فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۲۳) حسن سیرت عمر رض

چنین باشد در بهشت سال شما همچنین خواهد بود همگی نشستند در برابر تاخیر
اسلام آوردن خود ها بگریه درآمدند آوازهای شان بگریه بلند شده
عمر رضی الله عنه آواز گریه شان اشنیده بدیشان اذن دخول داد
در زمان خلافت حضرت عمر رضی الله عنه هر یکی از اصحاب که پیشتر اسلام
آورده بودند بلند مجلس از آنها بود اگر از دیگران آمده پیشتر می نشست
اگر از پیشینیان اسلام اگرچه غلام آزاد کرده بود که می آمده مردم پایین
تر نشسته وی در بلند مجلس جای دادند همچنین دیگران پایین نشسته اگرچه
از اشراف قریش بودند و سابقین علی الاسلام در صدر مجلس
می نشستند از امام حسن بصری روایت است جماعه آب را مقدر شخصی
تشنه از آنها سوال آب کردند ادند تا از تشنگی مرد بر همه جماعه عمر رض
تاوان دیت گذاشتند از آنها دیت گرفت از انس بن
مالک رضی الله عنه روایت است که در مجلس امیرالمومنین عمر رضی الله عنه
بودیم شخصی از اهالی مصر آمده عرض نمود ای امیرالمومنین این موضع
مقام داد رسی است استدعای غور رسی دارم عمر رضی الله عنه گفت
چه عرض داری بگوی آن شخص گفت عمرو بن العاص حاکم شهر
مصر سواران را سان میدید اسب خود گرفته آمدم چون مردمان
همه حاضر شدند محمد پسر عمرو بن العاص آمده اسب مرا گرفته گفت
سوگند برب الکعبه که این اسب من است من فریاد می آوردم
که این اسب از من و ملک من است پسر والی تازیانه برداشته
مرا زد و گفت من پسر والی و بزرگ زاده میباشم من بخدمت تو
به عرض آمدم عمر رضی الله عنه هیچ تکلم زیاده نکرده گفت بنشین
بعد بعمرو بن العاص والی مصر نوشته فرمود مجرد رسیدن نامه
همراه پسر خود محمد نام حاضر میشوی چون نامه بمصر رسید عمرو بن
العاص پسر خود را خواسته که علی یا خیانتی کرده که امیر
المومنین در خصوص تو نامه نوشته است پسر وی فرمود
کاری نکرده ام هردو پدر و پسر بخواسته بخدمت امیرالمومنین
آمدند انس رضی الله عنه فرموده است سوگند بخدا وند روز
دیگر بخدمت عمر رضی الله عنه حاضر بودیم که عمرو حاضر گردید


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۲۳) حسن سیرت عمر رض

امیر المؤمنین گوشه چشم نگریسته که پسروی آمده یا خیر دید که پسروی
عقب پدر خود است امیر المؤمنین صدا زد که کجاست شخصی مصری
شخص برخواست و گفت آنجا حاضرم ای امیر المؤمنین حضرت امیر
فرمود دره را بگیر و بزن پسر والی بزرگ زاده بزن پسر بزرگ زاده را
بزن پسر بزرگ زاده را - - - شخص مصری دره را
گرفته پسر والی مصر را زد بعد حضرت امیر فرمود دره را بر پیشانی
عمر و پدر وی بگذار سوگند بخدا و ند که محمد تر ازده است به تسلط زبا
پدر خود زده است عمر و گفت ای امیر المؤمنین اول شخصی مصری
زده است بعد محمد پسر من زده باشد امیر المؤمنین فرمود چنین است
اگر بیشتر پسر ترا میزد تو و پسر را از شهر مصر نمی خواستیم چقدر مردم را
بخود خدمت گار و بنده میدانید مادرهای مردم بچه های خود برابنده
نزائیده اند ازاد زائیده اند بعد امیر المؤمنین بطرف شخص
مصری التفات نموده گفت خواطر جمع برو براه راست اگر
بسر تو کاری شد بمن نوشته نما وقاعده عمر رضی الله عنه
چنین بود هرجا عاملی مقرر می فرمود دستور العمل به آن نوشته
میداد و جماعه مردم انصار را بدان شاهد میگرفت که شتر بادی
و اسپ بید و سوار نشوند ونان غربال زده نخورند و جامه نازک
نپوشند و بعرض های مسلمانان دروازه در بژدار نداشته
باشند بعد میفرمود خداوند ا تو شاهد باش که بدینقرار مقرر نمودم
از امام حسن بصری رحمه الله روایت شده است عمر رضی الله عنه
میگفت اگر زنده بودم میروم انشاء الله تعالی یکسال در میان
رعایا سیر مینایم و گردش میکنم بسبب انکه از راههای دور
عرض مردم بمن نمیرسد خود ایشان بمن رسیده نمیتوانند و عاملها
هم حوایج نغزان و متعلقین خود ها را بمن نمیرسانند بطرف شامات
میروم دوماه اقامت مینمایم بعد بطرف شهرهای مصر رفته دو ماه آنجا
اقامت میکنم - و از زہری روایت شده است عمر رضی الله عنه
شخصی تمیمی را از سبب که از حروف قرآن بسیار سئلت مینمود خلاف
میکرد چنان تا زیانه زد که خون از پشت وی وان گردید از نعان بن


حسن سیرت عمر رضی
(۴۲۴)
فتوحات اسلامی جلد ثانی

بشیر رضی اللہ عنہ روایت است که از عمر ابن الخطاب رضی اللہ عنہ شنیدم
که میگفت رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم را دیدم که بر شکم خود خرقہ می پیچید
و بسته مینمود از گرسنگی ! و از هشام بن عروه رضی اللہ عنہ
روایت است که عمر بن الخطاب رضی اللہ عنہ فرمود شخصی را دیدید
که حقوق نماز را ضایع میکند یقین بدانید که دیگر حقوق اللہ را زیاده
تر ضایع کرده است ـ و از یحیی بن جعده روایت است که عم رضی اللہ عنہ
فرمود اگر سه چیز نمی بود وفات ورسیدن بخداوند را دوست میداشتم
یکی اینکه در راه خداوند سیر مینمایم دیگر اینکه روی خود را
برضای خداوند بسجده میگذارم و دیگر اینکه همراه جماعه مجلس
میکنم که سخن خوب را بمثل خرمای خوب فرا میگرند و از علی رضی اللہ
عنہ روایت شده است که وقت وفات عمر رضی اللہ عنہ گریه میفرمود
اصحاب گفتند چه سبب است گفت بموت عمر رضی اللہ عنہ گریه مینمایم
که موت عمر رخنه ایست در اسلام که تا قیامت بسته نخواهد گردید
و علی رضی اللہ عنہ فرمود که ابوبکر بسیار نرم دل و حلیم بود و عمر بنده
مخلص و خیر خواه مردمان محضا سینه بود حق تعالی خیر خواهی عمر را ننماید
مایان اصحاب رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم به جمعیت نام می نشستیم
که آرامی و عافیت بر نطق زبان عمر است و میگفتیم که شیطان مغرزی
عمر از هیبت آن ترسیده نمیتواند که وی را بگناه وسوسه
کند. شخصی پیش عمر بن الخطاب رضی اللہ عنہ در باب شخصی شهادت
داد عمر رضی اللہ عنہ بوی گفت مردی بیار که تو را بشناسد و تزکیه
نماید رفت شخصی را آورد گفت که این شاهد خوب آدم است عمر رضی
بوی گفت تو همسایه نزدیک آن میباشی در رفت و آمد آن را
میدانی گفت نه فرمود همراه این شخص سفر نمودی که در سفر طبیعت و خوبی
اخلاق معلوم میگردد گفت نه باری سفر نکردم فرمود همراه وی معامله بیع
و شراً نمودی که پرهیز گاری مرد به بیع و شر او معلوم میگردد فرمود گمان
میکنم که وی را در مسجد دیده که کلام اللہ میخواند و سر خود را پایین و بالا
میکند و آواز خود خوش مینماید که میگوئی خوب آدم است گفت آری چنین
دیده ام گفت برو تو این شاهد را نمی شناسی بشاهد فرمود بر وشخصی بیار که ترا


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۲۵) حسن سیرت عمر رض

خوب بشناسد و تزکیه ترا بوجه خوب نماید ـ حضرت بی بی عایشه رضی الله تعالیٰ
عنها فرموده است هرکس ابن الخطاب را بد بیند یقین میکند که این شخص محض
بجهته منفعت اسلام خلق گردیده است ـ و از لاحق ابن حمید روایت است
که عمر بن الخطاب عمار بن یاسر و عبدالله بن مسعود و عثمان بن حنیف رضی الله
تعالیٰ عنهم را بطرف کوفه فرستاد عمار بن یاسر را بر امامت نماز و سرداری
لشکر ها مقرر کرد و عبدالله بن مسعود را بر قضاوت و بیت المال و عثمان
بن حنیف را بر مساحت کردن زمین های خراج مقرر فرمود
و برای شان در هر روزی یک گوسفند مقرر کرد که نصف آن
وکله ودل و جگر برای عمار بن یاسر رضی الله عنه و نصف دیگر
میان دو نفر دیگر را وی گفته است طعام بیاد من نمانده است که
چقدر مقرر کرد بعد بفرمود شما را بمنزله والی مال یتیمان مقرر نمودم
که حق تعالیٰ در حق وی فرموده است والی یتیم اگر غنی باشد طریق عفت
پیش گیرد و اگر فقیر باشد از مال یتیم مزد خود را بخوبی بدون اسراف
فرا گیرد و موضعیکه از وی یک گوسفند گزشته نشود بزودی مخروبه
خواهد گردید ـ و در عام الرماده اول قافله که قدوم آورد عمر رضی الله عنه
زبیر رضی الله عنه را خواسته فرمود برو و این قافله را به پر به نجد باهالی نجد
تقسیم نمای هر اهل بیت هر قدر که توانایی داشت واکر استطاعت
نداشتند بهر یک از اهل بیت یک شتر همراه بار آن و بگوی شتر ها را
بکشند از پشم آن دو گلیم تیار کنند و پیه های آنرا روغن کنند و گوشت
آنرا خشک کنند و آرد ها را با یکدیگر خلط کنند و بخورند تا خداوند با نها
مجددا روزی عطا فرماید زبیر رضی الله عنه عذر خواست بعد طلحه را خواست طلحه
رضی الله عنه نیز عذر آورد با بو عبیده رضی الله عنه امر نموده بقرار فرموده تقسیم
نمود چون واپس آمد عمر رضی الله عنه هزار دینار بوی فرستاد ابو عبیده گفت ای
ابن الخطاب این عمل خیر را که کرده ام بر آ تو نکرده ام که اجوره بگیرم مخلفات عودم
دور عمل مخلصانه چیزی فرانمیگیرم عمر رضی الله عنه بدینمضمون جواب فرمود که ما و شما
تابع افعال و طریقه رسول الله صلی الله علیه وسلم میباشیم بعضی کار ها و جاهائیکه پیغمبر
میفرستاد ها چیزی بانعام و عطا میفرمود ما قبول میکردیم و مکروه ی شمردیم ازین جهت
ما انکار نمود رسول الله صلی الله علیه وسلم ما را سرزنش میفرمود و میگفت هر قدر

حاشیه:
عام الرماده سالی است
در زمان خلافت عمر رضی الله عنه
که مردم مبتلابه مال و قحطی
از قحطی بنام رماد در عربی
گوشت کباب کرده گویند
چون درین بروزنان خبث
گردیده بود از ان جهت
عام الرماده میگفتند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۲۶) حسن سیرت عمر رض

از مال دیانی سوال نخواهش تو بطرف تو باید بگیر آن مال را و صرف حاجت خود کن و اگر نیازمند می
دنیا حرص مکن و نفس خود را بمشقت و نیاز جمع در بیاورند ازا انحال تو نیز این مال را بگیرکارهای
دینی و دنیوی خود اعانت نموده صرف نمای ابو عبید رضی الله عنه قبول نموده و آنها را
تماما خیرات نمود وقتی که مالهای غنیمت مملکت عراق اسبدمت امیر المومنین عمر
رضی الله عنه آوردند که تاج کسری و زیورهای دست کسری در ان اموال بود و پیغمبر
صلی الله علیه و سلم سراقه بن مالک را در عالم الهجره وعده داده بود قصه این چنانیست
در سالی که پیغمبر صلی الله علیه و سلم از مکه هجرت نمودند بطرف مدینه و همراه
ابو بکر رضی الله عنه در راه میرفتند سراقه بن مالک در زمان جاهلیت از نزد
کفار قریش صد طلین یکه عهده بردار شد که میروم پیغمبر را از راه میگردانم اسب خود را
سوار گردیده آمده چون نزدیک پیغمبر صلی الله علیه و سلم رسید هر چار دست و پای
اسپ آن بزمین فرو رفته بند ماند سراقه از خدمت پیغمبر صلی الله علیه و سلم طلب
امان کرده عذر تو به نمود چار دست و پای اسپ آن از زمین بیرون گردید پیغمبر صلی الله
علیه و سلم سراقه عرض سلام نمود از ایمان آوردن ابا کرد پیغمبر سراقه فرمودای
سراقه حال تو چگونه خواهد بود وقتیکه تاج کسری پر وزیز را بسر نمائی و زیورهای ملکی وی دانه
نشانده آن را در دست کنی این وقت سراقه رفته در سال هشتم هجرت بموضع جعرانه
اسلام آورد چون غنیمت ها عراق آمد و تاج و زیورها آن را دید عمر رضی الله تعالی عنه
فرمود سراقه بن مالک را بیاورید که تاج و زیورها را بپوشد و معجزه پیغمبر خدا صلی الله علیه و سلم
بوعده ان متحقق گردد سراقه را آوردند و جامه های کسری ابوی پوشانید و شمشیر کسری
بوی حمایل نمود و تاج و زیورها را بوی پوشانید و بوی فرمود با و از بلند بگوی
الله اکبر الحمد لله الذی سلبهما کسری والبسهم اسراقة بن مالک
بن جعشم اعرا بیا من بنی مدلج و سراقه را بد بحال شتر سوار نمود و در تمام شهر
مدینه بسبب ظهور یافتن معجزه پیغمبر خدا صلی الله علیه وسلم ویرا گردانید ها طواف دادیم
وقتی که غنیمت ها بسیار عراق را آوردند عمر رضی الله تعالی عنه فرمود خداوندا علم
دارم که رسولم صلی الله علیه وسلم بسیار دوست میداشت که مال دنیا بوی برسد
تا در راه تو و بر بنده های تو صرف نماید لکن بمحض شفقت و اختیار تو بوی نرسید
انحال که مال دنیا را می بینم خداوندا از تو می ترسم و بتو پناه می جویم از انیکه
مکر و استدراج به عمر باشد بعد آیه شریفه را خواندا قوله تعالی ایحسبون
انما نمدهم به من مال و بنین نسارع لهم فی الخیرات بل لا یشعرون

عام الهجره سالی است که پیغمبر صلی الله علیه و سلم از مکه معظمه بمدینه طیبه هجرت فرمودند.
محلکه در نماز خدا ونداله تاج کسری را بروز و جوهرا انرا گرفت و بسر لاقه بن مالک بن جعشم اعرابی بنی مدلج پوشانید ۱۳


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۳۷) حسن سیرت عمر رض

از ابو هریره رضی الله تعالی عنه مرويست است گفت از مملکت عراق از طرف
ابو موسی اشعری والی انجا هشتصد هزار درهم بخدمت امیر المومنین عمر رضی الله
تعالی عنه آوردم پرسید چه مقدار آورده گفتم هشتصد هزار درهم عمر
رضی الله عنه گفته هشتاد هزار درهم گفتم هشتصد هزار درهم عمر رضی الله عنه
گفت تو گفتم هشتاد هزار درهم آورده هشتاد هزار درهم میدان چه مقدارا
از بسیاری که گفتم تعجب نمود بعد اشمار نمودم صد هزار و صد هزار و صد
هزار تا هشتصد هزار شمار نمودم گفت وای برتو آیا همین مال حلال است
گفتم آری حلال و از حلال پرسید او از تعجب بسیاری آن بود که انقد
مال بسیار طیب و حلال شد محل تعجب است شب را عمر رضی الله عنه
برقت گذرانیده تا اذان صبح داده شد عیال وی گفت ای امیر المومنین
شب خواب نکردی فرمود چگونه عین خطاب را خواب
ببرد و از وقت پیداو اسلام تا الحال چنین مالی نیامده است میترسم
که عمر هلاک شود و این مال بر انجی وی سرمایه باشد نماز صبح چون
خوانده شد جماعه اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم جمع گردیدند عمر رضی الله عنه
مردمان گفت امشب مالی آمده است که از اول اسلام تا الحال چنین مالی
نیامده است درین باب فکری نموده ام شما مشورت بدهید رأی
من اینست که بکل مردم بدهم اصحاب گفتند ای امیر المومنین بعد ازین
مردمان در اسلام بسیار داخل میگردند و مال بسیار میشود اگر بطریق ششه
بدیشان داده شود در هروقت که بسیار شود مردمان و بسیار شود مال
بدین قسم بدیشان داده شود مشورت بدهید بکدام یک ابتداء
نمائیم علی و عبدالرحمن بن عوف رضی الله عنها گفته تو والی مائی بیافنی
بنفس نفیس خود ابتدا کن عمر رضی الله عنه گفت نه بلکه بمحبی رسول الله
صلی الله علیه وسلم حضرت عباس ابتدا مینمائیم بعد هر کدام که نزدیکتر
برسول الله صلی الله علیه وسلم باشند میدهم آمدن همین مال
سبب تقدیر مستمری گردید و دیوان مقرر کردن که همه ساله برایشان
برسد مستحقان را نوشته نمود و دیوان مقرر فرمود اول سبیکه و فصید
و مستمری مقرر کرد عمر رضی الله عنه بود اول باعتبار تقدم و تاخر بود بعد ازین
مقدار که بهر کدام چقدر مقرر شود - اعتبار تقدم و تاخر و قرابت اخیار


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۴۲۸)
حسن سیرت نمبر۲

که ابتدا بنی هاشم و بنی المطلب ابن عبد مناف را جمیعاً داد بعد بنی عبد
شمس بن عبد مناف بعد بنی نوفل برادر پدری هاشم بود فقط بعد عبد
العزی و عبدالدار را داد که پسران قصی بن کلاب بنی اسد ابن عبدالعزی
که قوم بی بی خدیجه رضی الله عنها بودند مقدم بجهت خویشی پیغمبر صلی الله علیه وسلم
بدیشان بعد پسران زهره بن کلاب بن مره را عقب عبدالدار خواند
بعد بنو تیم و بنی مخزوم را از عقب شان بعد برابرداد سهم و جمع پسران
هصیص بن کعب و عدی بن کعب عمر رضی الله عنه از عدی بود اصحاب
گفتند فبمدی ابتدا کنید گفت بنفس خود ثابت مینمایم بر جای
که در اسلام داخل باشم و امر با و بنی سهم واحد بود میان سهم و جمح
نظر کنید میان سهم و جمح بنی جمح را مقدم فرمود بعد بنی سهم را ذکر جمع
و سهم یکی گردید چون ازین خلاص گردید با واز بلند تکبیر گفت بعد
گفت الحمد لله الذی اوصل الحظی من رسول الله
صلی الله علیه وسلم مقدار که بنفس خود مقرر کرد در جای مقرر
کرده گی ذکر خواهد گردید اینجا بمقام ترتیب در تقدم و تاخر است
بعد بنی عامر بن لوی و بن فهر را خواست و ابو عبیده بن الجراح
از بنی فهر بود دعوت وی بعد از بنی عامر واقع گردید چون بنی عامر
خواسته شد ابو عبیده رضی الله عنه گفت تمام مردم پیش از من خواسته
میشوند عمر رضی الله عنه فرمود ای ابو عبید چنانچه من صبر کردم تو نیز صبر
نمای یا بقوم خود بگوی تو را بر خود مقدم نمایند اگر مقدم نمودند امنع شان
نمیکنم اگر میخواهی ما د بنو عدی ترا بر خود مقدم مینماییم ابو عبیده
گفت تکبر مینمایم دیگر حاجت بذکر ترتیب قبیله های عرب چه بیا شد
کلام در از میگردد همین ترتیب تا زمان خلافت بنی العباس باقیماند
بعد در خلافت مهدی بن منصور میان بنی سهم و بنی جمح گفتگو واقع
گردید چند فرقه شدند مهدی بنی عدی را بر انها مقدم نمود و بنو هاشم
و بنو مطلب بنا بر ترتیب عمر رضی الله عنه بیکرتبه میباشند سبب اینکه
پیغمبر صلی الله علیه وسلم فرمودند ما و بنو المطلب مثل شیئی واحد میباشم
اگر هاشمی سن تر میبود ابر مطلبی مقدم مینمود و اگر مطلبی سن تر میبود ویرا
مقدم می فرمود و همین ترتیب تا خلافت عبدالملک بن مروان باقیماند

حاشیه:
بله قدر خدای داد کر بنده
بن نصیب را از جایز
عادل قدسی مینماید و سلم
۱۳


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۲۹) حسن سیرت عمر رض

و عبدالملک بنی هاشم را بر بنو المطلب مقدم مینمود بعد عمر رضی الله عنه
بعد از ترتیب قبیله ها در دفتر باقریه پیغمبر صلی الله علیه و سلم شروع
در تقدیر مستمری نمود که بهریک چقدر مقرر نماید تفاوت باسابقت
اسلام مقرر نمود و ابو بکر رضی الله عنه نظر بسابقیت اسلام میفرمود مسلمانان
همه در قیمت برابرند چند مرتبه عمر رضی الله عنه درینباب بابو بکر رضی الله
عنه گفتگو فرموده قبول ننمود و میگفت فضیلت شان نزد
خداوند است و دنیا چیزی نیست چون خلافت به عمر رضی الله عنه
مقرر گردید سابقان اسلام را فضیلت داد و هیچکس برآه و خلیفه
انکار نمی نمود چراکه این کارشان اجتهادی بود صفوان بن امیه
و حارث بن هشام و سهیل بن عمر و که در سال فتح مکه شریفه دایره
ایمان آورده بودند مستمری را نگرفتند و گفتند هیچکس را ما یان از خود
بزرگ تر نمیدانیم عمر رضی الله عنه گفت بسابقیت اسلام شما میدهم
نه بشرافت ظاهری شما گفتند قبول نداریم و مستمری مقرره را نگرفتند و حارث
و سهیل بهمراه اهل و عیال خود با رفته بطرف شام بجهاد مشغول گردید
و عمر رضی الله عنه برای اهالی غزوه بدر سان پنجهزار بهریک مقرر نمود
و بعد ازیشان تا صلح حدیبیه بهریک چهار هزار مقرر فرمود باشخاصی
بعد حدیبیه تازمان قتال اهل ردّت سه هزار سه هزار مقرر نمود
بعد باهل قادسیه و اهل شام دو هزار دو هزار مقرر نمود و اشخاصیکه
بشجاعت شهرت داشتند و در واقعه یمامه یا دیده بودند دو هزار
و پینصد داد بعضی مردم گفتند که باهل قادسیه هم هزار و پینصد داده
شود فرمود بدرجه فاضلان کسی را ملحق نمی سازم به عمر رضی الله عنه
گفتند مردم دور و مردم نزدیک را برابر داده گفت آری آنها
که حویلی شان بموضع غزا نزدیک است بزیادت عطاء لایق تر
میباشند سبب اینکه دشمن بدینها زیاده تر حمله میکند و درینها
خوف تلفات زیاده تر است میان سابقین مهاجرین
و انصار تسویه نمودیم و باینکه انصار سرایهای شان نزدیک بود
و مهاجرین از دور آمده بودند چیزی نگفتند و برای اشخاصی بعد
قادسیه و غزوه یرموک هزار هزار مقرر فرمود و برای بعدشان

اجتهادی بود یعنی
رأی و اجتهاد ابو بکر
رضی الله عنه همان قرار
گرفته بود و بجا
و بمحل اند و همچنین
عمر رضی الله ۱۲


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۳) حسن سیرت حضرت عمر رض

پنصدی مقرر کرد و باشخاص بعدشان سه صدی مقرر فرمود در
هر طبقه میان قوی و ضعیف و عرب و عجم نشان تسویه مینمود و باشخاص
عقب شان دو صد و پنجاه و عقب شان دو صد مقرر فرمود و بعیال
عمومی پیغمبر صلی الله علیه وسلم در سال دوازده هزار در هم مقرر نمود و چهار
نفر که بغزوه بدر نبودند امام حسن و امام حسین و ابوذر غفاری و سلمان
فارسی رضی الله عنهم موافق اهل بدر عطا فرمود و بر ازواج ها
رسول الله صلی الله علیه وسلم ده هزار ده هزار مقرر نمود مگر ازواج
که ابتدارشان ملکیت بود مثل صفیه و ماریه و جویره عیالها پیغمبر
صلی الله علیه وسلم گفتند که پیغمبر ما را بدیشان در قسمت فضیلت نمیداد
تو نیز میان ما یان تسویت نمائی عمر رضی الله عنه چنان نمود بلی بی بی
عایشه رضی الله عنها بجهة محبت پیغمبر صلی الله علیه وسلم بدان دو هزار
اضافه داد لکن حضرت بی بی از باقی زنان اضافه نگرفت و زنان اهل بدر را پنجصد
پنجصد داد و زنان اشخاص بعد را تا صلح حدیبیه چهار صد و زنان بعد را
تا زمان قتال اهل ردت سیصد سیصد و زنان اهل قادسیه را دو صد دو صد
بعد میان باقی زنان تسویه نمود کودکان را برابر صد صد داد بجهت
مسکین جمع نمود و بدیشان نان پخته مقرر کرد چون حساب نمودند
حاصل دو جریب گردید برای هر یک شان و بعیال وی در ماهی
دو جریب مقرر فرمود و جریب کمال مقدار چهار قفیز است
قفیز مکیالی است که هشت تموک میگیرد و مکوک پیمانه ایست که یک
صاع و نصف میگیرد دو جریب نود وشش صاع است که چون هشـ
صاع از خود وی باشد و چهل و هشت صاع از عیال وی باشد بعض اصحاب
مشورت دادند اگر چیزی در بیت المال ذخیره بماند بجادثه جدید
عمر رضی الله عنه فرمود این کلمه ایست که شیطان بدبان تو القاء
کرده است خداوند مرا از شر این کلمه نگاه دارد و این سخن فتنه
ما بعد است ذخیره من ذخیره خدا و رسول است و خیره من طاعت خدا و رسول
فرمان برداری خدا و رسول است که بدین درجه رسیدیم و در روایات
گفته است که مال عراق بعمر رضی الله عنه رسید و قسمت نمود شخصی برخو استه
گفت ای امیر المؤمنین اگر مقدار باقی میگذاشتی که دشمنی می امد با حادثه


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۳۱) حسن سیرت حضرت عمر رض

و نازله پیدا میشد بکار می آمد عمر رضی الله عنه گفت قاتلک الله این کلمه است
که شیطان بزبان تو نطق کرده است دلیل واضح خداوند بمن تلقین کرده است
امروز نا فرمانی خدا وند را نمی نمایم چیزی ذخیره می نمایم که رسول الله صلی الله
علیه و سلم ذخیره کرده است - بعد عمر رضی الله عنه رو بمسلمانان نموده
درشان خود گفت من مرد تاجری بودم گذران عیال من از تجارت
من حاصل میگردید شما مرا با مر خود مشغول نمودید درین مال چقدر برا
من حلال خواهد بود هر یک چیزی زیاد گفتند و علی رضی الله عنه خاموش
بود روی بعلی نموده گفت یا ابا الحسن چه میگوئی علی رضی الله عنه فرمود هرقدر
که اصلاح تو و عیال تو باشد بدون اسراف زیاده برای تو حلال نیست
مردم گفتند علی چه گفت بقول علی رضی الله عنه کار بنمود مرتبه احتیاج
عمر رضی الله عنه اشتداد کرد جماعہ صحابہ گفتند عثمان و طلحه و زبیر که ما چیزی
بگوئیم که از طرف ما خبر نشود پیش حفصه دختر وی آمدند و کیفیت را گفتند
و وی را سپردند که از طرف ما نگوئی بی بی حفصه رضی الله عنها بملاقات
حضرت عمر نموده کیفیت را گفت عمر رضی الله عنه بغضب آمده گفت
کدام شخص گفته که بپریشان بد روز بیا ورم بی بی گفت خبر نمیدهم عمر
رضی الله عنه گفت تو میان ما بان منصف باش لباس رسول الله
در خانه تو چقدر بود گفت دو جامه سرخ رنگ داشتند که در مجالس اعیاد
می پوشیدند عمر رضی الله عنه فرمود کدام طعام را به پیغمبر دادی گفت قدری
نان جوین بود از تخت خشک قدری چربی و شیرینی بوی مالیدیم میخوردند
بکدام فرش می نشستیم گفت یکگلیم غلیظی داشتیم در تابستان بوی
می نشستیم و در زمستان نصف آن در زیر بود و نصفی بالای خود میخوردیم
عمر رضی الله عنه گفت ای حفصه بآنها بگوی پیغمبر خدا صلی الله علیه و سلم
زیاده حرجی بر اینطرف ننهاده است و بهمین عادت را تبلیغ کرده است
تا با خرز و کند بگذارند که من هم زیاده خرجی با یکطرف می نهم و بهمین تبلیغ را
تا با خر مثل من و مثل هر دو صاحب من مثل سه نفر میباشند که براهی میروند
شخص اول توشه گرفت و راه طی نمود و بمنزل رسید شخصی دیگر عقب او را
فرا گرفت خود را بمنزل رسانید شخص سوم که بعقب آن میرود اگر براه
آنها را لازم گرفت و بتوشه آنها راضی گردید بمنزل رسیده بآنها ملحقہ


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۳۲) حسن سیرت حضرت عمر رض

خواهد شد و اگر بغیر راه آنها مطلق بمنزل نخواهد رسید و نقد ترستری دفتر بنا
گذاشتن سنه پانزدهم هجری بود و عمر رضی الله عنه زمانی که بشام رفته بود
بموضع جابیه خطبه خواند فرمود حقتعالی مراخزانه دار این مال گردانیده است
وقسمت کننده آن بلکه قسمت کننده خداوند است و من ابتدا
با قارب پیغمبر صلی الله علیه وسلم نموده ام بعد با شرف مسلمانان متزواج رسول الله
صلی الله علیه وسلم مقدر کرده داد غیر جویریه و صفیه و ماریه بعد که بی بی عائشه
فرمود که پیغمبر میان مابان معادله مینمود عمر رضی الله عنه نیز تعدیل
نموده همه ازواج طاهرت برابر داد بعد ابتدا بمهاجرین اولین
نمود که آنها را از سراهای شان بظلم و ستم بیرون کرده بودند
بعد بشریف ترشان هر کدام که در هجرت کردن شتابیده بودند در عطا
نیز مقدم شدند و هر یک در هجرت تاخر کرده بودند در عطا نیز
متاخر گردیدند و هیچکس وی را ملامت نکرد زمانیکه بشام قدوم نمود
مردمان پیش وی می آمدند و وی بر شتر خود سوار بود گفتند
ای امیر المؤمنین اگر باسپ خوبی سوارگردی که عظمای مردمان اشراف
بخدمت شما ملاتی میگردند عمر رضی الله عنه گفت امر و تدبیر شما را
در زمین نمی بینم امر و تدبیر شما در بنجاست و شاره باسمان نمود راه شتر
مرا واگذارید که برود باری بمنزله رسید هفتاد و پایان ازوی عربی مقبتادی
شدند فرمود همین است دنیای شما که بدان حرص دارید
و فرمود فکر نمودم اگر اراده دنیا برید بآخرت ضرر دارد
و اگر اراده آخرت بنمودید بدنیا ضرر دارد هرگاه
امر همچنین است بدنیای فانی ضرر رسانید
و آخرت خود را راست کنید از علی بن ابیطالب
رضی الله تعالی عنه روایت است که فرمود خدای
عز وجل ابابکر و عمر رضی الله عنها را دلیل گردانید بر والیان
ما بعدشان که از آنها سبقت گیرند سوگند بخداوند که سبق سخت است
و بوالیان ما بعد خود با زحمت سخت مقرر نمودند - از امام مالک رحمه الله
روایت است که اهل سلف چنانچه سوره قرآن را باولاد خود تعلیم میدادند حبه
ابی بکر و عمر را تعلیم میدادند از شعیب ابن حریث روایت که مالک گفتم برابی بکر عمر الین خیرا


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۰۳) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

بحب شیخین ابی بکر و عمر وصیت مینمایم گفتم حت آنها را بسیار
دارم گفت چنانچه با یمان تواشید داری دارم بحت آنها نیز امید
داری ترا دارم تقدیر مستمری عمر رضی الله عنه غیر تقدیر ابو بکر رضی الله
عنه بود ابوبکر رضی الله عنه میان مردمان تسویه مینمود بسبب تنویر
اسلام دمال زیاد که می آمد بهر یک بیت درهم بیت درهم قسمت
مینمود و اگر چیزی زیاده میماند بخدمتگاران شان اگر بچه رسم بخدم
میداد و میفرمود خدمتگاران شما اند خدمت شما را مینمایند و
معالجه کار شما را میکنند اندک چیزی بدیشان میدهم چون فتوحات
در زمان خلافت عمر رضی الله تعالی عنه زیاد گردید و اموال بسیار
آمد عمر رضی الله تعالی فرمود در خصوص تقسیم مال ابوبکر درائی داشت
و من راری دیگر دارم و بهمین تفاضل میان مردمان مقرر نمود
چنانچه پیش ذکر گردید و لغت تابهی اشخاصیکه همراه پیغمبر صلی الله تعالی
علیه وسلم مقاتله مینمودند همراه اشخاص بعد برا بر نمیدانم و میان
اسامه بن زید و عبد الله بن عمر تفاضل داد چنانچه با اسامه چهار
هزار مقرر کرد و بعبد الله پسر خود سه هزار گفتند چرا با سامه هزار زیاده
دادی دوی را بر پسر خود تفضیل دادی فرمود نه پدر عبد الله بر پدر
اسامه فضل دارد و نه عبد الله بر اسامه پیغمبر خدا پدر اسامه را از
پدر عبد الله بیشتر دوست داشت و اسامه را از عبد الله و به پسران
مهاجرین و انصار دو هزار دو هزار مقرر نمود عمر بن ابی سلمه ربیب
رسول الله صلی الله علیه و سلم آمد عمر رضی الله تعالی عنه فرمود بدین
هزار درهم زیاده بدهید به پسر وی ابی سلمه دو هزار مقرر کرده ام
مادر وی ام سلمه هزار مقرر کرده ام هر کدام که مادر ان مثل ابی سلمی
ام سلمه باشد بوی هزار درهم زیاده میدهم طلحه بن عبید الله
برادر خود عثمان را آورد بوی هشتصد درهم مقرر نمود نصر بن انس
بن النضر آمد فرمود بوی دو هزار مقرر کنید طلحه گفت برادر من و نصر بن
انس بیکدرجه میباشند برادر من هشتصد دادی و نصر دو هزار فرمود بلی
وی انس بن النضر را روز غزوۀ اُحُد طلائی شدیم در زمانی که مردمان رفتند
و شیطان فریاد میکشد که محمد کشته شده است انس بن النضر مرا گفت حال

روزی بر من بگذرد که من ابابکر را
ببینم عمر گوید که ای کاش ابوبکر
باشم ۱۲


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۳۴) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

رسول الله صلی الله علیه وسلم چه قسم شد در جواب گفتم مردمان میگویند
کشته شده است انس بن النضر شمشیر خود کشید و خلاف آنرا شکستاند
و گفت اگر رسول الله صلی الله علیه وسلم کشته شده است خدا وند حی لایموت
است کار زار نمود تا کشته گردید اگر یار برادر تو عثمان مثل پدر وی
میبود برایش مثل این مقدر مینمودم فرزند آن که از شیر خواره گی خلاص
میشدند بدیشان خرج مقرر مینمود بعد تغییر داده از زمان ولادت
مقرر نموده قصه این چنین بود که قافله طعام بمدینه آمد پیش ازینکه
بشهر داخل شود آفتاب غروب نمود شب در قافله بیرون شهر ماند
خبر بعمر رضی الله عنه رسید بعبد الرحمن بن عوف گفت از دزدان بدین قافله
خوف میداریم بیا برویم و پاسبانی قافله را نمائیم همراه عبد الرحمن بن
عوف بیرون گردیده تا انھی پاسبانی قافله میکردند شب برخاسته
نماز تہجد میخواندند عمر رضی الله شنید که بچه خورد در شهر گریه میکند
بعبد الرحمن بن عوف گفت نگهبانی قافله را آنجا که به بینم بچه خرد بچه
سبب گریه میکند بطرف صبی آمده مادر وی گفت از خدا بترس و مرا به
بچه خود ایدا مکن این بگفت و واپس بجای خود آمد باز شنید
که بچه گریه میکند آمده ما در ویرا مثل سابق منع فرمود و واپس
بجای خود آمد بعد در آخر شب گریه بچه را شنیده آمده ما در وی گفت
و يحك چه مادری ترامی بینم تمام شب بچه تو قرار نگرفت مادر وی
ندانست که خلیفه است گفت اسی بنده خدا بچه را پیش از وقت از شیر
باز گرفته ام بیقراری مینماید عمر رضی الله عنه گفت چرا پیش از وقت
از شیر باز میگیری گفت عمر به بچه ها بعد از شیر باز کردن خرج مقرر میکند
ازین سبب از شیر باز میگیرم که بوی خرج مقرر شود عمر رضی الله عنه
گفت چه مقدار مقرر میشود مادر گفت فی ماه اینقدر اینقدر عمر رضی الله
عنه گفت شتابی مکن پیش از وقت بچه را از شیر باز مگیر بطرف عبدالرحمن
بن عوف واپس آمده و گریه میکرد و میگفت وای بحال عمر چه
قدر پسران مسلمانان بدین سبب مرده باشند بعد نماز با مداد را
خوانده فرمود اعلان نمائید که پسران را پیش از وقت از شیر باز
نگیرند که من بعد در زمان ولادت به پسران خرج مقرر مینمایم و در تمام

ویحك کلمه زجرت
که وایان میگویند ۱۲


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۳۵) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

شهرها مکتوب نوشت که هر پسری در اسلام متولد گردید از زمان ولادت
بوی خرج مقرر شود و عمر رضی الله عنه از طرف کلها و ندب بسیار شدید
الخوف و قوی الرجاء بود ترس و امیدی برابر بود وی گفت اگر
از آسمان ندا شود که بآتش داخل نمیگردد مگر یکنفر میترسم که من
خواهد بودم و اگر ندا شود بهشت داخل نمیگردد مگر یکنفر امید میدارم
که من باشم و در زمان خلافت خود نه شب خواب میشد و نه روز
مگر قدر اندک و میگفت اگر شب خواب شوم نفس خود ضایع
میسازم و اگر روز خواب شوم رعیت من ضایع میگردد روزی سوره
اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ میخواند تا بدین آیه رسید وَاِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ
بیھوشی بوی آمده افتاد که چند روز مردم بعیادت وی می آمدند
مرتبه بعبدالرحمن بن عوف آدم فرستاد که مبلغ چهارصد
درهم بطریق سلم روانه کن عبدالرحمن گفت از من سلم میخواهی
بیت المال پیش تست قرض گیر بعد واپس قرض را تسلم کن که عمر رضی
الله گفت میترسم که اجل من برسد تو و دیگران بگوید قرض
را ترک کنید و از امیر المؤمنین واپس نگیرید و در قیامت از من
گرفته شود لاکن از تو قرض بگیرم می آئی و از میراث من قرض خود
میگیری از عبد الله بن مسعود روایت است میگفت اگر کلبی را بینم که
عمر رضی الله عنه را دوست دارد من همان سگ را دوست میدارم
و کاشکی بخدمت عمر رضی الله عنه مشغول میبودم تا وقت مرگ خود و
فراق امیر المؤمنین عمر رضی الله عنه بهر کس تاثیر نموده تا درختان بیشه ها
و بحرت عمر رضی الله عنه نصرت دین بود و تسلط وی برای مردمان رحمت
خداوند بود روزی عبد الله پسر امیر المؤمنین عمر در مسجد الحرام
نشسته بود که عبد الله ابن مسعود با وی گفت که ای ابا عبدالرحمن
راه راست همان راه بود که پدر تو درشت تا در بهشت داخل گردید
و پروردگار خود را دید درین سخن عبد الله بن مسعود سر به سوگند
یاد نمود روزی معاویه به صعصعة بن صوحان گفت صفت های امیر
المؤمنین عمر بن الخطاب رضی الله عنه را بیان کن صعصعه گفت
برعیت خود بسیار با خبر بود بنفس خود عدل مینمود کبر نداشت

وَاِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ
یعنی وقتیکه نامه ها
را کشاده نمایند
نامه اعمال را


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۴۳۶) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه
معذرت هر کس را قبول میفرمود از عرض خواه محق نمیشد در بان نداشت
بهر کار راه صواب پیش میگرفت بهیچ کس بدی نمیکرد رفیق شخص ضعیف
بود درشت گوی نبود اکثر وقت خاموش بود از لهو و لعب دوری مینمود
بعمرو بن العاص که والی مصر بود روزی مکتوب نوشت چنان رعیت
خود گذران نمای که امیر تو خوش دارد از عبدالله بن عباس رضی الله
عنها روایت است که روزی عیینه بن حصن پیش عمر رضی الله تعالی آمد و
گفت ای ابن الخطاب سوگند بخدا و ند نه بما چیزی عطا میفرمائی و
نه میان با عدل میکنی عمر رضی الله عنه غضب گردیده خواست که
بادی در افتد حر بن قیس گفت ای امیر المؤمنین خدای تعالی به پیغمبر خود
گفته است صلی الله علیه وسلم خُذِ الْعَفْوَ وَأَمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ
عَنِ الْجَاهِلِينَ مردمان را عفو کن و بخوبی امر فرمائی و از جاهلان اعراض
کن این شخص از جاهلان است سوگند بخداوند که چون آیت کریمه را شنید-
استاد و بهیچ غرض وی نرفت هر وقت که غضبناک میشد اگر آیت کریمه می
شنید جای به جای می ایستاد و از امام حسن بصری روایت است که
گفته است صورت مثالی اسلام در قیامت می آید مردمان را تفحص میکند
تا بعمر رضی الله عنه میرسد رو بدرگاه خداوند مینماید میگوید ای پروردگار
من من پوشیده و خار بودم همین شخص مرا ظاهر نمود و تو از همه دانا تری
امام حسن بصری گفت ملائکه می آیند و دست عمر رضی الله عنه وی راست
می برند و مردمان در حساب خود مشغول میباشند از عبد الله بن عمر
رضی الله عنها روایت است میگفت عمر ۳ قاعده داشت مردمان را از
چیزی منع می نمود اهالی و تعلق خود را جمع میکرد و میگفت مردمان
را از فلان چیز و فلان چیز منع کردم و مردمان بطرف شما می بینند مانند مرغان
که بطرف گوشت می بیند اگر شما بکاری افتادید مردم هم می افتند و اگر شما
خود نگاه داشتید مردم هم بترسند سوگند بخدا وند هر یک از شما را
آورند که در منهیات افتاده بود بسبب نزدیکی آن شخص بمن عذاب را در حق وی
دو چند خواهم نمود هر کدام خواهد بیفتد و هر کدام میخواهد خود را نگاه دارد
از نسب بن مشخص عمری روایت است که ابو موسیٰ اشعری رضی الله
عنه بشهر بصره بر سرنا پایان والی بود در وقت خطبه حمد و ثناء خدا وند یاد


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۳۷) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

لا مجاء و مال و پناه
دارند برای من ای
نوازنده می آید میگوید
مجیا و اهلا ۱۲

میمود و درود بر پیغمبر میگفت و شروع نموده بحق عمر رضی الله عنه دعا
می نمود دیدم ابوبکر را ذکر نمود بخشم شده برخاستم و گفتم چرا صاحب
دی ابوبکر را یاد نمی نمائی مگر عمر را بر ابی بکر فضیلت میکندی ابو
موسی جماعتی را جمع نمود و مکتوبی را بشکایت من نوشته با میر المومنین
عمر روانه کرد که بن محصن عنزی در خطبه بمن تعرض میکند عمر
رضی الله عنه نوشت وی را پیش من بفرست مرا روانه فرمود رفتم و
دروازه عمر را کوفتم بیرون گردیده گفت کیستی گفتم ضبه گفت لا
مرحباً ولا أهلاً یعنی خوش آمد مسافر برای تو نیست در جواب
گفتم مرحبا از طرف خداوندست واهل و مال ندارم ای عمر به چه سبب
بدون گناه و بدون امری ایذار مرا حلال دانسته مرا از شهر من
زحمت داده خاستی عمر رضی الله عنه گفت چه مشاجره میان تو و عامل
من شده بود گفتم ایحال ترا خبر دار میسازم ابو موسی عامل بصره
چون خطبه خواند حمد و ثناء خداوند را گفته درود بر پیغمبر فرستاده شروع
بدعای تو نمود مرا بخشم آورده برخاستم و گفتم چرا صاحب دی ابوبکر
را یاد نمی کنی مگر عمر را بر ابوبکر فضیلت میکندی ابو موسی جماعتی
جمع کرده شکایت وی را نوشته است عمر رضی الله عنه بگریه درآمد و
میگفت سوگند بخداوند تو از ابو موسی موافق تر و راست تر میباشی و
خوب گفتی خداوند ترا ببخشد این گناهی که در حق تو کرده ام می بخشی
گفتم ای امیر المؤمنین خداوند ترا بخشد باز عمر رضی الله عنه بگریه در آمد
و میگفت سوگند بخداوند کار یکشب ابوبکر و کار یک روز ابوبکر
بهتر است از عمر و آل عمر اگر میخواهی آن عمل شب و روز وی را بگویم
گفتم آری بفرمای گفت کار شب وی آن بود زمانی که پیغمبر خدا صلی
الله علیه وسلم از دست مشرکان گریخته از مکه شریفه بیرون گردید
در شب بود و ابوبکر رضی الله عنه بادی بود گاهی پیش روی پیغمبر
میرفت و گاهی از پس و گاهی وطرف راست و گاهی در طرف چپ پیغمبر
خدا صلی الله علیه وسلم گفت ای ابوبکر درین افعال تو چه حال است
که می بینم ابوبکر رضی الله عنه گفت یا رسول الله بفکر میکنم که پیش روی
کمین نکرده باشند پیش روی میروم و یاد می آورم که از پی رسانید


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۳۸) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

در پی میروم و گاهی بین تو میباشم و گاهی بجانب چپ بر تو این قسم
پیغمبر صلی الله علیه وسلم درین شب پیاده براطراف تا نشان پای میرفت
که آثار قدم زمین ظاهر گردد تا اینکه پایی آبله نمود چون ابوبکر رضی الله
عنه دید که پای مبارک ایذار شد پیغمبر را بشانه خود گرفت و بر خود سخت
گرفت تا بغار رسید پیغمبر را از شانه خود فرود آورد بعد گفت سوگند
بخدایی که ترا بحق فرستاد بغار اندرون مشو تا من داخل شوم و به بینم که
در غار چیزی نباشه اگر کردی باشد بمن برسد بغار اندرون نگاه
چیزی ندید پیغمبر صلی الله علیه وسلم را برداشته بغار اندرون شدند در غار
سوراخی بود و مار خورد و بزرگ در ان سوراخ بسیار بود ابوبکر رضی
الله عنه پای خود را به سوراخ غار گذاشت که مبادا بیرون شود و به پیغمبر
صلی الله علیه وسلم ایذائی رساند ماران شروع کرده بپای ابوبکر
نیش میزدند و اشکهای ابوبکر رضی الله عنه از زیادت درد بر رخساره
میچکید و پیغمبر خدا صلی الله علیه وسلم میفرمود ای ابوبکر مه مخور باک میباش
خداوند همراه ماست حق تعالی آرامی و اطمینان را برابی بکر نازل فرمود
این قصه شب ابوبکر بود و قصه روز ان چنانست زمانی پیغمبر
خدا صلی الله تعالی علیه وسلم وفات گردید دلیر مردمان قیامت شد
عربان از دین بازگشتند بعضی گفتند نماز میخوانیم و زکوة نمیدهیم من نزه
ابوبکر آمدم و بخیر خواهی و نصیحت تقصیر نمودم و گفتم ای خلیفه رسول
الله بمردمان الفت بده و بدیشان شان گیر برای من گفت عزت
در زمان جاهلیت و خواری در زمان اسلام محال است چگونه بمردمان
الفت بدهم پیغمبر خدا صلی الله تعالی علیه وسلم وفات گردید و وحی بر
داشته شد سوگند بخداوند اگر زانو بند شتری در زمان پیغمبر خدا صلی الله
علیه وسلم میدادند الحال ندهند با ایشان کارزار مینمایم بدیشان
کارزار نموده ایشان را براه راست باز آورد : سوگند بخداوند که
ابوبکر رضی الله عنه در آن روز که نشان قیامت بود خوب گفت و
و خوب راه رشد و صواب پیش گرفت روز خوب ابوبکر همین
قصه بود که بیان کردم بعد بابو موسی مکتوب نوشته وی را ولایت
نمود اوزاعی گفته است و سختی که خلیفه منصور نامه و خطبه مینویشتند نام


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۳۹) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

که عمر رضی الله عنه میگفت اگر بزغاله در کنار دریای فرات ضایع شده
تلف گردد میترسم که مسئول شوم چه جای کسانی که بفرش من نشسته
باشند و از عدالت من محروم گردند زید بن جابر از عبدالرحمن بن عمرو
انصاری رضی الله عنه حدیث کرده است عمر بن الخطاب رضی الله
عنه مرد انصاری را عامل زکوه گردانید بعد از چند روز وی را
دید در پی عمل خود نرفته است عمر رضی الله عنه گفت چرا نرفتی نمیدانی
که مزدوری او مثل جهاد کننده گان راه خدا است گفت نمیدانم مزد
خود را گفت چه کیفیت است گفت شنیده ام پیغمبر خدا بدین مضمون
گفته است هر والی که با مور مردم ولایت داشته باشد در روز قیامت
دست وی بگردن وی زنجیر میباشد عدل وی آمده خلاص مینماید شرالرعاة الحطمه
به پل آتشین ایستاده میگردد پل آتشین چنان وی را فرا میگیرد یعنی بدترین شبانان
که عضوها را زایل میکند و انپس آورده حساب از وی میخواهند اگر آن است که در حق گوسفندان
اگر نیکو کار بود به نیکوئی خود نجات یافت والا پل آتشین وی را چهار پایان بد است ۱۲
گرفته در آتش انداخته بمقدار خریف در آنجا میباشد عمر رضی الله عنه
گفت از که شنیدی گفت از ابوذر و سلمان آدم فرستاده انها را
خواسته از ایشان سؤال نمود گفتند آری از پیغمبر خدا صلی الله علیه
وسلم شنیده ایم عمر رضی الله عنه گفت واعمرآه کدام والی حقوق
ولایت را ادا نمیکند ابوذر رضی الله عنه گفت آن والی که خداوند
نفس ویرا تزکیه نموده باشد و روی وی را بسجده زمین چسبانیده
باشد عمر رضی الله عنه مندیل را بروی خود گذاشته بگریه در افتاد
و فریاد کشید تا مرا بگریه درآورد و عمر رضی الله عنه گفت امر مردمان
را اقامه و استوار نمی نماید مگر شخصی که عقل آن محفوظ باشد و دانشمند
بود بر سر آن کسی اطلاع نیابد و در کار خدا وند از ملامت ملا متکر نترسد
و ایضا فرمود امیران چهار قسم میباشند امیری است که نفس خود را خوار
میدارد و عامل های خود را جرا میدهد و بازخواست کرده نمیتواند
این امیر بر کناره هلاکت است مگر خداوند بر وی رحم کند و امیری است
خار میدارد عامل ها را و نفس خود را جرا نمیدهد این است حطمه که
رسول الله صلی الله علیه وسلم در حق وی فرموده است شر الرعاة


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۴۰) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

ترجمه خدا را اگر دانستی که فرق کردم میان دو نفر بقضی که بحق روی بمن بنشینند که میل از حق داشته باشد خواه قریبی من باشد یا از نا اشنایان بیک چشم بزوان مرا باقی مگذار ۱۲

ترجمه
بدرستی که راستی بخانه حق است و ظاهر است ۱۲

الحطمه این امیر تنها خود ہلاک است و امیری است که خود و عامل های خود را ہمرامی دہد ہمگی ہلاک میگردند وایضاً عمر رضی الله عنه گفته است اللهم ان كنت تعلم اني ابالي اذا قعد الخصمان بين يدى على من مال الحق من قريب أو بعيد فلا تمهلني طرفة عين وخلیفه منصور بسیار ہیبت ناک بود هیچکس جرات نداشت که وی را موعظت نماید بمثل موعظت اوزاعی وجرات اوزاعی ازین سبب بود که وی را طلب نمود و از شہر شام ببغداد نزد خو دحاضر نمود وا ز وی سؤال کرد که او را موعظت نماید اوزاعی گفت میترسم که بشنوی وعمل ننمائی ربیع وزیر منصور بر اوزاعی نعره زد و دست بشمشیر برد منصور وزیر خود را منع نمود و گفت این مجلس ثواب است مجلس عقوبت اوزاعی گفته است که دل من قرار گرفت و بخو د قوت شدم و بخاطر جمعی موعظت زیاد نمودم و در سخن تطویل نمودم مبالغه کردم از جمله موعظه ها این بود پیغمبر خداصلی اللہ علیہ وسلم فرموده است ہر بنده که بوی موعظه دینی گفته شد نعمتی است از طرف خدا وند که بوی سبقت کرده است اگر موعظه را قبول نمود شکر نعمت بجای آورد و الا حجت خداوند بروی بوی تمام گردید هم گناه وی زیاده میگردد و هم عذاب خداوند به وی زیاده میشود رسول الله صلی اللہ علیہ وسلم فرمودہ است ہر والی که بظلم رعیت از دنیا رفت بهشت بروی حرام است و ہر کس از سخن حق بگریزد خداوند او را بد می بیند أن الله هو الحق المبين خداوند که دلهای رعیت را در شان شما نرم گردانیده وامور رعایا را بشما سپرده است بسبب قرابت شما بپیغمبر خدا صلی اللہ علیہ وسلم و پیغمبر رعایا بسیار مهربان بود و ہر چہ مال دنیا بدست وی می آمد بر آدم مواسات نموده بیدریغ میداد هم در نزد خداوند ستایش میشد و هم مردم وی را ستایش مینمودند مناسب تو این است که درباره رعایا استاده باشی و میان آنها معدلت قائم داری و پرده ناموس های شان باش دروازه بروی عرض خوابان نه بندی واز انها حجاب نگیری بغزا وانی نعمت شان خوشوقت گردی وزحمت و سختی رعایا را نکرده شماری ای امیر المومنین در شغل کار خاصه


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۴۱) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

خود از حقوق عامه مردمان باز نمائی تو خلیفه روی زمین میباشی احمد و
واسود و مسلمان و کافر رعیت تو و زیر حکم تو میباشند بباید هر
یک از رعایا حظی از معدلت و احسان تو فرا گیرند حال تو چه خواهد بود
زمانی که مردم در قیامت مبعوث گردند و کنیزکان بی در پی آمده هر
یک از بلاهای دست تو شکایت نمایند و از ظلم های تو فریاد
و فغان کنند ای امیرالمؤمنین بدست رسول الله صلی الله علیه وسلم
تراشه چوب خرما بود که بدان مسواک مینمود و ترس میداد منافقا
را جبریل علیه السلام آمده گفت این تراشه چیست که دلهای امت
خود بدین شکست ماندی و دلهای شان بدین سبب از خوف پر
شده است آن شخص چه حال خواهد داشت که پرده های امت
را پاره کند و خون های شان بریزد خانه های شان خراب کند
و از دست وی فرار شوند و دلهای شان پر از خوف باشد ای
امیرالمؤمنین پیغمبر خدا صلی الله علیه وسلم بجان اعرابی بدون قصد
خدشه نموده بودند جبریل علیه السلام آمده گفت ای محمد تو جبار
و متکبر فرستاده نشده پیغمبر صلی الله علیه وسلم اعرابی را خواسته
فرمود خدشه خود را قصاص بگیر اعرابی گفت پدر و مادرم فدای تو
باد ترا بحل کردم و گاهی قصاص نخواهم گرفت اگر مرا بلامینمائی
پیغمبر صباره اعرابی دعای خیر نمود ای امیرالمؤمنین درباره نفس خود
باریک بینی کن و اننیت نفس را از پروردگار خود طلب نمای
و میل بطلب بهشت داشته باش که فراخی بهشت برابر آسمانها
و زمین هاست پیغمبر خدا صلی الله علیه وسلم میفرمود با ندازه
یک کمان از بهشت از دنیا و ما فیها بهتر است ای امیرالمؤمنین
اگر ملک به پیشینیان باقی میماند بتو نمیرسید و همچنین نه بتو باقی
میماند و نه بغیر تو ای امیرالمؤمنین میدانید که پروردگاران بوعباس
در تاویل این ایت شریف چه فرموده است مَالِ هَذَا الْكِتَابِ لَا
يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا چیست مرین
کتاب را که نمانده است صغیره و نه کبیره را مگر اینکه در وی نوشته شده
است صغیره مبسم و کبیره را ضحک فرموده است علامای که بدست های خود


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۴۲) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

میکنند و سخن‌های درشت که بربان باری خود میگردید چه جزا و مکافات
خواهد دیدید ای امیرالمومنین میدانی که از حد تو عبور کنند و در تارزول
این آیت جه آمده است يادَ اوُدُ اِنَّا جَعَلْنَا كَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ
فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ
الله ای داود ما تر ا خلیفه گردانیدیم در روی زمین پس حکم کن میان
مردمان بحق و راستی و پیروی هوای نفس مکن که گمراه میشوی از راه
خداوند حق تعالی در زبور فرموده است یا داؤد اذا قعد الخصمان
بين يديك فكان لك في احدهما هوى فلا يتمنين في
نفسك ان يكون الحق له فيفلح على صاحبه فامحوك من
نبوتى ثم لا تكون خليفتي ولا کرامت ای داؤد چون بنشینند
مُدّعی و مُدّعى علیه پیش روی تو آرزوی تو بطرف یکی از انها بشود
خواهش نمائی در دل خود حق را بدین شخص بدهیم و این شخص بر شخص
دیگر غالب شود که بیرون کنم ترا از پیغمبری خود بعد از ان نه خلیفه من
مباشی و نه بزرگی تراباشد یا دَاوُدَ انما جعلت رسلی الى
عبادى رعَاءُ كَرعَاءِ الابل لِعِلْمِهِم بِالرِعَايَةِ وَرِفْقِهِم بالسياسة
ليجبروا الكسير وبد لو المهزيل على الكلاءِ والماءِ اي داؤد
پیغمبران را به بنده های خود فرستادم بسان چوپانها مثل چوپانهای
شتربانان را سبب اینکه بمراعات بنده ها دانا اند و بسیاست بندها
میدانند شکستگان را جبیره میکنند و اشتر لاغر را بگیاه و آب میرسانند
ای امیرالمومنین در دنیا بامری مبتلا شده که اگر این امر را با سمانها و
زمین و کوه با حق تعالی میفرمود بترسیدند و مطلقاً این امر را قبول و
بر داشت نمیکردند ای امیرالمومنین حجة تو عباس از پیغمبر خدا
التماس کرد که مرا مکه یا طائف یا یمن امیر مقرر کن پیغمبر بعموی خود فرمود
ای عباس ای عموی رسول الله نفسی را که زنده کنی و بدست تو هدایت
شود ترا بهتر است از امیری که حق آن بجای نیاوری این سخن را به
عموی خود محض بجهة خیر خواهی و شفقت فرمودند و بعموی خود گفت در
روز قیامت من که پیغمبرم از تو چیزی دفع کرده نمیتوانم زمانی که پیغمبر را
وحی آمد وَاَنْذِرْ عَشِيْرَ تَكَ الْأَقْرَبِينَ پیغمبر صلى الله علیه و سلم فرمود

یعنی بیم کن خویشاوندان
نزدیک خود را ۱۲


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۱۴۳) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

ای عباس عموی پیغمبر و ای صفیه عمه پیغمبر خدا و ای فاطمه دختر محمد از شما
چیزی دفع کرده نمیتوانم شما بعمل خود میباشید ای امیرالمؤمنین
روزی جبرئیل علیه السلام بخدمت پیغمبر صلی الله علیه وسلم گفت خبر
منفخهای آتش دوزخ را آورده ام که بر آتش ماندم که تا زمان قیامت
افروخته است پیغمبر فرمود ای جبرئیل وصف آتش دوزخ را بیان کن
جبرئیل فرمود حق تعالی امر فرمود هزار سال آتش دوزخ میسوخت تا رنگ
وی سرخ گردید و هزار سال دیگر میسوخت تا رنگ وی زرد گردید
و هزار سال دیگر میسوخت تا رنگ وی سیاه گردید الحال رنگ وی
سیاه و تاریک است نیازههای آتش آن روشنی دارد و نه زبانه
آن زوال دارد سوگند بخدائی که ترا بحق و راستی فرستاده است
که اگر یک جامه از جامههای دوزخ بالای روی زمین ظاهر گردد
همه از تاب آن میمیرند و اگر یک دلو از شربت دوزخ در آبهای
زمین ریخته گردد هر کس بچشد هلاک میگردد و اگر یک درعه از زنجیرهای
که خداوند یاد کرده است بر کوههای زمین نهاده شود همگی کوهها
بگداز میآید و برجای نمیماند اگر یکردی بآتش دوزخ داخل گردد
بعد ازان بیرون شود در زمین آید همه اهالی زمین از بدبوئی آن
هلاک میگردند و ضخامت و استخوان آنها بریان میشود پیغمبر صلی
الله علیه وسلم بگریه در آمد و جبرئیل علیه السلام بسبب گریه پیغمبر بـ
گریه در افتاد جبرئیل علیه السلام گفت ای محمد آ گریه میکنی و حق تعالی
گناهان سابق و لاحق ترا آمرزیده است پیغمبر گفت آیا بنده شکرگزار
نباشم ای جبرئیل تو چرا گریه میکنی لقب تو روح الامین است و بر
وحی خدا امندی امین میباشی جبرئیل گفت میترسم مبتلا شوم چنانچه
هاروت و ماروت مبتلا گردید همان ابتلای هاروات و ماروت مرا
مانع میشود ازینکه تکیه بمنزلت خود نزد پروردگار نموده از مکر وی ایمن
گردم پیغمبر و جبرئیل بگریه در آمده گریه مینمودند تا از آسمان ندا آمد
ای جبرئیل و ای محمد حق تعالی شما را بامان خود در آورد ازینکه نا
فرمانی بکنید و معذب شوید و خدای تعالی محمد را بر بانی پیغمبران -
فضیلت و بزرگی داد چنانچه جبرئیل را بر بانی ملائکه فضیلت دارد


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۴۴) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

ای امیرالمومنین سخت ترین شدت ها بحق خداوند قیام نمودن است
و بزرگ ترین کرم در نزد خداوند تقوای است و هر کس طلب عزت به
فرمان برداری خداوند نماید حق تعالی بوی رفعت و عزت میدهد و کسی
بنافرمانی خداوند طلب نماید حق تعالی وی را ذلیل و خوار میگرداند
و همین است نصیحتهای من والسلام علیک اوزاعی از جای بر
خاست خلیفه منصور گفت کجا میروی اوزاعی گفت باجازه امیرالمومنین
بطرف اولاد و وطن میروم انشاء الله تعالی خلیفه گفت ترا اجازه
دادم و نصیحت های ترا ممنون گردیدم و قبول کردم و خداوند توفیق
دهنده خیرست و یاری دهنده و از خدا می خود یاری میخواهم و توکل
بخدا می خود دارم و هو حسبي ونعم الوكيل خلیفه گفت
مرا از نصیحت های خود فراموش مدار چونکه تو مقبول القول میباشی
و نصایح برای خدا میکنی اوزاعی گفت انشاء الله تعالی فراموش
نمیگردانم بعد خلیفه منصور امر کرد که اخراجات رفتن اوزاعی را
چون صبح طلوع میزد
بدار الندوه واپس بدهید اوزاعی مال را قبول ننمود و گفت احتیاج هم ندارم و نصیحت
میگشت موذنان های خود را بمتاع دنیائی نمیفروشم خلیفه منصور طبیعت اوزاعی
آمده بر وی سلام را دانسته گفت خیرست ابن المهاجر روایت کرده است که خلیفه منصور
میگفتند و اقامت چون بمکه مشرف بحج آمد عادت داشت که آخر شب را از دارالندوه
نماز گفته شده مردم بطواف آمده طواف مینمود و نماز میخواند و کسی بحال وی نمیدانست
نماز میگذاردند شبی وقت سحر بیرون گردیده طواف مینمود شنید مردی در نزد ملتزم می
گوید خدایا بسوی تو شکوه میکنم از ظهور بغی و فساد در روی زمین و
از ظلم و طمع که باطلی میشود خلیفه منصور در رفتن خود مسارعت کرده
تا تمام سخنهای وی شنید خلیفه منصور از طواف خلاص شده
رفت و در گوشه مسجد نشست آدم فرستاده آن شخص را طلب فرمود
قاصد آمده گفت امیرالمومنین ترا خواسته اجابت کن دو رکعت
نماز طواف خوانده استلام رکن نموده بهمراه قاصد نزد خلیفه آمده
سلام کرد خلیفه منصور وی را گفت چقدر سخنها از تو شنیدم که می
گفتی از ظهور بغی و فساد و از ظلم و طمع مردم بحق خود نمیرسند و گوش
های مرا پر کردی و از دست تو مریض و مضطرب شده ام شخص گفت

ی


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۴۵) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

ای امیرالمؤمنین اگر مرا امان دهی تمام سخنها را بتو میگویم و
الا کار بسیار دارم حاجت بگفتن نیست خلیفه گفت ترا نفس تو امان
دادم هر چه میخواهی بگوی گفت شخصی که از طمع حق را بحقدار نمیرساند و
ظهور بغی و فساد را اصلاح نمیکند تو میباشی خلیفه گفت وای بر تو چگوه
طمع و حرص دارم و طلا و نقره تماما بدست من ست و حلو و حامض
روی زمین بقبضه من گفت ای امیرالمؤمنین هیچکس باندازه تو حرص
و طمع ندارد که حق تعالی امور مسلمانان و مالهای شان را و حقوق
شان را بقبضه مراعات تو داده است و تو از امور و حقوق شان خود
را غافل ساخته و مالهای مردمان را جمع مینمائی و میان تو و اهل حقوق
حجابهای کج و خشت پخته ست و دروازههای آهنین و دربانهای
یراق دار مقرر کردی و خود را در میان قصرها و عمارتها بزندان
نمودی و عامل های تو در امر جمع اموال و گرفتن خراج و محصولات
مالانهام میفرستی و وزرها و معین های ظالم فرا گرفتی اگر کار های خیر
را فراموش کنی بیاد تو نمیدهند و اگر یا د کنی بکار خیر اعانت تو نمیکنند
و عمله را تماما بظلم کردن به سر مردمان قوی گردانیدی به تنخواه
بسیار و یراق و آزار مردمان و امر کرده که هیچکس بمجلس تو اندرون
نگردد مگر چند نفری نام گرفته فلان و فلان و آنها را امر نمیکنی که بداد
مظلومان و عرض خواهان بیچاره و گرسنگان و برهنگان و
ضعیفان و فقیران برسند و بحق همین مالهای تو حق دارند و چند
نفری که خالص بمجلس خود مقرر کردی و آنها را بر بالای رعایا
اختیار دادی و امر کرده که بمجلس تو بیحجاب و اجازه بیایند
چون ترا می بیند که مال های بسیار جمع کرده و باهل حقوق قسمت
نمی کنی می گویند که خلیفه بنفس خود بخدا خیانت میکند چرا ما با ن نکنیم و
همگی کارها را به ما سپرده است میان خود ها مشورت می کنند
که از خیرهای مردمان پیش تو هیچ نگویند مگر هر چه دل آنها می
خواهد و هر عاملی که مخالف امرشان خیال داشته باشد او
را از منزلت ذی می افکنند و اندازه وی را خود تو خود می
سازند هرگاه بمیان مردم شهرت یا بد که چند نفری هستند که بر کار


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۴۶) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله عنه

میخواهند میکنند مردم آنها را عظیم میدانند و از انها میترسند
و هر یک از عاملان تو که از انجا فرع میآیند تحفه ها و مالها و هدیه ها
بدیشان میرسانند تا آنها را بظلم رعیت تو باقی گذارند بعد همچنین درجه بدرجه
مردمان صاحب قدرت و ثروت برعایتهای ماتحت خود با همین ظلم و مردم آزاری
ها را میرسانند شهرهای خدا وند جلبی از حرص و طمع و بغی و فساد کر میگردد و
همین طائفه همگی مسلط و شریکان تو میگردند و تو غافل از حال آنها
میباشی و اگر ظلم رسیده بیاید میان تو و او حائل میگردند و اگر خوابد
که آواز خود بلند نماید و ترا ظاهر دیده قصه خود بگوید وی را منع میکنی و
شخصی را مقرر مینمائی که ظلم را را دیده برای تو رساند چون آن شخص باید
بنا بفرمان تو که ظلم را برای تو بگوید از وی سؤال و التماس میکنند که
مظلمه ما را بتو نرساند و آن شخص هم عورت آنها را نگاه میدارد و
قول آنها را اجابت نموده از ترس آنها نمیتواند برای تو بگوید مظلوم
مداماً به پیش هی می آید و پناه داری تو هی میکند و شکوه مینماید و غور
رسی از ان شخص نمیخوابد آن شخص وی را دفع مینماید و امروز و فردامی
کند اگر ظلم رسیده کوشش تمام نمود و بر دل گردید و خود را قومی
نیز در تو ظاهر نمود و پیش روی تو فریا د برآورد ضرب سخت میخورد
تا اینکه عبرت دیگران گردد که فریاد ننمایند و تو می بینی و بد نمی بری و
و آنان را منع نمی کنی بر همین کیفیت با چگونه اسلام دانمائی آن
باقی باشند و باقی بمانند و تا چند بدینحال باشند پادشاهان بنی امیه
قاعده گذاشته بودند که اگر مظلوم بدانها عرض می آرد خود پادشاهان
عرض آنرا دیده انصاف و عدل در حق وی بجا می آوردند و از شهرهای
اگر شخصی می آمد که بدروازه تسلط شان میرسید ندا مینمود
یا اهل اسلام فوراً بنز د وی آمده مظلمه شانرا تبسط پادشاه رسانیده
داخل انصاف میگردید ای امیر المؤمنین زمانی سفر
کرده رفتم ملکت چین باری بپادشاه آن قدمم نمودم گوش
پادشاه شان گران گردیده بود ازین سبب گریان مینمود وزیران گفتند
سبب گریان چیست خدا وند ترا نگریاند میگفت به سبب اینکه گوش
من گران شده است گریه نمیکنم ازین سبب گریه میکنم که مظلومی

بدروازه


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۴۷) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

بدروازه آمده فریاد میکند و آواز آن نمی شنوم بعد گفت اگر گوش
گران شده است چشم من نرفته است میان مردمان اعلان نماید
هیچکس جامه سُرخ نپوشد مگرستم رسیده تادانسته گردم بوی چون به
چشم خود به بینم صبح و شام بقیل سوار گردیده میگشت تا اینکه مظلومی
را دیده وی را بانصاف برساند ای امیر المومنین فکر کن کافر مشرک
چیقدر مهربانی بشر کان دارد و رفیق شده در مملکت خود خود را زحمت
میدهد و بداد مظلومان میرسد و تو خلیفه وقت مؤمن بالله و پسرعم
پیغمبر خدا بمسلمانان مهربانی پیش می کنی و وقت و زحمت بخود قراری
دهی که بداد مظلومان برسی و حقوق ستانزا ادانمائی مالها را جمع کی
از سیب بیرون نخواهد بود یا میگوئی به پسر خود جمع مینمایم خدای تعالی
بتو عبرت نشان داده است که طفل صغیر از شکم مادر خود می افتد و
در روئی زمین هیچ چیز خبر ندارد و اشخاصی که مال دارند البته بی سبب
بکسی خیری نمی دهند و بخیلی میکنند حق تعالی از الطاف یزدانی
بدان طفل صغیر لطف مینماید و رنجت مردمان را به طرف آن
طفل زیاده می ساید و تو نمیدهی بلکه خدا وند تعالی میدهد
بهر کسی که میخواهد د اگر میگوئی مالها جمع میکنم تا تسلط خود محکم
نمایم این کیفیت را هم حق تعالی بتو عبرت نشان داده
است که پادشاهان سابق اینقدر طلا و نقره جمع نمودند و نظام
ولشکر های بسیار مکثره بآنها فائده ننمود وقتی که اراده خداوند
بطرف شما رفته بود با ضعف و قلت شما بان خلافت شما
قرار گرفت و اگر میگوئی مالها جمع میکنم که ازین شرکتی
که دارم زیاده منزلت حاصل نمایم سوگند بخدا وند که از
منزلت حاکمه که تصرف تو میباشد فوق ازین منزلتی نیست
که حاصل نمائی مگر منزلت روحانی که بعمل صالح حاصل
میگردد پس ای امیرالمومنین رعیت نافرمان
خود را زیاده از کشتن می توانی عذاب نمائی خلیفه گفت
نه گفت چه میگوئی در جواب پادشاهی که اینقدر بتو انعام فرموده
است و مُلک زیاد دنیا وی را عطا کرده است و حق تعالی بنده


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۴۸) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

نافرمان را بقیل عذاب نمی کند بلکه لعذاب دائمی معذب مینماید و آنچه
اراده بدل خود داری و اعضای تو پنهانی فعل کرده است همه را
خدای تعالی می بیند و میداند چون خدای الملک الحق المبین است
این ملک دنیا را از دست تو انتزاع نماید و ترا سحاب نخواهد آیا
ازین اموال که جمع نموده و بخیلی کرده نگهداشته عذاب خداوندی
را از تو دفع خواهد نمود خلیفه منصور بگریه در افتاده گریه سخت نمود
تا اینکه آواز وی بکریه بلند گردید و بعد گفت کاشکی خلق نمی
گردیدم و معدوم میبودم و گفت چگونه بخیال خلاصی نمایم که اینقدر
ملک دنیا بمن داده شده است و تمام مردم خیانت کار میباشند گفت
ای امیرالمومنین اقتدا با ماسوای دانای مرشدین بنمای خلیفه گفت
آنها کجا میباشند گفت علماء این وقت که بحق فرار گردیده اند
از خوف تو که آنان را باعث میشوی لظلم و قتل عاملین خود الحال
دروازه ها را باز کن و دروازه بانرا سخت مکن و بداد مظلومان برس
و از مردم بظلم چیزی مگیر حلال و طیب بگیر و براستی و عدل قسمت
نمای ضامنم که اگر بگونه حال و اپس بیایند بر اصلاح امور تو و
در رعیت تو معاون تو گردند خلیفه منصور گفت خدایا مرا
توفیق کرامت فرمای که بلقته این مرد عمل نمایم مؤذن ها
آمدند سلام داده نماز بر پا گردیده خلیفه برون شدند نماز بدیشان
خواند بعد برای حاجب خود گفت برو آن شخص را
بیاور اگر نیاوردی ترا گردن میزنم بنهایت خشم نمود
حاجب بیرون شده بطلب آن شخص هر طرف می گشت
و تفتیش مینمود تا آن مرد را دریافت که نماز میخواند نشست
تا از نماز خلاص گردید بعد حاجب گفت از خدا نمی ترسی
گفت چرا گفت خدای را نمی شناسی گفت
می شناسم گفت برویم نزد خلیفه
اگر ترا نبرم مرا می کشد شخص گفت نمیروم حاجا
گفت مرا می کشد گفت نمی کشد حاجب گفت
چه کیفیت است شخص گفت چیزی خوانده بتو وانی حاجب گفت خواند بگویم از


فتوحات اسلامی جلد ثانی
حسن سیرت حضرت عمر رض
شخصی از توشه دان خود درختی نوشته بیرون نموده گفت بگیر در حبیب خود
نمای که این دعا ، فرج است حاجب گفت چیست دعاء فرج گفت دعائی است
که تو اسب این درختی یابند مکر بنداز حاجب گفت خداوند ترا رحمت نماید
ممنون تو در احسان تو ام اگر وصف و فضایل این دعا را بگوئی شخص گفت
هر کس این دعا را صبح در شام بخواند گناهان وی محو میگردد و دایم مسرور
میباشد و خطیئات وی بخشیده میشود و دعاء وی مستجاب میگردد
و روزی وی فراخ میشود و هر چه خواهد میشود و بر دشمن نصرت
می یابد و در نزد خدا وند صدیق مکتوب میگردد و با زونا شهید میرود
دعاء اینست ۔ اللهم كما لطفت فى عظمتك دون
اللطفاء وعلوت بعظمتك على العظماء وعلمت ما تحت ارضك
كعلمك بما فوق عرشك وكانت وساوس الصدور كالعلاني
عندك وعلانية القول كالسر فى علمك وانقاد كلشي لعظمتك
وخضع كل ذى سلطان لسلطانك وصار امر الدنيا والآخرة
كله بيدك اجعل لى من كل هم امسيت فيه فرجا ومخرجا
اللهم ان عفوك عن ذنوبى وتجاوزك عن خطيئتي وسترك
على قبيح عملى اطمعنى ان اسئلك مالا استوجبه مما قصرت
فيه ادعوك امنا واسئلك مستانسا انك المحسن الى وانا
المسئ الى نفسى فيما بينى وبينك تتودد الى بنعمتك واتبغض
اليك بالمعاصى ولكن الثقة بك حملتنى على الجرأة عليك فعد
بفضلك واحسانك على انك انت التواب الرحيم ۔ حاجب گفت
گرفتم و در حبیب خود نمودم و هیچ غمه نداشتم غیر امیر المومنین چون بنزد خلیفه
رسیدم سر خود بالا نموده طرف من دیده تبسمی نموده گفت جادو خوب با
داری گفتم ای امیرالمومنین سوگند بخدا وندا جادو یاد ندارم بعد حکایت
خود را بخلیفه تکلمه نمودم خلیفه گفت ورقی که داده است بیاور بعد خلیفه
بگریه در افتاد و گفت نجات یافتی و امر داد که دعام را بنویسد و ده هزار درهم
بمن عطا فرمود بعد گفت می شناسی آن شخص را گفتم نه آن شخص خضر علیه السلام
بود و از ابی عمران جونی روایت است گفته چون ولایت خلافت
بها رون الرشید قرار گرفت علماء بنز د وی آمده مبارکبادی بخلافت وی نموادند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۵۰) حسن سیرت حضرت عمر رض

خلیفه در های خزانه را کشوده بهر یکشان جائزه های خوب میداد و پیش از خلافت
خود هم با علماء و زاهدان مجالست داشت عبادت و اخلاص ظاهر مینمود
و همراه سفیان بن سعید ثوری قدما عهد برادری بسته بود سفیان خلیفه را
ترک داد و پیش وی نیامد خلیفه هارون بزیارت وی شوق نمود تا باوی
خلوت کند و با هم متکلم شوند سفیان بنزد خلیفه نیامده بموضع و خلافت
وی پروا ننمود به خلیفه هارون این امر سخت آمده بسفیان مکتوب
نوشته ارسال نمود بسم الله الرحمن الرحیم من عبد الله هارون
الرشید امیر المومنین الی اخیه سفیان بن سعید اما بعد
الرشید امیرالمومنین بطرف برادر وی سفیان پسر سعید اما بعد
یا اخی قد علمت ان الله تبارك وتعالی واخا بین المومنین
ای برادر من دانسته میباشی که خداوند تبارک و تعالی عقد برادری بسته در میان منین
وجعل ذلك فيه و له اعلم انی قد واخاك مواخاة لم اخر منها
و کرده بنده است برادری را در شخص مومنین و منفعت مومنین بدانم من با تو عقد برادری بسته ام
حبلك و لم اقطع منها ودك و انی منطولك على افضل المحبة
رشته تو را قطع ننمایم دوستی تو را و من شامل تو میباشم بطریق بهترین دوستی
والارادة ولولا هذه القلادة التي قلدنيها الله لا تيتك
و ارادت و اگر همین قلاده که خداوند مرا قلاده کرده است نمیبود هر آئینه بخدمت
ولو حبواً لما اجد لك فى قلبى
بخدمت تو می رسیدم بسبب اینکه در دل خود محبت تو مییابم بدان یا ابا عبد الله ام
که همه برادران من و تو بزیارت من آمده و مبارکباد سلطنتم را گفته اند
و من ابواب بیت المال را کشوده اثر محبوب ترین اموال برای
شان عطا نمودم و انتظار ترا کشیدم و تو نیامدی در حالیکه دلم بلقای
بهجت افزایت شایق بود اشتیاق نامه بسویت نوشتم ای ابا عبدا لله
محقق است که انچه در فضایل مومن و ثواب زیارت و ملاقات
آن آمده است میدانی پس بورد نوشته ام به نهایت تعجیل و شتاب
باید متوجه شوی چون نامه بپایان رسید همه حاضرین ابو سفیان ثوری را
می شناختند و خشم و هیبت او را میدانستند پس گفت شخصی را در
در آید تا نامه را با و بسپارم شخصیرا که او را عباد طالقانی مینامیدند از در


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۵۱) حسن سیرت حضرت عمر رض

در آمد خلیفه گفت ای عباد نامه ہزار ابر دار و سمت کوفه روانه شو
چون بکوفه رسی سراغ قبیله بنی ثور کن و از انجا سفیان ثوری را جستجو
کن چون بحضورش رسیدی نامه را بنه و انچه بفرماید در گوش و دل
جا بداده حفظ کن حتی و حسابی نکته ہایش ابر خزانه حافظه ات بخاهام
تا بی کم و کاست بر من بیان کنی عباد نامه را برداشته رو براه نهاد
تا اینکه وارد کوفه گردید پس سوال کرد از قبیله موصوف مردم بنجا
ہدایتش کردند پس سفیان ثوری را جست گفتند که در مسجد است
عباد میگوید پس انزان بسوی مسجد متوجه شدم چون مرا از دور دید
از جای برخاست و گفت اعوذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم
پناه میگیرم بتو ای خداوند از آینده که می اید بدون خیر دیگر عباد میگوید
که از رؤیت آن شخص صدمه و ہیبتی در دلم افتاد پس بر اندمرازید
که بدر مسجد فرود آمده ام نماز ایستاد با وجودیکه وقت نماز ہم
نبود من اسپ خود را بدرب مسجد بستم داخل شدم درین حین همنشینان
او نشسته و سر ہا فرود انداخته بودند چون دزدیکه برشیان سلطان وارد
شود و ایشان از هیبت و خوف آن ترسان باشند بر ایشان سلام کردم
کسی انه ایشان بر من اعتنا نکرده سر بالا نمود و بسرهای انگشتان رد سلام نمودند
من همچنان ایستاده ماندم و کسی بر من تکلیف نشستن نکرد بر من یک لرزه
و یعیت عارض شده چشم خود را بر ایشان دوختم در دل گفتم که همان نماز
گذار سفیانست پس نامه را بسوی او انداختم چون بد بر هم لرزید و ازمن
استعاد کرد مثلی که آن نوشته ماری بود که بر محراب او افتاد پس
رکوع و سجده کرد و سلام داد و دست خود را در استین داخل کرده بوعبا
چیده گوشه نامه را گرفته بدست خود دور داد و بسوی کسی که در پس
پشت او بود انداخت و گفت این نوشته را کسی از شما بخواند چراکه
من استغفار میکنم ازینکه مساس کنم مساس کرده ظالم را عباد میگوید کیکی
از حاضرین نامه را گرفت و بکشاد مثلی که بترسد از ماری که دست او را
بگزد پس مهر نامه را برهم کنده قرئت نمود سفیان متوجه شد و تجا
تبسم میکرد چون نامه بپایان رسید گفت در پشت نامه این ظالم
بنویسید حاضرین گفتند اگر با غذ جداگانه بنوسید بهتر خواهد بود زیرا


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۵۲) حسن سیرت حضرت عمر رض

که او خلیفه است احترامش لازم بنظر می‌آید گفت نه بلکه در پشت کاغذش
بنویسید اگر این کاغذ را از درک حلال حاصل کرده باشد زود است که مزد
داده شود و اگر از درک حرام کسب کرده باشد زود است که جزا داده
شود و سزای کردۀ ظالم در نزد ما نماند و مغضوب بر فساد دین ما نشود پس آن
شخص که نامه را گرفته بود گفت چه چیز بنویسم سفیان گفت
بنویسد بسم الله الرحمن الرحیم از جانب بنده گنهکار سفیان بن
سعید ثوری بسوی بنده فریفته باآرزوهای نفسانی یعنی هارون الرشید
چنان بنده که سلب کرده است حلاوت ایمان ۱ اما بعد نوشتیم
نامه بسوی تو و اگاه میکنیم ترا برینکه قطع کردم رشته محبت و دوستی ترا
و تو شاہدم ساختی برینکه تصرف کردی در بیت المال مسلمین باتفاق تو
بغیر مستحق و جریان آن بدون محل چنانکه ظاهر است از مصداق نامه‌ام
که امر غیر مشروع بنمودی و از ان اظهار بتیاج و غورسندی هم میکنی و تو
از من دور ی زیراکه بر ضرر خود شاہدم ساختی و زود است که بجمعیت
اخوان خود که استماع نامه ترا نموده اند بر تو فردای بشهادت کنم
بحضور خداوند جل شانه ای هارون ظاهر است که همین تصرف تو در
بیت المال مسلمین بدون مرضای شان است یا راضی شده اند باین
تصرف تو مولفة القلوب وعمال و مجاهدین فی سبیل الله و مساکین
و نیز حفاظ قران شریف و اهل علم و یتیمان و بیوه زنان که مصارف
و مستحقین بیت المالند آیا راضی شده است برین تصرف تو خداوند
که خالق رعیت توست بیت ای بها امساک گر انفاق به
مال حق را جز بیاد حق مده پس تو بنده‌ای هارون و مستعد باش
بجواب دہی مسلمین و ستر حال خود چراکه زود است که بحضور حاکم
عادل حاضر شوی بیت چون هویدا شود سرای صفت
چه جواب خدای خواہے گفت مصیبت رسانیدی بنفس
خود ازینکه دور کردی حلاوت ایمان او شیرینی علم و زهد را و لذت
قرآن و صحبت اکابر و عظام را و راضی شدی برینکه نفس تو از نفوس
ظالمه باشد و امام الظالمین باشی ای ہارون نشستی بر سریر و پوشیدی
حریر و بر ابواب قصور تعلیق حجب و سرادق نمودی و خود را برب العالمین


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۵۳) حسن سیرت حضرت عمر رض

تشبیه کردی و عساکر خود را بر ابواب خود نشاندی که ظلم نمایند و بضمان
نمی کنند خمر می اشامند و شاربین آنرا تعزیر میکنند زنا مینمایند و زانیانرا
حد می زنند دزدی میکنند و قطع ایدی دزدان مینمایند آیا همین احکام
بر تو و ایشان نیست پیش ازینکه بحکم کنی بر دیگران ایا تو و اعوان تو از
زمره اتامرون للناس بالبر و تنسون انفسكم محسوب نمی شوید
ای هارون فردا که منادی از جانب خداوند ندا کند احشر و الذین
ظلموا و ازواجهم کجاستند ظالمان و اعوان ایشان پس منزل بند
ترا در نزد خداوند و دستهایت بنده کرده باشد در گردنت و باز نکنند
انرا مگر عدل و انصاف تو و ظلم و جور تو باشد و تو ایشانرا پیشوا
باشی بسوی دوزخ ای هارون من از قصور احوالت به تلخی خناق گرفتارم
شده بمرگ رسیدم و تو در قیامت حسناتت را در میزان غز و سیات
غیر را در میزان خود مشاهده میکنی چنانچه عاقبت و پاداش ظلم
همین است و سیئات غیر به سیئاتت افزوده ترا بلا بلا ظلمات
بر ظلمتت افزوده شود حفظ کن وصیت مرا و پند گیر از موعظه
من و بدانکه من در نصیحت تو هیچ حدی را فرو گذاشت نکردم
پس بترس از خداوند در رعیت خود و رعایت کن جانب
حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه وسلم را در حق امت او و نیک کن
خلافت را برایشان و بدانکه خلافت اگر بغیرت پاینده بودی
برای تو کی میرسید و بر تو نیز پاینده نبوده باز نصیب غیر خواهد
شد بیت اگر دنیا بکس پاینده بودی ابوالقاسم محمد زنده
بودی دنیا چنین است که نقل میخورد بیکی بعد دیگری و بعضی از نیتها
زاد آخرت جمع کرده سعادت دارین می یابند و برخی
عمر را بر باطل گذرانیده خسرالدنیا و الاخره میگردند و من
می پندارم که تو از طایفه ثانی خواسته بود پس پرهیز و باز به پرهیز
از اینکه نامه بفرستی بسوی من که ازین سپس هر چه نویسی جواب
از من نخواهی دید و السلام عباد میگوید چون نامه باخر رسید
پراگنده و ناپیچیده و بی مهر بسوی من انداخت من نامه را
برداشته رو براه کوفه نهادم و موعظه او در دلم تاثیر کردند کردم


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۵۴) حسن سیرت حضرت عمر

ندا کردم که ای اهل کوفه که میخرد در درا که بویخته است از خداوند
سوی خداوند اهل کوفه بادرهم و دنانیر زیاد جمع شدند گفتم بمال
احتیاج ندارم جامه پشمینه درشت و لباس پاره پاره شرند میخواهم پس
بالسید کهنه و پاره سرانجام آوردند جامه های فاخره که در نزد خلیفه پوشیده
بودم کشیده آن جامه های کهنه را پوشیدم اسب خود را بسلاخ
موجوده خود بار کرده کشانیده رو براه نهادم تا اینکه پیاده
و پا برهنه بدرب خلیفه رسیدم دربان خلیفه بر من استهزا نمود
بعد زمانی اذن دخول یافته داخل شدم خلیفه چون مرا بان حالت
دید برخواست و نشست و باز برخواست و بسر و یزدن شروع
نمود و واویلا و واخر با گویان میگفت که منفعت کرد رسول و زیان کرد
مرسل چه نسبت مرا با دنیا و سلطنت واز من بزودی زایل خواهد
شد پس نامه را همچانکه بمن داده شده بود سر کنده بسوی خلیفه
انداختم با یک برآن و فریاد کنان نامه را میخواند بعضی مصاحبین
او گفتند ای امیرالمؤمنین سفیان بر تو جرئت کرده است اگر او را با
آهن مغلول و بزندان محبوس نمائی تا برای دیگران عبرت شود از حکمت
دور نخواهد بود خلیفه گفت ترک کنید بارا ای بنده گان دنیا مغرور
ست که بلاک کرده اید او را سفیان شخص یگانه است گذارید
او را با شان او پس از ان سفیان را خلیفه دائما در پهلوی
خود داشت و در نزد هر نماز میخواند تا اینکه اثر دنیا رحلت نمود
رحمة الله تعالی رحم کند خداوند بر بنده که نظر کند بر نفس خود و بترسد
از خداوند در اد چیزیکه پیش کرده میشود در او از عمل او چرا که با چیز
بروی حساب کرده میشود و بهمان چیز جزا داده میشود و خداوند
ولی التوفیق است انچه ذکر شد عادت و خصلت علماء بود در ایام مجرد
و نهی از منکر و عدم اقتنای شان بخشم سلاطین چرا که ایشان خود مفصل
خداوندی سپرده اند در ایجا شده اند بحکم او تعالی و بر نیکه روزی کند
ایشان را شهادت چون نیات و عقاید خواهر الخالصالدر رب العزتند
قول صادق شان قلوب قاسیه را بزم ساخته مؤثر می افتاد
عصر حاضره السنة علماء با حرص طمع بند ساخته سکوت کرده اند و نیز


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۵۵) حسن سیرت حضرت عمر رض

اگر حرف بند اقوال و احوالشان با هم موافقت نمیکند و ظاہر کلام شان
مخالف باطن شان بظهور میرسد اگر رویه صدق را پیش نهاد خود ساخته
عزم ایفای حقوق علم را نمایند هر آینه برعزم خود بخواهد شد پس علت
فساد رعایا فساد ملوک است و علت آن فساد علما و علت آن حب
مال و جاه کسی که محب جاه و در برابر معروف اراز اقلا در منبت پین امر
معروف ملوک و اکابر چگونه قدرت خواهد داشت والله الموفق
وصف کرده است حضرت رسول مقبول صلی اللہ علیہ وسلم حضرت عمر
رضی اللہ عنہ را و فرمود که بهتر شما کسی است از آهن که نمیگرد او را
در دین خداوند ملامت کننده و باین سخن که عمر قول حق را ترک کرد
ہیچ کس صادق نیست اشاره شده است حضرت عمر رضی اللہ عنہ
شبار سحر و شیر اشتر زکوات به انیس جون خبر شد دست بر گلو کرد
آن شیر را قی نمود روایت کنند که از بحرین که موضعی است
برای حضرت عمر رضی اللہ تعالی عنہ مشک آوردند فرمود بد میخواهم زنی
باشد که وزن کند این مشکها را تا تقسیم کنم در بین مسلمین قال سویہ
عیال شان عاتکه نام گفت من خوب وزن میکنم حضرت عمر رضی الله عنه
سکوت کردند و باز تکرار کردند حرف خود را و عیال شان نیز حرف
خود را تکرار نمود حضرت عمر رضی اللہ عنہ فرمودند دوست ندارم که تو وزن
کنی مبادا که مشک بر کفه تراز و نهی و بگوئی که در ان اثر غبار خواهد بود
پس مساس کنی آن این همین مسح ترا بزیادتی برسد مر مسلمین
حضرت عمر رضی اللہ عنہ قبل از خلافت خود زنی داشتند که آن نهایت
دوست میداشتند چون بر مسند خلافت قرار یافتند آن زن را
مطلقه ساختند که مبادا بر امر باطل شفاعت کند و من اطاعتش
نمایم حضرت عمر رضی اللہ تعالی عنہ سایلی را شنیدند که سوال میکرد
بعد از شام فرمودند بر یکی از اقوام او که نان شام دهید این
سایل را پس شام داد او را باز دیگر بار شنیدند که سوال میکرد
برای همان شخص فرمودند آیا نگفتم که نان شام دهید این سایل را
گفت نان شام دادم او را حضرت عمر رضی اللہ عنہ نظر کردند زیر بغل
سایل تو بره پر نان دیدند فرمودند که تو سایل نیستی بلکه تاجری و تو بره


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۵۶) حسن سیرت حضرت عمر رض

از دستش گرفته در پیش اشتران کوت پراکنده ساخته سایل را تعزیر کردند
و گفتند از حد تجاوز مکن ازینجا ظاهر شد که با عدم احتیاج سوال حرام است
و گرنه سایل موصوف را تعزیر نمی کردند و توبره او را نمی گرفتند زیرا
که وارد شده است شرع بتعزیر حرام خوار و سبب گرفتن توبره او این بود
که آنرا نهارا بدون حق جمع کرده بود زیرا که کسی که داده بود آن نان را
محتاجش پنداشته است و حال آنکه محتاج نبوده است پس آن نانها
مجهول بوده که صاحب آن شناخته نمی شده و حکم این چنین مال برای
امام است که بر مصالح مسلمین صرف کند - برای حضرت عمر رضی الله
عنه یکشربتی آب سرد که مخلوط بعسل بود در روز تابستان آوردند
گفتند که دور کنید از من این آب را و برین عمل اقتدا کردند برسول الله
صلی الله علیه و سلم چرا که اینان وقتیکه بمسجد قبا آمدند ابن تهان در نزد ایشان
شربتی از شیر که مخلوط بعسل بود آوردند و رسول صلی الله علیه و سلم
قدح را از دست خود نهادند و نخوردند و فرمودند که این را حرام
نکردم لیکن ترک کردم از جهة تواضع برای خداوند جل جلاله حضرت
علی رضی الله عنه برای حضرت عمر رضی الله عنه گفتند اگر اراده کنی که ملحق
شوی دورفیق خود را بردار از خود پیراهن را و کهنه ساز ازار را
و پینه زن کفش را و بخور کمتر از سیری و حضرت عمر رضی الله عنه
فرمودند خشن پوشی کنید و به پرهیزید از زینت عجم که کسری
و قیصرند و کسیکه خود را بزینت قومی مزین سازد پس او
از ایشان است حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند که مراد در فیق
بودند که اگر من به غیر مسلک ایشان بروم برای من غیر
طریق ایشان رفتار میشود و بخداوند قسم است که صبر
میکنم بگزاره ایشان که سخت است تا درک کنم همراه ایشان
خوبی آخرانی معیشت را در آخرت - حضرت عمر
رضی الله عنه فرمودند زهد در دنیا آسودگی قلب
و جسد است یه بعضی از اصحاب فرموده اند متابعت نما حق تقالا
نمودیم در امر اخرت نافع تر از زهد دنیا ندیدم حضرت عمر رضی الله
عنه بنهابت حضرت علی رضی الله عنه را دوست میداشت وقتانی


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۵۲) حسن سیرت حضرت عمر رض

اهل بیت رسالت صلی الله علیه وسلم را محبت تمام داشته از حضرت
رسول الله صلی الله علیه وسلم در محبت اهل بیت اخبار زیاد آمده است
بعضی از اخبار اینست که چون رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند
که هر که من مولای او باشم پس علی مولای اوست حضرت ابا بکر
و حضرت عمر رضی الله عنهما گفتندای ابن ابی طالب گردیدی مولا هر مومن و مومنه
حضرت علی رضی الله عنه بریک اعرابی حکم کردند و اعرابی بحکم شان راضی
نشد حضرت عمر رضی الله عنه او را قهر کردند و فرمودند وای برتوای
بدبخت حضرت علی مولای تو و هر مومن و مومنه است و طبرانی
در احادیث خود گفته است که برای حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند
تو تعظیمی برای حضرت علی رضی الله عنه میکنی که برای دیگری از اصحاب
النبی صلی الله علیه وسلم نمیکنی حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند که او مولی
من است و مراد بمولی در حدیث مذکور ولایت است در محبت و قرب
و اتباع انست چون گفته خدای تعالی ان اولی الناس با براهیم
للذین اتبعوه و هذا النبی و الذین امنوا یعنی قریب تر
بابراهیم آن کسانی هستند که متابعت کرده اند او را و این نبی
و مومنونند پس مراد بولایت قرب است روایت کرده است ابن
سعد از ابی هریره رضی الله عنه گفت که گفته است حضرت عمر رضی الله عنه
که حضرت علی رضی الله عنه حاکم ما است بر حق و نیز روایت شده است
از سعید بن مسیب که گفت حضرت عمر رضی الله عنه که پناه
میگیرم بخدا از کار دشوار که کشاینده او ابو الحسن رضی الله عنه نباشد
روایت کرده است ابو یعلی از ابو هریره رضی الله عنه که گفته است
حضرت عمر رضی الله عنه که برای حضرت علی رضی الله عنه سه خصلت
داده شده است که اگر یکی از ان سه بر من میبود دوست تر
داشتم از شترهای سرخ مواز ایشان سوال شد که آن کدام است
گفتند نکاح دادن بنت خود را رسول صلی الله علیه وسلم را و سکنای او در مسجد
که روا نیست از برای من و دادن رسول الله صلی الله علیه وسلم بیرق را
برای او در خیبر روایت کردیم ابویعلی و طبرانی که حضرت عمر
از حضرت علی رضی الله عنهما بنت شان ام کلثوم رضی الله عنها را که دختر حضرت فاطمه است


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۵۸) حسن سیرت حضرت عمر رض

بی بی فاطمه رضی الله عنها بودند بنکاح خواستید و گفتید که شنیدم از رسول
صلی الله علیه و سلم که هر سبب و نسبی در قیامت قطع میشود مگر سبب ونسب
من و هر اولاد دختری عصبه او قوم پدری اوست غیر از ولد فاطمه که من
پدر و عصبه اویم و نیز گفتند حضرت عمر رضی الله عنه اگر صحبت هزار رسول الله
صلی الله علیه و سلم داشتم دوست دارم که بر انصحبت سبب و نسبی
هم داشته باشم و قصه نکاح گرفتن حضرت عمر رضی الله عنه بنت حضرت علی
رضی الله عنه را ائمه بطرق کثیره روایت کرده اند که یکی طرق طبرانی
و بیهقی و دار قطنی است اکثر طاق حدیث مذکوره ابت ثبده است
از اکابر اہل بیت بعضی ایشان امام جعفر صادق رضی الله عنه است که روایت
کرده است از پدر خود محمد باقر و آن از پدر خود زین العابدین رضی الله عنهم
اینکه حضرت علی رضی الله عنه نگاهداشته بودند دختران خود را برای برادر زاده
خود جعفر بن ابو طالب که یکی اسعد دیگری پس روزی حضرت عمر بحضرت علی
رضی الله عنه تلاقی شدند گفتند ای ابا حسن بنکاح ده سبنت خود ام کلثوم را
برای من که ام کلثوم بنت فاطمه رضی الله عنها بنت رسول الله صلی الله علیه
و سلم باشد حضرت علی رضی الله عنه فرمودند که من ایشان را برای برادر زاده
خود نگاهداشتم حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند بخدا وند قسم است که هیچ کسی
در روی زمین که انتظار بکشد صحبت آنرا چون تظار من حضرت علی رضی الله عنه
فرمودند که این صغیره است حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند که این عذری
نیست از برای تو و تو منع مرا اراده داری و اگر چنین است پس
بفرست اور اسوی من تا به بینم و در روایت دیگر بنیست که چون گفتند
که او صغیره است حضرت عمر رضی الله عنه گفتند که مرا حاجتی نماند در انبی
لیکن شنیده ام از رسول صلی الله علیه وسلم که هر سبب نسبی در قیامت
قطع میشود مگر سبب نسب من و هر اولاد دختری عصبه شان قوم پدری
شانست مگر اولاد فاطمه که من پدر و عصبه ایشانم پس دوست دارم
که مرا با رسول الله صلی الله علیه و سلم سبب و نسبی باشد و بروایت دیگر آمده
که مرا با رسول الله صلی الله علیه وسلم صحبتی بوده است پس میخواهم همراه
صحبت نسبی هم باشد حضرت علی رضی الله عنه فرمودند که او برای من پسرا
چون از ایشان اذن بگیرم جواب خواهم گفت روایت دیگر است


فتوحات اسلامی للبدائل
(۴۵۹)
حسن سیرت حضرت عمر رض
که از برای من دو شیراند با طلب اذن کنم از ایشان یعنی حضرت امام حسن حضرت
امام حسین رضی ام عنها پس طلب اذن کردند ازیشان و ایشان هم اذن دادند
از برای شان در روایتی آمده است که چون طلب اذن کردند از حضرت
امام حسن و امام حسین رضی ام عنها و گفتند که من بدخیرم از اینکه جا آرم
امری را بدون مصلحت شمایان پس حضرت امام حسین سکوت کردند
چرا که حضرت امام حسن از ایشان بزرگ تر بودند پس حضرت امام حسن رضی ام
عنه حمد و ثنای خدا را بجا آورده گفتند ای پدر بزرگوار کیست بعد
از حضرت عمر رضی الله عنه که مصاحبت کرده باشد رسول صلي الله
علیه و سلم را و وفات شده باشند حضرت رسولعم سالی هم علیه و سلم
در و بی کشند از وی بعد از ان حبت یار کرده باشد خلافت را
و عدل کرده باشد حضرت علی رضی ام عنه گفتند راست گفتی لیکن بد
می آید مرا ازینکه قطع کنم امری را بدون معیت شمایان پس
حضرت علی رضی الله عنه برای ام کلثوم رضی ام عنها گفتند
تا نزد امیر المومنین برو و بگوی پدرم سلام میگوید و میگوید که روا
کردیم حاجت ترا و در روایت دیگر آمده است که حضرت علی رضی الله عنه
برای ام کلثوم رضی ام عنها جامه دادند و فرمودند که برای امیر
المومنین بگوی که این همان چیز است که پدرم از برای تو گفته است
پس ام کلثوم جامه موصوفه را برده وصیت پدر را برای حضرت
عمر رضی الله عنه گفتند ایشان فرمودند که برای پدر خود بگوی که
تحقیق راضی شدم من راضی شود خدایتعالی از وی که پارسای
بزرگ است چقدر یک است و چقدر جمیله است رضی الله عنه دو دست
خود را برساق ام کلثوم رضی ام عنها نهادند در روایتی دیگر
آمده که ام کلثوم رضی ام عنها را بسوی خود کشیدند ام کلثوم رضی ام
عنها گفتند اگر امیر المومنین نبودی دماغ ترا می شکستم پس ام کلثوم با قمر
شده آمدند بسوی پدر خود و غصه را برای پدر خود بیان کردند و گفتند
فرستادی مرا بسوی شیخ بدی حضرت علی رضی الله عنه فرمودند که ای دخترین
او شوهر تست پس بنگاح دادند ام کلثوم را برای حضرت عمر رضی الله عنها
حضرت عمر رضی الله عنه در مجلس خود آمدند که میان روضه و منبر به در عقیقه مجاهده است


فتوت اسلامی جلد ثانی (۴۶۰) حسن سیرت حضرت عمر رض

در انصار حاضر بودند برای شان فرمودند نه قولی یعنی بر آمدن علیه باتفاق درین،
و وجود بطین گفتند هر ایی که امیر المومنین وصلت کردی گفتند بنکاح گرفتم ام
کلثوم بنت بنت رسول الله صلی الله علیه وسلم را دیگر از کرد حدیث
رسول الله صلی الله علیه وسلم را که گذشته بمجعل مزار و هر بر اشان کردید
و ولد آوردند زید و رقیه را و از عقب شان ولد دیگر شد پس فوت شد
حضرت عمر رضی الله عنه پس ام کلثوم پسر عم خود عون بن جعفر بن ابی طالب
رضی الله عنهم را بنکاح گرفتند و ایشان هم فوت شدند باز برادر شان
محمد بن جعفر رضی الله عنهم بنکاح گرفتند و ایشان هم فوت شدند باز برادر
شان عبد الله بن جعفر رضی الله عنهم را بنکاح گرفتند پس ام کلثوم رضی الله عنها
بنکاح ایشان فوت شدند و از ان سه شوهر خبر ولد نیاوردند
صحابه کرام رضی الله عنهم اتفاق کردند برین که حضرت عمر رضی الله عنه
بجلالت قدر و ورع و عقل متصفند و صحاب میگفتند که عمر رضی الله عنهم
بصفت کرم متصف است که مجل از وی دور است و بکمال عقل موصوف
که خدعه از وی بعید است روایت شده است ز حضرت عمر رضی الله عنه
روزی گفتند با رسول صلی الله علیه وسلم از اسراء امت من کسانی
هستند که میخورند نعمت های گوناگون و طلب میکنند انواع طعام
و لباس الوانکاف میکنند در موزون سخن حضرت عمر رضی الله عنه
داخل شدند بر رسول صلی الله علیه وسلم و ایشان صلی الله علیه وسلم
خواب بودند بر سریری که بافته شده بود از پوست خرما پس
نشستند و دیدند در جنب آنحضرت صلی الله علیه وسلم اثر بوریا را و اشکهای
شان فروریخت رسول صلی الله علیه وسلم فرمودند چه چیز کر یاند ترا
حضرت عمر رضی الله عنه گفتند یاد آوردم کسرای و قیصر را و چیزی که داشتند
از ملک و ترا بر سریری دیدم که بافته شده است به بوریا و تو رسول
و برگزیده خدائی رسول صلی الله علیه وسلم فرمودند آیا راضی نیستی برینکه
از برای ما اخرت باشد و از برای ایشان دنیا گفتند راضی هستم یا رسول الله
صلی الله علیه وسلم پس فرمودند اہل دنیا چنانند در اہل عقبی چنین هر که در دنیا
فانی زاد عقبی جمع کرد نیمت امروز خورد و دل ز فردا جمع کرد
بر خانه ابی ذر رضی الله عنه شخصی داخل شد بر اطراف خانه او نظر کرده گفت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۶۱) حسن سیرت حضرت عمر رض

یا اباذر در خانه تو متاعی نمی بینم و اثاث البیتی مشاهده نمی کنم حضرت اباذر
رضی الله عنه فرمودند از برای ما خانه ایست که متاع صالح خود را در ان
میفرستیم پس آنشخص گفت تا که در دنیا باشی متاعی اندکی ترا لازم است
فرمودند صاحب منزل ما را فرو نمیگذارد که در مانده شویم در نزد ما فقر
و فاقه بدرجات از عنا و ثروت محبوب تر است امنعم از خواب
عدم تیره روان برخیزد هر که شب سیر خورد صبح گران برخیزد حفرت
رسول صلی الله علیه وسلم از سفر باز آمدند و بر منزل فاطمه رضی الله عنها داخل
شدند بر درب منزل شان پرده و بر دستهای شان دو چوری نقره
دیدند برگشتند داخل خانه نشدند پس از خل شد بخانه شان ابو رافع
رضی الله عنه در حالیکه فاطمه رضی الله عنها میگریستند رافع سبب گریه را
پرسید فاطمه گفت انحضرت به خانه من داخل شد بازگشت معلوم است
که از من نقصانی رسیده باشد رافع از حضور مبارک علت رجعت را
پرسید فرمودند از جهته چوریها و پرده چون حضرت فاطمه رضی الله عنها از
علت رجعت خبر یافتند همان پرده و چوریها را بدست حضرت بلال رضی الله
خدمت رسول الله صلی الله علیه وسلم فرستادند و وصیت نمودند که من اینها را
صدقه کرده ام پس صرف کنید بهر مصرفی که میخواهید فرمودند بفروش بد قیمت
انرا باهل صفه پس فروختند چوریها را بدو نیم در هم و قیمت را برای اهل
صفه دادند پس از ان رسول الله صلی الله علیه وسلم بخانه شان داخل شدند
و فرمودند ای فاطمه پدر و مادرم فدای تو باد نیک کردی و میشور بانت را
بجا آوردی حضرت رسول صلی الله علیه وسلم در خانه عایشه رضی الله عنها
پرده دیدند پاره کردند و فرمودند هر وقت که این را به بینم دنیا را بیاد میآری
بفرست این را بسوی اهل فلان شخص که فقیر است تا جامه نماید حضرت عایشه
رضی الله عنها شبی برای رسول صلی الله علیه وسلم فرش نوی انداختند و عادت
ایشان صلی الله علیه وسلم این بود که دولای بر عبا میخوابیدند پس همین شب تا صبح انرا
پهلو به پهلوی میگیر میشدند چون صبح شد برای عایشه رضی الله عنها فرمودند پس بده
عبار کهنه را و بردار این فرش را از نزد من که شب مرا بخوب نگذشت بمیچنین
کستی برآرسول صلی الله علیه وسلم بیخ یا شش دینار شب داد پس همان شب چشمان را
خواب نبرد تا اینکه در حجز شب دینار انها را از خانه خارج ساختند و حضرت عایشه رضی الله عنه


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۶۲) حسن سیرت حضرت عمر رض
میفرمایند که پر خواب شدند بعد از خراج دادن بر تا انیکه شنیدیم من آواز خواب شان را پسر
در خواب گفتند چه گمان میکرد محمد به پروردگار خود اگر ملاقی میشد خدا را و این سر هم
در نزد او می بود حسن بصری رضی الله عنه فرمودند یافتم هفتاد نفر را از صحابه
رسول الله صلی الله علیه وسلم که نبود یکی از ایشان را مگر بجامه ا، و نهاد یکی از ایشان
در میان خود و زمین چیزی هرگز و وقتیکه خواب میشدند جسم خود را بر زمین
می نهادند و جامه خود را بالای خود می پوشیدند و نیز حضرت حسن رضی الله عنه فرمودند
که داخل شدیم بر صفوان بن محرز و او در خانه بود از نی آویزان شده بود
براد و قریب بمسقط شده بود کسی برایش گفت چرا اصلاحش میکنی
گفت بیمار مرده است که مرده و این قایم بوده بر حال خود رسول صلی الله
علیه وسلم فرمودند کسیکه فوق از بنای لازمه خود بنا کند روز قیامت تکلیف
میشود باین که بردارد آنرا به پشت خود و در خبر است که هر نفقه اجر
داده میشود برای بنده مگر آن که در تاب و گل اتفاق کند قوله تعالی تلک
الدار الاخرة نجعلها للذین لا یریدون علوا فی الارض
ولا فسادا و گفته اند مفسرین که این علو و فساد ریاست است
و تطاول در بنیان رسول صلی الله علیه وسلم فرمودند برای مرد یکه شکایت
میکرد از ضیق مکان اتسع فی السماء یعنی فراخی کن در جنت و نیز فرمودند
صلی الله علیه وسلم که هر بنا و بالست بر صاحب خود روز قیامت مگر آن
بناییکه بعلت دفاع حرارت و برودت باشد حضرت عمر رضی الله عنه در راه
میرفتند قصری دیدند که از کچ و خشت پخته بنا شده بود پس بگیر گفتند فرمان
گمان نداشتم که درین زمان کسی باشد که بنا کند آنچه بناکرده است هامان برای
فرعون نا وقد لی یا هامان علی الطین یعنی برافروز برای من ای
هامان بر گل یعنی خشت پخته بساز برای من و اول کسیکه خشت پخته
ساخت هامان بود که برای فرعون ساخت و اول کسیکه بنای خشت
پخته و کچ بر آورد ساختند فرعون بود که او را جبابره می نامند و یکیست
آراسته و زراندود بعضی اهل سلف جمعی او بعضی صحابه دیدند فرمودند
دیدیم همین مسجد را که بنا شده بود از چوب خرمای خالص و بعد ازان دیدیم
در زمانه دیگر که بنا شده بود بگل و نی و بعد ازان درین حال می بینیم که بناشده است
بخشت خام پس صاحبان چوب خرما از صاحبان گل بهتر بوده اند و صاحبان


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۶۲) حسن سیرت حضرت عمر رض

گل از صاحبان خشت خام بهترند در اهل سلف کسی بود که سر آخود را در عمر خود چند بار
بنا میکرد و باز منهدم میشد و بعضی از اهل سلف بودند که چون بج باغزا میرفتند
خانه خود را منهدم میساختند یا برای خوار خود میبخشیدند و چون باز می آمدند
خانه دیگر بنا میکردند و خانه ایشان از علف و پوست پوشیده بود و درین زمان
هم عادت عرب ببلاد یمن همین است و ارتفاع بنای سقف بیوت شان
قدر یکقامت دیگر نه بی فوق آن بود حسن رضی الله عنه فرمودند چون داخل
شدم بخانه های رسول صلی الله علیه و سلم دست خود را بسقف آن میرسانیدم
ابن مسعود رضی الله عنه فرمودند قومی می آیند که بلند میکنند بنای خاک تر
و دعوی دین داری میکنند در استعمال میکنند اسپ ها را و نماز میخوانند
بقبله شما یان و میرند بغیر دین شما یان حضرت عایشه رضی الله عنها فرمودند
جای خواب رسول صلی الله علیه و سلم تالینی بود از چرم که حشو آن حلو
از پوست درخت بود حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند که من باکی ندارم
از این که صبح کنم غنی یا فقیر نمیدانم که کدام ازیشان برای من خیرست
و حضرت عمر رضی الله عنه میفرمودند که مبتلا نشدم به بلائی مکر که از خداوند برای
من چهار نعمت بود یکی انکه آن بلا در دین من نیست و دیگر اینکه بر من ازین
بزرتری نیست - دیگر اینکه راضیم بهمین بلا و دیگر اینکه امیدوارم ثواب
شنیده شد از حضرت عمر رضی الله عنه که میگرست بعد از وفات بحضرت
صلی الله علیه وسلم و میگفت پدر و مادرم فدیت ای رسول الله صلی الله علیه وسلم
شخ درخت خرمائی بود که خطبه میخواندی بر او در میان را هرگاه مردم زیاده شدند
گر فتی منبر را تا این که بشنوانی مردم را پس ناله کرد چوب خرما از فراق تو
پس نهادی بر او دست خود را و ساکن شد پس امت تو سزاوار ترند
بناله کردن از چوب خرما چون در شدی ازیشان پدر و مادرم فدیت یا رسول الله
صلی الله علیک وسلم بتحقیق رسیده است فضیلت تو در نزد خداوند اینکه
داد ترا بعفو قبل ازینکه خبر دهد ترا بتقصیر و فرمود عَفَا اللهُ عَنْکَ لِمَ اَذِنْتَ
لَهُم عفو کرد خداوند از تو چرا اذن دادی مرایشان را پدر و مادرم فدای
یا رسول الله صلی الله علیک وسلم رسید فضیلت تو در نزد خداوند اینکه
فرستاد ترا اخر انبیا و خاتم الرسل و ذکر کرد ترا در اولین شان پس گفت
وَ اِذْ اَخَذْنَا مِنَ النَّبِيّينَ مِيْثَاقَهُمْ وَ مِنْکَ وَ مِنْ نُوح الا یه پدرم


فتوحات احمدی جلد ثانی (۴۶۴) حسن سیرت حضرت پیغمبرص

و مادرم فدایت یا رسول الله صلی الله علیه و سلم رسید فضیلت تو در نزد خدا در حالیکه
اهل درد و ستم دراند که اطاعت کنند ترا و ایشان در اطباق دوزخ عذاب
کرده شوند و میگویند یالیتنا اطعنا الله واطعنا الرسولا کاشکی اطاعت
میکردیم خدا و رسول را پدر و مادرم فدایت یا رسول الله صلی الله علیه و سلم اگر
بودی براستی این عمران که خداوند و انکره نمود او را سنگی که روان میشد از وی
خونها پس نبود عجیب تر از انگشتان تو که میرنجت آب از انها صلی الله علیک
پدر و مادرم فدایت یا رسول الله صلی الله علیک و سلم اگر سلیمان بن داود را
خداوند باد داده بود که صبح آن یکماهه راه و شام آن هم یکماهه راه بود پس این
عجبی تر نیست از براق تو وقتی که رفتی برا و سوی آسمان هفتم پس خواندی
نماز صبح را با بطح صلی الله علیک پدر و مادرم فدایت یا رسول الله صلی الله
علیک و سلم اگر خداوند عیسی ابن مریم را احیای موتی داد پس عجب تر نیست
از گوسفند مسلوم و فتیکه سخن بگفت ترا و بکفت از برای تو گوشت مسموم
مخور مرا که من زهر آلوده ام پدر و مادرم فدایت یا رسول الله صلی الله علیک
و سلم تحقیق دعا کرد نوح علیه السلام بر قوم خود و گفت پروردگار من مگذار
بر زمین از کافرین یک ذی روح را واگر تو دعا میکردی بر ما یان مانند اینها
هر آئینه هلاک میشدیم همه ما یان با مال شد پشت تو و خون آلود شد روی
مبارک تو و شکست رباعیه تو و شفقتی تو مگر خیر را و دعا بد نکردی و گفتی خدایا
بخش از برای قوم من چرا آنکه ایشان نمی دانند پدر و مادرم فدایت یا رسول الله
صلی الله علیک و سلم متابعت کرد ترا در کمی سن و قصر عمر تو نز مریکه مهیا
نکرد نوح علیه السلام را با کثرت سن و طول عمر او زیرا که بر تو ایمان
آوردند جم غفیری و به نوح علیه السلام طایفه قلیلی پدر و مادرم
فدایت یا رسول الله صلی الله علیک و سلم اگر مجالست نمی کردی مگر
کفو خود را باید مجالست نمی کردی ما را واگر نکاح نمیدادی
مگر کفو خود را هر آینه نکاح نمیدادی برای ما از اولاد خود واگر
تناول طعام نمیکردی مگر با کفو خود هر آینه طعام نمیخوردی
همراه ما یان پس تحقیق قسم بخداست که نشستی با ما و نکاح دادی بمایا
ونان خوردی همراه ما پوشیدی پشم را و سوار شدی مرکب درازگوش
با خود دیگری را در پس پشت خود و نهادی طعام را بر زمین ولیسیدی


توحات اسلامی جلد ثانی (۴۶۵) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

انگشتان خود را از جبه تواضع حضرت عمر رضی الله تعالی عنه فرمودند
مردیست که بیرون میشود از منزل خود و براو از گناه مثل کوه تهامه
است چون از عالم پند می شنود میترسد و رجوع میکند از گناه خود
و میگردد بسوی خانه خود در حالیکه نیست بر او گناهی پس دور نشوید
از مجلس علماء وحضرت عمر رضی الله عنه برای ابی موسی اشعری رضی
الله عنه میگفتند ذکر کن پربارد ردگار ما را وابو موسی خوش صوت
و خوش قرائت بود تدریس میخواندند ابوموسی رضی الله عنه تا
اینکه نزدیک شد که نماز بمیان آید کسی گفت ای امیر المؤمنین
وقت نماز شد فرمودند آیا ما در نماز نیستیم و این اشاره است
بر قوله تعالی و لَذِكرُ اللهِ اَكْبَرُ نوشتند حضرت عمر رضی الله عنه
بر امرای عساکر خود که کهنه بپوشید و خشن پوشی کنید از اشیاء
پوشیدنی حضرت عمر رضی الله عنه عزم کردند که اسپ خود را هدیه
بدهند برای فقرا و کسی ازیشان همان اسپ را به صد دینار خریدار
شد پس سؤال کردند از رسول صلی الله علیه وسلم که آیا بفروشیم
این را و قیمت آنرا اشتر خریده هدیه نمایم و یا این را هدیه کنیم رسول
صلی الله علیه وسلم ایشان را از فروختن او منع کردند و فرمودند
که اسپ را هدیه کن پس خود همان اسپ را هدیه نمودند ازین جهت
که قلیل جید بهتر است از بسیار پست و گفتند حضرت عمر رضی الله
عنه چون برسد یکی از شما را دولتی از برادر شما پس نگاهداشت
کند آنرا این متاع کمیابی است از عبدالرحمن بن عوف روایت
شده است که بیرون شدیم شبی همراه حضرت عمر رضی الله عنه
در مدینه و در باین رفتن چراغی برما ظاهر شد بسوی او رفتیم چون
نزدیک رسیدیم دربی دیدیم که بسته است بر قومی که از برای
ایشان صوت ها بود حضرت عمر رضی الله عنه دستم را گرفته فرمودند
آیا میدانی این خانه کیست گفتم نه گفت این خانه ربیعه من امیه بن
خلف است و ایشان بشرب خمر مشغول بودند پس فرمودند چه
میگوئی گفتم درین باب میگویم که آیا اقدام کنیم برامری که خداوند
او را منع کرده است قال الله تعالی وَلا تَجَسَّسُوا پس باز


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۶۶) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

گشتند و ترک کردند ایشان را و این دلالت میکند بر وجوب
ستر و ترک تتبع و گفتند رسول الله صلی الله علیه وسلم باین حضرت
معاویه رضی الله عنه که تو اگر از پی روی عیب های مردم را
بفساد اندازی ایشان را باز دار خودا یه بفساد اندازی ایشانرا
گفته رسول الله صلی الله علیه وسلم ای طائفه که ایمان
آوردید بزبان و داخل نشده ست ایمان در دلهای شما غیبت
نکنید مسلمانانرا و نکنید غیبها ی ایشانرا کسی که جستجو کند غیب
های برادر مسلمان خود را جستجو میکند خدا عیب های او را تا اینکه
فضیحت او را اگرچه در میان خانه او باشد حضرت عمر رضی الله عنه
شبی شبوی میکردند در مدینه شنیدند آواز مردی را در خانه که
خوش آوازی میکرد پس از دیوار فرود آمدند بر او در نزد او
زنی یافتند و کوزه پر شراب گفتند ای دشمن خدا آیا گمان کردی
که خدا پرده داری میکند ترا و تو مشغول معصیت او باشی گفت
ای امیرالمومنین تعجیل مکن که من اگر یک گناه کردم تو سه گناه کردی
خدای تعالی گفته است ولا تجسسوا و تو تجسس کردی و گفته است
خداوند ولیس البر بان تاتوا البيوت من ظهورها یعنی نیک
نیست اینکه بیائید خانه ها را از پشت آن و تو از دیوار آمدی بر من و
گفته است خداوند لا تدخلوا بيوتا غير بيوتكم حتى تستانسوا
وتسلموا على اهلها یعنی داخل نشوید بر خانه که غیر خانه شما باشد
تا اینکه موانست کنید و سلام کنید بر اهل آن و تو داخل شدی بر
خانه من بدون اذن و بی سلام حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند آیا
تو خیری هست که عفو کنم ترا به سبب آن گفت یا امیرالمومنین بخدا
قسم است که اگر عفو کنی مرا دیگر همچین فعل نمیکنم پس عفو کرد ند او
را و بگردان شدند نیز حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند کسی که نفس خود
را در مقام تهمت بیاورد کسی که سوء ظن کند بروی ملامت نکند
او را و ایشان گذشتند بر مردی که در پشت راه بازنی حرف
میزد پس بالا کردند دره را گفت ای امیرالمومنین این زوجه من است
گفتند چرا با او سخن نمیگوئی جایکه مردمانت نه بیند و گفته حضرت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۶۷) در سیرت حضرت عمر رضی الله تعالی عنه

عمر رضی الله عنه منع میکند نکاح را مگر عجز یا فسق و بودند که بسیار به
نکاح میگرفتند و میفرمودند که بنکاح میگیرم زن را مگر جهته فرزند و
حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند داده نشده است بعد از ایمان بخداوند
نعمتی بهتر از زن صالحه بنکاح گرفت مردی در عهد حضرت عمر رضی الله
عنه و آن شخص خضابکرده بود ریش خود را چون خضاب او دور شد
اهل آن زن او را در نزد حضرت عمر رضی الله آوردند و گفتند که ما این
مرد را جوان پنداشتیم و با و عیال دادیم چون خضاب از ریش او دور
شد معلوم شد که پیر است حضرت عمر رضی الله عنه او را بدره دردناک
ساختند و گفتند فریب دادی قوم را حضرت عمر رضی الله نهی میکرد انرا
از گرانی در مهر و میفرمودند که رسول صلی الله علیه و سلم بعضی زنانشان
ده در هم مهر داشتند با اثاث بیت و آن اثاث دست آسی بود
و کوزه با بالینی بود از چرم که جوف آن پوست درخت بود دولیمه
دادند برای بعضی از زنهای خود بد و پیمانه از جو و برای دیگری
دو پیمانه از خرما و دو پیمانه از کلجان و خطبه خواندند حضرت عمر رضی الله
عنه یکبار و نهی کردند از گرانی در مهرها و گفتند رسول الله صلی الله
علیه و سلم بنکاح گرفتند و بنکاح ندادند بنات خود را بزیاده از
چهار صدر هم اگر گرانی در مهر زنها خوب میبود پیش قدمی می کردند
ایشان صلی الله علیه وسلم در آن پس گفت زنی برایشان چگونه نهی
میکنی و خداوند گفته است و اتیتم احدا بهن قنطاراً قنطار یعنی
زر کثیر پس گفتند حضرت عمر برای خود هر کس از تو فقه تر است ای عمر
تا اینکه زنها هم و در روایت دیگر انیست که فرمودند زنی دانست و
خطا کرد عمر رجعت کرد که عیال حضرت عمر رضی الله عنه بر ایشان سخن
برای او گفتند بر من رجعت میکنی ای گنده بغل زن گفت ازواج
رسول صلی الله علیه وسلم برایشان رجعت کرده اند و آنحضرت صلی
الله علیه وسلم بهتر از تو بودند حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند تباه
شد و زیان کرد حفصه اگر رجعت کرده است بر رسول صلی الله علیه
وسلم پس داخل شدند بر حفصه رضی الله عنها و گفتند غره مساود بنت
ابی قحافه چراکه او دوست رسول صلی الله علیه وسلم است و ترساندند حفصه


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۶۸) بسیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

رضی الله عنها را از رحمت در کلام رسول روایت نشده است که زنی
از زنهای رسول الله صلی الله علیه وسلم نها د دست خود را برسینه
ایشان صلی الله علیه وسلم پس بند داد او را ما داد رسول صلی الله
علیه وسلم فرمودند ترک کن آنرا چرا که زنها ازین بیشتر می کنند روزی
درمیان آنحضرت صلی الله علیه وسلم وعایشه رضی الله عنها کلامی
واقع شد تا اینکه حضرت ابابکر رضی الله عنه را حکم ساختند رسول الله
صلی الله علیه وسلم فرمودند که تو حرف میزنی یا من حرف زنم حضرت
عایشه رضی الله عنها گفتند سخن زنید و نگوید مگر حق را حضرت ابابکر رضی الله
عنه سیلی بروی عایشه زدند که دهان وی پرخون شد گفتند ای
دشمن نفس خود ایا رسول صلی الله علیه وسلم غیر حق را میگوید پس
عایشه رضی الله عنها برسول الله صلی الله علیه وسلم پناه گرفت پس
پشت نشان نشستند رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند ما ترا
برای این کار نخواستیم واوزدن را اراده نداشتیم عایشه رضی الله
عنها بار می برای رسول صلی الله علیه وسلم درحالت گفت تو کسی
باشی که گمان میکنی که رسول خدائی پس رسول الله صلی الله علیه
وسلم تبسم کردند و تحمل کردند این سخن را از روی حلم وکرم ورسول
صلی الله علیه وسلم برای حضرت عایشه رضی الله عنها گفتند من
میشناسم غضب ترا از رضای تو حضرت عایشه رضی الله عنها گفتند چه
میشناسید آنحضرت صلی الله علیه وسلم فرمودندچون راضی باشی به
خدای محمد قسم میخوری وچون غضبناک باشی بخدای ابراهیم قسم میخوری
حضرت عایشه رضی الله عنها فرمودند راست گفتید اسم شما را درحین
غضب ترک میکنم نه دیگر چیزی را گفته اند اصحاب که اول محبتی که واقع شده است
در اسلام محبت رسول صلی الله علیه وسلم است برای عایشه رضی الله عنها
بود ورسول صلی الله علیه وسلم برای عایشه رضی الله عنها میفرمودندکه
من برای توچون ابی زرعم بالم زرع جز اینکه من طلاق نمی کنم تراوی
گفتند رسول صلی الله علیه وسلم برای زنهای خودکه اذیت نکنید مرا در
عایشه رضی الله عنها چرا که بخدا قسم است که نازل نشد برمن وحی در
حالیکه من بلحاف ینی از شما یان باشم مگر بلحاف عایشه انس رضی الله عنه


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۶۹) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

گفته اند که رسول صلی الله علیه وسلم رحیم تر مردم بودند برزنها و بچها
و مزاح میکردند همراه زنهای خود و درود می آمدند بدرجات عقول
ایشان در اعمال و اخلاق تا اینکه روایت شده است از ایشان
صلی الله علیه وسلم که مسابقه میکرد با عائشه رضی الله عنها در دویدن
گاهی ایشان صلی الله علیه وسلم سبقت مینمودند و گاهی حضرت عایشه
رضی الله عنها سبقت مینمودند و رسول صلی الله علیه وسلم میفرمودند
که این بار سبقت تو بان مرتبه سبقت من مساوی شد و در خبر است
اینکه رسول الله صلی الله علیه وسلم مزاح کننده تر مردم بود با
زنهای خود حضرت عایشه رضی الله عنها گفتند شنیدم صوت مرمی
را از حبشه و غیر حبشه و ایشان لعب میکردند در روز عیدین گفتند
از برای من رسول صلی الله علیه وسلم آیا دوست داری که لعب
ایشانرا به بینی حضرت عایشه رضی الله عنها فرمود گفتم بلی یا رسول الله
صلی الله علیک وسلم پس کسی فرستاد دبسوی ایشان آمدند
پس ایستاد رسول الله صلی الله علیه وسلم در میان دو درب
و دراز کردند هر دو دست خود را و نهادم ذقن خود را بر دست ایشان
و ایشان شروع کردند بلعب خود با و رسول الله صلی الله علیه وسلم
میگفتند بس است ترا و من سکوت میکردم که ببینم دو مرتبه یا سه مرتبه
ایشان فرمودند آیا بس است ترا و من سکوت کردم پس گفتند
ای عائشه بس است ترا گفتم بلی پس اشاره کردند بسوی ایشان و
رفتند رسول الله صلی الله وسلم اکمل المؤمنین حسنهم
خلقاً والطفهم باهله یعنی کامل تر مؤمنین بهتر ایشانست بخلق
و مهربان تر ایشانست باهل خود رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمود
بهتر شما بهتر شماست باهل خود و من بهتر شمایم باهل خود
و در روایت دیگر بهتر شما بهتر شماست بزنهای خود و من بهتر شمایم
بزنهای خود حضرت عمر رضی الله عنه همراه خشونت خود میگفت
که می شاید از برای مرد که در اهل خود مانند کودک باشد وچون
التماس کنند اهل او چیزی در اعطای آن مرد باشند یعنی باجرأت
وقوی دل باشد و گفتند حضرت عمر رضی الله عنه مخالفت کنید زنانرا


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۷۰) در سیرت حضرت فاروق رضی الله تعالی عنه

که در مخالفت ایشان برکت است و گاهی گفته شده است مشاوره کنید
با زنان و مخالفت کنید ایشان را و پند دادن حضرت عمر رضی الله عنه
زن خود را که در کلام مراجعه کرد و گفتند مه تو گو لخیتی در جامه بخانه
اگر ما را با تو حاجتی باشد وگر نه نشسته باشی چنانچه نیستی فرمودند
رسول الله صلی الله علیه وسلم دیدم در شب معراج قصری در بهشت
و در کنار آن جاریه گفتم از کیست این قصر گفتند از برای عمر پیر راده
کردم که نظر کنم بسوی جاریه موصوفه پس بیاد آوردم غیرت تراای
عمر پس گریست حضرت عمر رضی الله عنه و گفتند آیا بتو غیرت میکنم
یا رسول الله صلی الله علیک وسلم حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند
عاری دارید زنها را از زینت که لازم بگیرند بر خود خانه نشینی و
پرده داری و زنها را زینت نپوشید و این را گفته اند ازین جهته که زنها
چون از زینت عاری باشند رغبت بخروج نمیکنند در جامه کهنه و
یا نزده حضرت عمر رضی الله عنه حکمی در میان زن و شوهری فرستادند
پس حکم برگشت و اصلاح امر شان نشد پس دره را بر حکم
موصوف تا بالا کرده و گفت خدا میگوید اگر اراده اصلاح کند حکیم
پس توفیق میدهد خدا درا با صلاح در بین ایشان پس حکم موصوف
برگشت و نیت را نیک کرد و لطف کرد بر ایشان تا اصلاح شدند
حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند نمی نشیند یکی از شما از طلب رزق و
میگوید اللهم ارزقنی و میدانید از آسمان ذهب و فضه نمی بارد پس
کسب لازم است تا حصول رزق از طلب حلال نشود حضرت عمر رضی
الله عنه فرمودند بهیچ موضعی را نمیخواهم که در ان اجلم فرا رسد مگر
موضعی که در آن طلب قوت نمایم برای اهل خود و بیع و شرا نمایم و
حضرت عمر رضی الله عنه در بازار میگشتند و بعضی تجار را دره میزدند
و میفرمودند که در بازار ما بیع نکند مگر فقیه و آنکه فقیه نباشد سود
میخورد اگر بخواهد و اگر نخواهد حضرت قتاده رضی الله عنه گفته اند چون
عمر رضی الله عنه بشام قدوم آورد طعامی از برای شان آوردند
که قبل از ان مثل آن طعام را ندیده بود فرمود چون این از برای
ماست از برای فقرائی که مرده اند و از نان جو سیر نشده اند چه خواهد بود


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۷۱) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

خالد بن ولید رضی الله عنه فرمودند از برای آن فراخیت ست حضرت عمر
رضی الله عنه خوش شدند و از چشم های شان اشک آمد و گفتند اگر بهره ما
این طعام باشد و ایشان بجهت رفاه پس ما را بسیار دور گذاشتند حضرت
عمر رضی الله عنه بر بنائی گذشتند که از سنگ و گچ بنا شده بود پرسیدند
که این بنا از کیست کسی گفت از یکی از عمال تست که در بحرین ست پس مال
آن عامل را همراه او قسم کردند و میفرمودند که از برای من بر برخاستی دو امن
ست یکی آب و یکی گل که بخیانت او را ظاهر می سازند و حضرت عمر رضی
الله چون برایشان ایلچی از نزد عمال شان میرسید از احوال
ایشان و نرخ ولایت شان و از شارسایانی که در ان ملک داشتند می
پرسید و از امیر شان سؤال میکرد که آیا ضعفا بر ان داخل میتوانند شد
یا نه و آیا مریضان را عیادت می کند یا نه اگر می گفتند که این خصائل
را دارد پس حمد خداوند را گفته شکر میکردند و اگر میگفتند نه
عزل میکردند او را و میگفتند که مثل سلطانیکه عمال ظالم را بروی
کار می آورد مثل کسی ست که بر گوسفندان خود گرگ را شبان
سازد و مثل کسی ست که سگان گزنده را بدرب خانه
خود به بندد و پیش گذشت که مال عمال را همراه شان نیمه
میکرد و نیمه آنرا به بیت المال می سپرد همان مالی را
که نیمه میکردند که ظاهر می شد که بعد از عاملی حاصل
کرده اند و قبل از ولایت از انها گمان نداشتند حضرت
اباهریره رضی الله عنه را به ولایتی عامل ساخت و از
برای او مالی یافت گفت این مال را از کجا آوردی حضرت
ابا هریره حضرت ابا هریره رضی الله عنه گفت که چهار
پایان من بچه آورد و تجارت من منفعت کرد و یک
قسمتی از مال غنیمت نیز دارم گفتند که نیمه این مال را تسلیم
بیت المال کن گویا حضرت عمر رضی الله عنه می گفتند عامل
مالی را که از درک غیر رشوت تحصیل کند اگرچه حرام
نیست لیکن همه آنرا هم استحقاق ندارد چرا که قابل را
جهت عاملی و تحت بر تحصیل حلال که غیر آن را میسر نیست در این


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۷۲) و سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

مأخوذیست از فعل حضرت رسول صلی الله علیه وسلم در
صحیحین مذکور است که حضرت رسول صلی الله علیه وسلم ابن
اللتیبه را بر صدقات اُزُد عامل مقرر فرمودند چون خدمت
آنحضرت صلی الله علیه وسلم مراجعت کرد بعضی اموال
رانگاهداشت که این از من است که بعضی احباب برایم هدیه
داده اند آنحضرت صلی الله علیه فرمودند چرا در خانه پدر و مادرت
ننشستی که برایت هدیه می آوردند اگر راست میگوئی پس
خطبه خواند و گفت نیست عاملی از عمال من که بگوید این حصه
از بیت المال است و این از خودم که هدیه داده شده ام
چرا در خانه پدر و مادر خود ننشیند تا برایش هدیه بیاورند پس به
خدائی که نفس من بدست اوست که نمیگیرد یکی از شما یان
چیزی را بغیر حق خود مگر که روز قیامت آنرا بر دوش حمل کرده می
آورند پس می آید یکی از شما یان روز قیامت که بر دوشوی
بار کرده شتراست که آواز میکند یا گاوی که بانگ میکند یا
گوسفندی که سنجاست می افگند بعد از ان بالا کردند دست
خود را تا اینکه سفیدی زیر بغل مبارک را دیدم پس
گفتند اللهم بلغت یعنی ای بار خدایا من تبلیغ کردم
و حضرت عمر رضی الله عنه میفرمودند عمال را تا چون حی از
بروز داخل شوید تا اینکه بنویسد چیزی از اموال خود را -
عتاب بن اسید رضی الله عنه گفت بخدا وند قسم است که چون
والی مکه بودم از ان پیدا نکردم مگر دو جامه کهنه که بآزاد
کرده شده خود کیسان دادم و نیز حضرت عمر رضی الله عنه
میفرمودند رحم کند خدا به بنده که عیب برادر خود را برای
او بنماید و ایشان برای سلمان فارسی با کماج تمام گفتند از
من بتو چه رسیده است که از ان طلب عفو کنم حضرت
سلمان گفتند شنیده ام که برای تو دو جامه است که یکی را بر وز
میپوشی و یکی را به شب و نیز شنیده ام که در یک خوان
دو نان خورش می نهی در حین نان خوردن حضرت عمر رضی الله عنه


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۷۳) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

این دو را بس کردم که در ثانی بخوابم کرد آیا دیگر چیز شنیده یا
نه و اینکه فرمودند جره موافقت با مسلمان بود و گرنه این
دو هم واقعی نبود حضرت عمر رضی الله عنه از کسیکه از شام
قدوم آورده بود سؤال کردند از برادری که در شام داشتند
و عقد اخوت با او خضائند بسته بودند گفتند آن برادرم
چون است و چه میکند گفت او برادر شیطان است
حضرت عمر رضی الله گفت چرا او مرتکب کبائر است یا اینکه
شراب می خورد حضرت عمر رضی الله گفت چون میرفتی مرا
بجر بسازتی تانوشته برایش بفرستم پس نوشتند بسم
الله الرحمن الرحیم حم تنزیل الکتاب من الله العزیز العلیم
غافر الذنب و قابل التوب شدید العقاب ذی الطول لا اله الا هو
الیه المصیر پس ازین نامه عتاب ولایت آمیز چون نامه بر آن
شخص خواند گریست و گفت راست گفته است خدا هیبت
کرده است مرا حضرت عمر رضی الله عنه پس از اعمال زشت
خودتائب شد حضرت عمر رضی الله عنه عبدالله ابن عباس رضی
الله عنها را دوست میداشت و با او شوره میکردند
و مقرب میداشت او را و مقدم میکرد او را بر جمیع
اشیاخ پس عباس برای عبدالله پسر خود رضی الله عنها
گفت من می بینم که عمر رضی الله ترا باشیاخ مقدم می کند
پس حفظ کن از من پنج امر را هیچ سر او را فاش نسازو
و هیچ کس را در نزد او غیبت مکن و او را بدروغ تجربه
مکن و در هیچ کار نافرمانی او را مکن و هیچ امر با او خیانت
مکن تعلبی گفته است هر کلمه ازین پنج کلمه بهتر است در نزد من
از هزار کلمه حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند سه چیز است که
تزئید می کند دوستی برادر ترا اینکه چون ملاقات کنی اقل
او را سلام نمائی و اینکه جا بدهی او را در مجلس و توسعه کنی
و اینکه بخوانی او را به بهترین اسمار او حضرت عمر رضی الله عنه
روزی همراه رسول الله صلی الله علیه وسلم نشسته بودند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۷۴) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

حضرت رسول صلی الله علیه وسلم خندیدند تا اینکه ثنایای مبارک
شان ظاهر شد حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند پدر و مادرم
فدای تو باد از چه خندیدی گفتند از حال دو مردیکه روز جزا در
نزد خداوند حاضر میشوند از امت من یکی میگوید الهی مظلمه
مرا ازین شخص بگیر خدا وند میگوید مظلمه برادرت ادا کن آن
شخص میگوید الهی از حسنات من چیزی باقی نمانده است
پس خداوند برای منظلم میگوید چه میکنی با برادر خود که از حسنات
او باقی نمانده میگوید خدایا از سیئات من بر وی بگذار درین
کلام چشم های رسول صلی الله علیه وسلم اشک ریزان
شده اخر مودند که این روز عظیم است که مردم بحمل اوزار خود
احتیاج دارند گفت خداوند میگوید برای منظلم بالا کن سر را
و ببین در جنت که چه می بینی میگوید یا رب شهر ها از نقره و
قصر ها از طلا مشاهده میکنم که زیور ناکت مروارید آیا آن
برای کدام نبی است این مکایین و قصور یا از برای کدام
صدیق است یا از برای کدام شهید است خداوند میگوید
برای هر که قیمت آنرا بدهد میگوید خداوندا کیست که قیمت
اینها را مالک باشد خداوند میگوید تو قیمت اینها را مالکی میگوید
بچه چیزای پروردگار خداوند میگوید به عفو برادر
خود میگوید الهی عفو کردم او را پس خداوند میفرماید
بگیر دست برادر خود را و داخل کن او را به جنت پس
فرمود رسول الله صلی الله علیه وسلم بترسید از
خدا و صلح دهید آنچه را در بین شما واقع میشود از خصومت
چرا که خداوند روز قیامت در بین مؤمنین اصلاح
میکند روایت شده است که حضرت عمر رضی الله عنه
شبی شبگردی میکردند در مدینه منوره مردی را با زنی
در عمل نامشروع دیدند چون صبح شد برای مردم گفتند که اگر
امام مرد و زنی را بر عمل فاحشه به بند و ایشان را حد بزند
شما چه خواهید گفت مردم گفتند تو امامی و تو میدانی حضرت علی

رضی الله عنه فرمودند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۴۷۵) در سیرت حضرت عمر فاروق رضی الله تعالی عنه

رضی الله عنه فرمودند تو حق اقامت حد را بر آنها نداری
زیرا که خدا وندا یمن نکرده است بر این امر کمتر از چهار
شاهد را پس قدری سکوت کرده باز حرف خود را دو
باره گفتند و مردم نیز همان حرف سابق را گفتند حضرت علی
رضی الله عنه هم سخن خود را تکرار کردند پس حضرت عمر رضی
الله عنه بقول حضرت علی رضی الله عنه رفتار کرده ایشان
را رها کردند و تردد ایشان در این بود که آیا امام بعلم خود
حکم کرده می تواند یا نه ازین جهت در مقام تقریر سؤال میکردند
و خبر از فعل شان نمیدادند تا اینکه قاذف گفته شوند و مختار
در نزد فقها هم رایی حضرت علی است که امام در حد و در ایات
بعلم خود حکم کرده نمیتواند زیرا که گفته اند قاضی برای خود
حکم کرده نمیتواند استغنا کرده است حد و و را روایت
کرده است سخنی که حضرت عمر رضی الله عنه صدقه گیرنده
گانزا فرستاد که اموال صدقات را بیاورند ایشان
دیر کردند و مردم احتیاج زیاد داشتند هر گاه
صدقات را آوردند در حالیکه حضرت عمر رضی الله عنه
ازار کرده بود جامۀ کهنه را تقسیم کردند صدقات را و
می گفتند این حصه از آل فلان و این از آل فلان تا اینکه
روز نیمه شد و گرسنه شدند پس داخل خانه خود شده
از خوراکۀ خانه خود خورده گفتند کسی که مال صدقه را در
شکم خود داخل کند دور میاند اورا خداوند از رحمت
خود علامۀ طرطوشی در کتاب خود که مسمی به سراج الملوک
است گفته است خلفاء عدل میکردند در بیت المال و عیش
همان شکر بها بودند و همین سیرت رسول الله علیه وسلم است
و جوع رسول صلی الله علیه وسلم از سیری شان زیاده بود و قوت
شدند در حالیکه زره شان برای چند صاع از جو گرو بود و چون عدل
در بیت المال نشود ملک ضعیف میشود و اعدا رقوت می یابند
هرمزان یکی از ملوک فارس بود او را مسلمانان اسیر کرده نزد