فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۵۴) فتوحات سلطان سلیم پسر سلطان سلیمان و غزوهٔ اول و ثانی وی

داشته باشد و از جمله خیرات سلطان سلیمان آن ست که اوقاف زیادی
متفرقه را در ممالک اسلامی وقف نموده برای مدرسین و طلبه علوم در
تمام خطهٔ اسلامی خود وظائف مقرر نموده و برای وظائف
شان دخل با تنزیل داده است و برای هر کدام بقدر رتبه و لیاقت
علمی شان چیزی مشخص کرده بود و اگر ما بخواهیم که محامد حسنات این
سلطان و این سلطنت را شرح دهیم بتسوید مجلدات میکشد خداوند سعی
شان را مشکور بنماید
(فتوحات سلطان سلیم بن سلطان سلیمان)
جلوس آن بعد از مرگ پدرش در سنه نهصد و هفتاد و چهار شده و قسطنطنیه
در نهم ماه ربیع الاول سنه مذکوره یوم دوشنبه واقع شده و بازگشت آن
از شهر سگتوار بموضع فوت پدرش در ماه جمادی الاخر بحصول انجامید
بود سلطان سلیم مرد شجاع با شهامت و بزرگ و مائل بتقوی و اعمال
نیک بود چهره خوب داشت لاکن مهیب عقیده آن خیلی صحیح و حنفی
المذهب و مکرم علما و صلحا بوده بر صلوات خمس مواظبت داشت
که بجماعات ادا می نمود پیش از سلطنت خود باهل حرمین احسان زیاد داشت
و بعد از سلطنت خود آن را دو چند نمود
(اولین غزوهٔ سلطان سلیم)
در اول جلوس سلطان سلیم شرت نمود که بنی علیان که در جزیره
سکونت داشتند برای طغیان سر اگذاشته از طاعت بیرون
شدند سلطان نجم سپاه زیاد بدفع شان روانه نموده و بعد از
جریان جنگ با برایشان مستولی شده و قلعه های بزرگ شانرا
تصرف نموده و خانه های شانرا ویران ساخته و بسلامت در اواخر
سه نهصد و هفتاد و پنج بوطن بازگشتند در سنه هفتاد و شش سپاه سلطان
سلیم برای اصلاح و رفع متغلبین جانب یمن بمصاحبت چنان پاشا شتافته
و سنان پاشا هم از عقب آمده متغلبین و متمردین پرتقال را از انجا
دفع نموده صنعا و غیره را تصرف کردند
(غزای ثانی سلطان سلیم بطرف قبرس)
چون اهالی قبرس همیشه تمرد نموده از طاعت بیرون شدند جهت سلطان


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۵۵) غزای ثانی سلیمان بسم طرف قبرس

معطوف سرکوبی شان شده عساکر زیادی را با سیصد و شصت کشتی بهراه
وزیر مصطفیٰ پاشا که سه یصد و هفتاد دست عدان طرف فرستاد و چون عساکر
بدان سمت رسیدند قرار بر این قرار گرفت که قلعه دلا قلعه نقوسه
را که شهر بزرگ شان است تصرف کند و بعد از محاصریے انرا تصرف نموده
و بسیاری عظما و انرا کشته و سرمای شانرا سلفنای نقره نموده به
قلعه کرینه روانه نمودند اهل این قلعه که احوال را دیدند بخوف به بیان
غلبه نموده طالب امان کشته و کلید های قلعه روانه کردند و بعد از طرف
مسلمانان اشغال شده و بعد وزیر مذکور به پایه شهر نقوسه را گذاشته با
خوابیها را آباد نموده بحصار قلعه ماغوسه که از عمده استحکام ی حصار های نیسا
بوده و انرا به توپ ها و سپاهی ها محکم نموده بودند و خندق فراخ عمیق
بوده دیوار آن یکصد و ده گز قطر و بیست و نه گز ارتفاع داشت و درین
قلعه هشتصد و شصت و چهار توپ بزرگ واقفیت خنک که شماره آن بخدا وند
معلوم است برای دفاع حاضر نموده مسلمانان این شهر را محاصره نموده و
بذرایع آلات ناری و سنگ های منجنیق تباهای حسنه به اتم نموده
پنج شق یا ونقب باز دند اهالی قبرس نشان از و یا نور ستجاره به بتے مقدر
و چون کمک نیافتند مجبور شده امان خاستند وزیر مذکورایشان
امان داده و بسیاری از ان مردم خواہش نمودند که بوطن های خود
بروند و وزیر آنها را اجازه داده و مسلمانان شهر ما غوسه داخل شده
بیرق های اسلام را در ان افراشته و خرابها را آباد نموده مسلمانان
غنیمت های زیادی بدست آوردند بعد از ان سپاه اسلام بجزیره کفایسه
رفته آنرا تا راج کرده بنیان آنرا ویران ساخته و بطرف جزیره کورفش توجه
کرده و آنرا که کلید ممالک بنادقه است چند روز محاصره نموده و درین بعد از فتح
خیلی تباهی و چور وا حراق نموده و بچین جریانات را در چند جزیره آنجا کار فرما
شدند و چون در روی دریا مکشت شان امتداد یافت دیدند که دشمن با
ایشان قوه مقابله ندارد لاجرم پیر تو باشا حکم داد که سپاهی ها متفرق
شوند و درین حال غالب لشکریان متفرق شده و همه کشتی ها را با سفائن
مغتنمه پر کرده و میخر بودند که بدیشان خبر رسید که کفار این تفرق شما واقف شده
و جمعیت های زیاد از ملل های متعدده که پاپ بہمراه شاہ اسپانیه واہالی


فتوحات اسلامیه جلد ثانی (۱۵۶) غزوۀ سوم بطرف قبرس و غزوۀ چهارم بجانب بغدان

بندر قریه سنجک عثمانی استحکام نمودند بشمار میرسند اینجا مسلمانان بعضی با بعضی مشورت
نمودند با شاد وزیر اعظم چونکه قدری جبان ذا یکدرجه در ینوقت در حق هم بود
گفت نباید که خون با ایشان جنگ و مقابله کنیم لاکن کاشف با شاکه
شخص شجاع نو د گفت که عار از آتش بدتر است و باید با ایشان مقابله
کنیم چون خداوند مارا باسلام مؤید فرموده و برای ماقوت و مکنت داده اگر
کشتی های ما خالی شده باز هم جواب کفار را داده میتواند و این مناظره دوام
داشت تا را می کاشف پاشا غالب شده و همه بجنگ نمودن رای دادند
و در بیضدیم جمادی الاول سنه نهصد و هفتاد و نه طرفین با هم مقابله نمود و و
بادها بر علیه مسلمانان وزیده بعد از جنگ شدیدی که از طلوع خورشید
تا غروب آن ادامه نمود مسلمانان بطرف خشکه شکست یافته و علی پاشاه
مرحوم بشهادت رسیده و نفری زیادی که از شمار بیرون تختر میشد و از
مسلمانان شهید شدند و مالهایی که بدست مسلمانان بود با اسباب کشتی ها و هرا
چه در آن ها بود بدست کفار افتاده ولی از مسلمانان بسلامت مانند کفار
خیلی مسرور شده و این روز را عیدی قرار داده و هر سال آنرا
با مجرا رمی نمودند فسبحان القادر الذي يفعل ما يشاء
(غزوۀ سوم دین بطرف قبرس)
بعد ازین واقعه سلطان سلیم حدیث نموده و بر آختن کشتی با عنایت کرد
و بمدت هفت ماه بمقصد خود نائل کشه مدون تکلف یکصد و پنجاه کشتی با
توپ های لازمه آن با ساخته و این هم عنایت خداوند بود در سنه نهصد
و هشتاد جها زات سلطان از دهانه خلیج قسطنطنیه بر آمده بهمراه کاشف البحر
قلیج علی پاشای قپودان با یکصد و پنجا ه کشتی بدون از ان کشتی هاکه با ایشان
منضم شده بودند روانه شده و شهر ها را از هجوم دشمن حمایت مینمود هینکه به
بعض اطراف شهر ها رسیدند با جهازات دشمن مصادف شده چند کلوله توپ
شان به بعضی کشتی های کفار رسیده و آنها را غرق نمود و بعد هر یک از طرفین بهر
واسطه زمستان بطرف ملک خود باز کشته رفتند و در همان سال بزرگان
بندقیه طالب مصالحه شدند و چون مصالحہ و شرائط آنی بشرف دولت
عثمانی تمام میشد حکم سلطانی با مضار آن صادر شده و جنگ توقف نمود
(غزوۀ چهارم بجانب بغدان)


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۵۷) غزوهٔ پنجم بطرف تونس

درین روزها حاکم بغدان بنای عصیان را گذاشت و چون واقعه به
سلطان رسید سپاه خود را بجزم تسخیر بغدان روانه نموده و آنها رفته حاکم
را دستگیر نموده بحضور سلطان حاضر نمودند و از طرف سلطان سرش بریده شد
(غزوهٔ پنجم بطرف تونس)
این غزوه در سنه نهصد و چهل و دو واقع شده وجهانزات بزرگ
با مرد با دلاات جنگ بصحابت وزیر شهر ستان باشاه ان طرف
روانه شده در ماتمت البحر علی پاشا هم با ایشان همراهی نموده قصد
فتح حلق الواد و خلاصی شهر تونس را نمودند و بمجرد رسیدن حلق الواد را که محکم ترین
حصارها است محاصره کرده و بعد از انکه از طرفین خلق زیادی بقتل رسید
شهر را مفتوح نموده کفاری را که در ان جا سکونت داشتند بقتل رسانیده
رئیس فرنگی آنرا با رئیس اصلی آن محمد حفصی که از ترس عثمانیها به نزد اسپانیول
پناه برده بود محبوس نموده هر دو را بقسطنطنیه حاضر نمودند و تونس نیز از
ممالک عثمانی شد این قضیه خیلی عظیم الشان و مهم است که بعضی مورخین
آنرا مختصر نموده و تنها غولهٔ قطعی سخن را به تفصیل گفته و میگوید که سلاطین تونس
از نسل حفص اند و سابق ذکر شد که ایشان از شاخهای دولت ابن تومرت
مهدی میباشند و سلطنت شان بذرایعه تولید اولا د عبدالمومن در سنه
ششمصد گرفته و زوال شان بدولت عثمانی شد قطعی میگوید زمانی که حفصی
با ضعیف شدند بین شان اختلاف خانگی پیدا شده و هر کدام بمخالفت
دیگری بفرنگی ها پناه بردند و بذریعهٔ سپاه کفار با اهل تونس جنگ
نمودن زنان با دا طفال مسلمانان را بیغهای کفر میبرند و رفته رفته سپاه
کفار را را در ملک خود نفوذ داده و برای ستان قلعه ها بنا می کنند و رفته
رفته حکم کامل بدست کامل افتاده و از ان حفص کیفر همانظاهر دارای
سلطنت مقر نموده و مسلمانان را اذیت میکنند و نزدیک تونس در حلق
الواد قلعه بسیار محکمی ساخته اند که انرا اقامت حرب و سپاهی الرکردا
و آنرا مرکز جنگی قرار داده و از انجا کشتیها را بهالک مسلمانان سوق داده
قتل و تارا ج میکنند و هم در بحر دریا قطاع الطریقی مینمایند و کشتیها را الطور
قاچاق میگیرند قبل ازان وقتی که خیرالدین پاشا الجزایر را تصرف نمود
رشید یکی از شابان تونس از ان سعادت خاسته و خیرالدین حفص به


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۵۸) غزوۀ بحری بطرف تونس

بواسطۀ اجابت دعوت آن بارشید مذکور بتونس حمله در شده آنرا تصرف نمودند
و قصه آن طویل است بعد ازان حسن بن محمد حفصی از هسپانیا طلب معاونت
نموده و آنها بعساکر خود خیر الدین را با عساکر ش از انجا بیرون نمودند این قصه
هم طویل است و چون سلطنت بسلطان سلیم ثانی رسید سپاه زیادی
مجهز ساخته و بهمراه سنان پاشا با دو صد کشتی که دارای توپها و آلات
زیادی و ذخائر بحسابی بودند در سنه نهصد و هشتاد و یک جانب تونس
روانه نموده و او را محاصره کرده نقمها آورده توپهای زیادی فیر نموده و جنگ
زیاد کرده و خندق آنرا که شصت ذرع عمق داشت و عمق آن بدریا متصل
بود بذریعه خاک و خیلی مشقت پر نموده و بعد وزیر ابها دران میکه فعه حمله سخت
نمودند که کوه یا بلرزه میآمد و بدین شدّت قلعه را فتح نموده و قتل عام نمودند
و این فتح عظیم در هشتم ماه جمادی الاول سنه مذکوره واقع شده و از عجایب اتفاق
اینست که قلعه را نصارا در سنه نهصد و سی و هشت بنا نموده در چهل و
سال آنرا کامل نموده بودند و وزیر مذکور او را در چهل و سه روز فتح نمود گویا یک
روز فتح آن بمقابل یکسال بنای ایشان ایستاده شده بود و چون وزیر قلعه
را فتح نمود تصور نمود که ترمیم و استحکام این قلعه زحمت و مخارج فوق العاده
دارد که بسهولت ممکن نیست لاجرم حکم بتخریب آن از نیکه دیگر ملجاء انصاری
مغلوب نگردد خاطر خود را آسوده کرد و بچنکه وزیر از مسائل قلعه حلق الوار خلاص
شد متوجه تونس گشته و دران قلعه دیگرے نیز بود که او را نیز محاصره نموده
و فتح کرده رئیس فرنگی آنرا با رئیس حفصی آن بدار السلطنه روانه نموده تونس
نیز از ممالک عثمانی شده و خاندان حفصیه بعد از انکه سیصد و هفتاد و هشت سال
سلطنت نموده بودند منقرض گشتند این است حاصل این فتح که بطور اختصار بیان
نمودیم و نیز از فتوحات معنوی سلطان سلیم ثانی این است که خیرات و مبرات
حرمین شریفین را مضاعف نموده و تعمیر مسجد حرام را که چوب پوش بوده و
عرضۀ حریق پا میشد و بهمین روی بخرابی گذاشته بود تجدید نموده و بطور قبة
چنانکه امروز است بنا نمود و امر بتجدید این بنا در سنه نهصد و هشتاد و نه صادر
شده و شروع در نیمه محرم سنه نهصد و هشتاد بعمل آمد سلطان سلیم در اثناء
تعمیر وفات یافته و پسرش سلطان مراد آنرا در سنه نهصد و هشتاد و چهار
تمام نموده باعث سرور بینندگان ساخت سلطان سلیم سنه نهصد و هشتاد


فتوحات اسلامی جلد ثانی (159) اولین غزوه سلطان مراد خان پنجم

در وقت شده عمر آن پنجاه و دو و مدت سلطنت آن بیست سال و پنج ماه
بوده است فوت آن فقط همین شد که در دارالعامره محامر عجیبی که کسی مثل آنرا
ندیده بود بنا نموده و پس از اکمال آن برای استحمام اولین دفعه داخل شده
پای او لغزیده افتاده بود سیاه گشته و سلطان چند روز بستری شده فوت
نموده و پسرش سلطان مراد ثالث که دران وقت در معیا بوده با آمدنش
یازده روز مرگ سلطان را پنهان نموده بودند بجلایش قیام نموده سلطان
مراد پادشاه جلیل القدری بود که در آغوش سعادت پرورش یافته و تحصیل
علم نموده بر بسیاری اسلاف خود فائق کشته و بعلم تصوف نیز استدال نموده
و هیچ کدام از کبا ئر را که اختیار کرده باشد ازان نقل نشده بعلماء و صلحا رو
فقراء اکرام نموده محبت شانرا میداشت و همیشه بمراد پروردگار خود قیام نموده
بتقوی و عدل و احسان کوشش مینمود و دائم نصرت دین و حمایت اسلام
و تقویه با زوی مسلمانان قیام نموده واگر بدون از بنای مسجد حرام دیگر عمل
خیری نداشته باشد همان تنها بر کراست آن برهان قاطعی است در زبان
عربی و ترکی و فارسی نظم فایقی انشا د مینمود.
( اولین غزوه سلطان مراد خان پنجم)

در حین جلوس آن مهم ترین چیزی که بسلطنت روی داد جنگ عجم بود چه
عجم با غدر و خیانت نموده عهد شکنی نموده بودند طهماسب مذکور هم مرده و
عوض پسر او خدا بنده بسلطنت در سنه نهصد و هشتاد و چهار نشسته بود سلطان
مراد مصطفی پاشا فاتح قبرس را با عساکر زیادی در سنه نهصد و هشتاد و شش
بطرف شرق روانه نموده و ایشان قلعه قارس را بنا نموده و آنرا بذریعه ربات
و آلات محکم نموده ببلاد عجم و گرجستان رفته حصار گرجستان محاصره و فتح
نمودند و بعد با لشکر عجم مقابل شده بعد از جنگ شدید آنها را شکست و نواس
شمشیر آنها را کامل نموده بر مال ها و اسپهای شان قبضه کرده بر چند قلعه خان
استیلا یافته و آنها را به توپ ها و زنبورک ها مستحکم ساخت و بعد حصار
تفلیس را محاصره و فتح نمود مسلمانان پیشتر هم این قلعه را فتح کرده بودند لاکن باز
گرجی ها آنرا استرداد نموده بودند بعد از فتح قلعه تفلیس ما در منوچهر گرجی که ملکه
آن دیار بود اظهار اطاعت نموده کلید بیست قلعه دیگر را بدست پسر خود نزد
وزیر روانه نمود پسرش بحضور وزیر آمده و اکرام زیاد دیده و ا پس کار خود


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۶۰) اولین غزوه سلطان مراد خان عجم

مقرر شد وزیرهمی ازانکه امیری از طرف خود بتفلیس مقرر نموده دعاکر
خود را باطراف روانه کرده وکامیابی شان حاصل آمد و عثمان پاشا
این از دامر را والی آنجا مقرر نمود قصد شروان را کرده و بعد از فتح برستان
امده بود وزیر بطرف ممالک سلطان مراجعت نمود که زمستان را
بگذارند و بهار بر ملک عجم تاخت و تاز کند مگر ناگاه با آن خبر رسید که
رئیس قدیم شیروان دوازده هزار سپاهی را برای جنگ عثمان پاشا
حاضر نموده در بین هردوجک شدید واقع شده و عثمان پاشا ظفر یاب
درئیس شروان باحصه بزرگ سپاه خود بقتل رسیده و نیز در بین عثمان پاشا
ولشکر شاه عجم قریاً بیست جنگ حادث شده و درهمه اینها باعث فتح بکار آمدن
عثمان پاشا بوده در اخیر سی هزار لشکری شاه بطرف شروان شتافته گو با عثمان
پاشا مقابله نموده و در نتیجه چهار روز جنگ درین وقعه نیز عثمان پاشا مظفر گشت
پس ازین مظفریت ها عثمان پاشا حضور پاشا را از طرف خود بشروان گذاشته
خود برای اینکه دعوی صدارت عظمی کند بطرف قسطنطنیه مراجعت نمود و در بین
راه با چند اقوامی که با آن مخالفت نموده جنگیده و با ایشان ظفر یافته و جنگ
به خدر رگت نمید که خاقان تر با سلاطین آل عثمان طغیان نموده بت علی
الفور بجنگ آن شتافته ولعب را از نصرت سر آن را قطع نموده با خود برد
(غزوه دوم نیز ببلاد عجم)
در سه نهصد و هشتاد و هشت سلطان مراد وزیر خود سنان پاشا را بجنگ عجم
روانه نموده و با عساکر زیادی بسرحد ملک عجم رسیده تا عجم که باین واقعه خیر
شد وزیر خود ابراهیم خان را با هدیه های زیاد نزد سنان پاشا روانه نموده
خواهان صلح گشت ستان پاشا تصور نمود که باین مسئله سلطان از من مسرور
خواهد شد و صلحی نمود مگر امر نتیجه بالعکس داده و باین فقره از حضور سلطان معزول
شده و عوض فرهاد پاشا مقرر شده در سنه نهصد و نود و یک وزیر
فرهاد پاشا متوجه عجم شده و در آذر بایجان تو صل نموده بشیروان
مستولی شده و در آنجا قلعه هائی ساخته دیو سف پاشا را والی گذاشته
در سنه نود و دو فرهاد پاشا با عساکر زیاد بطرف گرجستانی رفته
و در آن جا چند قلعه بنا نموده درین سال وزیر
اعظم عثمان پاشا با لشکر زیادی به جنگ


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۶۱) غزوة سوم نیز ببلاد عجم

عجم روانه شد و در قسطمونی زمستان را گذاره نموده در سنه نهصد ونود و دو
مملکت عجم با عساکری که شمار آنرا خدا میداند توجه نموده و عساکر عجم را که
در بین راه با او مقابله مینمودند پراکنده ساخته نفری زیادی از ایشان
کشته در آخر زمستان سال مذکور به تبریز روانه شده اهالی تبریز با اعیان
خود و قرآن با او را استقبال نمودند وزیر هم با ایشان ملاطفت نموده
در بنا ر قلعه جدیدی توجه کرده و حکم داد که دیواری بشهر نیز بنا نمایند وجه
این سائل در مدت سی و پنج روز تکمیل گشت لاکن از طرف بعضی
تبریزی ها چیزی خیانت با در هرات عسکری نمایان شده و عساکر
سلطانی بر آنها هجوم نموده قتل عام و تاراج نمودند که بدون زنها
کسی نجات نیافت و بعد وزیر مریض شده و جانب روم توجه کرده
و جعفر پاشا را همراه سی هزار کس در ان شهر گذاشته و در روز
چهارم مسافرت آن همراه میرزا پسر شاه محمد خدا بنده با عسکر زیادی
پیش روی وزیر را گرفت وزیر با اینکه مریض بود خود را بجنگ آماده
نموده و بر اشهب خود سوار شده (و این آخرین سواری او بود) از
روشنی صبح تا ظهر جنگ جاری شد و چون وزیر دید که مسئله
بطول انجامید حکم فیر توپ های بزرگ را که بهشتصد توپ موجود
بود داده و این توپ ها قیامت را بر پا نموده خلق زیادی را
از عجم با هلاک نموده و شکست فاحش نمودند و بعد وزیر درین محل
نزول نموده دروازه های اوطاق خود را باز نموده برای عساکر
خود ترقیات رتبه داده و جواهر را تقسیم نموده و در نصف شب ورزاء
با را واپس به رحمت حق پیوست و در شهروان سنان پاشا بجای آن قیام نمود
و بعد از کوچ دشمن از طرف چپ و راست برایشان هجوم برده خود را مینمودند
و چون نزدیک قلعه سلماس در سرحد عثمانی رسیدند باز همان حمزه میزرا با سی هزار
نفر برایشان حمله نموده و بعد از انکه نفر مذکور غافل کشته شد عجمها گریختند
(غزوة سوم نیز ببلاد عجم)
در سنه نهصد و نود و چهار سلطان مراد فرهاد پاشا را با لشکر زیاد بطرف
عجم روانه نموده و بشهر تبریز رسیدند و قلعه آنرا محکم نموده و دیوار را ترمیم کردند
عجم ها چند مرتبه درین روز ها بران هجوم آورده و محاصره کرده بودند و نزدیک


فتوحات اسلامیه جلد ثانی (۱۶۲) غزوه چهارم مملکت مجارستان

بود آنرا فتح کنند وزیر فرهاد پاشا بین شهر وان و تبریز دو قلعه جنگی بنا
نموده و هر دو را به یراق با دسپاری مجهز نموده و همیشه وزیر مذکور
زمستان را بملک روم و تابستان را بملک عجم گذاره نموده تا
اینکه ملک هائی را که از گرجی ها گرفته بودند انتظام داده و قلعه ها و
حصارهای زیاد بنا نموده بآخره باغ محمد خان مقابله کرده و بعد از شکست
دادن اموال او را تاراج کرده واپس مکتب روم رفت و بالجمله
جنگ در بین عثمانی و عجم همیشه جریان داشته و نزاع برطرف نمیشد
تا اینکه در بین شان صلح قرار گرفته و برای هر کدام سرحدی مقرر شده
که هیچ کدام از ان تجاوز نکنند و این صلح در وقت شاه محمد خدابنده
منعقد شده و در سنه نهصد و نود و پنج شاه مذکور بعلت کوری از سلطنت
مخلوع شده و عباس شاه پسر آن بعوض آن شاه گشت .
(غزوه چهارم مملکت مجارستان)
در سنه هزار و یک سلطان وزیر سنان پاشا را برای جنگ مجرها
با عساکر زیادی روانه نموده در آن سال قلعه بستریم و قلعه طاپه را فتح
نموده زمستان را بشهر بلگراد گذرانیده و در سال دویم قلعه تران را تسخیر
ناقه) و قلعه یالق را که از محکم ترین قلعه ها و آب از هر طرف آن احاطه
نموده و پادشاهان بحسرت آن مرده بودند فتح نمودند نصاری ازین قلعه
خیلی خاطر جمع بوده فتح آنرا از جمله محالات میدانستند مسلمانان هم بفتح
این شهر زحمتهای زیاد کشیدند و میگویند یکی از گلوله های توپ شان به بیرق
مبارک محمدی رسیده و یکی از بهادران پیش ازانکه بیرق سقوط کند آنرا گرفته
نگذاشت بزمین بیفتد و بعد از چند روز جنگ شدید در بین کفار مرگ افتاده
و خود بخود بدون جنگ در بستر خود می مردند و رفته مسلمانان شهر را گرفته
دران داخل شدند و دیدند که شهر از مرده کامل پر شده است در سنه هزار
و سه سلطان مراد خان فوت شده پنجاه سال عمر و بیست سال و هشت
ماه سلطنت نموده بود و بعد از فوت آن پسرش سلطان محمد ثالث جای نشین
او شد در خلاصه الاثر وقتی که این شاه بزرگ جلیل الشان را ذکر میکند
میگوید که سلطان عالیجناب و با هیبت و سخی طبع و بلند همت و سفید رکاب
بوده بصلاح و عابدی و سعی در اقامت شعار دینیه هم میگذرانید احکام شرعیت را


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۶۳) غزوه اول سلطان محمد ثالت

مراعات نموده باوامر الهی مطیع بوده بجماعت وصلوات خمس
اداب و سنن مداومت میورزید و ازجمله عادات حسنه آن یکی این بود
هر زمان که نام مبارک حضرت رسول ﷺ برده میشد از جای خود بر میخاست
کرانی در تاریخ خود میگوید که سلطان کامل الاوصاف و عادل و
منصف بوده بعلما و صلحا محبت و اکرام نموده جهاد و فیروزی اسلام
را خیلی دوست میداشت .
( غزوه اول سلطان محمد ثالث )
این غزوه در مجارستان در اول سلطنت آن واقع شد چون میخائیل
شاه افلاق از اطاعت خروج نموده شاه عز دیلا دار دل هم با آن
اتفاق نموده در ممالک روم ایلی بنای طغیان گذاشته بودند سلطان
محمد سپاه زیادی تحت قیادت فرہاد پادشای وزیر اعظم بجنگ ایشان
روانه نموده درین غزوه فوج اسلام شکست فاحش خورده و بسیاری ازان
کشته شد سلطان بعد ازین واقعه فرهاد پاشا را کشته و بعوض آن سنان پاشا
را صدر اعظم مقرر نموده این پیر مرد نیز شکست خورد و سلطان اورا معزول
نموده و باز زوالیس بصدارت مقرر نموده و سنان پاشا بسلطان رأی
داد که شخصاً بجنگ رود سلطان در سه هزار و چهار سپاه زیادی بطرف
مجارستان رفته و به بلگراد رسیده شهر لگرامی را محاصره کرده و فتح نمود
و در ان قلعه بسیار محکمی موجود بود که اطاعت نمی نمودند سلطان هم در آن
توپ باری زیاد فیر نموده و کار را برایشان دشوار ساخته آنها را مجبور باطاعت
نموده در آخر صفر سنه ۱۰۰۵ قلعه را بسلطان تسلیم نمودند و چون این خبر بشاه
انگریس رسید بنای غضب و کف نمودن را گذاشته و برین خلعه نهایت متین
خود افسوس خورده از شاهان نصارا امداد خواست شاه منه و حاکم اردل
و حاکم بغدان و حاکم اخلاق و باشندگان جزائر و فرمان فرمایان دریا
بسیاری شاهان دیگر فرنگ دعوت او را اجابت نموده و بهفت
کمپو شکر که فضا را تنگ نموده بودند رسیدند سلطان محمد هم بعد از فتح سابق
خود بقلعه رفته بود که در آن معدن بود در هنگامیکه درین مرحله سوم خود بود که
نصارا از هر طرف بران هجوم آورد او را احاطه کردند سلطان و سپاه ان درنوقت
برای جنگ آمادگی نداشته و فوج خدا زده فرنگی با از شمار بیرون بود در آن


فتوحات احمدی حصه ثانی
(۱۶۴)
غزای ثانی ممالک انکروس

محاذی یکدیگر صف بسته و شب متفرق شدند و روز جمعه سوم ربیع الاول باز جنگ شروع گشته و غلبه را از روز سابق بود و استعداد دشمنان زیاده شده در ولا د غرق بودند در پیکار یکی از لشکر سلطان بهجوم نمود و سپاهیان سلطان را متفرق ساخته و خود را بخیمه گاه سلطان رسانیدند سلطان نیز خواجه سعد الدین معلم خود را که در سفر بود طلب نموده و خواجه او را تشجیع نموده بسلطان لشکریان خاصه خود را جمع کرده و بخداوند پناه برد بتوکل خدا باز بر کفار غلبه نموده در میان شان داخل شدند شکستی پای لشکر سلطان هم واپس آمده خود را بر کفار انداخته و آنها را شکست فاحش داده تعقیب کردند شکست خورده از وارخطائی بهمدیگر خود را کشته نفری زیادی از ایشان تلف و خداوند مسلمانان نصرت وافی داده بدون از کرشجه کیا از لشکر کفار کسی زنده نماند غنائم زیادی بسلطان و همراهان او رسیده و خیلی مسرور شدند شهیدان مسلمانان از تلته با سه چهار صد نفر و از بیرق برداران چند نفر و از اسیران بزرگ چهار نفر بهرمید سید لاکن از کفار کشته شان بخت شماری آمد و اینطور نصرت بهیچکدام از سلاطین آل عثمان رخ نداده بود و فقط این نصرت از فضل خداوند محسوب می شد میگویند که شاهان فرنگ این سلطان را (صاحب العوال) میگفتند و این لقبی بود که برای دلاوران فوق العاده اطلاق می نمودند و هم ملوک عجم عادت داشتند که صورت سلاطین آل عثمان را نزد خودها ترتسم داشتند و بطور رسم این سلطان را بر همه صورتهای شاهان مقدم میگذاشتند و همه این مسائل بواسطه این نصرت عظیم بود در خلاصه الاثر تذکر یافته که بعضی علماء اصحاب النبی صلی الله علیه وسلم را در خواب دیدند که در خصوص این غزا مذاکره می کنند و در بین شان حضرت صدیق اکبر رضی الله عنه میفرمایند که دین غزوه متصره چنان بود که مسلمانان شکست خوردند لاکن چون سلطان محمد سعید بود خداوند او را اکرام نموده ملائکه نصر او را امداد کرده ظفر و تائید را نصیب آن ساخت سلطان در یوم چهلهمی الا خوسنه بپازوی بدیده و شکوه بپای تخت خود مراجعت نمود.
(غزای ثانی ممالک انکروس)
درین سال سلطان محمد پاشای ساطورچی را سردار ممالک انکروس مقرر نموده و آن بافوج زیاده همراه کفار مقابله شدند پاشره و اگر چسی پاشا رقطا


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۶۵) غزوه سوم چهارم پنجم و ششم
پوسته در وظیفه خود ایجال می نمود یکی از کفار را از شمشیر خلاصی نمی شد
(غزوه سوم سلطان محمد بهمراه محمد پاشاه روانه می شود)
در سنه هفت محمد پاشای مذکور قلعه دار دار را فتح نموده و در همین سال کفار
بر قطعه یافق و بعضی قلعه‌های دیگر مستولی شدند و در همین سال میخائیل
ملعون بغفلت نزدیک نیکپولی رسیده واحمد پاشا محافظه نه شکست خورد
گرسنجن میخائیل هم قلعه نیکپولی را مدتی محاصره نموده و باز ازان کوچ نمود
سلطان محمد دستیدن این واقعات بر محمد پاشای افلوجی بجهت انکه
در امر جنگ باهمال ورزیده و عساکر را در امر جنگ بزحمت انداخته و در مصارف
اسراف نموده یا قف و چند قلعه دیگر در عهده او سقوط نمود بغضب شده بران
قتل او آدم فرستاد.
(غزوه چهار سپاه کشی سلطان محمد)
در سنه یکهزار و هشت قلعه فاتیره را فتح نموده و زیر اعظم ابراهیم پاشا آنرا نموده این
فتح نیز معادل فتح اکرامی شمرده می شد مسلمانان بدین فتح خیلی مسرور
شده و بدون تقرب سه شبانه روز شهر ها را تزئین نموده بودند در آوان محاصره
اضطرابات و پریشانیهای زیاد به مسلمین عساکر رخ داده بود و در آنوقت
بعضی صلحاء شیخ الاسلام شیخ منبع الدین جعفر را بخواب دیدند که ایشان را
بخواندن این دعا امر میکند اللهم قو قلوب المؤمنین بقوة الین
والق الرعب فی قلوب الكفرة والفجرة این دعا در بین مردم شایع
و هر بخوابدن این مداومت ورزیدند با اثر آن بفضل خداوند ظاهر شد
الحمد لله و درین سال نصارا بر استون بلگراد مستولی شده و باز
از ایشان واپس گرفته شد.
(غزوه پنجم مجارستان)
در سنه یکهزار و دو سلطان سنان پاشا این جغال را به مجارستان روانه نمود
و درین سال قلعه قنجه را فتح نمود.
(غزوه ششم ممالک عجم)
در سنه یازده خبر رسید که شاه عجم عهد شکنی و محافظ تبریز را بندی نمود
مسلمانان مضطرب شده تبریز در امهات خود بدو آن پیوسته
و هر دو به قیادت نصوح پاشا والی حلب محول گشتند سلطان نیز عسکر


فتوحات اسلامی جلد ثانی (166) بیان غزوات سلطان احمد و غزوه دیگر

زیادی بقیادت نصوح پاشای مذکور تهیه نموده و پیش از اتمام این امر سلطان
مذکور فوت گشته و تمام این مسندها اوان سلطنت پسرش سلطان احمد اول صورت
گرفت سلطان محمد در سنه یکهزار و دوازده در سی و نه سالگی فوت شد
نه سال و دو ماه سلطنت نمود و بعد ازان سلطان احمد اول که چها ردهم
سلطان این سلسله است بجایش نشست و چون ماه مجاهد هم بدرمی شود بعضی
میگفتند که سلطان احمد بدر سلسله آل عثمان است بعد از تسلط سلطان احمد
چونکه باغیها و خارجیها در اواخر سلطنت پدر آن زیاد شده بودند سلطان احمد در
فرونشاندن و قطع نمودن بیخ شان جدیت نموده و ایشان را دفع
نموده و این سلطان مرد عالیجناب و نیکنام و دوست دارنده علما رو اهل
بیت و صحابه بوده با عتقاد نیک وسنت نبوی متمسک بوده ارباب فضائل
را دوست میداشت سخاوت و انعام آن بمستحقین آن زیاد بود و در تاریخ
جلوس آن این ترکیب را گفته بودند (هو خیر السلاطین) و از جمله کار
های نیک آن یکی این است که در سال 1024 دو نگین الماس که قیمت
شان هشتاد هزار دینار بود برای حجره همایون نبوی صلی الله علیه
وسلم روانه نموده و هر دو را در بالای کوکب دری (ستاره درخشان)
نصب نمودند و آن میخی است از نقره و مطلا کاری و بروی سنگی سرخی
نصب شده و در موضعی از دیوار که مقابل روی مبارک نبوی است
چسپانیده شده است و هر که بدان ستاره روی میآورد گویا روی آن
بطرف روی پیغمبر است و نیز این سلطان باهل حرمین شریفین احسانها نموده است
(یکی از غزوات سلطان)
در ابتدا سلطنت خود لشکر کشی نموده و بهمراه علی پاشا لشکری بجانب
مجارستان روانه کرده و علی پاشا در بین راه وفات یافت و بجای
آن محمد پاشا که سردار روم ایلی بود قیام نموده و در بین سلطان
و مجارستان برای بیست سال متارکه صلح نموده و بدار السلطنه با نمایند
گان مجرد هدیه و تحفه های شان داخل شده و از طرف سلطان هم
اجرآآت آن منظور شد.
(غزوه دیگر)
در سنه یکهزار و سیزده سپاهی را بهمراه محمد پاشای بوسنوی که یکی از وزرا
آن بود


وحات اسلامی جلد ثانی (۱۶۷) غزوات بلاد عجم

آن بود برای فتح استرغون روانه نموده و دران سال نتوانستند که
انرا فتح کنند و با کل یکهزار و چهار ده انرا فتح نمودند.
غزوة بلاد عجم
در سنه یکهزار و چهارده سپاهی بقیادت سنان پاشا بن جغال بجنگ عجم
روانه نموده و در اول مر عجمها را گرفته شکست دادند و در آخر واسطه اینکه بعضی از تاتار
که همراهی بود از امر آن تخلف نمودند لشکر عثمانی هزیمت یافته نفری زیادنی زایشان
تلف شد.

غزوة دیگر ببلاد عجم
در سنه یکهزار و شانزده فوج زیادی را بقیادت مراد پاشا بطرف عجم روانه
نموده و چون مراد پاشا پیر و ضعیف و مریض بود بدیار بکر مانده و آنجا فوت
شده و عوض آن نصوح پاشا بقیادت فوج مامور ده و عزیمت سخت با یران نهاد
و تبریز را گرفتند شاه عجم شاه عباس فرار نموده بکوه ها متواری گشته
و از انجا خواهان صلح شد نصوح پاشا هم خواهش نمود که نام سلطان در
خطبه های ایرانی خوانده شود و شاه عباس تاوان و ضاره جنگ را
را بدهد و بعد از قبول شاه عباس باین منهال صلح منعقد شده و عسکر
عثمانی خاک ایران را ترک نموده بملک خودها رفتند.
غزوة دیگر نیز ببلاد عجم
در سنه یکهزار و بیست و پنج شاه عباس این عهد را راست نکرده ثانیا اسباب
جنگ بین این دو دولت شروع شده عثمانی ها عسکر خود را بصلح
پاشا روانه و نصرت یافته بر قلعه با بعد از جنگ شدید قبضه نمودند و
بعد بواسطه برف شدید جنگ معطل شده و از سپاه هم مقدار زیادی
مردند و این سخن هم افواه شد که شاه عباس فقط بواسطه مرسله
نصوح پاشا که بان نوشته دو عده مملکت بآن نموده عهد شکنی
کرده است ازین سبب سلطان احمد حکم بقتل نصوح پاشا نموده در
سنه مذکو را درا کشت و در سنه یکهزار و بیست و شش سلطان
احمد در حالی که بیست و پنج سال عمر داشته و چهار سال سلطنت
نموده فوت شده و بعد از خود به برادر خود مصطفی بن محمد وصیت
نمود چه فرزندان سلطان احمد خرد بوده و هم پدرش سلطان محمد


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۶۸) غزوه دیگر نیز ببلاد عجم

همچنین وصیت نموده بود و بعد از انکه مصطفیٰ بسلطنت نشست هم بوجاهت
که شخص زاهد و عزلت نشین بود و بمهام سلطنت پرداخت کرده نمیتوانست
چنانچه در بموقع صرف نموده دلا امالیا را بهر طرف میگشت بعد از سه ماه
معزول گشت این مرد ترک دنیا گفته در مدت سلطنت خود یک خرفتی
سبز پوشیده چربی را مطلقاً نخورده تنها کاک خشک و بادام و فندق
و میوه جات خورده و مادرش کنیزکان گلچره را نزدش حاضر نموده و
هیچ در آنها رغبت نکرده و نیز از احوال سلطنت چیزی نمیدانست مگر آنجه
که بآن تعلیم مینمودند چون ارکان دولت دیدند که کار بدین شخص اجرا
نمی شود متفقی مولا اسعد بن سعد الدین با سکندار بحضور شیخ محمود مستعد
صالح عالم عامل رفته و ازان در خصوص غزل این سلطان استشاره
نموده و شیخ هم بخلع آن راضی داده اشاره نمود که عثمان بن سلطان محمد
بجایش مقرر شود متفقی مذکور از انجا مراجعت نموده و قایم مقام وزیر
بمصطفیٰ آغا ضابط حرم را نزدیک شام چهار شنبه سوم ربیع الاول
خبر داده و قایم مقام به صو باشش اطلاع داد هر زمانی که فردا خط بسته
ب تو برسد باید که انرا بگیری و بر دروازه با پاسبانی کنی صوباش هم سمعاً و
طاعتاً گفت صدر اعظم محمد پاشا نیز بطرف جنگ عجم رفته و تمام مدت
سلطنت سلطان مصطفیٰ در ان جا بود مصطفی آغا بعد ازان که شش ساعت
از شب چهار شنبه گذشته بود بدروازه های سریه پای شاهی رفته و
بکا یک قفل زده و نیز خانه های باشی های حرم را قفل کرده و کلیدها
را گرفته در ان دهلیزی که تخت سلطنت در ان گذاشته بود و شمعها را
روشن نمودند بهترین فرشها را دران گسترده و در همان ساعت بنزد
سلطان عثمان رفته در اوطاق آن او را ملاقات نمود و عثمان در
اوّل امر خیلی ترس خورده و گمان نمود که این شخص از طرف سلطان
مصطفیٰ برای قتل من آمده مصطفیٰ آغا برایش گفت نترس که تو امروز
سلطان پادشاه عثمان هنوز باور نکرده واو را قسم میداد و آن هم بآن
تاکید نموده و بملاطفت او را بتجا ز تخت رسانیده و کالای سلطنت به
آن پوشانیده و بر تخت نشانده دست پای او را بوسه داده و
یکا یک صد ازه های سریه با غا باز نموده و هر یک از حرم های شاهی


فتوحات اسلامیه جلد ثانی
(۱۶۹)
اولین غزوه سلطان عثمان

آنرا مبایعه نموده وکسی باقی نماند وسلطان مصطفی هنوز نزد والده
خود خواب است وبعد مصطفی آقا نزد مفتی وقائم مقام وزیر روانه و آنها
نیز آمده معیت کردند وبعد اینها نزد سلطان مصطفی پیش از بامداد رفته
وآنرا طلب نمودند وآن هم بیرون شده گفت چه خبر است که باین وقتی
آمده اید اول کسی که بتکلم آغاز نمود شیخ الاسلام اسعد بود که گفت امروجه
سلطنت مختل گشته ودشمنان بر ما مسلط شده و ما از ضایع شدن
مملکت بخلی بترسیم و هرچه مینگریم می بینیم که تو لایق سلطنت نمی باشی سلطان
مصطفی در جواب گفت من همگز از شما سلطنت نخواستم ونه اراده کردم
ونه مصلحت خود را همان می بینیم نفری مذکور گفتند که ما باین سخن اکتفا نمی کنیم
و باید که تو با ما رفته و برادر زاده خود (عثمان) که انرا بر تخت نشانده
ایم معیت کنی سلطان مصطفی (با شهامت) گفت خداوند بآن
مبارک کند من با او مخالفتی ندارم این را گفته ورفته با ان بیعت نمود
نفری مذکور گفتند که اکنون میرویم و تمام وزراء وارکان سلطنت را دعوت
میکنیم و باید تو بر خلع خود شهادت دهی سلطان مصطفی این را نیز قبول
نموده وآنرا رو قاضی عسکر حاضر شده وجهت خلع آنرا باحضار شخص سلطان
مخلوع رسانیده و قائم مقام اسمی صو باش ورقه را که گفته بود
نوشته و در آن او را امر نموده بود که بخصوص عزل سلطان مصطفی و
سلطنت سلطان عثمان در شهر جار کشد واین جار هم زده شد وکسی
نبود که مخالفت کند و این روز چهارشنبه هشتم شهر ربیع الاول سنه یکهزار
و بیست و هفت بود سلطان عثمان از بهترین سلاطین بوده صورت
وسیرت با طبع وخصلت آن بی نظیر بوده ادب وحیا و وعرفان وشجاعت
و سوار کاری آن در هیچ کدام امائل واقران آن وجود نداشت در
ترکی شعر خوب میگفت.
(اولین غزوه سلطان عثمان)
گفتیم که محمد پاشای صدر اعظم بجنگ عجم رفته بود چون از خلع سلطان
مصطفی واقف شد از ان جابرای اینکه از غزل کننده سلطان
مصطفی انتقام بگیرد بدارالسلطنه شتافت وچون بدارالسلطنه
آمده واز حقیقت مسئله واقف شد سکوت نموده و بوقت سلطنت سلطان عثمان


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۷۰) غزوه ثانیه و سیره عزم بیت الله شریف

مجدار السلطنه روم بود
نیز در سنۀ یکهزار و بیست و هشت بافوج مذکوره بجنگ عجم واپس رفته وکابل ظفر
یافته و آن حصه هائی که عجم مسترد نموده بودند از نزدیشان گرفته و عباس
شاه طالب صلح گردیده بشرطی که مصلحت سلطان بود صلح انجامید.
(غزوه ثانیه بطرف بغدان)
رئیس بغدان در بین اهالی پولونیا و دولت علیه عثمانی فتنه انگیزی نموده و
ایشان را به بغاوت تحریص نموده بود سلطان عثمان اسکندر پاشاه را به
جنگ روانه نموده و نامبرده برایشان غلبه یافته بیست هزار نفر را کشت
و ده هزار اسیر بدست آورده بقتل رسانیده و سر همان رئیس را کلیت شزا
را بعصیان و ادار نموده بود اهالی پولونیا بر خود لازم گرفتند که سالیانه
صد هزار لیره خراج گویا بپردازند و تاوان جنگ را نیز بدهند.
(غزوه سوم نیز بطرف پولونیا)
در سنۀ یکهزار و سی سلطان عثمان شخصاً برای جنگ پولونیا که تزاق با
باشند با ششصد هزار سپاهی برآمده اهل پولونیا تباه باین فرنگان
استغاثه نموده کمک خواستند دولت روسی و قرطسه مجاپ روم و بخارستان
و نمه با آن کمک نموده و بعد از جنگ خیلی شدید و دراز که دو صد
هزار نفر از طرفین کشته شد ند سلطان عثمان برایشان
نصرت یافته و چند قلعه را گرفته و غنیمت های زیاد بدست آورده و
بعد در این اثنا صلح واقع شده وجزیه را تادیه نمودند و الپس بدار
السلطنه خود عودت نموده همه شاهان دنیا از ان ترسیده و شوکت
سلطنت آن خیلی زیاد کشته دائرۀ تصرفات آن خیلی وسعت
پیدا نموده بود این سلطان خیلی حنیف بوده در آوان سلطنت ان
دوکان های شراب قفل شده و شخصاً از انها نگرانی مینمود و فروشنده
گان شراب را کامل طرد کرده بود.
(عزم بیت الله شریف و این سقتلا و گردید)
در ماه رجب سنه یکهزار و سی و یک سلطان عثمان عزم حج نموده
محاسبت آنرا پخته و بالای شامانه به بیت الله شریف میرود
و خیمه ها و سراپرده سلطانی در هفتم رجب جانب اسکدار رفت
و سلطان عزم تبدیل نمود عسکری با این مسئله رضامند نشده و


فتوحات اسلامی جلد ثانی (171) عزیمت اللہ شریف و آراستن الا کی درین

فتوالی برون نمودند که سلاطین بحج نمودن مکلف بخیاستند این
سخن که بسلطان رسید غضب شده و بسخن مفتی اعتنائی نکرده مفتی
هم با اصحاب خود بنای شورش عسکر را گذاشته و عساکر در جایی که آنرا
آت میدانی میگفتند جمع شدند و همه بر قتل وزیر اعظم دلاور پاشا و
ضابط حرم سلطانی و دفتر دار و معلم سلطان مولا عمر در خیال
عسکریان این رسیده بود که همین اشخاص سلطان را برفتن حج امر
نموده اند و درین روز عسکر بیالجه از ظهر بر خانه معلم سلطان هجوم
نموده اموال آنرا تاراج نموده میخواستند خودش را نیز بکشند مگر
او را نیافتند در وقت عصر علما بزرگ نزد سلطان آمده و ازان خواهش
نمودند که وزیر اعظم وضابط حرم را بدست عسکریان دید و یا خود
بکشد شاید که فتنه آرام شود باین مسئله خیلی ابرام نمودند مگر سلطان
این سخن را نشنید درین روز عسکر بعضاً متفرق شده و فردای آن که روز
پنجشنبه باشد کاملا مسلح اجتماع نموده و بمسجد جامع جدیدی که آنرا
سلطان احمد تعمیر نموده بود جمع شده قاضی عسکر وقاضی شهر را نزد
سلطان روانه نموده و همان جماعه را که خیال قتل شانرا نموده بودند
درخواست نموده وسلطان قبول نکرده این رفت و آمد الی ظهر دوام
داشته عسکر بیا از انتظار زیاد ملول شده بر دارالخلافه هجوم نمودند
و دران جا سلطان مصطفی را دیدند که در موضع حبس بر یک فرش
کهنه خواب است و دو نفر خادمهای کنگ پیش رویش و خادم آن
که درویش آغا نام داشت هم نزدیش ایستاده است مصطفی که بیدار
شد و آن حال را دید تصور نمود که برای قتلش آمده اند و آن هم بکمال
تسلیم گلوی خود را نزدشان دراز کشیده که من بقتل حاضرم سپاهیان بر پای
پایش افتاده و فریاد نمودند که ای سلطان لشکریان تو در بیرون برای
تو انتظار میکنند بخیز و با ما برو و آنرا گرفته در میدانی جنینه حاضر نموده و بر
اسپ سخی سوار کرده و آنرا بطرف مسجد جامع بردند و چون سلطان عثمان
ازین واقعه خبر شد متحیر گشته و حسین پاشای وزیر اعظم سابقه را با خودگرفته
و بخانه ضابط سپاه برده و برایش گفت میروی خاطر سپاهیان را
بدست می آوری و برای هر سپاهی پنجاه شریفی و پنج گز چوخه میدی واین


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۷۲) عزیمت کعبه شریفه آن بعد قتل آن گردیدن

سخن را بگردن ضابط لشکر نشانیده او را بر افواج روانه کردند و همینکه این سخن
را بدیشان گفت دیگر جوابی ندادند بدون اینکه او را کشتند و بخانه اورفته حرمین
پاشا را بقتل رسانیده و سلطان عثمان را بحضور سلطان مصطفی حاضر نمودند
و سلطان مصطفی او را بطرف یدی قله روانه نموده بعد عسکر پیاده اور
با آن ضابط حرم را حاضر نموده و سرهای نشانرا بریده و سرهای تمامی را بمسجد
جامع سلطان بایزید اویزان نموده بیعت کامل برای سلطان مصطفی
بعمل آمد و در همان وقت سلطان مصطفی شوهر خواهر خود داؤد پاشا را وزیر
اعظم ایستقاده نموده و بعد از عصر امروز داود پاشا به یدی قله رفته و سلطان
عثمان را بدون اینکه مصطفی واقف باشد خفه نموده و شسته و کفن کرده
از ان موضع بران نماز خوانده نزدیک پدرکش سلطان احمد او را دفن نمود
این مسئله در روز هشتم رجب واقع شده و بسیار حوادث هولناکی درین روز رخ
بداده و بسیاری خانهای ارکان دولت درین روز تاراج گشت در تاریخ
قتل آن این قطعه را گفته اند.
مات سلطان البرین فهو فی الاخری سعید قال ابلعها فتوخ ان عثمان شهید ۱۰۳۱
ولادت آن سنه یکهزار و سیزده وفوت آن سنه یکهزار وسی و مدت سلطنت آن
چهار سال و یکماه و عمر آن هفده سال بود و بعد از دو روز از تمام شدن بیعت
سلطان مصطفی از عساکر یراق گرفته و نزد خانه داود پاشای صدر اعظم آمده
از ان سؤال نمودند که چرا سلطان عثمان را کشته و ازین اجتماع فتنه ها
خاسته و اخیراً بعد از بیست روز داود پاشا هم کشته شد و نیز در اطراف فتل
آن مباحثه با عمل آمده و مباشرین و ذیمدخل با لقتل عثمان پاشا نیز بقتل رسیدند
در امور سلطنت و وزارت خیلی مضطرب گشته اهالی اناطول و امراء و نواب های
آن قیام نموده طالب خون سلطان عثمان شده و دعوی استقلال نموده بیعت سلطان
مصطفی را داخل نشدند و این مسئله روز بروز شدت نمود مد بعزل سلطان مصطفی
انجامیده و در چهارم ذی قعده سنه یکهزار وسی و دو خلع شده و بعد از ان هم بسیار
زندگی نکرده چسال و چهار ماه سلطنت نمود ولادت سلطان مصطفی در سنه یکهزار دو شسته
بود بعد از سلطان مصطفی سلطان مراد چهارم که برادر سلطان عثمان بود تخت نشست
در خلاصه الاثر میگوید عمر سلطان مراد یازده سال و هفت ماه بوده و در تاریخ
ولایت آن این جمله را گفته اند (مرا مضاف العاجل) و با اینکه خیلی خرد سال بود
۱۰۳۲
و در خلاصه الاثر میگوید عمر سلطان مراد یازده سال و هفت ماه بوده و در تاریخ
ولایت آن این جمله را گفته اند (مراد مضاف العاجل) و با اینکه خیلی خرد سال بود


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۱۴۳)
استیلا عجمها بر شهر بغداد

عقل ثاقب ورای سدید بر ان علامات شجاعت و قوت غلبه ظاهر بود و چنان
معلوم میشد که از دلاوران عصر خود و فقط سکندر دوم بود در مقدر انداز نمه
سلاطین فایق و در همت واقتدار بطور سلاطین متوسطه عثمانی بوده دستگاه
عظمت آن سراپای تسلیم خم نموده بودند رای آن خیلی محکم بوده و از همه بیشتر
بدفع مفسدین داخلی قیام نموده عساکری را که برادرش پراگنده بودند ا به هر طرف
جمع نموده تلف نمود قوت آن بمرتبه بود که روزی کمان تیری انداخته
و در یک چوبی زده و تیر فرو رفته بود کسی از لشکریان روم و مصر نتوانست
آنرا بکشد :
(استیلای عجمها بر شهر بغداد)
چون عجم با از شورش عثمانیها و قتل سلطان عثمان و جلوس سلطان مصطفی و اضطراب
ملت ترکی واقف شدند دست تطاول بر ممالکی که عثمانیها از ایشان گرفته بودند
دراز نموده و بسیاری ازان ممالک را استرداد نمودند از ان جمله شهر بغداد است
که بولایت یوسف پاشا مفوض بوده و در بین آن و یکی از سرکرده گان لشکری نزاع
شده و آن سرکرده که بکر صوبا نام داشت با لشکر خود یوسف پاشا را در قلعه محاصره
نموده و یوسف پاشا بذریعه اصابت ایک گلوله کشته شده بکر مذکور بر بغداد مستولی
شده و چون از اضطراب دولت عثمانی واقف شد بنای عصیان را گذاشت دولت
عثمانی هم یک حصه عساکر را با حافظ پاشا بسرکوبی آن عاصی فرستاده و چون
این خبر به بکر مذکور رسید علی الفور بشاه عجم نوشته و از ان خواهش نمود که حاضر شود
و شهر را مالک شود شاه عجم خیلی مسرور شده قواشی خاصی را که کلید را بگیرند با سلیقه های
روانه کرده و عمامه را نیز برای انعام به بکر مذکور ارسال نمود پیش از انکه عجم با به
بغداد برسند حافظ پاشا با عساکر خود باطراف شهر رسیده آنرا محاصره نمودند بکر مذکور با
حافظ پیغام فرستاد که اگر مرا بگنجش یک لقب دهی من عجمها را دفع میکنم حافظ پاشا
این را قبول نکرده و از طرف دیگر ایرانیها رسیده بحافظ پاشا پیغام نمودند که
بکر صوباش از بندگان خاص شاه ایران است اگر تو میخواهی که حفظ صداقت دست
الیمین را بنمایی بس بهتر است که ازین ، کسی این مسئله که بحافظ پاشا رسید
بغضب شده و جواب سخت داده جنگ در بین ظاهر شد و چون حافظ پاشا
دید که حصار شهر محکم است و لشکر عجم از هر طرف هجوم میبرد و برای کوچ رفتند
دراه موصل را پیش گرفته به بکر مکتوبی نوشت که تو والی بغداد باش و لشکر خود


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۴) استیلای عجم بار دیگر بغداد

آن بود که آنرا مخالفت شاه ایران بسازد بگر مذکور هم بدین سخن خوش خود را بمقصد
خود کامیاب دیده نفری شاه عجم را بقتل رسانیده و سرهای شانرا بکنگره های شهر
آویزان نمود و نیز عمار شاه را پامال نموده بمحافظ پاشا آدم فرستاده ازان
لشکر نمود شاه عجم که ازین واقعه مطلع شد با لشکر زیادی شخصا بطرف بغداد آمده
از بگر مذکور خواهش تسلیم شهر را نمود بگر قبول نکرده گفت که اگر ده شاه - مانند
شاه عباس با سپاه خود بیاید بغداد را از دست من گرفته نمیتواند لشکر شاه
عباس هم واصل شده و شهر را احاطه نمودند بگر مذکور از درون شهر حکم قزتوپ
ها را داده و جنگ شروع شد بگر بمحافظ پاشا اطلاع داده وازان کمک
خواست حافظ پاشا هم بیک فرقه عسکری را با کوحسین پاشا روانه نموده و اینها
در موضع کروان سرای نزول نمودند و چون عجم ها از آمدن فوج عثمانی با خبر شدند
بنای فریب دادن را گذاشته به کوحسین نوشتند که میخواهیم در خصوص صلح
با شما گفتگو نمائیم کوحسین با روسای عسکر خود بطرف انجا رهسپار شده
و در بین راه یک جماعة سیاه عجم که در راهش کمین نموده بودند بر آنها حمله نمود
و ایشانرا کشته سرهای شانرا بعوض خون آن عجم هائی که بگر د بغداد کشته بودند
نزد شاه حاضر نمودند حصار در بغداد سه ماه طول کشیده و مردم شهر از گرسنگی شکوة
نمودند و حصار بدرجه شدت کرد که آدمی با همدیگر خود را میخوردند و بعضی با عجم راز
شهر بیرون شده بلشکر عجم ها میرفتند بگر صوباش پسری داشت که در خیانت مانند پدر بود شاه
عباس نزد آن قاصد فرستاده و او را بوعده ولایت بغداد داده از ان خواهش نمود که
بغفلت پدر خود دروازه بروی عسکر ایران باز بند و این پسر شقیا که خلف محمد نام داشت به
محافظ شهر بود در شب آینده دروازه ها را بروی لشکر ایران باز نموده و ایرانیها با غلغله و غوغا
داخل شهر شده بر مناره ها بالا شده اذان دادند که شاه عباس شهر را گرفت مردم مطمئن
باشند و یکدسته نفری بطرف بگرصوباش رفته و آنرا که قبلا از آوازشان بطوریکه مذکور
از خواب پرون شده بود با توپ های شان نزد شاه حاضر نمودند و چون بحضور
رسید که پسرش باقوام نزد شاه نشسته و بنای سرزنش پدر را گذاشته او را
بر خیانتی که بشاه نموده بود ملامت مینمود شاه هم امر نموده و اموال پدر
را به پسر تسلیم کردند و بعد بگر را در قفس آهنی نموده پسرش را محافظ آن قرار
دادند و در روز هفتم این قفس را در یک احاطه آتش گذاشته او را تعذیب
می نمودند که اموال مدفونه خود را نشان دید و بعد قفس را از انجا گرفته در


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۷۵)

میان زورقی که پر از زفت و گوگرد بود گذاشته و آن زورق را بحضور مردم
در میان دجله سر داده دانتش زدند و ازین واقعه و هم از عداوت سابقه جنگ
شیعه و سنی شروع شده خوان در کوچه های بغداد موج میزد بقم بایزید و خطیب مشهور
اهل سنت و جماعت را که یکی نوری افندی و دیگرش را عمر افندی میگفتند بدست
آورده و ایشان را وا دار میکرد که سب شیخین کنند و آنها که امتناع ورزیدند به
یک درخت خرما آویزان و تیر باران شدند شاه عباس که برای محمد تقی بروعده
والی گری بغداد را نموده بود محمد مذکور را بخراسان روانه نموده در راه شخصی او
او را بقتل رسانید و بعد ازین شاه عباس مدتی در بغداد جلوس نمود و با یک
سپاه بطرف موصل برای جنگ حافظ پاشا شتافته و مدتی او را در موصل محاصره
نموده و چون نتوانست شهر را بگیرد بغداد مراجعت نموده و حافظ پاشا هم بطرف
قسطنطنیه رفته و بهمراه بیست هزار شکر واپس آمده حصار بغداد مشغول شده و این
محاصره خیلی طول کشیده و عساکر مانده شده بر حافظ پاشا شورش نموده او را معزول
نموده و محبوس کرده مراد پاشا را بعوض آن برخود مقرر نمودند و باز مراد پاشا را
معزول ساخته حافظ پاشا را واپس آوردند و باز بحافظ پاشا شوریده میخواستند
او را بکشند مگر حافظ گریخته خود را بقلعه امام مخفی و باز انجا با عساکر خود صلح
نموده و واپس آمد و متوجه شدن و عباس نزدیک حصه فوج خود را عقب آن
انداخته امر نموده بود که او را در راه بکشند مگر حافظ پاشا با آن تلاقی شده
و آنها را شکست عده کمی از نزد آن نجات یافته ببغداد رفت و بعد
حافظ پاشا بر مراد پاشا اقدام نموده و آنرا که سب این شورش
پا بود بقتل رسانیده و با سپاه خود بطرف موصل شتافت در آن
جا از طرف مرکز سلطنت برایش امر رسید که با سپاه خود بجانب
حلب برود و در آن جا منتظر کمک باشد و بعد از مدتی حافظ پاشا
معزول شده و عوض آن خلیل پاشا مقرر شده و این هم
فوت شده خسرو پاشا جای نشین آن شده و با خود یکصد و
پنجاه هزار لشکر بوده و با لشکری خود بغداد را محاصره نمود و چون بعد
از جنگ های زیاد نتیجه بدست نیامده واپس بموصل مراجعت
نمود . در آنجا مهمانی ترتیب داده و بسیار نفری عسکری را دعوت
نموده و بعد از احضار حکم بقتل شانرا وانیتان بخیال انکه اینها سبب


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۷۶) فتح بغداد

اردو میتپیدند بقتل رسانید و صد هزار سپاه را از مرکز دور
نمود و حوادثی زیادی اتفاق افتاد که سخن بطول می انجامد شاه
عباس نیز سنه یکهزار و سی و شش مرده و بغداد الی
سنه یکهزار و چهل و هشت بدست عجم باقی مانده و سلطان
مراد شخصاً آنرا فتح نمود .
فتح بغداد
در سنه یکهزار و چهل و هشت سلطان مراد برای تسخیر بغداد
برآمده صد هزار مرد جنگی با خود داشته و رفته
رفته بسیصد هزار نفر رسیدند شاه هم لباس عربهای قدیم را
پوشیده و خود درخشانی که از اطراف آن شال سرخی
بر شانه آن افتاده بود بسر کرده با سپاه خود بغداد
را احاطه نموده شاه عجم هم بعد از وقوف
به احوال با لشکر جراری برای مدد
عساکر بغداد خود شتافت و هر دو لشکر در بیاری دم
مقابل شده و عجم شکست فاحش یافته و روز بسیار
سختی بود که بر ایرانی گذشت ایرانیها بعد ازین شکست بغداد
را محکم نموده توپهای سلطان بنای شرر فشانی مانده و بر دو صد برجی که
بغداد داشت گلوله میبارید تا اکثر برجها ویران گشت و هم
سلطان مردا د که دیک سوراخ بزرگ بزیر دیوار کشیده و انرا پر بارود نموده
و آتش دادند دیک حصه بزرگ برج هوا شده راه پیدا شد مردم بغداد که
اینحال را دیدند بشاه فرستاده و از ان اجازه خواستند که شهر را بسلطان
تسلیم نمایند شاه بحضور سلطان و فدی روانه نموده خواهان صلح شد
وسلطان قبول نکرده در محاصره استنداد نمود تا اینکه روز جمعه پنجم
شعبان بعد از چهل روز محاصره شهر را فتح نموده و عساکر پیش و
سلطان و سلطان از پس داخل شهر شده و از عجم زیاده از بیست هزار
نفر بقتل رسانیده و بسیاری از روسای شانزا محبوس نمودند و بعضی ها میگویند
که در ین جنگ پنجاه هزار نفر از عجم کشته شدند و سی هزار باقی ماندند
که ازینها هم بعضی خود را بدرجله بغداد انداختند و بعضی ها

بدریا پناه


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۷۷) فتح بغداد

در بیابانها آواره گشتند سلطان نیز حکم داد که اگر کسی شخصی عجمی را نزد خود
جای داده بود کشته شود در اثر این حکم نیز قریبا هزار نفر عجمی را دستگیر
نموده نزد سلطان حاضر نمودند و سلطان انهار احکم به کشتن نمود از سپاهیان
سلطان درین جنگ ده هزار نفر ضایع گشته بود بعد سلطان تعمیرات
مشهد امام اعظم رح و مقبره حضرت شیخ عبدالقادر را تجدید نموده
و خسارات عمده را که در این دو روضه مطهره رسانیده بودند رفع
ساخته و بوارشکر و قلعه را مرمت نموده سپاهی با دآلات جنگی
در آنها وضع نموده ده هزار نفری عسکری در بغداد گذاشته یکی از وزرا وا
بولایت آن خطه مقرر نموده و جود سالما به قسطنطنیه رجوع نمود *
و در آنجا برای قدوم ان احتفالات جشن ای بزرگ نموده بود سلطان
هم با پنجاه نفر خان های عجم که مقید ترکیه تابودند در حالیکه بدست خود
یکدسته یراق گرفته و بر شانه های آن پوست پلنگ کشیده خود را بوضعی ساخته بود
که سکندر وقتی از فتح بابل آمده و بهمین وضع لباس اختیار نموده برای تقلید
از جمله پادشاهان عظیم الشان آل عثمان بوده در مدت سلطنت آن قموخانه ها بناکر
شده و دخانیات قدغن نموده بود از جمله سعادت های بزرگ یکی این است که بحرمیں
شریفین خیلی توجه نموده و همیشه کوشش نمود که از طریف خلیجات مدین بموضع شکر
برسد و نیز از احوال بیت المقدسیه از حالات حکام بمردمان کافی طمأنینه نموده
و در عهد آن نمیتوانستند تجاوزاتی کنند و از جمله سعادت های بزرگ آن اینکعبه تر
و سبب آن چنین بوده که در سنه سیلی در پیش آمده و مسجد حرام و قیل شد و بعضی حس به آب
کعبه را ویران نموده عماد و مهندسین تفاق نمودند که باید تمام بنا و خانه تجدید
شود این مسئله را بحضور سلطان مراد خان عرضه نمودند و از طرف آن بتجدید
تعمیر آن صادر گشته لاجرم معماران هم خانه را غلطانده و از نو تعمیر نمودند و در
شعبان سنه تعمیر تمام شده و این بنا را مروزه همان بنا و سلطان مراد خان تا
امیر که در ابتدا تعمیر شریف مسعود بن ادریس حسن بن ابو نمی بوده و در اثناء تعمیر
فوت شده و عوض آن شریف عبد الله بن حسن بن ابی نمی که جد شریف محمد امین
عون است مقرر شده تعمیر آن تمام شد مؤرخین تاریخ این بنا را چنین نوشتند
رفع الله قواعد البيت و بعضی تا چنین گفته اند مراد بنی بیت الاله وزاده
سار بها یزد ہی مزید مجده بعد از بنای کعبه دروازه اولا نرا نصب نمود لاکن


فتوحات اسلامی جلد ثانی (178) سلطنت سلطان ابراهیم قره قوف
در 1051 امر بساختن یک دروازه دیگر در مکه معظمه صادر شد که از دروازه های سابقه بزرگتر بود و آنرا دروازه اولی نامیدند بران نام سلطان نوشته است. وفات سلطان مراد خان 1049 ومرگ آن در نهم شوال 1049 واقع گشته عمر آن بیست نه و مدت سلطنت آن شانزده سال ده ماه و پنج روز بوده است
سلطنت سلطان ابراهیم بن احمد اول وغزوه از غزوه های او
سلطان مراد خان فرزند نداشت از برادر ان آن سلطان ابراهیم باقی مانده وبعد از وفات برادر به آن بیعت نمودند در خلاصه الاثر میگوید که ابراهیم سلطان عظیم و پادشاه جواد بوده زمانه آن بصفوترین زمانه و عهد آن بهترین ادوار سلطنت این خاندان گشته جمیعا انرا اطاعت کرده و بیمن دولت ان همه فتنه ها خاموش گشته تمامی جریانات دران معتدل شده بود و بعد از دو سال سلطنت عسکر سپاهی برای جنگ قزاق ها روانه نموده و آن سپاه کامیاب شدند و بعد با لشکری فرستاده و این دفعه آزوقه را محاصره کرده و اهالی را بمضیقه گرفته و بعد از ناچاری اهالی شهر را سوخته و شکست خورده فرار نمودند و بعد عساکر سلطان داخل شده و آنرا تعمیر نموده یک حصه فوج ساخلو در ان مقیم ساختند
غزوه دیگر آن بجای جنگ جزیره کرید
در 1055 سلطان ابراهیم چهار صد کشتی جنگی برازب سپاه نموده با صد هزار مرد جنگ بدان طرف روانه شدند و سبب چنان بود که کشتی های مالطه بر بعضی کشتی های عثمانی تجاوز نموده و بعد نز در وسای روحانی بندقیه که در کرید بودند پناه گرفته بودند بعد از وصول عساکر دولت عثمانی بدانجا شهر قندیه کاندی را که از بزرگ ترین شهرهای این جزیره است محاصره نموده و خیلی بعجلت آن را فتح کرده و کلیساهای اورا مساجد ساختند و چیزی فوج ساخلو در انجا انداخته واپس به مرکز سلطنت رجوع نمود به تعقیب این واقعه روسای روحانی بندقیه یکدسته بزرگ عساکر را فرستاده و متصرفات عثمانی را که در ان جزیره بود واپس گرفته حصه بزرگی را از نفری شان اسیر کردند سلطان از این مسئله بغضب شده و باز فوجی فرستاده و ایشان را بیرون نمود بر شهر مستولی شده قلعه رتیمورا را که خیلی محکم بود محاصره و فتح نمودند در ین خلق زیادی از کفار تلف شده
بقیه


بقیه جزیره را نیز متصرف نمودند و تنها قلعه بدست کفار مانده و حصار آن بطول انجامید
و سپاه اسلام آنرا ترک نموده رفتند چنانچه ذکر خواهد شد در اوایل سلطنت سلطان محمد
بن ابراهیم این نیز فتح گشت جزیره کرید از بزرگترین جزایر و دارای شهرها بسیار
و دره های زیاد است بعضی از اشخاصی که در ان داخل شدند میگویند که دارای
چهار هزار ده است دورا دور جزیره مسافت پانزده روز مسافت است
میوجات هم جمیع انواع دارد بعد از انقضای عقد دوالت سلطان ابراهیم بواسطه
انکه بشرب دوست ولذت پرور و مسرف بود دولت را غزل نمودند چه سلاطین
ال عثمان محض از حیث زهد و عدالت بیت المال جہل انقدر گرامی میشد و میگویند یکی
از سلاطین شان بمراه شیخ الاسلام عهد خود وعده نموده بود که یکی از مسجدی شهر پشنین
بواسطه بعضی مصالح سلطنت حاضر شده ملاقات نماید سلطان بوعده خود وفا نمود کیب
معینه رسید و شیخ الاسلام در انوقت نیامده ساعتی بعد حاضر شد سلطان ابراهیم بوی
آمدن شیخ الاسلام را از ان استفسار نمود شیخ الاسلام معذرت خواسته گفت چون سرکار
من چرکین شدم بخلاف حرمت بود که با ان مشارک بحضور سلطان حاضر شوم از ان سابب
گفته بودم آن بشویند خشک شدن آن قدری طول کشید سلطان گفت من هم بدوشو
دستا ر موجوده خود دیگری دارم در نه بحضور شاقد یم می نمودم که ب سینه
سلطان و شیخ الاسلام یکی دولت بزرگ بچه اندازه زاهد بودند بیت المال را
محافظه میکردند خلفای راشدین رضی هم عنهم که مالک فتح در سیار ابا نمود بوجود
زهد دنیائی و عدالت بیت المال بود و با شب نه اینکه نماز زیاد و روزه بسیار میگرفتند
و چون ملت ترک سلطان ابراهیم را مسرف دیدند گفتند این بخلاف اسلاف خود
رفتار میکند و این حالرا در ابتدائیه نموده او را خلع و پسرش سلطان محمد را
نشانیدند مدت سلطنت سلطان ابراهیم هشت سال و نه ماه بوده در روز
سوم خلع آن اور ابقتل رسانیدند عمر آن سی و سه سال بود سلطان مذکور
خیلی سفید رکاب و خوش طالع بود بهیچ طرف لشکر نفرستاد مگراز فتح نیرو مگریداین
یک عجیب داشت که مسرف بود باقی سلاطین ال عثمان که پس از ان آمدیم
از نسل این سلطان اند.

فایده

در خلاصه الاثر آورده که اموری بوای این سلطان بوایم اتفاق افتاد که برای
دیگر نشده است چه این سلطان سلطنت پدر و سلطنت عم و سلطنت دوزیر


فتوحات اسلامی جلد دوم (١٨٠) سلطنت سلطان ابراهیم و اولین غزنوی

سلطنت پسر خود را بچشم دیده است دهم در کتاب مذکور میگوید هر چند جستجو شد
کسی یافت نشده که متصرف امری بوده و نام آن ابراهیم باشد آن کار را به اتمام رسانیده
باشد راغب در محاضرات خود میگوید که ابو علی نطام گفته مهدی پسر خود ابراهیم را
خیلی دوست میداشت مادر ابراهیم برایش گفت که زمینی که این پسر بعد از تو خلیفه
خواهد شد مهدی گفت نه هیچگاه ابراهیم نام متولی امور شده نمی تواند چه حضرت ابراهیم
خلیل علیه السلام اولین پیغمبر بود که به آتش نمرود معذب شد و ابراهیم
پسر حضرت رسول صلی اله علیه وسلم زندگی نکرد و ابراهیم بن مهدی اگرچه به ان معین
نمودند مگر کار آن تمام نشد و ابراهیم امام امر سلطنت محکم نمود بامید انکه اولین خلفا
بنی عباس باشند مگر از وحشت مروان بن محمد بن مروان گریده نیز ابراهیم بن عبداله بن
حسن ثنی طلب خلافت نموده و کشته شد خلیفه متوکل برای پسر خود الموید بیعت نمودن
هم بقتل رسید پاک است خدائی که حکمتها دارد در مروج الذهب مسعودی آورده که ابراهیم
بن مهدی گفته که من و هارون رشید که خیال رفتن موصل را داشت شطرنج می نمودیم و چون
از شطرنج فارغ شدیم رشید گفت ای ابراهیم باری بگو که کدام یک از اسمها بهتر است
گفتم اسم حضرت رسول صلی اله علیه وسلم گفت بعد ازان کدام اسم خوب است
گفتم هارون اسم امیر المومنین هارون گفت چه میگوئی مگر ابراهیم که نام خلیل الرحمن است
فراموش کردی گفتم اسم صاحب خود را تباه می کند آیا خبر نداری
حضرت ابراهیم از نمرود چها که ندید هارون گفت ابراهیم ابن
حضرت رسول صلی اله علیه وسلم گفتم چون بر این نام موسوم شد
بودند وفات یافتند گفت ابراهیم امام گفتم بواسطه
همین نام بود که مروان جعدی او را در جوال نوره بقتل رسانید
و هنوز ای امیر المومنین از دو ابراهیم دیگر خبر نداری
ابراهیم بن ولید که از سلطنت مخلع و ابراهیم بن عبد الله بن حسن
کشته شد و من ای امیر المومنین شخصی دیگر به این نام مسمی باشد بجز
اینکه کشته و یا از دیار رانده شود و همین که سخن من تمام شد
دیدم که ملاحی ندا می کند که ای ابراهیم چنین و چنان
و من بطرف رشید دیدم و آن خندیده بطرف پاهای خود نظر نمود
سلطنت سلطان محمد بن ابراهیم
بعد از خلع پدر خود در سنه ١٠٥٨ در حالی که هفت ساله بود

بسلطنت


فتوحات اسلامی جلد دوم (۱۸۱) سلطنت سلطان محمد رابع

وسلطنت نشست امور سلطنت دران زمان خیل مختل بود دساور سنا
سلطنت تزلزل و شنده اقتصاديات کامل بر هم کشته سپاه بمنصب دارها
اطاعت نکرده و کلاء دولت در تنفیذ او امر سلطنت بی مبالات بودند
و از این سبب با فتنه و فساد ز یاد و مظاهره زرا واکابر قوت یافته یک
وزیر بوزارت مقرر می شد و باز معزول می شد و بقدر دوم
سال این مسله دوام نموده سلطنت متزلزل بود سلطان با خورد سالی خویشتن
جستجومی نمودند که کسی پیدا کنند که لیاقت صدارت عظمی را داشته باشد
تا اینکه محمد پاشای کوپری را که پیر مرد حاذق با درایت و سیاستی بود پیدا
نموده بصد ارت عظمی انتخاب نمودند و آن هم در سنه ۱۰۶۱ صدر اعظم شده
و در رفع خلل هائی که دولت را بانحطاط نزدیک نموده بود کوشیده
و در یک مدت کوتاه امور دولت بنظام کافی منظم نمود .
غزوه سلطان محمد بطرف مجارستان و غراق
این غزوه به تدبیر محمد پاشای کوپرلی واقع شده سپاهی برای سرکوبی
مجار .... و غراق مجهز نمود همه انها و باقی یاغی های خارجی را از بین
بر داشت و در سنه ۱۰۶۸ بر چند کشتی های بند قیه قبضه نمود
جزیره بتغداس و لنیمنکس را تصرف کرد .
دو غزوه دیگر
ولشکری بجنگ سرب روانه نموده و تقریبا صد و پنجاه هزار
نفری ایشان کشته و غالب شد و نیز یک جماعه از اورام
که در ملک اخلاق بودند عصیان ورزیده و صدر اعظم سپاه
تهیه نموده روانه کرد و ایشان را نیز مغلوب و مطیع ساخت
و ہم یک سپاه بجنگ بند قیه مجهز نموده لاکن پیش از
اتمام این مسله در سنه ۱۰۷۲ فوت شده صدارت را بپسر خود
احمد پاشای فاضل که از پدر خود در حذاقت و سیاست بلند
بلند تر بوده پدرش همه علوم را بر او خوانده دخیل امر
گشته و فطرتا صاحب رای صائب وصیت نموده و احمد پاشا صد
اعظم شد از فراست این شخص روایت می کنند که روزی
کسی یک توقیع ( دستخط ) را نزد آن آورد صدر اعظم دانست


( ۱۸۲ )
که این دستخط ساختگی است و آنرا بیلی از خواص دده و امر بحفظ ان داد
و بعد از انکه ازین واقعه سالیان گذشته بود که روزی شخصی انشطاد بکر و یک
رقعه بو زیز دشتن آورد و همین که این دستخط را دید فی الفور همان دستخط سابق
را طلب نموده با هم مقابله نموده و دانست که همان خط است و بعد از مقام
رقعه کاتب انرا خواسته و توقیع اول را نیز در آن گذاشته حقیقت
امر را سوال نمود آن شخص انکار نتوانسته اقرار کرد بعد وزیر
حکم بقطع ید او را ده معاش انرا از بیت المال مقرر نمود .
غزوه ایواو
از غزوه هائی که در ایام وزارت ان واقع شده بود غزوه ایوا
بود که سلطان محمد صدر اعظم را برای فتح آن معتبر اکران
و ان هم با لشکر زیادی رفته جنگ سختی در بین روی داده
و چند مرتبه مجرها پا بفشکرش لکچرهای نموده بود ند مگر خداوند با
تدبیر این وزیر از همه آن کچرمها مسلمانان را نجات داده و در سند
(۱۰۸۲) انرا فتح نموده و به نزدیک آن قلعه را که کفار بنا نموده انرا
قلعه حدید نام نموده بود بجهت انکه کفار در آن متحصن نشوند
ویران نمودند.
غزوه بزرگ بطرف کرید
در سنه هفتاد و هفت با یک سپاه زیاد به جزیره کرید
برای اینکه شهر قندیه را که تهنوز فتح نشده بود فتح نما
و چون نزدیک انجا رسید یک موضع ویرانرا که در ان جا بود
برای مهمات جنگی تعمیر نموده بنای محاصره را گذاشت شهر
قندیه را هم کفار بدرجه مستحکم نموده و یک دیوار بداخل آن
علاوه بر دیوارهای ان کشیده بودند که فتح آن خیلی دشوار بود جنگ
مدتی در بین امتداد یافته و درین حال بنما بجوابش اهالی قندیه از طرف
فرانسه پانزده هزار کشتی نشسته به کمک آمدند و نیز از طرف مالطه و پاپ
روم نفری زیادی رسیدند این لکمی ها با لشکر اهالی قندیه بر شکر
سلطان هجوم برده جنگ سختی رخ داد و مسلمانان نصرت یافته دشمنانها
را شکست فاحشی داده کمی از ایشان زنده باقی ماند کشتی های فرنک بنا امریکی
واپس


فتوحات اسلامی جلد دوم
(۱۸۳)
غزوه بلاد قرم و پولونیا و چهرن

داپس مراجعت نموده و اهالی فندیه نزد وزیر فرستاده خواهان صلح شدند و
وزیر هم اهالی را از آنجا کشیده لشکر خود را در انجا بگذاشتی های مالط که یغما برده
بودند با غنایم زیاد دیگری بوطن مراجعت نمود و در غره جمادی الاول سنه هزار و
هشتاد و شش مارت باطراف رفته و شهر ها را شرمن نموده شعر قصاید و سوام
تاریخی نوشته و از جمله بهترین و شان این تاریخ لفظی و معنوی است که فاضل
محترم شیخ احمد صفدی فرموده (فی عام الطف و تامین عام)
غزوه بلاد قرم که بعد از ان غزوه پولونیا واقع شد
در سنه هشتاد و چهار وزیر سپاه زیادی بجانب قرم روانه نموده قلعه فنجر را فتح نمود
و در سنه هشتاد و پنج عساکر خود بطرف پولونیا رفته و شهر کیمنیا کره که بمتانت قلعه
خود مشهور بود فتح کرده و بعد از ان بسیاری شهرها و حصارها را تصرف نمود
و همراه اهالی پولونیا صلح نموده خراج سالیانه برانها گذاشت و بعد از انکه عساکر اسلام
رجوع نمودند برایشان خبر رسید که اهالی پولونیا بدسایس نمنه و پاپ و هم
بنای شورش را گذاشته باغی های مطلق و بغدان و قزق هم برایشان پیوسته و دام
بغاوت وسیع شده است درین حال که سنه هزار و هشتاد و هفت باشد صدراعظم
احمد پاشای فاضل فوت شده و سلطان با تمامی مردم بمرگ آن اندوهگین شدند
و بعد از ان مصطفی پاشا که بحضور محمد پاشا و پسرش احمد پاشا فاضل خدمت نموده
و در اثر خدمت خود ترقی یافته و از سیاست انها چیزی آموخته و اگرچه بمنزله آنها
نرسیده بود باز هم جای نشین شان بصدارت شد .
غزوه بزرگ بطرف چهرن
اولین سفری که بطرف چهرن بود که یک سپاه بیکران انجا توجه و یک
خماری که نزدیک آن شهر و از جمله سرچشمه های بزرگ انطرف محسوب شده و
حکومت ماسکو و قزق کامل از انجا بک برای خود جلب مینمودند قبضه نموده
شهر را نیز فتح نمودند بعد از فتح این قلعه مسلمانان شادمانی نمود
چه فتح این قلعه از جمله محال دانسته میشد بدرجه که نصارای
روم به وزیر مذکور که عزم فتح ان را نموده بود استهزاء می نمودن
و هنگام جنگ نیز اخبار شکست مسلمین را نشر نموده شماتت ها می کردن
و میگفتند این قلعه تابع شاه ماسکوست که آن از همه نصاری قوت
و سپاه و مملکت بیشتر دارد و با لجمله فتح این مسئله از بزرگترین


فتوحات اسلامیه جلد دوم
(۱۸۴)
غزوه منه

فتوحات اسلامیه شده و سد و قسطنطنیه تزئین شد درین حال سلطان محمد
به شهر سلستره روم ایلی بوده به قایم مقام سلطنت نوشت که من به
دار السلطنه میایم و باید چون تزئین شهر را ندیده ام دوباره
شهر را تزئین کنند و همان بود که بعد از آمدن آن شهر را به اصولی تزئین
نمودند که هیچ گاه نظیر آن دیده نشده بود و بعد از ان حریقی در
قسطنطنیه عارض شده دوازده هزار خانه سوخت و باین هم اکتفا نشده
در آن سال قریباً نود حریق در ان شهر واقع گشته بعد از ان سرور
همچنین سوگواری اتفاق افتاد.

غزوه منه
بعد وزیر مصطفی پاشا از سلطان اجازه سفر ممالک انکروس و فتح شهر
(وین) پایتخت نمه را خواهش نموده بعد از اذن در تهیه اسباب و ذخایر
متوجه شده و به حکام اطراف نوشته سپاه بیکرانی که تحت حد و حصر نمی آمدند
جمع نموده و وزیر با جند زیادی بعزم فتح نصاری از قسطنطنیه بر آمده بسفر میکرد
تا اینکه روز پنجشنبه دوازدهم رجب سنه قلعه یانی رسیده و بعد از ان در
شنبه بقلعه بج واصل شده امر داد که همه قریه جات بین راه را تاراج
کنند و عساکر هم بهر قریه که میرسیدند تاراج کرده او را با کشت و زرعش
سوخته و خراب می نمودند و قریباً یکصد قریه را با توابع
آن ویران می ساختند و هر قریه ازین ها که گفتم مثل یک شهر
بوده قریباً هزار خانه در ان می بود و هر کدام به نهایت درجه محکمی و
خوش نمائی بوده خانه های آن تا بدرجه وانی جوشش ساخته به
سنگ مرمر هموار گشته دارای سه طبقه بوده طبقه بالائی بچوب محکم شده بود.
عساکر تا نزدیکی منزل انما که در محل انکروس مشهور به یاب است
رسیده تباهی نموده بر هر چه دست یافتند یغما نموده سوختاندند و از واقعات عجیب است
که عساکر بهر قلعه که داخل می شدند نفری بسیار کمی و انها هم زنها و مرد های پیرا
در انجای میدیدند و انها را بقتل رسانده و بقلعه داخل شده اتش در ان می افکندند
و بیشتر از اهل قلعه این حال را حکم فرمائنده غنیمت بیشمار برا بصد هزار اسیر بدست آورده
و هر کسیکه زن بهمراه فرزند خود سه قروش فروخته می شد عساکر نصاری ازین گرسنه و بسیاری
اموال را با خود برده بودند لکن یک دسته لشکر با ایشان رسیده تا ایشان را کاملا به


فتوحات اسلامی جلد دوم (۱۸۵) غزوۀ هسه

بقتل رسانیدند و چون وزیر به قلعه پیج که شهر وین است رسید و هسه پادوار اسخت
محکم نموده بودند و این قلعه ایست که از هر سه جانب بخندق و بنا و عمارات و باغها
محاط است و از انجمله هفده قصر شاهی است که طرفه ترین است و انقدر فواکه
نباتات و بناهای سنگ مرمر و ساق دارد که نظیر آن دیده نشده است و با گفتیم
که عسکر پچ گریخته و مجنین اہل خارج شهر که رعیت باشند نیز فرار نموده و بدون پست
مرد و ده ہزار عسکری و ده هزار رعیتی در داخل قلعه کسی نمانده بود ازین سبب و زیر امر
محاصره قلعه را داد بطوب پارا در ان نصب نمودند و باندک زمانی خانه ها و د کلیسا
ویران شده و مردم به ستوه آمده اطاعت اظهار نمودند و زیرا از ترس اینکه مبادا
عسکر آنرا داخل شده چور کند و اموال را ببرد راضی نشد زیرا وعساکر آماده خون پایان
دخول شدند وزیر گفت بشرطی که ضامن شو که عساکر اموال را تا راج نکنند آنها هم این
ضمانت را نگرد باستلاحه دو روز یا سه روز دوام ورزیده و کسی از عاقبت او و واق
نبود گر شاهان نصارا اجتماع و اتحاد کلیه کرده و از طرف دیگر شاه فرقه نیز
مملکت خود گریخته به بعضی قلعه های سخت مملکت خود پناه برده و از انجا بشاه پولونیا
اتحاد جنگی کرده المان و نمسه و بسیاری از فرنگی ها به تحریص پاپ نیز بر علیه اسلام
اتحاد نموده بودند حصار قلعه مذکور که چهل و پنجروز دوام نموده بود و درین دو روز هم
صدر اعظم با وزراء بدریای تفکر غوطه ور بودند که آیا شهر را صلح بکیرند و یا بزور که طلاعیه
لشکر کفار نمایان شده و به تعقیب آن سپاهی رسید که فضا بران تنگی کرد و بدواتر قرد
بجنگ نموده باول پای هیچ جنگ خود از هیچ چیز هراس نکرده و بسیاری بر تشکر
سلطان که مهیای جنگ نبودند هجوم آورده و مقدم لشکر سلطان بنای فرار را
گذاشته هر کس که بجنگ افتاد کشته شد کفار بر سرا پرده ها و اسب ها تصرف نمودند
وزیر ہم همراهان خود بنای فرار را گذاشته عسکر در ان دستها شکستی متفرق
شده و توشه شان بخلاص و پریشان و سراسیمه بهر طرف رفتند و باز بسیاری از عسکر
در بلگراد با وزیر جمع شده و نصاری اخلاق و بغدان و از دل بنای عصیان را گذاشتن
و کفار بر ممالک اسلام حمله آوردند مصطفی پاشا هم در بلگراد مانده بند منتظر اوامر سلطان
که درباره آن چه حکم می شود تا اینکه حکم بقتل ان صادر شد و در محرم سه برای
سو راه پر خود بقتل رسید و بعد ازان ابراهیم پاشا بصد ارت معین شد و بعد از این
واقعه شدیده و جنگ های هول ناک پاپ روم شروع نموده و اهالی ارو پارا بر طرف
مسلمانان از در باراره و یا تشویق داده عساکر زیادی از هر طرف جمع شده مسلطق


فتوحات اسلامی جلد دوم (۱۸۶) غزوۀ وانه

مشتغل پولونیا و بندقیه و سایر سواحل دریای سفید شده و از هر طرف بدولت
عثمانی هجوم می‌آوردند پاپ هم ایشانرا بصبر و استقامت امر نموده و بدیشان
کمک روانه مینمود درین وقت تدبیر ابراهیم پاشا هم کوتاهی نموده و در سنه ۱۰۹۶ معزول
شده سلیمان پاشا صدراعظم شد این شخص با عساکر خود بلاد مجر رفته میخواست بطرو
محمد پاشای کوبرلی کار کند لاکن آن شیوه را اجرا نتوانسته و لشکریها اراده قتل او را
نمودند و آن گریخته بقسطنطنیه آمده و در آنجا بحکم سلطان بقتل رسید سنه ۱۰۹۶ و بعد
ازان سواس پاشا بوزارت معین شده سلطان هم عمر خود را بشکار و بازی مصروف
نموده بد بختی‌ها از هر طرف بدولت عثمانی متوجه شده قطحی‌ها و حریق‌های متواتر یکایک
واقع شده ارباب حل عقد اتفاق نموده و در سنه ۱۰۹۹ آنرا خلع نمودند و در سنه ۱۱۰۵ فوت شده
چهل سال و پنج ماه سلطنت نمود.
لطیفه
در آوان سلطان محمد مذکور یهودی پیدا شده دعوی نمود که من مسیح می باشم
و از طرف دیگر در همین سال مسلمانی پیدا شده ادعا نمود که من مهدی می باشم و درین
سال ۱۰۷۶ یهودی در از میر ندا بلند نمود یهودیها که در کتاب خود در آخر الزمان پیغمبر
انتظار داشتند و حضرت محمد و حضرت عیسی علیهم السلام را کذیب نموده منتظر دیگری
بودند باین یهودی که فصیح زبان و نیک صورت بود گرد آمدند و آن بیت
المقدس آمده بنای فریب یهود و مسلمانرا گذاشته و به یهودیهای ممالک عثمانی
مخابره نموده همه بان ایمان آوردند و به تعداد بسیار بروش آمده ازان تبرک
می جستند و ازان خوارق و عجایب روایت می نمودند و انهم بعضی شعبه‌ها را بروی
کار آورده و آنها را معجزه خود قرار میداد در مدت سلطنت سلطان محمد اتباع آن زیاد
شده نام آن بلند شد وزیر یکه متولی دمشق بود میخواست بر آن قبضه کند لاکن اتباع
آن زیاد بود و هم این یهودی در اثر مکاتبه یهودیهای قسطنطنیه میخواست بدان شهر
برود که صدراعظم بران کشتی که این مسیح یهودیان بود قبضه نموده و او را در بندی خانه
انداخت یهودیها نزد صدراعظم می‌آمدند و اجازه رفتن بفر را برای ملاقات آن
یهودی میخواستند صدراعظم چون تقریر آزاد و شوق شانرا بحد ملاحظه نمود اجازه داد
و برای رونده‌گان زندان محصول زیادی قرار داد و و از ان وجه زیاد می بخزانه دولت
عاید شد روزی سلطان محمد این مسیح را نزد خود حاضر آورده با آن بزبان ترکی مکالمه
نموده و بدو گفت که تو مسیحی و باید خیلی فصیح باشی پس چرا اینقدر بضعف و شکستگی تکلم می کنی

و باز


(۱۸۷)

و باز سلطان برداشته عت که آیا میتوانی بعضی از عجایب را به من نشان بدی یهودی
گفت بلی در بعضی اوقات آن هم سلطان گفت بخواهم یکی از عجایب اتو پناه
به و حکم نمود که کالای ترا بکشند و انرا در میدان ایستاده نموده جواری انرا
کنند واگر زنده ماند معلوم است که راست میگوید چون یهودی این امر را شنید بیا
کور انگیه داشته و گفت من بجا این معجزه را ندارم سلطان بحکم خود اصرار نمود ما مساجد
ان یهودی مذکور خود را بپای های سلطان انداخته خود را تکذیب نمودت و بوسبله ده
ایمان آورده مسلمان شد سلطان هم تو به او را قبول نمود این شیخ بعد ازان کما بیست
بنای تبلیغات اسلامی را گذاشته بسیاریرا از یهود با خود مسلمان نمود مکران شخص سان
اگرد خومی عهدی بودن یهود شخصی بو دا ز اکراد و در هین سال در نواحی موصل
شده و خلق زیادی بدان تابع شده بودند انیرانیز گرفته بحضور سلطان اوردند و
سلطان عینا همان معامله یهودی را با آن نمود لاکن شخص کشش این شخص معترف نشود
و براین دعوی باطل خود اصرار نمود تا اینکه بحکم سلطان چنواری (تیر باران شد)
و با تر اصابت آن گلوله های بارنده ترک حیات نمود و بعد ازین واقعه سا طاح
محمد مذکور نیز از سلطنت خلع گشته برادرش سلطان سلیمان ثانی ابن ابراهیم حت
سلطنت سلطان سلیمان ثانی
سلطنت را در حالی که امورد و لت خیلی در هم بود قبول نموده و عساکر آنا
طغیان نموده سر عسکر خود را کشته قصد بعضی وزیرها را برای کشتن بود
عشمر شیواش پاشا رانیز کشته بودند که بعد ازان اسماعیل پاشا صدرا علم
شد قستنیز با سوباری مالا ۔ دولت مستولی شده بندقیه نیز خبر گره
بود و بعد از سه ماه اسماعیل پاشا نیز از صدارت معزول شده در عوض
ان تکفور طاغلی مصطفی پاشا در ستالیه مقرر شده و در همین سال عساکر عثمانی
به ناحیه ادر نه توجه نموده و در همین وقت عساکر نمه بلگراد را محاصره کرد
دریین سال انرا بعد از محاصره طویل مالک شدند
غزوه سلطان سلیمان ثانی
و همین که سلطان سلیمان از فتح بلگراد واقف شد عسکر را با دیر اسبهای تهیه کر
خود هم عزم برآمدن بایشان نمود در این حال خزینه دولت خالی شده
اهل قسطنطنیه حکم دادند که ایشان هم کمک کنند و در خلال این حال اند
دولت بطرف (وین) پای تخت نمه ذو الفقار افندی برای خطبه صلح بهسا


غزوه سلطان سلیمان ثانی

(١٨٨) فتوحات اسلامی جلد دوم

شده چون نزدیک صوب مقصود رسید امپراطور بنه حکم داد که باید سفیر
عثمانی در دروازه قلعه و هم در وسط آن و هم پیش تخت امپراطور سجده نموده
دامن انرا ببوسد و مراسله سلطانرا بحضورتش بگذارد و باز سجده کنان
واپس برود ذوالفقار افندی از این امر سر تابی نموده ده ماه این گفتگو
فیصله نشد و چون سلطان دید که این منازعه بطول انجامید حکم جنگ
داده وعساکر به ملک مجریش رفته و محاربه نموده قلعه های شانرا خراب
و براکثر شهر ها مستولی شد درین حال جرنال سکونیش بر عساکر دولت عثمانی
به نواحی یونان خروج نموده انهارا منهزم نموده بودند مگر عساکر بنسه که در
نواحی طونه بودند از دست عساکر عثمانی کشته و پراگنده شدند و قلعه ها و
حصارها را ترک نموده گریزدند.

غزوه بلاد نیمسه
چون ذوالفقار افندی از ملک بنسه به قسطنطنیه آمد و سلطانرا بجریان امور
واقف ساخت مصطفی پاشای صدر اعظم نخوا است که از این مسئله چشم پوشی
کند از این رو حکم تجهیز عساکر داده در بدست آوردن دلهای مردمی که تحت
حمایه منسه بودند کوشیدن گرفت تا اینکه خود را بحمایت سلطان انداختند
و بعد هر قدر ظروف زر و سیم که نزد او و سلطان بود جمع نموده بدار لضرب
داده سکه زده با صد هزار عسکر بطرف بنسه روانه شده چسا و ودین و سمندرا
و بلگراد را فتح نموده مظفر و منصور بقسطنطنیه مراجعت نمود.

غزوه دیگر

در سنه ۱۱۱ برای دولت خبر رسید که منسه پیش قدمی نموده است مصطفی پاشا
با عساکری بطرف شان شتافته و سلطان سلیمان در رمضان این سال بمرض
استسقاء در حالی که عمر آن پنجاه سال و مدت سلطنت آن سه سال و نه ماه
بود فوت شد.

سلطنت سلطان احمد بن ابراهیم و اولین غزوه او

سلطان احمد بن ابراهیم بعد از برادر خود بتخت سلطنت نشست و صدر اعظم
مصطفی پاشا با عساکر برای جنگ بنسه رفته و عساکر دولت تا قریب نزرزدین
رفته و جنگ هم بین فریقین اشتداد نموده از سپاه مسلمانان رئیس عساکر کُردها
شکست بنمود و چون مصطفی پاشا این حال را مشاهده نمود در سپاه بصدای بلند آواز

داده


فتوحات اسلامی جلد دوم (۱۸۹) سلطنت سلطان احمد و غزوات او

داده در وسط معرکه خود را داخل نمود و شمشیر بدست گرفته لشکر ی بازیاب
تحریص نمود که ناگاه گلوله بسر آن اصابت نموده و شهید شد عساکر اسلام هم از مرگ
آن شکست خورده و نمساویها غلبه یافته میگویند بقدر بیست و هشت هزار کس از
مسلمانان درین واقعه بشهادت رسیدند درین وقت عساکر بحری مسلمانان
بر فرنگیها غالب بوده و بعد از مرگ وزیر عربجی علی پاشا قایم مقام آن شد
در سنه چهار معزول گشته مقلو مصطفی پاشا بجایش نشست و درین سال
حریقی در قسطنطنیه واقع شده چهار یک شهر بسوخت
غزوه که در سلطنت سلطان احمد واقع شد
در ذیقعده امسال وزیر بطرف بلگراد برای محاربه عساکر محاصره بلگراد متوجه گرد
متوجه شد و چون نمساویها از رسیدن عساکر عثمانی خبر شدند محاصره را ترک
نموده گریختند وزیر با عساکر خود رسیده اماکنی را که نمساویها خراب نموده بود
ترمیم نموده و واپس با درنه متوجه شده و در آنجا سپاه دولت ایستاد تایر
انگلیس با دولت هولند در معاهده صلح بین باب عالی و نمسه مداخله نموده بو
و صلح تمام نشد و در سنه ۱۱۵۰ عساکر عثمانی برای محاربه مجارستان برآمده
و بواسطه بارانهای شدید به بلگراد مراجعت نمودند و در سنه شش سلطان احمد
بعمر چهل و چهار سالگی فوت شده سه سال و هشت ماه سلطنت نمود.
سلطنت سلطان مصطفی ثانی و غزوات آن
بعد ازان سلطنت بسلطان مصطفی ثانی ابن سلطان محمد رابع ابن ابراهیم سلطان شد
و بعد از جلوس آن مسئله صلح را برای امضا نزد آن حاضر نمودند آن سلطان باشهاشت
قبول نکرده فرمانی بدین مضمون صادر نمود (در برای بندگان خدا در حالی که تخت
سلطنت هم باشند روا نیست که از راحت و تلذذ تمتع حاصل کنند پس از امروز حکم
میکنم که تلذذ و کسالت از دولت علیه من رخت سفر بر بندند حید اعدا در گرد آگرد
دولت را احاطه نموده مسلمانانر ااسیر ساختند و انشاء الله عنقریب آنها از کفار
خواهم گرفت و بدست جید خود سلیمان بزرگ که بوی مشک از تربت آن بیرون
میشود من هم پیش روی لشکر خود رفته فخر و شرف آنرا اعاده خواهم نمودیں
اطاعت کیند امیر مؤمنانرا) سلطان مصطفی مذکور دوست دارنده علوم و
معارف بود بویه تدین و عدالت زیست مینمود و خیلی رقیق القلب و حاذق بود
هر چند ارکان دولت آن باعث شد ند که سلطان با ید نفس خود ر بخاطره نیندازد


(۱۹۰)
غزوه از غزوات سلطان مصطفی
مگر سلطان شجاع باین سخنان کوش نداد.
مختصری از غزوات سلطان مصطفی
بعد ازین با عساکر خود عزم خروج را نموده سپاهی را جمع نموده یکدسته جهاز را
از راه در یا روانه نمود و این جهازها به نزدیک شاقس کشتیهای بندقیه را شکست
داده در قصبات دریای سفید پراگنده نموده عساکر دولت جزیره شاقس را
تصرف نمودند سلطان هم شخصاً با عساکر خود از دریای مونه عبور کرده با عساکر نمسه
جنگ نموده تمامی شهرها و قلعه ها را تاراج شده سرحد وال میترانی را که عساکر آن
پنج برار عساکر عثمانی بود بریده توپها و مهمات جنگی آنرا غنیمت برده قلعه ها و حصار را
غلطاندند و چون زمستان رسید سلطان یک حصه عساکر خود را در ندمراحه نموده
بقیه را ترک نمود که با عسا و بها جنگ کنند و بعد با عساکر خود بقسطنطنیه که با یک
شوکت درخشان داخل شده اسیران زیاده و توپها و سرق های منتخبه بیشمار
که از نمسه اخذ نموده بود با خود آورد در خلال این حال شاه ماسکو قلعه از وف را تسخیر
نموده و عساکر دولت آن تارناز بر دیوار های شهر مذکور شکست داده و تقریباً
سی هزار نفر را از عساکر آن بقتل رسانیده و شاه ماسکو بعد از محاصره شدیدی شهر را
رها نموده مگر دریای ازوف را بقبضه در آورده در سواحل آن قلعه ها بنا نمودند
غزوه بنمراست
بسلطان خبر رسید که نمسه عساکر جمع میکند و همین فرنسوی که خیلی جنگ آزا نموده
سرد عسکر ساخته است سلطان در سنه ۱۱۰۸ با صد هزار سپاهی بطرف شهر ادرنه
رفته و از انجا سپاه را برای جنگ نمسه روانه نموده جنگ سختی در نتیجه قرپراسلات
واقع شد که از نصاری تعداد زیادی کشته و آنها را در طرف پراگند نمود سلطان
به پای تخت خود رجوع نمود.
غزوه دیگر
در سنه ۹ و به باب عالی خبر رسید که عساکر نمسه سر کرده گی همان او چین فرانسوی از جوش
نمودند سلطان شخصاً با عساکر خود برآمد و صدر اعظم محمد الماس پاشا را با خود گرفته
در راه خود به چند قلعه تصرف نموده و فوج نمسه که او چین فرانسوی کمان انهم سبهان
بود لاقی شدند و بعد از چند جاک شکست در مسلمانان افتاده و صدر اعظم مرحوم
در میدان جنگ کشته شده عوضش حسین پاشا صدر اعظم شد این هم منهزم
شده در ملک مجارستان رجعت نمود در خلال این حال دولت انگلیس که ولا نه باتون


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۹۱) سلطانیه سلطان احمد سوم

در امر مصالحه کوشش نموده شهر کارلوق را مقر انجمن صلحیّه قرار دادند و چون دولت
علیّه عثمانی هم بواسطه کثرت جنگ‌ها و خلاصه شدن نقود مانده شده بود جمعیت
صلحیّه را منظور نموده و نماینده‌گان دولت علیّه و دولت روسیه و انگلیس و هلند
و نیسه و بندقیه و پولونیا و هولند جمع شده و بعد از سعی و شش صلحیّه در قد انقاد
و در روز در ماه رجب سنه لا صلح تام و شروط آن یکی متارکه جنگ بود برای
مدت بیست و پنجسال مگر روس آن مدت را قبول کرده هشتاد و سال متارکه عهده
نمودند و بعد از انعقاد صلح مردم و عساکر با بن واسطه شوریده و فتنه بزرگی بر پا
تا اینکه بر سلطان قیام ورزیده آنرا خلع و شیخ الاسلام فیض الله افندی را بقتل
رسانیدند و بعضی‌ها میگویند که سلطان چون دانست که او را خلع میکنند پسر برادر خود
احمد را خلعت داده و آنرا وقت ساخته تخت را برایش واگذاشت مدت سلطنت
سلطان مصطفی هشت سال چهار ماه بود فاتح آن در سنه ۱۱۱۱ صاً بقد در سنه ۱۱۱۵
فوت نموده چراغ یکسال عمر نمود و بعد از ان برادرش سلطان احمد ثالث بن
سلطان محمد رابع ابن ابراهیم سلطان سیزده از جمله سلاطین عزّاد و ست و خیّر جاس
بود و اولین مقصد ان بعد از جلوس این بود که از ان جند باغی‌ها که سبب این
واقعه شده بودند قصاص بگیرد و بسیار ی را مجازات رسانید.
غزوات که در زمان سلطان احمد سوم واقع شد
بعد از ان یک سوقیات دریائی نموده بطرف خلیج بندقیه در طرف
موره شتافته اکثر جزایر را تصرف نموده و بسیاری بندقی را
اسیر ساخته بر کشتیهای شان قبضه نمود در سنه ۱۱۱۵ ناگاه یک جنگ
سخت و گریبان در بین پیار کبیر روسی و چارلس شاه سویدن شروع
شده یک سال طول کشیده اخیراً چارلس مذکور شکست
خورده در حدود دولت علیه داخل شد سلطان رسم امداد
که او را اکرام نموده و مصارف آن را با تبعه آن را از خزانه
دولت بدهند و مدتی در پناه دولت مانده و همیشه برای
اینکه سلطان با روس جنگ کند و او را یاری دهد الحاح مینمود
و مبعوض قبول نمی‌افتاد.
غزوه با روس
بعد ازین سلطان در سنه ۱۱۲۲ خواهش سویدن را ایجابیت جبه با روسی اعلان


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۱۹۲)
سلطنت سلطان احمد سوم

جنگے او و سپاه زیادی تحت قیادت محمد پاشای بلطجی مجهز ساخته روانه نموده
و جنگ بین فریقین در نزدیکی نهر پروت مشتعل شده و بعد از جنگ شدید عساکر روسی
پسپاشده قیصر بخطر سختی افتاد که اگر ملکه کاترینای مجداقت در بابت عودت بقرین
شوهر خود نمی رسید پطر کبیر بدست ترکها اسیر می شد درین حال بین صدر
اعظم و پطر کبیر صلح بشر ط اینکه بحر ازوف واپس بتصرف عثمانی بیاید و قلعه
های خود را روس خراب کند و توپهای عثمانی را در آن جا بمانگذار دو هم
اینکه روسیه در امور محکمه قزاق ها داخله نکرده در روسیه متعهد شود که شاه
سویدن بآزادی بملک خود رجوع نماید و بعد از اتمام شروط وزیر اعظم مذکور سلطان
ازین قرار داد مطلع ساخت سلطان بمجرد شنیدن این مسایل
مغضب شده وزیر اعظم مذکور را عزل نموده و بعوض آن یوسف
پاشار اصدر اعظم مقرر ساخت وصدر اعظم سابق بعد از یک ماه
فوت شد رجال دولت کلاً رای دادند که این مصالحه باطل شناخته
شود بعد از انکه جمهدای دهنده گان این صلح را که با صدر اعظم
بودند حاکمه باطل دادند باروسیه اعلان جنگ نمودند مگر یوسف پاشای
صدر اعظم جدید هم در امر جنگ تاخیر نموده میخواست باز به متارکه
بپیسد و بحیله با روسیه صلح نماید که سلطان ازین اراده در تفش
در آن نیز معزول نموده سلیمان پادشا را عوضش صدر اعظم
در ۱۱۲۳ مقرر نمود بعد از ان شاه سویدن دانست که بملک
خود رجوع کند و انز دولت هزار کیسه نقود خواست
و منظور شد و باز شاه مذکور نیز از کیسه دیگر طلب نمود وزیر ازین درخواست
مغضب شده منجی بهت شاه مذکور را بقهراً از ملک بیرون کند در بین شاه سویدن وصدمت
اعظم واقعاتی رخ داد که باعث تطویل کلام میشود در این حال سلطان سلیمان
پاشا را از صدارت معزول نموده و ابراهیم پاشار ابجایش نشاند و باز آن نیز معذور
ساخته داماد علی پاشا را صدارت او در بن صدر اعظم با روسیه صلحی که متضمن ۲۵ سالہ
متارکه جنگ بود منعقد ساخت و در اثنای این حال خطی از خواهر شاه سویدن بدین
رسیده و احضار آزادر ملک برای ارامی مملکت خواهش نمود بود شاه مجبر بمکان
آمده مرخصی خود را خواهش نمود سلطان هم او را اذن داده ششصد چاوش برای
محافظت آن در راه با آن همراه نموده و هشت اسپ نامدار و شمشیر


فتوحات اسلامی جلد ثانی (١٩٣) غزوۀ بزرگ

دانه نشان باین کشش نموده و شاه مذکور درسنه ١١٢٦ بحالت شکران
داستان از دولت عثمانی کوچ نموده با آن همه غیرت ها و مساعدت ها
و انعام هائی که در دلش از طرف دولت نقش شده دلایق بود در صحیفه عالم
ثبت شود بوطن خود رفته و تاکنون اهل سویدن آنها را فراموش نمیکنند
غزوۀ لامتنبرگ
در سنه بیست و شش دولت عثمانی با بند قیه جنگ نموده بر اکثر شهرهای
موره و جزایر بند قیه در سال ١١٢٧ مستولی شد مگر اعیان بند قیه
از شاه نمسه که در آنوقت امپراطور المان محسوب میشد معاونت خواست
و آن هم دعوت او را اجابت نموده بدولت عثمانی آدم روانه نمود
که دولت باید معتمدی روانه کند که مجارستان حاضر شود تا همراه آن
بخصوص جمهوری بند قیه مخابره شود و اگر دولت از فرستادن معتمد
ابا نمود جنگ شدید را از طرف من منتظر باشد دولت عثمانی این ایجاب
نکرده رد نمود.
غزوۀ
بلکه بعجلت تمام صدر اعظم را همراه صد پنجاه هزار نفری برای جنگ المان
روانه نموده هشتاد هزار نفری المانی تحت قیادت اوجین مذکور
بمقابل بر آمده در نزدیکی کارلوفیز جنگ شروع شد چند روز دوام نمود
داماد علی پاشا که از شجاع ترین نفری زمانه خود بود در میدان
جنگ بر آمده شخصاً جنگ مینمود تا اینکه ناگاه صدر اعظم مذکور بشهادت
رسیده و کفار چیر شده مسلمانان را شکست فاحش داده بر مهمات
جنگی و توپ های شان قبضه نمودند و بعد از فتح به شهر تمیشوار
تقدم نموده و بمدت دو ماه او را محاصره نموده در آخر آن را نیز فتح
نمودند.
غزوۀ دیگر
و بعد ازان خلیل پاشاه صدارت را احراز نموده سنگر برای جنگ
دشمن مهیا نموده و بطرف ادرنه و از آنجا بطرف بلگرا و شتافت
و در سنه ١١٢٩ جنگ شروع شده وبواسطهٔ سوء تدبیر این وزیر
باز هزیمت بمسلمانان رخ داده وکفار بلگراد را فتح نمودند درین حال

اوجین نام عسکر
دشمن است


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۹۴) غزو

صدراعظم مذکور معزول شده داماد ابراهیم پادشاه بجایش صدر شد
و در انوقت یک حصه عسکر بهمراه دشمن بجنگ در اطراف اوجین مذکور
شروطی پیش نمود که متضمن بود تاوان جنگ و دادن شهر بلگراد و تمغار
و مملکت های بوسنه و سرب که در طرف راست نهر دینوپ واقع است
و هم ملک افلاق از حدود بغدان را تا به نهر دنیسترست و هم در پایان
شروط قرار داد که باید جزیره موره به بندقیه استرداد شود سلطان
احمد که این شروط بران گران آمد دادن تخت و تاج را به تسلیم این
شروط ترجیح می‌داد که در بین دولتهای انگلیس و هولند مداخله نموده
برفع مخالفت کوشیده چنین امضا نمودند که هر دولت در حین صالحی
هر چه در دست دارد بدستش باشد و موره بدست دولت عثمانیه تعلق
باشد در سنه ۱۱۳۳ حریق هولناکی در قسطنطنیه رخ داده قریباً
ربع شهر سوخت و بعد از اتمام و تکمیل صلح مذکور دولت عثمانی
بهمراه روسی و پولیند هم عقد مصالحه نمود .
جنگ با عجم‌ها
در سنه سی و هشت جماعتی از اهل سنت که در حدود عجم سکنی پذیر بودند
نزد سلطان احمد آمده از مظالم مردم شیعه که بایشان مینمود شکوه
کرده خلاصی خود را خواستند سلطان احمد هم سپاه بدان طرف روانه
نموده چند قلعه و حصار را با شهرهای دمغان و نهاوند و تبریز فتح نموده
عجم‌ها را پراکنده ساختند شاه درین فرصت بسلطان پیغام نموده
خواهان صلح شد و از طرف سلطان به شروطیکه ممالک متصرفه دولت
عثمانی برایش ارجاع شود منظور شد در اثناء این حال شاه حسین
فوت شده و پسرش طهماسب بجایش نشسته و بسلطان نوشته
نمود که املاک پدرش را واپس بدهد و در همین حال تبریز را محاصره
کرده بزشش صد بار شتر که امتعه دولت بود قبضه نمود سلطان
بمجرد واقف شدن امر به تجهیز عسکر نموده و در عین حالیکه عساکر مذکور
در سنه ۱۱۴۳ بحال سفر بودند که علیاکونیکشاری شوریده و از سلطان
احمد بواسطه بعضی شکایت های خود قتل ابراهیم پاشاه و شیخ الاسلام را قاطلان
باش و کتمانیاکی اخواهان شدند سلطان این مسایل را قبول نکرده و انها را


فتوحات اسلامی جلد ثانی (١٩٥) جنگ پنجم با

از شیخ الاسلام در گذشته ابراهیم پاشا و کتخدایکه بقتل رسانیدند و بعد از ان
بعضی از عساکر منکر شده گفتند شخصی که بقتل رسانیدیم ابراهیم پاشا نبود
شخصی دیگر بوده است و به نزد سلطان رفته حضار را براهیم پاشا را خواهش
نمودند و در عین حال بنای فریاد را گذاشته سلطان محمود را جویا شده دان
حاضر نموده بدیوان آورده و تخت نشاند بنان بیعت و عتمش سلطان
احمد را در سنه مذکور فوق خلع نمودند که در ١١٤٩ به عمر شصت سالگی
که مدت سلطنت آن بیست و هفت سال و ده ماه بود فوت گردید

ولایت سلطان محمود اول

این برد را از آن که بتخت سلطنت نشست سلطان محمود اول بن
مصطفی بن ابراهیم و بهمین صورت که ذکر نمودیم در بسیاری تواریخ
مسطور است در تاریخ غمه که از تالیف رضی است نکات چندی
نوشته که در نوزده ربیع الاول سنه ١١٤٣ جلوس سلطان اعظم و خاقان
اکرم سلطان محمود اول بن سلطان مصطفی بن محمد واقعه شده و عم سلطان
احمد ابن سلطان محمد که در سنه ١١١٥ مستولی سلطنت شده بود از سلطنت
بر طرف شد و این عزل و جلوس و نتیجه با بی واقعه که طبعا مورث
فتنه و فساد است از ان جمله از طرف ابراهیم پاشا صدر اعظم و اتباع
آن مظالم زیادی بملت واقعه شده و از طرف عسکر دوازده نفر برآمده
ده روز متواتر بیرون میشدند و طلب همراه از باقی مردم می نمودند
و کسی ایشان را اجابت نمی نمود در روز یازدهم بر آن پا جمع شدند
و از ان دوازده نفر یازده نفرشان برآمده معلوم نشد که کجا رفتند
در همان یکنفرشان بر اسبی سوار شده امیران نفری که جمع شده بودند
گردیده زیاده از ده هزار نفر جمع شدند و در عین حالیکه سلطان
احمد محافظت وزیر را داشت و امیر الحج که آنرا قبطان میگفتند
در نهایت خواری بود که امیر باغیان برای شان فرستاد که صدر اعظم
و کتخدا را با تسلیم کنید که مظالم مردم را از نزدشان باز یافت کنیم
ازین مسئله سلطان پریشان شده نوکرهای سلطان هم با مرتضی صدر
اعظم و قبطان و کتخدا را بریده نزدشان فرستاد آن پا گفتند که کشتن
قبطان ظلم صریح شده است و ما از ان شکایتی نکرده بودیم و آن را کفن


غزوات اسلامی جلد ثانی (۱۹۶) ولایت سلطان محمود اول

نموده و نماز بران خوانده دفن نمودند و هم گفتند که ما بمرگ صدر
اعظم و کتخد ا کاری نداشتیم آن را ازنده میخواستیم که مظالم را از نزد
شان بستانیم بعد ازین مسئله از سلطان انکار نمودند که سلطان ہم سلطنت
پسر خود سلیمان را برای شان عرضه نمود و ایشان آنرا هم قبول نکردند
سلطان و باقی اہل حل و عقد دیدند که این اتش گل نمیشود ناچار شده رفتند
و سلطان محمود را از حبس آورده بتخت نشانیدند و به سپاه
پیغام نمودند که حال مقصد شما برآمد بروید و بجهادئی پای خود آرام
بگیرید سپاه قبول نکرده عزل و تبدیل بعضی منصب دار ها را با قتل بعضی
نفری و فرار نمودن بعضی ع را خواہش نمودند این مطالب شان
نیز ایفا شده سلطان محمود از یشان خواہش نمود که میدان را رها کنند
و باز این عساکر میدان را رها نکرده قیام داشتند درین دفعه شیخ
الاسلام نزد شان پیغام فرستاده گفت که اگر ازین پیش قیام نمودید
یقین میپند که بیرق نبوی صلی اللہ علیہ سلم را بیرون میکشیم و بر خلاف شما
فتوی داد جهاد میکنیم بعد ازین سپاه متفرق شده و همینکه
امیر این جمعیت را خوا هش نمودند از ان خبر و اثری نیافتند
وندا نستند که کجا رفته است بعد از ان سلطنت بر اسلطان
محمود اول استقرار یافته و او امر آن در تمام ممالک در شد شهر ها را
تزئین نمودند در ماده تاریخ این آیه شریفه را تحریر نموده اند
فاعتبروا یا اولی الابصار

جنگ با عجم ها
و چند سال در مدت سلطان محمود در بین آن و المان و روس
و همچنین بین آنها بران جنگ ها اتفاق افتاد.

جنگ با عجم ها
عجم ہا سبیتا مجز نموده بر حصه هائیکه بدست عثمانی بود غارت نموده
تصرف نمودند و بغداد را نیز تحت محاصره گرفتند سلطان محمود
در سنه ۱۱۴۶ سپاهی مردانه نموده عجم را از محاصره دور کرده آنها را
پراگنده نموده جمعیت بسیاری از آنها بکشت و یک حصه را بعساکر
دولت بطرف کردستان برای انیکه آن را از دست عجم ها خلاص کنند


توحات عثمانی جلد ثانی (۱۹۷) جنگ با عجم‌ها

شناخته و جنگ شروع شد درین حین رئیس عساکر عثمانی طو پال عثمان پاشا
در میدان جنگ کشته شد و هم در سال گذشته در بین عثمانی و عجم
صلح منعقد شده بود که تبریز بدست عجم‌ها باشد سلطان محمود ازین مسئله
بغضب شده عدهٔ رعایت خود را نشان داده و بعد از قتل طو پال
عثمان پاشا عساکر عثمانی شکست خورد چون این ضربات عالی رسید
سلطان سپاه دیگری برای جنگ عجم‌ها روانه نموده درینکه نزدیک سهر
کوبان رسیدند عساکر روسی آن‌ها را جلوگیری نموده و آن‌ها مراجعت
نموده روسی‌ها به پولونیا داخل شدند درین وقت عثمانی از اروپا
مشوره خواسته و این حرکت روس را خلاف معاهدهٔ آن شناخته
روس‌ها معذرت نمودند که این سوئیات ما ازین سبب شده که قزاق‌ها
از طرف پولونیا مضرت سازیم دولت عثمانی این عذر را نشنیده
و با روس اعلان جنگ نمود.
غزق با روس‌ها
عساکر عثمانی در سنه ۱۱۴۹ بعد از ان که بهمراه عجم‌ها صلح جدیدی غیر از صلح
گذشته منعقد نموده حدود دولت عثمانی را عهدنامه و در ایام سلطان
مراد رابع مقرر داشتند در اثناء صلح عساکر روس بحدود مختصهٔ حصه‌های
دولت را گرفته بود سلطان هم عساکر خود را بطرف کریمه کریمیا متوجه ساخت
با روس‌ها در انجا جنگ نموده روس‌ها را شکست دادند و حدودشان
با المان و نمسه که در انوقت المان تابع نمسه بود متحد شده و این جنگ
داخل شده قلعه ازق را تصرف شده و عساکر عثمانی را پیش روی
این قلعه شکست داده عساکر نمسه سر تمام شهرهای سرب و افلاق
قبضه نموده شهر نیش را هم بتصرف نمودند.
غزق با دیگر
بار عساکر عثمانی اقدام نموده و سپاه نمسه را در پیش روی بتا لو شکست
داده در اطراف پراکنده ساخته و نصرت عثمانی روز افزون شده
تا اینکه عساکر نمسه را از افلاق و بغدان دار صوبا را بیرون کرده
و هفت کشتی جنگی‌شان را در دریای بردی قلعه البر ات سوختانده
و نمسه درین هنگام برای صلح میانجی گشته و سلطان قبول نکرده و در سنه


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۹۸) غروه دیگر

چند مرتبه کوشش نموده و اخیرا مصالحه شد اینکه نمنسه بلگراد را برای دولت
واگذار شده هر چه از افلاق و سرب و غیره لک گرفته است نیز تمام پس
بدهد وحد فاصل بین دولتین نهر طونه باشد و هم مدت بیست و هفت
سال در بین جنگ متارکه شود و نیز دولت عثمانی با روسی چنین معشروطه ها
نمود که کشتی های جنگی و تجارتی روس در دریای اسود و دریای ازوف
حرکت نکند وروس امکنی را که حین جنگ گرفته است واپس بدهد و قلعه
ازوف را خراب کند و بهمین مین روس و عثمانی صلح قرار گرفت و بعد
ازین صلح دولت سویدن یک معاهده جنگی که هر کدام با دشمن حلیف
خود بجنگد با دولت عثمانی نموده کار سلطنت عثمانی درین وقت بالا
گرفت این است خلاصه واقعات عصر سلطان محمود اول که از جمله بزرگترین
سلاطین عثمانی هم از روی عقل و هم از روی همت بوده دوست دارنده
جهاد و دین و تنظیم کننده شرعیت و شعائرالله بود، در سنه ۱۱۶۷ در یکه
شصت سال عمر داشت و بیست و چهار سال سلطنت نموده بود فوت
شد. و بعد ازان برادرش سلطان عثمان ابن سلطان مصطفی بن محمد
بن ابراهیم سلطان شده و چهار سال زنده گی نموده در سنه ۱۱۷۱
فوت شد. و بعد از ان سلطان مصطفی سوم ابن احمد سوم ابن محمد
چهارم ابن ابراهیم سلطان شده بعد از استقرار خود در تمشیت امول ملک
و تقویت سستی های دولت شروع نموده و بیاری وزیر اعظم عالم وعادل
خوداور و سی حادث شد و درین سال کاترینا ملکه روسی شوهر خود را از سلطنت
خلع نموده و خودش بجای شوهر به سلطنت نشسته و شوهر را حبس نموده
بناکرده باینکه یونان ها را از اطاعت سلطنت عثمانی بیرون کند یونانی ها
هم در موره وارناووط بنای حرکت را گذاشته خود را برای جواب دادن
عثمانی ها مستعد می ساختند و از طرف دیگر علی پاشا در مصر نهوض نموده
بر مصر وشام تغلب نموده اراده استقلال را نمود دولت عثمانی هم چهل هزار
لشکر فرستاده را برای محافظه شهر های سواحل نهر طونه روانه نمود یونان
هم به نزد کاترینا ملکه روسی آدم روانه نموده از ان کمک خواسته وکاترینا
چیزی فوج بکمک آن روانه نمود لاکن این افواج کاری کرده نتوانستند
و از دست عساکر عثمانی شکست خوردند مگر عساکر روسی که در حدود طونه

بودند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۹۹) غزه بطرف ملک روس

بودند بر عساکر عثمانی غلبه یافته بر بندر دالمان و اسمعیل و چند قلعه دیگر که بسواحل
دریا بود قبضه نمودند چون بباب عالی این خبر رسید امداد که در تزئید افواج
عثمانی شود و در سال آینده سپاه دولت بر لشکر روسی غلبه نموده و انها
بمالک خود گریخته رفتند و اکثرشان بواسطه جنگ و هم بواسطه مرض طاعون
هلاک شدند در انوقت دولت نمسه و پروسیا در بین مداخله نموده میخواستند
جنگ را متارکه کنند لاکن چون سلطان میدید که شرایط صلح خاطرخواه
ان نیست بملان مداخله اعتنائی نکرده باز اعلان جنگ داد.
غزوه بطرف ممالک روس
در سنه ۱۱۸۶ صدر اعظم محسن پاشا بالشکر برای جنگ روسی برآمده در نزدیکی
نهر طونه روس هار شکست داده شش صد اسیر از ایشان گرفته وحسن
پاشا کپطان باشی هم بالشکری از عساکر عثمانا نیه به نزدیکی نهر طونه لشکر
شان را شکست داده توپ و مهمات جنگی شان را گرفته درین ثنا
سلطان مصطفی سنه ۱۱۸۷ بومر پنجاه و هفت سالگی و بعد از شانزده
سال سلطنت فوت شد.
سلطنت سلطان عبد الحمید اول
بعد از ان برادرش سلطان عبد الحمید اول ابن احمد سوم ابن محمد چهارم
ابن ابراهیم بجای آن نشست و گویا برادرش اتمام جنگ روس را
به عهده اش گذاشته فوت شد این هم به تزئید جیوش از همه امور
زیاده تر پرداخت
غزوه سلطان عبد الحمید اول
بهواه صدر اعظم چهار صد هزار سپاه روانه نموده جنگ در بین شان
و سپاهیان روسی جاری شد و روس ها ظفر یافته مسلمانان در شمله
قلعه بند شده در دشواریهای مشکلی افتادند سلطان هم در استرجاع
قوای دولت بذل همت نمود مگر فوج عثمانی کاملا خسته شده بودند.
و در بین سپاه انکشاری فتنه بر پا شده صدر اعظم را بعهده یکی از سپاهیان
در میدان جنگ انداخته بودند آن هم به شمله مرجعت نموده و باب
عالی را از قضیه واقف نمود و از انجا حکم بمصالحه داده شد و مصالحه
که موسوم بمعاهده کوچیک قیز و جابت براوی کلمه آمد این مصالحه استقلال


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( ۲۰۰ ) غزوۀ سلطان عبدالحمید اول
تترها را در مالک کرم و بوچک دکومیان اثبات نموده و سیر سفاین روسی را
در دریایی اسود دولت عثمانیه جواز داده از دف وکیل بیرون و بعضی قلعه ها را
بروسی ها تملیک نمود و از طرف مقابل اخلاق و بغدان و جزایر دریای سفید
که در دست عثمانی بود برایش واگذاشته شد بعد از امضا و شروط مذکور
صدر اعظم محسن پاشا با عساکر همراه خود بطرف پای تخت مراجعت نموده
و در بین راه در ادرنه فوت شده بجایش محمد عزت پاشا صدراعظم شد
سلطان عبد الحمید در اصلاح امور سلطنت توجه نموده یاغی های داخلیه را
سرکوب نمود اما روسی ها باین مصالحه رضی نشده بنای تعدی و تخطی را
رفته رفته در خاک دولت عثمانی نهاده روز بروز پیش می آمدند تا اینکه
برکرم غارت نموده و تصرف کردند سلطان عبد الحمید هم این تعدیات را
بناگواری تحمل نموده و سلطنت خود را مشرف بر سقوط خیال نموده علاج را
از عهده خود خارج میدانست و چون بسیاری ممالک خود را در دست
تصرف اجانب مشاهده نمود مجبور شده برای جنگ جدید تهیه ها کرد
غزوۀ دیگر
چند دسته افواج سوقیات نموده و یکی از آنجمله سپاهی است که بهمراه حسن
پاشا قبطان روانه نموده و این فوج بسیاری یاغی ها را شکست داده
سرظاهر العمر را که در جانب سوریه تغلب نموده بود و هم سر حاکم بغداد
که نیز سرکشی داشت فرستاد.
غزوۀ دیگر
بعد از ان حسین پاشای مذکور برای تادیب یونان که به جزیره موره سکونت
داشتند شتافته اشخاصی مفسد را کشت و چون ازین جسارت واقعاً ایرانیها
شکسته شده بودند اظهار طاعت نمودند حسین پاشا هم از طرف
شان عفو از باب عالی برای شان طلب نمود مگر ملکه کاترینا همیشه در
مقهور نمودن قوای عثمانی کوشیده و به تصرف کرم هم قانع نشده همیشه
اشخاص عمده را روانه نموده فتنه و فساد را در ممالک عثمانی تولید مینمود و سوج
سویدن و پولیند هم بر ممالک اسلام ایستاده بودند و بروسیا هم
مقاومت نمسه وعده داده بود.

مگر چون نیسه در جهان حالات مترقبه را در نظر دیگر ملک ها نتوانست قدم های خود را یکبار به تشویق داده وعدۀ مقاومت نمود.


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۲۰۱)
غزوه دیگر

غزوه دیگر
از ان سبب امر سلطان صادر شده و صدر اعظم یوسف پاشا برای
جنگ روسی و نمسه شتافته ملکه کاترینا شخصاً با کرم با لشکری زیادی
آمده بود و امپراطور نمسه هم با سپاهی زیادی بروی آورده و جنگ
عثمانی با روس اتحاد نموده بود فرانسه هم باطنا با روسی متفق
بود اول عثمانی با بانمسه؛ در موضعیکه آن را فتح الاسلام و الجزیره
الکبیره میگویند بجنگ شروع نموده عساکر سلام منصور شده چند
حصار و قلعه را از ایشان تصرف نمودند.

غزوه دیگر
حصه دیگری از لشکر دولت بطرف روسی تحت ریاست شاهین علی پاشا
روانه شده وحینیکه عساکر عثمانی بر عساکر نمسه غالب شده بودند و نزدیک
بود که امپراطور نمسه اسیر شود که عساکر روسی تقدم جسته برینمدان
و بسیاری از قلعه ها و حصار ها مستولی شده و کسی از باقی دولت
هائیکه وعده معاونت نموده بودند حاضر نشده و معاونت نتوانستند
و چون صدر اعظم این حال را مشاهده نمود به باب عالی کیفیت را
نوشته اجازه عقد صلح را خواهان شد و درین اثناء سلطان عبد الحمید
در سنه ۱۳۱ فوت شده عمر آن شصت و شش و مدت سلطنت ان
شانزده سال بود.

سلطان سلیم سوم در هیکل و غزوه های آن
و بعد از ان برادر زاده آن سلطان سلیم سوم ابن احمد سوم ابن محمد
چهارم ابن ابراهیم به تخت نشسته همت خود را در اصلاح حال عساکر
و قوای بحری خود متوجه ساخته از همه اطراف مملکت جمع آوری لشکر
نموده در یک وقت نزدیک یکصد و پنجاه هزار سپاه جنگی در شمر صوفیه
جمع شدند عساکر روسی با عساکر نمسه قبلاً برای جنگ عساکر
دولت که تحت ریاست یوسف پاشا و کپطان باشی حسین پاشا
بودند رفته و در بغدان جنگ مابین فریقین جاری شده عساکر عثمانی
شکست خوردند و توپ ها و مهمات جنگی شان بدست کفار افتاد
و از ین سبب صدر اعظم مذکور معزول شده رتبه صدارت به کنخدا حسن پاشا


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۰۲) غزوه دیگر سلا

نقل یافته و بعدا یمن هم معزول گشته مکاری حسن پاشا در سنه ۱۲۱۴ جای نشین ایمن
شده و این هم فوت شده شریف حسن پاشا صدر اعظم شد ولاکن عساکر
روسیه پی در پی بنای پیش آمد را گذاشته بقلعه بلگراد و قلعه بندر و ایالت
افلاق و سرب مستولی باقی شهر هائیکه بساحل نهر طونه بودند نیز تصرف
کرده و نزدیک بود قلعه اسمعیل را که از بزرگ ترین قلعه های دولت ازین
حصه است فتح نمایند که ناگاه امپراطور المان فوت شده و بجایش
برادرش نشسته درین شخص معاهده را که المان با روس بر علیه دولت
عثمانی داشت فسخ نموده و بواسطه دولت انگلیس و پروس با دولت عثمانی
مصالحه نمود و چنین قرار دادند که باید نمساهر چه ارضی را که از عثمانی
فتح نموده برآرد دولت عثمانی بدهد و همچنین شد و فقط سمامت آن در عهدم
تا زمان تمام صلح بین دولت روسیه باقی ماند و هم کوشش بنمودند
که صلح بین عثمانی و روسی عقد شود لاکن ملکه کاترینا قبول نکرد و بجنگ
مداومت می نمود تا اینکه عساکر آن به قلعه اسمعیل نزدیک شده آن را محاصره
نمود در قلعه مذکور سی هزار فوج موجود بود که توشه را برایشان قطع نمودند
و به عساکر خود گفت که یا میرید یا قلعه را فتح می نمائید و بعد عساکرشان
بر قلعه هجوم نموده و آن را فتح کرده و جنگ بین فریقین شدت نموده
نعش های کشته گان خندق های قلعه را پر نموده و جنگ شدید نمودند
و چون شب شد روسی ها بر نعش های کشته گان پا نهاده و از انجا
به قلعه داخل و جنگ شدید از هر صنف در اقعه از زنها و اطفال شهر
هم براق های کشته گان را گرفته و بروی عساکر مسلمین جنگ مینمودند
تا انچه رئیس عساکر اسلامی با همه ان هائیکه از اسلام داخل قلعه بود کامل
بقتل رسید. و هیچ یکی از آن ها بدون از یکنفر زنده نماند که آن هم
از شهر برآمده و خود را بدریا انداخته و به قسطنطنیه رفته و خبر تباهی
فوج اسلام را بدانجا برد چه در انجا سه شبانه روز شمشیر در بین شان
گذاشته شد و خون مانند جوی روانه شده بود و پانزده هزار زن
و طفل درین معرکه کشته شده بود و چون این خبر به قسطنطنیه رسید
عساکر هیجان نموده از دولت سر صدر اعظم حسن پاشا را خواهش نمودند
و با اینکه حسن پاشا از بینگ ترین مردان جنگ زمانه خود بود و شکست


فتوحات اسلامی جلد اول ( ۲۰ ) سلطان سلیم یکی از غزوات
ونفرت از طرف خداوند است باز هم برای رفع این بهتان آن مرد را کشته و سر آنرا به نزد عموم روانه نمودند و به عوض حسن پاشا صدارت به یوسف پاشای معزول در پس دادند و بعد در سنه ۱۲۱۵ عساکر روسی در جبهه دوم نیز طولون تقدم نموده و با عساکر دولت جنگ نمود که دولت انگلیس و پروسیا در بین توسط نموده تا اینکه معاهده در بین دولتین در سنه ۱۲۱۶ نام شد و شروط آن فقط این بود که دولت روسی همه شهرهائی را که از عثمانی فتح نموده برایش واپس بدهد بدون کراکوف و ارزنجی که در بین بوغ و سلیستره واقع است چه ملکه کاترینا در سنه ۱۲۱۰ در انجا شهر بزرگی برای یادگار فتح خود بنا نهاده و آن را اودسا نام نهاده و آن شهر بزرگی است که چهل هزار جمعیت دارد در اکثر سکان آن نصاری میباشند و بعد از ان سلطان سلیم در ترقی دادن اسباب پیشرفت مملکت خود کوشیده و از فرانسه مهندسین و معلمین صنایع و ضابطان عسکری خواسته و نفری یادی ازین قبیل آمدند و بعد از ان بواسطه که فرانسه در سنه ۱۲۱۳ مصر را تصرف نمودند و تا سنه ۱۲۱۶ مانند چیزی کدورت در بین تولید شده تا اینکه برفاقت انگلیز اعلان حرب داده و ایشان را از ان ملک بیرون نمود چنانچه ذکر میشود.
غزوه در عهد سلطان سلیم سوم
در سنه ۱۲۱۴ جهازات جنگی عثمانی و با جهازات جنگی روسی که آمد هفت جزیره را از بندقیه تصرف نمودند و فرانسه درین وقت تا بر بندقیه نفوذی وقیمومیت دارد این اولین مرتبه است که این دو دولت با هم اتفاق نموده اند و در سنه ۱۲۱۵ نیز بین این دو دولت اتحاد بعمل آمد که این هفت جزیره دولت مستقله سازند و ضمناً آن را زیر سلطه عثمانی قرار دهند در سنه ۱۲۱۷ معاهده صلح بین عثمانی و فرانسه نیز بعمل آمد.
غزوه بطرف روس
در سنه بیست و یک دولت عثمانی همراه فرانسه بجنگ روس اتحاد نمود دشمنی انگلیس را سبب شد چه انگلیس نمیخواست که شوکت ناپلیون امپراطور فرانسه بواسطه کمک ها زیاده شود مگر سعایت آن فائده نکرده سلطان سلیم چون دید که روس بنای معاهده و حدود عثمانی تجاوز نموده


شورت عثمانی جلد ثانی ( ٣٠۴ ) محمدعلی پاشای در مصر

به افلاق و بغدان داخل شده اند مجبور شده فوجی تحت قیادت صدر اعظم
مصطفی پاشا چلپی و مصطفی پاشای بیرقدار به مملکت های افلاق و بغدان
روانه نموده و آن ها با روس ها جنگ کرده قوت روس ها را ازان
سرزمین جلوگیری نمودند و چون انگلیس از اینکه بتواند بین دولت علیه
و فرانسه دشمنی تولید کند مایوس شد نه کشتی های جنگی خود را با سکندریه
روانه نموده و آن را تصرف نمود که باز محمد علی پاشا حاکم مصر آن را دست
از اسکندریه بیرون نمود و سبب این جسارت انگلیس فقط این بود که در بین
بیرق های متغلبه مصر و بین محمد علی پاشا اختلافات پیدا شده و محمد علی
آن ها را پراگنده ساخته بود که یکی از بزرگان آن ها که محمد بیک الفی
نامداشت از انگلیس مددخواسته و کشتی های انگلیس در اول محرم سنه ١٢٢٢
به تعداد چهل و دو کشتی که پر از سپاه بودند حاضر شده و به توپ ناو بم هم
هولناک از سن دریا فیر نمود و حصه بزرگ شهر بر خوبرگ و برج های
شهر و در و دیوار شهر ویران نمودند درین حین اهالی اسکندریه امان خواسته
و انگلیس ها حرب و ضرب را ترک نموده داخل شهر شده یک دسته عسکر را
برشید روانه نمودند این ها که به رشید داخل شدند اهالی بر ایشان
شوریده و اکثری شان را بقتل رسانیده مابقی شان واپس به اسکندریه
گریخته آمدند محمد علی از طرف دیگر بنای تعبیه گذاشته در تعمیر قلعه ها
کوشیده دم بدم هم بجنگ انگلیس اکاد نموده و سلسله تا اواخر جمادی الاخر
سال مذکور امتداد داد محمد علی پاشا خود بطرف بحیره اسکندریه توجه
نموده بین آن و انگلیس که در اسکندریه بودند مکاتبات واقع شده
و صلح با شروط خود در بین منعقد گشته و انگلیس از ان بیرون شده
در اوایل رجب سال مذکور آن را تخلیه نمودند تفصیل این قصه
بطوالت می انجامد که مختصر آن را تذکر نمودیم و محمد بک الفی
که با انگلیس ها دست توسل دراز نموده پیش ازین واقعه فوت شده
بود درین سال فتنه های زیاد بدار السلطنه احداث شده و سلطان
سلیم ثالث از سلطنت خلع نمودند که قصه آن نیز خیلی در از است
که محصل آن را در آتیه تذکر میدهیم لکن مناسب است اینکه ذکر نمایم
اشیائی را در مدت سلطنت سلطان سلیم واقع گردید از جمله آن ها


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۰۵) ذکر فتنه وهابی

فتنه وهابی را در حجاز و فتنه فرانسیس را در داخل شدن آن با مصرا ابتدا میکنیم
بذکر وهابی ها زیرا که مبدء آن ها بر فرانسیس ها مقدم بود اگرچه منتهی آن موخر
بود.

ذکر فتنه وهابیه و استیلای فرانسیس ها در مصر

بدانکه در مدت سلطنت سلطان سلیم سوم فتنه های بسیاری احداث شد
بعضی از انها انچه پیش ذکر شد بعضی آن ها فتنه وهابی ها در حجاز چنانکه
بر حرمین غالب گردیده این حجاج مصری و شامی را مانع شدند و از جمله
فتنه فرانسیس چون بر مصر از سنه سیزده الی سنه شانزده غلبه کردند
ما ذکر مینمائیم انچه تعلق بفتنتین مذکورین دارد بطریق اختصار زیرا که
هر یکی ازین ها بطریق تفصیل مذکور در تواریخ است و هر یک ازین ها
به تالیف رساله منفرده مخصوص است اما فتنه وهابی ها ابتدا آن
که قتال بین ایشان و بین امیر مکه مولینا الشریف غالب بن مساعد نایب
سلطنه علیه بر اقطار حجازیه سال پنجم بعد از هزار و دوصد و انموقعه در مدت
سلطنت سلطان سلیم سوم بن سلطان مصطفی سوم ان بصحه هر چند که ابدای
ظهور وهابیه است پیش ازین بسال ها بسیار بود قوت و شوکت شان
اول در بلاد خود شان بود بعد از ان شر آن ها بسیار و ضرر آن ها بی شمار
گردید ملک آن ها وسعت پیدا کرد مردمان بی حساب کشتند و مال شان
مباح دانسته حکم چور و سبی عیال ها را دادند موسس مذهب خبیث
شان محمد بن عبد الوهاب که اصل آن از مشرق از بنی تمیم بود و آن مخذول
از معمرین تا اینکه نزدیک بود که از خط من بشمار مرود زیرا که وی بازیه یک
صد سال زندگی کرد تا اینکه گمراهی شان منتشر گردید ولادت وی
در یکهزار و یکصد و یازده بود و در سنه ۱۲۰۶ هلاک گردید و بعضی مورخین
بعد از هلاک بخبیث تاریخ قرار دادند در ابتدا امر خود از طلبه علم مدینه منور
علی ساکنها فضل الصلواة و السلام و پدر وی مرد صالحی بود از اهل علم و چنین
برادر وی شیخ سلیمان و پدر و برادر و مشایخ وی تفرست در وی میدیدند
که زود است زیغ و ضلال از وی واقع گردد زیرا که اقوال و افعال آن ها
مشاهده مینمودند که بر ضلال و گمراهی مشعر بود و یرا سرزنش نموده مردمان را
از ان بیم میدادند حق تعالی فراست شان را در وی متحقق کرد زیرا که کرد انچه کرد


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۲۰۶) فتنه وهابی

از زیغ و ضلال و اغوای جاهلین ائمه دین را مخالفت نمود بذریعه اغوای خود تکفیر
مؤمنین را نمود و گمان کرد اینکه بزیارت النبی صلی الله علیه وسلم و توسل بان
حضرت صلی الله علیه وسلم و باقی انبیا و اولیا و صالحین و زیارت قبورشان شرک است
درانیکه ندا نمودن نبی صلی الله علیه وسلم در نزد توسل چنانچه یا محمد یا یارسول الله
و ندا نمودن غیر ایشان از انبیا و اولیا و صالحین در نزد توسل شرک است و هر یکه
اگر اسناد شی بسوی غیر خدا بتعالی کرده شود اگر چه مجازی باشد بناد کننده
آن را مشرک میدانند مثلاً اینکه بگوید نفع داد مرا این دوا و این ولی
خلانی در وسیله جتن بان در چیزی د تمسک نمودند باد له که بمقصد و شان
فایده نمی رساند و عبارت های نز خرف میہودہ را روی کار آوردند برعوام
تلبیس نمودند تا اینکه وی را متابعت کردند و برایشان رساله تالیف نمود
تا اینکه اعتقاد نمودند بکفر اکثر اهل ایمان بتوحید و تعه ر با امیران شرق اتصال
و علاقه پیدا شد و ابن عبد الوهاب مدتی نزد امیران شرق مکث نمود دایشان را
تحریص کرد تا بنصرت دی برخواستند و بدعوتش قیام ورزیدند در عونت
وسیله تقویت و اتساع ملک خود خیال کردند و بر هم برای تو یاد یکی از حقیقت
شناسی دور بودند تسلط یافتند تا غایتی که برای جان نثری و خدمت
گذاری شان اختیار می نمودند و کسی که بمعتقدات ابن عبد الوهاب
نمی بود تکفیر و تضلیل میکردند و خون مال او را هدر میدانستند و ابتدائی عوی
در سنه هزار یکصد و چهل و سه بود و در سال هزار یکصد و پنجاه امروی در اشتباه
د باظار عالم رسید و علماء رحمهم الله برد معتقدات وی رساله ها و کتاب ها
تالیف نمودند چنانچه شیخ سلیمان برادرش بماشیاخ دیگر نیز معتقدات
واهیه او را اعتراض و انکار شدید نمودند و از جمله امیران شرقی که بتصرف
و دعوت او قیام بلیغ نمود محمد بن سعود امیر در عیه بود و بعد از وی پسرش
عبد العزیز و بعد از ان سعود پسر عبد العزیز و این سعودیان از نسل بنی
حنیفه قوم مسلیمه کذاب بودند و بعضی از مشایخ ابن عبد الوهاب
که در مدینه مطهره بودند در اوان تعلم وی میگفتند که این شخص عنقریب گمراه
میگردد و گمراه میگرداند کسانی را که بقلم بعد به شقاوت برایشان رفته
والحق که چنان شد و این محمد بن عبد الوهاب میگفت که مراد من ازین عقیده
و دعوت مردمان این است که از شرک خلاص شوند و بتوحید خالص گرایند
قرآن


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۳۰۷) مدینه دیالی ۱

چون مدت شش صد سال است که مردم برسوم شرکیه گرفتارند خواستم با مجده
دین محمدی را نموده مردم را بطریق مستقیم رسانم و نیز میگفت که قوله تعالی
ومن اضل ممن یدعوا من دون الله من لا یستجیب له الی یوم القیما
یعنی کیست گمراه تر از کسی که بخواند از غیر خدا وندان کس را که اجابت اورا
تا قیامت نخواهد کرد و قوله تعالی ولا تدع من دون الله مالا ینفعک
ولا یضرک یعنی مخوان غیر از خداوند چیزی را که نافع و ضار نباشد و غیرها
من امثال هذه الایات محمول بر کسانی است که توسل باموات میکنند و برایش
همت و حاجت میخواهند - و نیز کسانیکه استغاثه بحد صایم علیه وسلم یا دیگر
انبیا یا اولیا ر و صلحاء مینمایند یا نذا میکنند پیغمبر را امثل بپدر سواع وایاهم آ
و یا سوال شفاعت می نمایند از زمره مشرکانند و در عموم این ایات داخل اند
و نیز میگفت که زیارت قبر پیغمبر علیه السلام و قبور دیگر انبیاء اولیاء داخل
دائره فوق الذکر است عباذا باشد و استدلال مینمود بمذهب باطل خود
بآنکه مشرکان بطریق اعتذار از عبادت اصنام میگفتند که ما بان عبادت
نمیکنیم بتان خود را مگر برای انکه مقرب سازند و نزدیک کنند ما را به پروردگار
چه این بتان حقیقه به نزد خداوند مرتبه عظیم دارند و عبادت این ها وحدت
ایشان موجب تقرب بدرگاه الهی است و خداوند اعتذار شان را
به پیغمبر حکایت نمود که یقولون ما نعبدهم الا لیقربونا الی الله زلفی
و ایشان را ذم و تخطیه نمود و همین اعتقادشان را شرک وکفر اثبات نمود
باوجود آن که کفار بتان خود را خالق و رازق و قادر نمی دانستند چنانچه
حق تعالی میفرماید و لئن سالتهم من خلق السموات والارض
لیقولن الله دخالقیت را منحصر بخداوند میدانستند و قدرت را با و مطلق
میدادند معذالکم آهی بکفر و ضلال شان نیست مگر از جهته توسل میکردند
به بتان و آنها را وسیله قرب خداوندی انگاشتند کذلک توسل
باموات و قبور انبیا و اولیا ر باین علت کوفتارند توسل را موجب قرب خدا
و قضای حوایج میدانند پس در زمره کفار و اهل شرک میباشند و بالجمله شفاعت
و توسل به پیغمبران و اولیاء و صلحا در رنگ توسل مشرکین است باصنام و موجب
شرک است انتهی ما لخصه وابتدع به و علماء حقانی در رد شبهات محمد سالمه تألیفها
کرده اند و همین اعتراض او را نیز جواب شانی داده اند باینکه استدلال بن عبدالوهاب