فتوحات اسلامی
(۵۲۳)
ذکر رفتن سلطان صلاح الدین بصور

فرمود که دیوارها را آباد نمایند و جاهایی که بر هم ست تو تیا ر کنند مواضعی
که از انجا بشهر یورش آورده می شد استحکام تمام داد و همه جای شهر را
محکم نمود و حکم داد که بیرون فصیل شهر خندق بکنند هر برج را با میری تسلیم نمود که
کاملا آن برج را بوجه خوب بنماید بعن سنگ بکارکنان کبودی کرد خود سلطان
صلاح الدین با یوبا ی خود را گرفته برده از جاهای دور سنگ بار کرده
می آورد امیران و لشکریان سلطانرا دیده بغیزت آمدند بیکرو زبهین قدر سنگ
آوردند که بخند روز خلاص نمیگردید بعد فرنگیان در بیستم ماه ذی حجه از رمله واپس
گردیده رفتند سبب واپس گشتن شان این بود که نزدیک بدریا بودند و هر چه که می
خواستند از کشتیهای بحری خود میگرفتند چونکه از دریا دور شدند بجهة غله برس
بداننا غله می آورد مسلمانان راه شانرا گرفته قطع میکردند و غله های شانرا
میگرفتند بعد پادشاه انگلتر بفرنگیان شام که همراه وی بودند گفت که شهر
قدس را ندیده ام نقشه آنرا بکشید که از روی نقشه بدان علم بیاورم نقشه را کشید
حاضر کردند در نقشه دید که دریایی بدان شهر احاطه دارد مگر اندک راهی از طرف
شمال از دریا پر سید و از عمق دریا گفتند بسیار عمیق ست پادشاه بعد از تامل
گفت تا وقتی که سلطان صلاح الدین زنده باشد محاصره کردن شهر ممکن نیست
و مسلمانان هم بخوب وجه اجتماع دارند مایان اگر در طرف نزدیک شهر با یمن
لیمه دیگر جانبها ی شهر فارغ میماند از ان طرفها د ذخیره و هر چه احتیاج داشته
باشند ما نها میرسد و اگر مایان متفرق شویم بعضی از طرف دریا و بعضی مایان از طرف
دیگر سلطان لشکریان را جمع نموده بسر یکطایفه میرسد و طایفه دیگر را ممکن نمیباشد که بمدد
آنها برسند چرا که اینها هر گاه از جای خود پا دور شوند مسلمانان شهر با رد و
ریخته تماما را غنیمت میگیرند و اگر همین قدر محافظین بمانند و باقی بروند تا زمانی که
از دریا خلاص شوند و بدانها برسند سلطان صلاح الدین آنها را تمام ساخته
از کار آنها فارغ میگردد علاوه برین که بسیار دشوار ست رسانیدن ما یحتاج
خودها را از علوفه چهار پایان و طعام خودی وغیره چون پادشاه انگلتر این
سخنا را گفت همگی تصدیق کردند و دیدند که غله هم بسیار کم دارند و از دست مسلمانان
نمیتوانند بخود غله برسانند مشورت دادند که واپس به رمله برویم خائب وخاسر
واپس رفتند بعهد سنه ۵۸۸ بجهد و هشتاد و هشت داخل گردید فرنگیان شهر
عسقلان را چنانچه پیشتر بدست مسلمانان آباد بود همچنان تعمیر کردند و در سال


فتوحات اسلامی (٥٢٤) ذکر رفتن سلطان صلاح الدین بشهر مقدس

آبادی مقاتله شدید میان مسلمانان و فرنگیان جاری گردید و دیگر واقعات
بسیار گاهی جمع مسلمانان برسر فرنگیان میربختند و گاهی غله را از ایشان قطع
میکردند و قافله های بزرگ شانرا میگرفتند و در ماه ربیع بهمین سنه سلطان
صلاح الدین ده هزار طلا بدو شخص که مذهب باطنی اسماعیلی داشتند داد که پادشاه
انگلتر را مارکیش پادشاه صور را بکشند هر کس پادشاه صور ظفر یافته او را کشتند و خود
آن دو نفر هم کشته شدند شهر صور را (کندی هنری) مالک گردید و پیشتر ذکر کردیم
که کندی هنری خواهر زاده پدری پادشاه فرانس بود و خواهرزاده مادری پادشاه
انگلتر او در نهم ماه جمادی بهمین سال فرنگیان قلعه داروم استیلا یافته او را
خواب نمودند بعد بطرف بیت المقدس رفتند و سلطان صلاح الدین در آنجا بود
علت طمع فرنگیان این بود که سلطان صلاح الدین بیشتر لشکرهای خود را از جهت
زمستان بسبب راحت شان متفرق گردانیده بود فرنگیان بگمان افتادند
که کامیاب خواهند شد چون سلطان صلاح الدین شنید که نزدیک رسیدند
برجای شهر قدس را بر امیران تقسیم نموده خود آن همراه لشکر بپیش
روی فرنگیان برآمد در عرضی شهر بفرنگیان رسیده بلا را بر سرایشان ریختاند و جمع
جمع مسلمانان را پی در پی بر سرشان روانه فرمود فرنگیان دانستند که چون
بشهر قدس پائین شوند بدی و سختی بر سرشان فرومیر یزد و تسلط مسلمانان
بر سرشان زیاده جایگیر میشود بنا بران واپس گردیدند و مسلمانان از عقب
شان تیرها و نیزه ها برایشان ریختاندند چون فرنگیان از شهر (یافا) دور گردیدند
سلطان صلاح الدین جماعتی از لشکر بطرف فرنگیان روانه فرمود که نزدیک فرنگیان
شدند و در موضعی کمین کردند چون جماعت سواران فرنگیان بهمراه قافله از انجا
میگذشت که مسلمانان برسرشان خروج کردند و بسیاری را کشتند و بعضی
را اسیر گرفتند و غنیمت بسیار گرفتند و این واقعه در آخر ماه جمادی الاول بود که فرنگیان
بقافله بزرگ مصر رسیدند فرنگیان بطرف شان رفته بعضی قافله را بنواحی
شهر (خلیل) گرفتند و بعضی تسلیم شدند بعد فرنگیان یقین کردند که چون از دریا جدا
گردیده دور شوند طاقت مسلمانانرا ندارند واپس گردیده بشهر عکا رفتند و در
آنجا اقامت کردند چون سلطان صلاح الدین دانست که را نپیس بدقتند
لشکری را جمع نموده بطرف شهر (یافا) رفت که بدست فرنگیان بود در آنجا
پائین گردید و بهمراه شان مقاتله سخت نموده تا اینکه بزور شمشیر قهراً

خلیل شهریست معمور و قریب
بیت المقدس یکروز راه است
حضرت ابراهیم خلیل کرده
آنجا مدفونند خلیل بهمان
لحاظ نام اینجاست کا جم


فتوحات اسلامی
(۵۲۵)
در گرفتاری کوبازرگانان

شهر را مالک گردیده در بیستم ماه رجب و تمام مال شانرا غنیمت گرفت و
بسیاری را کشت و بسیاری را اسیر گردانید و بشهر مالهائی که از قنطره سفر گریخته
بودند در آنجا بود و باقی فرنگیان قلعه بندی کردند مسلمانان در دور قلعه را گرفتند
که بدیشان از شهر عکا استمداد رسید که پادشاه انگلیز بهمراه شان بود
مسلمانان یافا را بیرون نمود و از شهر عکائی در پی بفرنگیان استمداد میرسید در تنهام
پادشاه انگلیز با جیش رومی شهر آمده با مسلمانان مقاتله پیش گرفت در مسلمانان
حمله نمود و هیچکس از مسلمانان روی پیش نگردیدند مابین هر دو صف ایستاد و از
مسلمانان طعام درخواست کرد و پائین شد و طعام خورد و واپس بشهر یافا رفت
(ذکر مصالحه با فرنگیان)
در بیستم ماه شعبان همین سنه عقد مصالحه میان مسلمانان و فرنگیان منعقد گردید
بمدت سه سال و هشت ماه و سبب مصالحه این بود که پادشاه انگلیز از جنگ
بسیار خسته و از کناره دریا دور شده هم نمیتواند و در کناره هم مسلمانان مهری
ندارند که طمع کرده بگیرد و دیر مدت شده بود که از شهرهاے خود آمده بودند
بنابر آن مراسله و ایلچی بنزد سلطان صلاح الدین در باب مصالحه روانه
نمود سلطان جواب نداد بلکه گفت که از ما و شما جنگ است و پس فرنگیان
فرنگیان درین باب پی در پی ایلچی روانه نمودند و پادشاه عدالت قرین برادر
صلاح الدین هم ایلچی در باب مصالحه روانه نمود برادر سلطان و جماعت امیران
در باب جواب مصالحه مشورت دادند که بشود و بخدمت سلطان عرض نمودند که
به لشکریان محنتی و ملالت بسیار پیش گردیده است و اسلحه و مال و چهار پای ما
بسیار تلف گردیده است و خزانه تمام شده است و گفتند همین فرنگی که صلح طلب
شده است میخواهد بکشتیهای هدائی سوار گردیده واپس بشهرهای خود بروند
ماچون صلح را معطل نمودید زمستان میآید و سواری کشتیهای دریائی
منقطع میگردد ما یان را باید یکسال دیگر بمانیم و ضرر مسلمانان عظیم میگردد
و درینباب گفتگوی بسیار کردند بعد از دلیل و برهان بسیار سلطان بمصالحه
رضا داد ایلچیان فرنگیان حاضر گردیده مصالحه را منعقد نمودند و بر همین قاعده
قسم کردند و از جمله فرنگیان که بمجلس سلطان در خیار حاضر بودند (بالیان الصیر متحان)
که پادشاه رمله و نابلس بود و از جمله سخنهای که بسلطان صلاح الدین
گفت این بود معامله که شما در اسلام بهمراه مایان پیش نمودید کسی نکرده است و نه


فتوحات اسلامی
(۵۴۶)
ذکر مصالحه با فرنگیان
اینقدر فرنگیان که در بینمدت تلف شده و هلاک گردیده اند بقرتبها ہلاک نشده بودند
لشکریان که از کشتیهای دریائی بیرون گردیدند مردان جنگی براق دار را که
شمار نمودیم ششصد هزار بودند محال از برده نفر یکنفر بشهرهای خود واپس نبروند
بعضی را کشتند و بعضی مردند و بعضی غرق گردیدند و چون امر مصالحه انفصال یافت
فرنگیان از سلطان اجازه زیارت بیت المقدس درخواست کردند سلطان اجازه
فرموده زیارت کردند و هر طایفه بشان بشهرهای خود ها واپس گشتند و پادشاه
انگلتر ا واپس بشهر های خود رفت و بساحل شامات بسز فرنگیان و بر شهرهایی که به
دست فرنگیان بود (کند بنبری) مقیم گردید و سلطان صلاح الدین بشهر قدس
رفت و ماه رمضان آنجا روزه گرفتند بعد در ماه شوال بدمشق رفت و مردمان
چون مدت بسیار شده بود که سلطان را ندیده بودند خوشحالی بسیار نمودند به
سبب ملاقات سلطان و بیمی که دشمنان دین شهرها ی اسلام را وا
گذاشته واپس رفتند فرحت بسیار مسلمانان روی نمود و همین مصالحه از لطفهای
خداوندی بمسلمانان بود چون وفات سلطان صلاح الدین نزدیک گردیده بود
از مرحمت و لطف خداوند همین واقعه مصالحه مقدر گردید و الا اگر در زمان محاربه
سلطان وفات میکرد طمع فرنگیان زیاد گردیده در شهر ها ی اسلام و شر
شان انتشار می یافت و محکم بود که بعد از وفات سلطان کسی موجود نمی شد که
بجای وی مقرر گردیده جنگ و غزا و جهاد را بپیشنهاد خود مینمود در بیست و هفتم ماه
صفر المظفر سنه ۵۸۹ پانصد و هشتاد و نه بدمشق بعد از چند روز ناخوشس بودن وفات
یافت حقتعالی وی را رحمت کناد سلطان بسیار شخص خوبی بود عالم و صالح و حلیم
و نیک اخلاق متواضع صابر بسیار صفتهای نیک و افعال جمیله داشت غازی و
بسیار جهاد کننده بود با کفار فتحهای بسیار وی دلالت بجهاد کردن بسیار وی دارد
هفده پسر دیگر تر ارزی مانده و سز و اراضی از وی باقی نمانده در خزینه وی
بعد از وی چهل و هفت در هم و یک طلا ی صوری یافتند تولد وی در سنه
پانصد و سی و دو بود و عمر وی قریب به پنجاه و هفت سال مدت پادشاهی وی ملک مصر
بیست و چهار سال و تصرف وی در شامات قریب به نوزده سال بخرج کردن
مال در راه خداوند تعالی بسیار حرص داشت تا اینکه اگر اسب یکی از لشکریان در
راه خداوند تعالی تلف می شد یا مجروح میگردید اسب عوض میداد و زیاده
هم چیزی می بخشید حساب کردند خیری اسبانی که بمدت سه سال بجهادین بمرابی


فتوحات اسلامی
(۵۲۷)
ذکر مصالحه با فرنگیان
خود بخشوده بود دوازده ہزار راس اسب بشمار آمد بسیار سخی و جواد طبیعت
و خراج - بود خصوصا بغازیان و مجاهدین کفار اسپ ملکی نداشت
که سوار شود و اسپی که سوار میگردید یا بخشیده گی یکی از مجاهدین
بود یا وعده بخشش آن داده بود و صاحب آن بطلب وی بود وقتی
که بکار زار حاضر میگردید اسی عاریت میگرفت و مقاتله مینمود چون از
اسپ پائین میگردید صاحب آن آمده میگرفت مجلس پائین آن
مدام از علما رو اهل دین و صاحبان فضل پر بود بحث
و گفتگو بی علما را در پیش خود بسیار دوست میداشت
و در مباحثه با ایشان شریک میگردید خصوصا در مسئله-
ہای باریک و مشکل از بسکه مداومت بمجلس علما
نموده بود از خودشان بعض احکام فرعی فقهی و
دلیل ہای شرعی دانا تر گردیده بود علماء
را بسیار گرامی میداشت
و برای ایشان تواضع زیادی نمود
به پنج وقت نماز مداومت زیاد داشت که هیچ
نماز را - از وقت آن تاخیر نمی نمود و مداما نماز-
به جماعت می خواند در جمیع کار ہای خود توکل
بخدا وند جود مینمود که یکروز بر روز دیگر در اراده خود
اضافه نمیکرد از گنابان خدمتگاران و اتباع
خود و از لغزش ہای شان بسیار تغافل مینمود و سخنان
مکرده و خلاف طبع از ایشان شنیده بد نمی برد و
و متاثر نمینگردید گناه خطا کاران را کاہے بزبان
نمی آورد تا حدیکه بعض غلامان و ی یکی را به سر موزه زده از
وی خطا خورد و نزدیک بسلطان واقع گردیده میخواست بخود
سلطان برسد بدیگر طرف التفات نموده همراه شخص دیگر بسخن
مشغول گردیده از کار آن غلام تغافل اختیار نمود و بسیار
پاک مجلس و پاک زبان بود نشتی دی فرموده است بموت سلطان
مرد با مردند و بفوت وی صاحبان فضیلت فوت گردیدند و دستهایش


فتوحات اسلامی (۵۲۸) ذکر مصالحه با فرنگیان

دوستان فرود افتاد و چشمهای دشمنان اشک ریختند
و روز بیا قطع گردید و عالم تاریک شد و زمانه بتعزیت
شد و اسلام را مصیبت گرفت مجلس های وی مجلس
های آخرت بود سبب اینکه در مجلس خود یا عدل را بر
پا نموده انتشار میداد یا سخن جهاد می نمود یا
حدیث های پیغمبر صلی الله تعالی علیه و سلم می شنود یا کار
نیک اختیار می نمود یا بصاحبان حاجات احسان
میرسانید یا کارهای جان بر می آورد اقسام خوبی از وی
بوجود می آمد و در پای عبادات بروی وی
کشاده بود با آنکه شامل صفت های بزرگ بود و بسیار
چابک و نیک اخلاق بود و حیا ر زیاد داشت و سخائی
داشت که هیچ سخی بدان نمیرسید بسیار می بخشید و ببخشش
خود نمیدید بلکه فضیلت گیرنده را اعتبار میداد مداماً تازه
روی و صاحب تبسم بود سائل را نگاهی ردّ نمینمود و قلم رسیده
را از درگاه باز نمیداشت گوینده را بخالی نمیداد و امید
کننده را نومید نمیکرد بعض امیران از یک غزوه تخلف
نموده همرا وی نرفته بود سبب نارفتی پرسید امیر
گفت از قرضداری بغزوه آمده نتوانستم قرضخواهان ویرا
خاسته حاضر کردند قرض ها را حساب کردند دوازده
هزار طلا شد همه را بر ذمّه گرفته امیر را از دین خلاص
فرمود تمامی غلامان و مقربان و امیران جمیعاً و لشکریان وی
در اخلاق و سخا و کرم و صفتهای نیک با سلطان اقتدار داشته
تماماً نیک اخلاق بودند یکی از زاهدان زمان زاهد تر
و از عابدان وقت بیشتر عبادت می نمودند (عماد) منشی
سلطان گفت دوات قلمدان من اندک نقره کوب بود روزی از روزها سلطان این
انکار نمود طیبیته حمی بدست او عرض کردم امام ابا محمد جوینی در جواز اینچنین چیزها وجهی بیان کرده است
سلطان این گفت رخصتهای شرعی کار کردن بتقوی منافات دارد بهتر آن است که پرهیز نمائی
بعد از فرموده سلطان بدان دوات چیزی ننوشتم


فتوحات اسلامی
(٥٢٩)
ذکر مصالحه با فرنگیان

اوقات او تمام به تلاوت قران واوراد واذکار مصروف ومستغرق عبادت بود عملاً
وعلماً قلباً ولسانا لذت و زینیت دنیا را ترک کرده محبت و بهجت آن را از دل خود برو
کرده درین دنیا مانند اسیری بود ارز و نمیکرد ربائی خود را مگر بدار القرار در دوستی
سماع حدیث نبوی علی قائله افضل الصلوة و السلام بحدی مشعوف بود که بین
صفین محاربه خود را از سماع حدیث بی نصیب نمیکرد سبب این بود که برای وی
گفته شده بود که یا مولننا تو در هر موضع سماع نمودی مگر در صف مقاتله جز و حدیث را
حاضر کرد در حالیکه خود او بالشکری به پشت اسپان سواره گاهی میتند
و گاهی می ایستادند گاهی سرای خود را فرو دکاهی بالا کرده سماع حدیث
میکردند بر همین گرد مدار مت داشتند این امر سبب نصر عظیم و فتح مبین
میگردید از اعظم دلاوران- قوی قلب شدید لبام بود ثبات بزرگ داشت
که از هیچ چیز نمی ترسید تا ئیکه با جماعت اندک بالشکری فراوان فرنگ تقابل میشد
با وجود یکه امداد فرنگیان متصل و لشکریان شان متوالی بود با اینهمه قوة نفس و صبر او
در جهاد زیاده شده میرفت در محاربه عکا در یک شب زیاده بر هفتاد کشتی جنگی از فرنگ
با مردان و اسلحه بمقابله او رسید که بعضی اتباع او جهاز جنگی دریائی را از وقت عصر تا بعد
غروب شمرده و بر اخبر دادند قوة نفس و شجاعت و شهامت او زیاده تر گردید
قاضی ابن شداد فرموده که چون مصالحه بین او و فرنگ منعقد گردید بعضی ملوک
فرنگ که پیش وی سلطان نشسته بود در روز قطع مصالحه از وی پرسید که درین
محاربه عده شما چه قدر بود گفت نچصد هزار گفتم چه قدر از شما ہلاک گردید گفت
تقریباً صد هزار کشته گردید اما انچه بوت و غرق تلف گردیده این قدر
بسیار بود که شمار آن را نمیدانم مگر بسوی بلاد خود اندکی باز گردیدند از خصلت
وی رحمته الله علیه این بود که در وقت شدت جنگ میان دو صف گردش
کرده صفوف لشکری را از میمنه به میسره گاهی ایشان را بتقدم و گاهی باتیاون
امر میداد بدشمنان نزدیک شده با ایشان پهلو به پهلو میشد بمقتضی حال
تدبیر میکرد وی ارحمتہ اللہ به تدبیر جنگ مهارت کامل بود هرگز دشمنان را
بسیار و بزرگ نمی شمرد از کمال توکل که بر خدا جل شانه داشت و اعتماد او قوی
بود کاهی در ایام مقابله کنار وی را رحمة الله علیه مرض عارض میشد و ازض
مرض چیزی از لوازم او مزاحم نمی شد در ایام محار به عکا د کما بسیار از کریز اتو
او را گرفته در مشت عارض شد که قدرت نشستن نداشت بر پهلوی خود تکیه


فتوحات اسلامی (۵۳۰) ذکر محاربه فرنگیان

میکرد در خیمه بر طعام خوردن همراه نفری نمی نشست زیرا قدرت جلوس نداشت
با وجود این از صبح تا پیشین باسپ سواره بر طرف طواف نموده سرشته جیوش را
نموده بر در حصار بود دائم دغلش را مکررا بسخره در می‌آورد مردمان از شدت صبر
او تعجب میکردند مردمان میگفت چون سواری شوم الم آن را در یافت نمیکنم
تا اینکه از اسپ خود فرود آیم این هم کرامت عظیم بود که حق تعالی و برا بآن اکرام
نموده بود و بود رحمة الله علیه چون اوان رمیدن سیدی بلشکریان
فرمان رخصتی داد متفرق میشدند خود با طایفه اندکی از لشکریان بمقابله
دشمن توقف میفرمود با آنکه دشمنان اثر ماهان او اضعاف مضاعف بودند
وی رحمة الله علیه شعایر دین خدا را بسیار تعظیم نموده بر متدعين و اهل فلسفه
شدید بود در راه خدا از ملامت کننده باک نداشت – بود رحمة الله علیه
که عشرت خوب و اخلاق نظیف مجلس نیکو خوش محضر بود حافظ انساب‌های
عرب و واقعه‌های شان و با خلاق و احوال عرب با عارف بود چنان بعجایب
و نوادر عالم با خبر بود که از مجلس او چیزها استفاده میشد که از غیر او نمیشد
تهی شد از خوبی اخلاق او با خدمه این بود که یکروز آب خواست حاضر نشد
ثانیا طلب کرد بلکه در یک مجلس پنج بار آب خواست حاضر نکردند آخر گفت
ای صحاب من تشنه گی مرا کشت بعد از ان آب حاضر شده آشامید بر تاخیر
آوردن بر یکی انکار نکرد - مرتبه مرض سختی بوی عارض شد که قریب الموت گردید
چون اند مرض صحت یافت داخل حمام گردید آب حمام بسیار گرم بود آب سرد
خواست خادم او آب را حاضر کرده دستش حرکت کرد آب بر زمین ریخت
چیزی ازان بر بدن او رسیده بواسطه ضعیفی در دناک شد باز آب سرد خواست
خادم او آبی را حاضر کرد این دفعه طاس از دست خادم افتاده تمام آب بروی
رسید نزدیک بهلاکت شد ازین زیادتر بغلام نگفت که اگر اراده کشتن
مرا داشتی مرا خبر میکردی غلام عذر نمود وی سکوت کرد از کرم او این بود
که در مدت اقامت عکا از رو بروی فرنگیان هژده هزار دابه از اسپ قاطر
غیر از شتر از مال و جامه و اسلحه آنچه به شمار نمی آید بیرون کرد روز فوت او در خزانه
او غیر از یکدینار صوری و چهل درهم ناصریه دیگر چیزی موجود نشد با وجودیکه از وی هفده
پسر و دختر ماند برانکه از وی چیز مورثه او بخواهد ماند باک نداشت از فایت خدا در دنیا
سرا و زمین و باغ و دکان او د ناند زیرا کمال وثوق در اعتماد بر خدا تعالی داشت چون


فتوحات اسلامی (۵۳۱) ذکر مصالحه با فرنگیان

دولت عبیدین در مصر منقضی شد وی بر مصر مستولی شد از انواع ذخایر که از شماره بیرون
بود گرفته تماما تقسیم نمود برای نفس خود چیزی اختیار نکرد ـ از تواضع وی رحمه الله علیه ان بود
که بر کسی از یاران خود تکبر نمیکرد بلکه ملوک متکبرین را عیب می‌نمود در نزد او فقرا و
صوفیه مجتمع گردیده سماع معروف صوفیه را تعمیل میکرد هرگاه یکی از صوفیه برای وجد
برمیخواست وی بموافقت آن ایستاده شده نمی‌نشست تا انکه آن صوفی فارغ میشد
جامه که در شرع جایز نبودی نمی‌پوشید چون بمرض موت گرفتار شد شبی ازان شبها
قاضی فاضل که وزیر او بود با بعضی از اولاد او وعماد منشی بر بالین او حاضر شدند
عماد گفت وی را نشانده تکیه نمودیم آب نیم گرم خواست که عقب شربت برای
لینت طبع بیاشامد چون آب آورده شد بسیار گرم بود از بغایت گرمی آب
شکوه نموده تغییر خورد ثانیاً آب را حاضر کردند از بسیاری سردی آب شکوه
نمود برشفته و غضبناک نگردید خیر انقدر که گفت سبحان الله یکی بر تعدیل آب
قدرت ندارد ـ عماد گوید من و قاضی فاضل از نزد او گریه کنان برآمدیم
زیرا شدت مرض او را مشاهده کردیم قاضی مذکور گفت این اخلاق را
ببین که نزدیک است از مسلمانان مفارقت کند اگر در بحال دیگری بودی
قدح آب را بر سری خادم میزد برای وی رحمه الله علیه امام مرتبی ملازم
و مداوم بود چون غایب شدی کسیکه از اهل علم بتقوی و اجتناب موصوف
بودی با وی نماز خواندی بقول منجم گوش نمیداد آرم الغو میدانست
شومی و بد فالی نمیگرفت در کار استخرا نمی شد بلکه چون قصد نمودی به توکل
علی الله جر امیداشت هیچ روزیرا بر روز دیگر و زمانی را بر زمانه دیگر فضیلت
نمی داد مگر به تفضیل شرع همیشه ناصر اهل توحید و قامع مبتدعین بود
در اصول فروع و معقول و مسموع شافعی المذهب بود با اهل تنزیه نزدیک
و از اهل تشبیه دوری میجست عالمان در عدل او و علماء در مرحمت او و شعرا
در امنیت او وزهاد در احسان او بسر می بردند ـ و بود رحمه الله علیه شخصی
نیک اعتقاد شیخ امام قطب الدین نیساپوری رساله که در وی معتقد است
اهل سنت و جماعت را جمع نموده برای او ساخته آن را حفظ نموده اولاد
خورد خود را به حفظ آن مامور داشت در شبها به تهجد قیام داشت سماع
قرآن شریف را دوست داشت کسی را که امام اتخاذ میکرد شرط مینمود
که عالم به علوم قرآن و متقن حافظ باشد بود رحمه الله علیه نرم دل و گریان


(۵۳۲)
فتوحات اسلامی

یحیی بار خدایا
بگردان قرار گاه او را در
جنت النعیم ودور گردان
چشم او را بیقین و مهر کرم
خود بیارام از جان وی کن
مینار او در دار کرامت
خود بان نیز نعمت دادی
و انعام کردی با ایشان
از گروه پیغمبران و صدیقان
و شهدا و صالحین آمین

چون استماع قرآن عظیم نمودی قلبی غاشع و شکلی حزین شدی بر جا شد بان الطمئنه
و اهتمامی یادی مینمود مولف فرموده اگر شخصی قسم خوردی که در وقت بیرون شدن
بطرف جهاد یکدینار و درهم بغیر از امر جهاد صرف نمیکرد هر آئینه در قسم خود صادق
بودی چنان در جهاد مجدتی داشت که آل و اولاد و وطن و مسکن خود را واگذار
شده در گوشه خیمه که باد تا اندر است و چپ میوزید قناعت نمود تا انیسکه
در شبیکه باد شدت داشت خیمه بروی افتاده نزدیک به هلاکت رسید با وجود
این زحمات رغبت و اهتمام و سیر نمودن او در جهاد زیاده تر میشد مناقب
وی بسیار است مؤلف گفته که علیحده رساله در منقبت او تالیف کردم
اللهم اجعل مقره فی جنات النعیم واقر عینه بالنظر الی وجهک الکریم
یا ارحم الراحمین واجمع بیننا و بینه فی امر که امتنات مع الذین انعمت
علیهم من النبیین والصدیقین والشهداء والصالحین
و آن با وجود صفات جامعه حسنه بود از حسنات سلطان محمود نورالدین
بن زنگی زیرا که سلطان محمود نورالدین کسی بود که آماده کرده بود وی را
تار تیکہ وی از کاملین و از بندهای مقربین خداوند گردید سابقا مناقب سلطان
محمود نور الدین را نزد وفات او که در سه بود وعده نموده بودم چون
مناقب و ترجمه او بسیار بود رساله علیحده در سوانح او تصنیف شده اما
اندکی را تبرکا و اینکه شاید به برکت سلاطین عادل بانواع تشریفات نائل شویم
در اینجا - ذکر می نمائیم - سابق تذکار شد که سلطان نور الدین ای بن عماد
الدین زنگی بن قسیم الدوله آت سنقر که از غلامان ملکشاه سلجوقی بود که ویرا
ولایتهای حلیله داده بعد از وی پسر او عماد الدین نیز ولایات بسیاری والی
و اعظم فتوحات را فاتح گردید بعد از وی امر حکومت به پسر وی سلطان محمود
نور الدین قرار گرفت که والی حلب و موصل و غیره بوده ممالک بسیار بر اکثر نصاری
بران استیلا و یافته بود فتح نمود آنچه در ترجمه سلطان مذکور است اینکه
وی عالم و فقیه و تابع مذهب ابوحنیفه رحمه الله علیه و عابد و پرهیزگار
و زاهد بود از جمله زهد و پرهیزگاری وی این بود که اکل و مشرب و لباس
او از ملک خاصه که از سهم غنیمت گرفته بود میبود وقتی زوجه او از تنگی معاش
شکوه کرد و یرا در حمص سه دکان بود که فی سال بیست دینار کرایه داشت
محصول آنر ابوی داده گفت غیر ازین دیگرند ارم تمامی آنچه در دست من است

مال


فتوحات اسلامی
(۵۳۳)
ذکر مصایب فرنگیان

مال مسلمان و من طنزدن مسلمانم خیانت کرد و میتوانم دیو اسطه تو خود را داخل جهنم میکنم
و شب نماز بسیار میگذارد اوراد حسنه داشت با بود چنا نچه در صفت او گفته شده
جمع الشجاعة والخشوع لربه‌ما احسن المحراب في المحراب
جمع کرد مردانگی و ترس پروردگار را‌چه قدر خوبست جنگ جای در محراب
عارف فقه امام ابوحنیفه بود حدیث استماع میکرد و بر حصول ثواب بدیگران
می‌شناواند - عدل او چنان بود که در مملکت خود با وجود کلامی باج گیر و عاشر
نگذاشت در مصر و شام و جزیره و موصل وغیره امر باج گیری را باطل نمود والی ها
پیش از و درین خصوص بسیار جور میکردند تا درجه رسیده بودند که از صد
چهل برنج میگرفتند سلطان موصوف تمام آنها را باطل کرد از ان سبب
حق تعالی در غنایم او برکت داده فتوحات زیادی برای او حاصل شده تا اینکه او
وسلطان صلاح الدین بسیاری از ممالک شامیه وغیره را از تصرف نصاری کشیدند
که تقریبا صد سال بر آنها مستولی شده بودند بیان آن بطریق اختصار گذشت
و بود رحمة الله علیه که شریعت را تعظیم و در احکام آن خشنود یعنی برأی خود ازان
نمیگذشت ویرا درین باب قصه های عجیبه است ازان جمله حکایت است
که بعضی رعیت او بروی دعوی ناحق کرده بر قاضی که خود او برای تنفیذ احکام
مقرر نموده بود شکوه برد قاضی سلطان را خواست سلطان در محکمه حاضر
گردیده بقاضی گفت که من بر آنجا که آمده ام با من چنان سلوک نمائی که با غیر من
مینمائی خصم آن او در مجلس مساوی آن نشانده با وی محاکمه کرد حق بر ذمه سلطان
ثابت نگردید ملک برآ سلطان نورالدین ثابت شد سلطان گفت ای حضار
گواه باشید که چیزی را که خصم با من محاکمه میکرد بوی بخشیدم اگرچه میدانستم که حق
برای من است لکن با او حاضر شدم تا نگویند که بر وی ظلم کرد حالا که حقیقت ظاهر
شد حق خود را باو بخشیدم این نهایت عدل و انصاف بلکه غایت احسان است
که از عدل فوقیت دارد حق تعالی این نفس زکیه طاهره فرمان بردار حق را
رحم کناد این فقره از ملوک متاخر با وجود فساد و تفرقه جماعات بسیار عجیب
مینماید والا جماعه از متقدمین مجلس حکم را منقاد شده حاضر محکمه شده اند مانند
امیرالمؤمنین عمر ابن الخطاب وعلی بن ابیطالب رضی الله تعالی عنها - از عدل
وی رحمة الله علیه این بود که عقوبت که ملوک باین زمان بگان و مظنونیت
درباره اشخاص جاری میدارند وی عذاب نمیکرد بلکه بر متهم شله میخواست


فتوحات اسلامی
(۵۳۴)
ذکر مصالحه با فرنگیان
اگر چینه شرعی بر پا می شد بوفق شرع شریف سزا داده از شرع تجاوز نمیکرد حق تعالی
بهمین خصلت او از شرور که در غیر ولایت او واقع میشد مردمان را محافظت نمود
وی را شیخی بود که معتقد و محب او بود نام او شیخ عمر ملا بود سلطان عمرا ملا لقب بنا
شیخ مذکور برای قوت خود تنور ساخته اجرت میگرفت از کسب دست خود
میخور منزل شیخ در موصل بود سلطان از حلب نزد او شخصی فرستاد که چیزی
برای افطار سلطان در رمضان بفرستد که از مرسوله شیخ افطار نماید شیخ عمر
ملا چند کیسه نان های ریزه و خشک خدمت سلطان میفرستاد سلطان دررمضان
از همان خریطها افطار میکرد - چون سلطان بموصل قدوم آوردی غیر از طعام شیخ چیزی
نمیخورد قول شیخ را قبول و باراده او عمل میکرد عمال خود را که در موصل و جزیره بودند
توصیه نمود که بگفته شیخ و مشوره او عمل نمایند بواسطه علم و صلاح و دیانت و تقوی
شیخ اتفاقا فساد و غدار پیشگان در موصل و جزیره بسیار شدند که کار بدو
سیاست و قتل جلوگیری نمی شد عمال و حکام جزیره و موصل نزد شیخ حاضر شده
معروض داشتند که فساد ولایت را خراب کرده اند زیرا ایستکه در بیابان
مال شخصی را میگیرد شاهد کجاست اگر شما به سلطان نوشته اجازه بخواهید
که اشخاص مفسد سیاست و قتل برسند شیخ با ایشان متفق شد به سلطان نوشت
سلطان مکتوب شیخرا ملاحظه کرد در ظهر آن بقلم خود نوشت اینکه چون حق تعالی مردم را
خلق کرد و او مصلحت شان را دانسته شریعت که صلاح شان در ان بود فرستاد
اگر بغیر شریعت دیگر - امری مصلح حال مردم می بود هر آئینه مضایقه نمیکرد پس ما را
بانچه بر شریعت زیاده کند احتیاجی نیست - چون مکتوب بشیخ رسید مردمان
موصل را جمع کرده گفت به بینید مکتوب زاهد را بسوی پادشاه و مکتوب
پادشاه را بسوی زاهد دانستند که بنچه سلطان فرموده حق است و اصلاح
به عمل کردن شریعت است - سبب قط کردن باج در باجگیران این بود که وزیر
او موفق الدین خالد بن قیسرانی در خواب دید که سلطان جایهای خود را میشوید
بر سلطان قصه کرد سلطان ساعت متفکر شده بعد ازان به ساقط بودن باج
گیران امر داد گفت این تعبیر خواب تست پیش ازان در تهجد خود میگفت
اللهم ارحم العشارین فی المکاس بعد از - تختنش خود در انچه گرفته شده
بود از مردمان بجایی منجو است و میگفت بیرون نکردیم آن مال را مگر برای جهاد
مسلمانان دشمنان دین را از ایشان عذر منجواست از عادات او چنان بود


فتوحات اسلامی
(۵۳۵)
ذکر مصالحه با فرنگیان

کبریج خلا از نیت صالح بیرون نبود از انجمله یکی این بود که بالشکریان بر آمدنهای
به صورت لعب جریان میدادند به این گوهر امتحان چابکی و جلدی عسکری و اسپان
منظور داشت که بمقابله دشمنان بمرور جولان نمایند شیخ مذکور بوی نوشت
که گمان نداشتم که بلهو ولعب مشغول باشی می شنوم که اسپان را بدون قید
خیائی سلمانان بوی محشر بر فرمود که قسم بخدا که مرا بر این کار لهو و لعب باعث
نکرده بگرانه سرحد دشمنان افتاده ایم و بایشان نزدیکم ناگاه آواز دشمن با شنید
در طلب ان سوار می شویم و همچنین لازمست ما را شب و روز تموز و زمستان
برای لشکری منصور نیست رجعت چندیان لازم است هرگاه اسپان را
براخوران شان آسوده گذاریم سرکش میشوند که قدرت بر اداره رقبان ندارند
برای سوار کاران خود به چابکی اطاعت نمی ورزند در محاربه مضرت ندارند
قسم به خدا جز یکه مرا باعث باین کار شده همین تربیت اسپان است برای
محاربه و جهاد نه دیگر چیز باین اثر فرمود که بسوی این ملک و شهر بی مثل نظیر بای
که در گوشه گیران منقطع برای عبادت مانند اورانیابی زیرا انکسی که لعب را
به نیت صالحه اجرا دارد تا انه بزرگ ترین عبادت گردد در عالم کم است
این کار دلیل است که نیت او در هر کار خالص بود این خصلت علماء صالحین
و عاملین به علم خود بود - کتب دینیه را بسیار مطالعه میکرد تابع اثار
نبوی موقف نماز با جماعت بر قراءت قرآن مداومت بر تعمیل هر حریص
پاکدامن عفیف بود ـ در مخارج میانه رو در خوردن و شامیدن لباس اختیاط
در بود در وقت رضا و خشم از و کلمه فخش شنیده نشد نیکوتر و خوب تر چیزی
در نزد او کلمه حق اکه شنیدی و یا بطریق سنت کسی در افشان دادی بود
ابن اثیر گفته که تواریخ ملوک متقدمین پیش از اسلام تا این زمان را مطالعه
کردم بعد از خلفاء راشدین و عمر بن عبد العزیز نیک خصلت تر از لک عادل
نور الدین ندیدم در عدل و انصاف از وی فرد رفتند ندیدم که شبی در خواب
مصروف داشت که عدل او منتشر شود یا برای جهاد تجهیز لشکر یا ازاله ظلم
یا عبادت که بر ان قیام داشت با حسان و انعام که بان دوستی سد ثغور
میکرد اکرورین است مانند او کسی می بود با و فخر میکردم امان زهد و عبادت
او بدرجه بود که با وجود وسعت مملکت و بسیاری خزاین و اموال خوردن یا
و اشامیدن و لباس از ملک خود او بود که از سهم غنیمت خود خرید بود


فتوحات اسلامی (۵۳۶) ذکر مصالح با فرنگیان

از اموال بیت المال اگر وقتی ضرورت شدی بدون فتوی علما نمیگرفت انچه را که علما
گرفتن آنرا حلال میدانست زیاده نمیگرفت قصه شکوه زوجه او در موضوع
تنگی معاش و دادن کرایه سید دکان حصر پیشتر ذکر یافت حاجت به تکرار
نیست لباس که شرع نهی کرده نمی پوشید مانند ابریشمی و طلا اشامیدن خمر
و جمع آن را در تمام بلاد خود منع نمود شارب خمر را حد شرعی میزد هرکس
که بود وقتی عمامه مصری قصب رفیع بوی آوردند که مذهب بود از خوف
در حضور شرع دروند مکر توصیف نمودند ملتفت نگردید ناگاه مرد صوفی
در نزد او آمد آن عمامه را بوی مردادن نمود بعضی گفتند که برای این مرد
صلاحیت ندارد اگر به غیر آن بدهی بهتر خواهد بود گفت بدهید که بفروشند
و بثمن آن نفع بردارد زیرا امید وارم که در اخرت عوض گیرم آن عمامه
بصوفی تسلیم شد به بغداد برد به ششصد دینار یا هفتصد بفروخت بعضی
گفته اند بهمدان برده به هزار دینار فروخت ملوک پیش از وی با شان جانی
همت کمی شان شکم و فرج بود نه معروف را میدانستند و نه منکر را انکار میکردند
تا اینکه نوبت دولت بوی رسید باوامر و نواهی شرع اتباع و تنا رادنیز
بوی اقتدا کردند عمال او خصال او را اخذ کردند ازان سبب اجر او بلند شد
من سن سنه حسنة فله اجرها و اجر من عمل بها الى يوم القيام
برای مرد نیکست اجرو ثواب چنانکه بعمل آورنده اش
اگر کسی گوید چگونه موصوف بزهد میشود باین همه مملکت های متسعه و دانسنت
اموال کثیره میگویم سلیمان علی نبینا و علیه السلام را یا دآور که بان پادشاهی
سید الزاهدین زمانه خود بودند و حضرت سیدنا محمد صلی الله علیه وسلم با وجود یکه
حضر موت و یمن و حجاز و تمام جزیرة العرب بتصرف شان بود و اکوشان
در حقیقت سید الزاهدین تمام عالم بودند زیرا که زهد خالی بودن قلب است
از محبت دنیا اما عدل وی که بهترین ملوک و اعدل ملوک بود از روی حسن
سیرت و حکم از عدل او چنان بود که ندگور شد که در تمام شهرهای خود باج گیر
و عشر کننده را نگذاشت انصاف مظلوم را از ظالم میگرفت هرکس بوی
قوی وضعیف در نزد او بحق داری مساوی بودند شکوه مظلوم را بشنیده
کشف حال او را بنفس خود میکرد به حاجب وامیر خود اعتماد نداشت ازین
سبب ذکر او در مشرق و مغرب منتشر گردید وصیت عدالتش افاق را
احاطه کرد حکایت شده است که وی روزی داخل خزانه شد در انجا مال


فتوحات اسلامی
(۵۳۷)
ذکر مصالح با فرنگیان
دید که وی را پسند نیامد پرسید گفتند این السیفت که قاضی کمال الدین از فلان سبب
فرستاد گفت این مال نه از ماست و نه از بیت المال امر فرمود که آن مالرا
پس به قاضی مذکور رد شود تا بصاحبان او برساند خزانه دار آن مال را
به قاضی کمال الدین فرستاد قاضی موصوف پس بخزانه دار ارسال کرد بگفت
چون ملک عادل پرسید از طرف من بگوید که این از خود شما است دفعه
ثانی که ملک عادل داخل خزانه شد آن مالها را دید سر خزانه دار قهر نمود بگفت
نگفتم که مال امرا تا حق رد نمائید چرا تعلیل کردید قول کمال الدین را عرض نمودن
ملک مال را بنزد یعه رسول نزد قاضی فرستاد و گفت کمال الدین بگوئید
که تو قدرت بر تحمل این باره داری اما من گردن من باریک است طاقت
حمل مخاصمه آنرا بحضور خدا ایتعالی ندارم دیگر از عدل وی بعد از موت
وی حکایت عجیب است که مرد غریبی در دمشق وطن گرفته اقامت نمود عدل
سلطان نور الدین رحمة الله علیه را دید چون سلطان وفات کرد بعد از وی
بعضی لشکریان بر وی ظلم کردند هرچند شکوه کرد کسی بداد وی نرسید از قلعه
فرود آمده فریاد کنان گریبان مکرد جامه خود را چاک کرده میگفت ای نور الدین
اگر مارا در مجال هلاکت بمال مظلومان مشاهده میکردی هر ائینه بر ما رحم مینمودی
امروز عدل تو کجا است قدمه مرتب نور الدین نموده با او خلقی زیاد بودند
که تماشا گریه و فریاد میکردند خبر بصلاح الدین رسید بوی گفتند که شهر و رعیت با
محافظت تا والا بزودی مملکت از دست تو رفت در نزد آن مردی که بر سر ترنت
نور الدین رفته و با وی مردمان بسیاری همراهی کردند شخصی انفرستاد یرا
خواسته ظلم را از وی دور و دل آن را خشنود گردان سلطان چنان کرد ضافته
هم چیزی بوی بخشید شخص از دفعه اول بیشتر گریست سلطان صلاح الدین
گفت چرا گریه میکنی گفت بر سلطانی میگریم که بعد از موت خود برما عدل و حسان
میکند صلاح الدین گفت راست گفتی هر بار یکه انه ما عدل مشاهده کردی
از وی تعلیم گرفته ایم دیگر از عدل سلطان نور الدین این بود که داری
برای کشف حالات بنا نمود دار العدل نامید در هفته دور وز همراه قاضی
و فقها برای فیصله خصومات در انجا جلوس میکرد اما شجاعت و حسن تدبیر آن
در محاربه منحدی بود که گویا هر دو بوی ختم شده بود زیرا که در جنگ صبر کنند تر
و در کید و رأی دانا تر و با مورد احوال شکریان ملاز همه غایف تر بود چنان بوی


فتوحات اسلامی (٥٣٨) ذکر مصالح با فرنگیان

مشان دیده میشد مردمان میگفتند که در خانه زین از وی کسی نیکو تر دیده نشده چنانکه
گویا بر پشت اسپ خلق شده که در وقت رفتن حرکت و تزلزل ندارد چون
حاضر میدان جنگ شدی دو کمان دو ترکش گرفته مقاتله را بنفس خود جریان
میداد همیشه میگفت که با آرزوی شهادت معرکه پیش میروم ولی بادرک
آن نایل نمی شوم امام قطب الدین نیشاپوری فقیه شافعی از سلطان این سخن را
شنید بجواب گفت ای سلطان نفس خود و اسلام و مسلمانان را بخطر مینداز
زیرا تو ستون ایشان اگر عیاذا بالله تو در معرکه مصاب شوی از مسلمانان یکی
باقی نماند مگربه زیر شمشیر و شهرهای اسلامی از تصرفات مسلمانان خارج میگردد
سلطان فرمود ای قطب الدین محمود کیست که این سخن درباره او گفته شود
پیش از من کسی که بلاد اسلام و مسلمانان را محافظه نموده است خداوند است
که لا اله الا هو صفت دست انواع حیل و مکر و فریب با فرنگیان بسیار اجرا
میکرد اکثر بلاد فرنگیان خذلهم الله را بحسن تدبیر و حیله مالک گردید ار زای
جتیدی آمده بود که پاسخ بن ابون پاد ارمن رفتار کبروز پرا که همواره اورا خدمه
و استعالت میداد تا اینکه او را در سفر و حضر بخدمت خود گردانید که بذریعه
آن بفرنگیان مقاتله نمود فرنگیان را باد میزد سلطان میگفت امری مرا
باستمالت او مجبور دارد همانا شهرهای محکم و سختی راهها و قلعه های محکم اوست
که ما راه بطرف او نداریم و او هر وقت که خواسته باشد بلاد اسلام را میگیرد
چون منع کردن او را نمی توانیم بروی قدرت نداریم چون حال را چنین دیدم
ناچار چیزی از اقطاع را دوستانه بوی دادم تا اینکه بطاعت و خدمت ما
اجابت نموده بر مقاتله فرنگیان مساعد باشد چون سلطان نور الدین
وفات یافت دیگری پادشاه گردید طریقه سابق را تغییر داد والی ملک ارمن
بعد از صلح بسیاری از شهرها و قلعه های اسلام را مالک گردید ضرر عظیمی پاره گی
تعرض به مملکت اسلامی رسید که امکان رفو نداشت در مورد عبد الله علیه رحمة الله علی
اکرام نموده با ایشان احسان میکرد چنان در تعظیم شان مبالغه میکرد که هرگاه فقی
یا صوفی یا فقیر زنده پوش بوی داخل شدی به تعظیم او برپای میخاست
و پیش وی دررفته دست او را گرفته پهلوی خود می نشاند گویا وی نزدیک
ترین مردمان بود بسوی او با وجودیکه چنان هیبت او در دل ملوک و امرای
گرفته بود که یکی را از ایشان قدرت نشستن بدون اذن نبود بدست خود بانها


فتوحات اسلامی
(۵۳۹)
ذکر مصالحه بافرنگیان

مکاتبه نموده با ایشان انبساط میکرد قول شانرا در هیچ امری رد نمی کرد اگر چیزی
به علما و فقرا دادی میگفت که اینطایفه را در بیت المال حقوق است هرگاه
به اندکی قانع شوند با منت دار ایشانیم مجلس وی چنانچه روایت شده
مجلس رسول اله صلی اله علیه سلم بود یعنی مجلس حلم و حیا که در ان حرمت کسی هتک
نمی شد غیر از علم دین و احوال صالحین و مشورت در امر جهاد و قصد شر و
دشمنان دیگر مذاکره نمی شد روایت شده است که حافظ ابن عساکر مجلس
صلاح الدین را زمانیکه پادشاه دمشق گردید داخل شد در مجلس وی از مجلسی
نشینان لقط و بی ادبی بسیاری دید شروع نمود که با صلاح الدین
حدیث نماید چنانچه با نور الدین میکرد از کثرت اختلاف سخن گویان
و ناشنیدان حدیث وی قدرت نیافت از مجلس برخواسته مدتی مجلس
صلاحی حاضر نگردید صلاح الدین مکرراً وی اطلب میکرد وی از حاضر شدن تعلل
می نمود چون حاضر شد سلطان ویرا بر عدم حضور عتاب کرد گفت بضعف خود را
از مجلس تو باز داشتم زیرا مجلس تو به مجلسی اراذل میماند که کسی به سخن پیش
نمی اندازد هر چیزیکه را کسی در نمیکند دیروز که مجلسی سلطان نور الدین حاضر
می شدیم چنانچه گفته میشود که گویا از غلبه هیبت و وقار مرغ بر ما نشسته
بود چون متکلم میکرد سکوت تو گویا ما را به سخن می آورد گوش میداد
بعد از ان صلاح الدین حجاب خود را امر نمود که در وقت آمدن حافظ ابن
عساکر عادت شنیعه خود را ترک نمایند ابن اثیر فرمود که همچنین جمیع
حالات او مضبوط و محفوظ بود اما اصول دینیات را بقمسی محافظه میفرمود
که دقیقه را نامرعی نمیگذاشت کسی قدرت نداشت که مخالف حق را اظهار
نماید هرگاه کسی به خلاف حق اقدام کردی وی را چنانچه مناسب اعتاد
بود تادیب میکرد در خصوص سیار مبالغه مینموده میگفت براه مارا اندردین
و قاطعان طریق مامون میداریم چگونه راه دین را که اصل طریق است
از مخالف شرع محفوظ و مصون نمائیم حکایت آورده اند که شخصی در دمشق
مشهور به یوسف بن آدم بود بزهد و عبادت را ظاهر کرده اتباع وی بسیار
شدند مگر از احوال او چیزی از تشبیه و تجسم هویدا میکردید که یعنی خداوند
جل وعلی را جسم میدانستند نعوذ بالله خبر دی بر سلطان نورالدین محمود رسیده
وی را حاضر نموده به خر نشانده سری ویرا برهنه کرده در تمام شهر گردانیدند بروی


فحات اسلامی (۵۴۰) ذکر مصایب با فرنگیان
ندا کرده شد که این جزای کسیست که در دین حق بدعت اختراع نماید بعد ازان وی را
به بحران اخراج کرده در آنجا بود تا فوت شد در مجلس سلطان نور الدین مکتب
حدیث بسیار قرائت میشد یکروز با جماعت علماء تلاوت میکرد روایت حدیثی
برآمد که رسول الله صلی الله علیه وسلم بیرون شد شمشیر قلاده کرده عادت لشکریان
چنان بود که شمشیر ثار اکمری میبستند چون حدیث را اشنیدند کار لشکریان را
باطل شمرد فردای آن روز شمشیر قلاده کرده بیرون شد لشکریان پیروی
اقتدا کردند این کار دلیل است بر اینکه هر حدیثی که بوی رسیده در تعمیل ان
تقصیر نکرده رحمة الله علیه دیگر اینکه امر نمود به ساقط کردن القاب
که برای دعای او در منبر ها میخواندند انه ابن قیسرانی که عالم متبحر بود خواهش
کرد که صورت دعائیکه مناسب اوست بنویسد تا بد تا بر منبر ها خوانده شود
ابن قیسرانی تحریر نمود که چون خطیب اراده خواندن دعای سلطان
دارد این دعاء را بخواند اللهم اصلح عبدك الفقير الى رحمتك الخاضع
لهيبتك المعتصم بقوتك المجاهد في سبيلك المرابط لاعداء
دينك ابا القاسم محمود بن زنگی بن اق سنقر ناصر امیر المومنین
سلطان نور الدین چون مسوده را دید بر سری رقعه به خط خود نوشته مقصود
من این بود که بر منبر دروغ گفته نشود ما به هر چه گفته تو به عملی که نکردم خوشنود
نمیکردم در اخر رقعه نوشت که ثم تبدل بالدعاء اللهم اره الحق
اللهم اسعده اللهم انصره اللهم وفقه از بین قبیل کلمات
نوشت ـ بعضی عاملان او که در حلب بود بوی نوشت که فلان تاجر
متمول فوت نموده ولد صغیر و مال بسیار از وی مانده که بیت هزار دینار
باشد مصلحت میدانم که مال او تسلیم خزانه شود و به پسر او اندکی نفقه
باقی به بیت المال نگاه داشته شود رای سلطان چه باشد در اسلام
سلطان بر رقعه او نوشت امانیت اخدا وند بیامرزد و پسر اخداوند
به کمال برساند و مال را برکت دهد و عامل را خدا لعنت کند همین منقبت
سلطان کافی است که علامه سید سمهودی در تاریخ مدینه منوره رساله
مسمی به خلاصه الوفا فی اخبار دار المصطفی تالیف نموده در انجا ذکر کرده
که سلطان نور الدین در یکشب سه بار حضرت خواجه کاینات صلی الله علیه وسلم را
بخواب دیده که بوی مشیر نمودند که ای محمود مارا از چنگ این دو شخص خاکی ارد

چون شهر محمود زنگی
در جزیره اقر تاره یا برد
والی شد دور دره را بنام
[ILL]


فتوحات اسلامی
(۵۴۱)
ذکر مصالحه با فرنگیان
آن دو ملعون اشخاص دموی سرخ چهره بود که در بروی آنحضرت ایستاده سلطان
چون از خواب بیدار شد وزیر خود را پیش از صبح خواسته واقعه را بوی اظهار
نمود وزیر گفته البته در مدینه منوره حادثه پیش شده باشد که رفتن تو
ضرور خواهد بود مقدار هزار راحله را خمیر نمود با تابعان خود بیرون گردید
در حال غفلت اهالی مدینه منوره داخل گردید بعد بنام نویس مردمان مدینه
امر داد برای اینکه برایشان بدست خود صدقه میدهم اموال بسیار بی شمار
بدست خود تصدق کرد بآن شخص نظر میکرد با امید که آن دو نفر
اشقر را دستیاب کند از مردمان کسی باقی نماند آن دو نفر را ندید آخر
پرسید که کسی خواهد بود که درینجا حاضر نشده باشد گفتند نه مگر آن دو مرد
مجاور که در سرای طرف قبله حجره مطهره علی ساکنها الصلوة و السلام مرابطت
کوشش نمودند تا اینکه آن ها را حاضر نمودند چون چشم سلطان بر ایشان
افتاد بوزیر خود گفت همان دو نفر است که بخواب دیدم سلطان از حال
شان پرسید که شما برای چه اینجا آمده اید گفتند برای مجاورت سلطان
گفت راست بگوئید ایشان حقیقت را پوشیدند سلطان آنها را تعذیب
فرمودند تا اقرار دادند که ما نصاری ایم باین مقصد آمده ایم بگفته ملوک خود
تا کسیکه در حجره متبرکه است نقال داده به بریم چون تجسس کردند که زمین را
در زیر دیوار مسجد قبله طرف حجره مطهره کنده یافتند خاک آن را در چاهیکه
میان رباط ساخته بودند می انداختند بعضی گفته که خاک را در توبره های چرمی
کرده به خارج می انداختند سلطان هر دو ملعون را در نزد پنجره شرقی حجره
مطهره بیرون مسجد گردن زده نعش های پلید شان را بآتش سوخت بعد
ازان حوالی حجره شریفه را خندقی حفر نموده از رصاص و مس گداخته آن را
پر نموده محکم کرد بعد ازان سلطان سوار شده بطرف شام بازگشت سلطان
مذکور به بسیاری صفات حمیده متصف بود ملک وی چنان فراخ گردید
که در شام و مصر و حرمین و یمن خطبه بنام او میخواندند اسم وی ابعد از خلفه
عباسی و سلطان سلجوقی ذکر میکردند مناقب وی بسیار است که مصنف
رساله علیحده به ترجمه او تالیف نموده فرموده که بهمین قدر درینجا کفایت
ترجمه نور الدین وصلاح الدین را که مخصوص بمولفه علیحده کرده ام برای
اینکه وجود چنین اشخاص در زمانه که جور سلاطین و حکام بسیار بود از عجایب


فتوحات اسلامی
(۵۴۲)
ذکر مصالحه فرنگیان

ای باعدلیا چون بعضیها
قرارگاه ایشان رسید دیده
شد بر او پیدا وجود روشن
گردان یا ارحم الراحمین

مروت
شر برست مغرور
عضو های او از الطوخشی
تغییر حالت شد
و حکمت بریای قایم یعنی
دار السلطنه

و نوادر است تا بد نند که ایشان بلاد را فتح و از دست نصاری کشیدند بذریعه عدل خود
خصوص بیت المال و دیگر اینکه خلفاء را شدین رضوان الله تعالی علیهم اجمعین
بواسطه عدل در بیت المال نافع گردیدند بسیاری علما ء فرموده اند که دعا در نزد
قبر سلطان نور الدین و صلاح الدین مستجاب است اللهم اجعل مقر هما
جنات النعیم و اقر عینهما بالنظر الی وجهك الكريم يا ارحم الرحمين
و اجمع بیننا و بينهما في دار كرامتك مع الذين انعمت عليهم
من النبيين والصديقين والشهداء و الصالحین حال با تمام
کلام در انچه بصدد ذکر آن از فتوحات میباشیم رجوع مینمایم میگوئیم که بعد از وفات
صلاح الدین اختلاف بسیار بین اولاد او واقع گردید که انچما محل ذکر آن نیست
مملکت او بین اولاد و برادر او ملک عادل تقسیم گردید بعد از ان برادر او بر
پسران او تغلب نموده ملک را از دست بعضی کشیده و بعضی شان فوت
گردیده ملک مصر از پسر او ملک عزیز عثمان شد همراه فرنگیان مصالحه را
تجدید نموده در مدت آن زیاده کرد تا سنه ۵۹۳ امرا و امتداد داشت
ملک الافضل علی بن صلاح الدین بعد از فوت پدر خود پادشاه دمشق بود
برادر او ملک العزیز عثمان حاکم مصر دمشق را از تصرف او بیرون کرده
بعموی خود ملک العادل داد ان تصرف داد عموی آن بعوض دمشق صرخد را
به ملک الافضل داد در شهر بیروت امیر معروف با سامه کشتی را فرستاده
راه در یارا برفر نگیان قطع میکرد فرنگیان از تعدی او بر ملک العادل برادر
صلاح الدین شکوه بردند در حالیکه ملک عادل در دمشق از طرف ملک العزیز
پادشاه مصر والی بود اسامه را از عمل آن منع نکردند بعد فرنگیان بطرف پادشایان
در یائی خود استغاثه نموده از انچه مسلمانان با ایشان رفتار میکردند شکوه
نمودند و گفتند اگر مار اکمک و امداد نرسد همین است که مسلمانان شهرهای
مار امیگیرند ملوک لشکری بسیاری به امداد شان در سنه ۵۹۳ فرستادند که اکثری
نفری از ملک المیان بود چون ملک عادل شنید بطرف ملک العزیز بمصر خبر
فرستاد که لشکریها اماده شود همچنین از باقی اطراف لشکر جمع آوری نمودند
بر عین جالوت یکجا شدند ماه رمضان و بعضی از ماه شوال سنه ۵۹۳ را در انجا
اقامت کردند از انجا به طرف یا فا کوچیدند چون به یا فار سیدند شهر را
مالک شدند کسانیکه در شهر بوده به قلعه شهر داخل شده از اطاعت سر باز زدند


فتوحات اسلامی
(۵۴۳)
ذکر محاربات پادشان
مسلمانان شهر را ویران کرده قلعه را محصور نمودند آخر بضرب شمشیر قلعه را نیز قهراً
فتح کردند هر کسی را که در قلعه بود بطریق سبی و اسارت گرفتند درین بین فرنگیان
از شهر عکا به قیساریه رسیدند که مسلمانان را از یافا مانع شوند چون
خبر فتح یافا را شنیدند باز گردیدند مسلمانان نیز بطرف عین جالوت
مراجعت کردند بایشان خبر رسید که فرنگیان بر قصد بیروت میباشند
مسلمانان بر حزب نمودن بیروت قصد کردند ملک العادل با جمع از
لشکریان رفته دیوار شهر را ویران کرد اینواقعه در ۵۹۳ هفتم ذی حجه بود
بعد از ویران کردن سور شهر شروع بویران نمودن سراها و قلاع نمودند
اسامه که در آنجا بود مانع شده محافظت شهر را متحمل شد طایفه فرنگ
از عکا کوچیده بطرف صیدا آمدند لشکر مسلمانان از بیروت باز گشته
در نواحی صیدا با هم ملاقی شدند میان هر دو فریق محاربه واقع گردید
جماعتی از فریقین مقتول شد تا اینکه شب میان شان پرده شد
از یکدیگر جدا شدند درین شب فرنگیان رفته به بیروت رسیدند
چون نزدیک شهر بیروت شدند اسامه با تمامی مسلمانانیکه در شهر بودند
گریختند فرنگیان بدون زحمت محاربه و قتال شهر را مالک گردیده
غنیمت گوارا بدست آوردند ملک العادل نفری بطرف صیدا
فرستاد که آن را ویران کنند باقی مانده که سابق صلاح الدین ویران
کرده بود خرب کردند لشکر اسلامی بسوی صور حرکت کرده درختها را
قطع و برج و باره آن را خرب کردند چون فرنگیان شنیدند از بیروت
کوچیده بطرف شهر صور رفته در آنجا اقامت نمودند مسلمانان
برابر قلعه هونین نزول کردند بعد بایشان خبر رسید که فرنگیان
اراده دارند که قلعه تبنین را محاصره نمایند ملک العادل لشکری را
برای محافظه آن فرستاد فرنگیان از صور کوچیده در اول صفر
۵۹۴ھ در قلعه تبنین نزول کردند با کسانیکه در قلعه بودند به جدیت
مقاتله کرده از اطراف نقب زدند چون ملک العادل دانست قاصد
بطرف ملک العزیز پادشاه مصر فرستاد خواهش کرد که خود او بنفس خود
حاضر شود ملک العزیز بالشکر یان خود کوشش کنان حرکت کردند
چون فرنگیان خبر رسیدن او را شنیدند بطرف عکا کوچیده رفتند
مراجعت
نمودند مسلمانان از نواحی صیدا


فتوحات اسلامی
(۵۴۴)
مالک شدن فرنگ قسطنطنیه را

ملک العزیز نیز بطرف مصر عودت کرد و عادل باقی ماند رسولان بین او و فرنگ در رفت و آمد
کردند تا مصالحه واقع گردید بعد از اطمینان عادل بسوی دمشق مرجعت نمود.
ذکر مالک شدن فرنگ قسطنطنیه را
در ماه شعبان سنۀ ۵۹۶ فرنگ شهر قسطنطنیه را مالک شده از تصرف رومیها کشیدند
سبب این بود که پادشاه روم خواهر ملک فرانس را نکاح گرفت ملک فرنس از کلانتران
ملوک فرنگ بود از وی پسری متولد شد پادشاه روم برادر داشت آن برادر بر پادشاه
شورش کرده و برا به قبضه خود در آور د چشمهای پادشاه را کور کرده در زندان
نمود پسر پادشاه به نزد خالوی خود ملک فرانس گریخته بر عم خود نصرت کمک
خواست اتفاقا در ان وقت بسیاری فرنگ بجمع آوری نموده بود که برای
رهائی بیت المقدس بطرف شام حرکت کنند پسر ملک را با خود گرفته برای
اصلاح او وعم او راه خود را بر قسطنطنیه گردانیدند دیگر طمعی نداشتند چون
به قسطنطنیه رسیدند عموی آن بالشکرهای روم به عنان محاربه بیرون شد
در ماه ذی قعده ۵۹۹ قتال بین هر دو فریق واقع شد رومیان شکست خورده
داخل شهر گردیدند فرنگیان نیز با ایشان داخل شهر شدند پادشاه روم باطراف
شهرها گریخت بعضی گفته اند که ملک روم با فرنگ در ظاهر شهر مقابله کرد بلکه
محاصره شد در رومیان کسی بود که بآن پسر اراده داشت اتش در میان
شهر انداخت مردمان بآتش مشغول شدند وی دروازه را کشاده فرنگیان
داخل شدند پادشاه روم گریخت فرنگ آن پسر را پادشاه نموده محکم
بوی نمود که در چیزی تصرف نماید پدر او را از زندان کشیدند حاکمان شهر
فرنگیان بودند پایمالی را بر اهل شهر فگندند مالهای از ایشان میخواستند
که مردمان از ادای آن عاجز بودند چنانچه مال تا کینه و انچه طلا و نقره و غیر
ذلک که در آنجا بود تا اینکه زیورهای صلیب ها و انچه بر تصویر مسیح علیه السلام
و حوارین و انچه به انجیل تا زر و زینت بود همه را گرفتند این کار بر رومیان
گران آمده تحمل بلائی عظیم گردیدند جمعیت نموده قصد آن پسر را کرده
کشتند فرنگیان را بزور شمشیر از شهر کشیده دروازه ها را بستند ملک کور بخته
خود را حاضر نمودند این قضیه در ماه جمادی الاول سنه ۵۹ بود فرنگیان در بیرون
شهر بر محاصره رومیان اقامه نموده مقاتله کرده جنگ شب و روز لازم
گرفتند رومیان بسیار ضعیف شدند قاصدی بطرف سلطان تولی الدین


فتوحات اسلامی
(۵۴۵)
مالک شدن فرنگ قسطنطنیه را

سلجوقی که صاحب قونیه و دیگر شهرها بود برای امداد فرستادند چون بآن طرف
راه نبود فائده نکرد در شهر قسطنطنیه فرنگیان بسیار تقریبا سی هزار مقیم بودند
بجهته کلانی امرشان ظاهری شد با فرنگیان بیرون متفق شده ثانیا به شهر اتش
زدند تا اینکه ربع شهر سوخت دروازه ها را کشاده داخل شهر شدند سه روز
متوالی شمشیر را در ایشان نهادند شروع به قتل و غارت نمودند تا اینکه تمام
رومیان قسطنطنیه کشته یا فقیر شدند که مالک چیزی نبودند جماعتی از همان
روم داخل کنیسه عظیمی که دیرایا صوفیا میگفتند شدند فرنگیان عقب شان اگر فتند
جماعتی از قسیسین و اساقفه و رهبانان انجیل ها بدست گرفته صلیب ها را آویزان
نموده توسل مینمودند که مزاحم شان نشوند بطرف شان ملتفت نشده همه را
کشته کنیسه را چور کردند رئیس آفرنگ که قسطنطنیه درا مالک شد مدریقه
دوج المتروس البنادقه آن صاحب کشتیهای دریائی بود که بسواری کشتیهای
او بطرف قسطنطنیه آمده بودند دیگر مارکیس که رئیس فرانسویان بود سوم
راکند فلانید میگفتند حصه آن از همه بیشتر بود چون بر قسطنطنیه غالب گردیدند
بر پادشاهی آن قرعه انداختند بنام کند فلانید بیرون آمد قرعه دفعه ثانی
و ثالث انداختند هم بنام او برامد وی را ملک قسطنطنیه ساختند والله
یؤتی ملکه من یشاء وینزعه ممن یشاء چون قرعه وی بیرون شد
او را بر قسطنطنیه و مجاور آن مالک گردانیدند برای دوقص البنادقه جزیره های
دریائی مثل جزیره آقرطیش و جزیره رودس و غیر آن ها برامد اند برای مارکیس
فرانسوی بلاد نزدیک خلیج مثل ازنیق و لازیق لکن برای یکی از ایشان غیر از انکه
قسطنطنیه را گرفته بود چیزی نرسید اما باقی ها انچه بدست شان بود سلامت نماند
زیرا رومیان مدافعه نموده از تصرف آن ها کشیدند اما شهر هائیکه از ملکت قسطنطنیه
مشرقی خلیج مجاور شهرهای رکن الدین سلجوقی که از جمله آن ازنیق بود سرهنگی
از سرهنگان روم که نام او سکوی بود بر آن تغلب نموده در تصرف او باقی
بود از اینجاست تا شصت شش عصت همواره قسطنطنیه متصرف فرنگ بود
تا اینکه رومیان جمعیت نموده قصد آن را کرده با فرنگیان مقاتله کرده قسطنطنیه را
از تصرف فرنگ کشیدند پس ملک روم تعلق گرفت چون فرنگ در سنه ۵ قسطنطنیه را
مالک گردید نگاها دور شام واقع شد بسیاری شان از قسطنطنیه براه دریا بشام آمده
به بندر عکا بالا آمده بطرف بیت المقدس قصد نمودند چون به عکا رسیدند از آنجا شهرهای

یعنی عمده دو حصین فرنگیه
صدیقه و مارگیس مملکت رومیه بوده
سخه یعقوبی ۱۲


فتوحات اسلامی (۵۴۶) تاختن فرنگ بطرابلس

اسلامی نواحی اردن را مجرد غارت افگندند جماعت های مسلمانان را مستغرق
ساختند و دیگر جهاز جنگی دریای شان به غزه که از دیار مصر به دست آمد برای
استیلا یافته پنج روز غارت میکردند اما لشکر مسلمانان در مقابل شان ایستاد
بواسطه که دریای نیل بین شان حایل بود و دارای کشتی ها نبودند رسیدن شان
ممکن نبود درین وقت ملک العادل به دمشق بود جماعت لشکریان را از شهرهای شام
و مصر فرستاد آنجماعیه به نزدیک عکا فرود آمدند تا اینکه فرنگ از قصد نمودن
شهرهای اسلام ممانعت کنند فرنگ به مرج عکا فرود آمده بر بعضی اطراف آن
غارت بردند کسی که در آنجا بود گرفتند کار غارت مابین ایشان و مسلمانان
دوام داشت تا اینکه سنه شش صد و هشت چون سنه ششصد و یک
داخل گردید مصالحه بین ایشان و ملک العادل باین طریق منعقد گردید که دمشق و
مضافات آن با انچه در تصرف ملک العادل است از شام بتعلق ملک العادل باشد
و بسیاری از مناصفات که در رمله است بآنها واگذار شود ناصره بغیریم
از برای فرنگیان داد بطرف دیار مصر رفت و فرنگیان قصد تصرف شهر حماه را
نمودند ناصر الدین محمد بن تقی الدین ابن اخی صلاح الدین این ایوب بخار فرنگیان
با لشکری قلیلی که در پشت حمار به نموده چون زحام ان بسیار بود شکست خورده
بسوی شهر آمدند عامه مسلمین از برای مقابله فرنگیان بیرون شده بسیاری
از فرنگیان را بقتل و اسیر نمودند مابقی فرنگیان پس رجعت بسوی ولایت عکا
نمودند و درین صاحب حماه و فرنگیان صلح منعقد گردیده سنه شش صد
وسه ملک غیاث الدین سلجوقی شهر انطالیه را که شهریست در کنار بحر روم
غیر از انطاکیه انجاب به تصرف خود در آورد بعد از نینکه مقاتله و محاصره زیاد
با فرنگیان نموده تمامی فرنگیان که در شهر انطاکیه بودند قتل نمود.
ذكر غارات الفرنج بالشام و حصن الاكراد
در سنه شش صد و چهار فرنگیان بطرابلس شام بسیار جمع شدند و شهر حصن
ولایات آن را بغارت بردند و داخل شد مدرینه حصن را و اسد الدین
شیرکوه صاحب حصن با قوت و نصرت موجود نبود که فرنگیان را دفع نمایند
طلب نصرت وقوت نمود از ملک طاهر غازی بن صلاح الدین صاحب حلب
و غیره از پادشاهان شام کسی برای وی نصرت نرسانید غیر از ملک طاهر
غازی که لشکر فرستاد که در نزد وی اقامه نمایند و منع کنند فرنگیان را از ولایت


فتوحات اسلامی
(۵۴۷)
غارات الفرنج بالشام

وی بعد از ان ملک عادل از مصر با لشکریان بسیاری بیرون شد و قصد نمود که شهر عکا را
از تصرف فرنگیان بیرون کند و غارت نمود اطراف عکا را و فرنگیان را بسیار
قتل و غارت نمود فرنگیان که در عکا بودند همراه وی مصالحه نمودند بر نیکه قیدی
معلوم از نقدین بوی دهند و رها نمایند اسیرهای مسلمین را بعد بسوی حمص
و از حمص بسوی طرابلس رفت و محاصره نمود بعضی مواضع طرابلس را که مسمی
به قلیعات بود و بعد از ان مالک شد شهر مذکور را بصلح و صاحب آن را
از اسیری رها نمود و غنیمت بسیار از دواب و سلاح نموده و قلیعات را
خراب نموده بطرف طرابلس رفتند و غارت اموال فرنگ را بسیار نمودند
و بسیار قلعه های شان را سوخانده و بسیاری از فرنگ را اسیر نمود.
و غنیمت بسیار نموده در بین مسلمانان و فرنگیان جریه صلح گفتگوی بسیار
نمودند و صلح شان تمام نگردیده که فصل زمستان رسید بعض لشکریان
خود را در شهر حمص پیش صاحب حمص گذاشته و همراه بعض لشکری خود بدمشق
رجعت نموده زمستان را به دمشق گذرانید و سبب خروج ملک عادل
از مصر بمقاتله فرنگیان این بود که فرنگیان قبرس چند قطعه اسطول مصر را گرفته
کسانیکه در میان آن از مسلمانان بود اسیر کرده بودند ملک عادل فرستاده
بود بسوی صاحب عکا که اسیران مسلمانان را رها کنند و انچه از مسلمانان
گرفته اند از اموال رد کنند از برای صاحب عکا گفتند که ما همراه شما قصد صلح
داشتیم شما چرا غدر نمودید صاحب عکا عذر نمود که مرا بر اهل قبرس هیچ تسلط
و حکم نیست و مرجع فرنگیان قبرس فرنگیان قسطنطنیه میباشد بعد از ان
اهل قبرس بطرف قسطنطنیه رفتند به سبب شده و کم بودن طعام نرس صحبت
نمود حکم قبرس به والی عکا ثانیا ملک عادل بصاحب عکا مراسله فرستاد
هنوز فیصله و گفتگوی قطع نگردیده تا اینکه اینواقعه را ملک عادل بولایت عکا
پیش نمود بعد از ان اساری را رها نمود و در بین شان گاه صلح و گاه جنگ
بود تا اینکه داخل شد سنه ششصد و چهارده بعد از ان وقایع مختلفه بروی داد
ذکر ظهور الفرنج بطرف شان رفتن شان بطرف مصر
و مالك شدن دمیاط
بدانکه اول این حادثه تا آخر آن چهار سال به یکماه کم گذشت حاصل اینکه
در سنه ششصد و چهارده امداد فرنگ در دریا از رومیه کبری و غیره از بلاد


ظہور افرنج بطرف شام
(۵۴۸)
فتوحات اسلامی

فرنج در غرے شمال سید مگر متولی این امر بابا صاحب و میہ بود زیرا که در نزد فرنگیان
بدرجہ عظیم بود کہ مخالفت امر و عدول از حکم ویرا جایز نمی دانستند در امری که جوش
می آمد یا بد نمی آمد ایشان الشکر ہا روانه نزد خود با جانی از رئیسان فرنگیان تسخیر مینمود
و دیگر امر نمود هر یک از ملوک خریج را اینکه خود بنفس خود بیرون شود یا لشکری
بفرستد مطابق امر وی اجرا نمودند تمامی شان از ساحل شام به عکا جمع گردیدند
در ینوقت ملک عادل بن ایوب مصر بود از انجا بطرف شام سیر نموده به رمله رسید
و از انجا به دو برز) فرنگیان از عکا برآمده و بر مقصود داشتند ملک عادل
بطرف شان حرکت کرده به نابلس رسید به عزم اینکه سبقت نماید ایشان را
یا طرف شهر ہا ئیکہ نزدیک عکا بود تا اینکه نگہبانی نماید شهر ہا را از فرنگیان
آن ہا نیز سیر نموده ملک عادل را پیش دستی نمودند ملک عادل بر میثا که از توابع
اردن است فرود آمد در ماه شعبان به عزم محاربہ فرنگیان بسوی وی تقدم کردند
چون میدانستند که نسبت به فرنگیان لشکروی اندک است زیرا که لشکری دی
در شهر ها متفرق بودند چون ملک عادل نزد یکی شان را دید مصلحت ندید اینک با ابا این
که با اوست بایشان ملاقات نماید از ترس شکست خوردن زیرا که ملک عادل
احتیاط کار و کثیر الحذر بود از بیسان بطرف دمشق مفارقت کرده تا اینکه بقرب
دمشق اقامت نموده در جمع کردن لشکر ها بسوی شهر ہا احوال با فرستد به
مرج اصغر فرود آمد چون اہل بیسان و توابعاث آن ملک عادل را در نزد خود
دیدند مطمئن گردیدند از بلاد خود ها متفرق نشدند گمان شان اینک فرنگیان
بر ایشان قدوم نخواهد کردند چون قدوم کردند در حالیکه مردم بی خبر بودند
از ایشان نجات نیافت مگر اندکی گرفتند فرنگیان آنچه ذخیره ہا که در بیسان
جمع شده بسیار بود اشیا ر سیار را غنیمت کردند شهر ہا را از بیسان تا بنیاس
چور و چپاول نمودند لشکریان اندک را به قریہ ہا پراکنده نمودند تا خصفین
و نوی و اطراف سواد رسیدند بر بانیاس فرود آمده بر انجا سه روز اقامت
کردند از انجا بازگشتند به مرج عکا با ایشان از غنایم و اسیر غیر ازان
کشته و سوخته و ہلاک کرده بودند انقدر بود کہ بہ شماره نمی امد در انجا چند روز
استراحت نمودند بعد از ان بطرف صور آمدند قصد شهر شقیف را نموده
نزول کردند که بین ایشان تا بانیاس دو فرسخ به شہر ہای شقیف وصیدا را
غارت کردند بسوی عکا واپس رفتند این کار ہا از نصف رمضان تا عید بود

آنچه

دو برد
وه حصنیست مجاور
حطہ
و شقیف قلعہ ایست از بلاد شام
در راه صبور بزره ارض قدس


فتوحات اسلامی
(۵۴۹)
ظهور الفرنج بطرف شام

انچه از شعرا که پوشیده بود قدمت برنجات یافتندـ چون ملک عادل به مرج الصفر رفت
در راه خود مردی را دید که چیزی ابدوش خود برداشته گاهی میرفت و گاهی می نشست
در اجت میکرد ملک تنها بسوی وی رفت گفت یا شیخ تعجیل کن به نفس خود مدار آن
آن مرد و یر اشناخته گفت یا سلطان المسلمین تو تعجیل مینمای هر گاه ما ترا
دیدیم که بطرف بلاد خود رفتی و ما را با دشتمنان گذاشتی چه گونه تعجیل کنیم از این
سر نگفته فی الجمله کار یکه ملک عادل کرد همان احتیاط و مصلحت بود که با تفرقه بودن
لشکر با خود را به مخاطره ملاقات دوشمن نینداخت و چون ملک عادل به مرج الصفر
فرود آمد ملک المعظم عیسی ولد خود را که والی دمشق بود در قلعه صالحه از لشکر بسوی طرابس
فرستاد که فرنگیان را از بیت المقدس منع نماید چون فرنگیان بمرج عکا فرود
آمدند سر رشته نمودند و اسباب حصار از منجنیق و غیره را با خود گرفته قصد
قلعه طور را نمودند آن قلعه محکم بود بر سری کوه نزدیک به عکا که ملک عادل
عنقریب آن را بنا نموده بود بسوی آن قلعه نزدیک شده محاصره کردند و بر آن
حمله بردند در ان کوه بالا رفتند تا اینکه بدیوار قلعه رسیدند نزدیک بود
که قلعه را مالک بشوند اتفاق چنان افتاده که بعضی مسلمانانیکه در قلعه بودند
بعضی بلوک فرنج را کشتند ازین حیث قلعه را ترک نموده بازگشتند قصد عکا
نمودند مدت اقامتشان به طور هفده روز بود چون از طور جدا شدند
اندکی اقامت نمودند بعد از ان به راه دریا در مصر رفتند بعد از ان
به طرف قلعه طور متوجه شده آن را چنان حرب نمود که باز مین برابر کرد زیرا
که قلعه مذکور قریب عکا و محافظت آن دشوار بود.
ذکر محاصره نمودن فرنگیان دمیاط را تا اینکه مالک شدند
چون فرنگیان از محاصره طور بازگشتند تا اینکه در ساله داخل گردید در عکا قیام
نمودند از راه دریا بطرف دمیاط رفتند در ماه صفر رسیدند ثابت شدند
بر الجزیره که بین شان و دمیاط رود نیل بود چنان بود که بعضی نیل بر آن
دمیاط ب دریای شور میر یخت مسلمانان در ان موضع برج کلانی فکر بنا کرده
از همان برج زنجیرهای کلفت آهنین را تا سو در دمیاط کشیده تا آنیکه
منع نماید کشتیهائیکه از دریای شور میرسد در نیل داخل شده بدمیاط مصر
بالا آید اگر این برج و سلاسل نمی بود کشتیهای دشتمنان را از اقاصی و ادانی آن
معرسی نبود که قدرت منع نمودن را داشته بودی چون فرنگیان بهار الجزیره

و بنیاد شهرت پایه مصر
از سر بر آمد گنبدین حدای سعو


محاصره نمودن فرنگیان دمیاط را
(۵۵۰)
فتوحات اسلامی

فرود آمدند و در خود را دیوار و خندق کشیده تا از تیر دشمنان محفوظ مانند بعد ازان
بمقابله کسانیکه در دمیاط بوده شروع نمودند آلات و برج ها ساختند که بذریعه
کشتی ها بطرف برج مسلمانان که در نیل بود. حمله می بردند تا انیکه قتل نمایند کسانی که در برجید
و مالک شوند برج را و آن برج از مردان پر بود ملک کامل پسر ملک عادل که صاحب
دمیاط و جمیع دیار مصر بود به منزلی قرب دمیاط که آنرا عادلیه میگفتند نزول
نموده بود تا انیکه دشمنان را از عبور به زمین مصر منع نماید از عادلیه تا دمیاط
لشکری باهمدیگر متصل بودند فرنگیان بر مقابله برج دوام داشته پیهم قتال
میکردند به چیزی از ان ظفر نیافته آلات و اسباب شان شکسته گردید با وجود
این هم ملازم قتال بوده واگذار نشدند تا انیکه چهار ماه ماندند بر گرفتن قادر نشدند
بعد از ۴ ماه برج را مالک شده زنجیر ها را قطع نمودند تا کشتی های شان
از دریای شور در نیل داخل شده در شبکه محکمه نمایند ملک کامل عوض سلاسل
جسر کلانی نصب نمود که از داخل شدن نیل امتناع یابد فرنگیان برین حسر
هم مقاتله شدید متوالی نمودند تا اخر الامر جسر را قطع کردند بعد ملک کامل چند
کشتی های کلان را گرفته پر کرده در همان موضع نیل غرق نمود غرق کرد کشتی ها
از رفتن منع شدند چون فرنگیان این حال را دیدند خلیج سمیع از رق که مجری
قدیم نیل بود قصد نمودند آن خلیج را حفر نموده عمیق کردند آب را تا دریای شور
در وی جاری ساختند کشتی های خود را به طرف موضع که بوره می نامیدند بردین
بمقابل منزلی که ملک کامل بود بالا کردند تا ازینجا با کسانیکه در منزل ملک است
مقاتله نمایند زیرا که ایشان را بجر مقاتله راهی نبود که دمیاط بین ایشان
و مالک پرده بود چون در بوره رسیدند آنرا برابر شده از میان اب مقاتله
کردند بر وی چند بار حمله بردند بفائده کامیاب نشدند چیزی را بر ان مقدم
تغییر داده نتوانستند زیرا که خوراکه و امداد برایشان متصل دریای نیل هم بین
ایشان و فرنگیان پرده محکمی بود ایشان فارغ بودند که آزار بدیشان نمیرسید
دروازه ها آن نیز کشاده بود از محاصره بدیشان ضرر و تنگی نبود ناگاه اراضیف اینها
جل و علا متفق گردید انیکه ملک عادل پدر ملک کامل در شام در جمادی الاخر سنه
وفات نمود چون خبر وفات وی به ملک کامل پسرش رسید نفوس مردان ضعیف
گردیده زیرا که سلطان در حقیقت خود ملک عادل بود اولاد او اگر چه ملوک بودند
لیکن تحت حکم امروی بودند و آن کسی بود که اولاد خود را بر شهر ها مالک گردانیده بود


فتوحات اسلامی
(۵۵۱)
محاصره نمودن فرنگیان بدار
بنباس دمیاط

در چنین حال که دشمن بمقابله ایستاده بدموسم انفاق افتاد از جمله امراء مصرا میری
که آنرا عماد الدین احمد بن علی میگفتند ملقب به ابن مشطوب بود و ان از کردها
هکاریه و کلان تر امیرهای مصر بود دوستان بسیار بداشت باقی امرا منقاد
و مطیع وی بودند خصوصا کردها این امیر با باقی امرا اتفاق نمود که ملک کامل را
از پادشاهی خلع و ملک فایز بن عادل برادر ویرا پادشاه سازند تا انیکه
حکم بردی و بر شهر با مفوض به خودشان باشد چون خبر به ملک کامل رسید
در شب همراه بعضی صحاب خود از منزله جدا گردیده بطرف قریه که آنرا اشمون
طناح میگفتند سیر نموده در اینجا فرود آمد چون لشگریان صبح کردند سلطانرا
خیمه نیافتند پریشانی بر هوای خود را بگردید طرف رفت که بر برادر خود
وقف نشد و بر گرفتن چیزی از خیمه ها و خریزه ها و اموال و اسلحه قادر نشدند
مگر اندکی که حمل آن خفیف بود و باقی معالمه غله و دواب و خیمه ها و غیر ذلک بالحال
وی باقی گذاشتند و خیز را به ملک کامل ساختند از فرنگیان بشنو که چون
صبح نمودند کسی از مسلمانان در کناره در یاندیدند بغرار عادت شان حیران
ماندند نمیدانند چه خبر است ناگاه ایشان را کسی از حقیقت خبر آگاه کرد چون
خاطر جمع شدند از نیل بطرف برد میاط بطریق امن بدون مانع و منازع
عبور کردند عبورشان در بیستم ذی القعده شده غنیمت نمودند انچه در مسکر
مسلمانان بود که از شمردن آن محاسبان عاجز می آمدند ملک کامل دیار مصر را
مفارقت نمود زیرا که اتحاد کسی از عسکر خود نداشت و فرنگ بی رنج و مشقت
تمام را مالک گردیدند از مهربانی خدا یتعالی به مسلمانان چنان اتفاق افتاد
که ملک معظم عیسی صاحب دمشق و بیت المقدس ابن ملک العادل بعد ازین خبرت
بدوروز بطرف برادر خود کامل رسید در حالیکه مردمان در امر دشوار افتاده
پس بواسطه وی والی ملک کامل قوت و پشت وی محکم و قصد وی ثابت گردیده
به منزل خود اقامت نمود ابن مشطوب را بطرف شام بیرون کردند ملک الاشرت
موسی ابن ملک عادل والی جزیره و دیار بکر متصل گردید نگذشت خبر شیطانی
این مشطوب ا گرفت وی را بگرفتن زود نه براکه بعد اتصال به ملک الاشرف
و التحاق به جندیان وی از نامبرده خیانت واقع شد که آنرا گرفته محبوس
کردند چون فرنگیها به زمین دمیاط عبور نمودند قبایل مختلفه عرب جمع گردیده
بنای چپاول کردن شهرهای قریب دمیاط گذاشتند و راه ها را قطع کردند ضماید


فتوحات اسلامی
(۵۵۲)
محاصره کردن فرنگیان دمیاط را

کوشش مزیدند بر مسلمانان اشد و بر اهل دمیاط ضررناک تر از فرنگیان شد زیرا
که در دمیاط کسی از عسکریان نبود زیرا که سلطان عسکریان در نزد دمیاط بود که دشمنان
از ان منع میکردند که ناگاه این خبر بایشان رسید کسی از لشکریان داخل دمیاط نگردید
فرنگیان دمیاط احاطه نموده بحرأ و برأ مقاتله را پیش بردند و بر دمیاط خندق
تعبیه نمودند که ایشان از مسلمانان باز دارد زیرا که اهل دتشان بود قتال
بر اهل دمیاط سخت گرفته ادویه دادند خوراکه و غیره بدیشان شخوار گردید
از قتال و ملازمت آن ملول گردیدند زیرا که قتال را بر مسلمانان حبه بسیاری
خود به نوبت اجرای نمودند در دمیاط اینقدر نبودند که مقاتله را بنوبت بکنند
لهذا چنان صبری نمودند که مثل آن شنیده نشده بود قتل و جرح و مرض مروضا
در ایشان بسیار شد و حصار بر ایشان مدت هشت ماه طول کشید از آخر ذی القعده
تا بیست و هفتم شعبان سنه ششصد و شانزده کسانیکه از اهل دمیاط
باقی بودند بسبب کمی خود از محافظت شهر عاجز آمدند قوت هم در نزدشان
دشوار شد از همان تاریخ مذکور شهر را بطریق امان تسلیم نمودند قومی بیرون
شدند و قوم دیگر جهته عجز شان از حرکت در انجا مقیم ماندند متفرق شدند.
ذکر مالک شدن مسلمانان دمیاط را از فرنج

چون فرنگیان دمیاط را مالک گردیده اقامت نمودند و لشکرهائی خود را هر کرا
مجاور بلاد پراکنده نمود قتل و غارت میکردند بعد از آن اهل دمیاط جلا شده
فرنگیان در عمارت شروع نمودند و در محکم کاری سعی بلیغ نمودند تا اینکه باقی چنان
ماند که امکان قصد کردن دشمن نداشت اما ملک کامل در اطراف بلاد خود نزدیک
ایشان اقامه نمود که بلاد خود را حمایه کند چون فرنگیان که در شهرهای خود بودند
فتح دمیاط را بدست اصحاب خود شنیدند روی آوردند شتاب کنان
از هر فج عمیق و ایجاد او بهجرت شان گردید ملک معظم صاحب دمشق بسوی شام
عودت نموده بیت المقدس را حزب نمود در ذی القعده سنه این فعل را از
حیث اینکه کافه مردم از فرنگیان ترسیدند اسلام و کافه اهل و بلاد آن در خطه
خسف افتاد در شرقی زمین و غرب آن زیرا که تا تاریان روی آوردند
از مشرق تا رسیدند به نواحی عراق و آذربیجان و ایران و غیره و فرنگیان
از مغرب روی آوردند مالک شدند مانند دمیاط را در دیار مصریه با نبودن
قلعه با محکم که بدان از عدو ممانعت توان نمود و نزدیک گردید باقی بلاد شرقیه


فتوحات اسلامی
(۵۵۳)
مالک شدن مسلمانان مطیع الزرنج

اینکه بر سر شان می آید گفته مردم چنان پریشان ترسیدند که صبح و شام متوقع و منتظر بلا بودند
اهل مصر جلارا از بلاد خود از ترس دشمن اراده نمودند لکن وقت گریختن را نمی یافتند
دشمنان از هر طرف بایشان احاطه نمودند اگر ملک کامل مردم را برای جلا واگذار
میشدند شهرها را افتاده بر سقف ها ترک میکردند چون منع گردیدند ثابت ماندند
ملک الکامل مکاتبات خود را در باب در خواستن به برادران خود ملک المعظم صاحب دمشق
و ملک الاشرف موسی صاحب جزیره و دیار بکر پی در پی نمود و ایشان ابا حاضر شدن
خودشان تاکید فرمود اگر آمدن خودشان امکان نداشت در فرستادن
عسکر مضایقه نکنند بنابران ملک المعظم به نفس خود بسوی ملک لاشرف رفت و پیشغولی
درید با سنجر عارض شده بود از تخلف بر وی و زایل شدن طاعت مطیعان
پس وی را متعذر داشته از وی باز گردید همراه فرنگیان بهمین طور بود تا شته
بعد از ان از ملک الاشرف اختلاف دور شد و ملوک که از طاعت او خارج شده
بودند پس رجعت نموده کارها وی مستقیم شد و ملک کامل مقابل فرنگیان بود
چون سنه داخل گردید در نیوقت ملک کامل که زوال مانع مدد از طرف اشرف
دانسته شد به طلب وی فرستاد از برادر مذکور خود که صاحب دمشق بود ملک لاشر
با لشکرهای خود طرف دمشق سیر نموده از انجا بطرف مصر رفت و فرنگیان سواره
و پیاده از دمیاط بقصد ملک الکامل سیر نمود بمقابل سلطان فرود آمدند در بین
شان خلیج از نیل بود که آن را بحر اشمون می نامیدند فرنگیان به منجنیق و چرخ
بطرف مسلمانان میزدند خودشان و تمامی مردم یقین نمودند که دیار مصریه را مالک
گردیدند چون ملک کامل به نزدیک شدن برادر خود ملک الاشرف شنیه خوشی
گردید چون به مصر رسید توجه نمود بسوی وی دانشمندی پیشا روز با کامل بهم
جمع شدنی هر دو ملک را و اینکه شاید خدا تعالی حادث نماید باین جمعیته شرب
و ظفر خود را اما ملک المعظم صاحب دمشق بسوی دمیاط حرکت کردگان آیا هر دو
برادر وی با عساکر خود ها به دمیاط نزول نمودند بعضی گفته اند که در راه خبر یافتند
که فرنگی به دمیاط توجه نموده اند برایشان سبقت نمود تا اینکه ملاقات نماید ایشان را
و برادران می از پس پشت چون ملک لاشرف با کامل جمع گردیدند رای شان
با قدام نمودن بسوی خلیج از نیل که بحر المحله میگفتند قرار گرفت به خلیج مذکور پیش شدند
فرنگیان مقاتله نمود نزدیک شدن شان زیاد گردید و کشتی های مسلمانان از نیل رسید
با کشتیهای فرنگیان مقابله نموده قطعه با انچه مردان و مال ها و اسلحه که در ان بود گرفتند


فتوحات اسلامی (۵۵۴) ملک مطهر بن سلیمان شبأ را از فرنگ
مسلمانان خوشوقت گردید با هم مگر بشارت دادند اول بانه نفوس شان قوت یافت
بر رو شمنان همدا ز دستی نمودند همہ سولان مین شان تردد داشتند در مقرر کردن
قاعدہ مصالحه مسلمانان تسلیم بیت المقدس و عسقلان و طبریہ و صیدا و جبلہ
و لا ذقیه و جمیع آن را کہ صلاح الدین فتح کردہ بود غیر از کرک ابراز نمودند بعوض
اینکه دمیاط را تسلیم نمایند پس رضامندند و سه صد ہزار دینار عوض تخریب
بیت المقدس طلب کردند که آن را تعمیر کنند اما صلح بین شان تمام نگردید میگفتند
از دادن کرک چهامد منیت امینین ایشان باین قسم بود و ایشان از مصالحه امتناع
میکردند مسلمانان بمقابله مخطر گردیدند و فرنگیان بواسطه امتداد که برخود داشتند
نخور اکه چند روزه خود را بر نداشته بودند به گمان شان اینکه عسکر های مسلمان
قوت ندارند که همراه شان مقابله کنند و دیگر اینکه سواد و قریه ناتمامی بدست شان
باقی میماند انچه میخواهند از ایشان غله میگیرند این غفلت بواسطه سر بود که بہاراں
بہ ایشان اراده داشت طایفه از مسلمانان خفیه بزمین کہ فرنگیان بودند عبور نمودند
نیل را بر ایشان کشاده چند موضع را بر ایشان غرق کردند تا اینکه از بطلاب
فراوان برآمد پل نمودمانند دریآب اکثری آن منع کردند برای فرنگیان حیلتہ
نماند که دران سلوک نماید غیر از یکطرف که در ان تنگی بود درین هنگام ملک کامل عسکر
مرسل به نزد اسمون نصب کرد لشکرباء ایران عبور داد طریق را کیان فرنگیار فت
و آمد میکردند مالک گردیدند یقینی بود که اگر فرنگیان اراده بازگشتن دمیاط را
می نمودند از برای شان خلاصی باقی نمی ماند مه ین حال چنین اتفاق افتاد کہ سوی
ایشان کشتی کلانی که از اعظم کشتیہ ہای فرنگ بود رسید و کرانا کر د او چند زورق
آتشین جهت مقرری آن با مقر رمد در تمام از غله و اسلحه پر بود کشتی های مسلمانان
بران مانع شده مقطعه کردند به کشتی مذکور و دیگر طوایعات که با او بود ظفر یافته گرفتند
چون فرنگیان دیدند که آن بدست شان بافتاد و خود شان راه صوبے گم کردند که از دمیات
مفارقت کرده در زمین کم فہمیدند آن امرو در آمدند و عساکر مسلمانان ایشان احاطه کرد به تبر تا
میزدند و حمله بر اطراف شان مینمودند چوں گر سر فرنگیان سوار شد خیمه ہای خود دستجنب نا و کران
باری خود بار اسوختند حمله را بر مسلمانان و مقابله شان را اراده نمودند شاید که بیاین
بقدرت بازگشتن بطرف دمیاط را دارا باشند که بچه را که امید کرده بودند بعید دانستند
بین ایشان آنچہ را کہ اراده داشتند بسیاری گل ولای حایل شد و طرقی را که قدرت
برفتن داشتند مسلمانان لک کرده بودند چون یقین کردند که احاطه کرده شد بر آن از همه
طرفها


فتوحات اسلامی (۵۵۵) مالک شدن مسلمانان دمیاط را زفرنج

طرفهاد، تا اینکه خوراک شان دشوار شد و رسید بآن حد اینکه موت ظاهر کرد. پریشانی دندان های
خود را خورد کردند نفوس شان سرنگون شده صلیب گم شان شیطان شان گریخت
با ملک عادل مراسله نموده طالب صلح گردیدند که شهر دمیاط را بی عوض تسلیم نمایند درین حین که
مراسلات جاری بود ناگاه غباری بزرگی بلند و دیدند غلیمی پدیدار گردید دیدند که لشکری
بسیاری از طرف دمیاط متوجه شده حتی در مسلمانان پریشان شده گمان کردند که لشکر
بامداد فرنگیان خواهد آمد ساعتی نگذشت که معلوم کردند که ملک المعظم والی دمشق بود
که به سروقت شان رسید از بالای دمیاط آمده بودند غلبه بر مسلمانان محکم تر گردید فرنگیان
مخذول گردیده دست بر داشتند بعد از ان تمنای صلح را کرده دمیاط را تسلیم نمودند
این واقعه وایمان شان در هفتم رجب سنه واقع کردید ملوک فرنگ و کلان های شان
بطریق گروی برای تسلیم نمودن دمیاط نزد ملک الکامل و ملک الاشرف نقل خوردند ملوکیکه
گروی شدند بیشتر شان فلیپ ملک فرنسیس و نایب پاپ صاحب رومه و ملک عکاو
کنده ریش و غیره بودند تسکین هم در همان جا بخور اکه به دمیاط بودند بر تسلیم نمودن دمیاط
مراسله کردند کسانیکه در دمیاط بودند سه باز نزده شهر را به مسلمانان تسلیم کردند در قصه
شهر رجبی از اتفاقات عجایب میگویند وقتیکه مسلمانان در دمیاط بر تسلیم شدند کواکب
فرنگیان بدربار سید اگر اندکی سبقت میکردند از تسلیم کردن شهر ابا می نمودند لکن
مسلمانان سبقت نمودند تا اینکه امری را که خداوند خواه علاج و بتد باشها جو ار شود
از جمله اتفاقات این بود که چون پادشاه فرنسیس پادشاه فرنگ برآنجا در سالی
سخضرد ملک الکامل محمد رسیدند در مجلس ملک الکامل محمد هر دو برادر او ملک المعظم عیسی
و ملک الاشرف موسی بسیاری از ملوک اسلام حاضر بودند سراج یکلی شاعر از جا برخواسته
قصیده بلیغی در تهنیت ملک الکامل محمد انشاد فرمود که در وی دبیث ظریف بود
و آن اینست - اعباد عیسی ان عیسی خربه وموسی جمعا جنده بمحمدا
اشاره بسوی ملک الکامل محمد و هر دو برادر او بود چون ملوک فرنج اراده حضور ملک الکامل
محمد را نمودند خواهش کردند که از ملک نیز کردنی در نزدشان باشد ملک الکامل محمد
پسر خود ملک صالح را که سن او پانزده ساله بود برای شان فرستاد و چون مصالحه تمام
گردید و شهر دمیاط را تسلیم نمودند فلیپ فرنسیس ملوک خود کوچیده بطرف شهرها
خود رفت مدت پادشاهی فلیپ فرنسیس چهل و سه سال در سنه ۲۰ عرش مرها
و بیست چیزی هلاک گردید چون مسلمانان داخل دمیاط شدند و بسیار فکر بافتند
که فرنگیان در محکمی او بسیار مبالغه کرده بودند تجویزیکه امکان رسیدن نگرفتن نداشت مگر


فتوحات اسلامی
(۵۵۶)
وفات ملک عادل

توبجا به نصرت محمد و آن با مستحق آن رسانید مسلمانان انظفر روزی گردید که گمان نداشتند
زیرا که غایه مقصود شان این بود که شهرهای شام بر تسلیم نمایند تا دمیاط را بگیرند حق تعالی
اعاده دمیاط را بدون شهرهای شام روزی کرد شهرهای شام هم بتصرف شان بگذار و تعالی
محمود و مشکور ست که بر اسلام و مسلمین انعام کرد بر آنکه تعدی این دشمنان را از ایشان
باز داشت چنان شر تا تار که در آتیه ذکر میشود از ایشان گردانید.
ذکر وفات ملک عادل
سابقا تذکار گردید که سنه شش صد و پانزده داخل شد فرنگیان براه دریا بطرف
دمیاط رفته در ماه صفر رسیدند در ینوقت ملک العادل در شام بمرج الصفر بود از آنجا
نقل خورده بعالقین آمده مریض گردید در هشتم جمادی الثانی شاه وفات نمود نعش
او را به دمشق بردند در انجا دفن گردید پسر او ملک الکامل که در مصر به نیابت خود مقرر نموده بود
در وقت وفات پدر خود بقتال فرنگیانیکه بدمیاط هجوم آورده بودند مشغول بود چنانچه
پیش بیان گردید. عمر ملک العادل چون وفات نمود هفتاد و پنج در ولادت او سنه ۵۴۰
بعضی خمس و ستین و هشت گفته اند پادشاه عظیم صاحب رأی و معرفت کامل بود
که بتجربه کارها صلہ نموده. خوش خوی و خوش حرکات عقل کامل داشت امور صاحب
احتیاط بود نماز ها را باوقات آن محافظت میکرد متابعت کننده سنت
محب علما تا اینکه امام فخر الدین رازی کتاب تاسیس التقدیس را برای او تالیف
نمود، نام او را در خطبه نامیده از خراسان بوی فرستاد د ملک العادل در حیات
برادر خود صلاح الدین تابع و تحت اطاعت او بود که او را در ولایات نقل میکرد بعد
وفات صلاح الدین سنه خمسه و هشتاد نه بین او و اولاد برادر او واقعه ها گردید
که کلام بذکر آن بطول می انجامد تا اینکه مملکت دیار مصریه و شامیه استقلال یافت
و استقلال او بمملکت دیار مصریه ۵۹۶ و بدیار شامیه ۵۹۲ بود در سنه ۶۱۲
بد بلاد یمن متصرف شده نواده خود ملک المسعود بن ملک العادل او والی ساخت
بعد از ان ملک العادل چون ملک از اولاد برادر خود صلاح الدین انتزاع نمود
و مستقل گردید مملکت ها خود را بین اولاد خود تقسیم نمود مردی نیکبخت گذشت
اولاد همچنین بودند تا اینکه امر یکی از ملوک مانند آن ها در نجابت و بسالت و معرفت
و علو همت خلف نماند چنانچه عباد فرمان بردار و سایر بلاد را مالک گردیدند تا اینکه
خود او بین ما ایشان تردد نموده از یک مملکت بدیگری باطمینان نقل میخورد غالبا
در ایام تابستان جهته خرمی میوها به ن و آب ها سرد بشام و در زمستان بواسطه

اعتدال


فتوحات اسلامی (۵۵۷) وفات ملک عادل

اعتدال وقت و قلت سردی بمصر میرفت سه گوار ترین عیش زندگانی میکرد از قدر معتاد
اضافه میخورد تا انیکه گفته اند چنانچه ابن خلکان در تاریخ خود ذکر نموده که در هر وقت
یک بره بریان اشتها میخورد از وی شانزده پسر غیر از دختر ها ماندرحمة الله علیهم
ذکر خروج فرنگ بسوی شام و گرفتن بیت المقدس و عقبیعی غوث صید
چون ملک المعظم عیسی ابن ملک العادل را الح مشق و بیت المقدس در ماه ذی عقده سنه
ششصد و بیست و چهار در ولایت شام فوت نمود فرنگیان بگرفتن شام طامع شدند
بعد از فوت ملک معظم ولایت دمشق بتصرف پسر او ناصر بود ملکی الکامل عم وی از مصر شکر
وکشیده کرک را عوض داد درین بین فرنگیان از شهرهای دور خود به شهرهای که در شام
داشتند مانند عکا و صور نزول نموده جمع آوری نمودند و حومیدان زشیران تهی
یافتند سکان فرصتی دید و بی یافتند همر اه جماعت شان امپراطور الان فرد و یک نام
بود ( امپراطور بلغت فرنگ امیرالامرا غیباشد ) خلاصه رفتند تا به شهر صیدا که بین فرنگ
و مسلمانان مناصفه بود غلبه کردند شهر را مالک شده نصرت مسلمانان از انل نمودند
چون شهر خراب شده بود دیوار های آنرا آباد کردند بعد شوکت شان بزرگ
وطمع شان قوی تر گردیده عازم بیت المقدس شدند در راه خود به خبر رقبرس
که بتصرف انکلتر ا بود تغلب نمودند چون خبر ملک کامل رسید که فرنگیان دمشق و
بیت المقدس را قصد نمودند بالشکریان خود از مصر بیرون شد و رفته آمد
قاصدان میان او و امپراطور متردد گردید تا انیکه قاعده مصالحه بینها جاری شد
باین شرط که مسلمانان بیت المقدس را با مواضع اندک بفرنگ تسلیم نمایند با قی
بلاد مثل خلیل نابلس عوز طبریه باقی بدست مسلمانان باشد و چون فرنگ
بیت المقدس را مالک شدند بر ایشان شرط شد که سور بیت المقدس را که
ملک المعظم خراب کرده بود چنانچه ذکر گردید آباد نکنند خلاصه انیکه مالک شدن
فرنگ بیت المقدس را بر مسلمانان گران آمده این امر مصیبت کلانی شمرده ازفرط
الم و سستی مشاهده نموده بودند که بوصف نمیکنجید تسلیم شدن فرنگ بیت المقدس را
شگفته بود در همین سنه تاریخ ابن اثیر که مسمی بکامل است آخر رسید مولف در دسنته
در بشره ای خود موصل وفات نمود رحمه الله علیه در همین ششصد و شش صد و بیست وشش
فرنگیان که در شام بودند قصد مدینه جبله که از شهرهای مضافات حلب است نمود و وصل
شدند حلب بدست شهاب الدین اتابک که تابع ملک العزیز بن ظا هر الغازی بن صلالدین
و غلام سلطان ظاهر غازی بود چون خبر داخل شدن فرنگ مدینه جبله را شنید شکرها


فتوحات اسلامی
(۵۵۸)
خروج فرنگ بسوی شام

طرف شان فرستاد با فرنگ مقاتله کرده بسیاری از انها کشته از شهر خارج نمود اسیران
و غنیمت از ایشان بس گرفت در سنه ششصد و سی و چهار بر شیر ازه در سیاک
که تعلق بصاحب حلب بود غارت بردند لشکر حلب بر آن ها واقع شده فرنگ شکست
خورده از معرکه پشت دادند کشتن و اسیر از انها بسیار گردید لشکریان حلب با اساری
و سرهای فرنگیان به حلب عودت نمودند اینواقعه بزرگترین وقایع بود در سنه
ششصد و سی و پنج ملک الکامل برادر او ملک الاشرف موسی وفات یافتند
اختلافات بسیاری میان اولاد ملک الکامل واقع گردید که اینجا ذکر آن مناسب نیست
ملک الکامل از اعظم ملوک بود در علوم مشارکت داشت چهل سال در مصر حکومت
نمود بیست سال را به طریق نیابت پدر خود و بیست سال باستقلال در وقت وفات
عمر او شصت سال بود.
ذکر سپر آمدن بیت المقدس بدست مسلمانان
در سنه ششصد و سی و هفت ناصر داود بن ملک المعظم شهر قدس را قصد نموده آن را محاصره
کرد تا فتح نمود ناصر داود کرک را که عم او به عوض دمشق داده بود مالک بود چون
بیت المقدس را فتح کرد آن نیز بتصرف او بود سابقاً تذکار شد که مالک شدن
فرنگ بیت المقدس را سنه بیست شش بود لهذا بقای آن در دست فرنگیان
مدت یازده سال شد از عجایب اتفاق اینکه ناصر صلاح الدین اول بیت المقدس را
از دست فرنگ کشید ناصر داود ثانیاً خلاص کرد از همین حیث جلال الدین بن
مطروح گفته المسجد الاقصى له آية بصحتي وقت فصلى به وفضله مشامدا
انقذ عبدالكفر مسجود طنا ان يبعث الله ناصرًا فجاءه طهرا وكما
وتاجي طهرا اجلی در سنه چهل و دو بین ملک صالح نجم الدین ملک اول ایل دبتر
و بین پسر برادر او ملک صالح ایوب ابن ملک الکامل والی مصر اختلاف واقع گردید که منجر
بقتال شد چون مقاتله بین شان واقع گردید صاحب دمشق از فرنگیان که در عکا بودند
کمک خواسته بایشان جزوی از بلاد مصر و عده نمود فرنگیان سوار و پیاده بیرون گردیده
بالشکر دمشق اجتماع نمودند همین بود که لشکر مصر بسر کردگی رکن الدین که از غلامان
ملک صالح ایوب صاحب مصر بود بمقاتله شان رسید هر دو فریق در بیرون غزه با هم رسیده
مقاتله کردند فرنگیان بالشکر دمشق پسرو شدند گریختند ملک صالح ایوب غزه و سواحل
غالباً شهر و بیت المقدس را از ناصر داود گرفت چون بندیها و سرهای فرنگیان بمصر رسید
چند روز طبل شادمانی را نواختند بعد از ان ملک صالح سنه ششصد و چهل و سه بر دمشق

مستولی


فتوحات اسلامی (۵۵۹) پسر آن بنابلطه حریم است

مستولی شد آنرا از تصرف عموی خود صالح اسمعیل ابن الملک العادل کشید در سنه ششصد
چهل و پنچ عسقلان و طبریه را ملک صالح بالشکری که همراه فخر الدین بن الشیخ بتجهیز نموده
بود فتح کرد و گرفتن این دو شهر را فرنگیان سسنه شش صد و چهل و یک بود
همچنان بیضرت شان بود تا این زمان که فتح شدند.
ذکر مخالفت شدن فرنگ دمیاط را باری دیگر
در سال شش صد و چهل هفت لوییز پادشاه فرس با پنجاه هزار نفر قصر دمیاط را
نموده آنرا محاصره کرد بعد از ان راه صفر مالک گردید با نوجه مدحت سلطنت ملک صالح
نجم الدین ایوب ابن الملک الکامل و قوع یافت جماعت از مسلمانان بقصد مقاتله فرمو کا سوار
ایشان محاصره نموده محاصره ایشان را دوام داد تا اینکه در شعبان وفات نمود پسر
او ر ان شاه بوفات پدر حاضر نبود به قلعه کیفا رفته بود شجرة الدر زوجه پدر او بامر
سلطنت قیام نمود تا اینکه پسر او تور ان شاه حاضر شده بمقام پدر خود ایستاده شد
فرنگ از دمیاط بسوی منصوره پیش رفته بین آنها و مسلمانان در بتدار رمضان مقاتله
عظیمی جاری گردید بعد فرنگیان بر شهر مساح نزول کرده بر مسلمانان نزدیک شدند مسلمانان
بر منصوره فرو گرفتند بعد از ان مقاتله میان آنها و مسلمانان در خشکی و دریا پیاپیت
نمود الخیر النصر نصیب مسلمانان شد اگرچه اولاً قرآن غالب شدند کشتئی اور دریا برهنه
مولانا جلال الدین سیوطی در کتاب حسن المحاضرہ فرموده که شیخ عزالدین بن عبد السلام
در میان لشکری مسلمانان بود با علی صوت به باد خطاب کرده گفت ای باد یکیشام
باد شد ید آمده بر کشتیها و زیدین گرفته همه را بر هم زده شکست این سدیگا و نصرت
برای مسلمانان حاصل گردید هم اکثر فرنگیان بدریا غرق شدند آواز کنند در میان
مسلمانان ند ا کرده میگفت الحمد لله الذي ارسنا في امة محمد صلى الله
علیه وسلم رجلاً سخر له الربح یعنی حمد مرخدا را که در میان امت محمد صلی اله
علیه وسلم مردی را که با در ابفرمان او نموده ما را نشان داد مسلمانان بر فرنگیان حمله بر د جان
عقیب نماندند مسلمانان سی و دو کشتی از آنها گرفتند که از ان جمله نه عدد شوانی بود
یعنی جهازهای جنگی با قی فرنگیان ضعیف گشته قاصد فرستاده آنکه قدس و بعضی
سواحل شامیه را خواسته دمیاط را ترک میکردند این سر شان مقبول نیفتاد زیر ا
که توشهای شان تمام و کمک از دمیاط قطع شده بود که مسلمانان راه دمیاط را
که با ایشان میر سید تصع نموده بودند بر مقام خود صبر کرده نتوانسته متوجه دمیاط و نیه
مسلمانان بعقبشان سوار شده شمشیر را در ایشان بذ کر صحه که از ایشان نماند کی


فتوحات اسلامی
(۵۶۰)
مالک شدن فرانسیس دیار بکر و

سلامت نماندند مقتولین که در میان کلت مذبوح شدند بالغ بر سی هزار شد پادشاهان
همراه ملکوک که با او بودند بجز یکه در آنجا بود پناه برده طالب امان شدند طواشی
محسن بصالح ایشان امان داده بعد از ان بریشان احاطه نموده معتصم حاضر کردند پادشاه
شان را زنجیر کرده بر شتری نشانده بفر نصور گردانیده شد بعد روان بدار البقاء
محبوس ساخته طواشی جمیع را بروی موکل گردانید بعد ازان صلح با او منعقد کردند
بر آنکه رها شده دمیاط را تسلیم نماید و هشتصد هزار دینار بدهد بعضی گفته اند
که نفس خود را بقطارهای طلا خرید که که هفت ملیون فرانک میرسید بعد از ان خالا صه
گردید به بلاد خود رجعت نمود مجرد رسیدن بلاد خود در مهیا نمودن اسباب محاربه براه
مسلمانان شروع کرد به نیت انکه بزودی به جنگ مسلمانان بیاید مسلمانان بعد
از ان از رهای او پشیمان شدند جلال الدین بن مطروح قصیدۂ انشا نموده نوسته
فرستاد قاصد ایستاده شده به پیش روی ملک فرنسیس میخواند که از جمله آن
ابیات ذیل است قل للفرنسیس اذا جئته مقال صدق عن قولا
اتیت مصر تبغی ملکہا تحسب ان الزهر یا خلب رنج
دقل الصحابک یار بهم تجسس نل ہم و مطلب جمبع
العدل فی بحرم بهم عیسی قتیل و ا سیسی جرح دقل لهم ان ابم اعود
یاخذ بثا را و بفعل فنج دار ابن لقمان على حالها والقيد يابي
و الطواشي صبيح چون ملک فرنسیس این مقاله را شنید نقش غصه در گلش شده از
عورت خجلت سر باز ماند بعد از ان اراده کرد که بکینه خود را از تونس بگیرد بواسطه تاریکه میان
و ملک تونس واقع شده بود ملک تونس ابوعبدالله محمد بن ابی زکریا یحصی سخت مستنفر باسا
بود حاصل بخشمین او د ملک فرنسیس جریان یافته این بود که روزی حزنز مستنصر بلله ناصر من الے
مستنصری را شکست نموده گفت آن بیست این نام او را اسیر کرده رها کرد نجله اشاره
به بعضی ترکان که بحضور او خدمت میکردند نمود این مقاله مستنصر به ملک فرنسیس رسید . بروی
کینه گرفت لشکری را تجیز نموده اراده گرفتن تونس را نمود بنحو تقد سنه ۶۶۸ ششصد
و هشت بود باوی سنی هزار لشکر جرار و سه صد کشتی از کلان و خورد روان کرد بدر
تونس شش ماه محاصره نمود بعضی از شعرا ذلمور تونس گفت یا فرانسیس هذا اخت
مصر فتهينا لما اليه تصير لك فيها دار ابن لقمان قبر وطواشيك منکر
ونكير حقتعالی در حالتیکه ملک فرنسیس تونس محاصره داشت او را هلاک گردانید
بعضی گفته که بواسطه تیری که با و رسید مقتول شد و بعضی بمرض وبالا گفته اند هلاک او

حواشی بلاد ان
یعنی ای فرانسیس تونس
خو اهرم مصر نیست بر آنجایی که
گرفتار واهنی دار خند و اهنها
را بر تو نهاده ایما تو
دار لقمان و تکیرین تو
طواشیست ۱۲


فتوحات اسلامی (۵۶۱) تاریخ جزایر و با و دیگر

در سنه ۶۱۹ ششصد و شصت و نه بود بیماری شکری او بمرض یاقوت گردید علندوی
پسر او پادشاه گردید با اهل تونس عقد مصالحه نموده از ایشان کوچید حق تعالی شهر آنرا
کفایت کرد اگرچه قصه تونس پیش از موقع خود ذکر گردید زیرا مناسب آن بود
که در واقعات ششم آورده میشد لکن برای اینکه این قصه را به قصه ماقبل
مناسبت هست ازین سبب بقصه پیش متصل گردید – والله اعلم و علمه
احکم وصلی الله علی سیدنا محمد وعلی اله واصحابه اجمعین .
تمام شد ترجمه جزو اول فتوحات اسلامیه با تواریخ سلام در ۱۶ شهر صفرالمظفر
۱۳۰۹ مطابق ۲۲ سرطان ۱۳۰۹ – الان شروع میشود بصبح
جز وثانی که آغاز آن ذکر مصیبت اثر خروج تاتاریان و انقراض دولت عباسیه
از بغدادست .
الحمدلله به تائید عنایات ایزدی و توفیق الطاف خداوندی طبع جلد اول تاریخ فتوحات
اسلامی در دوره درخنده فرمانفرمایی اعلحضرت امجد شرف محمد نادر شاه غازی خسر لوجہا
جناب جلالتماب عبد الرحیم خان نایب سالار و وکیل نیابت الحکومه ہرات کا میا آمده و توانستیم
به سایه طبع و نشر این مجلد دیباژهٔ تجدید سرگذشته‌های عالم اسلام خدمتی ارباب
اتقان هدیه به اصحاب علم و عرفان تقدیم داشته و برای افغانسان افغانیان از عهده خودیات
مادری که دوره طلوع سعادت و بختیاری ماست یادگاری گذاشتیم تاریخ طبع کتاب
بمناسبت تصادف و وقوع عصر اعلیحضرت شهریاری فتوحات اسلامیه ادری گذاشته شد
بترجمه علماء کرام هرات و تصحیح اول فضائل الما بان اخندزاده ملا عبدالغفور خان سلجوقی و حاجی ملا محمد صدیق خان
و حاجی ملا تاج محمد خان و محمد سرور خان عبارت نویس و محشی تحت نظارت فرزند ارشد نایب سالار مروه
آقای عبد العلیم خان و باهتمام آخندزاده ملا فخر الدین خان سلجوقی مدیر مطبعه و تصحیح ثانی حاجی ملا تاج محمد
در مطبعه و بقلم کمرنگ بیان آخندزاده ملا محمد امان و آخندزاده ملا عبد الفتاح خان سلجوقی و خنده داد
ملا سید محمد خان و سید بہاء الدین محمد خان استاد طبع خلیفه غلام حسین خان هراتی و معاون
محمد رحیم صورت انتظام و سمت اختتام پذیرفت امید است بطبع جلد ثانی کا
قرین آمده و آنرا هم در پیشگاه نظر صاحبان ذوق جلوه دهیم و اما یات
اگر زلتی در ترتیب کلام یا بند و سخن پژوهان اگر تعوض
در ترکیب کلمات بینند آنرا بقلم اصلاح
تصحیح خواهند فرمود العذر
عند کرام الناس
مقبول


صحیفه نامه جلد اول فتوحات اسلامی

صفحه سطر غلط صحیح صفحه سطر غلط صحیح
۲ ۱۴ چو چوبنی نضیر ۴۷ ۳ که موقع که از موقع
" ۲۱ او راست اوست " " بموضوع تا بموضع
۳ ۷ شافیه مخافیه ۵۱ ۱ واسلامش اموالش
" ۱۳ ۱۳۹ ۱۳۰۹ ۵۳ ۴ ازین تا نهر فراط از خیا تا نهر فراط
" ۲۳ دیانت ایالت ۵۴ ۱ روسا رؤسای
۴ ۴ زمین زمین ۵۵ ۲۴ عمر عمرو
۱۳ ۱ غزوات غزوه ایت ۶۱ ۱۵ شمشیره شمشیرهای
" ۸ صفاق چهرا صفاق جوشا ۵۴ ۲۳ پس در محاله وصیت و معامله
۱۶ ۵ قائما درات قائما ردات ۴۷ ۴ انرا نزار
" ۸ دوعا دعا ۴۸ " مما صلح
۱۷ ۱۴ شرحیل شُرَحْبیل ۶۸ ۳ بحوزه خود بحوزه نگرفته
۱۸ ۱۶ الی قومه باین الی قوم اوتی باین ۷۰ ۱۹ الیه الیه
۱۹ ۱۶ درین خدا کارا درین فدا کاری " ۲۳ شویم شوید
۲۰ ۱۰ علما مانند علامان سنند " ۲۸ باشیم باشید
" ۲۵ نتیجه خیمه ۷۱ ۲۷ در دند
۲۷ ۲۱ مجزا مجزا ۷۴ ۳۰ احداث احداث
" " مجاه فجاء ۷۹ ۴ عمر عمرو
۳۱ ۳ بولایت و بلاد بولایات و بلاد " " فسطاط فسطاط
" ۱۲ صلی الله علیه صلی الله علیه وسلم ۸۰ ۱۱ کنیزک دخترک
۳۲ ۱۶ حضر موت حضرموت ۸۲ ۴ لین دان نجران
" ۱۸ اشعث اشعث ۸۳ ۲۲ گردانید گردانیده
" " بشکی بشکی " ۲۳ نمودند نمودند
" ۲۱ کشتن کشتن ۸۴ ۱۷ ابی عبیده ابی عبید
" ۲۴ ال ال " ۲۳ ابی عبیده ابی عبید
۳۴ ۱۵ الف سيف " ۲۴ ابی عبیده ابی عبید
۳۵ ۱۳ شرحبیل شُرَحْبیل ۸۵ ۲ ابی عبیده ابی عبید
۳۵ ۱۱ رحمت خلاص ۸۶ ۲۳ ابتزار ابتزاز
۳۹ ۸ میکریم میگریم ۸۹ ۱۲ نمولودند نموده بودند
۴۱ ۵ با من موافقت میورزد با من موافقت میورزید " ۲۷ حدا خدا
" ۱۳ خندق خندق ۹۲ ۲۱ داشتن داشتن
۴۲ ۲۸ نوشیدن ننوشیدند ۹۳ ۲۸ از باز دارد از باز دارد
۴۵ ۵ عمراری عمر ۹۸ ۱۷ اشراف اشرف
" ۶ مژه بان مصنوعی مژده بان مصنوعی " ۲۳ میگذاشتند میگذشتند
" ۷ مسلمان مسلمانان ۱۰۱ ۱۸ اطبا اطباء


(۵۶۳)

صفحه سطر غلط صحیح صفحه سطر غلط صحیح
۱۰۱ ۲۶ کند کنند ۱۳۷ ۱۹ دادی را قاطراً دانی که جند قاطراً
۱۰۳ ۱۶ جنیان جینیان ۲۵ " خوسنوم خوشنودم
" ۲۶ بیاب بیتاب ۱۴۶ ۱ متابعین سلطانان تابعین سلطان
" ۲۷ ناآوقدامت ثانیاً و قدامت ۱۴۸ ۲۱ امور خود امرای خود
۱۰۵ ۱۷ که پراگنده کرده ۱۵۱ ۱ شروع مشروح
" اول هر عمرو ۱۵۵ ۲۴ ابتداً سلام ابتداً باسلام
" ۱۹ نیزه ه نیز تا ۱۵۷ ۱۰ در اول محرم در اوائل محرم
۱۰۴ ۱۹ عبیده ابو عبیده ۱۵۸ ۲۷ اقصری اقصرای
" ۱۹ عبیده ابو عبیده " ۲۸ لغت کیفیت
۱۰۷ ۲۷ آخرین آخرین ۱۵۹ ۹ بان امان
۱۱۴ ۱۰ پر را ہر را " ۱۰ ایشان ایشان
" ۱۴ اطرافیاش اطرافیاش " * کن کنند
۱۱۴ ۷ عامله غایله ۱۶۰ ۱۴ رئیس این صنع رئیس این دو موضع
۱۱۷ ۲ طیاره طیار " ۱۵ رئیس رییس
۱۱۸ ۱۸ این این " ۱۷ جوزان جوزجان
۱۱۹ ۲ سر در باجان سر دباجان " ۱۸ جوزان جوزجان
" ۲۱ تاج تاج " ۱۹ جوران جوزجان
" ۲۸ اوندا خداوندا " ۲۱ فتح فتوح
۱۲۰ " موکب مرکب " ۲۷ موضع آن موضع
۱۲۱ ۲۶ اصلاً اصلاً ۱۶۰ ۱۸ حس جوزجان حمس حمس
۱۲۲ ۱۶ رضایت رضایت " ۲۵ من بین
۱۲۴ ۲۲ نمود بود نموده بود ۱۶۱ ۲۲ ابن مسرج ابن ابی مسرح
۱۲۵ ۱۵ پر زنان پر زان " ۲۸ فرد فردا
" ۲۵ امر صلح ۱۶۴ ۲ سامان سلطان
" ۲۷ تصرف بتصرف ۱۶۷ ۱۵ چرا براء
۱۲۷ ۷ رایی که باید داخل نوییزها " * بوشنج بوشنج
" ۸ اندخت انداخت " ۱۸ لغان لغمان
" ۱۴ مذکر مذکور را " ۱۹ سنج سگزی
" ۲۷ پر زنان پر زان ۱۷۰ ۲۷ بولایت بولایت
۱۲۸ ۲ صلی الله علیه وسلم رضی الله تعالی عنه ۱۷۳ ۲۷ شصت سال شصت و در سال
" ۴ کریس کجاست کریا سبانش کجاست ۱۷۶ ۹ جیره بجیره
۱۲۹ ۲۵ یزہ ہ نیزه ۱۷۸ ۱۷ مراد برای او
۱۳۰ ۱۷ دار الجود دانالجود " ۱۸ باین بابی
۱۳۱ ۱۸ قبیصہ قبیصه ۱۸۵ ۳ بالان بایشان
۱۳۶ ۵ طلحه سلانارا طلحه اما هم مسلمانانرا ۱۸۷ ۴ جماعتی جماعتیم


(۵۶۴)

صفحه سطر غلط صحیح صفحه سطر غلط صحیح
۱۸۷ ۲۱ شت هشت ۲۲۵ ۱۳ خوشی جوشی
" " فرستاد فرستاد " ۲۴ تا او با او
" ۲۲ سیاست میداشت ۲۲۶ ۱۸ تاثبات تاثبات
۱۸۹ ۷ مگر این بحث اگر بر این باعث " ۲۱ اواد اولا
" ۸ عنبری عنبری ۲۳۵ ۲۵ مفلرب مغرب
" ۹ عمر عمرو ۲۴۱ ۲ عملا آورده خودرا عمل آورده اسلحه را
" ۱۰ در نزد در نزد ۲۴۲ ۱ مروان محمد مروان ابن محمد
۱۹۱ ۴ ماموریم ماموریم " ۴ باز گرد باز گردید
۱۹۴ ۱۱ ظایر ذخائر " ۱۴ عزو غزو
۱۹۷ ۲۸ " فلان موضع بخارا ایوانچی ۲۴۵ ۱۷ شکر لشکر
" " راخته رانده ۲۴۶ ۹ عمر عمرو
۱۹۸ ۷ لشکری لشکر بای " " سیار ستیار
۱۹۹ ۲۱ کتب حرکت " ۱۹ تا مکیه رسی تا مکه میرسی
۲۰۳ ۲۰ غضبناک بشوند غضبناک شدند ۲۴۸ ۱۰ مکل مائل
۲۰۴ ۲ مردمان مهربان ۲۴۹ ۲۴ مفارقتس مفارقتش
" ۲ خرسند عزم سند ۲۵۶ ۱۲ خودر خود را
" ۶ کشته کشته شد ۲۵۷ ۱۶ مد شدند
" ۱۲ ذدیه فدیه ۲۵۸ ۱ متمدس متمددی
" ۳۱ باشد بم گرفتیم باشد گرفتیم " ۲۱ بر نزم بزم
" ۳۲ دورها دورنام ۲۵۹ ۵ ابل کابل
۲۰۵ ۳ سقه سد " ۱۳ بار برند در بند
۲۰۶ ۱ ازمن ازین ۲۶۰ ۱۷ نمود نمودند
" ۱۲ شدند شده بودند ۲۶۱ ۱۲ دو صد و یک دو صد دو لک
۲۰۷ ۳ در افقریه حال ساخته بود در افریقیه بحال خود باقی ساختند ۲۶۲ ۲۳ عروه غزوه
" ۶ اندن اندون ۲۶۳ ۱ هزار سه هزار
" ۲۱ ذریه فدیه " ۷ مزید مرثیه
۲۰۹ ۹ پایا پایه پای آن " ۹ نزت نضرت
" ۱۲ زوال زمان ۲۶۴ ۱۰ طلاطم تلاطم
۲۱۰ ۱۷ طلاطم دریاتلاطم " ۲۵ ایاتی ایالتی
۲۱۲ ۲۶ صا صالحو ۲۶۶ ۱۶ ایرانرا اسیرانرا
۲۱۴ ۱۵ تف نصف ۲۶۷ ۱ ازو بام از و حام
۲۱۸ ۱۰ این این " ۲۰ خدیار بدیار خود
۲۱۹ ۲۰ امین ایمن ۲۷۳ ۱۵ ار مالتش امارتش
۲۲۳ ۱۸ مصرا اهل مصر را ۲۸۵ ۱۹ جهل گونه جهل و نه
۲۲۵ ۲۲ لا حول و قوۃ الا بالله لاحول ولا قوة الا بالله ۲۸۷ " فی المردین فی المردین


صفحه سطر غلط صحیح صفحه سطر غلط صحیح
۲۸۹ ۱۱ کار بارا کارها را ۱۴ ۳۰۸ که کرد
" ۲۵ با باربزار با چاربزار ۲ ۳۰۹ نموده گرفته
" ۲۶ وی را گشت وی را کشت ۱۳ " بردی بردی
۲۹۰ ۲ بودند روند ۱۷ " سجانهای ارجوم سجانها کاپلاسلا آبحیز
۲۹۱ ۱۴ می سوختاند می سوختانند ۱ ۳۱۱ که عد که عده
۲۹۷ ۵ آزاد کرد آزاد کرده " " ایش ایشانرا بزحمت
۲۹۹ ۲۶ درومیان درو میان ۱۶ " مجدد نموده
۳۰۰ ۹ غارت کرد سالم غارت کرد سالم و واپس ۱۹ " عده ماعده
" ۱۸ فصار را حصاری را ۲۰ ۳۱۲ وقعه المجاز قعقه المجاز
" " شمال عمال ۲۶ " بطرف میبدی بطرف سر میبدی
" ۱۹ رس راس ۲۳ " میموند میمروند
" ۲۸ نردید ندید بام بشارا ۲۵ " زول زبون
۳۰۱ ۱ ایشان از ایشانرا از شهر ۲ ۳۱۴ بارند دادند
" ۲۱ لود شود ۶ " طب طلب
" ۲۳ اوزن از زن " " کردند کرده
۳۰۴ ۱۰ بود بودند ۱۰ " کاوه کاذیه
۳۰۵ ۶ دلا یقتی دلا یفنی ۲۴ " گردیدند گردانیدند
" ۲۱ کمون مکنون ۱۹ ۳۱۵ جوانان را جوامعان را
۳۰۶ ۲ سباط سمطاط ۲۶ " دار قرار
" ۵ با اهل و مال او تا اهل و مال او ۲۸ " حا جاء
" ۸ معرف متصرف ۱۶ ۳۱۸ بقتاد و معتاد دو
" ۹ قرقبا قرفضا ۲۶ " خواس غواص
" ۲۰ راست داشت ۷ ۳۱۹ عضدوله عضدالدوله
" ۲۵ قید الف قید السیف ۱۳ " سمت لحمت
" ۲۷ مقابله مقاتله ۲۴ " درد دید
" " روسها روسها را ۲۶ " قصه حصه
" ۲۸ با روی با روسها زدوخورد ۳ ۳۲۰ بسیار بسیار
۳۱۷ ۵ قلیه قلیه ۱۷ ۳۲۱ سلمانان مسلمانان
" ۶ مابقی میانجی ۲۴ ۳۲۳ تندرست تندرست
" ۷ اختار اختیار ۱۱ ۳۲۴ کا تو لیکه کاتولیکه
" ۱۷ مطیع امر مطیع همه ۲۳ " تما تما
" ۲۳ امارات اسیران ۲ ۳۲۵ اردیلی اروپا
" ۲۴ بین یمن ۱۲ " فرمن فرض
۳۱۸ ۸ شکی شک ۱۹ " بماناند بمانو ناند
" ۱۲ مسلمانان مسلمانان را ۱۸ " کیسه کنید


( ۵۶۶)
صفحه سطر غلط صحیح صفحه سطر غلط صحیح
۳۲۷ ۱۵ ملعونه ملعونه ۳۷۲ ۳ بیشتر نشتر
۳۲۸ ۷ سوزاند سوزانده اند ۱۶ اعمال عمال
۳۲۹ ۴ ممنوعیت ممنوعیت ۲۰ " بیشتر پیشتر
۳۳۰ ۸ صابین صانع ۳۷۳ ۲۳ خود را خود
۳۳۴ ۷ چنان چنانچه " " نام نام را
۳۳۶ ۱۰ سوران سودان ۳۷۴ ۳ زهرا زهرا
۳۳۷ ۲۷ زویه ذریه ۳۷۵ ۱۹ در بندری در بند پای
۳۴۲ ۱۵ غبور عبور " ۲۷ زناته زنانه
۳۴۶ ۲۳ پشمه چشمه ۳۷۷ ۲۸ غور سید قورید
۳۴۸ ۲۷ مخزونه مخزنه ۳۸۰ ۱ در ادار الکفر در دارالکفر
۳۵۰ ۲۵ اضلاع آن قلاع ۳۸۱ ۳ برایم بر من
۳۵۴ ۲ مصارف مصادف ۳۸۲ ۲۰ دوس دوین
۳۵۷ ۱۴ هدور در ۳۸۳ ۹ ازان شان را
۳۵۸ ۹ چامه چهارصد ۳۸۴ ۱۵ آورد آوردند
۳۶۰ ۱۸ نوشته گی تشنه گی ۳۸۵ ۵ اعیان امویین
۳۶۲ ۲۶ مدینه را را مدینه و آنرا " ۹ واقعه واقعه
۳۶۳ ۲۳ نوشته گی در موضع ۳۸۷ ۱ خودرا خود را
۳۶۴ ۲۵ در وضع پادشاه " ۱۸ جهان و که در بغاوت
۳۶۵ ۱ پادشاه ببعد مینماید ۳۸۸ ۱۹ ذیل ذلیل
۳۶۶ ۶ بمددی نماید مستحسن ۳۸۹ ۴ صیقل مستقل
۳۶۸ ۱۲ ستجین تملق ۳۹۰ ۲۶ بلقیسه بلقیس
۳۶۹ ۱ تملقش استرداد ۳۹۱ ۳ اولو اولو و تا اینکه
۳۷۱ ۲۰ استراد نشر سجل " ۱۶ سطوة سطوت
۲۴ جمیل بیابان " ۱۸ طالعه طالعیه
۳۷۲ ۲۳ جریان گر بخشند ۱۹ " هفتا دو پادشاه هفتا دو دودمان
انشاء انتشار ۲۲ " یحیی بن مرا یحیی بن برمکی سلام
جمیعه جمعه ۳۹۳ ۱۳ حسین حصین حسن حصین
۱ اهل ذویه را عریان اهل ذویه عریان را " ۲۵ اینکه تا اینکه
۲۰ موسی مولا موسی " ۲۸ غار خوار
۲۴ این خطیب ابن خطیب کرده ۳۹۴ ۲۲ د دگر
۳۷۶ ۱۷ سیصد سیصد " ۲۴ نماییم بنمائیم
۲۴ یا اینکه با اینکه ۳۹۵ ۵ اصله اسلحه
۲۷ یکصد هفتاد و خوار هفتاد و پنج که ۳۹۷ ۲۴ الحاج الحاج
شد می شد ادا او مسلمانان


(۵۶۱)

صفحه سطر غلط صحیح صفحه سطر غلط صحیح
۳۹۸ ۳ یقتین یقین ۴۵۱ ۱۱ این از این را
۴۰۱ ۲۵ لعاب دهن های غبارهای دهن وی ۴۵۲ ۲ کمکهای کمکهای
۴۰۶ ۲ من الشبان من الشباك " ۱۲ رای عسکر بواری
۴۰۷ ۳۱ رابطین مرا بطین " ۲۴ فدیه فدیه
" ۱۲ تطول بطول ۴۵۵ ۲۰ نراطه مفرطه
" ۲۴ نشاته نشانه ۴۵۶ ۹ قطب قطب
" ۲۵ حان جهان ۴۵۷ ۷ قواینه قوینه
" ۲۶ فراکوبه قرطونه " ۲۱ خاستند خواستند
۴۰۸ ۲ محامره محاصره ۴۵۸ ۲۰ باب ثابت
" ۲۷ هوشنگ هوشنگ ۴۶۰ ۱ برد بردند
۴۰۹ ۱۷ سعادت مبدل محنت بدین وقت ۴۶۱ ۲۳ بعض بعض
۴۱۱ ۱۰ دانه دامنه ۴۶۹ ۲۴ در بودیه بودیه را
" ۲۷ مناجی منهاجی ۴۷۰ ۱۲ سازاوان فراوان
۴۱۲ ۴ گردیدند کردند " ۲۳ مرافعه مدافعه
۴۱۴ ۹ نوزانچه نوزنچه ۴۱۷ ۱۴ محاربات محاربات
۴۱۵ ۷ خرد اکه خوراکه ۴۷۵ ۱۱ شروع سوراخ شروع بسوراخ زدن کرد
" ۱۳ خلیج خلیج ۴۸۰ ۲۳ اول مغرور اول معذور
۴۱۶ ۲۸ شاهوان شاهزادگوران " ۲۴ ثانی معذور ثانی معذور
۴۱۸ ۱۱ صغار صغار ۴۸۱ ۵ آسان ست آسان ترست
" ۲۰ نمره " ۲۷ خوانه خانه
۴۱۹ ۴ مخيص المرسوم مخيص المرسوم ۴۸۲ ۱۹ ایشان را ایشان را
" ۲۵ مصیبت مصیبت ۴۸۳ ۱۹ قوت قوت
۴۲۰ ۵ بیار بسیار ۴۸۴ ۵ تیرا ندازی تیرا ندازی
" ۱۲ درک دارک " ۹ ذخائر ذخائر
" ۱۳ دلاقه دلاقه " ۱۸ قبول قبول
" ۱۵ ارک دارک " ۲۲ راه بامدان راهها بدان
" ۲ فما بقبها فما بقيا ۴۸۸ ۱۱ حسار احاطه حصار را احاطه
۴۲۲ ۶ لعنت لعنت " ۲۳ میگوید میگوید
۴۲۵ ۲۳ بقاء تباح ۴۹۱ ۱۳ پسندند پسندیدند
۴۲۶ ۱۵ باطاعت خواند باطاعت خود خواند ۴۹۳ ۱۳ قطعه قلعه
۴۲۷ ۲ لودکریا لودکریا ۴۹۴ ۹ با ایشان با اشیان
۴۲۹ ۲۴ نوشته نوشته ۴۹۷ ۵ شان جمله اسد شان بورد چی اسد
۴۳۳ ۲۱ مریم مرین ۴۹۹ ۵ گردید گردیدند
۴۳۴ ۲۱ امايان امازان ۵۰۱ ۷ ملکه ملکا
" " " " ۵۰۴ ۲۱ گریم کردیم


(۵۶۸)
صفحه | سطر | غلط | صحیح | صفحه | سطر | غلط | صحیح
۵۰۶ | ۱۵ | شابا | شاباً | ۵۴۵ | ۳ | کلانی امرشان | کلانی خطیر امر
۵۰۹ | ۲۶ | قلبی | قلبی | " | ۷ | دیرا یا صوفی | دیرا صوفیا
۵۱۱ | ۱۰ | رسد | رسید | ۵۵۰ | ۲۳ | لسگوی | کسگوی
۵۱۲ | ۲۷ | ریه | ریگ | ۵۵۰ | ۱۵ | ارزق | ازرق
۵۱۳ | ۲۲ | فیله | فیصله | ۵۵۱ | ۷ | منزله | منزل
۵۰۴ | ۳ | سلامی | طلای | " | ۲۷ | فرنگیا | فرنگیان
" | ۲۴ | ملک رسان | کمک رسان | " | ۲۸ | ن | فساد
۵۱۵ | ۱۷ | کشتی | کشتی بزرگ | ۵۵۳ | ۲۰ | حامیه | حمایه
۵۲۱ | ۱۱ | و آن استحکام | و آنرا استحکام | ۵۵۳ | ۱۷ | چرخ | بمرخ
۵۳۷ | ۳ | سوا | سوار | ۵۵۴ | ۱۱ | امر | امری
۵۳۱ | ۷ | سی | خشی | ۵۵۶ | ۲۸ | میوه و بر | میوه ها و برف
" | ۱۵ | رایتی ملازم | رایت و ملازم | ۵۵۵ | ۲۵ | درمی شهرهای | دو شهرهای
۵۳۴ | ۱۱ | عذار | عزار | ۵۵۸ | ۲ | دیرسیاک | دیرساگله
۵۳۶ | ۲۴ | بوی | بودی | ۵۵۹ | ۱۳ | شرساح | شرماح
۵۳۷ | ۲۸ | با بر احوال | بامور و احوال | " | ۲۸ | موده | نموده
۵۳۸ | ۲۴ | عالی | عالم | ۵۶۰ | ۱۰ | رہای | رہائی
" | ۲۷ | آمی | جای | | | |

بعد از انکه از طبع و ترجمه جلد اول این کتاب فراغت حاصل شد بتصحیح و تنقیح آن پرداختیم
کلماتی که از اصل اصطلاح لغوی آن تباین داشت اصلاح شد ترتیب جملات و ترکیب
قضایا که در بعضی جاها با اصل کتاب عربی موافق و از مصطلحات زبان فارسی اندک
تفاوتی دارد بنا بر وثوق اخبار تاریخی و مطابقت با اصل نسخه بحال خود گذاشته
شد دانایان اگر لغزشی بیند با صلاح آن کوشند خطی محلی امضای خلیل الله خان پیرزاده
محمد حسین خان مستوفی الممالک سابقه افغانستان [امضای محمد صدیق حاحی] امضای محمدی صحیح
محمد حسن ولد مستوفی الممالک سابقہ افغانستان دستخط محمد صدیق خط با امضای محمد صحیح
محمد رسول الله یا محمد یا الله یا محمد یا علی یا عمر
عملا


[BLANK PAGE]


فهرست ترجمه فتوحات اسلامیه جلد مضی فتوحات نبویه علی صاحبها الصلوة والسلام

مضمون
صحیفه
مضمون
صحیفه

ذکر خروج تاتارها
۱
فتح یاز و انطاکیه و عکا
۵۱

قبضه چنگیز خان ببخارا
۷
فتح عکا
۵۷

توجه چنگیز خان به سمرقند
۸
فتوحات بعضی حصارها
"

توجه تاتارها بجانب خوارزم شاه
۹
فتح قلعه روم
۵۸

استیلا، تاتارهای مقویم بر مازندران
۱۰
داخل شدن ترکمانان و شکست خوردن ایشان
۵۹

رسیدن تاتارها به ری و همدان
۱۱
جنگ روم و نصرت نمایان
۶۰

رفتن تاتارها بآذربایجان
"
غارت نمودن عسکر حلب بلاد سیس را
۶۱

قبضه تاتارها بر مراغه
۱۳
فتح ملطیه که بدست ارمن بود
۶۲

قبضه نمودن تاتارها برهمدان و قتل اهالی
۱۵
غارت نمودن شهرهای سیس
۶۳

رفتن تاتارها بعراق و سبحان و قبضه نمودن اردبیل
۱۷
فتح ایاس از شهرهای سیس است
"
باقی در ورقه ثانی

رسیدن تاتارها بگرجستان
۱۸
غزوه بحری حلب ببلاد سیس
۶۵

رسیدن تاتارها بدربند شروان
۱۹
واقعه اسکندریه سنه
۶۵

حوادثی که تتر از آن در قبچاق نمودند
"
انقراض دولت ارمن
۶۶

حوادثی که تتر در قبچاق در روس نمودند
۲۰
ظهور امیر تیمور
۶۷

از کشتن تتر از بلاد قبچاق در روس
۲۱
مراسله تیمور بسلطان برقوق
۷۱

بلایی که با درار امیر مکه بخارا و سمرقند کرد
"
تجهیز سپاه تیمور بقصد شام
۷۴

تصرف تاتار با خراسان را
"
داخل شدن تیمور بدمشق
۷۹

قبضه نمودن تترها بر خوارزم و ویران نمودن آن
۲۳
جنگ بین تیمور و سلطان یزید بن مراد
۸۲

هجوم چنگیز خانیان بغربی بحرکت جلال الدین
۲۵
لشکر کشی برای جنگ اهالی قبرس
۸۳

ز کشتن تترها بری و همدان وغیره
۲۷
سوقیات عسکر جانب رودس
۸۴

رسیدن جلال الدین ابن خوارزم شاه بخوزستان و رفتن آن
"
ذکر دولت عثمانیه و فتوحات آن
۸۷

و آمدن ترجانب آذربایجان
۲۹
فتح بروسا
۹۳

رسیدن جلال الدین بغ بغداد و منهزم شدن
۳۰
ذکر فتوحات ورخان در مملکت یونان
"

رفتن تترها ببغداد و کشته شدن خلیفه
۳۹
جنگ براه اهل کلیبولی
۵۹

مرد و فائده فائده اول
۴۲
فتح ادرنه در بانوپل
"

ماده دوم
۴۴
ابتداء اختراع عسکر انکشاریه
۹۶

رفتن تترها به میافارقین خطه شام
۴۵
شهادت سلطان مراد اول
۹۷

برگشت تترها بشام
۴۸
غزوه بارنک
۱۰۲

توجه شخص بخلافت و اثبات نسیان
"
غزوه دیگر
۱۰۳


( ۲ )
مضمون صفحه مضمون صفحه
فتح قسطنطنیه ۱۰۴ غزاى هفدهم که سلطان شخصاً بروزن ۱۴۴
داخل شدن مسلمانان بقسطنطنیه ۱۰۶ غزای هژدهم ۱۴۷
غزای بوسنه ۱۰۹ غزاى نزدهم "
غزوهٔ سلطان محمد ممالک نامی صرب وبوسنا " غزاى بیستم "
عزم محمد باوتانا ریابه چور و غارت ۱۱۰ یکجزه عجیبه ۱۴۹
غزوهٔ بغدان ۱۱۱ غزوه بیست و یکم که سلطان شخصاً مرزه ۱۵۰
ظهور شاه اسماعیل شاه عجم ۱۱۳ تنبیه ۱۵۱
جنگ خونریزی این سلطان با یزید و پسران او ۱۱۶ فتوحات مصری سلطان سلیمان ۱۵۲
جنگ بین سلطان سلیم و شاه اسماعیل ۱۱۹ فتوحات سلطان سلیم بن سلطان سلیمان ۱۵۴
جنگ سلطان سلیم با سلطان غوری ۱۲۱ اولین غزوهٔ سلاطین سلیم "
در فائدهٔ که فتوحات بلاد عثمانیه را در فائده اولی ۱۲۲ غزای ثانی سلطان سلیم بطرف قرس "
فائده ثانیه ۱۲۳ غزوهٔ سوم نیز بطرف قیرس ۱۵۶
اولین فتح و نصرت سلطان سلیمان ۱۳۰ غزوهٔ چهارم بطرف بغدان "
غزوات موالات سلطان سلیمان ۱۳۱ غزوهٔ پنجم بطرف تونس ۱۵۷
غزوهٔ دوم غزوه رودس ۱۳۲ اولین غزوه سلطان مراد خان پنجم ۱۵۸
ذکر عصیان احمد پاشا والی مصر ۱۳۴ غزوهٔ دوم نیز ببلاد عجم ۱۶۰
غزای سوم بطرف انکروس ۱۳۷ غزوهٔ سوم نیز ببلاد عجم ۱۶۱
غزوهٔ چهارم ممالک نمسد و قرادنمر ۱۳۸ غزوهٔ چهارم ببلاد مجارستان ۱۶۲
غزوهٔ پنجم نیز بمارسه ۱۳۹ غزوه اول سلطان محمد ثالث ۱۶۳
غزوهٔ ششم بطرف ممالک مالان " غزای ثانی بممالک انگروس ۱۶۴
غزوهٔ هفتم بطرف ممالک صرب ۱۴۰ غزاى سوم سلطان محمد ۱۶۵
غزاى هشتم بطرف ممالک عجم " غزای چهارم سپاه کشی سلطان محمد "
غزای نهم جانب ممالک اسپانیا و جزائر یوب ۱۴۱ غزوهٔ پنجم بمجارستان "
غزوهٔ دهم جانب بغدان ۱۴۲ غزای ششم بممالک عجم "
غزای یازدهم جانب مطبور از شهر های عجم " یکی از غزوات سلطان احمد ۱۶۶
غزوهٔ دوازدهم غزوهٔ اسعه تیون " غزوه دیگر "
غزای سیزدهم در طرابلس بطرف ہند ۱۴۴ غزوه ببلاد عجم ۱۶۷
غزاى چهاردهم بر شهر ہای عجم " غزوه دیگر ببلاد عجم "
غزوه پانزدهم نیز بممالک عجم ۱۴۵ غزوه دیگر نیز ببلاد عجم "
غزوهٔ شانزدهم جانب سلطان مغرب " اولین غزوهٔ سلطان عثمان ۱۶۹


مضمون صفحه مضمون صفحه
غزوه ثانی بطرف بغداد ۱۷۰ غزوه ۱۹۳
غزوه سوم بطرف پولونیا " غزوه دیگر "
در دفع طایفه قزاق و از بین بردن اونها " جنگ با عجم ها ۱۹۴
استیلاء عجم ها بر شهر بغداد ۱۷۳ ولایت سلطان محمود اول ۱۹۵
فتح بغداد ۱۷۶ جنگ با عجم ها ۱۹۶
سلطنت سلطان ابراهیم بن احمد ۱۷۸ ایضاً جنگ با عجم ها "
غزوه در ارآن را بجنگ جزیره کرید " غزوه با روس ها ۱۹۷
قانیا ره ۱۷۹ غزوه دیگر "
سلطنت سلطان محمد بن ابراهیم ۱۸۰ غزوه بطرف ممالک روس "
غزوه سلطان محمد بطرف مجارستان وغزوه ۱۸۱ سلطنت سلطان عبدالحمید اول ۱۹۹
دو غزوه دیگر " غزوه سلطان عبدالحمید اول "
غزوه ایوار ۱۸۲ غزوه دیگر ۲۰۰
غزوه بزرگ بطرف کرید " غزوه دیگر "
غزوه بلاد زیم که بیداران غزوه پولونیا است ۱۸۳ غزوه دیگر ۲۰۱
غزوه بزرگ بطرف چهرین " غزوه دیگر "
غزوه کامنچه ۱۸۴ ذکر سلطان سلیم سوم و کمانی از غزوات او "
قانیا ره ۱۸۶ غزوه در عهد سلطان سلیم سوم ۲۰۳
سلطنت سلطان سلیمان ثانی ۱۸۷ غزوه بطرف روس "
غزوه سلطان سلیمان ثانی " ذکر فتنه وهابیه و ملکیه میرسیس را بر مصر ۲۰۵
غزوه بلگراد ۱۸۸ در بیان طایفه ملوکیه پدا که بر مصر تغلب بودند ۲۱۹
غزوه دلیبه " ذکر غلبه فرانسیس بمصر ۲۲۳
سلطنت سلطان احمد بن ابراهیم و غزوات او " ذکر داخل شدن فرانسیس در مصر ۲۳۵
غزوه که در سلطنت سلطان احمد واقعه شد ۱۸۹ ذکر ترتیبات ایران برای تحصیل ضبط تنها ۲۳۶
سلطنت سلطان مصطفی ثانی و غزوات او " ذکر بیرون شدن فرانسیس از مصر ۲۴۹
غزوه از غزوات سلطان مصطفی ۱۹۰ ذکر استعداد فرانسیس ۲۵۱
غزوه بزرگ " ذکر خلع سلطان سلیم "
غزوه دیگر " ذکر ولایت سلطان مصطفی ابن عبدالحمید ۲۵۷
غزوه که در زمان سلطان احمد سوم واقعه شد ۱۹۱ خلافت سلطان محمود بن عبدالحمید ۲۵۹
غزوه ما روسه " بیون جنگ موره ۲۶۲
غزوه بزرگ ۱۹۲ ذکر کشته شدن پاشایان انکشاریه ۲۶۴


صحیفه مضمون صفحه
۲۶۵ ذکر مختار الخضرت علی امیر شهید دالم اقتصاد خون ص ۲۹۸
۲۶۷ ذکر آمو اقتصاد خون سیرت از سید علی اکبر رضی الله عنه ۳۰۵
/ ذکر اقتصاد خون سیرت سید زین الدین عطار رضی الله عنه ۳۶۵
۲۷۰ ذکر مقتل امیرالمومنین عشر بن الخطاب رضی الله عنه ۳۸۵
۲۷۱ ذکر اقتصاد خون سیرت سید نا عثمان رضی الله عنه ۴۸۸
۲۷۵ ذکر اقتصاد خون سیرت سید نا علی رضی الله عنه ۵۰۱
۲۷۶ ذکر اقتصاد خون سیرت عمر بن عبدالعزیز ۵۱۷
۲۷۷ در مدح سلطان وقت ۵۳۵
۲۹۸

مضمون
ذکر محاربه با دولت روسیه
ذکر غلبه نمودن فرانسیس را برا بل جزیره
ذکر محاربه نمودن محمد علی پاشاه مصربا پادشاه ثانی
ذکر سلطنت سلطان عبد المجید
ذکر جنگ سلطان عبد المجید با روسیه
ذکر سلطنت سلطان عبد العزیز خان
ذکر سلطنت سلطان مراد خان
ذکر سلطنت سلطان وقت طول الله عمره
خاتمه

اسامی علمائکرام که در انجمن اسلامیه بر حسب کلام عبدالجبار ناپسلانی محمدند

نمبر اسم شغل من الی ملاحظات
۱ جناب مولوی صلاح الدین خان مجددی در مطبع این اخبار صفحه ۱ صفحه ۲۰۵
۲ جناب حاجی قاضی الباقی خان مصحح الحبیب المکابرال ۲۰۶ " ۲۳۱ "
۳ جناب صادق آثار آقای میر غلام حیدر خان متولی مزار حضرت امیر حمزه ۳۳۲ " ۲۵۸ "
۴ جناب آقای خلیل الله خان سر معلمی الممالک حیاه افغانستان ۲۵۹ " ۲۸۵ "
۵ جناب حاجی لالا تاج محمد خان مصحح کتاب فتوحات مکه اسلامیه ۲۸۶ " ۳۱۳ "
۶ جناب آخند زاده ملا عبد الغفور خان سلجوقی ۳۱۴ " ۳۳۰ "
۷ جناب حاجی لالا تاج محمد خان مصحح کتاب فتوحات مکه اسلامیه ۳۳۱ " ۳۷۶ "
۸ جناب حاجی ملا خداد خان مدرس ۳۷۷ " ۴۱۵ "
۹ جناب حاجی ملا محمد صدیق خان امام غزنوی در ارک ۴۱۶ " ۴۵۰ "
۱۰ جناب آخند ملا سید هاشم خادم آقای میر علیجان آقا مدرس ۴۵۱ " ۴۸۸ "
۱۱ جناب حاجی لالا تاج محمد خان مصحح کتاب فتوحات مکه اسلامیه ۴۸۹ " تا بخیر کتاب

از اینکه جناب آقایان علمای کرام فوق ترتیب اسمای شان بلحاظ صفحه اند سیر از فهرست فقط .


الحمد لله والمنه که درین زمان سعادت توامان بعون و فضل ایزد منان در عهد همایون مهد
پادشاه افغانستان سلطان المسلمین جهاندار غازی ضیاملك وسلطان سراج ملت و جان
جلالتماب عبدالرحمن خان نایب سالار لشکری دلیل نایب الحکومه کشور بن کتاب لاجواب

سنه ۱۳۳۹ هجری
تاریخ فتوحات اسلام
(جلد ثانی)
سنه ۱۳۰۹ هجری

بعد سعی زحمات نبویه صلی الله علیه وسلم از مولفات مولینا سید احمد بن سید زینی دحلان
اسکه العب بحبوحته الجنان بصفحه زمان سلک ترجمه علماء کرام دار النصرت هرات صافها الله
عن الافات تحت نظارت فرزند ارجمند شان عبد الحلیم جان باهتمام ملا فخر الدین خان سلجوقی
در مطبعه فخریه چهارباغ هرات طبع شد

بقم ۵۰۰ جلد


( ۲ )

بسم الله الرحمن الرحيم

قوله تعالى اذا اراد الله بقوم سوء فلا مرد له ومالهم من دونه من وال
ذکر خروج نمودن تاتار ها و قتلاشان بغداد را و نقر اض دولت
عباسی ان بغداد

ابن خلدون در تاریخ خود فرمود که تاتار از شعبه های ترک و ترک کله از نسل کو مر بن یافت
بن نوح عليه السلام و مسکن شان شهرهای چین با وراء النهر سیحون و ایشان کرد های بیابانند
که چون سردسیرت و تاتار از ان در قرب تجند بعد از سمرقند در این شهر در حدود بلاد تراکی است
سیحون را بر نهر ہند اطلاق میکنند اما بجون نهر خوارزم و جیحون نهر نیست بشام) اگرچه
در ٦٥٦ شش صد و پنجاه و شش تا تاریان بر بغداد غالب گردیده دولت خلفاء
عباسی منقرض شد لکن پیش از ان تذکار ابتداء امر تا تار و کیفیت خروج شان بر
مسلمانان لازم است که مفصلا بیان شود علامه مورخین بیان نموده اند که حادثه تا تار
حادثه عظیمی و مصیبته کبری بر عموم خلایق بود کفر مسلمانان به شدت بلای آن هجو می چشیدند
اگر کسی گوید که عالم از هنگامیکه که حق تعالی آدم علیه السلام را پیدا نموده تا هیزون یا باین
مانند این بلیہ مبتلا نشده است هر ائینه در گفته خود صادق است زیرا که تواریخ
چنین واقعاتی را غیر از واقعه تا تار متضمن نیست زیرا که بزرگ ترین حوادث
بمان بود که بخت النصر به بنی اسرایل از قتل و تخریب بیت المقدس اجرا نمود نسبت
بیت المقدس بشهر ہائیکه این ملعون با ویران کردند که هر شهر اضعاف بیت المقدس
بود و نه اشخاصی که این وحشیان بی رحم تیغ بیداد کشند نسبت به بنو اسرائیل
مساوی میشود زیرا که اهل یک شهر از مقتولین شان بیشتر از بنی اسرایل بود مولف
میگوید که شاید مردمان مانند این حادثه را تا انقراض عالم و فنای دنیا نه بینند مگر فتنه یاجوج
و ماجوج دجال اگر چه کا فرو بی رحم است اما تا بعان خود را گذاشته مخالفین خود را میکشد

به رقمخوار جوج و ماجوج است
بدریا دریائی بوق است و به شتر
در گننده خنزیر او دند و اوال
و پستان دیمیر خوز او دند ۳۱
د عصر بیست بهشت ۱۳