فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۶۰) خلافت سلطان احمد بن عبدالحمید

که تعلیم جدید عسکری را می آموختند اقدام نمودند این اقدامات عساکر
را به دو لو به تقسیم نمود دسته طرفدار تعلیم و دسته دیگر بر
خلاف آن گردید آنانی که طرفدار تعلیم بودند متفرق شده فرقه مخالفین
بر آنها هجوم برده خانه های شان را آتش زدند و تلفات زیادی
بآنها رسانیدند صدراعظم محاصره شده مخالفین بر آنها قلعه ریختند و
صندوق های بارود را که در گواده قلعه بود حریق نمود تا اینکه صدر
اعظم مرد و در نتیجه نفری زیادی قتل و عمارات کثیری محروق گردید
صدر اعظم قبل از مرگ خود بصورت خفی عائله و کنیزان خود را بیرون
نموده بود لهذا بعد از مرگ مصطفی پادشاه صدارت عظمی را بسیف
پاشا محول گردید بچین عطاء الله افندی از رتبه شیخ الاسلامی عزل
و بجای آن عرب زاده محمد عارف افندی نصب گردید واقعات فوق
در سال هزار و دوصد و بیست و سه هجری نبوی صورت وقوع
گرفته بود درین حال سلطان مصطفی که محبوس بود فرصت را غنیمت
یافته مکتوبی بقصد برانگیختن و شورش عسکری نوشته و ادعای
نصب خود را واپس بسلطانی نمود مکتوب مذکور بدست یکی از علما
افتاده و آنرا نزد شیخ الاسلام برد شیخ الاسلام علما و را جمع
و راجع باینموضوع مشوره نمودند بالأخره رأی عمومی باین قایم شد که
تا سلطان مصطفی زنده باشد دفع این شورش کرده نمیشود بهتر
آن است که ادعای بستن آنرا از نزد سلطان نمائیم لهذا خلیب
افندی قاضی اسلامبول را برای عرض اینموضوع بحضرت سلطان
محمود انتخاب کرده و او را مامور این امر گردانیدند که رفته اراء
علما را معروض دستجل سلطان مصطفی را استدعا نماید
خلیب نزد سلطان رفته کیفیت را بحضور عرض کرد سلطان گفت
اجرای این امر محال است و من هرگز بکشتن برادر خود اقدام نمی نمایم
خاصه در حالتی که بناکشتن آن اختیار و تسلط هم دارم درین
امر مجلس بزرگی انعقاد یافت خلیب راجع بچشم پوشی با رائی مجلس
بسلطان عرض کرد که در حدیث آمده است (وقتی که دو خلیفه بی شوند
یکی از ایشان را بکشید) سلطان بنا بر غمز برادر خود از من سخن سخت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۶۱) خلافت سلطان محمد رابع عبدالحمید

رنجیده درومی خود را در حالت قهر جانب پنجره که در آن جا باز بود نمود
یک سکوت را اختیار نمود فلیب با خود اندیشید که از سکوت پی باقرار
برده میشود بنا را کسی را جانب رئیس بندی خانه فرستاده پیغام کرد
که سلطان تقتل برادر خود فرمان داد علی العجاله سلطان مصطفی را
بکشد رئیس بندی خانه با جماعتی از اعوان خود برای قتل سلطان
مصطفی شتافت سلطان مصطفی چون آنها را دید از مصیبت قتل خود
دانسته خود را بفرشهائی که در ان جا بود رساند رئیس و اعوان او را تمام
میخواستند از خانه خارج شوند که نظر شان بفرش افتاده و سلطان
مصطفی را در ان پوشیده یافته سلطان مصطفی را از فروش بر آوردند
و آن بیچاره را در همان جا خفه نمودند در همین حال علمائی که فلیب را
بحضور سلطان فرستاده و در قتل سلطان مصطفی اتفاق کرده
بودند چون بازآمدن فلیب قدری طول کشید گمان کردند که
سلطان مصلحت اوشان را قبول نکرد و استرداد نموده است لهذا
همه برای تائید و تصدیق قول فلیب عازم حضور سلطان شدند
چون بپیش سلطان احضار یافتند قبل از انکه بسلطان عرض کنند
نظر سلطان محمود از پنجره بر برادر او افتاد که باینحالت دجیعی
مرده افتاده است و سلطان محمود از مرگ برادر خود آبد و مناک
گردیده قطرات اشک از چشمانش سرازیر گردیده برای حاضرین
گفت برای احضار سامان و لوازم و برای ترغیب عساکر و
فرستادن آنها باطراف مسارعت نورزید و کوشش کنید چه
امروز عم مرا در خیلی در د آلود کرده وحیات مرا تلخ گردانیده است
چون سلطان سخن را بدینجا رسانید علما دانستند که سلطان
مصطفی کشته شده و تقدیر بر حسب مقتضیات شان آمده از ادعایی
که داشتند سکوت نمودند بیقای عمر و دولت سلطان محمود دعا
و بقتل برادر آن مرثیه و عزا کردند این قضا یا در ماه جمادی الاول سنه
یکهزار و یکصد و بیست و سه واقع شد مدت سلطنت سلطان مصطفی
یکسال و دو ماه و عمر آن سی ساله بود چون امر سلطنت بوجود سلطان
محمود قرار گرفت شورش و انقلابات وقیمی از هر طرف بر پا شد لشکر


فتوحات اسلام جلد ثانی
(۲۶۳)
مبحث جنگ موره

روسی بجانب طونه شتاب داشته پیش قدمی کردند سلطان به
مدافعهٔ آنها قیام ورزید و حرکت آنها را مانع شده نتوانست درین حال
دولت فرانسه طرح میانگری را انگیخته باصلاح دولتین برآمد ولی
سلطان مداخلهٔ فرانسه را قبول نکرد زیرا از شروط سری که با آنها بسته
بود خوف داشت هم درین اثنا ناپلیون پادشاه فرانس با سکندر
پادشاه روسیه در تفالست که مشوره خانه بزرگی بوده و اختیار تقسیم
دول اروپائی را داشت مشوره داشتند تا اینکه شهرهای دولت
عثمانیه را نیز قسمت میکردند سلطان محمود با یکعزم متین بمقابله روس
با دوام کرد ولی غلبه جانب روس با بود چنانچه بر شهر شمله و قلعهٔ
اسماعیل تغلب کرده بمقابل عساکر عثمانی سنگرهای سخت و مقامات
منیعی استخاذ کردند و عساکر عثمانیه را بانحطاط گذاشت که اندرین حال
کوکب اقبال عثمانیان طلوع کرده و نسیم فتح و ظفر الهی بر آنها وزیدن
گرفت یعنی دولت فرانسه اظهار مخالفت با دولت روسیه نمود ناپلیون
شاه فرانس در سنه یکهزار و دو صد و بیست و هشت جانب روسی
حمله آورده و آنها را مجبور نمود که عساکر خود را از خاک عثمانی خارج نمایند
و طرح مصالحه را فیما بین دولتین عثمانی و روسی قائم گردانید سلطان
محمود نیز بنا برفع اغتشاش و غیره و حصول امنیت
مصالحه را منظور نموده این شورشات در سنه یکهزار و دو صد و بیست
و شش بود که سلیمان پادشاه والی بغداد اظهار مخالفت نموده و سلطان
محمود بقتل آن آدم فرستاده بود.
(مبحث جنگ موره)
در سال یکهزار و دو صد وسی و هفت اهالی یونان بر مقابل دولت علیه
عثمانیه اظهار مخالفت نموده بر موره حرکت و ذریعه کشتی های خود بداخل
بحر هجوم آورده بشروع بقتل و غارت کردند حرکت یونانی بر دولت
عثمانی گران و دشوار آمده برای دفع و سرزنش کردن و در سلسله
انقیاد و اطاعت آوردن آنها عساکر خود را سوق داد از مقابله طرفین
جنگ مدیشی بر پا گردیده محاربه سخت واقع شد سلطان محمود برای
محمد علی پادشاه مصر پیغام داد که برای محاربه یونانیها لشکر بفرستند

شمله شهریست از
اندلس از اعمال طلیطله


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۶۳) کشته شدن شکر انقشاریه
محمد علی پادشاه پسر خود ابراهیم پادشاه را که مشهور به بسیت و بیقرار
لشکر دار بود با کشتی های بحری بمعاونت فرستاد ابراهیم پادشاه بموره
آمده و قوای عسکری خود را با عساکر دولت عثمانی ضمیمه کرده آتش خیال
افروخته برایت حرب افراختند رومیها مضطرب شده از راحت
و آرامی خود نا امید گردیده از دول اروپایی استمداد نمودند فرانسه
و انگلتره و انگلیز برای صلاحیت فیما بین دولت عثمانی و یونانی کوشش
کردند ولی سلطان محمود داعیه ایشانرا اجابت نکرد تا انکه قوای بحری
روسی هم با انها هم متفق گردیده بابراهیم پادشاه پیغام دادند که
عساکر خود را از جنگ معطل نماید ابراهیم جواب داد که من به تعطیل
حرب قدرتی ندارم تا زمانیکه اجازه سلطان نباشد درین اثنا
برکشتی های دولت عثمانی و محمد علی پادشاه آتش زده آنها را
سوختاندند این جبر که بسلطان محمود رسید مجبور گردیده داعیه دول
متحده را اجابت و مصالحه را به شرط های خصوصی که مبنی بر آرامی
جنگ و دفع رومی ها بود قبول نمود این واقعه در سال یکهزار و دوصد
و چهل و یک بوقوع آمد.
(ذکر کشته شدن لشکر انقشاریه)
در سن یکهزار و دوصد و چهل و یک سلطان محمود اراده نمود که لشکر
های خود را بطرز جدید تعلیم بدهد و عزم نمود که برای پریشان شدن
لشکر انقشاریه و خراب نمودن جاهای آنها تجویزی نماید لہذا
سلطان محمود ضررهائی را که از ان ها صادر گردیده بود و انقلاباتی
را که بر علیه دولت عثمانی افگنده بودند و بعضی از سلاطین
را که کشته بودند اظهار نموده برای سلیم پادشاه صدر اعظم فرمان
داد تا علمأ را سبحانه شیخ الاسلام جمع و آنها را از احکام پادشاهی
دانسته گرداند صدر اعظم احکام پادشاهی را بجا آورده و علما
نیز انرا قبول نموده و با جرای آن عهد و میثاق نمودند در زمره
حاضرین جماعتی که بعساکر انقشاریه طرفدار و در باطن بآنها یار بودند
قضیه را به شکر انقشاریه اطلاع و آنها را ازین امر خبردار گردانیدند
لشکر انقشاریه با طلاع قضیه سبحانه صدر اعظم و بعضی علما رو


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۶۴) کشته شدن لشکر انشاری

اعوان دولت سلطانی هجوم برده بآواز بلند میگفتند که امروز
روز کشتن علماء واهل دولت است امروز روز کشتن کسانی است
که سررشته تعلیم جدید را بر ما گذاشته این میگفتند و هر که را با ادعاها
مصادف میشدند و خانها را چور و بناها را آتش میزدند صدراعظم
گریخته نزد سلطان محمد درفتند ملک قضایا را بحضور سلطان
معروض نمود سلطان بصدراعظم امر داد که توپ چیان وباقی
لشکریان اسلام را بدرب سرای حاكم آورده ایستاده نماید
در ان روز جماعتی بزرگ از علما ر و انبار دولت جمع شده انتظار
سلطان را میبردند چون سلطان برآمد اول شروع بسخن نموده
ایشان را بکلمات پندجان آوری خطاب کرد که از حیا و غیرت
شان شده در اجرا احکام پادشاهی وامتثال اوامر ان
در موضوع ریختن خون سیاه انکشاریه با هم قسم کردید از بیرو
کردن فرقه متبرکه نبوی صلعم الله علی صاحبها را استغاثه نمودند که
بذریعه آن جمعیت نموده بر باغیان هجوم آور شوند سلطان خاست
که با این مردمان همراهی کند بعد ازان علما ء و امرار دولت حضور
سلطان را میان مردمان نه پسندیدند در کوچه های شهر منادی
فرستادند که مردمان را بجمع شدن تحت فرقه شریفه ندا کنند وقتی
که مردمان انکشاریه خبر شدند برای جمع آوری انکشاریه آواز
کرده جمع شدند اہل اسلام در میدان سرایاسباب نموده
فوج فوج حاضر شده بمقابله شروع کرده سلطان خرقۀ شریفه
را بشیخ الاسلام قاضی زاده طاهر افندی سپرده خود شخصاً
پس آمده بمسجد سلطنت نشست یعلی پاشا و صدراعظم پیش روی
نفری که از پنجاه هزار زیاده بودند میرفت لشک اکبر کویان بته توپ و
تفنگ بر انقشاریان هجوم بردند ان روز روز بسیار ہولناکی
یعد از انقشاریه بعده ده ہزار نفری را کشتند باقی بالمطیع فی جادلی
با خود گریخته قلعه بند شدند عساکر واهلی اسلام بآنها باک نکرده
بر سرشان هجوم برده آتش بیجونی پای شان زده بسیاری
شان را سوختند بقیۀ السیف گریخته آنها را تعقیب نموده گرفتار


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۲۶۵)
محاربه با دولت روسیه

کرده کشتند نعش های شان را در آب میدان انداختند بعد
از ان سلطان علما رو وکلاء دولت را بحضور خود خواسته جا مه
های خون آلود پادشاهان بزرگ را که کشته بودند بانها نشان
داد سلطان از علما ر طلب خون سلاطین را سؤال نمود علماء
گفتند که دیت خون هر سلطانی بیست و پنج هزار نفر است بعد
از ان امر سلطانی باستيصال انقشاریان آشیانه علیه و
دیگر اطراف صادر کردید عدهٔ بسیاری از ایشان کشته گردید دولت
و ملت از ظلم آنها اسوده گردیدند بعضی درویشان بکطاشیه به
انقشاریان ملحق گردیده بودند بعلت اینکه در تکیه های درویشان
کارهای بدعت و حرام خود را اجراء میداشتند درویشان
نیز بآنها مددگار بودند سلطان بکشتن اکثرشان و خراب نمودن
تکیه هایشان امر دا د بعد ازان دولت به تکثیر نظام جدید و تعلیم
آموختن آنها صرف مساعی کرده انقشاریان را از بیخ کند درین
مدت سلطان محمود عمامه و عبا را کشیده بلباس اروپائیان
با نظام جدید ملبس شده در تغییر لباس بگفتۀ اهل عهده باک نمیکرد
ذکر محاربه با دولت روس
در سنه یکهزار و دو صد و چهل و سه عساکر روسیه بعزم جنگ بمراه
دولت عثمانی حرکت کرده در نهر طونه بهجوم آورده از آنجا گذشته
بطرف اناطول رفت دولت عثمانی سپاهی را تحت قیادت
سلیم پادشاه صدراعظم برای مدافعه و جلوگیری آنها اعزام نمود
بایکدیگر ملاقی شده جنگی سخته واقع گردید روسی ها غالب گردیده
لشکری عثمانی شکست خوردند لشکر روسی بطرف شعله تقدم
کرده سلیستره را محاصره نموده بر شهر ادرنه غلبه کردند سلطان
را خشم آمده سلیم پادشاه را معزول نموده حکم بفرار آن داد عوض
آن محمد عزت پاداشاه صدراعظم گردید بعد ازان بعضی لشکر
های سلطان بطرف کوه بلقان رفته روسیه از دیدن این حال
محاصره شهر شو مله را واگذار شدند لشکر دولت بر سلیستره
غلبه کردند لشکرهای روسیه که در انا طول بودند پیش قدمی کرده


(١٢٦) تاریخ پا ز دهم روسیه

قرص و بایزید و طپراق و زمین روم را متصرف شده صالح پاشا
را اسیر نمودند در حالیکه عده شان یک لک و شصت هزار مرد جنگی
بود شهر ادرنه را بمساعره سختی محاصره نمودند تا بر ان غلبه کردند درین
وقت ارکان دولت عثمانی متزلزل و پریشان گردید مگر اینکه
سلطان محمود با اینهمه خطرات و پریشانی ثبات قدم و قوت
خود را ظاهر میمرد دولت اروپا در صلاحیت طرفین مداخله نمود
این مصالحه را با شروط آن تمام گردانید انعقاد این معاهده درسنه
یکهزار و دو صد و چهل و پنج بود نتیجه این مصالحه و شروط استقلال
رومی ها و تنزل سلطان از اقلیم سرب و افلاق و بغدان که برای
پادشاهان عثمانی بود و نیز از بعضی جزیره هائی که بساحل هم طرفه
بود و بعضی زمین های اناطول از تصرف سلطانی کشیده زیر
دست پادشاه روسیه باشد و نیز تاوان جنگ که عبارت
از یکصد و بیست میلیون پوند فرنگ باشد دولت عثمانی بدهد
بعضی مؤرخین گفته اند که خیلی عجیب می آید خواننده را که چگونه دولتی که
بر تمام دول عالم زیادتی کرده و ترس او بر دل تمام پادشاهان
افتاده بر ترقی و تعالی خود استمرار نکرده بیکبار مجبور شد که تن
دهی کرده این شرائط ناگوار را قبول کرد وقتیکه بدیده انصاف
نظر کرده شود دانسته میشود که سبب این چیز دیگری است
زیرا دولت عثمانی چگونه طاقت دار و که آسیب های سخت و
گزارشات خوفناک را متحمل نماید با وجود نقصانهای داخلی بسبب اہل
بغی و فساد و گم شدن المها دارکان دولت متزلزل شود بلکه پریشان
خود ادامه داشته باشد جای تعجب است و قادر بر قوتی یا بدتر سببی هم
نباشد که سپس بحال اولی خود رجعت نماید و ثانیاً نظر خود را بخللی که از
دست سپاه انقشاریه بدولت عاید شد و هنوز نظام جدید مرتب نا
شده متناسلی بعالم محاربه پیدا نکرده که ازیشان کار گرفته شود
که جنگهائی در پی مستید العجب این است که این دولت با وجود اینهمه
مشکلات چرا از بیخ قطع نگردید و اینقدر توانائی داشت که باستقبال همه خارجیها
ثابت ماند این دلیل بزرگیست بر عظمت و بلندی دولت علیه عثمانی

تحت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۶۷) غلبه نمودن فرنسیسها بر اهل جزایر بحر روم و محاربه علی پاشا با سلطان محمود

سخن بعضی مؤرخین بنهایت رسید مؤلف میگوید در قوت دولت عثمانی سرّ الهی
است و آن سر برکة النبی صلی الله علیه وسلم دروحانیت حضرت مهدی صلی الله
علیه وسلم است برای نجفی ملت و اهل دین آن والله سبحانه اعلم
ذکر غلبه نمودن فرنسیسها بر اهل جزیره‌ها
در سنه یکهزار و دوصد و چهل و پنج فرنسیس بقوت در سر دستی خود بر جزیره
های مغرب غلبه آوردند بهانه اینکه اهل جزیره کشتی‌های تجارتی ما را متعرض
میشوند چون این خبر به باب عالی رسید طاهر پادشاه قیودان پادشاه
را فرستاد که میان احمد پادشاه حاکم جزیره وفرنسیس‌ها اصلاح نماید
وقتیکه قیودان پادشاه بجزیره رسید نخواست که بجنگ در در آید فرنسیس
ها او را مانع شدند پس بقسطنطنیه مراجعت کرد جزیره های مذکور از
وقتیکه بتصرف سلطان سلیمان آمد زیر حکم دولت علیه بود چون
مدت بسیار گذشت حاکمانی که در آنجا تغلب نموده بورثاقت میبردند
لاکن خراج را بدولت علیه تادیه میکردند که ظاهرا زیر فرمان دولت
و باطنا سرکشی میکردند زمانیکه دولت تعلیمات جدید را برای لشکریه
ایجاد کردند حاکم جزیره با از تعلیم دادن لشکریان خود بطرز جدید ابا
نموده درین فقره امر سلطان را قبول نکردند بعضی گفته
اند که سلطان محمود خود فرنسیس را بر والی جزیره مسلط کرد
که آن را تادیب و سرزنش نماید فرنسیس لشکر زیادی بده
جزیره ها را محاصره کردند تا اینکه علی پادشاه حاکم جزیره
را با خود گرفته بردند جزیره ها را تصرف نموده به لشکری خود
محکم کردند و دوباره بتصرف دولت علیه نیامد تا امروز بتصرف
دولت فرنسیس است و بهمان قرار باقی مانده
ذکر محاربه محمد علی پادشاه مصر همراه سلطان محمود
در سنه یکهزار و دوصد و چهل و هفت محمد علی پادشاه مصر
برای تصرف نمودن شام لشکرهای خود را از راه خشکه
و دریا بر عسکری پسر خود ابراهیم پادشاه بطرف شام
متوجه نمود ابراهیم پادشاه رفته شهر عکا را محاصره نموده آنرا
فتح کرد انتقام خود را بواسطه عداوتی که بین او و عبد الله پادشاه


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۶۸) محاربه محمد علی پادشاه مصر همراه سلطان محمود
عکا بو دظا هر ساخت ابراهیم پادشاه غزه و یا فا وحیفا
که میان راه او بود نیز فتح کرد چون این خبر بدولت علیه رسید
بغضب شده به محمد علی پادشاه آدم فرستاد که لشکرهای خود
را پس بخوان هر گاه همراه عبدالله پادشاه عکا دیگر گفتگوی
دار د بباب عالی بمشوره خانه دولت حاضر شود که بقرار
قاعده در بارۀ شان حکم شود محمد علی پادشاه حکم سلطان
را قبول نکرد دولت هم بواسطه نافرمانی تنزیل رتبه او از ایالت
مصر فرمان داد بعد از ان حکم دولت برای پادشاهی
حلب صادر گردید که سپاه را برای جنگ ابراهیم پاشا
بن محمد علی پاشا فراهم آرد حسین پادشاه حلب با سپاه
فراوان از آستانه علیه بر آمده به بیرون طرابلس شام با
یکدیگر تلاقی شدند جنگ بین فریقین واقع گردیده حسین
پادشاه شکست خورد ابراهیم پاشا بر اقطار شامید غلبه
برده عبدالله پادشاه عکا را دستگیر کرده با سکندریه
نزد پدر خود فرستاد وقتی که ابراهیم پادشاه به
دوارانيا، نزدیک دمشق رسید علی پاشاه وزیر
دمشق باستقبال آن اعلان جنگ بیرون شد علی پاشاه
نیز شکست خورده اهل دمشق طلب امان بیرون شدند
ایشان را امان داد عبد ابراهیم پادشاه بطرف حمص
آمد میان او و شاه حلب محاربه چسپید آن روز
جنگ سخت واقع گردید که در ان روز مردمان بسیار کشته
شدند پادشاه حلب را شکست داد شخص اینکه
بر تمامی آن مواضع تغلب نموده تمامی انها را
آرام ومطمئن ساخته داخل حلب گردیده آنچه د حلب
بود از خزاین و غیره بوی تسلیم شد بعد از ان بطرف
انطاکیه رفت در بین انطاکیه محاربه کرد بعد از ان
بطرف بوغاز بیلان چون خبر آمدن لشکر مصریان به
رسید رشید پادشاه صدر اعظم را با سپاهی فراوان فرستاد


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۶۹) ذکر محاربه محمد علی پاشا امیر مصر او سلطان محمود

که با لشکر مصریان بجنگد به قونیه بهم رسیدند لشکر دولت
شکست خورده رشید پادشاه صدر اعظم را گرفته بحضور ابراهیم
پاشا بردند ابراهیم پاشا بمجرد دیدن صدر اعظم اعزاز و اکرام
نموده و گذارش این فتنه ها و جنگها تا سنه یکهزار و دو صد و پنجاه
و پنج طول کشید بعد احکام سلطانی برای حافظ پادشاه در امر مقاتله
ابراهیم پادشاه صادر گردید حافظ پادشاه با سپاه برآمده قریب
مرعش بهم رسیدند مقاتله جاری گردید اوّل شکست بواسطه تنگی جاو
و شلّه با برلشکری ابراهیم پاشاه افتاد بعد که ابراهیم پاشاه همراه
لشکر از ان تنگنای برآمدند تل بلندی که مقابل لشکر حافظ پادشاه
بود برآمدند گلوله های بسیار فیر کردند تا اینکه جنگ از طرف حافظ پاشا
معطل شده لشکر او متفرق شدند بعد بر ایشان هجوم آورده آلات
حرب را واگذاشته بطرف مرعش رفتند از هر دو طرف نفری زیاد
مقتول شدند این واقعه از مشهورترین وقایع بود ابراهیم پادشاه
شکستیان را تعقیب نموده بسیاری اطراف آن شهر ها را فتح
خبرهای این واقعات شت بعد از فوت سلطان محمود بقسطنطنیه رسید از
فتوحات سلطان محمود یکی این بود که مردمان وهابی و خارجی را از مکه و
مدینه منوره کشیده حرمین شریفین را از وجود خبیث اینها پاک کردیدند
این واقعه در نزد ذکر سلطان سلیم بن سلطان مصطفی بیان شد زیرا
ابتداء مقاتله همر او وهابیان در ان وقت بود تمام آن در وقت سلطان
محمود بود دیگر از فتوحات معنوی سلطان محمود این بود که برای اهل حرمین
تنخواهی و معاش بسیار از طرف دولت مقرر بود مگرو ظیفه و معاش موصوف
چیز جزئی مردمان اغنیاء گرفته میبردند برای فقراء چیزی نمیرسید لهذا فقراء
حرمین خیلی پریشان بودند از طرف سلطان محمود امر صادر گردید که
سررشته سابقی را محو کرده کتابی را جدیداً تحریر دارند که در ان اسمای
فقراء حرمین باشد این کار در زمان او جاری شد و دیگر
سلطنت او قبه پر نور آنحضرت صلی الله علیه وسلم و والدی و زوجه
سیدتنا خدیجه الکبرے رضی الله عنها و گنبدی ثانی امیر المومنین
علیه وسلم و قبه سیدنا حسین طفلان [؟] حسین رضی الله عنهم را


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۷۰) سلطنت سلطان عبد المجید

در جده بود و بقعهء و هابی با خراب شده بود تجدید و مزین گردانید
و نیز و هابی ها در مدینه منوره قبور بسیاری اصحاب و اولیا را ویران
کرده بودند سلطان مذکور از نو ساخت این ترتیبات در سنه
یک هزار و دو صد و پنجاه و یک بود و همچنین برای علما و خطبا و حرمین
شریفین و خدام مشیخین شریفین مانند امام و مؤذن و فراش
و جاروب کش و دربان ترتیبات وظائف نمود و بعضی را ماهانه
بعضی را سالانه زمین ها خریده وقف کرد که غله آن همه ساله
بصرفه آنها برسد پس ترتیبات سلطان محمود دوم حسنته جاری گردید
در وقت ترتیبات مدیر و مدبریت در حرمین شریفین گفته که سابقاً
بنبود بعد از ان ولد سلطان محمود سلطان عبدالحمید ترتیبات پدر خود
را جاری داشت زود است که ذکر ترتیبات او در نزد ذکر خودش
بیاید مدت سلطنت او سی و دو سال و عمر آن پنجاه و پنج سال
بود فوت آن نوزدهم ربیع الاول یکهزار و دو صد و پنجاه و پنجم بود.
ذکر سلطنت سلطان عبدالمجید
سلطان عبدالمجید بعد از فوت پدر خود سلطان محمود بتخت سلطنت
جلوس نموده بتجهیز سپاه برای محاربه محمد پادشاه مصر نموده لشکر را
بیرون کرد انگلیز و می برآمد و کاری بنمود زیرا دولت انگلیز بپدر او
سلطان محمود نیز استعداد خود را در وقت محاربات عرض کرده
بود سلطان قبول نکرد بعد از فوت او سلطان عبدالمجید چون
ناچار گردید کمک انگلیز را قبول بنمود سلطان عبدالمجید
لشکرهای خود را بطرف شام روانه کرد لشکری ابراهیم
پادشاه را شکست داده از شامات سیدند خار
بطرف مصر و اسکندریه حرکت نماید تا اینکه محمد علی
پادشاه را از مصر بیرون کند دولت انگلیز واسطه
شده هر دو دولت را با هم مصالحه نمود باین شروط
که اسکندریه و مصر و اطراف آن برای
محمد علی پادشاه و اولاد او باشد برای آن خراج معین
کردند که همه ساله بدولت عبدالمجید خان بپردازد و اینکه دولت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۷۱) جنگ سلطان عبدالمجید با روس

شام و حجاز بسلطان برقرار باشد مدت تصرف سلطان عبد
المجید سواحل شام را قریب به نه سال گردید در غره سلطنت
خود تا دولت فرانس و انگلیز اتحاد محکم نمود برای دولت علیه
قانونهای جدید که مسمی به تنظیمات جدید بود پیوسته کردید
امر سلطان در اجرای قانون جدید در سنه یکهزار و دو صد و پنجاه
و پنج صادر گردید این تاریخ همان تاریخ جلوس سلطان
عبدالمجید بود
(ذکر جنگ سلطان عبدالمجید همرای روسیه)
در سنه یکهزار و دو صد و شصت و نه در میان سلطان عبدالمجید و
روسیه بسبب اختلاف قومی بین طایفه روم و لاتین در قدس جنگ
بزرگی واقع شد که آن جنگ مسمی به قرم بود باعث اختلاف
مذکور نفس پرستی و ملاحظه شخصات آن اقوام بود که هر کدام
هوای ریاست و تولیت عبادت خانه کلیسا
غیره مقام های قسیم که در آنجا بسر می برد داشتند ند این
تخیلات روز بروز بزرگ شد و عاقبت بمنازعه و مجادله
قرار گرفت در سنه یکهزار و دو صد و شصت و هشت دولت سلطان
برای خاموش ساختن این نائره آتش خانمان سوز چاره
جوئی میکرد چرا که دولت روسی بمحافظه حقوق مردمان
رومی معاونت می کردند و دولت فرانس برای
لاتین مساعدت بکار میبردند لهذا سفیر انگلیس برای مصالحه
و مؤالفت بین دولتین مخالفین داخل اقدامات
شد اما فرانسه آن ترغیبات و شرائط را قبول کرده دولت روسی
قبول نکرد زیرا مطلب شان تنها مراعات حقوق رومی ها نبود
بلکه جویان مقاصد قلبی شانرا در نظر داشتند و آن این بود که در سال
انقراض دولت عثمانی را از قطعه اروپا فراهم آورند تا در گرفتن
اقلیم پای عثمانی خوب موفق شوند امپراطور روسی
(نقولا) نام این منازعه را برای اجرای مقصد
خود موقع مستفیدی دانست و سفیری بطرف قسطنطنیه در مقابل


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۷۲) جنگ سلطان عبدالمجید همراه روسیه

سلطان عبدالمجید فرستاد و پیشتر از ان یکصد و چهل و چهار هزار
نفر لشکر بطرف شهر طونه روانه کرد تا اینکه در موقع لزوم و مورد
حاجت حاضر باشند چون سفیر به قسطنطنیه رسید مقابله را با فواد پاشا
وزیر امور خارجه ترک کرده در آب بحضور شاهانه سلطان عبدالمجید
حاضر شده عرض مطلب نمود اینکه برای امپراطور نقولا جائی
تمترکه واگذار شود و اینکه تمام اهل روم که تابع دولت عثمانی بودند
تحت حمایت امپراطور باشند دیگر رئیس کلان قسطنطنیه و باقی افسران
طوائف انتخاب و تنصیبشان مفوض برای امپراطور باشد علاوه
اینکه لشکری دعوا نمایند که برای شان لازم باشد از نظر امپراطور
بگذراند سلطان عبدالمجید این مطالب را ناگوار دانست
زیرا بنا موس و سیاست دولت مضر و به قوانین دولت مخالف
بنظر می آمد سفیر روسیه مأیوس باز گشت و امپراطور نقولا نخبر
ساخت نقولا بغضب شده فرصت یافته سپاهی را که در نزد
نهر طونه برای این روز تهیه کرده بود امر داد که از نهر طونه عبور
نموده بر اطراف حمله برند لشکریان بر امارت افلاق و بغدا
هجوم برده بر آن غصب غالب شدند چون سلطان درود
لشکر ها را دانست که مقصد روسیه اظهار جنگ بوده
بعد از ان سلطان تهیه لشکر نموده بسر کردگی عمر پادشاه
بحری بمدافعه روسیه فرستاد چون دول اروپا بمطالب
روسیه پی بردند انگلیز ها برویای شاه برای
عقد نمودن مجلسی جهت توافق بین دولتین در شهر نیابر
یا نمودند که دران مجلس شخص مقتدری از طرف دو
دولت حاضر باشد تا امر مصالحه میان هر دو دولت
انجام یابد سفیری از جانب روسیه و یکی از
طرف دولت دران مجلس شامل گردیدند انعقاد این مجلس در سنه هزار و دو صد و پنجاه
بود این مجلس بخواهش سلطانی خاتمه نیافته مصالحه واقع نگردید سلطان اعلان جنگ داد
سلیم پادشاه لشکری روسیه را که دانا طول بودند در چند موضع شکست داد عمر پادشاه
در روم ایلی بر آنها هجوم آورده غافلگیر ساخت اما جهاز هایی روسیه که در بحر آسود بودند بر جهازهای


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۷۳) جنگ سلاطین عثمانیه با قرالهای

عثمانی غالب شد و بعد از جنگ سخت آن تار ا تلف نمود که آن جهاز مرکب از هفتصد
کوت و دو باخور و سه کشتی جنگی بود دولت انگلیز و فرانس دیدند که این محاربه
برای عثمانی نتیجه خوبی بخشد بمعاونت سلطان عبدالمجید اعلان جنگ با مقاتله
در سنه ۱۲ ابراز داشته اسباب الات حربی را بابتدا در میدان جنگ حاضر
کردند بانی دول اروپا بیطرفی خود را حمایه میکردند انگلیز کشتیهای خود را
بطرف بحر بلتیک بر قلعه بوما رستده غلبه بردند از آنجا بر جزیره اند
پیش شدند مگر قلعه آن بسیار محکم بود قدرت بر تصرف آن نداشتند
سواسطپول که بزرگترین لنگرهای روس و معتمدترین مواضع در بحر اسود
بود انگلیز و فرانس لشکرهای خود را به عده شصت هزار بآن طرف متوجه
کردند که اکثر سپاهیان فرانسوی بودند در نزد قلعه بویا سرا یا نزول کردند
در بین که بطرف سیواسطپول میرفتند بلشکر روسی تصادف نمودند هر دو
فریق بهم جنگی سخت کردند اسبای حرب برشان ایر گردید روسیه
شکست خوردند روسی باینکه سابق سلستره را محاصره نموده و قدرت
بر فتح آن نداشتند درین حال لشکرهای عثمانی از شهر سلستره برآمد برشان
حمله کرده نصرت یافتند آن ها را تفرقه کردند تا اینکه با امید برگشته بدیگر ها
منضم شدند روسیان برای کمک رسانی قلعه سیواسطپول که روسیه
تمامی قوا و مهمات خود را بآن طرف متوجه نموده بود قصد کردند درین حین
لشکری از انگلیز بلشکر از روسیه در بالا کلاوه بهم ملاقی شدند انگلیزان غالب
شدند بعد از اینکه نفری بسیاری از روسیه مفقود شدند سپاهی دیگر از
روسیه که عده شان شصت هزار بود و اکرمان را محاصره داشتند از موضع
حصار خود برآمدند لشکری عثمانی و انگلیس و فرانسوی بر ایشان داخل شده
بین ایشان معرکه شدید و خسرانی دایر گردید محاربه به شکست روسیان
انجام یافت به حصار درون شهر پناه بردند در شوقت برای دول
متحده قوتی نماند که بر سواسطپول استیلا یابند با اینکه در قوه حریه بسیاری
هجوم و الات حربیه خود زیادت میکردند و آن را از تصرف روسیه بکشند
و یا اینکه مساعد اینکه از داخل شهر با بوی میشود باز دارند عساکر متحده بزحمت
افتادند خصوص انگلیز در زمستان سنه هفتاد دو هول ها و سختی ها را مشاهده
کردند که زبان از وصف آن عاجز ست زیرا مرض ها و دردهای را که می شناختند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۷۴) جنگ اطالیه با مجاهدین طرابلس

بر عسکرشان فتاد که بسیاری از ایشان هلاک گردیدند زیاده بآنچه از گرسنگی و سردی
آن شهرها و بخارهای بد بوی که از عفش کشته‌ها و حیوانات متصاعد گردید اما دولت
ایطالیا لشکری به عده پانزده هزار تهیه نموده بعد ازینکه انگلیز مبلغ یک ملیون
لیره بطریق اعانه برای شان متعهد شده خودها را بدول متحده منضم ساخت
مردان ایطالیا دران موضع به شجاعت و ثبات قدم مشهور شدند در یکن این
وقایع امپراطور نقولا در سنه هلاک گردید و پسر اسکندر ثانی بجای او
نشست و همچنین در خلال اینکارها واقعه هائله بین روسیه و عساکر متحده
واقع شد که مغلوبیت طرف روسیه بود جیوش فرانسوی بر قلعه ملاکوف
مستولی شدند چون برای روسیه قدرت نماند که مرکزهای خود را محافظه نمایند
در شام آن روز قلعه سو یطپول را واگذار شده رو بفرار گذاشتند عساکر
متحده به قلعه داخل شده مالک گردیدند درینوقت مخابرت مصالحه بر طرفین
بلند گردید و مجلس در پاریس در سنه ۱۲۷۳ منعقد گردید که دو نفر از
هر یک از دول متحده شش گانه که انگلیز و فرانس و عثمانیه و نمسا و پروسیا
و سردینیه باشند در آن محفل شامل باشند که مصالحه را جاری نموده شروط
مصالحه را امضا کنند مصالحه شان بر سی و چهار شرط متضمن بود که اخص آن
شروط این بود که باید سر تا دولتعلیه مانند باقی دول اروپا امتیازات
قانونی و تنظیمات سیاستی باشد و هم مانند باقی دول در مملکت خود استقلال
داشته باشد و اینکه بحر اسود از جولان کشتیهای جنگی از هر جنس که باشد فارغ
باشد غیر از دولت عثمانی و دولت روسیه که آن ها داخل نمودن اندکی از
کشتیهای خورد جنگی را در بحر اسود برای محافظه کردن بندر های خود حق دارند
و اینکه برای دولت روسیه و عثمانی ترسانات بحریه جنگی در کنار بحر اسود نباشد
و دیگر شروط بعد از ان لشکر ها بمواضع خود رفته جنگهای کریمیار از طمع دیگر
باعثی نبود بانجام رسید در سنه فتنه کلانی بین اهل مکه و عساکر دولت
بواسطه منع از فروختن غلام ها در مکه مکرمه در افتاد که به قبضه نمودن شریف
عبدالمطلب بن غالب امیر مکه مکرمه و تولیت شریف محمد بن عون خاتمه یافت
کلام دران طویل است و در سنه هفتاد چهار فتنه در جده میان
اهالی جده و نصارا نیکه در جده بودند بسبب اختلاف بعضی از کشتیها در وضع
بندرجه‌های اسلام یا انگلیز در بعضی کشتیها کلام در اینجا نیز طویل است و در


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۷۵) سلطنت عبدالعزیز خان

سنه ۱۲۷۷ فتنه عظمی بین درزی ها و نصاری در کوه لبنان حادث گردید که آخر کار
بین فریقین محاربه شد نصاری بواسطه اختلاف و یکجا نبودن ایشان
ازین جا و فتنه نتیجه بد یافتند دروزیه سران با غالب شدند باب عالی فواد
پادشاه را برای تمهید امور و انتظام کنده کاران فرستاد فرائن ده هزار
لشکری را برای محافظه و منع تعدی اعزام نمود و همچنان باقی دول فرنگیه
بعضی کشتیهای جنگی ارسال و بعضی نوابی برای اصلاح حال و تمهید امور
و اجراء انچه لازم باشد فرستادند دولت علیه باتفاق دول وضع نظامنامه
جدیده را برای اهالی جبل مع اینکه حکام جبل برای همیشه از طایفه نصاری
که از غیر اهالی جبل باشد مستحسن فرمود تا اینکه در آنجا امنیت دورو انشا
به باب عالی مخابره کند متصرفیت مراکز اوز پادشاه ارمنی مزد کردید
از خیرات سلطان عبدالمجید و فتوحات معنوی آن تجدید مسجد نبوی
صلی الله علیه وسلم در مدینه منوره زیرا مسجد بتاغایت با و سقف آن
از چوب بود بمرور ایام خرابی حاصل شده بود سلطان عبدالمجید در
سنه ۱۲۶۶ امر به هدم و تجدید آن نمود ان را منهدم ساخته از نو آباد کرد
سقف آن را قبه دار و ایوان دار ساختند مسجد حرام بعد از چهار
سال بنای او تمام شد قسمی شد که مانند آن دیده نشده برای سلطان
در اماکن متبرکه عمارت های بسیار است دیگر اینکه میزاب رحمت را تجدید
کرد در سنه ۱۲۷۷ سلطان عبدالمجید در هفدهم ذی قعده سنه ۱۲۷۷ در حینیکه
عمر وی چهل سال و مدت سلطنت او بیست و دو سال و شش ماه بود وفات
کرد رحمته الله علیه.
ذکر سلطنت سلطان عبدالعزیز خان
بعد از سلطان عبدالمجید خان برادر آن سلطان عبدالعزیز بن سلطان محمود خان
دوم به سلطنت مقرر گردید در سنه ۱۲۷۸ اهالی جبل اسود طریقه نافرمانی را اظهار
داشتند لهذا سلطان عبدالعزیز به سرکوبی آن پاشا فرستاده آن را شکست
داد با طاعت سلطان در آمدند در سنه ۱۲۸۲ بیلیری اند رومیان جزیره که بعدد
بسیاری از بندقه اظهار بغاوت نمودند دولت سلطان برای سرکوبی انان
لشکری را از راه خشکه و دریا باتفاق لشکریان مصری که با سلطان معاونت
میکردند میان آنها و باغی ها جنگ سختی واقع گردید درین جنگها فتح و نصرت


سلطنت عبدالعزیز خان (۲۶۶) فتوحات اسلامی جلد ثانی

بطرف لشکر سلطان بود بعد ازان یاغی‌ها را سخت فشار گرفتند تا سن باطاعت رجوع
کردند در ۱۲۸۹ سلطان عبدالعزیز خان بعنوان سیاحت بطرف شهرهای
مصر رفت در وقتیکه ولایت مصر تعلق باسمعیل پاشاه بن ابراهیم پادشاه بن
محمد علی پاشاه بود باز در ۱۲۸۴ بطرف پاریس پایتخت فرانسه سیاحت رفته
از آنجا به شهرهای انگلیز گذر کرد درین مسافرت هر شهر ادرنه و بلغراد که سلطنت
بدولت سرب و نمسا بخشیده بود مرور نمود چون آن شهرها را خیلی آباد و محکم دید
از دادن خود پشیمان شد اما پشیمانی فائده نکرد در وقت دادن این دو شهر
خود سلطان بقرار گفتهٔ مغرضین که این شهرها خرابه و ویران است بخشیده
بود در ۱۲۸۸ فتنه عظیمی در شهرهای عسیر حادث شد دولت سلطان لشکری را
به تحت قیادت ردیف پادشاه فرستاد تا اینکه بکوه بالا شده و با اهالی
کوه با داخل محاربه شدند تا بالاخره اهالی مذکور را شکست دادند چنانچه
امیر آنها محمد بن عایض بن مرعی و بسیاری از قبیله آن کشته و بعضی را
باسارت برده و به استانه علیه فرستادند پس شهرهای عسیر همه تحت
تصرف دولت علیه آمد و به ولایات صنعا و یمن وصل گردید و نیز
در همان سال در بین دولت انگلیس و دولیه، فتنه بزرگی
پیش شد تا اینکه اهالی فرانسیس شکست خورده و پادشاه شان ناپلیون
دوم گرفته شد تسریحات آنهیلله بیشتر ذکر شده و در سال ۱۲۹۳
۱۷ جمادی الاول سلطان عبدالعزیز از سلطنت عزل و بعد خه روز
فوت کرد بد این سلطان مرحوم عمر او ۴۸ و مدت سلطنتش شانزده
سال و چهار ماه بود مرحوم درگاه خداوند رحیم باد .
ذکر سلطنت سلطان مراد خامس
سلطان مراد خامس بن سلطان عبدالمجید پسر سلطان محمود دوم بعد از سلطان
عبدالعزیز خان بر تخت سلطنت تقرر یافت اما از سبب که در عقل او خلل
پیدا شده بود بنا به فتوی شیخ الاسلام افندی معزول شد و ملت برای برادر
آن سلطان وقت مولانا سلطان عبدالحمید دوم بیعت کردند سلطان
مراد خامس بعد از عزل خانه نشین شده دیگر از یکهفته از ایام معزولی خود قوم
گردید بعضی گفته اند خود او نفس خود را کشت ، بر اینکه رگی از دست خود بریده
خون جاری شد تا فوت گردید در ۱۲۹۳ جماعتی از وزیران مانند مدحت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۷۷) سلطنت مراد خامس

پادشاه و محمود پادشاه داماد سلطان عبدالحمید خان و نوری پاشا داماد سلطان
مذکور بطرف حجاز بیرون شدند و با آنها جماعتی هم بودند که از جمله شان شیخ الاسلام
خیر الله افندی بود در سنه در قلعه مذکوره فوت شدند عزل سلطان عبدالعزیز
باعث شورش ها و پریشانی های زیاد گردید کسیکه در عزل سلطان عبدالعزیز
محکم ایستادگی کرد حسین عونی پاشاه بود با وجود یکه سلطان مراتب ترقی داد؟
ترفیع رتبه نموده بود که رئیس تمام لشکرها و پیش قدمی تمام منصبداران
بود بگمان اینکه سلطان با روسپیدا خلت نموده میخواهد دارالسلطنه را
بتصرف روسها در آرد بعد از ان عونی پاشاه مذکور با دیگر اشخاص کوشش
نمودند تا سلطان معزول شد بعد از ان حق تعالی مقدر کرد که حسن چرکس نام
شخصی حسن عونی را کشت سبب این بود که سلطان عبدالعزیز خواهر حسن
چرکس را بنکاح گرفته بود وقت غزل سلطان حسن را غیرت گرفته قضا گشتن
حسین عونی را نموده جستجو شد معلوم کرد که در سرای صدر اعظم محمد رشدی
پادشاه است بران داخل شد حینیکه با وزراء حهته بعضی کارها مشوره میکردند
همراه حسن مجعفت تفنگچه شش لوله بود در میان خانه بطرف نفری فیر کرد نفری
زیاد کشته شد که از جمله یکی حسین عون پاشاه بود که گوشان بمعزولی سلطان
بوده در حیات خود کامیاب نشد والله غالب علی امره بعد از ان حسن
چرکس را گرفته کشتند
ذکر سلطنت سلطان وقت طول الله عمره
السلطان العظم المنفخ ... الما سلاطين العرب العجم حاير العلم والصلاح مالك المشرقين ومخادمة
طيبة والحرم صاحب السيف القلم ظل الله فى العالم غياث بنى ادم نعمة الله على العالمين خليفة
عن الحاضرين الناصر بالحق والدين ومويد شر يعة سيد المرسلين المخصوص بالسير السابقى
امير المومنين مولانا السلطان الغازى عبد الحميد الثانى افاض الله سرير الملك المخلدية نوریه
واقد على القريب والبعيد اثار فضله وجوده وانفق فى جميع البلاد ارادت واحکامه واشاع في البريا
الوية عدله و اعلانه وايد تاسیسہ و ابد تاسیسه واجعل سلا لته تال السیاطنة العادية
مسلسلة الى منتهى الدوران سميه على سرير الملك الايام باقية الى اخر الازمان امين امين امين
چون برادر او سلطان مراد خامس معزول گردید مردمان در سوم شعبان ۱۲۹۳
بوی بیعت نموده به تخت سلطنت نشست مملکت بوجود او تازه گردیده
مردمان مسرور شدند صیت عدالتش مشرق و مغرب را گرفته از نورش
جهانی روشن شد از حوادث جدید که در اول سلطنت او حادث گردید
این بود که بعضی نصاری شهر روم ایلی که تحت اطاعت دولت علیه بودند
و سر هنگ نامیده میشدند به سلطان موصوف بنای بغاوت را گذاشتند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۷۸) سلطان نخست

مولانا سلطان لشکری ابه جنگ آنها مهیا نمود اگر چه انقدر ضعیف بودند که حاجت زحمت
لشکرکشی نبود مگر دولت روسیه همراه آنها معاونت کرده به بسیاری چیزها
ایشان را امداد می نمود تا انیکه فتنه انتشار یافته وسعت پیدا کرد طایفه
نصاری که قریب شان بودند هم بعلت هم مذهبی بآنها مددگار شدند تا انیکه
میان دولت علیه و روسی جنگ واقع گردید نصاری بدولت روسیه
متفق شدند دولت بمدافعه این فتنه لشکری بسیار و خزینه بیشمار صرف
نمود اما بتقدیر الهی به شکست مسلمانان رفته بودند لشکر اسلام شکست
خورده اکثر آنها در بلونه بسبب محاصره کردن روسیه بلونه را محصور
گردیدند و بسبب نارسیدن غله بواسطه برف و سردی هوا کار
شان دشوار شده از جمله محصورین زیر عثمان پادشاه غازی قوماندان
لشکرهای بلونه بعد از ان عثمان پادشاه غازی همراه دیگر بندیها بعد
از عقد مصالحه رها کرد. روسیه درینواقعه بسیاری از شهرهای
بزرگ را متصرف شدنه با به ادرنه رسیدند سخن درین فتنه بسیار است
که رساله جداگانه تالیف گردیده اخیرا بمیانجیگری دولت ها برای
عقد مصالحه این فتنه با خاتمه یافت بشرط انیکه هر چه دولت روسی تغلب
نموده و بدست اوست متصرف باشد علاوه بران دولت علیه تلفات
جنگ را که چیزی بسیار است بدولت روسیه به پردازد و ادرنه و نزدیک
آن اتالی دائر السلطنته بدولت علیه باقی ماند این ضررها که بدولت
اسلام پیش شد بعد از عزل سلطان عبد العزیز بود این معاهده در سنه ۱۲۹
بود لا حول و لا قوة الا بالله تا در سنه ۹ دولت جزیره قبرس را بانگلیزدا
باین طریق که بدست آنها باشد موقتی بشرط انیکه خراج که ازان
حاصل میشود همه ساله بدولت به پردازند درین کتاب ذکر شدن تصرف
مسلمان و نصاری قبرس را چند مرتبه گذشت اول در وقت صحابه که حضرت معاویه انرا
فتح نمود بعد از ان بتصرف مسلمانان نصاری بطریق نوبت جاری بود در سنه ۱۳
اسمعیل پادشاه مصر از سلطنت معزول گردید سبب این بود که در سنه ۱۲۵۵
عقد مصالحه بین محمد علی پادشاه و مولانا سلطان عبدالحمید باین قسم منعقد گردیده
که بعد از و تصرف مصر برای اولاد او باشد چون سلطنت به اسمعیل پادشاه رسید
وی خواست که مصر بتصرف اولاد خود او نه برادر و برادرزاده او بنابرین مسئله اسراف
فتنه


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(٢٧٩)
سلطان وقت
رفته مقصد خود را مهیا سازند که تصرف مصر بر او و اولاد کلان او بعد ازان بر کلان تر
اولاد او باشد در آنوقت صدر اعظم در دارالسلطنه محمد رشدی پاشا عثمانی بود بـ
خدایتعالی تقدیر نمود آخر امری را که اسمعیل پادشاه اجرا نموده بود اولین
چیزی شد در مضرت او زیرا در سنه ۱۲۹۴ قرضهای دولت ها را چوی ثابت
زیرا که دولت بیگانه قرض در غیر محل آن صرف میکرد رفته رفته قرض او بسیار شد
قرض خواهان مشورت کردند که برای ادای قرض خود خراج مصر و محصولات آنرا
اخذ نمایند چون اسمعیل پادشاه مشاهده نمود عزم نمود که با خود قوتی کسب نماید
که بدریعه آن قوت قرض خواهان د ول امانع شود همراه علماء اهل مصر عهد
و پیمانی را عقد نمود که کار ها تمامی بدست علماء اهالی مصر باشد و بمشورت
آن تأسیس یافته شود چون نگلیس و فرانس و غیره این قوت او بدند در عزل
او کوشید مولانا سلطان عبدالمجید هم بآن ها متفق شده او را در ۱۲۹۶
معزول و پسر کلانی او محمد توفیق پاشا را به سلطنت منصوب نمودند با نچه پیشتر
مقرر شده بود که برادر با خود و اولاد ان ها را هیچ نفرموده تصرف مصر را با ولاد
کلان خود منجواست به محمد توفیق پادشاه داده شد خود او با عائله خود بطرف
ناپول که از شهرهای اطالیا ست متوجه گردید از خزاین مصر برای معاش
مقرر گردید در ۱۲۹۸ دولت فرانسیس به تونس و علاقه آن مرد حسابه غالب
گردید سبب این بود که دولت فرانسیس لشکری زیاد آمده ظاهر کرد که مقصد
ما انست که نا فرمایان را سرزنش و بعضی قبیله های عرب که از آن جمله
قبیله خمیر بود آرام نمائیم دولت فرانسیس با لشکریان خود به قبایل
عرب رسیدند همراه آن ها جنگ نموده بر آن ها غالب شدند بعد
از هزیمت عربان سپاهیان خود را جمع آوری نمود بطرف تونس
رفتند کسی بر مدافعه آن ها قدرت نداشت تا به تونس رسیدند
اهالی تونس شورش سخت نمودند بعد ازان همراه اهل تونس مصالحه نمودی
طایفه از لشکر خود را به تونس داخل کردید البی حاکمه تونس را
ظاهرا بر تصرف او باقی گذاشته با طنا بر حکمه ها و محصولات
و خراج ها تصرف میکردند قرضہائیکه بر حاکمه تونس بود
مطالبه کرده تمام امورات بتصرف شان شد لا حول
ولا قوه الا بالله العلی العظیم در ۱۲۹۹ در ولایت مصر


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۸۰) سلطان وقت

میان محمد رفیق پادشاه و عرابی پادشاه که رئیس لشکرهای محمد توفیق پادشاه بود قطعه شد
گردید شورشها بسیار شد درین بین انگلیس بالشکرهای دریائی خود بمعاونت محمد توفیق
پادشاه در اسکندریه آمده با محمد عرابی پادشاه جنگیدند اینواقعه در ماه شعبان در رمضان
۱۲۹۹ بود شورش بسیار ظاهر گردید که کلام بذکر آن به طول می‌انجامد خلاصه اینکه
غلبه برای محمد توفیق پادشاه و معاونان او گردید اسکندریه را بتصرف نمودند عرابی
پادشاه با مردمان که همراه او بودند بمصر رفت بعد از ان انگلیز بالشکرهای خود برای محاربه
عرابی پادشاه بمصر رفت عرابی پادشاه را از کشتن بخشیده با همراهان او اخراج
بطرف جزیره سیلان که از علاقه ملیبار از شهرهای هند است کردند در آن جزیره
ثابت بوده وظیفه برای شان مقرر کرد که کفایت شانرا مینمود بعد از ان
انگلیز بر اطراف مصر غلبه آورده لشکرهای خود را در آنجا ماندند
که محمد توفیق پادشاه را معاونت میکنیم میگفتند مقصد
ما نیست که بر مصر نقاب نمائیم چون در مصر سرگشته امور کامل شود
بیرون میشویم بعد از ان کشتیهای گیر شدند بیرون نشدند
در ۱۲۹۸ در سودان شخصی مسمی به محمد احمد ظاهر گردیده گفتند
که وی محمد مهدی است یا قایم مقامی است که طلب اظهار حق نمود
ادعای مهدیّت نمیکند میگفتند وی سید حسینی است پیش از ظهور
خود مشهور بصلاح بوده از مشایخ طریقت طریقه وی طریقه شیخ
سمان بود اول ظهور وی این بود که چون تابعان و مریدان او
بسیار شدند میان او و عاملان سودان که از طرف محمد توفیق
پادشاه بودند اختلاف واقع گردیده فتنه وسعت یافت چند
مرتبه باهم جنگیدند تا اینکه غالب گردیده بر بسیاری از شهرهای
سودان متصرف شد اکثر اهالی را از شهرها کشیدند وقتیکه انگلیز
داخل مصر شد قصد نمود که همراه آن به جنگد همرای شان
لشکرهای مصری نیز بودند خلاصه اینکه میان انگلیس
و محمد احمد واقعات بسیاری واقع گردید که سخن بذکر آن طویل
میگردد در تمامی این واقعات غلبه برای محمد احمد بود بعد محمد
احمد کردفان دنگله و خرطوم و بربره و و نقله وغیر آن را تصرف
کرد مردمان زیاد را کشتند که شمار آنها معلوم نیست امر محمد احمد


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۸۱) سلطان دثنه

با انگلیسان خیلی عجیب مینمود که انگلیس با لشکری بسیار و آلات در اسلحه بی شمار
که کسی قدرت مقابله را با او نداشت به جنگ محمد احمد میآمدند محمد احمد
با لشکرهای سودانی که همراه شان بغیر از شمشیر و سرنیزه و کارد دیگر
چیزی نبود بر لشکرهای انگلیس هجوم آورده به چوکی ها و لشکرهای آن ها
مقابل شده از توپ ها و تفنگ ها و آلات ناریه و دیگر اسلحه
شان باک نمیکردند اکثری شان متفرق میساختند و یکدسته
از انگلیس ها که لشکر مصری ها را از سواکن کشیده بودند و خودشان
به عوض شان در آنجا مقیم شدند محمد احمد مردی را عثمان دَثْنَه نام
برسواکن حاکم نموده عثمان ذَثْنه با لشکریان خود برای محاصره کردن
سواکن و بیرون کردن انگلیس ها رفت پس انگلیز همواره لشکر
و اسبابها بسیار بطرف آن بیرون شدند عثمان دثنه با لشکر
سودان بران ها هجوم برده انگلیز ها را شکست سختی داد بسیاری
آن ها را کشت تا در سنه ۱۳۰۶ انگلیس ها با هفتاد کشتی مملو از لشکری
و اسباب و آلات جنگ و خوراکه به جنگ عثمان دثنیه آمدند
عثمان دقنه بمقابل شان در بیابان قریب سواکن برآمد و
انگلیزها را شکست داده بسیاری را کشتند مال ها و چهار پایان بسیار
غنیمت گرفتند تا اینوقت که ماه ذی حجه سنه ۱۳۰۰ عثمان دِقْنَه
ولشکر سودانی او در گوشهای سواکن بودند و سواکن را که لشکرهای
انگلیز و مصری دران هست محاصره دارند گفته اند که عده لشکرهای
محمد احمد به سه هزار بود اما ادعای مهدیه بعضی گفته ادعای
مهدویه کرده بعضی فرموده اند که ادعای اظهار حق و اقامه شریعت
نمود اما ادعای مهدیت نکرده میگفت من آمده ام که برای تقویت
اسلام انگلیس را از مصر بیرون کنم والله اعلم بحقیقه الاحوال لکن
شخصی نیکوکار و آراسته به شریعت بود بعضی مردمان بروی عیب
کرده خلاف این اوصاف را بوی نسبت دادند چنانچه گفتند
که از اتباع فساد بسیار ظاهر گردید که غیر از چور و غارت کشتن مسلمانان دیگر
مقصدی نداشتند و در وقت تغلب بر کردفان و خرطوم و غیره مسلمانان
زیادی را معدوم کردند که در جمله شان علما روزه دار و اطفال و زنان بیگناه بودند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (٢٨٢) سلطان وقت

یعنی بخوب گفته این کارها را بعضی از لشکر یانی او که محمد احمد امر نداده بآن راضی
نبود کرد ند حقیقت بخدا دند معلوم است و نبی صلی الله علیه وسلم فرموده است
لتضمن اخر هذا لامة بالسودان یعنی اخر این امت را سوله سودان
نصرت می یابند بمحتمال که سودان یمین ها باشند و احتمال دارد که غیر این ها
باشند و نصرت مسلمانان در اخر الزمان ماخوذ است از گفته خازن که در
تفسیر قوله تعالی ثلة من الاولین وثلة من الاخرین آنچه را که بغوی
با سناد ثعلبی از عروه بن رویم روایت کرده قول خازن را قوی میگرداند
که چون آیه ثلة من الاولين وقليل من الاخرين يعنى جماعتی از اولین
و اند کی از آخرین از دوزخ نجات می یابند نازل شد حضرت عمر رضی الله عنه
بگریه امده گفت یا رسول الله ما ایمان بخدا و رده و رسول خدا
تصدیق نمودیم و اندکی از ما نجات می یابند بعد ازان این آیت نازل شد
كه ثلة من الاولين وثلة من الاخرین عمر رضی الله عنه را خواسته
گفت بشارت باد مر ترا که آیت به قرار ارزوی تو نازل گردیده
بعد از ان عمر رضی الله عنه مسرور گردیده گفت سرضينا بالله رحدت بنا
نبیله انحضرت صلی الله علیه وسلم فرمودند از آدم علیه السلام تا این دم یکجات
و از اینوقت تا قیامت یکجماعت است و کامل نمیکنند این جماعت را مگر
سودانی از شتر چرا انکه الا الله الا الله میگویند خطیب شرینی در
تفسیر این آیت خازن را موافقت کرده جلال الدین سیوطی در تفسیر خود
که مسمی بدر منثور است ذکر نموده که عروه بن رویم از جابر بن عبدالله از
رسول الله صلی الله علیه وسلم و همچنین این مررویه در ابن عساکر روایت نموده اند
مگر در تفسیر در منثور که نبی صلی الله علیه وسلم در آخر حدیث فرموده اند که این
من یکجماعت اند و تکمیل آن نمی شود مگر بیکه باری بخواهیم از اهل سودان از شتر چران
شهادت میدهند ان لا اله الا الله وحده لا شریک له پس احتمال
دارد که مصداق آیت و حدیث شریف ها اهل سود انیکه تابعان محمد احمد و عثمان
دقنه باشد و یحتمل که غیر آن مکر آنچه را نبی صلی الله علیه وسلم که مخبر صادق است
خبر داده البته واقع شد نیست ابن مکرم افریقی در کتاب خود
مسمى بلسان العرب در بحث خروج مهدی حدیثی را ذکر کرده و گفته که
انحضرت صلی الله علیه وسلم فرمودند که در آخر زمان خروج مینماید شخصى که مسمی با میر


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۸۳) سلطان شوکت

غضب است اصحاب آن شر پا برهنه و عاجز خود را از دربار سلاطین محافظه نمود
از هر طرف مردمان مانند ابر تیره و به نزد او می ایند خدایتعالی میدان ایشان را
مشرق و مغرب ممکن است که آن هاکسانی بودند که با محمد احمد اطاعت
نمودند بسیاری از علماء که در خروج مهدی رسالها تصنیف کرده اند یکی از
علامتها ظهور او خروج اهل سودان را بیان فرموده اند از انجمله جلال الدین
سیوطی و علامه ابن حجر و علامه سید محمد بن رسول برزنجی است جلال الدین
سیوطی در رساله سمی به عرف دردی فی علامته المهدی حدیثی بیان فرموده
وقتیکه بیرون میشوند اهل سودان و عربے طلب میکنند تاینکه میان اردن
یا دیگر زمینی جمع میشود درین وقت سفیانی با سه صد و شصت سوار
خروج نموده بدمشق می آید که ماه نگذشته که از مردمان کلبی هزار ادی
بیعت میکنند سفیانی با تبعه خود بقصد کشتن مهدی میشوند با مر حق تعالی
زمین و را با لشکریان او فرو می برد احادیث که ذکر سفیانی بان شد
بسیار و مشهور است ابن حجر در رساله خود سمی به قول مختصرفی اخبار مهدی
منتظرکر کرده که از علامتهای ظهور مهدی بیرق ها ایست که بردی می آید
از جانب مغرب و خروج اهل مغرب بطرف مصر از علامه های خروج
سفیانی میباشد این علامات در وقت مهدی است طرف سودان
نسبت بمصر مغرب گفته میشود احتمال ارد که همان سودان تابعان
محمد احمد باشند و احتمال که غیر آن باشند والله اعلم و از علامه های ظهور
مهدی بیرق های سیاهیست که از طرف خراسان ظاهر میشود در کتاب
اشاعت گفته امکان دارد آن بیرق ها باشد که در زمانه مهدی عباسی ب
منصور بیرون شده باشد و یحتمل که دیگر بیرقها باشد که در وقت مهدی منتظر
بیرون شوند در کتاب شجرة النعمانية تألیف صلاح الدین صفدی چند
عبارت مذکور است که قوت و سلطنت دولت عثمانی را الی ظهور مهدی
فایده میدهد و اینکه دولت عثمانی مد و معادن آن مال و آلات جنگ وعده
خود ها میگردند پس بر هر مسلمان ناوولت عثمانی در اجب و کسانیکه بادولت
سرکشی دارند باغی و محاربه بآنها لازم است مجاهدت در محکمی دولتے است
اساس آن یاری دادن بایشان در اظهار شریعت فرخیاسنت و نرانند بادا
ودعا نمودن که حق تعالی توفیق خیر بدیشان برابر کس متحتم مؤلف میگوید


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۸۴) سلطان وقت

ما توفیق شانرا بامر خیر و کارها نیک مهم باقی در ز او قصات و اعمال شانرا از خداوند
سوال میکنیم این شخصیکه در سودان قائم شده و مسمی به محمد احمد است اگر بر سلطان
طغیان نموده سرکشی کند یاغی گفته میشود مقاتله بادی واجب است اگر چه
اثر کند مهدی بودن خود را والا امکان دارد که خدایتعالی ویرا برای کشیدن
انگلیشها از مصر دیاری نمودن دولت عثمانی برانگیخته تا اینکه معاون سلطان بود
از حمله رعایا او باشد و همچنین یاری دهنده منتظر باشد انچه جلال الدین سیوطی در ساله
خود در مبحث علامت های مهدی ذکر نموده و حدیثی را از نعیم بن حماد بن قبیل
روایت کرده که موجود میشود در افریقیا امیری که دوازده سال امارت نموده
بعد از ان فتنه ها ظاهر میشود بعد از ان متصرف میشود افریقیر اشخصی که پر
میکند اورا از عدل بعد ازان میرود آن شخص بطرف مهدی و باوی
اطاعت نموده از طرف او بمقاتله با میرود مؤید این قول است محتمل که آن
شخص همین محمد احمد باشد و محتمل که غیر آن باشد و الله اعلم کسانیکه
شهرت دادند که محمد احمد مهدی منتظر است از تابعان او بودند برای
رغبت و فرمان برداری مردم شهرت داده اند اما خود او ادعای مهدی
بودن نکرده بلکه بقول بعضی که گفته اند مانی اسطه از خود او شنیدیم که میگفت
من مهدی نیستم اما برای ظاهر کردن شریعت و اقامه حق ستاده شده ام و اگر
خود او ادعا مینمود که من مهدیم امر مشکل است زیرا که مهدی فقط ادعا نمیکند
بلکه بیعت را قبول نمیکند مگر بکره چه جا انکه در حصول بیعت مقاتله کند تا اینکه
او را بکشتن میترسانند و آن چنانست که حق تعالی بعضی خواص خود را بر مهدی و علامات
او مطلع میگرداند وی مردمان را بطرف وی دلالت میکند مهدی از ایشان میگریزد
چند بار آن انکه برشته برور بیعت میکنند و ظهور مهدی در وقتی میباشد که مومنین
بی خلیفه مانده این قول از حدیثی اخذ شده که حاصل میشود قاتلا در وقت فوت کردن
خلیفه و آن حدیث در باب ظهور مهدی صحیح ترین حدیث است اما الان برامرمان
مولانا سلطان عبد الحمید خان بن سلطان عبد المجید خان خلیفه و بیعت آن در گردن
مردمان ثابت و رشته سلطنت او بهترین دولت های اسلامیست که مقیم شریعت مطهره وب
صحابه و اہل بیت النبی صلی اللہ علیہ وسلم ناصر اہل سنت و جماعت و قامع اہل بدعت است
که خروج از بیعت یا ترک اطاعت او نمودن جایز نیست اللهم ایده دلیه
وخلد سلطنته کسی که از بیعت او ابا نمود باوی خروج کند اس باغی و متجاوز کننده شمرد
میشود


فتوحات اسلامی علیمانی (۲۸۵) سلطان وقت

و نیز از علامتها مهدی منتظر اینکه از اولاد فاطمه و ظهور و بیعت آن در مکه مکرمه میان در رکن
واقع میگردد و اینکه ظهور و بیعت آن در غیر مکه باشد صحت ندارد مولانا جلال الدین
سیوطی در آخر عرف الوردی گفته در علامتهای مهدی اما گفته قرطبی که ظهور مهدی
از مغرب میباشد باطل است چه علامه علقمى وعلامه صبان بر بطلان قول قرطبی
امام سیوطی را در رساله که بعلامات مهدی تصنیف نموده و قرطبی را
تخطیه کرده است متابعت نمودند در ظهور مهدی از مغرب بحكم بطلان
کرده اند بعضی کلام قرطبی را بر غیر مهدی منتظر محمول داشتند بعلت اینکه
بسیاری از کسانیکه ادعای مهدیت نموده ظهورشان از مغرب
بوده مثل محمد بن تومرت و عبیدالله مهدی بابوی ملوک افریقیه و مصر
و خلقی بسیاری غیر ازین دو نفر نیز ادعا نمودند که مهدی مغربی و غیر
مغربیست قول شان وجه دارد که مهدیها بسیارند مگر مهدی منتظر
یکی است که آن از اولاد فاطمه و ظهور آن از مکه مکرمه در حالیکه مردان
ابی خلیفه میباشد بدون رضا ورغبت بوی بیعت میکنند برای بجایی
نفسانی بیعت نمیکند مردمان را به حصول بیعت مقاتله نمیکند در زمان
او خروج دجال و نزول عیسی علیه السلام است که عیسی علیه السلام
با مهدی صحبت میدارد از چیزهائیکه دلالت دارد برینکه مهدیها بسیار
و مهدی منتظر یکیست قول علامه ابن حجر در صواعق محرقه است که وی
حکایت میکند گفته کسی را که مهدی از اولاد عباس علیه مهدی هارون الرشید
نام آن محمد مهدی بن عبدالله منصور بنابر احادیث که مذکور است که مهدی از اولیا
عباس عم النبی صلی الله علیه وسلم است این شخص گفته که محمد مهدی از سکوترین خلیفه ها
بنی عباس است و مهدی میان عباسیان مانند عمر بن عبدالعزیز است میان
خلفاء بنی امیه ابن حجر قول اینشخص را توجیه نموده میگوید امکان دارد که این
مهدی عباسی غیر از مهدی منتظر باشد زیرا آن از اولاد فاطمه و در زمان او
خروج دجال و نزول عیسی است که با هم جمع میشوند یا حدیث را بدیگر طرق تاویل
نموده که مهدی منتظر از طرف پدر اولاد فاطمه واز جانب مادر اولاد عباس است
یا در مهدی یا مادر بعضی بعضی مهدیهای مجاز اولاد عباس میباشد و کلام ابن حجر که در رساله
علامات مهدی گفته دلالت میکند بر بسیاری مهدیها و یک بودن مهدی
منتظر زیرا که فرموده کلامیکه عقاید را محکم و ثابت میگرداند ان احادیث صحه است


فتوحات اسلامی جلد ثانی (٢٨۶) سلطان وقت

که مهدی منتظر آن است که در زمانه او دجال خروج نموده عیسی علیه السلام از اسمان
نزول میکند و هر جا که مهدی گفته شود همان مراد است انچه که قبل مهدی منتظر امد
یکی از آنها مهدی موعود نیست مگر بعد از مهدی امیران صالح هستیند
نه مانند مهدی پس در حقیقت مهدی آن شخص اخیر است و غیر از ان هر کسائیکه
در سالها در علامات مهدی تصنیف کرده اند از سخنان شان مفهوم میشود
که مهدیها بسیار و مهدی منتظر یکی است سبب متعدد بودن مهدی این بود
که محمد بن حنیفه وعمر بن عبدالعزیز ومحمد ملقب به نفس الزکیه بن عبدالله جعفز
بن حسن المثنی و حسن افطس را مهدی میگفتند اگر کلام قرطبی بر غیر مهدی
منتظر یعنی انانیکه از مغرب برآمده اند حمل نمایم امکان دارد اما حمل آن
بر مهدی منتظر یعنی انانیکه از مغرب برآمده اند حمل نمایم امکان دارد اما حمل آن
بر مهدی منتظر که وی از مکه مکرمه است تا الی الظاهر نشده است باطل است
چنانچه سابق مذکور شد که از مکه معظمه در حالیکه مردمان بی خلیفه میباشد ظاهر تو مینماید
همچنین صحیح نیست قول کسانیکه میگوید که ظهور مهدی منتظر از ماسه مغرب
میباشد چنانچه ابن خلدون در تاریخ خود تسلیم نموده که گفته کسی که قایل مهدی
منتظر از ماسه مغرب است باطل دلیلی بر آن قول نیست زیرا که این قول
مردی صوفی مسلکیست که به سوس اقصی بیرون شده قصد مسجد ماسه انمود
و ادعا کرد که وی مهدی منتظر است بر مردمان تلبیس نموده دلهایشان از خدای
مملو کرد و آنها را دانسته کرد که مهدی منتظر از مسجد ماسه میباشد مردمان
بر مانند پروانه دور آن اجتماع نمودند رئیس طایفه بر براز فتنه ترسیده
کسی را به قتل او بر انگیخت در فراش خود کشته گردید حاصل اینکه از احادیث
نبوی صلی الله علیه وسلم و تصریح علماء ظاهر میشود که مهدی منتظر تا حال ظاهر
نشده علامات بسیار در ظهور آن ذکر کرده اند که بعضی گذشته و بعضی
باقی است از بزرگتری علامات او اینست که حق تعالی اصلاح میکند آن را
در ان شب که موجود میشود از اولاد فاطمه بی رضا و رغبت یعنی طلب
بیعت یامة الله بر آ بیعت نمیکند بلکه از ترس کشتن بیعت مینماید و ظهور ان
از مکه مکرمه و بیعت میان در کن است مردمان بی خلیفه میباشند و در تعیین
خلیفه اختلاف دارند پس این اشیاء از قوی ترین علامات مهدیست غیر از این
دیگر علامات بسیار هیت کسانیکه رساله ها در تحقق علامات مهدی تالیف نموده

که مرگ


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۸۷)

ذکر کرده اند مگر همه آن با اشیا گمانی است و بسیاری آن اختلاف شده مانند
اسم آن و اسم پدر آن و موضع ولادت وقت آنر د مدت ماندن دقت
ظهور از انجمله اختلافی که در مقدار عمر و مدت ظهور است که بعضی گفته اند
در سن چهل ساله گی ظهور و بعضی بیست و بعضی خرده و بعضی غیر ازین گفته اند
مدت ماندن بعد از ظهور را بعضی هفت سال و بعضی نه سال و بعضی چهل
و بعضی بیست و بعضی غیر ازین فرموده اند و نام نیز مختلف است
که بعضی محمد و بعضی احمد ذکر کرده اند و این که حسنی است یا حسینی یا از اولاد
عباس است بعضی از علما و هر سه را جمع نموده که از طرف پدر از یکی از اینها
مادر از دیگر و اجداد مادری دیکی از اولاد عباس است و احادیثی که در ظهور
آن وارد شده بسیار است بعضی از آن متواتر و بعضی حسن و بعضی صحیح
و در میان احادیث ضعیف هم است لکن بواسطه بسیاری آن بآول کثرت
را و بها بعضی به بعضی قوی گردیده فایده یقین میدهد اما خروج ان در انکه
از اولاد فاطمه و جهان را از عدل پر میکند مقطوع به است علامه سید محمد بارزنجی
رسول برزنجی در اخر کتاب اشاعه تصریح کرده است که تعیین سال خروجان صحیح
نیست زیرا که اخبار از غیب است دانشتن غیب خاصه عالم الغیب دانسته است
از شارع در تعیین سال ظهور ان نص ارد شد و بعضی علما و متقدمین کمان
و تخمین تعیین سال ظهور نموده بودند در ان سال خروج نکرد علما و موصوفین
در گمان خود با خطا شدند از فرموده رسول الله صلی علیه وسلم شان مهدی معلوم
میشود که خدایتعالی صلاح میکند مهدی را در شبی سید میشود در خود مهدی
نمیداند که من مهدی منتظرم پیش از اراده نمودن خدایتعالی ظهور آن را
مادانستن رسولنعم صلی اللہ علیه وسلم رسالت خود را پیش از وقت با وجود این
مخلوقات بود تا اینکه جبرئیل علیہ السلام در غار حرا حاضر شده به پیغمبر گفت اقرا
باسم ربک الذی خلق مؤید این قول است اگرچه پیش از ان خوابها
میدید برای تاسیس جلالت و تقویت قلب مبارک اما نمیدانست که مراد از
خوابها تاسیس رسالت است چنانچه هر وقت که جناب نبوی صلی اللہ علیہ وسلم جوابی میایم
رو به خدیجه رضی الله تعالی عنها را از ان خواب خبر داده از حال خود شکوه مینمود
خدیجہ رضی اللہ تعالی عنها سخنی را برای تثبیت و تقویت قلب مبارک بیان میکرد
چنانچه در کتب احادیث واضح است پس هرگاه رسول خدا نداند که من پیغمبر مکرم


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۸۸) سلطان وقت

ظاهر شدن نگفتن جبرئیل علیه السلام مهدی منتظر طریق اولی نمیداند من مهدی منتظرم
مگر بعد اراده کردن خدایتعالی ظهور او را ازین جهت خود را از بیعت مردم منع
می نماید تا اینکه تهدید بکشتن میشود و بزور بیعت میکنند این سر گفته نبوی
صلی الله علیه وسلم است که یصلحه الله فی لیلته یعنی خدایتعالی یکشب
او را اصلاح میکند تا اینکه دانسته شود ازین سخن که وی بمهدیت خود نمیداند
مگر وقت کردن حق تعالی ظهور او را پس هرکس که ادعا میکند که من مهدی منتظرم
بیعت باین نفس خود خواهش کرده با همراه مردمان سراسر عبث مقاتله میکند
مخالف تصریح نبی صلی الله علیه وسلم است در زمانه پیش ازین مردمان بسیار این دعوا را
نموده به ثبوت نرسید ایشان با خلفا جنگها و وقایع بسیار واقع شد چنانچه
در کتب تواریخ مذکور است مؤلف میگوید نامها و وقایع شان مخضارا در رسالته
مستقله جمع کردم تا کسی که بران واقف شود بداند که اشخاصیکه دعوی مهدویت
کردند دعوای شان ثابت نشد ثابت نمیشود مگر برای کسی که پیغمبر صلی الله علیه وسلم
خبر داده زیرا که وی صادق و مصدق هوای نفسانی نطق نمیکرد علامه ابن
خلدون در تاریخ خود کلامی نیز نموده که فائده های ابر در متعلق این مبحث
خلصا آن را جهت تکمیل فائده ذکر مینمائیم حاصل کلام اینکه کسانیکه مدعی این
دعوی است یا از جماعه موسوسین و یا دیوانگان اند علاج آن نا اگر احداث
فتنه نمایند قتل است والا ایشان را مسخره نمایند که سر برهنه براه و بازار
گردانیده شوند یا از کسانی اند که ادعاء ریاست و پادشاهی بدارند کین
این دعوا را وسیله ملک گردانیده از انچه که ایشان را از هلاک و کشتن پادشان
در نزد احداث فتنه عاید شود غفلت می ورزند گاهی بعضی از صالحین برا
اظهار حق چنین عوامنموده به خیال افتاده که وی مهدیست گمان خود خطا
شده لوازم تائید محتاج الیه در اقامت حق و امر معروف و نهی منکر ندانستند
زیرا که حق تعالی فتنه انگیز یرا بروی فرض نکرده بلکه حق تعالی بقرار قدرت
بنده امر فرموده قال رسول الله صلی الله علیه وسلم من رای منکرا
فلیغیره بیده فان لم یستطع فبلسانه فان لم یستطع فبقلبه یعنی کسی که فعل بدیرا
دید باید آن را بدست خود تغییر دهد و اگر قدرت ندارد بزبان و اگر نمیتواند بدلی
بد برد احوال پادشاهان و دولت باقویست در انفع که آنرا متزلزل
و بنای آن را ویران ساخته نمیتواند مگر مطالب قویه که دارای آن


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۸۹) ذکر سلطان رحمت

حمیت قبائل و عشائر باشد حال انبیا علیهم السلام چنین بود
که در دعوت بطرف حق پشتی عشائر و قبائل بود با وجودیکه بطرف
حق مؤید بودند زیرا حق تعالی کارها را بقرار عادات اجرا میداد
اِنَّهُ حَکیمٌ عَلِیمٌ هرگاه کسی باین روش رفتار کرده محق باشد انرا
از عصبیت مراد مقصود در زمین ہلاک فرو میبرد و اگر از زمره متقیان
بوده درجهٔ ریاست ساخته باشد لایق است که او را موانع
منع و ممالک قطع نماید زیراکه امر حق تعالی بدون رضا و اعانت او
واخلاص براے او وخیرخواہی مسلمانان تقلیل نمی شود درین
امر ہیچ مسلم و صاحب بصیرت شک و ریب ندارد هر کاری که عامه
خلق بران اجماع کنند پشتیبان وی را ناچار است در حدیث صحیح وارد
شده که ما بعث الله نبیاً الا فی منعة قومہ یعنی فرستاده نشده
هیچ پیغمبری مگر در شوکت وقوت از قوم او هرگاه در انبیار باولی تر مردمان
چنین باشد پس بغیر ایشان چه گمان داری که خواندشان مدون
پشتیبان از غالب شدن قطع نگردد در اکثر احوال شورش کننده
گان وفقها که تغییر منکر از عامه اقامه دارند از انجه ذکر شد غافلند زیرا
که بسیاری از عباد وسالکان دین برای تغییر منکر ونهی آن وامر با
معروف نزد امراء جابر رفته امید ثواب بر عمل خود میدارند.
اتباع و مشتاقون آنها زیاد شده غوغا و فتنه بر پا می شود نفس
های خود را در معرض ہلاک می اندازند اکثرشان دران راه مزدورین
ہلاک میشوند نه ماجورین بلکه بسیاری شان ادعای مهدی می نمایند
با اینکه دعوای شان صحیح نیست بسیاری از عامه و گمراہان کستانی
که بعقل خود مراجعه نمی کنند که هدایت شوند و نه ایشان را
علمی که فائده بر دارند مدعیان این دعویٰ را اجابت نموده
اجابت میکنند چون شهرت ظہور فاطمی را شنیده حقیقت
امر را ندانستند و اکثری شان در مملکت فاسیه و اطراف آبادیهای
افریقیه و سوس مغرب اند و بسیاری از کم بصیرتان را می یابی که
قصد رباط ماسه را نموده فیراک همان مغرب از متیمین کذاب بودند
اعتقادشان اینکه آنها بدعوت فاطمی قیام دارند برای تغیر


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۹۰) ذکر سلطان قوت

خود مسند ندارند مگر دور بودن از قاصیه از مرکز دولت و بیرون
بودن عمارت از نطاق قاصیه گمان های شان در ظهور فاطمی از ان
موضع قوی گردیده زیرا که از رتبه دولت و باز خواست حکام دور
غیر از محض گمان دیگر محصول ندارند گاهی بسیاری از ضعیف عقلان
برای تلبیس ادعائی که از وسواس وحمق برای شان پیدا می شود
قصد آن موضع را نموده اند پادشاهان و رئیسان اکثری شانرا
کشتند بعد ازان ابن خلدون گفته که جزوا درا شیخ من محمد ابراهیم
ایلی که مردی از متصوفه معروف به توزری بادل سنه صدو
هفتم در عصر سلطان یوسف بن یعقوب مرینی برباط ماسه خروج
نموده از مردم کذا و کذا و لو اهالی سوس بسیاری تابع وی گردیده
امردی بزرگ شد و تا اینکه روسای مضاده و علمایشان
اروی ترسیده سکسوی نام شخصی را بروی گماشت تا شب دی
را کشته کاروی انجام یافت همچنین در غمارہ در سنه هفصد و دہ
نهم شخصی معروف به عباس ظهور نموده ادعای مهدی منتظر کرد جمعی
انبوه از عمارہ ویر امتاعت کرده شهر فاس را غلبه داخل گردیده
بازارهای انرا سوخت بطرف شهر مزمه کو چیده در انجا کشته
شده کار او انجام نیافت از همه نظر بسیاری منه خبر داد مرا
شیخ مذکور بفرسه مثل این واقعه چنانچه گوید که ویرا در راه حج مردی
از اهل منیت ساکن کربلا مصاحب شده شخصی متبوع و معظم بوده
شاگردان بسیار داشت مردمان از شهر ها وی را نفقات نقلی باز
میکردند در میان راه صحت محکم گردیده بعد برایم امر شان منکشف
گردید که ایشان از وطن خود کله ها قصد مغرب دارند که ادعای مهدی
منتظر را ظاهر نمایند چون به مغرب رسیده شکوه دولت مینی مرین را
معاینه نمود در آنوقت امیر مسلمانان یوسف بن یعقوب بود به تلمسان
منزل داشت آن مرد یا ران خود گفت باز گردید که ما غلط کردیم این
وقت وقت ما نیست این سخن دلیل ست بر اینکه آن مرد دید
که امر دعوا تمام نمی شود مگر به پشتیبان کافی برای اهل وقت چون
دانست که وی دران وطن غریب و بشوکت و قوت مینی مرین را دران


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۹۱) ذکر سلطان وقت

وقت کسی مقاومت کرده نمی تواند از اهل مغرب لهذا بعرب حاج انصراف
رجعت نموده از طمع خود دست شست و بروی باقی ماند که یقین نماید
که شوکت فراطقه قریش تمامی رفته بخصوص در مغرب مگر تعصب در شان
او نگذاشت که باین نکتہ قائل کردد کہ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
درین زمانهای قریب در مغرب از داعیان حق و قیام به سنت دعوی
بر انگیخته شده که دعوت فاطمی و غیره را اظهار می کنند یکی بعد از دیگری
تحریص مینماید باقامه سنت و تغییر منکر دین امرا عنا میورزد بیشتر
اعتنا براو در امنیت راه ها و اصلاح حال رونده گان زیرا که پیشتر
تبہ کاری عربان در راه بود زیرا که در فساد راه خوبی معاش شان
بود در تغییر منکر بقدر استطاعت میکوشید مگر لذت دینی در ایشان
محکم نشده بود زیرا که مقصد از توبه عربان و رجوع شان از مناهی همان
دست کشیدن از جور و غارت بود زیرا که ایشان بنتیجہ تو بہ خود
و اقبال بطرف دیانت را غیر از نهب و غارت نمیدانستند زیرا که
معصیتی که بدان اشتغال داشته و از ان توبه مینمودند همان کارها
بود ان شخص دعوت کننده و بجان جوز او بر پا کننده مشقت را می بینی
که در فروع اقتدار و متابعت تعمق ندارند دین ایشان محض
اعراض از ستی و جور و فساد است بجهة طلب دنیا و معاش متوجه
بودن کمال مقصہ شان میان این طالب دنیا و شخصی که اراده
اصلاح خلق را دارد سد ق بسیار است و اتفاق شان مجتمع برای
اول رنگ در دین محکم نشده اعراض نمودن از باطل تخیل مینمود
حال صاحب دعوت با ایشان در استحکام دین خود و ولایت خود
مخالف است نه از بابعین او چون هلاک شود امرشان تحلیل و
شوکت شان متلاشی میگردد این کار برای مردی از عرب
از قبیلہ سلیم قاسم بن مره نام در صد هفتم در افریقته واقع گردید بعد
ازان برای مردی از بیا کان ریاح که در دیانت از شخص اول
سخت تر و در طریقت نفس خود قائم تر بود امر هر دوی شان انجام
نیافت بعد ازان مردمانی بهمان دعوت ظهور نموده خود را با نها تشبیه
نموده تلبیس کردند اسم سنت را ادعا میکنند لاکن برسنت نیستند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۹۲) ذکر سلطان محمد

مگر اندک برای شان و ما بعدشان کارسرا انجام نمی شود اول
این اخوت در ملت اسلامی در بغداد حینکه فتنه بین امین و مامون
پسران هارون الرشید واقع گردید و امین کشته شد بر پا گردید چون مامون
سنجراسان بعد از قدوم آوردن بغداد تاخیر نموده کشیدن خلافت را
از بنی عباس مقصد داشت تا اینکه خلافت را به علویین انتقال
دهد ازین سبب علی الرضا بن موسی کاظم بن جعفر الصادق رضی الله عنهما
ولیعهد خود ساخت ازین حیث فتنه باباری در بغداد پیدا شد
بنو عباس جمعیت نموده روی بدی را بر مامون گشادند بروی
برخاسته اور اخلع نموده به عموی او ابراهیم بن مهدی بیعت
کردند ازین سبب هرج و مرج افتاد و قتل و غارت در بغداد
بسیار شدت یافتی مردمان خما دیشه و سپاهیان بر اهل
عافیت و اغیار در از گردیده راهها را قطع کرده دست های شان
از عبور کردن مال مردمان برگردید تا اینکه بیازار میفروختند اهل بغداد
این امر را در نزد حکم مرافعه برده استغاثه نمودند چون کارحکام
ضعیف گردیده بود انصاف ندادند بعد هزا ان اهل دین و صلاح
جمعیت نموده بر منع فساق و منع تعدای شان عقد نمودند از میان
ایشان مردی معروف بخالد در بوس در بغداد برخاست مردمان
با امر معروف و نهی منکر دعوی نموده خلق بسیاری دعوت او
را اجابت کرده مذریعه شان براه اهل فساد مقاتله کرده برایشان
غالب شد بکشتن وزردن ایشان دست را کشاد بعد از وی مرد
دیگری مشهور به سهل بن سلامه انصاری باین کار قیام نموده سه
قرآن شریف را بگردن خود آویخته مردمان را با مر معروف و نهی منکر
و عمل بکتاب الله وسنت بنی ان صلی الله علیه وسلم دعوت
میفرمود کافه مردم از شریف و وضیع از بنی هاشم و غیره اور امتابعت
نموده بر قصر طاہر فرود آمد اہل دیوان را گرفته در مو با و گردش کرد مردمان
سفاک و فساد پیشه که عابرین را بیم و کار واجب را منع میکردند
مانع شد قائم اول بخه خالد باشد بآ و گفت که من بر سلطان عیب
نمی گیرم پس گقت من با هر کس که مخالف کتاب و سنت باشد بادی


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۹۳) ذکر سلطان وقت

مقاتله میکنم هر که باشد اینواقعه در سنه دو صد و یک بود ابراهیم
بن مهدی بعد ازینکه بنو عباسی با او بیعت کرده بودند بروی
آشفت لشکری بمقاتله وی تجهیز نمود بروی غالب شده او را
اسیر نمود امروی بزددی متصل شده خود اندکنجات یافته
رفت بعد ازوی بسیاری از موتوسوسین که خود را بر پا کننده حق
گرفته ولوازمات و مایحتاج آن را از شوکت و قوت ندانسته و به
عاقبت امر و مآل کار بخوبی بزد و بجل اداقدار کردند بعد از ان احادیث
بسیاری در شان او آمده و بیشترشان ضعیف است ذکر نموده
و گفته که سخن حقیکه در نزد تو قرار گرفته غرض باشد که دعوت دین و
ملک کامل نمیشود مگر بوجود شوکت قویه که ظاهر نماید و با مخالف مدافعه
کند تا اینکه امر خدا یتعالی در ان کامل شود این سخن را نیز بدلیل های
قاطعه بیان کردیم امروز قوت و شوکت فاطمیین بلکه از تمام
قریش از جمیع آفاق متلاشی گردیده طائفه باسی دیگر پیدا
شده که قوت و شوکت شان بر قریش بلند میکند مگر خیزی که در حجاز
مانده که در مکه مکرمه و ینبوع و مدینه منوره از طالبی بانسل حسن یعنی
رضی الله عنه و حسین رضی الله عنه بن جعفر دران شهر ها غالبند و جماعت
های متفرقه اند اگر ظهور مهدی صحیح شد ظهور دعوت او
وجه ندارد مگر این که از ایشان باشد و حق تعالی دلها ی نامردان
شان را الفت دهد تا اینکه برای او قوت و شوکت حاصل شده انبار
کار خود را نموده مردم را بر ان کلمه متفق سازد اما بدیگر وجه این کار
تمام نمیشود چنانچه از دلیل ها صحیحه که پیش ذکر کردم واضح است کلام ابن
خلدون تمام شد مؤلف میگوید در بسیاری رساله ہائی که درشان
مهدی تالیف شده دیدم که امر مهدی کامل و تمام نمیشود مگر بقیام
نمودن بشریعت غرا دیگه میباشد مهدی بمانند اشخیه بودند دران پیغمبر
صلی الله علیه و سلم و خلفا راشدون و دیگر اینکه میر یزد حق تعالی
بر خلق نوری را ببرکت مهدی تا اینکه متابعت میکنند جمیع افعال
و اقوال و سیرات و احوال بوی اقتدا می نمایند تا اینکه حال ایشان
مانند حال و وصف ایشان مانند صفت اصحاب النبی صلی اللہ علیہ وسلم


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۹۴) ذکر سلطان
میباشد زیرا که مطابق النّاس علی دین ملوکهم مردمان بر دین مقتدایان
خود میباشند هرگاه خلیفه المسلمین بر شریعت استقامت نماید و مانند
خلفاء راشدین بگردد تا بمان نشان نیز مستقیم میشوند و اگر در ینجا زهد
نماید همه زاهد میگردند بلک امر د کار عمده زهد در دنیا و عدم
انبساط است در وی از مثل های قدیمه است که النّاس على دين
مُلُوكِهِم سبب این مثل را چنین ذکر نموده اند که ولید بن عبدالملک
بن مروان به بنای عمارت با خیلی مشعوف بود مردمان در زمان او
پوشیدنها بهمت میگماشتند و بتعمیر قصر با متوجه بودند در ان خصلت طول
امل و غرور بود بعد از ان برادر او سلیمان بن عبد الملک بن مروان
ولایت یافت وی به بسیار بخوردن و انواع و الوان اطعمه حاضر
نمودن مشغول بود مردمان هم در زمان او بتوسطه انواع ماءکولات بر یکدیگر
فخر نموده در لذت شهوات فرو رفته بودند درین خصلت اعظم بلیات است
بعد از سلیمان پسر عم وی عمر بن عبد العزیز بن مروان والی گردیده
محق به خلفاء راشدین شد همت او در اشتغال بطاعت و عدل و اقامت
دین مصروف بود مردمان نیز در زمانه او بکثرت طاعات و فعل خیرات -
مشغول بودند بعد ازان فرمودند که النّاسُ عَلى دِينِ مُلوكِهِمْ پس خلیفه
اعظم قدوه برا جمیع مسلمانها است که بفعل و اقتدار مینمایند که بان صلاح
ایشان است و انتظام امور و اتفاق ایشان است زهد و بی رغبتی در دنیا
و گرفتن از دنیا بقدر ضرورت و حاجت و زیادتی که بدون رنج و مشقت
حاصل می شود ترک کردن زیرا که دوستی دنیا سرجمله گناهان و
بلیه و زهد در دنیا بیج پر خصلت سنیه است زهد عامه ممکن نیست مگر
بعد از زهد خاصه زیرا که عمده و مقتدایه خاصه میباشند مراد به خاصه
ملوک وسلاطین و امراء و قاضی ها و علماء میباشند اولی تر میکه زهد
را طلب نماید خلیفه کلان است که حق تعالی ویرا برای اصلاح دنیا و
دین و احیاء شریعت و قتال کفار و دفع مفسدین مقرر نموده امام
طرطوشی در کتاب خود مشمی به سراج الملوک فرمود که خلیفه هرگاه در بیت
المال عدل نماید خود را با مسلمین در گرفتن از بیت المال بقدر حاجت کلا
سازد مسلمانان تمامی شکر اسلام میگردند انتهى كلامه.
حاصل


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۹۵) ذکر سلطان قتوت

حاصل اینکه هرگاه زهد در دنیا نموده بقدر حاجت و ضرورت اقتصار نماید
در جمیع احوال همین رویه را مرعی دارد وزراء وامراء و قضات و علما
بلکه جمیع مردم از مرد و زن و فقیر و غنی متابعت وی را مد نظر میگیرند
چون اینکار حاصل شد اقامت شریعت و امر معروف و نهی منکر
آسان گشته تمامی برای اتحاد کلمه و اجتماع براه شریعت مطهر
متوجه میگردد باین سبب ست ما که چوکر دیده پس ایجاد زندقه
و بدعت های منزله رفع میشود مردمان بجهاد کفار و بر تحمل پر طاعت
اقبال میورزند زیرا که کفار بواسطه رغبت مسلمانان برد نیا بسبب
نمودن معاصی را برای حصول دنیا بر مسلمانان غالب گردیدند
منکر را از خود دفع نمی کند زیرا که اکثر منکرات ذریعه حصول دنیا
است از اله آن مخالف اغراض مست ایشان بصدر آندله
استقامت ایشان مانند استقامت نبی صلی الله علیه وسلم واصحاب
شان بران بود ممکن نیست ما دائیکه چنان نباشند امری برای شان
مستقیم نخواهد شد از سیدنا ابی بکر الصدیق رضی الله عنه بصحت رسیده که
بباری در خطبه و مجالس خود میفرمودند که ان هذا الامر لا یصلح
اخره الا بما صلح اوله لا یحتمله الا افضلكم مقدارا و املككم
لنفسه یعنی این امر را که اسلام باشد اصلاح نمیشود اخر او مگر بچیزی
که اصلاح شد با واوّل ان و بر نمیدارد این امر را یعنی خلافت و امامت
مگر افضل شما از روی قدرت و مالک تر شما نفس خود را این عبارت
نص صریح ست براینکه بر مسلمان راست و درست نمیشود تا اینکه
بوده باشند مانند صحابه رضی الله تعالی عنهم ما دامیکه خلیفه اعظم در
دنیا انبساط و کامرانی نموده از بیت المال برایت خود اضافه بر قدر
ضرورت بگیرد و بخشش هر چه خواهه بهر که باشد فرقه نماید فوائد شرعیه
را مرعی نداشته مسلک خلفاء راشدین رفتار نکند مردمان نیز
متابعت وی را نموده حصول استقامت برای شان غیر ممکن و اتحاد
کلمه و انتظام امرشان ممتنع خواهد بود نه امر بمعروف نه نهی منکر میشود
تمام ایشان طالب دنیا شد و بشهوات نفسانی لذت یاب میگردند بلکه
برای تحصیل دنیا مرتکب انواع خطأ ها میگردند زیرا که حق تعالی عادت خود

بقیح بودن این طایفه سختی باری
تعالی در اینطایفه که بدتر از همیج
طایفه است نیفزوده بر آنمیها
افزودن و افتاد و ماند که ۱۲
تفصیل مجدداً ۱۲


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۹۶) ذکر سلطان قوتها

را بین بندگان جاری نموده که مردمان بر دین ملوک خود میباشند پس سبب
عدم اتحاد و اتفاق مسلمانان همین است و بس اما در زمان مهدی رضی الله
الله عنه وی مسلک خلفاء راشدین را اختیار نموده در دنیا بی رغبت از
بیت المال مگر بقدر ضرورت چیزی نمیگیرد مردمان بزمان وی بهر طریقه
وی عمل مینمایند ازین جا ظاهر شد که هر گاه خلیفه اعظم در دنیا زاهد بوده بغایت
اللهی عدالت ورزد بقدر ضرورت از وی اخذ کند بی ریا دیت برای او
و خدم او و اتباع او و از خذینه انقدر باشد که ضرورت او را کفایت
کند کافه وزراء و امراء و قضات و علماء و جمیع ابرار هنجار ویرا برد
میکنند چه خلیفه امین بیت المال مسلمانان است در چیزی تصرف نمی کند
مگر به حسب مصلحت که نفع آن برای اسلام و مسلمانها عاید باشد وی مثل
قیم مال قیم نیست که بدون مصلحت ظاهره در آن مال تصرف نمی کند اگر او را
مال خالص باشد از گرفتن مال مسلمانان استعفاف میورز دو چیزی
نمیگردد اگر اورا مال نباشد بقدر حاجت و ضرورت میگیرد چنانچه فرموده است
خدا يتعالى مَنْ كانَ غَنِياً فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيراً فَلْيَأْ كُلْ بِالْمَعْرُوفِ
هرگاه خلیفه چنان شد وزراء و امراء و قضات و علماء و کافه خلق بوی اقتدا
نموده دلهای شان متحد شده کلمه شان کشیده بر گردن طاعات اقبال و
گردن گناهان اعراض تلذذ شهوات را ترک مینمایند و بعد از ان اتفاق
شان بر نصرت دین کامل گردیده تمام شان برای نصرت اسلام
لشکر میگردند و عزم شان بر قتال دشمنان دین از کفار قوی میشود هر
گاه خلیفه در مال مسلمانان انبساط نماید وزرار و علماء و قضات نیز
او را متابعت کرده دلهای مسلمانان بر اینک بمال ها وجان های خود
را در مقاتله کفار بذل نمایند خوش نمیگردد وقتی بینند که یا دست با جان
شان مساوات را جای مینه دارند نصرت صحابه رضی الله تعالى عنهم بر
کفار فتح نمودن شان شهر های فراخ را با اتحاد و اتفاق باقی
شهر نمود مگر بسبب عی که در جمیع شیونات امرار با ایشان مساوات میورزند
هرگز افتراق کلمه و بی الفتی دلها حاصل نمیشود مگر وقتی که پادشاهان در
مال های مسلمانان استبداد نموده انبساط ورزند بر بقیه مسلمانان
خود را بلند شمر ده خراج گیران را بسیار کرده بگرفتن مالهای مردم


فتوحات اسلامی جلد ثانی (٢٩٧) مذاکرہ سلطان حمید
در غیر محل صرف نمودن ظلم کند بر مسلمانان همیشه مرفہ بحال
باقی که ابداً بظلم ان نگرفته اند بغبر حق دشوار آید کسی گمان نکند که خلفاء
راشدین بر بسیاری نما و پره وزه شهر ها را فتح کرده بر کفار غالب شدند
بلکه آن ہمہ بسبب زہد در دنیا و عدم انبساط در دنیا و عدل در بیت المال
وجودس ہمہ مساوات برای مسلمانان بوده همان اسباب قلوب
بقیه مسلمانان خوش گردیده مالها و نفس ہا و اولاد خود را بذل نموده
با کفار جهاد و شهر ہا را فتح نمودند تا اینسد غازیها برای غزا از مال خودا
شخمیه کرده اگر قدرت میداشت غیر خود را ہم از مال خود مجهز مینمود و نفوس
شان بدین کار رضا مند بوده از رفتن بیت المال ابا همی نمودند
اگر قدر تجهیز غزا مال ایشان وظیفی میکرد زیرا که ایشان امرا خود را
میدیدند که در جمیع شئونات با ایشان مساوات دارند هر گاه خلیفه و
وزرا و عما را باین شیوه رفتار کنند از مسلمانان زیاده گیری وجو اله با
رفع شده جور حکام نمی شود زیرا که حکام باین سبب جور مینمایند که
که در مال مسلمانان فراخ دستی نموده باین لذت گیرند چون حکام و
رعایا در حقوق مساوی باشند و در بیت المال معادله شود نفوس
اغنیار بر ادن فقرا سخاوت ورزیده با ایشان مواسات میکنند
مردم برای حق مقاد سده از نفوس خود انصاف داده خصوماتی که در
بین خود دارند قطع و مرافعه شان بسوی حکام کم میشود کمال محبت
والفت بین شان حاصل شده ہر شقاق و اختلاف رفع میشود ہر
گاه خلیفه در بیت المال عدل نموده در ترک انبساط دنیا بطریق نبی صلے
الله علیه وسلم رفتار نماید و رویه خلفاء را شدین رضوان الله تعالی
علیهم را پیش نهاد خود ساز و آن خلیفه قدوه مسلمانان میباشد
برای آدمی مانند مزد کسی است که بر قتار ا و عمل نماید از مسلمانان آن
خلیفه سبب اتحاد و اتفاق و باعث الفت دلهای مسلمانان و نصرت
یافتن بر قوم کفار میگردد و او را درین خصلت رضای خداوند و رضوان
در دنیا وجنات النعیم حاصل گشته روی حشم نبی صلی اللہ علیہ و سلم
میشود زیرا که وی با مسلمانان رؤف و رحیم است اگر خلیفه چنان
نباشد محال است که چیزی ازینها برای او حاصل شود


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۹۸) در مکارم اخلاق آنحضرت صلی الله علیه وسلم

زیرا که با او معامله میکند آنچه که او میکند وانبساط در دنیا
از بزرگ ترین اسباب فسق است که آن موجب هلاک است خدای
تعالی فرموده وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا
فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا یعنی چون هلاک اهل
قریه اراده نمائیم مردمان آسوده حال را امر مینمائیم با فسق میکنند
بعد ازان عذاب بر ایشان ثابت شده هلاک میسازیم ایشانرا بهلاک
کامل عمده و موقوف علیه این امر عدم درازه دستی و فراخی است
در دنیا خلیفه را هم در سلوک این طریق مشقت و تنگی و منع از ادراک
حق و توفیقی حاصل نمیشود زیرا مقصود خود را از اکل و شرب و نکاح
و دیگر مباحات بکمال راحت و تلذذ حاصل میدارد حاصل
کلام اینکه استقامت خلیفه تا اینکه در عدل بیت المال تا اینکه خلفاء
راشدین رضی الله تعالی عنهم باشد سبب بزرگ در استحکام کلمه مسلمانان
و اجتماع شان در جمیع احوال همین است و عدم عدل او در بیت المال
سبب افتراق مسلمانان در حال و مال است اگرچه روزها روزه و شبها
را قیام نماید و بدون استقامت خلیفه و عدل او در بیت المال اقتدا
خلفاء راشدین رض بر امتی مسلمانان امید فلاح نیست و استحکام و نجاح
برای شان حاصل نمیشود حال برای تو اندکی از زهد و عدم انبساطی که
از حضرت نبوی صلی الله علیه وسلم و خلفای راشدین بوده ذکری
نمائیم تا بدانی که انتظام امور مسلمانان بدون آن محال و استحکام
شان بدون سلوک آن راه خنک است وجدال
فائده ندارد خاتمه درین خاتمه ذکر مینمائیم آنچه از رسول الله صلی
الله علیه وسلم و خلفاء راشدین اقتصاد و خوبی اخلاق بود
ذکر آنچه که از حضرت صلی الله علیه وسلم اقتصاد و مکارم اخلاق
بود رسول الله صلی الله علیه وسلم حلیم تر و شجاع و عادل تر و عفو
کننده تر مردمان بود زنی را که مالک رقبه آن یا در نکاح آن معصوم
هرگز مساس نکرد مگر اینکه محرمه وی بود سخی تر مردمان بود که درهم
و دینار بنزد او شب نمی ماند اگر چیزی از حاجت زیاده شدی
و کسی را نیافتی که بوی اعطا نمودی و شب شدی بمنزل خود


فتوحات الهی جلد ثانی
انکار مکارم اخلاق آنحضرت صلی الله علیه وسلم

آرام نمیگرفت تا اینکه محتاج رسانیده خود را ازان رهانیدی
از انچه او برا خدا می تعالی میداد غیر از قوت سال فقط از آسان تر
چیزی که می یافت مانند خرما وجودیگر چیزی نمیگرفت باقی را در راه
خدا مینهاد بوال را در د نمیکرد بعد ازان بر قوت سال خود عودت مینمود
و از ان ایثار میکرد بسا بودی که پیش از گذشتن سال بقوت خود محتاج
میشد اگر چیزی بیامدی کفش خود میبوند و جامه خود را رقعه زدی در خدمت های
خانه با اهل خود موافقت و گوشت را همراه شان ریزه کردی جمالک
ترین مردمان بود چنانچه حبسم مبارک را بروی کسی که نمیداشت
دعوت غلام و آزاد را اجابت مینمود هدیه را قبول میکرد اگرچه جرعه
شیر در آن خرگوش بودی و بران هدیه مکافات مینمودند آزار ان میخورد
و از صدقه اجتناب میکرد از اجابت کنیزان و مسکین کبر نمیکرد قصب
برای پروردگار می خونه برای نفس خود حق را جاری میکرد اگر
چه ضرر آن بروی یا اصحاب عاید شدی یک خاستن از مشرکین
بروی عرض کرده شد با وجودیکه چنان در قلت بودند که به یکنفر
احتیاج داشتند قبول نفرموده گفت من از مشرک کمک و معاونت
نمیخواهم از فضلاء و خیار اصحاب او شخصی را در میان یهود کشتی بنا
بر ایشان حیف و احمقی را زیاده نکرده صد شتر دیت گرفت با خوده
که اصحاب برای تقویت به یک شتر محتاج بودند گاهی سنگ از گرسنگی
بر شکم میبست گاهی آنچه حاضر شدی تناول میکرد آنچه موجود شدی
رد نمیکرد از طعام حلال هر چه موجود شدی میخورد اگر خرمای بی نان
و اگر گوشت بریان و یانان گندم و جو اگر حلوا یا عسل بودی میخورد
اگر شیر بودی بی نان تناول کرده با آن اکتفا رمیکرد اگر حریره یا خرمای
تازه بودی تناول میکرد تکیه کرده در خوان طعام میخورد دستمال
باطن قدم وی بود از نان گندم سه روز متوالی سیر نخورده تا اینکه
خدا می را ملاقات کرد اینها همه از فقر و بخل نبود بلکه ایثار می نمود
زیرا که وی پادشاه عرب و عجم بود طعام ولیمه را اجابت میکرد
مریضان را عیادت و جنازه ها را احاضر می گردید میان دشمناز
بدون پاسبان میرفت از مردمان متواضع تر بود صاحب و قارتر


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۳۰۰) در مکارم اخلاق آنحضرت صلی الله علیه وسلم
شان بود بی کبر و بلیغ ترشان بود بی تطویل نیکوترشان بود در بشر
چیزی از امور دنیا او را به هول نمی انداخت هر لباس را که یافتی پوشیده
چنانچه یکبار شمله دیگر فحه بردیمانی و بمرتبه جبه پشمی آنچه مباح بود می پوشید
انگشتری نقره را گاهی بانگشت دست راست و گاهی بدست چپ میپوشید
غلام خود یا غیر را ردیف خود می ساخت هر چه را یافتی سوار میکرد چنانچه
یکدفعه اسب دیگر فعه قاطر سیاه رنگ دیگر دفعه درازگوش
و گاهی پیاده پای برهنه بی ردا و عمامه و کلاه میرفت بیماران را در
اقصای مدینه عیادت میفرمود طیب را دوست آزمودهای رو بیده
بر میزد با فقرا جلیس و با مساکین همکاسه می نمود اهل فضل را در اخلاق
شان اکرام و اهل شرف را بنیکوئی کردن برای ایشان الفت میداد صله
رحم بجای می آورد بر کسی جفا نمیکرد عذر اقبول میکرد گاهی شیفر مود در
مزاح خود حق میگفت خنده بدون قهقهه میکرد لعب مباح را مشاهده
میکرد انکار نمی نمود با اهل خود مسابقه مینمود آواز بر وی بلند نمی شد صبر
میفرمود برای وی شتر زایده و گوسفندان بود که از پشیران قوت خود
و اهل خود می ساخت و می را غلامان و کنیزان بود در خوردن و پوشیدن
بران با ترفع نمیکرد وقتی بدون از ذکر و عمل خدائی یاد انشیخ و کما
لابدی بودی او را بروی نمیگذشت بوستان های صحاب حو بیرون میشد
مسکین را بجهته فقر و افتاده گی تحقیر نمیکرد از پادشاهی بیم نمیداشت
این و آن را برای خدا برابر میخواند حق تعالی سیرت فاضله و سیادت تامه را
بر و جمع کرده بود با وجود یکه امی بوده نمیخواند و نمی نوشت در بلاد جهل و
صحرای بی گیاه نشو و نما یافته در چرائیدن گوسفندان اشتغال
داشت یتیمی که پدر و مادر نداشت حق تعالی جمیع خوبی های اخلاق و طرف
حمیده و اخبار اولین و آخرین و آنچه در وی نجات و رستگاری
آخرت و غبط و خلاصی در دنیاست ولزوم واجب و ترک فضول
را تعلیم داد حق تعالی ما را به طاعت خود در امر آن و اقتدار نمودن بفعل
وی موفق گردانا دامین یارب العالمین رسول الله صلی الله
علیه و سلم هرگز طعام را عیب نگرفته اگر خواستی خوردی والا
ترک کردی اگر شخصی را طو فرمودی ویرا مبغوض غیر نمیداشتیم و در


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۳۰۱) در مکارم اخلاق آنحضرت صلی الله علیه وسلم

خانه خود چنانک تر از عاشق بود از ایشان سؤال طعام و اشتهای طعام
برایشان نمینمود اگر و برا طعام آوردند میخورد و آنچه میدادند قبول و
آب میدادند می آشامید بسا بود که برخاست حوز دانی و آشامیدنی را
بنفس خود میگرفت اکثر طعام آن آب و خرما بود آنها را اطیبین
می نامید نان جوین غیر مهیچه تناول میکرد دوست تر طعام نزد وی آن
بود که دست با بسیار در از شدی چون سفره رسیدی میگفت اللهم
اجعلها نعمة مشكورة تصل بها نعمة الجنة اتموز و يك خورد
به سه انگشت میخورد گاهی با نگشت چهارم استعانت مینمود مد و انگشت بخو زدن
میگفت این حوزدن شیطان است طعام بسیار کرم را نمیخورد و
میگفت وی بی برکت است حق تعالی ما را آتش روزی نکرده و یرا
سرد نمایید دوست تر طعام نزد وی گوشت بود میگفت گوشت
سامعه را قوت میدهد وسید طعام دنیا و آخرت است اگر سؤال
نمایم پروردگار خود را که هر روزه گوشت برایم عطا فرماید هر آینه میدهد
ثرید را با گوشت و کدو میخورد کدو را دوست میداشت میگفت
این درخت برادرم یونس علیه السلام است عائشه رضی الله تعالی عنها
میفرماید که آنحضرت صلی الله علیه وسلم میگفت یا عائشه چون دیگی
میختد کدو دروی بسیار اندازید که کدو قلب حزین را محکم مینماید بخورد
مرغی که برای او صید میشد میخورد خود نمیخرید و صید نمی کرد دوست
داشت که برای او صید کرده شود چون آورده شدی تناول میکرد
کاسه را با انگشتان مبارک می لیسید میگفت کثرت برکت در آخر کاسه
است انگشتان را از طعام چنان می لیسید که انگشتان سرخ میگردید
دست خود را پیش از لیسیدن بمندیل پاک نمیکرد و میگفت دانسته نمی
شود که در کدام طعام برکت است چون از طعام فارغ شدی میگفت
اللهم لك الحمد اطعمت فاشبعت و اسقيت فارويت لك الحمد غير
مكفور ولا مودع ولا مستغنى عنه چون گوشت و نان را خوابها
حوزدی دست های مبارک را خوب شستی بعد ازان بزیاده گی آب
بر روی مبارک مسح کردی آب را به سه دفعه آشامیده بهر دفعه
بسم الله گفتی و در آخر آن سه بار الحمد لله فرمودی آب را نمیکیدى


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۳۰۲) در مکارم اخلاق آنحضرت صلی الله علیه وسلم
میخوردند بدهان نهادن ظرفی بحضور مبارک آوردند که در وی عسل
شیر مخلوط بود بنیاشامید و گفت دو شربت در یک شربت و دو نان خورش
در یک ظرف بعد ازان فرمودند که آن را حرام نمیگویم لکن فخر کردن
و فردا بفضول دنیا حساب دادن را بد میشمارم تواضع را دوست دارست
گفت کسی که برای خدا تواضع نماید حق تعالی درجه او را بلند میگرداند
جامه سبز او را خوش آمدی جامه سفید اکثری لباس آن بود جامه
وی کلی بر جیده فوق کعب بود ازار ازان فوق تا نصف ساق
پیراهن مبارک تکمه بسته با بودی که در نماز و غیره تکمه را باز مینمود
گاهی کسار تنها میپوشید که غیر آن بنود ویرا کساء نمدی بود که آنرا پوشیده
میگفت من بنده ام مانند بندگان میپوشم برای او دو خامه مخصوص
جمعه بود گاهی ازار تنها پوشیدی هر دو طرف ان را بین کتفین میان
گره زدی و با بهمین هئیت مردمان را در نماز جنازه امامت دادی
گاهی در خانه بیک ازار بخود پیچیده نماز کردی هر دو طرف او را مخالف کردی
آن جامه بود که روز ها با ازواج مطهره میخوا بیدند و بسیار بودی که شب
بیک ازار نماز خواندی بعضی جامه را که طرف ریشه آن باشته در خود روا
نموده باقی آنرا بر بعضی از واج انداخته بهمین طور نماز گذاردی آنحضرت
صلی الله علیه وسلم را کساء سیاه بود شخصی بشنید ام سلمه رضی الله
تعالیٰ گفت پدر و مادرم فدای تو باد آن کساء را سود را چه کردی گفت
شخصی پوشانیدم ام سلمه رض فرمود که هرگز خیری از سفیدی تو بریاهی
گلیم نیکو تر ندیدم انس رضی الله تعالیٰ عنہ فرمود رسول صلی الله علیه وسلم
دیدم که بر مانماز ظهر میکرد در شمله که هر دو طرف آن گره زده بود.
رسول الله صلی الله علیه وسلم مهر استعمال میفرمود بعضی اوقات
بیرون متید در انگشتری او نگی بود که برای یاد آوری چیزی معمول است
بسته بود بر مکتوب با بان خاتم مهر میکرد و میگفت خاتم بر مکتوب
بهترست از تہمت کلاه را زیر عمائم می پوشید گاهی بی عمامه کلاهی
کلاه را از سر مبارک کشیده پیش روی خود پرده نموده بطرف آن
نماز میگذاردگاهی که عمامه نبودی عصا به بر سر و جبهه مبارک
می بست آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم را عمامہ بود که سحاب نامیدند

فتوحات ا
نیز
عنہ
ال
لبة
بلہ
اغاز
سا
خدا
باشد
رود
کرد
یون
خوار
برخ
که
محل
درا
دا
بو
ناء
ار
اد
تم
توز
فظ


فتوحات اسلامی جلد ثانی (٣٠٣) در مکارم اخلاق آنحضرت صلی الله علیه وسلم

میشد به علی رضی الله تعالی عنه بخشیده بود چون علی رضی الله تعالی
عنه دران عمامه حاضر شدی میفرمودندکه اَتَاكُمْ عَلَیْ فِی
السَّحَابِ یعنی علی رضی الله تعالی عنه شما را در سحاب آمد چون عمامه را بوسید
اقتدار از حباب راست کرده قضی الْحَمدِ لِلَّهِ الَّذِي كَسَانِی مَا اُوَارِي
بهِ عَوْرَتی وَاَتَجَمَل بهِ فِی النَّاسِ چون جامه خود را کشیدی از طرف چپ
اغاز کردی و چون جامه نو پوشیدی جامه کهنه را بمسکین داده فرمودی
مسلمان که مسلمانی را از زیادتی جامه بپوشاند و آن پوشانیدن محض برای
خدا باشد آن شخص در حرز و خیر خدا باشد اش پوشیده شده زنده باشد یا مرده
باشد فرش آنحضرت صلی الله علیه وسلم از چرم درون آن لیف خرما درازی آن
دو ذراع و پهنای آن یکذرع و شبر برای وی عبایی بود که هر جا نقل نمودی فرش
کرده میشد دولای کرده زیر پای مبارک انداخته میشد بر بوریای که سخت آل بعمر
بوریا چیزی نبودی خواب میکرد رسول الله صلی الله علیه و سلم هرگز جهت
خواب را عیب نکرد اگر فرش میکردند بر وی میخوابید والا بر زمین میخوابید
برخاستن و نشستن شان بذکر خدا بود اگر نشستن شان چنان بود
که هر دو ساق را نصب نموده بهر دو دست آنها را نگه میداشت مجلس وی از
مجلس اصحاب شناخته نمیشد زیرا وی صلی الله علیه و سلم هر جا مجلس بنهایت
رسیدی مینشست هرگز دیده نشده که پای مبارک را از مجلس اصحاب رو
دراز کرده باشد اگر نشستن شان رو بطرف قبله بود کسی را که بروی
داخل شدی اکرام مینمود تا اینکه بسا بودی که جامه خود را برای سبک
من ایشان قرابت و رضاع نبود هموار کردی و آن کس را بروی نشاندی
تا وقتیکه شخصی داخل برابر بالشی که زیر شانه مبارک بود اختیار کردی
اگر آنکس اختیار نکردی بروی تاکید کردی تا چنان کند سرگوشی نکرد
او را کسی هم اینکه گمان میکرد که من بزرگ ترین مرد مانم به
سوی آن تا اینکه همه همنشینان خود نصب او را از توجه مبارک
میداد تا اینکه مجلس او در سمع و حدیث و محاسن لطیف و
توجه همه بسوی او بود مجلس او باین همه اوصاف مجلس حیا و
تواضع و امانت بود قوله تعالى فيمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ
فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ یعنی برحمت خدایتعالی با


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۳۰۴) در مکارم اخلاق آنحضرت صلی الله علیه وسلم

ایشان نرمی نمودی اگر درشت خوی بودی همه از اطراف فراری
میشوند اصحاب خود را برای اکرام بکنییت شان میخواندند تا دلها ی شان
میل یا بد کسی را که کنیت نبودی و بر ا کنیت نهاده بآن کنیت میخواندند
زنها ئی که برای شان اولاد بود کنیت باسم اولادشان مینهاد
وزنی که ولد نیا ورده بود ابتدا برای او کنیت مینهاد کودکان را
نیز برای تسلی شان باسم کنیت میخواندند دورترین مردم از روی غضب
سریع تر ایشان از روی رضا بود مهربان تر مردمان وخیر مردمان و
نافع تر مردمان بر مردمان بود در مجلس که می صوت با بلند نمیشد چون از مجلس
خود برخاستی میگفت سبحانك اللهم وبحمدك اشهد ان لا اله الا
انت استغفرك واتوب اليك بعضی علماء زیاد کرده اند
آتی را مستحب دانسته اند وصلی الله علی سیدنا محمد النبی الامی
وعلی آله وصحبه وسلم چون بروی کار نزول کردی آن امر را به
خداوند تفویض نموده از حول و قوت خود تبرا میحفت و طلب ازال یم
میکرد و میگفت اللهم ارنا الحق حقا فاتبعه وارنی المنكر منكراً
وارزقنی اجتنابه واعذني من ان نشتبه علي فاتبع هواي
بغیر هدي منك واجعل هواي تبعا لطاعتك وخذد
منا نفسك من نفسي في عافيته واهدني لما اختلف فيه من
الحق باذنك أنك تهدي من تشاء الى صراط مستقيم چون صفت
علیه آنحضرت صلی الله علیه وسلم را صفت نمودی میگفت
جوادترین مردمان بود از روی کف بسینه فراخ
ترین مردم و بلهجه صادق ترین و به طبیعت نرم
ترین و به قبیله بزرگ ترین مردم بود کسی که او را
بدایتاً دیدی ترسیدانی و کسی که
همراه او خلطیت نمودی
وی را دوست داشتی و وصف
او می گفت پیش ازان وبعد ازان مانند
او ندیدم در اسلام هرگز چیزی از وسوال
کرده نمی شد مگر میداد مردی وی را


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۳۰۵) نتیجه اقتصاد حسن سیرت ابوبکر صدیق

سوال دو رمقدار گوسفند بودی او که میان دو کوه را مسدود کرد باشخص بسوی
قوم خود رجوع کرده میگفت اسلام آرید که محمد صلی الله علیه وسلم تقسیـمی کند
که از فاقه نترسد عطا مینماید وقتی نود هزار درهم بحضورشان آورده شد انرا
بر بوریا ریخته بعد از آن بطرف ان برخواسته قسمت نمود سائل را رد نکرد تا اینکه
فارغ نشد مردی آمده از انحضرت صلی الله علیه وسلم چیزی خواست آنحضرت
فرمودند در نزد من چیزی نیست ما را تبایع باش چون برسد ادا ماییم عمر رضی الله عنه
گفت یا رسول الله حق تعالی ترا بر چیزی که قدرت نداری تکلیف نفرموده
نبی صلی الله علیه وسلم را این سخن مکروه آمد آن شخص فرمود انفق
ولا تخشى من ذى العرش اقلالا یعنی ببخش از خداوند ذی العرش
اندیشه کمی امفمای آنحضرت صلی الله علیه و سلم تبسم نمود چنانکه سرور در
روی مبارک میدرخشید چون رسول الله صلی الله علیه وسلم از غزوه حنین
مراجعت نمود اعرابی آمده وی را سوال نمود تا اینکه آنحضرت را با چار
بدرختی نمود رداء آنحضرت صلی الله علیه وسلم افتاده گفت رداء مرا بدهید
اگر بر امن به شماره همین شاخهای درخت چاره یا بودی برشما تقسیم میکردیم
بعد از ان مرا بخیل و کذاب کم دل نمی یابید صلی الله علیه وسلم سیرت های
نبی صلی الله علیه وسلم که در ان محاسن صفات در مذگور است طویل است و در همین
کفایت است والله سبحانه و تعالی اعلم
ذکر انچه از اقتصاد و حسن سیرت که از ابی بکر رضی الله عن نقل است
چون بعد از وفات نبوت نبی صلی الله علیه وسلم به ابوبکر رضی الله عنه بیعت کرده
شد در وقت صبح خلافت برد بارا بر بازوی خود انداخته برای فروختن
جانب بازار میرفت عمر رضی الله عنه با وی تصادف نموده گفت کجا اراده
داری گفت بازار عمر گفت چه میکنی امر مسلمانان که تولیت نمودی گفت
از کجا عیال خود را طعام دهم عمر رضی الله گفت برو که ابو عبیده چیزی از بیت
المال بر ایت مقرر نماید زیرا که نبی صلی الله علیه وسلم فرموده که برای هر امت
امینیست و امین این امت ابو عبیده رضی الله عنه است بعد از ان
ابو عبیده برا او معاش یکنفر مهاجر نه اعلی و نه ادنی بالباس تابستانی و زمستانی
اندازه فرموده و گفت چون آنها را کهنه گردی رد میکنی و عوض ان پارسامی گیری
و در روایتی روزانه نصف گوسفند و خرج طباخت مقرر کرد در روایتی اینکه


فتوحات اسلامی جلد اول
(۳۰۶)
حسن سیرت ابی بکر رض

مخارج اور ا به هزار و پنصد در هم قیمت کردند در روایتی دیگر انکه عمر بن الخطاب
و علی بن ابی طالب هم درین موضوع مذاکره کردند بمثل انچه ابو عبیده گفته بود
مقرر نمودند در روایت دیگر امد که چون عمر و علی رضی الله عنهما آن را فرض نمودند
ابو بکر رضی الله تعالی عنه فرمود که شما دو مرد بداز مهاجرین نمیدانم که باقی
مهاجرین بگفته شما رضا میدهند یا نه ابو بکر رض رفته بر منبر بالا شد مردمان را
جمع نموده بایشان خطبه خواند بعد از ان معاش مقرر کرده عمر رض و علی رض بروی
نشان گفت مردمان گفتند بر رضا یتیم ابن سعد از میمونه رضی الله عنه روایت
کرده است که ابو بکر رضی الله تعالی عنه چون خلیفه گردید دو هزار در هم
برای او کردند ند بعد از ان دیدند که آن او عیال آن کفایت نمیکند
بر اصل خنصد در هم افزودند یا شاید مقدار اول یکهزار و خنصد بود در هر سال
بعد ازان بران زیاده نمودند تا بدو هزار و پحصد رسانیدند ابن ابی دنیا
از ابی بکر بن حفص روایت کرده است که گفت ابو بکر رضی الله تعالی عنه
در وقت احتضار به عایشه رضی الله تعالی عنها گفت ای دخترک من تولیت
امر مسلمانان را نمودم اما برای خود دنیار و در همی نگرفتم از علو ر طعام شان
خوردیم و از درشت لباس شان پوشیدم در نزد ما از مال غنیمت فی بلیت المال
مسلمانان چیزی باقی نمانده نه کم و نه بسیار مگر این غلام حبشی و این شتری
ابکش و این قطیفه مجرد چون مردم این ها را به نز د عمر رض بفرست طبرانی
از حسن بن علی بن ابیطالب رضی الله عنهما روایت کرده که چون ابو بکر رضی الله عنه
محتضر شد گفت ای عایشه شتر ماده که از شیر او می نوشیدیم و کاسه که در وی
اصطباع مینمودیم و قطیفه که آن امی پوشیدیم به بین که با با آنها نفع بر
میداشتیم تا انیکه امر مسلمانان ادلایت میکردیم چون فوت کردم آن ها را
بر عمر ر بنمای چون ابو بکر رضی الله تعالی عنه وفات کرد عایشه رض آن ها را بر
بر عمر رضی الله رو نمود گفت رحمک الله یا ابا بکر عنه به مشقت اندختی کسی که
بعد از تو اید و در روایتی عمر رضی الله عنه گریست تا انیکه اشك د به زمین سیلان
کرد و میگفت حق تعالی ابو بکر رض رحم کند بر نج انداخت کسی بعد از و آید
این سخن انگرار کرده امر نمود که آن ها را به بیت المال استرداد کنند عبد الرحمن
بن عوف منحو است که را شیاء فوق را عمر رض به عیال ابی بکر پس بد برای علوفت
سبحان الله از عیال ابی بکر غلامی شتری و قطیفه منرده سلب بنمائی که قیمت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۳۰۷) حسن سیرت ابی بکر رض

آن رنج در هم است اگر امر نمائی آن پیرا با به عائله ابی بکر رد نمائی عمر گفت قسم
بکسیکه محمد صلی الله علیه وسلم را براستی به خلق فرستاده آئین نمی باشد در ولایت
من و ابوبکر از عهده این کار بیرون نمی شود من او را تقلید مینمایم و بر دایتی
آمده که عمر رضی الله عنه گفت قسم برب کعبه که ابوبکر در حیات خود بان
گنهگار نگردید من بعد از موت او چه گونه محتمل آن گناه شوم یعنی ابوبکر
در حیات خود امر بردن بعائله خود از خوف گناه نه فرمود من بعد از موت
او چه گونه متحمل گناه شوم بعد از ان عمر رحم الله ابابکر خلیفه بعد از ان خود را
به زحمت و مشقت انداخت و در روایتی که ابوبکر وصیت نمود
که بعد وفات او جمیع انچه از بیت المال برای نفقه خود گرفته بود بپس دکرده شود
و دیگر روایت انکه چون او را وفات حاضر شد وصیت نمود که زمینکه
داشت فروخته شود ثمن آن به عوض انچه از مال مسلمانان گرفته دام
شود روایت شده است که زوجه او باش حلوا نمود ابوبکر گفت
ما را چیزی نیست که بآن حلوا بخریم گفت از نفقات یومیه خود چیزی
کم میکنیم در چند روز تانقدر میشود که بآن حلوا بخریم ابابکر گفت چنان
کن آن زن چنان کرد در روز با بسیار چیزی اندکی جمع گردید نزد
ابابکر آورد که بان حلوا بخرد ابوبکر رضی الله تعالی عنه آن را گرفته
تسلیم بیت المال نموده گفت این از نفقه ما زیاده آمده بعد از ان
مقدار انچه هر روز زوجه آن جهة حلوا زیاده آورده بود از نفقه خود کم
کرد ایام گذشته را از ثمن ملک خود به بیت المال داد از ایی بین
مسعودی در تاریخ خود مسمی به مروج الذهب در وصف ابوبکر گفته که
وی زاهد ترین مردمان و متواضع ترین در اخلاق و لباس و طعام دوستی
خود بود لباس او در ایام خلافت شمله و عبا بود سرداران و اشراف
عرب و پادشاهان یمن که با حله ها و بردها طلاکار و تاج و کمرهای مرصع در نزد
او قدوم آوردند چون لباس و تواضع و رفتار او را مشاهده کردند وقار
و هیئت او را دیدند بروش او رفتار نموده انچه بر بدن شان بود کشیدند
از پادشاهان یمن کسیکه بطریق وفد نزد او آمد ذو الکلاع ملک حمیر بود که بادی
هزار غلام بدون اقوام او و تاج و حله ها و بردها مذهب بود چون ابابکر را
بدان صفت دید آنچه از لباس و غیره که بر وی بود انداخته خود را بلباس


درجات اسلامي جلد ثاني (۳۰۸) حسن سیرت ابابکر رض

ابوبکر ملبس کرد تا اینکه دیده شد که روزی ذالکلاع در یکی از بازارهای مدینه بر
شانه ای او جلد گوسفند بوده میگذشت اهل قبیله او فریاد زده گفتند
مارا در میان مهاجرین و انصار فضحت کردی گفت شما میخواهید چنانکه
در جاهلیت ملک جبار بودم در اسلام نیز جبار باشم نه قسم بخدا اطاعت
پروردگار بدون تواضع برای خدا و زهد در دنیا نمی باشد الملوک کسیکه
از یمحیان بر وی وارد شدی بعد از تکبر تواضع مینمودند و بعد از تبختر
خود را ذلیل می شمردند کلام مسعودی تمام شد چون ابوبکر رضی الله عنه
وفات کرده دفن شد عمر رض امنا درا خواسته دخل بیت المال شد
که از آنجمله عبدالرحمن بن عوف رض عثمان بن عفان رضی الله عنها بودند
چون بیت المال را کشادند دینار و درهمی نیافتند بعضی گفته اند که یک دینار
یافتند که از خریطه ها افتاده بود ابوصالح غفار فرموده که عمر رض بزن
کوری در مدینه منوره شب بغرد و غمخواره گی میکرد به حاجت آن زن
قیام مینمود یکشب آمد دیگر ی را یافت که بر وی سبقت نموده اراده
آن عاجزه را اجرا میدارد عمر رض انتظار کشیده تا بداند که آن کیست
معلوم کرد که آن شخص ابوبکر رضی الله عنه بود که آن زن را پنهانی می آم
اشغال آنرا بر آورده میرفت در زمانیکه خلیفه بود عمر رض گفت بقسم
بعمرس که تو کسی که با تو چنین کنی چون در خلافت اولی تمور
طایفه عرب مرتد شدند بنمای شمشیر خود را کشیده بطرف ذی القصه بیرون
شد علی بن ابطالب در نزد وی حاضر شده مهار شتر او را گرفته گفت کجا
میروی ای خلیفه رسول الله صلی الله علیه وسلم میگویم بتو سخن را که رسول الله
صلی الله علیه وسلم میگفت ـــــــــــــــــــــــــــــــــ روزی احمد
بر است گفت که شمشیر خود را بغلاف کن و مارا بنفس خود مصیبت ناک
مساز قسم بخدا که اگر بفوت تو ده یاب شویم نظامی برای اسلام باقی
نمی ماند بعد از ان لشکر را با خالد بن الولید فرستاده خود باز گشت
ابن اثیر گفته که ابوبکر رض ا گله گوسفندی بود که شب می آمد برای چراند
شدی بسا بودی که خود برای چرانیدن آن با بیرون شدی برای هبها
گوسفندان شان را میدوخت چون خلیفه گردید دختری که از ان قبیله
گفت حالا کی دوشد برای ما ابهای سرای را چون ابوبکر رض شنیده گفت بلی


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۳۰۹) حسن سیرت ابابکر رض

قسم به عمر من که آن ثار برای شما می دشم امیدوارم که امری که در حق خال شوم
تغییر نیابد بعد از ان برای شان میدوخت این کار در وقتی بود که در بلند بها
سنه در مدینه منزل گرفته در نزد زوجه خود حبیبه بنت خارجه صبح پیاده
بمدینه میرفت وگاهی باسپ خود سوار شده بمدینه می آمد با مردمان نماز
میگذار دچون نماز خفتن راخواندی پس بمنزل خود رجعت میفرو بهم انحال
بعد ازینکه بیعت به خلافت او شده بود شش ماه دوام نمود بعد ازان
منزل آمدینه نقل و ابن اثیر گفته که در بعضی ایام خلافت خود وقتی ببازار
رفته خرید و فروخت میکرد چون دید که او را از کار باز میدار دگفت ای مردمان
همراه تجارت باصلاح نمی آید غیز از فراغت برای مردمان و نظر د حال شان
نمودن دیگر کاری صلاحیت ندارد بعدازان تجارت را ترک نموده
انچه که مال مصلیه او و عائله او بود از مال مسلمانان روزانه خرج میکرد می انچها
که بان حج و عمره نمود بعدازان وصیت نمود که زمین او فروخته وان
او عوض انچه از مال مسلمانان گرفته داده شود در خلافت و معدلتی برجی
سلیم مفتوح شد میان سابقین الاولین متاخرین در اسلام بالسویہ تقسیم
نمود و بین آزاد و غلام و نزولده مساوت رحکم فرا شد و می گفتند سابقین
بر قدر مراتب شان تقدیم نمایی گفت آن برای خدا اسلام آورده مزدشان
بر خداست که آن ما را در اخرت کامل میدهد این دنیا محل تبلیغ است پس
در زمستان کسوت‌های بسیار خریده بر بیوه زنان تقسیم میکرد چون اسلام
آورد چهل هزار دارائی داشت تمام آن ما را محصولات تحکاتی خود در راه
خدا تعالی نفقہ نمود در اول اسلام هفت نفر غلام را که اسلام آورده بودند
و در راه خدا تعذیب میشدند خریده آزاد کرد که از انجمله بلال و عامر بن
فهیره رضی الله عنهما بودند ابوبکر رضی الله تعالی عنه جواد ترین صحابه بود زیرا
که وی تمام مال خود را بحضور پر نور انحضرت صلی اللہ علیہ وسلم آورده برای
خود چیزی باقی نگذاشت خود وی گلیم بر خود پیچیده بود و ابوبکر امیافت
زیرک تروبر کیها تقوی و احمق حمق فجور واصدق صدق امانت و اکذب
کذب خیانت است چون طعام خوردی و دانستی که شبهه ناکت بزدیر
کرده از شکم خود برآوردی وگفتی اللهم لا تواخذنی بما باشقه العرو
وخالط الامعاء یعنی خداوندا بچه را در عروق مباشرت به امعاء مخلوط گردیده

نغمه باد بهاری الخ


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۳۱۰)
حسن سیرت ابابکر رض
مراموفندء منهای شعرانی در طبقات گفته و بود رضی الله تعالی عنه که میگفت ان هذا
الامر لا یصلح الخ انتهی چون این سخن یکبار ترجمه و توضیح شده حاجت بتکرار
نداشت میگفت رضی الله عنه چون بنده را عجب در خل شود به چیزی از
زینت دنیا حق تعالی او را بغضب خود گرفتار میکند تا از ان زینت مفارقت نماید
و میگفت رضی الله عنه ای معشر مسلمین از حق تعالی شرم دارید قسم بخدایکه قبض
من بید قدرت اوست که من سر پوشیده به قضای حاجت میروم از شرم خداوند
جل شانه میگفت کاشکی من درخت بودی که بریده و خورده شدی گاهی کنار
زبان خود را گرفته میگفت که همین مرا باین موارد انداخته چون مهار شتر از
دست او افتادی شتر را خوابانیده مهار را گرفتی بوی گفتند که چرا ما را امر نمی نمائی
میگفت که رسول الله صلی الله علیه و سلم مرا فرموده که از مردم چیزی سوال نکنم
برای صحابه میفرمود که من تولیت امور شما را بعهده گرفتم از شما بهتر نیم باید مرا
معاونت کنید چون دیدید که در کار مستقیم مرا متابعت و چون دیدید که نج
می شوم خلاف ورزید چنان خوف بروی غالب بود که از دهان او بوی
جگر بریان مشموم میشد چون بیعت کرده شد رضی الله عنه مردمان را خطبه خواند
حمد و ثنا گفت بعد از ان فرمود که ایها الناس امر شمار ا تولیت نمودم
بهتر شما نیستم بدانید که قوی تر شما در نزد من ضعیف است که در حق ضعیف
میگیرم و ضعیف شما در نزد من قویست که او را بحق میرسانم من متابعم
نه مبتدع اگر به احسان رفتم مرا متابعت کنید و اگر میل کردم مرا راست نمائید
ابوبکر رضی الله عنه شراب در اسلام و جاهلیت ننوشیده و هرگز بتی سجده
نکرده چون حسن بصری قول ابوبکر را شنید که گفته من بر شما والی گردیده از شما
بهتر نیم گفت بلی مومن هضم نفس خود را میکند روایت شده که ابی بکر مرور
مرغی بر درخت نشسته دید گفت خوشا بحال تو ای مرغ طیران نموده بر درخت
می نشینی و از میوه میخوری بر تو حساب عقاب نیست کاشکی من مثل تو بودی
قسم بخدا که دوست دارم که درخت میبودم در کنار راه و شتری برمن عبور کرده
مرا میخورد و بمعده میگردانید بعد از ان پشک بیرون میکرد و بشری بودم
که مورد حساب و عقاب میشدم ابن سماک و حافظ سلفی و غیر آن بار و آه
نموده اند که ابوبکر رضی الله عنه بعد از بیعت و بعد از انکه علی و اصحاب او
بیعت نمودند سه روز ایستاده بمردم میگفت اگر کسی کاره باشد بیعت شمارا
اقاله


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۳۱۱)
حضرت سیرت ابوبکر رض

اقاله میکنم در هر روز علی رض پیش ان مردم برخواسته میگفت نه ترا اقاله و نه اقاله
ترا قبول میکنیم رسول خدا صلی الله علیه وسلم ترا پیش کرده کیست که ترا
موخر کند مقصود از انکه رسول خدا صلی الله علیه وسلم پیش کرده یعنی بر نماز وقتی
که فرمود مروا ابابکر فلیصل بالناس یعنی ابوبکر را امر نمائید که بمردم
نماز گذارد بعد از فرموده علی صحابه گفتند که چه گونه رضا نباشم با مردی
خود کسی که رسول بامردین ناخوش کرده بود در روایتی آمده که ابوبکر رض
سه روز از مردم محجوب شده روز یکبار بر آمده میگفت بیعت شما را
اقاله کردم هر کس که میخواهید بیعت کنید علی بن ابیطالب رضی الله عنه
میگفت نه ترا اقاله میکنم و نه از تو طلب اقاله مینمایم قدمك رسول
صلی الله علیه وسلم فمن ذا الذی یؤخرك حاکم از عبدالرحمن بن
عوف روایت نمود که ابا بکر در خطبه خود بعد از بیعت میفرمود که قسم
بخدا که در امارت نه در روز و نه شب هرگز حریص و راغب نبودم و باز قسم
به خدا که در دعا امارت را از خدا سوال نکردم و مرا در امارت راحت
نیست مگر از فتنه ترسیدم امر بزرگی را بگردن انداختم که طاقت ان ندارم
مگر به تقویت الهی مقصود از فتنه آن بود که بعد از فوت نبی صلی الله علیه وسلم
دید که مردمان در امر بیعت اختلاف نمودند مهاجرین میخواستند که خلیفه
از ایشان و انصار اراده داشتند که خلیفه ازان ها باشد ابوبکر رضی الله عنه
ترسید که مبادا فتنه واقع شود چون ابوعبیده و عمر بن الخطاب رضی الله عنهما
بیعت مردمان را از وی مطالبه کردند از خوف فتنه قبول کرد و نیز در خطبه
خود فرمود مادامیکه من در اطاعت خدا و رسول او باشم مرا اطاعت کنید
چون عصیان خدا و رسول از من پدید اطاعت من بر شما لازم نیست
پیش از بیعت دست ابو عبیده و عمر بن الخطاب رضی الله عنهما را گرفت بـ
مردمان گفت بیکی ازین دو مرد بیعت نمایید در اثنای سخنان کلام او را عمر رض
ذکر کرد عمر رض گفت قسم بخدا این کلام ابی بکر مرا بد نیامد مگر همین کلمه زیرا
که برای آنکه گردن من زده شود بدون گناه پیش برده شوم بر من بنـهایت
خوبست از انیکه امیر شوم بر قومی که ابو بکر در میان شان باشد ابو عبیده
گفت والله ولایت نمیکنم این امر بر تو که تو بهترین مهاجرین در صورت
که نماز اہم ارکان دین است تو در ان خلیفه رسول خدا صلی الله علیه وسلم

یخ ابوبکر را که پیش
کرده بر نماز نگذارد ۳
یخ آنحضرت صلعم که در تو تفویض
بود و پیشروید کیست که ترا
مؤخر نماید ۱۲


حسن و سیرت ابا بکر
(۳۱۳)
فتوحات اسلامی جلد ثانی

ترا ای با جیفه جمع نمی شود در دل مسلمانان حب بغض ابو بکر و عمر رضی الله عنهما
ابو حنیفه از خواص ملازمین علی کرم الله وجه بود و همان شنیعت که ذکر کرده است
ابو حنیفه بر تفصیل ابو بکر و عمر رضی الله عنها از علی که در زمان خلافت خود بر منبری
کوفه میگفت هفتاد نفر از صحابه وی و سبعی هشتاد و چند نفر از علی روایت
کرده اند امام احمد رضی الله عنه روایت کرده است که ابو بکر بعد از خلافت
به کماه بمردمان ندا کرد که الصلوة جامعة چون مردمان حاضر گردیدند بر آنها
خطبه خواند بعد از ان گفت ای مردمان خواهش دارم که این امر را دیگری
کفایت کند روایت دیگر اینکه ای مردمان که تا این امر را متحل شدم
آرزو دارم که غیر من متحمل و کفیل این امر گردد زیرا که اگر شما بانچه که رسول الله
صلی الله علیه و سلم عمل میکرد دیگرم بوحی الهی و معصوم بود از من طمع نموده بان
تکلیف سازید از عهده من نمی آید که من آدمی یکی از شمایم بهتر از شما نیستم
پس منتظر حال من باشید اگر میل کردم مرا راست نمایید اما ممالک گفت ابدا
کسی لایق امامت نباشد مگر بهمین شروط عثمان بن عفان رضی الله عنه
کاتب ابو بکر بود و بسا بود که زید بن ثابت و عبدالله بن ارقم و حنظلة بن
ربیع رضی الله عنهم کتابت نمودند چون ابو بکر بمرض موت خود مرض
گردید عمر رضی الله عنه را خلیفه کرد برای عثمان فرمود که در خط استخلافین بنویسند
کند بسم الله الرحمن الرحیم هذا ما عاهد ابوبكر بن ابی قحافة في آخر
عهده بالدنيا خارجا عند أول عهده بالآخرة داخلا فيها حيث
يؤمن الكافر و يوقن الفاجر و يصدق الكاذب انی استخلفت بعد
عمر بن الخطاب فاسمعوا له و اطیعوا وانی لم آل الله ورسوله ودينه
ونفسی و ایاکم خیرا فان عدل فذالك ظنی فیه وعلمی به وان یبدله
فلكل امرء ما كسب والخير اردت ولا اعلم الغیب وسيعلم الذين
ظلموا اى منقلب ينقلبون والسلام یعنی این عهد نامه ایست که عهد
کرده است ابو بکر بن ابی قحافه در آخر عهد خود بدنیا که بیرون میرود و اول
عهد یست باخرت که در وی داخل میشود چنان حسرت که در سیت آن
هر کا فر مومن و هر فاجر موقن و هر کاذب صادق میگردد بمن خلیفه گردانیدم
بعد از خود عمر بن خطاب را و برا اطاعت نموده قول او را بشنوید من خدا
و رسول دین و نفس خود و شما را تقصیر نکرده خیر را ملاحظه نمودم اگر موافق


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۳۱۳) مرض حضرت ابوبکر رض

گمان علم من برقیار نامید مدعا حاصل اگر عدل را تبدیل کرد هر شخصی مکانات که خود بر ا
ی یابد من اراده خیر داشتم عالم الغیب نبودم نز و د است که به پند ظالمان
که بکدام جای باز میگردند ابعد از ان کتاب را خواسته مهر کرد و عثمان را
امر نمود که همراه کتاب بیرون رفته بمردم بخواند ابن عساکر از یسار بن جمن
روایت کرده که شخصاً خود ابو بکر به روزن نزدیک شده گفت ای مرومان
بشخصی که این عهد کرده ام رضا هستید در روایتی آیا رضا هستید عمر
که من خلیفه کرده ام و خویشاوند من نیست مردمان گفتند رضا ایم علی خلیفه
رسول الله صلی الله علیه وسلم علی بن ابی طالب گفت رضا نمید هیم مگر عمر بن
الخطاب باشد ابوبکر فرمود آن عمر است علی بیعت کرده باقی مردمان
نیز بیعت کردند بعد از ان بالا کرد ابو بکر رضی الله عنه دست خود را و دعا کرد
باین کلمات که بار خدایا اراده ندارم باین خلافت مگر اصلاح و تخفیف
فتنه را برایشان چنانچه میدانی رأی خود را نفع مسلمانان کوشان
نموده بهتر وقوی تر شان را برایشان والی ساختم و حریص تر بر شند شان را
خلیفه کردم حاضر شد مرا از کار من انچه حاضر شد گهدا خلیفه من باش
در ایشان که ایشان بندگان تواند و نواحی شان بدست تست اللهم
اصله ولایته و اجعله من خلفائك الراشدین واصلح
له رعیته از جمله وصیت ای ابوبکر برای عمر در وقت خلیفه نمودن
این بود که گفت ترابر اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم خلیفه گرداندیم
بعد از ان در باره امیر کابری توصیه نمود و گفت یا عمر خدا را به شب
حقیست که بروز قبول نمیکند و بروز حقیست که بشب قبول نمیشود
حق تعالی بدون ادای فرایض نافله را قبول نمیکند ایا ای عمر نمیدانی
که موازین کسی در روز قیامت ثقیل نمیشود که متابعت حق را نموده آرم
ثقیل ساز دزیرا در میزان نهاده نمیشود مگر ثقیل و موازین کسی
خفیف میشود در روز قیامت که متابعت باطل را نموده خفیف
سازد و حق میزان است که در وی نهاده نشود مگر باطل خفیف آیا
نمیدانی ای عمر که نزول آیه جا برای انت که مومن براغند و ترسناک
باشد رغبت نکند در آرزوی بر خدا یتعالی که منفعت دنیا و نه ترسان
ببیت که خود را به تهلکه میندازد آیا ندیدی ای عمر حضرت ابا بکر صدیق رض