ای خلیفه دست از من بدار و مراعفو فرمای معاویه رم


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۱۱) در سیرت حضرت علی مرتضیٰ رضی الله تعالی عنه
گفت چاره نیست باید توصیف نمائی گفت قسم بخدا که علی رضی الله عنه
قوی بود در گفتار و حکم وی بعدالت علم و حکمت از اطراف و جوانب او روان
از دنیا و آرایش او گوشه گیرانس بشب و وحشت شب داشت بسیار
عبرت گیرنده و در از فکر بود از لباس آنچه کوتاه و از طعام آنچه درشت
بودی دوست داشت وقتیکه از وی سؤال میکردیم مانند یکی
از ما بان جواب میداد چون طلب آگاهی میکردیم ما را آگاه می
گردانید بخدا قسم با وجودیکه بهم قریب بودیم از هیبت او قدرت
بر سخن زدن نداشتیم دین را بزرگ میداشت و مساکین بنزدیکی
بیجهت شخص قوی در ادعائی باطل خود بوی طمع نمیکرد و ضعیف از
عدل او ناامید نبود شهادت میدهم بخدا که در بعضی مواضع قیام
که شب پرده تای خود را آویخته علی را دیدم که ریش مبارک
را بدست گرفته بخدا وند می نالید بناله حزین و می گریست بگریه
اندوهناک و میگفت یا دنیا غیر مرا فریب ده بوی من بتقدم
و شوق میکنی من تراسه طلاق دادم از من دور شو با
خود میگفت عمر تو کوتاه و خط تو بسیار وای از دوری سفر و کمی
توشه و وحشت راه معاویه رضی الله عنه ازین سخنان بگریه شده
گفت رحمک الله یا ابا لحسن بخدا قسم که همچنان بودی معاویه
بقرار گفت اندوه تو بفراق او چه طور است قرار گفت غمگینی من
مانند غم زنی است که ولد آن در پهلوی آن ذبح شود حسن بصری
را از علی بن ابی طالب پرسیدند گفت قسم بخدا علی تیر
رسائی از تیرهای خدای تعالی بود ربانی این امت با این فضل
و سابقه او و آن قرابت او با رسول الله صلی الله علیه
وسلم از امر خداوند غافل و در دین خدا کاہل نبود عزیز
گردید کسی که وی را مدح و خار گردید شخصی که وی را قدح
کرد فضیلت علی رضی الله عنه را این قول نبی صلی الله
علیہ وسلم من كنت مولاه فعلیـــاً
یعنی کسی را که من مولا باشم علی مولای اوست و دیگر
گفته انحضرت صلی الله علیه وسلم که گفت یا علی دوست ندارد ترا مگر مومن


( ٥١٣ ) در سیرت حضرت علی مرتضی رضی الله تعالی عنه
دوستن ندارد ترا مگر منافق کافی ست اول کسیکه بعد از خدیجه کبری
رضی الله عنها همراه رسول صلی الله علیه وسلم نماز خواند وی بود
که بپسر سیزده ساله بعضی ده ساله گفته اند بود حضرت عمر رضی الله عنه
گفت علی رو بر ماحکم میکند ابن مسعود گفت دانا ترین مردمان بعلم
فرائض علی بن ابی طالب رضی الله عنه بود علی رضی الله عنه شق کردن
علوم و دقت نمودن در ان و بصیرت در علم حساب و دقائق آن بسیار
داشت گویا بسوی غیب از پرده تارکی میدید بسیاری حکمهای
آن چون بر رسول صلی الله علیه وسلم رسیدی آن را امضائ
کرد بسا بودی که احکام وی را شنیده مکوک کردی از جهت رسیدن
او بحق در مسئله های دقیق خیلی دقت میکرد و مسئله را حل مینمود
از ین جهتس رضی الله عنه گفته دو نفر یکی دارای پنج نان و یکی دارای سه
نان بود با هم نا شتا میکردند شخص ثالث بران ها گذر کرد هنوز شروع
بخوردن نکرده بودند وی را بنا شتا تکلیف کردند آن شخص نشسته
با ایشان نان خورد بعد از ان برخاسته هشت درهم کشیده بایشان
داد گفت بگیرید عوض انچه خورده ام و رفت صاحب پنج نان گفت پنج
درهم از من که نان من پنج بود و سه درهم بقدر نان تو از تو صاحب نان سه
قبول نکرده گفت مناصفه باشد با هم مجادله کرده بحضور علی رفتند
علی رضی الله بصاحب سه نان گفت انچه رفیق تو با وجود یکه نان او
زیاده بوده بر تو عرض کرده قبول کن و راضی باش گفت راضی نمی شوم
مگر بحق خود علی رضی الله عنه گفت حق تو ازین دراهم یکدرهم میشود و تو
به در هم پر را ضدی آن مرد گفت سبحان الله خود او مرا سه درهم میداد
و تو اشاره بکرفتن سه در هم نمودی حالا میگوئی یکدر هم میشود کیفت
را بیان نمایی علی رضی الله عنه گفت هشت نان با اعتبار سه
نفر بیست و چهار ثلث می شود و معلوم نمی شود که کی کم یا زیاد
خورد آن مرد گفت بلی گفت تو هشت ثلث خورده و نصیب تو نه
ثلث بود و رفیق تو هم هشت ثلث خورده و حق آن پانزده ثلث
بود آن شخص ثالث نیز هشت ثلث خورده بیست و چهار کامل
شد اما هفت ثلث از نصیب رفیق و ثلث از نصیب تو خورده پس علت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۱۳) حسن سیرت حضرت علی کرم الله وجهه

در هم جواد یک در هم حق نیست آن متجر شده گفت الان راضی شدم از سخنان دئی
اینکه میگفت اول فایده که صاحب علم از برکت علم خود می بیند اینست که نام
مردمان مددگار او میشوند در دفع نمودن مردمان نادان را اما شجاعت وی
پیش شدن او بجنگ عمر و بن ودّ که در پهلوانی و دلاوری مشهور زمانه
بود به شجاعت وی دلیل کافیست ـ ابن اسحق روایت کرده که عمر و بن
ود روزی جنگ خندق بمبارزه بیرون شد مبارز خواست آواز
کرد که کسی هست که بجنگ من بیرون شود علی برخاست و بروی خم دانمی
بود انحضرت فرمودند این عمر و بن ود است دوباره آواز کرد آیا مردی
نیست که بمقابله من بیرون شود کجاست جنت شما که میگفتید کسیکه
که از ما کشته شود داخل جنت میشود چرا اگر جنت میخواهید بمقابله من
بیرون نمی شوید باز علی برخاست و گفت من بجنگ پیش میشویم
یا رسول الله صلی الله علیه وسلم انحضرت فرمودند بنشین این عمرو است
سه باره آواز کرده این رجز خواند.
لقد بححت من النداء بجمعکم هل من مبارز ـ و وقفت اذ جبن الشجیع
موضع قرن الماجز وکذلک انی لم ازل مسرعا قبل الهزائز
ان الشجاعة في الفتى والجود من خیر الغرائز ـ علی گفت یا رسول الله
صلی الله علیه وسلم طاقت بمن نمانده مرا اجازه نمای که بجنگ این کافر اقدام
کنم رسول صلی الله علیه وسلم فرمودند این عمر و است امیر فرمودند اگر چه عمرو
باشد بعد از آن انحضرت اجازه دادند علی مسرورانه بیرون شده
بمقابله ایستاده شده بشروع به رجز خواندن نموده گفت
لا تعجلن فقد اتاك مجیب ندائك غیر عاجز ـ ذونیة وبصيرة والصدق منجاء کل فائز
شتاب مکن آمد بجواب دهنده مجیز تو با صاحب نیت و بصیر ـ راستاد می در مدق محه مخلصی کو ہر رستگارا پیره
انى لارجو ان اقیم علیك نائحة الجنائز ـ من ضربة نجلاء یبقی ذکرها عند الهزائز
امید من بکه روز آرم بریتی و زگه بران نو حه با ریکا ـ از جربت تیغ که بماند ذکر ـ در هند و محله که در سها رند
عمر و گفت تو کیستی گفت علی گفت ابن عبد المناف که آن هم ابی طالب
بود گفت اری عمر و گفت ای پسر برادر از عمو های تو کسی از تو کلان تر
نیست زیرا من ریختن خون ترا مناسب نمیدانم که پدر تو برادر گفته
من بود علی گفت من ریختن خون ترا مناسب میدانم عمرو بغضب شده

شمشیر را از نیام کشید و
بیک ضرب تیغ سم اسب را جدا
نمود و بعد ازان بجانب
حضرت علی دوید نا شجاع
شیر دل بالا در نیامده بنام
خدا وند جانفر باک شیئی
بمیدان بقصاص کسی
تو ان رو بوی وجود برم
برآرند یوغ مقام عدم
نوشت از رو بحضرت ما
زوجه کمر بوقع کا


حصه سیرت حضرت علی کرم اللہ وجہہ
(۵۱۴)
فتوحات اسلامی جلد ثانی

از اسپ فرود آمده شمشیر خود را که مانند شعله آتش بود کشیده نزد علی رضی الله عنه
آمد هر دو باهم درگیر سوار پیش آمد علی گفت چگونه با تو مقابله کنم من پیاده
و تو سواره عمرو از اسپ خود فرود آمد بغضب شمشیر را بالا کرد بر فرق امیرزد
امیر سپر بر سر گرفت شمشیر آن ملعون از سپر گذشته بسر مبارک رسیده
چیزی مجروح ساخت درین هنگام حضرت امیر بعون الهی و قوۀ حیدری
بضرب شمشیر گردن آن ملعون را انداخت جسد خبیث او بر خاک غلطان کردید
علی ؓ آواز خود را بتکبیر بلند کرد آنحضرت ﷺ و آله آواز تکبیر را شنیدند و دانستند
که علی ؓ بر عمرو غالب گردیده وی را کشته است بعد از ان علی رضی الله عنه
تکبیر و تهلیل گویان نزد آنحضرت رسید آن سرور حمد و ثنای خدا وند را
بر زبان رانده سروروی مبارک علی بوسیده وی را دعا کرد درین حین
عمر رضی الله عنه گفت چرا زرهی او را که در عرب مانند آن زرهی نیست نگرفتی
حضرت علی ؓ گفت وقتیکه من او را ازخم زدم عورت او مکشوف شد
از ان شرمیده گذشتم و لخته تم که علی ؓ او را گرفتن اسباب او ترک کرد
و گفته اند که در ایام جاهلیت چنین رسم بود که قاتل کالای مقتول خود را
نمی گرفت ـ قضیه علی ؓ در فتح خیبر چنان است که آنحضرت ﷺ فرمودند فردا برایتی
بکسی میدهم که خدا او را داد خدا بر او دوست دارد و گریزان نیست
حق تعالی بدست او افنج میکند و همچنان شد که خیبر بدست علی ؓ فتح کردید
ابو رافع ازاد کرده انحصرت فرمود و قتیکه علی ؓ را انحضرت بیبرق خود را داده
بطرف خیبر فرستاد همرا ه او رفتم چون قریب خیبر رسیدم مردمان خیبر
بمقابله بر آمدند امیر المومنین علی ؓ با ایشان مقابله کرد مردی از یهود بشمشیر
حواله حضرت علی نمود که سپر از دست او افتاد علی ؓ در وازه آهنی را که در
قلعه خیبر بود بدست خود کنده سپر میکرد و بادی مقابله منمود تا حق تعالی
آن قلعه را فتح گردانید بعد از مقابله آن دروازه را به پس پشت خود
انداخت که مسافه دوری آن هشتاد شبر بود ابو رافع گفته با چند نفر
که از انجمله هفت نفر عیال بود هر چند کوشش کردیم نتوا نستیم که دروازه مذکوررا بجائی
جا بگر فرموده که به چهل نفر امتحان کردند برداشته نشد در نگروایت
ابو بیهقی که بعد از فتح هفتاد نفر جمع شده بودند تا وی را بجای او بگذارند
در کتاب شرح مواقف مذکور است که علی ؓ فرمود من در وازه خیبر را بقوه
عمل


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۱۵) حسن سیرت حضرت علی رض

جسمانی خود نمیکندم بلکه بقوه روحانی و امداد یزدانی کنده ام و بود علی چون سرا
غالب امدی و براشکستی چون خود سوار تقدم میکرد او را کشته از هم جدا
میکرد زرهی بطرف سینه آن بود پشت نداشت سبب آن پرسیده
شد گفت من هرگز از محاربه پشت نمی گردانم که محتاج بزره باشد
در حدیث امده که ضربات علی یکبار بود یعنی با کردن بود که با احتیاج بضربت
ثانی نداشت چون اثر بلند شمشیر اندر حتی یک دفعه پاره کردی و چون
بعرض انداختی یکبار قطع کردی از شجاعت وی این بود که روز خیبر اول
برادر مرحب و ثانیا خود مرحب که در شجاعت مشهور بودند کشت
قصه چنان بود که اول بمبارزه برادر مرحب بیرون شد چون ویرا
کشت خود مرحب که در اهل خیبر کسی از و شجاع تر نبود که در جنگ باوی
مقاومت کند بیرون شده و این رجز را میخواند
قد علمت خیبر انی مرحب -- شاکى الصلاح بطل مجرب
یعنی تحقیق دانسته خیبر که من مرحبم -- سلاح پوشیده چ و پهلوان آزموده ام
اضرب احيانا وحينا اضرب -- اذا المحراب اقبلت تلتهب
میزنم گاهی و گاهی زده میشوم -- وقتیکه جنگها شعله ور گردد
ان حامى اللحم لا يقرب --
بدرستیکه شیر مرغزارست بنزدیک کی نمیشود
در حالیکه دوزره فوق هم پوشیده و دو شمشیر حایل کرده و دو عمامه بربسته
فوق آن مغفر د سنگ سوراخ کرده و خود پوشیده نیزه سه سنان دار
بدست گرفته بمبارزه علی کرم الله وجهه بیرون شد و علی رضی الله عنه
بجواب رجز او این شعر را خواند
انا الذي سمتنی امی حیدرة -- ضرغام اجام وليس قسورة
من آن کسم که مادرم مرا حیدر نامید -- شیر بیشه و شیر -- شرم
در و اتیان این مصرع چنین گفت
کلیث غابات کریه المنظرة -- عبل الزراعین غلیظ المقصرة
مانند شیر بیشه -- با -- قوی بازو و کلفت کردن
اونی هم بالصاع کیل السندرة
دهنده ترمیشان بصاع پیمانه سندره

گویند سندره زنی بود
که گندم میپیمود بی پیمانه بزرگ


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۱۶) حسن سیرت حضرت علی رضی الله عنه

مقصد ازین شعر علی این بود که مرحب بخواب دیده بود که شیری بران حمله نموده
و حضرت علی با الهام خداوندی دانسته بود خواست که آن خواب را بیاد
مرحب دهد تا خوف در دل او جا گیرد القصه چون یکدیگر مقابل شدند
مرحب شمشیر کشیده خواست بر علی ضربت رساند علی پیش دستی
کرده چنان به ذوالفقار بر سر او کوفت که سپر و سنگ و کلاخوذ و هر دو عمامه
قطع کرده بسری وی رسیده پرده سر را شکافت بدند انما کرسی رسیده
مرحب بر زمین افتاد بعد از ان مسلمانان بر کافران حمله بردند و هشت نفر
از کلان ها کشته باقی بگریختند بطرف خیبر و مسلمانان ایشان را تعقیب
نمودند ضرار بن حمزه صدائی از محبان علی بود وقتیکه امام حسن بن علی
خلافت را بمعاویه واگذار شد و بیعت بوی کامل کردید از حضور معاویه
عزلت گرفته عادت میکرد وقتی او را کار ضرور پیش شد که از حضور
معاویه ناچار شد که وی از طریق ایلچی گری فرستادند چون بخدمت معاویه
رسید گفت ای ضرار علی رضی الله عنه را صفت نمای گفت یا امیرالمومنین
مرا عفو نمای گفت قسم میخورم که بر تو ضرر نرسد ضرار اوصاف سابقی را
بیان کرد انحضرت فرمودند که قران همراه علی و علی همراه قرآن است
از یکدیگر جدا نمی شوند تا به حوض کوثر برسند و نیز فرمود که نظر کردن
بطرف علی عبادت است و نیز فرمود که علی پیشوای نیکان و قاتل
فاجرین است کسی که ویرا نصرت دهد نصرت می یابد و کسیکه وی را
اهانت نماید خوار میگردد و هم فرمود که عنوان نامه مومن حب
علی بن ابیطالب است رضی الله عنه و نیز گفته که دوستی علی گناه را چنان
میخورد که اتش هیزم را و نیز فرمود که نیک بخت کامل است که دوست
داشته باشد علی را در حیات و ممات و نیز فرمود کسیکه علی را دوست
داشت مرا دوست داشت و کسیکه مرا دوست گرفت خدا مرا دوست
داشت و کسیکه علی را دشمن گرفت مرا دشمن گرفت و مراد شمن گرفت
گویا خدا یرا دشمن گرفت نعوذ بالله من ذلک و نیز فرمود که علی چون
مانند ستاره صبح بر اهل دنیا می درخشد ابن عباس رضی الله عنهما
فرمود که صد ایت از قران در شان علی بن ابیطالب نازل شده که از جمله
این ایت است ان الذین امنوا و عملوا الصالحات سیجعل لهم

الرحمن


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۱۷) حسن سیرت حضرت علی رض

الرحمن ذوا... محمد بن حنیفه فرموده که مومن گفته نمیشود شخصیکه در دل او
دوستی علی و اهل بیت نباشد و چون آیه و تعیها اذن واعیه
نازل شد انحضرت فرمود خدایا بگردان گوش علی اذن واعیه گوش
نگهدارنده وحی الهی علی رضی عنه فرمود که بعد ازین دعای انحصرت
چیزی را فراموش نکردم فضایل حضرت علی و باقی خلفا را شدین
بسیار است که تالیفات علیحده دارد مقصد از تعریفات
و توصیفات شان بیان عدالت نمودن شان است در بیت
المال و تمامی آن بزر گواران که فتوحات نمودند عدالت در بیت
المال است قصه شهادت حضرت علی طویل است در تواریخ
مفصلا مذکور است حاجت بذکر آن نیست شهادت ایشان هفدهم
رمضان سنه چهل از هجرت عمر آن بقعت سه سال چون از ذکر
خلفا را شدین فارغ شدیم ذکر فضایل عمر بن عبد العزیز که در
بیت المال مجادله بسیار کرد مناسب بود که تحریر شود الان
بذکر آن شروع کرده میشود بتوفیق الله تعالی

ذکر اقتصاد و حسن سیرت عمر ابن عبدالعزیز
عمر بن عبد العزیز عادل و پرهیزگار بود در بیت المال از بیت المال
روز دو در هم تفقه میگرفت رجا بن حیات گفته که جامه های
عمر بن العزیز هنگام خلافت او به دوازده در هم قیمت شد
که تمام آن با از لفافه و قمیص و سر او و کلاه وموزه های آن دوازده درهم
قیمت داشت با نند عمر بن الخطاب رقعهائیکه در پیرهن پیوند وار میدوخت
سعید بن سوید گفت عمر بن عبد العزیز را دیدم که بمردمان نماز
میگذار و پیراهن مرقع را پوشیده که پیش و پس آن جیب دار
شخصی و پرا گفت ای امیر المومنین خداوند بتو داده است
چرا جامه خوب نمی پوشی عمر سر فرو انداخته اندکی سکوت نمود و
بعد ازان سر بالا کرده گفت بهترین پرهیزگاری میانه روی است
در وقت داشتن و بهترین عفو در نزد قدرت است عون ابن
معتمر روایت کرده که عمر بن عبد العزیز نزد زوجه خود فاطمه بنت
عبد الملک آمده گفت ای فاطمه یکدرهم داری که انگور بخرم

چنانچه یکمرد افغان اورده
در افغان روم و دو ست
که برادران شما را در انجار
بنی وحظه میکرد هم و وانت
دار با ارزش می گسارند وه
۱۲۰


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۱۸) حسن سیرت عمر بن عبدالعزیز

فاطمه گفت که تو امیرالمؤمنینی اری غاطمه از کجا دارد عمر گفت این احوال ما
در دنیا اند بخبر بادر دوزخ در اخرت بهتر است ابو امیه شخصی غلام عمر بن
عبدالعزیز گفت روزی نزد بی بی خود زوجه عمر رفتم مرا نان عدس
داد گفتم هر روز عدس میخورید با مخصوص من است گفت ای پسر این
طعام مولای تست از وقت که امیرالمؤمنین گردیده و خلافت
باو سپرده شده چون خلیفه گردید از دفن پسر عم خود سلیمان بن
عبدالملک فارغ گردید اسپ ای تازی با زین و لجام مرصع نزد
او حاضر آوردند که سوار شود از سواری امتناع نموده گفت قاطر
من کافیست تمام اسپ هارا بازین و لجام فروخته سپرده بیت المال
کرد و همچنین هر چیزیکه از لوازم خلافت گذاری او بود نفروخته
تحویل بیت المال کرد و حکم پرده ها دیوان خانهای پادشاهی
از هم جدا کرده و فرشهای دیوان خانه را حکم فروش داده
قیمت آن را به بیت المال مسلمانان سپرد عبدلله بن مبارک
چون زاهد میگفتند میفرمود زاهد من نیستم که دنیا مرا ترک زاهد
عمر بن العزیز است که او دنیا را ترک کرده و دنیا نزد او می اید آب
شیرین را وقتیکه از طلا که از آب اور است سوال میکردند
میگفت انهار امام مهدی یعنی عصر پسر عبدالعزیز منع فرموده
مسلمہ پسر عبدالملک گفت در وقت بیماری عمر بن عبدالعزیز بعیادت او
حاضر شدم ویرا به پیراهن چرکین دیدم بخواهر خود فاطمه گفتم چرا
پیراهن امیرالمؤمنین را نمی شوئی مرتبه دیگر رفتم دیدم که همان
پیراهن بر جسد اوست ناشسته بخواهر خود عتاب نمودم که چرا
پیراهن او را نشستی گفت ای برادر قسم بخدا که امیرالمؤمنین را
غیر ازین دیگر پیراهن نیست قیس بن جبیر فرمود که عمر عبدالعزیز
در بنی امیه مثل مومن ال فرعون است میمون پسر مهران
گفت خداوند مردمان را هر وقت به بنی امیه نمیخواری کرده و ان
مردمان را به عمر عبدالعزیز غمخواری بر حشین قصاب گفت در خلافت
او گرگی را در صحرا دیدم که با گوسفندان یکجا بودند گفتم سبحان الله
گرگ با گوسفندان غرض دار نیست چوپان شنیده گفت از وقتیکه
این


این مرد صالح بر مردمان خلیفه گردیده گرگ گوسفندان را متعرض نیست
مالک دینار فرموده زمانیکه عمر عبد العزیز خلیفه گردید شبانان گفتند یا رب
کدام شخص صالح خلیفه گردیده که گرگان مزاحم گوسفندان نمیشوند
بسبب که وی عدل نموده گرگان به گوسفندان ظلم نمی کنند
و در یکجا می چرند بعد از مدتی شبی دیدند که گرگ خود را بگوسفندان
انداخت گفتند رأی ما اینست که آن شخص فوت گردیده اینواقعه
در شب فوت عمر عبد العزیز واقع گردیده بود بعضی عاملان بعمر
عبد العزیز بوی نوشتند که شهر خراب گردیده اگر اجازه امیر باشد
که چیزی مال برای مرمت کاری و آبادی شهر حکم داده بجواب ایشان
نوشت که شهر ها را بعدل و دور نمودن ظلم آباد و مرمت کاری نمائید
که آبادی مملکت بعد الت است و بس زوجه وی فاطمه بنت
عبد الملک بن مروان دارای زیور و جواهرت بسیار بود که از خزانة
پدر خود آورده بود چون خلافت به عمر عبد العزیز رسید بزوجه خود
فاطمه بنت عمر خود گفت حالا مختاری که مرا اختیار میکنی یا جواهرت
که پدرت بغیر حق گرفته بخزانه آوری زیرا من بد میدانم که من و تو
و زیور ها در یکجانه باشیم فاطمه گفت ای امیر المومنین تر از اضعاف
این ها اختیار میکنم عمر امر نموده آن مال را به بیت المال سپرد چون عمر
عبد العزیز فوت شد یزید بن عبد الملک برادر آن زن خلیفه گردید
برای خواهر خود گفت ای فاطمه اگر میخواهی زیور های که عمر از تو بغیر حق
گرفته و تسلیم بیت المال نموده پس برایت بدهم فاطمه گفت نه
نفس خود را در حیات خلیفه بان ناخشنود کردم بعد از فوت خلیفه چگونه
بان خشنود شوم یزید آن زیور ها را گرفته بین اهل خود قسم نمود روزیکه
عمر عبد العزیز خلیفه گردید از بنوا عام و خویشاوندان خود مال و نعمت
و زمین بسیاری را گرفته داخل بیت المال نمود گفت این ها را بغیر
حق گرفته بنو امیه جزع و فزع نموده نزد فاطمه عمه او رفتند که با خلیفه کلمه
نماید دو بر ا با صلاح آرد فاطمه در انجا استه گفت ای امیر المومنین
درین امورات با من حرف بزن که چرا چنین کردی عمر گفت حق تعالی
محمد صلی الله علیه سلم برحمت بخلق فرستاد نه بعذاب بعد از ان خدا او را بخوا


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۲۰) حسن سیرت عمر عبدالعزیز

بردوی جوی آبی برآوردم ترک کرد شامیدان همه علی السویه است
بعد از آن خداوند حضرت ابوبکر را خلیفه کرد بعید آن نیز همان روش رفتار
کرد بعد از ان حضرت عمر خلیفه شد آن هم روش هردو را سلوک
نمود همین جوی و آن بود تا اینکه یزید و مروان و عبدالملک و هردو پسران
ولید و سلیمان خلیفه گردیدند چون خلافت بمن رسید آن جوی
خشکید که اصحاب نے سیراب نکرد تا اینکه باز گرد و بران عهد که بود
فاطمه گفت بس است من قصد داشتم که با تو ازین بیشتر سخن نزنم
اما چون مقصد تو باین است جای سخن درین نیست آمده متوجه الحاق
عمر خبردار گردید بعضی گفته اند که فاطمه گفت بنی امیه چنین چنین
میگویند چون امیر المؤمنین این سخنان ابه فاطمه گفت فاطمه گفت
ترا از روزی از روزهای ترساندند که دی را میکشم امیرالمومنین
گفت غیر از روز قیامت از دیگر روز تا منی ترسم پس فاطمه بازگشته
بنی امیه را خبر داده گفت خود شما این بلار ا بسر خود آوردید که دختر
از اولاد عمر بن الخطاب گرفتید که وی بطریقه جد خود رفتار میکند همه
سکوت نمودند زیرا مادر عمر عبدالعزیز مادر عاصم و مادر عاصم دختر عاصم
ابن عمر بن الخطاب بود و اسم او خفصه بود در وقتی صغارت از زدن
اسب روی او مجروح گردید پدر او خون پاک کرده میگفت اگر تو
بنی امیه باشی چه قدر نیک است زیرا عمر بن الخطاب میگفت از اولاد
من شخصی که اسخ است تمام زمین از عدل پر میکند و آن عمر عبدالعزیز
بود روایت دیگر حضرت عمر رضی الله عنه میگفت کاشکی میدانستم
آن صاحب زخم را از اولاد خود که دنیا را از عدل چیا بکه در اول بود
مملو میکند عبدالله بن عمر میگفت مایان میگفتیم که دنیا نمیگذرد تا خلافت
نکند از اولاد عمر مثل عمر و عمل کند مثل آن بلال پسر عبد الله
بن عمر رضی الله عنها نیز بروی خود زخم داشت گمان میکردند که شخصی
موعود همان است ذو الشین را که عمر گفته بود همین کس خواهد بود
بعد از ان معلوم شد که آن نبود بلکه عمر عبدالعزیز بود که رفتار عمر
رفتار میکرد عبدالله بن مسلم از پدر خود روایت کرد که نزد
عمر عبدالعزیز رفتم در شب نزد او کتاب بود نوشته میخواند و امور


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۲۱) حسن سیرت عمر عبد العزیز

مسلمان ملاحظه میفرمود چون کاتب فارغ شد آن چراغ را خاموش
و چراغ خود را که سه پایه ئی داشت و قطعه گل فوق آن بوز آورده
روشن کرد چون استوالی مر طاعت گردید منادی را فرمود که در کوچه ها
و بازار ها ندا کنند کهر که دعوای نقدی و ظلمی شده نزد من حاضر شود
یهودی محاسن سفید از اهل حمص نزد او مصر کوه راض گشت که یا امیر المومنین
از تو حکم خدا را سوال میکنم گفت چه مقصد است گفت عباس بن ولید
ابن عبدالملک زمین مرا بزور گرفته عباس در مجلس نشسته بود خلیفه
بوی خطاب نمود که چه میگوئی گفت زمین را بمن امیر المومنین ولید
بن عبد الملک داده و حکم آن را من نوشته عمر گفت ای یهودی
چه میگوئی یهودی گفت من از تو حکم خدا را سوال نمودم عمر گفت
بی شک مناقشت حکم خدا بهتر است از کتاب ولید و عبد الملک خلیفه
گفت ای عباس خیز و زمین یهودی را پس بده عباس آن زمین رارد
کرد بعد از ان عمر عبد العزیز شروع کرده اموالیکه خلیفه های بنی
امیه از مردم گرفته بودند به صاحبانش مسترد میکرد عمر پسر ولید بن
عبد الملک شنید که امیر المومنین اموال اقوام خود را گرفته به بیت
المال تسلیم میکند بوی مکتوب نوشت که ای عمر عبد العزیز بر گذشته
گان عیب گرفتی و بخلاف رفتار شان سلوک نمودی و با ولاد شان
بدی کردی ازین حصه گرفتن اموال شان را مودی ترک اموجداً بکنوی
که صله رحم باشد قطع نمودی مالهای قریش در میراث شان به اسپرد
بیت المال نمودی با خبر باش که ترا باین رویه واگذار نمیشود ترا
خواهند کشت در اسلام چون امیر المومنین مکتوب عمر بن الولید را
خواند در جواب نوشت بسم الله الرحمن الرحیم از طرف بنده اله
عمر امیر المومنین بجانب عمر پسر ولید بعد الحمد و السلام اما بعد ای
عمر نوشته تو بمن رسید از مضمون آن مطلع شدم اول از تو سوال
میکنم که تو پسر ولیدی چنانچه گمان میشود مادر تو بنانه بنت سکون
در بازار حمص گردیده بدکان های حمص بر زده مداخل میشد خداوند
دانا ست که چه کرد دهبان و پر از مال غنیمت مسلمانان خریده برا
پدر تو هدیه داد بتو حامله گردید پس راست میخوانم بدست ولید گرفتاری


توحات اسلامی بجز اول
(۵۲۲)
حسن سیرت عمر عبدالعزیز

بعد از ان نشو نما یافتی تا چنین جبار و سرکش شدی که می پنداری از انچه ترا
وا بین است ترا محروم کردم از مال غنیمت خداوندی که حق ذی القربی
و مساکین و بیوه زنان است از جمله ظالمین ظالم تر و ترک کننده تر
عبدالهی از من کیست که ترا بزبان گوادنگی و سفاهتب بر لشکر
مسلمانان والی گردانید که برای خود برشان حکم میکنی مقصدم در تو درین
ولایت غیر از محبت پدر فرزندی چیزی نبود وای بر تو وای بر پدر تو
خصم های شما در قیامت چه قدرت یار خواهد بود جه گونه پدر تو
از دست خصماء خود سنجات خواهد یافت ظالم تر از من و تارک عهد
خداوند از من کیست که تره بن شریک اعرابی جافی را بر مصر والی نمودم
در لهو و لعب شراب نوشی وی را مجاز فرمود و کیست که عالیه بربرید
سمها در جنس خمس عرب مقرر کرد کذارای خانه اکر دو حلقه شکم را
بر جیده قناعت میکردی و غنیمت مسلمانان را باہل آن رد میکردی
من برای تو فراغت یافته شما را بر عقل و دشمن می نهادم همیشه حق را
ترک کردید بعد ازین امید ندارم که شما چنان باشم بلکه چنان
می بینم که کسی ترا بفر و شد دشمن ترامین یتیم ها و مساکین و بیوه زنان
بعوض حق شان تقسیم نماید زیرا هر یک در تو حق ارند و السلام
علینا و علی عباده الصالحین ولا ینال عهد الظالمین عمر عبدالعزیز
پیش از خلافت شخصی صاحب خیر و علم و صلاح و عبادت بود مکر در خوراک
و پوشاک خود بسیار متنعم چون خلافت را تولیت نمود متنعم را ترک
نموده و خشن پوشی اختیار کرد چنانچه پیش از خلافت نمیخورد مگر بهترین
طعام و می پوشید مگر بهترین جامه را چون حله بهزار دینار میخریدند
بد بر کرده پسند نمی کرد میگفت این درشت است چون جامه خوب
نرم آورده شدی بدست خود مساس کرد میگفت چقدر درشت است
بعد از نیکه خلیفه گردید خشن پوشی نمود چنانچه اگر جامه درشتی بوی می آوردند
دست زده میگفت چه قدر خوب بود اگر نرم می بود سبب این از قدا
پرسیده شد گفت مر نفس شوقنا کیست هر جامه را که دیدی به بهتر
آن مایل شدی چون خلیفه شدم نفس من شایق جنت است اور
این ها در نظرم هیچ است هیثم بن عدی گفته برای فاطمه زوجه عمر عزیز


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۵۲۳)
حکایات سیرت عمر عبدالعزیز

کنیزک خوب صورتی بود عمر پیش از خلافت ان او دست داشت از زوجه
خود خواهش کرد که آن کنیزک را بوی بدهد فاطمه از دادن کنیز امتناع نموده
بود چون خلیفه گردید فاطمه آن کنیز را ببهترین لباس اراسته برای عمر
در نزد خلیفه برده بوی داد گفت این کنیز برای تست وقت خود را
بوی خوشنود ساز بقول فاطمه مسرور گردیده اثار خوشوقتی بر روی او
ظاهر گردید چون باوی خلوت کرد کنیز را سپاس نکرده از وی پرسید
پیش تر از که بودی و متصرف فاطمه از کجا آن جاریه گفت مولای
من در کوفه از طرف حجاج بن یوسف عامل بود حجاج مال واگرفت
من نیز در میان اموال او دخترک صغیر بودم حجاج مرا بعبد الملک بهد یها
فرستاد وی مرا بدختر خود فاطمه بخشید گفت آن عامل چه شد گفت فوت
گردید گفت از وی پسر مانده گفت آری گفت حال او چیست گفت
بتحتی گذران میکند عمر بعبد الله یزید عامل خود نوشت که فلان بن فلان
بطریق شتاب بفرست چون قدوم اورد گفت هرچه حجاج
از پدر تو تاوان گرفته بود بردار مال خود را گرفت کنیزک را نیز امیرالمومنین
بوی داده گفت اینک تو دکنیز تو شاید پدر تو وی را وطی کرده باشد
و بر تو حرام گردیده احتیاط و طی مکن گفت این کنیز از تو باشد گفت
من بوی حاجت ندارم گفت وی را از من بخر گفت از ان سانیکه نفس خودرا
از هوا بازداشت کنیز را آن جوان گرفته رفت کنیز گفت یا امیرالمومنین
وجد و محبت تو با من کجاشد گفت همچنان بر حال خودست بلکه زیاده
تر گردیده گفته اند که محبت ان جاریه همیشه در دل عمر عبدالعزیز شعله میزد
تا وفات کرد مسلمه بن عبدالملک بن مروان متنعم و خوش
گذرانی بود که هر روز هزار درهم خرج سفره داشت روزی
عمر عبدالعزیز او را به ناشتا دعوت کرده طعام برای او مهیا نمودند
عمر عبدالعزیز فرمود که طعام را معطل کرده عدس پخته را
مقدم کنند لکن آور دن عدس اهم تاخیر کردند تا اینکه
مسلمه را گرسنه گی بسیار رسید عمر بخادم گفت وای تر ابا سعید
گرسنگی صبر کرده نمیتواند هرچه دارید بیاورید عدس را
آوردن مسلمه ازان بسیار خورد تا سیر گردید بعد از ان طعام
آری


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۲۴)

مهیا کرده را حاضر کردند عمر گفت یا ابا سعد بخور گفت بس کمردم عمر گفت
یا ابا سعد طعامیکه دود انک قیمت دارد ترا کفایت میکند دنبور ورزی در ایران
درهم دراسفره خود خرج مینمائی مسلمہ تو بہ نموده عهد کرد کہ دو مرتبہ بفعل خود
نخواهد مسلمہ بن عبدالملک روزی بعیادت عمر عبدالعزیز مرض که در ان
فوت گردید داخل شد گفت یا امیرالمومنین چرا وصیت نمیکنی گفت مال
کجاست که وصیت نمایم مسلمه گفت این صد هزار تو بخشد هم در ان وصیت
نمانی عمر گفت وصیت دیگر هست گفت آن چیست یا امیر المومنین گفت انظرا
گرفته بفهرن های سلیمه گریه نموده گفت ای امیر المومنین لبهای شکمینه مرانزم
کردی و در قلوب به حمان دوستی ما را انداختی و در زمره صالحین نام ما را بیا و کا
گذاشتی در روزی مسعود بن سلیمه گفت که اولاد من از دو حال بیرون نیست
یا مردی متقی خواهد بود حق تعالی برای او مخرج از طرف خود میگرداند یا مردی
در ورطه در معاصی خواد من فمبرا معصیت خداوند قوت نمیدهم هردوم
دیگر اگر اولاد من صالحین باشد فالله يتولى الصالحين واگر فرامین
باشند من پشتیبان مجرمین نمیگردم چون فوت گردید رحمہ اله تعالی ترکہ او
به هیعده دینار رسید بپنج دینار کفن خریدند و بدو دینار موضع قبر او را
گرفتند یازده پسر از و مانده بود و ده دینار ترکه آبی را در هم کردند به هر یک
از پسران او نه درهم صحیح رسید هشام بن عبدالملک چون وفات کرد
از وی نیز یازده پسر ماند چون مال او را تقسیم کردند بهر یک پیر
هزار هزار دینار رسید وقتی دیده شد که یکی از پسران عمر عبد العزیز
در یکروز صد سوار تجهیز نموده یعنی همه را از خود اسپ و یراق داد
و یکی از پسران هشام را دیده شد که سوال میکرد و مردمان بوی تصدق
میکردند سلیمان بن عبد الملک خوارج را بسیار میکشت و عمر بن
عبدالعزیز به حسنین شان رأی داده تا اینکه تو به نمایند و از کشتن نمی میرند
یکبار خارجی بحضور سلیمان آمده بوی گفته یا فاسق ابن الفاسی
سلیمان از گفته او بر آشفت گفت عمر عبدالعزیز را از کشتن
خوارج منع میکرده احضر نمایند و بر احاضر کردند سلیمان گفت مقوله
خارجی را بشنو خارجی گفته خود را تکرار کرد سلیمان به عمر خطاب کرد
درباره این چه مصلحت می بینی عمر عبد العزیز سکوت کرد سلیمان

گفت


فتوحات اسلامی طبعه ثانی (۴۲۵) حسن سیرت عمر ابن عبدالعزیز

گفت ترا بخدایتعالی قسم میدهم که مرا برای خود خبر دهی عمر گفت ای من است
که تو نیز دشنام دهی چنانچه ترا دشنام داده سلیمان گفت دیگر چیزی
نیست گفت آری سلیمان بزدن گردن خارجی امرداد ویرا کشتند
چون عمر عبدالعزیز از نزد سلیمان بیرون شد خالد بن ریان کلان پاسبانان
(کوتوال) ویرا تصادف کرده گفت ای عمر چگونه با امیرالمومنین میگوئی
تو نیز ویرادشنام ده چنانچه ترا دشنام داده قسم بخدا ترسیدم که حالا
امیرالمومنین میگوید گردن عمر را بزن گفت میکردی اگر میگفت گفت بلی
قسم بخدا چون خلافت بعمر مفوض شد خالد آمده بجای صاحب حرس
کوتوال ایستاده شد عمر گفت ای خالد شمشیر را بگذار بعد ازان بقدام
خالد را برضای تو خوار گردانیدم ویرا ابدا ترفع مده بعد ازان طرف
کلان پای پاسبانان نظر کرده عمرو بن مهاجر انصاری خواست گفت
ای عمر و خداوند جل وعلا میداند که میان من و تو غیر از قربت اسلام
چیزی نیست مگر شنیدم که تو تلاوت قرآن شریف را بسیار مینمائی
و دیدم ترا که در موضع نماز میگذاری بجان انکه غیر از خداوند کسی ترا
نه بیند و دیدم ترا که نماز را خوب ادا میکنی شمشیر بگیر و حرس را تولیت
نمای حق تعالی بدعای عمر عبدالعزیز چنان نام خالد بن ریان را از زبانها
محو نمود که کسی نمیدانست که وی زنده یا مرده است یحیی بن یحیی فرمود
من شریفی که یکباره گی ذکر او محو و گمنام گردیده باشد مانند خالد
بن ریان ندیدم که مردمان میگفتند خالد بن ریان چه شد مرده است
یا زنده تا در گمنامی مرد وقتیکه عمر عبدالعزیز خلیفه گردید مهران
بن مهران را گفت اعوان که بوی غماز نایم چگونه مرا میترسوند مهران
گفت یا امیرالمومنین دل خود را باین امر مشغول مدار زیرا تو مانند
بازاری به بازار هر کالای که خریدار داشته باشد مردم از اطراف
می آورند چون مردم از تو خیر خواهی شناختند همان انصح و خیر
خواهی را بتو تقدیم میکنند بهمین طور شد هر شب علماء و فقهاء را
در نزد خود جمع کرده از موت و قیامت مذاکره نموده میگریستند
گویا جنازه پیش روی شان بود و بود رضی الله عنه میگفت مرا
در امور غیر از مواقع رضا خداوند آرزوی نیست و هرگز دریغ جان


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۲۶) حسن سیرت عمر عبد العزیز

از امور دنیا نبودم که غیر آن تمنا کرده باشم بوی خبر رسید که پسرش نگین انگشتر را
درهم خریده که بوی مهر میکند امر بفر وختن و تصدق به ثمن آن امر داد و فرمود
که بیک درهم نگین خریده بروی نقش کند رحم الله امرأ عرف نفسه
از اوزاعی نقل است که عمر عبد العزیز به همنشینان خود گفت هرکس خواهش
مصاحبت مرا دارد باید دارای پنج خصلت باشد بر چیزی از عدالت
که نرسیده ام دلالت نماید بر کار خیر من معاون شود حاجت کسی را
که قدرت رساندن ندارد بمن برساند احدی را در نزد من غیبت
نکند با انتی که از من و مردم مخل نمودار کند هرگاه چنان بود بیاید
و الا از صحبت من بخارج خواهد فتاد و از داخل شدن بر من ضرر
خواهد دید زهری گفته علماء در نزد عمر عبد العزیز مانند شاگردان بودند
میمون بن مهران گفت معلم العماء فرمود عمر عبد العزیز را آمدم تا وی را
تعلیم دهم از وی جدا نشدم تا تعلیم گرفتم از و چون از عدالت او بچه
شنیدی که با اخی امیه معامله کرد آنها شکایتی با مکرمه کردند که او را زهر داد
بوی گفتند خود را تدارک نمای گفت قسم بخدای ساعتی اگر زهر داده
شدم می شناسم اگر مساس گوش من فرضا سبب شفای من شما اجرا
میکنم شخصی که وی را زهر داده بود سوال نمود وی اقرار کرد گفت چه قدر
بتو دادند گفت هزار دینار گفت بیار شخص آورد گرفته تسلیم بیت المال
کرد گفت از پیش روی من در شو آن را تعذیب نفرمود مردی
به نزد هشام بن عبد الملک آمده گفت یا امیر المؤمنین جدم را عبد الملک
چیزی لک بخشید ولید و سلیمان هم او را بر قرار داشت چون
خلافنت به عمر عبد العزیز رحمة الله علیه رسید آن را از من کشید هشام
گفت مقوله خود را دوباره بگوی وی تکرار کرد همچنان عمر عبد العزیز
رحمه الله گفت هشام گفت ای مرد بخدا قسم که از تو عجیب تر مشاهده میکنم
کسی که بر تو ملک بخشیده و کسانیکه او را بر قرار داشتند ترحم نمیکنی
رحمه الله میگوئی و عمر عبد العزیز که ملک را از تو کشیده میگوئی انچه را
عمر کرده ما امضا نمودیم سفیان ثوری و امام شافعی و بسیاری از
ائمه گفته اند خلفاء پنج نفر بودند ابوبکر و عمر و عثمان و علی و عمر عبد العزیز
رضی الله عنهم چون سلیمان بن عبد الملک تعهد خلافت را بوی


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۲۷) حسن سیرت عمر عبدالعزیز

تفویض کرد عمر عبدالعزیز ابا نمود ویرا بر بیعت بکره نموده بزور بیعت
کردند چون از بیعت فارغ شدند بر منبر بالا رفته گفت من باین خلافت
بدون رأی خود و مشوره مسلمانان مبتلا شدم انچه از بیعت من بر
رقبه شماست خلع کردم برای خود دیگری را اختیار نمائید مسلمانان
بیکبار آواز کردند که یا امیرالمؤمنین ترا به یمن و برکت برخود اختیار
نموده در امر خود بتو رضامندیم چون غلغله آواز مردم را شنید در غایت
مردم را ما نسیبت حمد خدا جل جلاله و درود پیغمبر صلی الله علیه وسلم را
بر زبان رانده گفت شما را بتقوی خداوند وصیت مینمایم تا انکه بگوید
این است در پروردگار و پیغمبر و کتاب اختلاف نمی ورزند بلکه بدرهم
و دینار اختلاف میکنند قسم بخدا کسی را به باطل چیزی نمیدهم و حق کسی را
منع نمیکنم بعد ازان آواز خود را بلند کرده نام مردم را خوانده
گفت ای مردمان کسی که اطاعت خدا را نماید طاعت او و کسی که
خدا را نافرمانی کرد اطاعت او لازم نیست اگر من اطاعت خدا را نمودم مرا
اطاعت کنید و اگر نافرمانی کردم مرا بر گردن شما حقی نیست بعد از ان
فرود آمده بسرای خود داخل شد – فاطمه بنت حسین بن علی بن ابیطالب
رضی الله عنهم بر عمر عبدالعزیز بسیار ترحم میگفت سبب ان پرسید شد
گفت در زمانیکه امیرالمؤمنین بود بر وی داخل شدم غلامان خصی
که نزد او بود بیرون کرد تا اینکه در خانه غیر من و او کسی نبود بعد ازان
گفت قسم بخدا که بروی من اهل بیتی دوست تر بسوی من
از اهل بیت شما نیست تا اینکه از اهل بیت خود نیز
دوست تر دارم حاجتی نماند که ادا نکرده باشد – امام محمد باقر
بن زین العابدین رضی الله عنها فرمود که عمر عبدالعزیز نجیب
بنی امیه و بروز قیامت امت واحده مبعوث میشود از
عماد روایت شده گفت چون عمر عبدالعزیز خلیفه کردید
میگریست گفت یا فلان در خود می ترسم گفتم در دوستی
دنیا چگونه گفت دوست ندارم گفتم مترس که حق تعالی ترا
معاونت میکند در بعضی خطبه های خود میفرمود ایها الناس
کتابی بعد از قرآن و نبی بعد از محمد صلی الله علیه و سلم نیست من


فتوحات اسلامی جلد ثانی (٥۲۸) حسن سیرت عمر عبد العزیز

حکم کننده نیستم بلکه اجرا کننده احکام متبع نیستم بلکه پیروم از احدی
شما بهتر نیستم لکن من گران باره تر شما پایم مردی گریزانده از پادشاه
ظالم ظالم نیست و طاعتی برای مخلوق در معصیت خالق نیست
بعضی علما را معین گفته اند عمر عبد العزیز همان مهدی است که نبی
صلی اللہ علیه وسلم خبر داده که زمین را از عدل پر میکند لکن صحیح
که جمہور علما برانند انست که وی مهدیست از مهدبها زیرا مهدی
منتظر از اولاد فاطمہ و با عیسی علیہ السلام یکجا میشود و خروج
دجال در ایام او میباشد و این سخن از بزرگترین علامت های اوست
کسانیکه قایل بہ مهدی بودن عمر عبد العزیز ند بکثرت مال در هر مردما
در دنیا بزمانه او استدلال کرده اند که این از علامات مهدیست معمر
بن اسد گفت عمر عبد العزیز وفات نکرد تائیکہ مرد مال بزرگ نزد ما
می آرد میگفت این مال را هر جا صلت میدانید صرف کنید
مصرف نمی یافتیم تا ان مرد همراه مال خود باز میگشت مردمان اغمی نین
کرده بود دانستم مهدی از حملہ مہد یا سنت مہدی منتظر نیست اگر چه
بسیاری از علامات مہدی منتظر در زمانہ او وقوع یافت عمر عبد العزیز
کثیر العبادت و زهد و خوف و گریه بود عطاء بن ابی ریاح گفت مرانا فاطمه
زوجه عمر عبد العزیز حدیث کرد کہ بر عمر داخل شدم دیدم بر مصلا خود سر بر زمین
نهاده اشک بر رخساره او سیلان میکرد گفتم یا امیر المومنین آیا چیزی
حلوت شده گفت من امر امت محمد صلی اللہ علیہ و سلم سیاه
و سرخ آن ها بگردن گرفتم در فقیر گرسنہ و مریض افتاده
و برهنه محنت کش و مظلوم بی کس و غریب اسیر
و پیر کلان سال و شخصی عیال مند بسیار و کم
مال و مانند این در اقطار زمین و اطراف شہر ہا فکر کردم
دانستم که حق تعالی مرا از ایشان می پرسد بروز قیامت ترسیدم
که برای من حجت ثابت نشود از ان حیث مرا گریه آمد عطاخراسانی
گفت عمر عبد العزیز غلام خود را امر کرد که چیزی آب برای او گرم کند
رفت آفتابہ ابی در مطبح بیت المال گرم نمود چون داست
غلام را امر نمود کہ یک در هم بهیزم خریدہ تسلیم بیت المال کند
مردی


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۲۹) در سیرت حضرت علی مرتضی رضی اللہ تعالیٰ عنہ

مردی از اہل بیت او سیب خوش مزہ و خوشبوی نزد او ہدیہ آورد
عمررض گفت چہ قدر خوشبوی و نیکوست ای غلام بکر شخصی کہ آوردہ
پس بدہ و بگوی کہ ہدیہ تو در نزد ما بموقع محبت واقع گردید عمرو بن
مہاجر دران مجلس بود گفت یا امیر المؤمنین مرد پسر عم و از اہل بیت
تست و بتو رسیدہ کہ آنحضرت ہدیہ را قبول کردہ میخورد عمر گفت وای
بر تو ہدیہ بعہد آنحضرت ہدیہ بود حالا رشوت ست مکحول میگوید
اگر قسم خورم کہ زاہد تر و خوفناک تر برای خدا از عمر عبد العزیز ندیدم
ہر آئینہ صادقم اسعید بن ابی عروبہ گفت چون عمر عبد العزیز یاد موتان
کردی مضطرب میشد بنو مروان روزی جمعیت نمودہ بعبد الملک
پسر عمر عبد العزیز گفتند بہ پدر خود بگوی پیشتر از تو خلفاء برای ما چیزی
میدادند و موقع حقوق ما را می شناختند پدر تو از آنچہ در دست است
ما را محروم ساختہ بپدر خود آمدہ او را خبر داد گفت برای ایشان بگوی
اني اخاف ان عصيت ربي عذاب يوم عظيم یعنی من میترسم
اگر نافرمانی پروردگار خود را نمایم از عذاب روز بزرگ ارطات بن
منذر گفت بہ عمر گفتند بر طعام و شراب خود حارسی مقرر نمای عمررض
گفت خداوند اگر میدانی کہ من بغیر از روز قیامت بترسم مرا
از خوف ایمن نگردان عامل خراسان بوی نوشت کہ اہل خراسان
رعیتی شان خوب نیست غیر از شمشیر و درہ بدیگر چیزی اصلاح نمی
شوند اگر امیر اجازہ دہد عمر بوی نوشت اما بعد تو نوشتہ بودی
کہ اہل خراسان رعیتی شان خوب نیست آنہا را اصلاح نمیکند
مگر شمشیر و درہ دروغ گفتی رعیت را عدالت و امور حق باصلاح
میدارد با ایشان بعدل و حق رفتار نمای والسلام و بود
رضی اللہ عنہ چون سخنی را بر کاتب خود املا نمودی کہ کتابت
کند میگفت اللهم اني اعوذ بك من شر لساني یک مرتبہ گریہ
شدیدی نمود کہ فاطمہ زوجہ او با تمام اہل سرای بگریہ در آمدند
اما کسی سبب گریہ را نمی دانست چون از گریہ خاموش شدند
فاطمہ گفت بپدرم فدای تو یا امیر المؤمنین سبب گریہ چیست
گفت یادم آمد قومی کہ از حضور خداوند باز گردیدہ دو فرقہ شدند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۳۰) در سیرت حضرت علی مرتضی رضی الله عنه

فرقه بطرف بهشت و فرقه بطرف دوزخ میروید مجرد گفته فریاد نمود
بیهوش شد و وقتی که نمی از خرمارا گرفته به سید بن عبدالملک گفت
آب بالای خرمانو ب هست گفت آری گفت آیا می بینی که مردی
کف خرماتا ول نموده آب بران میپاشاند تا شاهم او را کفایت
کند گفت آری گفت بموجب داخل دوزخ شود مسلمه گفت هرگز
مرا چنین موعظه بموقع نیفتاد پسر سلیمان بن عبدالملک بنزد عمر رحه
که غلام و حاجب عمر محمد اخر بولو دا مده گفت مرابا امیرالمؤمنین
حاجتیست اگر برای من اجازه بخواهی حاجب اجازه خواست پسر
سلیمان بر عمر رحمه داخل شده گفت یا امیرالمؤمنین ملک خزانه از
من گرفتی بن رد نمای عمر رحه گفت معاذ الله ملکی را که در اسلام است
گردانیدم پس رد نمایم پسر سلیمان نوشته از استین خود برا
گفت این کتاب من عمر رضی الله عنه آن نوشته را خواند گفت
پیشتر از تو این ملک از که بود گفت از فاسق بن حجاج عمر
رضی الله عنه گفت آن بدعوا کردن از تو حقدارتر است گفت
این از بیت المال مسلمانان بود گفت پس مسلمانان و حققیتی
نه تو کتاب مرابس بده گفت نمیدهم اگر این نوشته را نمی اوردی
ترا مسؤل نمیداشتم هرگاه آوردی تا نرا که طلب باطل می
کنی چنین واگذار نمی شوم این سلیمان گریه شد مزاحم گفت یا
امیرالمؤمنین این پسر سلیمان است که با وی چنین رفتار
میکنی گفت ای مزاحم از نفس خود مجادله میکنم من بر او مانند
پدر خود شفیقم وی رو با سالم بن عبدالله بن عمر بن الخطاب
رضی الله عنهما نوشته کرد اگر چیزی از فضایل عمر بن الخطاب
را تحریر نموده بمن بفرست سالم بجواب او نوشت که عمر بن
الخطاب در غیر زمانه تو بود بزمانی بود که مساعد و معین داشت
بر امور حق اگر تو بزمانه خود مانندی که عمر رضی الله تعالی عنه
در زمانه غسل می کرد تفصیل داری تو از عمر بن الخطاب
فاضل تری یحیی دفعه غلام خود را فرستاد که برای
او چیزی گوشت بریان کند غلام بشتاب بریان کرده


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۵۳۱) در سیرت حضرت علی مرتضی رضی الله تعالی عنه

آورد عمر رحمه الله تعالی گفت چه قدر بزودی آوردی گفت بمطبخ
بیت المال بسیار لزوم در این وقت عمر عبد العزیز مسلمانان
را از مطبخ بیت المال دو وقته طعام میداد گفت ای پسرک
من این گوشت نصیب تو بوده نه از من عمر عبد العزیز را زوجه بود
که دران پیراهن مویی و زنجیر بود و بداخل خانه او خانه بود که
در آن جانماز میگزارد کسی اجازه دخول نداشت چون
آخر شب شدی در آن خانه داخل شده آن بقچه را گشاده پیراهن
موئی را پوشیده زنجیر را بگردن انداخته تمام شب را نماز خواند
می گریست تا صبح طلوع میکرد بعد از ان کشیده به بقچه می
بست امام غزالی در کتاب احیاء العلوم خود فرموده کنیزک عمر
عبد العزیز روزی بروی داخل گردیده بر وی سلام کرد
بعد از ان برخاسته به مسجدی که در خانه خود داشت دو
رکعت نماز ادا کرده او را خواب گرفت در خواب اندکی درنگ
کرده بیدار شد گفت یا امیر المؤمنین عجب خوابی دیدم امیر
گفت چه دیدی گفت آتش دوزخ را که بر اهل خود جوش
و خروش میکند دیدم که پل صراط بر منتهی او گذاشته شد
امیر گفت بگوی گفت دیدم که عبد الملک بن مروان را آوردند به
صراط روان گردید اندک نگذشت از صراط بدوزخ میل کرد
عمر عبد العزیز گفت بگوی گفت بعد از ان سلیمان بن عبد الملک
را آوردند وی نیز بر صراط مرور کرده نتوانست بجهنم افتاد
گفت بگوی گفت بعد از ان ترا آوردند عمر فریاد زده بیهوش افتاد
آن کنیزک بطرف او برخاسته بگوش او میگفت یا امیر المؤمنین
والله ترا دیدم که بسلامت گذشتی همواره آن فقیر سیف ندا
میکرد و امیر المؤمنین فریاد میزد و پای خود را بزمین میکوفت
عمر عبد العزیز عدی بن ارطاة را که در بصره والی نموده بود
و میخواست او را معزول کند بوی نوشت اما بعد مرا بعمامه
سیاه و رها کردن طرف آن را پس پشت خود و مجالست بنحوی
با قراء فریب دادی و خیر را برای من ظاهر نموده گمان مرا در باره