فتوحات اسلامی (۲۱۰) ذکر غرق شدن

انا لله وانا الیه راجعون ـ از حضرت خداوندی نیاز میکنیم که ناصری اسرای اسلام مهیا
سازد تا آن مواضع و مکنه نفیسه را از کفار فجار استرداد نماید که مسلمانان بقرار سابق
متصرف و مستولی گردند.
ذکر غرق شدن مسلمانانیکه خیانت در غنائم اندلس کرده اند
چون موسی بن نصیر شهرهای اندلس را فتح کرد طایفه از لشکریان که اراده خیانت در اموال
غنائم داشتند به جزیره سردانیه که جزیره بزرگی جزایر روم پر اشجار و اثمار بود داخل شدند
اهل جزیره ظروف طلا و نقره در تالابی که انجا بود انداختند و باقی اموال خود را در من و تو
سقف کنیسه کلانی دفن نمودند شخصی از مسلمانان در تالاب غسل میکرد ناگاه کاسه کلانی
نقره به پای او رسیده برآورد بعد مسلمانان شروع نموده تمام اشیائیکه در تالاب بود برآورد
در آن خیانت کردند همچنین دیگری از مسلمانان داخل کنیسه شد کبوتری در سقف کنیسه دیده
تیر بجانب آن انداخته تیر خطا رفت به سقف کنیسه خورد تخته شکست چیزی از طلا که آنجا
متواری بود ریخت مسلمانان دانستند پوشش ثانی معبد را جستجو کردند هرچه دران
مخفی نموده بودند غنیمت گرفتند بعضی مسلمانان خیانت را زیاده نمودند چنان حیل
حیله میکردند که بعضی گربه را ذبح کرده پوست میکند بعد پوست آن را از طلا و نقره پرکرد
میدوخت آن را از پای گرفته بیرون می انداخت که رفیقان او ندیدند بعد به بهانه بسرقت
شده میگرفت بعضی غلاف شمشیر خود را از طلا پر میکرد چون غانمین ب دریا سوار شدند آوازی
شنیدند که میگفت اللهم اغرق الخائنین دریا تلاطم کرده همه شان غرق شدند اثر
نعش هاشان که ظاهر میشد دینار ها مغلوله از کمربندهای شان موجود میشد در سنه یکصد
پنجاه و سه همین جزیره را عبد الرحمن بن حبیب فهری غزا نموده قتل بسیاری به ساکنین
آن جزایر داشته به دادن جزیه همراه شان مصالحه نمود بعد از آن از جزیه ابا کرده بحال
خود باقی ماندند کسی همراه شان غزا نکرد تا اهل روم جزیره را آباد کردند در سنه ۳۳۴ منصور
بن قایم علوی رئیس دولت افریقیه کشتی ها را از مهدیه بطرف سردانیه بیرون کرده بر جزوه
که از توابع جزیره بود مرور کرده آن را فتح ناگاه بر اهل سردانیه واقع شدند آنها را کشته
و اسیر نمودند کشتیها بسیاری را سوختند جنوه را خراب و آنچه در آنجا بود غنیمت گرفتند
باز در سنه چهارصد و شش مجاهد عامری زمانیکه والی اندلس بود والی جزیره را صد بیست
کشتی مدریا بود اندر یا غزا نموده جزیره را فتح و مقاتله را کشته زن و فرزندان را اسیر کرد این خبر
به سمع پادشاهان روم رسید ایشان جمعیت کرده با جمعیت زیادی از طرف برکبیر بر سری مسلمانان
آمده مقتله عظیمی بر پا نموده مسلمانان شکست داده از جزیره سردانیه کشیدند بعد از آن کسی با ایشان غزا

نکرد


فتوحات اسلامی
(۲۱۱)
ذکر غزوه سجستان

نکرد بحال خود ماندند .
ذکر غزوه سجستان
در سنه نود و دو غزا نمود قتیبه بن مسلم بسجستان با اراده رتبیل که بزرگ شان بود در هشت فرسخی
بسجستان نزول کرد رتبیل قاصد ها متوالی فرستاده طلب صلح کرد قتیبه خواهش او را قبولداشته
عبدالبر بن عبد به لیثی را برایشان عامل کرد بنده بازگشت .

ذکر صلح خوارزم شاه و فتح خامجرد
در سنه نود و سه قتیبه بن مسلم همراه خوارزم شاه صلح نمود سبب مصالحه این بود که ملک خوارزم
ضعیف کردید برادر او خرزاد اگر چه در سن خورد تر بود بر او غلبه کرد چنانچه اگر او را گوش زد
شدی که شخصی از حضور یک دارای کنیزی یا مالی و خری با خوبی با زنی خوب صورت است آدم
فرستاده میگرفت کسی قدرت منع آن حتی خود ملک هم نداشت چون ملک عرض میکردند
بجواب میگفت که قدرت منع ندارم و همیشه ملک می چشم داند دست او متأذی بود
چون این قضیه بطول انجامید ملک جانب قتیبه نوشته او را بملاد متصرفه‌خود دعوت
کرد بشرط اینکه خرزاد برادر او و باقی مخالفین را گرفته تسلیم او نمایند تا بخواهش خود
درباره شان حکم کند و این مسئله را کسی از حکام و کارداران ملک مطلع کردند قتیبه گفته
او را قبول کرده اسباب غزا را مهیا نمود بنام اراده صفد از مرو رفت خوارزم شاه لشکری
و دهقانان را جمع کرده گفت قتیبه اراده صفدر را دارد با شما مقابله میکند بیائید
که درین بهار به نعمت و استرحمت مشغول بوده لفرح نمائیم ایشان جمع کردید بخوردن
و اشامیدن مشغول بودند ناگاه شنیدند که قتیبه با لشکریان خود به موضع هزار اسپ
فرود آمد خوارزم شاه ظاهراً خود را آشفته ساخته یاران خود را جمع نموده گفت درین
موضوع چه را میدهید یاران او گفتند رای اینست که با وی مقابله کنیم خوارزم شاه
گفت این را پسند من نیست زیرا که قوی ترین و باشوکت ترین از داوزون عاجز را
گفتند علاج چیست گفت من قتیبه را به چیزی باز میگردانم یاران این سخن پسند
آمده قبول کردند خوارزم شاه به مدینه الفیل از شهرهای نامزار انسکه محکم ترین شهرهای
او بود نزول کرده کسی بجانب قتیبه فرستاد زیرا قتیبه از نهر عبور نکرده بود برده هزار
سرو عین و متاع و اینکه قتیبه را در فتح خامجرد معاونت نماید مصالحه کردند بعضی بیست
لک سر گفته اند بعد از ان برادر خود عبدالرحمن را بطرف خام جرد که یکی از دستهای خوارزم شاه
بود و با خوارزم شاه مقابله میکرد فرستاد خامجرد بمقابله برآمد عبدالرحمن آن را
کشته بر زمین های غالب گردید با چهار هزار اسیر نزد قتیبه قدوم قتیبه انهار امقتول

هزار اسپ نام
قریه محکم در وسط آن شهر و
جیحون در نواحی خوارزم


فتوحات اسلامی ( ۲۱۲ ) ذکر فتح سمرقند

ساخت برادر خود خوارزم شاه ومخالفین اور اتسلیم خوارزم شاه کردند خوارزم شاه آن ها را
کشته اموال شانرا به قتیبه داد.

ذکر فتح سمرقند

چون قتیبه صلح خوارزم شاه بیدا گرفت مجشر بن مزاحم اسلمی برپانو است گفت ای قتیبه اکونرآ
مقد را داری امروز وقت ثمت زیرا که ایشان از آمدن عامل مطمئن مین و ایشان در
روز مسافت است قتیبه گفت در ین سخن کسی را اشاره کرده گفت نه گفت کسی از تو شنید
گفت نه قسم بخدا اگر کسی باین سخن تکلم کند و دانستم که از تو شنیده تراکردن میزنم برو
ار ام باش چون فردا شد برادر خود عبدالرحمن را امر کرد که با سواران و تیراندازان و
گران بار بها طرف مرو بروند امر منو ر فتند چون شب شد قتیبه مکتوب خفت با بدست
قاصد به برا در خود فرستاد که چون صبح کردی گران باری را بطرف مرو فرست و خود
با سواران و پهلوانان طرف صغد متوجه شو این خبر را پوشیده دار من هم در عقب میایم
و اسلام چون قاصد رسید مکتوب عبدالرحمن مطالعه کرد فردای آن حسب الفرموده
قتیبه عمل نمود بعد از ان قتیبه در میان لشکریان خود خطبه خوانده گفت اما بعد بدان
که طایفه صغد با از کلم خود کشیده اند عهد یکه مین و ایشان بود شکستند و کردند آنچه
به شما رسیده امید میکنم که خوارزم و صغد مانند قرنضیه و نظیر که در عهد نبوتی غنیمت
مسلمانان گردید همچنان شود بعد از ان حرکت کرده به صغد آمد بعد از برادر خود به سه
روز یا چهار روز صغدریان در سمر قند یکماه محاصره نمود آن ها به ملک شاش و اخشاذ خانان
و پادشاه فرغانه طلب شکر و امداد نمودند بایشان چنان نوشتند که اگر عرب بر ما ظفر
یافتند بر شما هم مانند با معامله میکنند مخود فکر نماید هر قدر قوت که دارید درین جا دریغ
مصروف سازید آن فکر نموده گفتند که ما خورد آن خورده ایم و ند ایشان میتو ستیم زیرا که ایا
مانند ما در محاربه جدی نیستند طاقت مقاومت مارا ندارند پیران بلوکی پهلوانان
و حاکمان را انتخاب نموده سپر خاقان را سرایشان الی نموده مقابله شکر قتیبه فرستادند و امر
نمودند که آن ها به حصار کشی سمرقند مشغولند بر آن ها شبیخون زینید آن ها روان شد چون
خبره قتیبه رسید از لشکر خود ششصد سوار دلاور را انتخاب کرده همراه برادر خود صالح
بن مسلم بطرف دشمن فرستاد آن ها حرکت کرده برو در سمتی لشکر دشمن بر راه شان فرود آمدند
صالح آنها را دو فرقه ساخته برو و طرفی راه کمین نمودند چون خیمه از شب گذشت دشمنان
رسیدند صالح را دیده بوی اویختند چون مقابله شروع شد کمین کنندگان از دو طرف
جهیدند ازین ها قومی در جنگ شدید تر دیده نشده بود بعضی از نفریان صالح افتند در هنگام

سمرقند
شهرمشهور یست
طال بیقین دوازده ساعت ١٢


فتوحات اسلامی
(۲۱۳)
ذکر فتح سمرقند
شب بایشان مقاتله میکردیم ناگاه دیدم قتیبه را که پنهانی آمده چون یکی از دشمنان ضربتی بم
که از ضربت خود تعجب کردم قتیبه را گفتم چه می بینی پدر و مادرم فدایت گفت سکوت کن د بهشت
تک با خلاصه تا اینکه بایشان مقاتله کرده شکستی دادندانهار کشتند و اهل خاقان نیز کشته گردیده
حاصل آنکه بغیر از خبر برنده کسی از ایشان خلاص نشد اسلامی اسلحه شانرا جمع کرده سر ها بشان
بریدند بعضی را که اسیر نمودند هماهی کشته دارا پرسیدند گفتند شما نمکشتید مگر پادشازاده
و بزرگی زاده و پهلوان زاده را که هر مردی از ایشان بصد مرد بشما بر میرفت نامهای شانرا
بگوش ماهی نوشتند بعد از ان در وقت صبح داخل لشکر خود شدند کسی نماند یشان کشته یا
یا اسیر و کمر بندها طلا و اسلحه نیاورده آن شخص میگوید قتیبه جماعتی دیگری را اکرام کرد گمان من
اینکه چیزی از شجاعتی که از من دیده بود از ان تانیز مشاهده کرده چون اهل صغد این قضیه را
دیده ترسناک شده حصار خود را محکم تر کردند قتیبه منجنیق ها را بالای شان نصب نموده بذریعه
سنگ مجنیق حصار را سوراخ کردند شخصی از اهل صغد بر رخنه ایستاده قتیبه او شام میداد
بعضی از تیراندازان قتیبه تیر بردبان آن لعین نواخته اور بقتل رسانید قتیبه آن پهلوان را
ده هزار انعام بخشید بعضی از مسلمانان قتیبه را شنیدند که به سمرقند خطا میکرده میگفت
ای سمرقند تا کی شیطان منو بشانه میگیره چربها بهازان ایرج قدس وطا دوسان کنگره
ا من د هویت طیرا نکنند قم بخدا و نذر کر جیم کردم خرابی ترا با با تو قصد دارم حات
ا دبار را بر فرق ساکینت خواهم نخت مرد شنونده بازگر دیده یاران خودر اگفت که فردا نفوس
بسیار کشته خواهد شد چون صبح شد قتیبه مردم را بقتال حریص نموده با ایشان مقاتله شدی
نمودند لشکریان خود را امر نمود که خود را بر رخنه دیواری شهر رسانند پردلان غیور اسلام
سپر ها را بروی یا خود گرفته الله اکبر گویان بخاطی خود را بد یوا شهر رسانید بر رخنه توقف
کردند از انطرف اهل صغد ایشان را به تیر می زدند چون اهل صغد بحز خود را دیدند سوی قتیبه
فرستادند تا اینکه امروز از ما بازکرد فردا با تو مصالحه میکنیم قتیبه گفت خوب بشهر طیکه نفری را بر رخنه
باشند آنها قبول کردند چون صبح شد باین هم مصالحه کردند که در هر ستاد و از ده لک شقال طلا بدهند
و در هر سال سی هزار سرسی مسلمان بدهند و اینکه شهر را از لشکریان خالی بسازند تا اینکه قتیبه
در شهر سمرقند مسجد جامع بنا نموده خطبه بخوند و طعام بخورد بعد بیرون شود چون عقد مصالحه
تمام گردید اهل صغد شهر را خالی نموده مسلمانان مسجدی بنا کردند قتیبه با چهار هزار منتخبین از شکر
خود داخل شده نماز را ادا کرد بعد از صرف طعام کسی بجانب صفدیان فرستاد که برایشان
بگوید اگر کسی از شمایان اراده دارد که متاع خود را ببرد بگیرد که من از شهر بیرون می شوم
وا و از شما نمی گیرم مگر بدلا صلح را لکن لشکریان من در شهر مقیم باشند این سخن بایشان


فتوحات اسلامی (۲۱۴) ذکر فتح سمرقند

بدآمد بروی بتی بر گرفتند که قتیبه آتش خانها و بت خانه را نیز شرط کرده بود که زیور آنرا برگیرد
چون داخل شد زیورها را گرفت بت‌های آمد که مانند قصر بزرگ بود انچه زیور داشت گرفته امر
بسوختن آن داد غورک ددی بده گفت شکر تو بر ابر خود واجب میدانم میگویم باین بت‌ها
تعرض مکن که بعضی بتها سوزنده خود را هلاک میکند قتیبه گفت من این بت‌ها را بدست خود
می‌سوزانم پس آتش خواسته تبرکویان بتها را سوزانید پنجاه هزار مثقال شیخ طلا از بتان
موجود شد از معقد دخترک از نسل یزدجرد با فغند نزد حجاج فرستادند حجاج خدمت خلیفه
ولید ارسال داشت یزید بن الولید از ان عاریه متولد شد چون قتیبه خبر فتح را بسوی حجاج
فرستاد بر سمرقند ایاس بن عبدالله را خلیفه نمود خود بمرو عودت کرد بعد ازان اهل خوارزم
با سرد ضعیف شمر دند بر وی جمعیت نموده اراده قتل آن را داشتند چون خبر به قتیبه
رسید جماعت را اسیر کرده کی مغیره بن عبدالله بطرف خوارزم متوجه نموده ایاس را عزل نمود
برادر خود عبدالله بن مسلم را والی مقرر کرد چون مغیره بر سمرقند قدم آورد کسان از رسیدن
پسر انکه پدر‌های شان کشته بود طرف شهر‌های ترک گریخت مغیره آمده کشت و اسیر کردتا
خوارزم را مالک و دید بابی را بر حیره صلح نمود:
ذکر غزا قتیبه شهر شاش و فرغانه را
در سنه نود و حجا قتیبه نهر را قطع کرده از اهل بخارا و کش صف و خوارزم بیست هزار جنگجو
خواسته همراه شان بطرف شاش متوجه شد بعد ازان لشکریان را بطرف شاش روان کرد خود
بطرف فرغانه روی آورده به خجنده آمد اهل خجنده جمع کردیده بادی مقاتله کردند بعد با محله با و کشته و مردم
بطرف فرغانه مسلمان بود بعد قتیبه به کاشان که پایتخت فرغانه بود لشکر با نگا بطرف شاش فرستاده بود
بعد از انکه شاش را فتح کرده و اکثران اسوخته بودند رسید بعد قتیبه بطرف مرو باز کشت در هیز
سنه عباس بن الولید رین و م و با را نموده فتح کرد و در همین سال اسید بن هشام محیطی فرنج الحام
و یزید بن ابی کمشه زمین سوریه را فتح کردند:
ذکر غزوه شاش
حجاج در سنه نود و پنج لشکر غفر اثر را از عراق به جانب قتیبه فرستاد قتیبه معیت شایان لایت شاش را غزا کرد
در شاش با به کشماهان بود که خبر موت حجاج در ماه شوال او رسیده او را غمگین ساخت بجانب مرو حرکت
کرده مردمان متفرق شدند درین حین مکتوب ولید خلیفه رسید مضمون انکه امیر المومنین کوششها
و مجاهده ترا با دشمنان دین دیده و شناخته رتبه ترا بلند گردانیده آنچه لایق و مقصود تو باشد درخاتون
میکند مطمئن بعده غزوت خود را تمام کن منظر ثواب پروردگار باش احوال خود را ترک کرده همواره پررسان
جاری او من ناظر احوال تو ام بهر سرحد یکه باشی اسلام - در همین سنه عباس بن الولید بطرف روم غزا کرد

شاش
شهریست در
آنطرف جیحون و در آنجا
کمانهای سخته نیکو سازند
و نامند آنرا مهد او کمان
محیط

شهریست در
بدخشان در انطرف جیحون
هیچ احکام بد و نگذرد
ز مین سوریه شهریست در زمین روم که
کوطا بن صفیع فر قرنه
در یعقو بیه بنام بہت.
مناطق را به بطریق قسطنطنیه
فرستاده نام محمدیت
کشما هان نام شهریست
از فرغانه ۱۲

و غزا


( ٢١٥ )
فتوحات اسلامی فتح قتیبه شهر کاشغر را
هر قله را فتح نمود و نیز حیات میگوید در همین سال اخر هند و شیر از کیرج و مندل را فتح نمود سند نیکویه
شد و همچنین در همین سنه قنسرین را غزا نموده فتح کرد
ذکر فتح کردن قتیبه شهر کاشغر را
در سنه نود و شش قتیبه عزم غزای کاشغر را نموده متوجه بصوب شد عیالها و حوایح مردم را برای
اینکه در سمرقند بماند باز کرده با خود بردند از نهر یکه در یمن بود عبور کرده بر گذرگاه دریا عالمی مقری
کردند که کسی بدون اجازه مراجعت نکند و خود بجانب فرغانه رفته به شعبه نا عصام عده را
فرستاد نمیکرداد کاشغر را که از ادنی ترین شهرهای چین است همواره فرم نمایند بعد همرا
کبیر بن فلان لشکری اطرف کاشغر فرستاد کبیر از ایشان غنیمت اسیر گرفته گردن با کشان را
مرد در بخیر کرد تا اینکه قریب چین رسیدند پادشاه چین مکتوبی به کبیر فرستاد مضمون این بود که بنظر
من مرد شریف را ارسال نما که مرا از مسلک و دین شما مطلع گرداند کبیر نوشته را خدمت قتیبه فرستان
قتیبه ده نفر مرد صاحب جمال د سخنور د عاقل باصلاح را انتخاب کرد که از جمله شان هبیره بن شمشم
کلابی بود قتیبه ایشان را به پوشیدن جامهای خوب از قبیل خز و دیباج و غیره لباسهای نفیس
و سوار اسپان هوادار فرمود و برایشان گفت که چون به پادشاه چین داخل شدید او را دانسته
کنید که قسم خوردم تا اینکه شهرهای چین را پا مال نگرد تنها ملوک شان مهرد از ارضنی شان جزایر گیر
باز نمیگردم ایشانرا و داع کرده جانب ملک چین رهسپار گردیدند سیر همراهانها با سر بود چون پیشر
چین نزول نمودند ملک ایشان را خواسته نها خوشبوئی کرده جامهای سفید لطیف در بر
نعلین در پا بپوشید نزد ملک حاضر شدند ملک با بزرگان قوم نشسته بود آنها هم در مجلس
نشستند ملک مجملیان سخن همراه شان کلم نکرد آنها از مجلس برخاسته بپین منزل خود رفتند
ملک حضار مجلس را پرسید که ایشان را چه دیدید گفتند ایشان را به هئیت زنان دیدیم چناکه
مجلسیان با آن تا مایل شدند چون فردا شد ملک ایشان را خواست امروز جامهای رنگین را پوشیده
عمامهای ابریشمی بستر بسته کمربندی مرصع را بکمر کرده داخل مجلس پادشاه شدند ترجمان ملک
بایشان گفت باز گردید بس بمنزل خود آمدند ملک بیاوران خود گفت امروز بایشان را چه دیدید
یاران او گفتند این هیئت شان مشابه تر بود بمردان چون روز سوم شد ملک ایشان طلبید
لباس سفید پوشیده کلاه خود بر سر نهاده شمشیر حمایل تیر و کمان را بدست گرفته بر اسپان خود
سوار جانب ملک متوجه شدند ملک چون بطرف شان دید مانند کوه بنظرش آمد نیروی
بزمین فرو برده دامن بر چیده گان جانب ملک متوجه شدند ملک بایشان گفت باز گردید
ایشان باز گردیده اسپان خود را سوار نیزه های خود را گرفته مانند منع شوندگان با سرعت
می راندند ملک بقسم سابق از مجلسیان خود پرسید چه دیدید گفتند مانند ایشان کسی را


فتوحات اسلامی
(۲۱۶)
فتح قتیبه شهر کاشغر را

ندیدیم چون شام شخصی نزدشان فرستاد که برئیس خود از من بفرستید هبیره بن مشرج
کلابی را فرستادند چون نزد ملک رسید ملک سید که فراخی و وسعت ملک مرا مشاهد نمودید
و این که نیست کسی که شما را از دست من برهاند بد انید که شما مانند بیضه مرغ در قبضه من
میباشید از امری سوال میکنم اگر صدق نگفتید شما را میکشم هبیره گفت سوال کن ملک
گفت در روز اول و دوم وسوم به لباسها خود چه صنع نمودید گفت لباس ما در روز اول
لباسی بود که در خانه و اهل خود می پوشیدیم و در روز دوم جامه بود که بحضور امیران خود می پوشیم
روز سوم لباسی بود که برای دشمن می پوشیم ملک گفت چه نیک کرده است زمانه برای
شما و گفت به صاحب خود بگوئید که باز گردد زیرا که من قلت ان پاد را دانسته ام اگر باز نگردد
بزودی میفرستم کسی را که ایشان را هلاک نماید هبیره گفت کسی که اول سواران او در نزد تو
و اخرشان در شام باشد چگونه عده شان کم است و اینکه هلاکی را از قتل می ترسانی
هیچ گاه از قتل نمی ترسیم چرا که ما را اجلی است زمانی که برسد خور به ین آن را تقتل میدانیم
تا با ان بمیرند و خوف کننده از مرگ نیستیم امیر پیمان قسم کرده که تا زمین شما را پامال
و گرد تبنا ملوک شما را مخیم نکند و جزیه از شما نگیرد از ملکش با ز نگردد ملک گفت شما را از قسم خلاص
میکنم با اینکه میفرستم خاک زمین خود را تا پا مال کند و بچه های بطن خود را تا گردن با شان بمهر کندو
جزیه میفرستم تا راضی شود ـــ بعد از ان چهار نفر از پادشاه زادگان را با هدیه های
بسیار و اندک خاک مملکت خود را با جازه هبیره و یاران او نزد قتیبه فرستاد
درین زمان خبر فوت ولید رسید قتیبه خاک را پامال و گردنی بچه ها را مهر و جزیه را قبول
نموده مرجعت نمود .
ذکر کشته شدن قتیبه رضی الله تعا عنه
قتیبه بن مسلم شجاع و مردانه ترین دولت بنی امیه و حجاج بن یوسف معتمد آن دولت بود
قتیبه مدت سیزده سال برخراسان توقف کرده بسیاری شهر هائیکه سابق فتح و بعد ازین
اهالی آن کا فر شده جزیه را از خود منع نموده بودند با انها مقاتله کرده فاتح شد دیگر شهرها
نیز فتح کرد چنانچه مذکور گردید قتیبه در سنه نود و شش در سن چهل و هفت سالگی مقتول
گردید سبب قتل ان چنین بود که عبدالملک بن مروان امر خلافت را بعد از خود بپسر
کلان خود ولید بعد از ان به پسر خورد خود سلیمان توصیه نمود ولید در زمان خلافت
میخواست که سلیمان برادر خود را معزول و به عهد را هزیز پسر خود بیعت بگیرد غیر از حجاج
وقت یب درین امر کسی او را موافقت نکرد بعد از ان ولید فرصت خلع سلیمان را
نیافت حجاج و ولید هر دو فوت گردیدند مردم به سلیمان بن عبدالملک بیعت کردند


فتوحات اسلامی
(۲۱۷)
ذکر کشته شدن قتیبه

قتیبه ازین قضیه خایف گردید بگمان اینکه سلیمان اورا معزول و یزید بن مهلب
که دوست سلیمان است عوض وی والی میگرداند قتیبه وکیع بن حَسان را از ریاست
بنی تمیم عزل و ضرار بن حصین حنبی را بجای آن منصوب نمود درین وقت قتیبه اراده
خلع سلیمان را نمود وکیع باوی موافقت نکرده جماعت کثیری از اقوام باو متفق
شدند فتنه عظیمی در خراسان بلند گردید که بیان آن در اینجا باعث تطویل است
درین فتنه قتیبه و همراهان او و اهل بیت او عبدالرحمن ، وصالح ، عبدالله
حصین ، عبدالکریم کثیر بن عبدالکریم و غیره یازده نفر از اهل بیت آن به قتل
رسیدند عُمر بن مسلم برادر قتیبه جهت اینکه سری قتیبه را با سرهای دیگر نزد
سلیمان بن عبدالملک برده از کشتن نجات یافت . وکیع بن حَسان با مارت
خراسان مقرر گردیده مدت نه ماه امیر بود چون قتیبه کشته گردید مردی از اهل
خراسان گفت ای گروه عرب بقتل رسانیدید قتیبه را قسم به خدایتعالی که اگر
قتیبه از ما می بود هر آینه جسد مبارک او را در تابوت کرده میگردانیدیم
و طلب باران مینمودیم بوسیله او و طلب فتح میکردیم بروحانیت او در
همین سنه سلیمان بن عبدالملک اسباب جهاد را مهیا نموده جیوشش را
جانب قسطنطنیه فرستاد داوود پسر خود را بر غُزای صایفه والی گردانید
قلعه مرثه را فتح کرد در همین سال مسلم بن عبدالملک در وضاحیه غزا نموده وضعها
که وضاح بنا نموده بود نیز فتح کرد در همین سال عُمر بن هبیره از جانب دریا
زمین روم را غزا ارمنستان را به زمین روم گذرانید.
بیان والی شدن یزید بن مهلب در خراسان
سلیمان بن عبدالملک یزید بن مهلب را در عراق والی گردانیده بود بعد
از قتل قتیبه به نه ماه اورا به خراسان والی گردانید یزید از عاملان خود
کسی را به عراق مقرر نموده خود متوجه خراسان شد.
ذکر فتح جرجان و طبرستان
در سنه نود و هشت زمانیکه یزید بن مهلب والی خراسان بود در جرجان
و طبرستان غزا کرد سبب غزا کردن این بود که در وقتیکه یزید بن مهلب
در حضور سلیمان بن عبدالملک بود هر زمانیکه خبر فتح قتیبه میرسید سلیمان
به یزید میگفت به بین به فتحی که خداوند به قتیبه عطا فرموده یزید بجواب او
میگفت چه میکنی جرجان را این فتوح چیزی فتح جرجان ذی شان است

مجهول نیز شهر روم است
بنا بر مقادیر مجاه-


فتوحات اسلامی
(۲۱۸)
ذکر فتح جرجان

که راه را مسدود و قومس و نیشاپور را فاسد گردانیده است جرجان دران
زمان شهر نبود بلکه کوه ها و دشت ها و دره ها بود هرگاه در بسنگه گرفته شد کسی کیا
قدرت داخل شدن نبودی چون سلیما او را والی خراسان گردانید یزید بجز از
فتح جرجان دیگر عزم و قصدی نداشت—بعد ازان صد هزار لشکر از مردم
شام و عراق و خراسان غیر از اشخاصیکه بدون تکلیف عزم کرده بودند جمعیت
داده متوجه جرجان شدند—چون به دهستان رسیدند آن را محاصره کرد اهل آن
اطاعت را ترک کرده بیرون شدند و بالشکر اسلام جنگیدند در هر نوبت فتح و ظفر
نصیب مسلمانان بود ایشان شکست خورده داخل شهر شدند لشکر مسلمانان اطراف
شهر را گرفته آذوقه را از ایشان قطع کرده حصار بر ایشان دشوار گردید افسر هماقین
دهستان طلب صلح نمود باین قسم که او را بر نفس و اموال مال او یمین دارد و آن بصون
امان شورد ابا اشجار مال و خزاین است تسلیم یزید نماید یزید قبول کرده داخل شهر شد
گرفت مال و خزاین را که در شهر بود اسیر بسیار ساخت چهارده هزار اهل ترک را در طلب
مقتل رسانید خبر فتح را به سلیمان نوشته خود بجانب جرجان متوجه شد اهل جرجان
که همراه سعید بن عاص صلح کرده بودند گاهی صد هزار و گاهی دو صد هزار
الی سه صد هزار برای امیر مسلمانان جمع آوری نموده می ادند و بعضی اوقات
منع میکردند رفته رفته سر باز زده کافر شدند خراج را از خود منع کردند—
از سعید کسی در جرجان غزا نکرده بود راه را اهل آن قطع و مسدود ساخته بودند
که کسی مگر از راه فارس و کرمان به خراسان رفتی قتیبه بن مسلم اول کسی بود که راه را
از قومس طرف خراسان ساخت زمانیکه متوجه خراسان شد بعد ازین امر جرجان همچنان
باقی ماند تا اینکه یزید بن مهلب عزم غزای آنرا نموده متوجه جرجان شد—اهل
جرجان یزید را استقبال کرده طلب صلح نمودند از انچه در سابق میدادند زیاده
کرده یزید را هدیه ها فرستادند یزید خواهش شان را اجابت نموده همراه شان
مصالحه کرد چون دهستان و جرجان فتح شد یزید اراده فتح طبرستان را نمود
عبد الله بن معمر لشکری را با چهار هزار نفری در ساسان و دهستان گذاشته
خود بآخر جرجان نزدیک طبرستان موضع اید و سانزول گرد رشد بن عمر را با چهار
هزار نفر کامل انجا مقرر کرده خود داخل طبرستان گردید اسپهبد طبرستان کس
فرستاده طلب صلح کرد باین شرط که یزید از بلاد متصرفه برود یزید بن مهلب ابا نموده
گفته او را قبول نکرده ابا عیینه برادر خود را از یکطرف پسر خود خالد را از دیگر طرف با حجم


فتوحات اسلامی
(۲۱۹)
فتح طبرستان

کلبی را از دیگر جانب متوجه ساخته آن تا هر یک بالشکری بسیار رو آوردند یزید گفت
هرگاه یکجا شوید ابا حسینه بر مردم امیر مقر راست یزید بر لشکر گاه ثابت ماند ابو حسینه
متوجه گردید اسفهبد از اهل جیلان و دیلم لشکر جمع کرده در پایان کوه با یکدیگر ملاقی شدند
مقاتله شدت یافت مشرکین شکست یافته در کوه پراگنده شدند مسلمانان ایشان را
تعقیب نموده تا بدانان شکله رسیده داخل خته شدند مشرکان کوه بالا رفته مسلمانان را
بنوک های نیزه ناو سنگ باز داشتند مسلمانان شکست خورده بعضی بر بعضی افتاده
از کوه فرود آمدند مشرکان تعقیب شان را نمودند تا اینکه بلشکر یزید رسیدند یزید با لشکری
خود ایشان را از تعاقب مسلمانان باز داشت اسفهبد طبرستان مسلمانان را ترسانیده
خایف ساخت مرزبانی که رئیس اهل جرجان بود اهل جرجان را بر سلانان که در نزدشان
بودند بشبیخون داد هیکه راه و آذوقه را بر لشکریان یزید منع کنند در آمیز او وجال
اسلام بہت مسدود نمایند بر هیچک از ایشان اکنافات بسیار وعده نمود اهل جرجان
بخون کفار بر آشفته در شب بر مسلمانان هجوم برده ایشان را بقتل رسانیدند چنین بستنای
کمال با سلام رخ نداده بود عبد بن معمر و تابعین او بدرجه شهادت فائز شدند اہل
جرجان با سبهبذ مکتوب فرستادند بر اینکه سر راه و تنگی ها را بر اشان بگیر که کسی جان سلامت
نه برد واقعه شبیخون خود را نیز نوشته کرد یزید بن مهلب یاران او این قضیه را شنید
بریشان دشوار گردید ه ترس غالب شد ـ حیان نبطی که از رئیسان لشکر یزید بود او را
خواسته به طلب صلح نزد اسفهبد فرستاد حیان نزد اسپهبد رفته گفت من شخصی ام
از شمایان اگر چه بین ما و شما در دین فرق است من از راه نصیحت بشما میگویم و تور نزد
من از یزید بن مهلب عزیزتری بدانکه یزید استمداد خواسته زود است که یاری
دهنده گان از هر طرف به او ملحق شود بهین نیستم که با و طاقت مقاومت آری نفس خودرا
شاد کرده بادی صلح نا اگر با او صلح کردی شدت و غلیظ او نسبت به اهل جرجان باعث
خربیت گشتن پدران او مصروف خواهد شد - اسفهبد پذیرفت گفت هم و چهار صد پیمانه
زعفران یا قیمت آن و چهار صد مرد بر هر مردی سپری و طیلسانی و همراه هر مردی علم از حریر
وقبا د لباس ابریشمی صلح کرد حیان بجانب یزید بن مهلب آمده گفت بفرست شخصی را
که بدل صلح را باز نماید یزید گفت از طرف ایشان یا از طرف ما حیان گفت از نزد ایشان
زیرا که یزید اراده داشت که هر چه ایشان خواهش کنند در بدل صلح بدهد و به جانب
جرجان باز گردد بعد از ان یزید کسی را در گرفتن بدل مصالحه جانب اسفهبد فرستاده
خود بجانب جرجان باز گردید.


فتوحات اسلامی
(۲۲۰)
بیان فتح ثانی جرجان

ذکر فتح ثانی جرجان
در سنه نود و هشت که یزید بن مهلب قسماً ان جرجان را فتح کرده بود اهل جرجان غدر نموده
در حین غزا طبرستان مسلمانانرا قتل و غارت نموده بودند بیان شد سال فتح ثانی آن
بیان میشود. چون یزید بن مهلب با سپهبذ طبرستان صلح نموده پس به جانب جرجان متوجه شد
سجده حقالی عهد کرد که اگر بر اهل جرجان ظفر یافتم تا از خون شان اسیا دایر و از آرد آن
اسیا نخورم شمشیر از ایشان برندارم ناگاه در جرجان آمده اهل جرجان را هفت ماه محاصره
کرد ایشان در روز بطرف لشکر یزید برآمده مقاتله میکردند شب پس میگردیدند خودها را بکوه ها
و تنگی ها پناه داری مینمودند ناگاه مردیکه راه قلعه را بلدیت داشت حاضر شد یزید دیستانی را
داد تا اینکه ایشان را براه قلعه رهنمائی کند. یزید سه کس را از لشکری خود منتخب نموده خالد
پسر خود را برایشان امیر ساخته با مرد رهنما فرستاده از وی پرسید که چه وقت بقلعه میرسی
شخص گفت فردا بوقت عصر چون فردا شد بوقت ظهر یزید پنجه هیزم و چوب که نزد ایشان بود
آتش زدند که شعله آن بلند گردید اهل جرجان بطرف آتش متوجه شدند ایشان را خوف
گرفت درین زمان که به تماشا شعله آتش ها مشغول بودند خالد با نفری خود از طرف دیگر بر ا
جرجان از ین قضیه آگاه نیستند جز نیکه آواز تکبیر را از عقب خود شیندند میدان را
قطع کرده تمامی بطرف شهر گریختند مسلمانان بتعقب شان سوار شده داخل شهر شدند
خالد هم از طرف دیگر داخل شده بود شهر را تسلیم شدند. یزید آن ها را بدره ایزی دره
راست و چپ سل کشیده اولادشان را اسیر کرد بعد ازان شروع بکشتن نمود اسیا
بخون شان دایر گردانیسته آرد نمود از ان آرد نان پخته قسم خود را راست کرد
بعضی گفته اند شماره کشته گان یزید چهل هزار کس بود چنانکه عمربن عبدالعزیز
آن را یزید جبار میگفت تا انوقت جرجان شهر نبود یزید بن مهلب شهر جرجان را
بنا نمود. جهم بن زحر جعفی را بر جرجان عامل مقرر و خود بطرف خراسان
رجعت کرد خبر فتح را به سلیمان بن عبدالملک نوشت خواست که خمس مال
غنیمت که عبارت از شصت ملیون بود در ضمن مکتوب خود ببرد بد مغیره
بن ابی قره که کاتب او بود بوی گفت مقدار مال را نزد سلیمان
ظاهر مگردان زیرا اظهار تو از دو حال خالی نیست یا اینکه بنظر وی
بسیار آمده ترا بفرستادن آن امر میکند یا اینکه نغش او جوا نمردی
کرده برای تو می بخشد تو باید به نزد وی نبخشش ها و هدیها روان کنی
بخشش های تو نسبت بمال غنیمت در نظرش حقیر می آید هرگاه نوشته

در ورود خالد بن یزید بر جرجان


فتوحات اسلامی
(۲۲۱)
ذکر فتح انی و جرجان

مقدار آن در دفترها باقی ماند و من ترا میدانم که مال را در غیر موقع خرچ میکنی موقع
خرچ آن معین نیست هرگاه دیگری بعد از سلیمان خلیفه گردد ترا بآن مال مواخذه
میکند اگر کسی را برای بار کردن اموال بفرستد اگر دو چند ازان بار کنی ختم
نمی شود اگر مصلحت باشد مکتوب خود از خلیفه اجازه حضور میگیریم هرگاه اجازه شد
بحضور رفته زبانی آنچه لازم باشد میگوئیم ـ یزید رأی آن را نه پسندیده مقدار خمسی را
نزد سلیمان نوشته فرستاد ـ چون سلیمان فوت گردید عمر بن عبد العزیز
مال را چنانچه کاتب او گفته بود در سنه نود و نه از یزید طلب کرد ازین حیث
وی را از ولایت معزول زنجیر نموده محبوس ساخت بعد ازان یزید را محبوس
کر سخت نگاه که عمر بن عبدالعزیز مریض بود فوت گردید بعد ازان یزید بن عبدالملک والی گردید
یزید بن مهلب مردم را جمع کرده یزید بن عبدالملک را خلع کرده به خود بیعت
گرفت صد هزار کس جمعیت داده بایزید بن عبدالملک امر مقاتله را پیش کرده
اخر الامر خود او با اهل بیت او و بسیاری از برادران او را بقتل رسانید این واقعه
در سنه یکصد و دو بود تفصیل آن در کتب تواریخ مذکور است ذکر آن باعث
اطالت است گفته اند که یزید بن مهلب در بین غنایم جرجان تاج جوهر نشانی را
دریافت نموده به یاران خود گفت کسی خواهد بود که زهد نماید این تاج را با و بخشم
او قبول نکند گفتند کسی نیست محمد بن واسع از وی را خواسته گفت بگیراین تاجر
محمد گفت حاجت ندارم یزید گفت قسم میدهم این تاج را قبول کن محمد تاج را گرفته
بیرون شد یزید مردیرا گفت به بین چه میکند محمد سائلی را ملاقات کرده تاج را
بوی داد شخص مذکور سائل را گرفته همراه تاج نزد یزید آورد قصه را بیان نمود
یزید تاج را گرفته مال بسیاری بآن سائل عوض داد.
بیان محاصره قسطنطنیه
در همین سال نود و هشت سلیمان بن عبدالملک به جانب دابق رفته لشکری
برای رفتن قسطنطنیه همراه برادر خود مسلمه تهیه نموده سبب این بود که
پادشاه روم فوت گردیده انرا در سبحان مردن ملک را به سلیمان خبر داده ضامن
فتح روم شده بود لهذا آن لشکری بتجویز جمعیت مسلمه برادر خود به جانب قسطنطنیه
متوجه ساخت چون نزدیکشند مسلمه لشکریان را به برداشتن هر سواری دو رطل طعام
به فتراک خود امر نمود چون به قسطنطنیه رسیدند غله را انداختند مانند کوه غله بلند شد
به مسلمانان گفت که غله مارا گشت و از چوب برای خود خانه بسازید زمین را هم را


فتوحات اسلامی (۲۲۲) محاصره قسطنطنیه

غارت نمایند باقی غله ها را بنحود ذخیره نمایند در انجا زمستان گذرا نیده
کشت کردند چون تابستان شد غله های شان باقی ماند زیرا از سرزمین
روم آنچه بدست شان آمد غارت کرده نفقه میکردند مسلمه بن عبدالملک
با چند نفر از اعیان خود قاهر روم را منزلگاه ساختند اهل روم بجانب
مسلمه کس فرستاده بر هر سر از نفوس خود دیناری را قبولدار شدند مسلمه را
این سخن پسند نیامد اهل روم به الیون گفتند و عهد دادند انیکه اگر
مسلمانان را از ما گردانیدی ترا ملک خود مقرر میکنیم الیون نزد مسلمه بن
عبدالملک آمده گفت اهل روم دانسته اند که تابایشان مقابله نمی کنی
و مادامیکه طعام نزد شما موجود باشد ایشان را مهلت میدهی پس اگر طعام ها را
بسوزانی آن ها ناچار شده جزیه را خود میدهند مسلمه در سوختن طعام ها
امرکرد الیون طعامها را سوخت ایشان را فریبی داده ازین سبب اهل روم
قوت یافته مسلمانان را قریب بهلاکت رسانیدند و خود بر حال سابق خود قائم
ماندند سلیمان در سنه نود و نه وفات کرد بروقتی گفته اند که الیون
باین قسم مسلمه را فریب داد که مقدار آذوقه یکشبه را با خود برداشته داخل روم
شوند تا انیکه تصدیق نمایند که امر الیون و مسلمه یکیست در امان دادن و بیرون
شدن از بلاد شان باقی طعام را نگذارند الیون در شب کشتیها و مردان را
مهیا کرده انچه طعامیکه بود شب بار کرده از دریا عبور داده داخل روم کرد چون
صبح شد الیون به مجار به برآمد مسلمه را چنان فریبی داد اگر زنی چنین فریب
خوردی بروی عار بودی لشکریان را احوال رسید که هیچ لشکری را نرسیده
بود تا انیکه خوف می نمود مرد یکه تنها از لشکر برآید از گرسنگی چهار پایان
ومال ها بار کش و پوسته ها و ریشه های درخت و برگ ها را خوردند درین زمان
سلیمان بدابق بود چون زمستان رسید قدرت بامدادشان نیافت
تا انیکه فوت گردید چون بیعت به عمر بن عبدالعزیز گردید عمر بن عبدالعزیز
مکتوب به مسلمه فرستاده او را با تابعان او امر باز گشتن داد اسپان سره و خوراکه
بسیار باستقبال شان فرستاد و مردم را بر معاونت شان تحریص نمود در سنه
نود و نه ایشان باز گردیدند در سنه یکصد یک محمد بن مروان و عمر بن عبدالعزیز
فوت گردیدند یزید بن عبدالملک بیعت کرده شد در مدت خلافت وی همان محاربه
که بین یزید بن مهلب و او واقع گردید دیگر محاربه نشد .


فتوحات اسلامی
(۲۲۳)
ذکر غزوه ترک

ذکر غزوه ترک
در سنه یکصد و دو بعد کشتن یزید بن مهلب عامل ساخت بر عراق و خراسان یزید بن عبدالملک
برادر خود مسلمه بن عبدالملک را و مسلمه عامل ساخت سعید که ملقب به خذینه بود
یعنی خوانه پرورده زیرا که وی مردی نرم طبیعت و در چت پرورده بود آن سعید
بن عبدالعزیز بن الحارث بن الحکم بن ابی العاص جَد آن حارث برادر مروان
بن الحکم بود مردم بدیر ضعیف دانسته خذینه نامیدند ترکان به طمع افتاده خاقان
ایشان بالجمع نموده متوجه صغد نمود ترک دران وقت صاحب شوکت بودند رفته
تا اینکه به قصر باهلی فرود آمدند قصر را محاصره کرده مسلمانانی را که در صغد بودند درین
قصر اهل صد خانه از مسلمانان بودند همراه ذریه پای خود برسیمند عثمان
بن عبدالله بن مطرف بن الشخیر که سعید خذینه ویرا عامل گردانیده مقرر بود
مسلمانان از وی مدد خواسته بوی نوشتند و ترسیدند نییکه مد دایشان
دیر خواهد رسید صلح نمودند ترکان را بر چهل هزار و هفده مرد که گروی بند
عثمان مردمان را جمع کرد چهار هزار همراه مسیب بن بشر ریاحی از تمامی قبایل حاضر
شدند بعد از ان مسیب برای شان گفت کسیکه اراده غزا و صبر نمودن برمرگ را
دارد پیش شود ازین سخن هزار نفر پس گردیدند بعد از یکفرسخ باز سخن خود را
عود نمود هزار دیگر رجعت کردند بعد از دیگر فرسخ سوم بار کلام خود را تکرار کرد
هزار نفر دیگر گوشه گرفتند چون دو فرسخی به دشمن نزدیک شدند بعضی از دهقانان
ویر اخبر داد باینکه باقی قوم را ملکی کان آمده با ملک بقلانان بیعت نمودند گرسن
و پینگه من با سیصد و نفر جنگی با شمایم و سر این حال مسلمانان باخبرم تا اینکه مسلمانان بپترکان مصالحه
نموده هفده نفر گروی دادند چون رفتن شمار ا بسوی شان ترکان شنیدند گروی ها را کشته
فردا وعده مقاتله شان فتح نمودن قصر باهلی که در انجا صد خانه اهل بیت مسلمان است
شبها چون مسیب اشند دو نفر مرد مجمی و عربی را بسوی قصر مذکور حته آوردن خبر فرستاد تنها تا
تاریک شده در حالیکه بزرگان آبی بگرد قصر جاری کرده بودند تا اینکه کسی بقصر نرسد رسولان
نزدیک قصر شد در بان برایشان آواز نمود بوی گفتند سکوت نمائی فلانی را که از مسلمانان قصرت
بخوان او را خواند آن را به نزدیک شدن لشکر عثمان خبر داد و ویرا سوال نمودند که آیا فردا پیوان
که از مقاتله سر باز زنید تا لشکر برسد آن شخص فرمود که مایان در معرض موتیم و اجماع نمودیم
بر تقدیم نمودن زنان خود را بر مرگ پیش از خود تا اینکه فردا تامی به میریم چون شیدند بوی
مسیب بازگشته و یر اخبر دادند بعد از ان مسیب بکسان که با و بود گفت که من حرکت


فتوحات اسلامی
(۲۲۴)
غزوه ترک
کنده ام بسوی شمنان که قصر را محاصره نمودند کسیکه میخواهد با من برود برود از وی کسی
جدا شده بموت بادی بیعت نمودند چون صبح کرد سیر نمودند قصری بواسطه آبی که ترکان جادی
کرده بودند محکم تر شده بود چون در موضعیکه بین ایشان و ترکان نیم فرسخ مانده بود نزول
کردند اجماع بر شبیخون کردند چون شبی اصحاب محمد را بر صبر نمودن امر نموده نیز بخواب
تیر کرده گفت باید خصلت شما این باشد که یا محمد گوئید و گر بخیه را از پی نروید و چهار پا
شان را گرفته پی نمانید چون در ایشان می گردد بر ایشان سخت تر از شما می آید
و خواهیم جمع باشید که شایان کم نیستید زیرا که بقصد شمشیر یک مرتبه در شکری زده میشود
مگر نیکه پست میگردیم ایشان را اگر چه اهل آن بسیار باشند چون بایشان نزدیک شدند
تکبیر گفتند و آن در وقت سحر بود ترکان بشورش آمدند ایشان را مسلمانان خلط شدند
و داب را پی نمودند سیب پیاده گردیده با مردان که با او بودند مقاتله شدیدی نمودند
تا اینکه گویند دست راست یکی از مسلمانان قطع شد شمشیر را بدست چپ خود گرفت
آن نیز قطع کردید شرع نمود بدفع کردن با اینکه شهید گردید بسیاری را از ترکان و برای
از بزرگان شان کشتند بعد ترکان شکست خورده منادی سیب ندا کرد که تعقیب شان
نه نمائید بطرف قصر متوجه شده چقمه ربانی داد بی کسانیکه در قصرند از مسلمانان دستی نیام
بردارید کسانیکه در قصراند باید از متاع شان غیر از آب چیزی ندارید کسانیکه از نایان نمی توانند
یا مرد ضعیف را که قدرت رفتن نداشته باشد خالصه سه بردارد مزدی بدهد ۴
و کسیکه ابا نماید مزدی را چهل در هم میدهم و اگر در قصر کسی از اهل معابده شما هم بود
و برابردارید بعد از ان آمدند قصر را برداشتند کسانیکه بودی بودند و بیرون کردند
و بسوی سمرقند رفتند چون ترکان فردا بازگشتند در قصر کسی اندیدند کشته گان خود را
یافته گفتند کسانیکه دیروز ما را آمدند از انسان نبودند بعضی از کسانیکه در قصراند بودین
گفتند که چون با ما برابر شدند گمان کردیم که قیامت برپاشد از شنیدن همین قوم و واقع شدند
شمشیرها و آواز هایشان، در همین سنه غزا کرد عمر بن ہبیره روم را از جانب آرمینه و عرضیکور مین را والی شداست
بر عراق در جزیره بود طایفه روم شکست خورده خلق بسیاری از ایشان را اسیر گرفت بتفصد نفر اسیر شتات
در همین سنه غزا نمود عباس بن الولید عبدالملک روم را و لسره را فتح کرد.
ذکر غزوه صغد
در همین سنه سعید خوزینه از در عبور نموده اهالی صغد را غزا کرد که آنها عهد شکنی کرده ترک و اسلامیا معاهدی
بعد ازان مسلمانان برای سعید گفتند که توتن پروری را اختیار کرده جهاد و غزا را فراموش کردند
و حال اینکه ترک با دست اہل صغد دست قتل و غارت را بر مسلمانان دراز کرده است سعید را
این سخن بمیعت آورده عازم صغد شد چون از نهر گذشت بربین او طایفه از اهل صغد و ترک طلاق
شد بایشان محاربه نمود چون فاتحه ترک شکست خورده سعید گفت تعقیب ایشان کینایید همین ستاره پیما فرمود پادشاه اسلام ام
که از ایشان مال میگیرید و در قتل شان همان مال ضایع میشود و در روایت آمده است که


فتوحات اسلامی (۲۲۵) ذکر غزوه صغد

ایشان باغ با دشاه اسلام اند که از ایشان فائده میگیرد چون شکست خوردند قصد تباهی شما را
نمیکنند ای اهل عراق کل کنید آنچه خلفای مسلمانان با شما معامله میکردند تا زمانیکه مقابله میکردید بمقام
قایم میبودند و چون شکست میخوردید بگرفتن جز به اکتفا مینمودند پس از ان مسلمانان در وادی
که در بین ان (امرح) بود متفرق سیر فشند و بعضی پیش مقدم بودند و ترک ها در اخر وادی کمین بود
چون وادی مذکور را قطع نمودند ترک ها کمین کرده برایشان حمله آوردند چون سپر و پراکنده بود
رو بعقب آورده خود ها را بایکد یگر ملحق ساخته باتفاق امیر رو شمن حمله آوردند بفضل و عنایت
خداوندی ایشانرا هزیمت فاحش دادند عادت سعید چنان بود که هر لشکر برا که بدعوی ـ
میفرستاد و اسیر و مال می آوردند اسیر را رها نموده لشکر برا سرزنش میکرد این امر بر مسلمانان
گران آمد و سعید را بیدل گمان کرده در غزلش کوشیدند در سنه یکصد و ثلثه معزول شد بعوض
سعید حرشی به امارت مقرر شد (حرشی به های بی نقطه و شین نقطه دار از بنی الحریش بن کعب بن ربیعه
بن عامر بن صعصع است) نسین بن قیس عم بلخ بن ابی مصر میرسد در سنه ۱۰۳ عباس این ولید با
رومیان محاربه کرد شهر دلسه را فتح نمود.
ذکر واقعه که در حین شی صغد واقع شد
چون سعید حرشی بخراسان آمد و مسلمانان از محاربه دشمن مایوس آمده بودند بر منبر نشسته بعد از حمدو
ثنا مردم را بمیل بر جهاد داد و گفت که شما بر کثرت نفوس و شمشیر و نیزه مقابله نمی کنید بلکه به نصرت و
عزت که خدایتعالی با سلام داده است بمقاتله میکنید پس بگوئید که ولا حول ولا قوت الا بالله
یعنی نیست باز ایستادن از جهاد و دیگر عبادات و نه قوتست بجهاد و غیره مگر بتوفیق خدایتعالی
چون اهل صغد از آمدن حرشی خبر شدند ترسیدند از سبب اینکه در جنگ کردن حذیفه معاون ترکهما
شده بودند و توسای شاش بقصد بر قرار نمودند بادشاه شان گفت که فرار نشوید بلکه بروید سرد امیر را
خراج سنه گذشته و بر عهده گیرید خراج سالهای آینده را و عهد کنید و بگوئید که مو عهد اگر میپو؟
همراه تو در محاربه ها معاونت می کنیم و اراضی و اباء میگیریم تو به کنید از کارهای گذشته خود و بیر آ
او گروی ها بدهید در این خصوص گفته میترسیم که راضی نشود و این عهد را از مایان قبول نموده کذب
پندارد میرویم بسوی نجده پناه میبریم به ملک او و میفرستیم او را بسوی امیر که شفاعت کند
تا از تقصیر مایان در گذرد و عهد میکنیم با او که من بعد از مایان کار صادر نشود که خلاف خواهش میر
ملک گفت که من هم یکی باز شما می باشم آنچه صلاح دید من بود گفتم باقی خود مختارید ایشان
بمشوره ملک خود عمل نه نموده به نجده رفتند و بسوی ملک فرغانه کس فرستادند و سوال کردند
اینکه امیر را از ایشان منع کند و ایشانرا در شهر خود جای دهد چون خواست که چنین کند ماهیان
گفت که این گروه شیاطین ا در شهر خود راه مده لکرتپه را از فراء برایشان خالی کن تا در ان ساکن

صغد به با د مهمله است و گاهی
مهمد نیز آمده هست قریبیست
بیبکد درخت واقع غربی
بخارا در مخشب سمرقندی
عالا مشهور به اقاتای بزرگ
میباشند ۱۲ مترجم


فتوحات اسلامی (۲۲۶) ذکر غزوه صغد

آخوند پرسید ستاد شخصی را که سوال کند از ایشان که کدام در را خواهش دارید که جهته شما خالی کنیم تو سو
کنید جهته خالی نمودن جزیه بر ایشان چهل وزه حملت را بمعنی گفته اند بیست روزه ایشان
این امر را قبول نموده شعیب و عصام بن عبدالر مابلی را خواهش کردند شعیب مذکور بر ایشان گفت که
تا مدت مذکور نگذرد و شما داخل نشوید بر مایان حتی جوار و معاونت ندارید و اگر پیش از داخل شدن
شما در آنجا پیش شد بر ما حق معاونت ندارید قبول نموده قصد دخول شعب انمودند امیر از این اسر
خبر شدی جر شیعه شتابی کرده پیش از دخول شان بشعب همراه شان مقاتله نمود اهل صغد خندق راحفر
نموده از خاک خاشاک پوشیده بودند که اگر مسلمانان اراده محاربه شانرا داشته باشند در این خیابان
افتاده هلاک شوند بعد از آن رو بمحاربه نمودند چون شعیب فخرو ند راه را گم کرده از قضای خداوند عی
جل شانه در ان خندق در افتادند بعد از ان مسلمانان ایشانرا محاصره نموده منجنیق در اطراف شان
ایستاده کردند درین حین اهل صغد از ملک فرغانه مدد طلبیدند او بجواب شان گفت که معاونت من
مشروط بگذشتن مدت مذکور است پیش از گذشتن مدت از من معاونت طلب نکنید چون ناامید
شدند مطالبه صلح را از امیر مسلمانان نمودند بر اینکه اسیرهای مسلمانان را رها کنند و خراج که مقررشان
بدهند و بخشنده کسی از ایشان رفت و آمد نکنند و جور و جفا دل نکنند کسی او اگر این کارها از ایشان
صادر شود ریختن خون شان حلال باشد امیر مسلمانان صلح را قبول نمود و گروه از خجنده برآمده در سمر
داخل شدند چون جهبر رسیده بود به حرشی که ایشان یکهزار اسیران مسلمانان کشته بودند قاتل آنرا
معلوم کرده قصاص نمود پس از ان بعضی از روسا ترسیده بالخری خود عهد را شکست و بسوی مسلمانان
آوردند بعضی از مسلمانانرا به شهادت رسانیده داخل عسکر شدند و صف عسکر را برکند ساخته شترت
با به ثابت بن عثمان سید ثابت آنرا بقتل رسانید و اهل صغد یکصد و پنجاه نفر پیر را که از مسلمانان
در نزدشان بود بقتل رسانیدند چون امیر ازین امر خبر شد فرمود تا تجار را از صغد بیرون نموده
تمامی اہل صغد را بقتل رسانیدند و اہل صغد سه ہزار کس بودند و بروایت دیگر هفت هزار کس بودند
همراه شان اسباب جنگ بنمود فقط بچوب مقاتله میکردند تا رجال شان مقتول داواد و اموال شان
غنیمت مسلمانان شد و گرفتند از مال ایشان چیز یرا که خواهش داشتند امیر مسلمانان فتح صغد را
بسوی یزید بن عبدالملک فرستاد ولشکری اندک را بسوی قلعه که گرداگرد آن وادی مغد بود فرستاد
چون مقدار یک فرسنگ رفتند بآن قلعه رسیدند مقاتله نموده ایشانرا شکست داده ایشانرا
محاصره نمودند چون ناچار شدند طالب صلح گردیدند به اینطریق که عیال واولاد شان بامان باشند قلیه
تسلیم نمایند امیر این امر را قبول فرموده بسوی قلعه جهته قبض نمودن اموال نفری فرستاده ایشانرا
قبض نموده تقسیم نمودند پس حرشی بسوی کش رفته بدون مقاتله مصالحه نمودند بادادن ده هزار سر
نفرین سیار را به قبض کردن بدل المصالحه مامور گردانید چون میرسیدند که در صنف معلمین بسیاری است

سریان این حرف


فتوحات اسلامی
(۲۲۷)
ذکر غزوه خزر

سربان بن حریت را که رفیق ملک سلف بود روانه آنصوب کرد چون بآمد و ملک را انکا رو نوات
امیر و غلبه مسلمانان خبر داد ملک ترسیده گفت برای من چه مشوره میدهی سربال گفت صلاح کار تو
آنست که در امان امیر درائی و با وی محاربه نکنی ملک گفت تابعان خود را چه کنم سربال گفت ایشانرا
نیز داخل بلخ گردان ملک این خبر را قبول نموده همراه تابعان خود داخل امان شدند بعده شجر
در شهر بابل داخل شد و ملک را بقتل رسانیده بدار کشید با وجود امان این واقعات در سنه ۱۰۴
واقع شد در همین سال سعید حرشی از حکومت خراسان معزول شده بعوضش سلم بن حید کلابی حاکم
خراسان گردید .

ذکر غزوه مسلمانان برشهرهای خزر و ظفر یافتن اهل خزر برایشان
در همین سال لشکر مسلمانان همراه امیر خود و ثبیت بهرانی اهل خزر رسیدند اهل خزر که طائفة
ترکان اند جمع آوری نموده باتفاق طایفه قپچاق و دیگر طوایف ترک جمع کثیری شدند و
در موضع که آنرا بلنج انجاره می نامیدند با مسلمانان طلاقی شده مقاتله شدیدی در بین شان
واقع شد و نفری بسیاری از مسلمانان بخلعت شهادت سرافراز گردید ترک ها گردشانرا
گرفته مالهایشانرا غارت کردند چون خبر من هزیمت ثبیت نزد یزید پسر عبدالملک که در شام بود
آمدند یزید ایشانرا سرزنش کرد ثبیت گفت آئی امیر مسلمانان درین غزوه من عامل نشدم از طاقت
دشمن ترسیدم چنانچه سوار را بسوار پیاده را بپیاده مقابل گردانیدم محاربه میکردیم تا تیره بائو شمشیر
شکسته گردید لیکن آنچه خداوند جل علی اراده داشت جاری گردید .

ذکر غزوه دیگر در خزر
اهل خزر از شکست مسلمانان در طمع خام افتاد ه بعزم قتال و تسخیر عسکر مشغول شدند بعد از ان یزید
بن عبدالملک جراح بن عبداله حکمی را برار مینه والی نمود لشکر بسیار بر اهما و ساخته سوی آنصوب
فرستاد جراح مذکور با نفری خود رو به غزائی خزر آورد چون اهل خزر این خبر را شنیدند همه شان بجوع
بآب طالواب کردند چون جراح در برزعه بخند روز استراحت کرد پسر ازان روی سویی در نهاده وانه
نهر کزر درگذشت چون خبر شد که بعضی از همراهان او که از اهل عمان کوهستان ها بودند اخبار لشکر را
یومیه ملک خزر میفرستند منادی را امر فرمود تا ندا کند که بدانید و آگاه باشید که امیر بالشکر بخی فردا
درین موضع استراحت میکنند باید خوجی را فراوان داشته باشید این خبر را نیز برای ملک مذکور
نوشته و مژده دادند که توهم چند روز استراحت نموده حرکت نه نمای چون شب شد امر کرد جراح عسکر
خود را که بار نکنند و شتابند بسوی خزر همان شب کوشش کردند تا بشهر باب الابواب رسیدند در حین غفلت
خزر داخل مدینه شدند از اهل خزر کسی را در شهر نیافتند فقر برا جهته غارت در اطراف فرستاد چون جمع
مال بسیار آورده داخل شهر شدند اهل خزر با ملک خود سوی شان آمده در نهر ران با یکدیگر

مصلح
مسلمانان بچه جهت شمشیر
ها ضعیف شده بود در غزوہ
ران شکست بچه علت
وزنجان ۱۲ ستمبر


فتوحات اسلامی (۲۲۸) ذکر فتح بلنجر

تلاقی شده محاربه شدید نمودند ایشانرا گریزانده بعقب شان رفته میکشند و اسیر میگرفتند چنانچه
نفری بسیار پر از ایشان بقتل رسانیدند و تمامی مالهایشانرا غنیمت گرفته پس از آنجا حرکت کرده
رسیدند بقلعه که انرا حصین می نامیدند اهل آن قلعه با چیزی از مال بومی خود از قلعه برزو آمده امان
طلبیدند امیر ایشانرا امان داد و بدیگر مواضع نقل کرد بعد از ان بقلعه بوغند رفته شش روز
در آنجا اقامت نموده با اهل قلعه خیل مقاتله شدید کرده تا انکه طلب امان نمودند ایشانرا نیز امان
داده و قلعه شانرا تسلیم شدند و اهل انرا بدیگر جای نقل دادند .
ذکر فتح بلنجر
بعد از ان سبراج بسوی بلنجر که مشهورترین شهر با غیلان بود آمده در آنجا نازل گردید انشان بم
صد گرد و نزا با یکه گر بسته و اطراف شهر خود کردانیده چقد تا مسلمانان از دخول بمنع شوند و چونا
گردون با قتال اپرسلمانان شتابر نمود بعد از ان سی هزار از ایشان نشسته عهد کردند که تا دم مری
روی نگردان نشوند پس غلامت های شمشیرهای خود را شکست اندستی یکدیگر حلقه آور دند رفته رفته
خود را بر دو بها نزدیک گردانیدند و کفار کوشش کرده بحدی تیر میزدند که از کثرت تیر با مانند ابرا
بر مسلمانها سایه افتاده بود با وجود این دگر دان نشده خود را بگر دونهار سانده نیر و بازوی اسلام
گردون با را قطع نموده کشیدند تا همه کرد و نها دستگیر شدند بعد از ان آتش محاربه مشتعل گردید بدر
که نزدیک بود کرد لها ایشان از دهمانشان بیرون آید مسلمانان غلبه نمودند و شهر را متصرف
شده غنیمت بسیار گرفتند بنحو یکه بر سوار را سه صد طلا رسید نفری شان سمی و و پاسخی سبنرا
کوسن و پس از ان جراح صاحب بلنجر را حاضر نموده مالی با بل قلعه طر ابومی اپس داده اور احترم
مقرر نمود که خبر کفار را بمسلمانان برساند بعد از ان رفت بسوی قلعه البونبدر و در آنجا
چیلمزار خانه ترک سکونت داشت و ایشان بدادن مال مصالحه نمودند بعد ترکها و
تر کمانها جمع آوری نموده سر راه مسلمانانرا گرفتند این خبر را صاحب بلنجر بجراح رسانیده
جراح با مسلمانان بزودی اپس کشته خود را بقر به ملی رسانیدند چون وقت زمستان درآمد
مسلمانان در انحا مقیم شدند پس سبراح کوایف فتح را به یزید بن عبدالملک نوشت
از جمع آوری ترک و ترکمانها نیز برایش آکاهی داده و خواهش دمت و یزید را این سخن قبول
افتاده بجواش نوشت که مطمئن باش که برای تو بزودی مدد میر سد چون اجل یزید نزدیک
شده بود پیش از فرستادن مدد در سنه یکصد و پنج فوت شده مردمان به برادرش هشام بن الملکه
بیعت نمودند و او برای جراح نوشت که در کار خود مقرری و قریب است که برای تو مدد
برسد پس از ان مدد فرستا د باندازه که قوت براحی سبراح حاصل شده همراه اهل الان محاربه
در سنه یکصد و شش د ائلی لانرا مغلوب کرده جزیه را قبولدار شده و از مدد سنه یکصد و هفت
هشام


فتوحات اسلامی (۲۲۹) ذکر فتح بلنجر

هشام جراح را معزول ساخته براه خود مسلم را والی ارمینیه نمود و ثانیا در سنه یکصد و یازده برادر خود
را ارمینیه خواسته جراح را واپس مقرر نمود جراح وارمینیه رسیده شهر های خزر را از جانب تفلیس منزل
شده مدینه بیضا را فتح کرد و صحیح و سالم بازگشت بعد خزر جمع آوری کرده نقدی بسیار بر اورد داشته
بلاد اسلام را و از طرف لان داخل شد جراح با کسانیکه از شامیان با او بودند بایشان تلاقی
شد چون نقدی ترک بسیار بود محاربه شدیدی با سحخت ترین محاربه که مردم دیده باشند واقع
شد جراح رحمه الله علیه با رفقای خود که در مرج و اردبیل با او بود بشهادت رسید جراح در وقت برون
شدن بیغر ا برادر خود حجاج بن عبداله را خلیفه خود ساخته بود چون بسباع کشته شد خزر طمع نمود
در شهر ها تا نزدیک موصل پیشقدمی نمودند و کار بر مسلمانان استوار و بزرگی گردید چون جراح شخصی
فاضل و خیرخواه بود و اول عامل های عمران عبد العزیز بود شقر ا بر ایش شبیه ها ساختند این
خبر بسمع هشام رسید اضطرابی عظیم نمود و در باب دفع مخالفین با بزرگان و نزدیکان خود مشوره
کرد و از ایشان پرسید که کدام کس را به محاربه ترکها روانه کنم بعد از استشاره قرعه اختیار بنمود بستان
حرثی افتاد هشام سعید را خواست گفت که برایم خبر رسیده که جراح از محاربه کفار گوشه گرفته سعید گفت
چنانست که گفتی ای امیر مسلمانان بسباع خداشناس است هرگز از محاربه کفار روگردان نمیشود
پس صد هزار در هم بر و بخشیده گفت چه خواهش داری از اسباب جہاد گفت مرا بفرست ہمراہ چهل اسب
والی بفرست بوی من هر روز چهل مرد و بفرست سفارش چا بر یک از امیران لشکر خود تا معاونت
کنند مرا بعد هر چه متملق بود هشام مبذول داشت. سعید حرشی با گذره تمام از شام پرون آمده بهر شهر
که میرسید محاربین متشهر امرش را اجابت کرده ہمراہش میشدند تا رسید بشهر ارزن و طلاقی شد جمعی را
از رفقان بسباع که اندوه گین بودند چون گریه کنان احوالات شهادت جراح را و مشقتها رنج در این
نمودند سعید را رحم آمد و برایشان خرجی داده با خود مصاحب و همراه کرد و در اینجاه با هر کدام از
رفقای بسباع که طلاقی میشد باز گردانیده با خود همراه میکرد تا اده خلاط را که آن سرباز زده کان بودنی
انہا محصور نموده بعد فتح کرد و غنیمت تارا بین احقاقی که تقسیم کرد بعد از ان رفته رفته بهر قلعه و شهر
که میرسید بفضل خدا وند جل جلاله فتح مینمود تا رسید به برزعه و نازل شد در آنجا چون خبر شد که پسر حاقان
در آذر بایجان حل و غاره میدارد و شهر و زنان را محاصره دارد ترسید که مبادا مسلمانان سئل
شده و شهر را تسلیم نمایند یکی از غزیبهای خود را طلبیده گفت که میتوانی خود را بخدایتعالی بخشید و رباب این
شهر و زنان رفته بکوئی کہ ای مسلمانان مردانه باشید شهر را تسلیم نسازید که اینک برایشا مدد میرسید
آن مرد دلیر بکمال بر دل سوی ورثان روان شد در بین راه جمعی از ترکان او را گرفته کیفیت را پرسیدم
گفت سردار لشکر عرب مرا فرستاده تا خبر او را باہل ورثان برسانم آن بدبختان بی خرد گفتند
که اگر خلاصی خویش را میخواهی بر پایان قلعه رفته با ہالی آن بوی کہ بیہودہ زحمت بکشید و حصار را

تخلیس شہر ضعیف است و له

از بلاد ارمینیه

مملکتی از بلاد روم شهر سار دابله

در میان ارمنیه و آذر بایجان

رویی آذر بایجان است ۱۲ م


فتوحات اسلامی ( ۲۳۰ ) ذکر غزوه لنجر

بسپارید که مدد شما دور است شخص سخن شانرا قبول نموده رفت تا دروازه ورتان نزدیک شد تمام
که آوازه ش را بشنیدند آواز برکشیده گفت من داعی شما سید نخشبم بلی تو فلان میباشی گفت بلی کو
باد شما را که سعید بن عثمان حرشی با سپاه فراوان در فلان موضع می باشد درین دو روز بد و شما میرسد بو شما
امر میکند به محافظه شهر مسلمانان اوازهای خود را ته کسر مالا کردند ترکها آن مسلمانرا پاره پاره کرده
بشهادت رسانیدند و از اطراف ورتان کوچیدند چون حرشی با لشکری خود آمد هیچکس از ترکها را
ندید بعد تعقیب شانرا نموده رفته رفته تا اردبیل رسیدند چون از انجا نیز کوچیده بود مصادف نشان
نشده به ارجوان نازل گردیدند درین اثنا سر خنک سواری در پیش سعید آمده بر وی سلام کرد
سعید جواب سلام او را داد و پرسید که تو چه کسی گفت یکی از بندگان خدایم ای سعید اگر طالب غزا
و غنیمت می باشی خبر که ده هزار کس از اهل خزر با چهار مسلمان اسیر در فلان موضع که بعد ش دو
فرسنگ است فرود آمده اند سعید فرمود تا ندا کردند که هر کس که کامل سلاح است با امیر همراه
شود و دیگران به لشکرگاه باشند چهار هزار کس مستعد کامل سلاح با سعید در شب روان شده بآخر
شب بایشان نزدیک شدند سعید لشکر را چهار تقسم نمود و از چهار طرف شبیخون زده تیغ را بر
ایشان نهاد هنوز صبح طلوع نکرده بود که تمامی ایشانرا بقتل رسانید مگر یک شخص که از چنگ جای
سلامت گریخت بعد از ان حرشی اسیرهای مسلمانرا رها نموده با دوده با خود همراه کرده سوی ارجوان
آمد هنوز در انجا قرار نیافته بود با زمان سر خنک سوار آمد باد سلام کرد و گفت اینک لشکری از اهل
خزر با مال کثیر از مسلمانان همراه عیال و اولاد جراح ابن عبدالله رحمة الله علیه بولایت بقیج دمیر و نداگر
آهنگ ایشان میکنید وقت است سعید سپاه خود را جمع آوری کرده متوجه مخالفان شده ناگا
بر ایشان حمله آور دکه هیچ آگاه نشدند اکثر شانرا بقتل رسانیده اموال مسلمانان واهل و عیال
جراح را رهائی داده بایشان نوازشها نموده همراه خود سوی باجروان برد چون بمبر ملک حزریان ازین
قضیه مطلع شد جهان وی تنک و تاریک شده لشکری خود را ببی غیرتی سرزنش نمود ایشان همیت
جاهلیت گرفته مشوره بجمع آوری لشکر دادند پر آنمتاج بمجرد و روی باشتقام سعید آور دپس سعید
لشکر و حو در ا جمع آوری نموده جانب بیر تلک سوق داده در ارض مذکور با یکدیگر ملاقی شدند و محاربه
شدیدی نمودند چون مسلمانان اندکی سبست شدند قصد بر گشتن نائودند سعید حاضر شد و ایشانرا با
بصیر و ثبات فرمود و ثانیا بطرف دشمن سوق داد مسلمین بمجرد ملاقات با دشمن حمله آوردند درین حین که
امیران مسلمانان که در نزد خرزریان مجذو فز یاد نموده تکبیر و تهلیل و دعا هم آواز شدند این عرصه مسلمانان
بغیرت مروت آورده گریه کنان بقتال ابا یال خزریان پیش از پیش کوششید ایشانرا شکست دادند و تا
هزارس تعقیب شان رفتند بعد از رهائی اسیرهای مسلمانان تمامی مالهای دشمن را گرفته سوی باجروان آمدندیه
پسر ملک خرزریان با لشکریان که با و همراه بودند و اپس گردیده روی بقتال آوردند چون نهر بلقان رسید

ابی

اردبیل از شهرهای مشهور
آذر بایجان است سدوم
پر از نظر منر لیست از نواحی خمیران
مضافات خزران از قسمت
اولی ارمنیه ۱۲ مجيم


فتوحات اسلامی
(۲۳۱)
ذکر غزا، سعید با ترکان

هرشی از این امر خبر شده همراه لشکری خود واپس گردید در ان موضع با خزریا ان تلاقی شده بآواز بلند الله مجله
فرمود مسلمانان چون شیرغران حمله لواتی آوردند وصفهای لشکر دشمن را می شکست اندند درین روز خریان صر
عظیم نمودند لیکن چون مسلما نا نرا نصرت و تقویت خداوندی با، دگار بود ایشانرا کرسی نمانده جمع کثیر را
مقتول سازیدند واکثر یشان در نهر مذکو رغرق شد پس اسیر و غنیمتهای بسیار جمع کرده در باجروان والیس
آمد و بعد آن غنیمت را تقسیم نموده خمسش را نزد هشام بن عبدالملک فرستاد واز فتوح مذکور او را مطلع سات
و او خط شکریه بجانب مرشی فرستاد چون در باجروان خط مذکور رسید در ان نوشته دید که عوض تو مسلم
برادر خود را بتولیت ارمینیه و آذر بایجان مقرر فرمودم و ترا لازم که عازم هیولا شوی پس ملمه شهوارا
طی نموده در زمستان شدید بترکیه رسید تا اینکه شهر با را مد بنبالغ دگزاشت و د رسنه یکصد و سیزده
مسلم لشکری خود را حصه به حصه ساخته بهر حصه نامردی شهر از شهر های خاقان نموده جهه محاربه فرستاه
پس بفضل خداوندی قلعه ها و شهرهای بسیار فتح نمود اکثر اهالی شانرا مقتول و اسیر گردانید و و شهرهای شانرا
اتش زده میرفت تا از پشت کوه های تلج برآمده اهل خاقانرا بقتل رسانید چون مسلم از بلجر در گذشت
خبر شد که خزریان بار دیگر طوایف روم مقاتله مسلمانان جمع آوری کرده اند بعد که کار شاره شانو اعدا
میداند پس مشعله ها افروخته خیمه ومسکین های خود را ترک کرده فرار را برقرار اختیار کردارین وقت که
ضعفا و پیر و مقدم و جوانها، و خرد ومترله سر رفته تا بکمال فروماند، کی در باب الدبواب بآخر رسش رسیدم
درین بین هشام برادر خود ر اثانیا از ار مینیه معزول و بعوضش مروان بن محمد را والی گردانید فتوحات و کار
روائیهائی که مروان نموده است انشا، اله تعالی بیان کرده خواهد شد چون این فتوحات که با یکدیگر
مناسبت داشت ا رسینی که همه در ارمینیه و آذر بایجان واقع شده بود تاسنه یکصد و سیزده پیایی بیان
کرده شد و الحال رجوع میشود بغزوات که در غیر ارمینیه وآذر بایجان از سنه یکصد و پنج تا سنه یکصد و سیزه
واقع شده است پس میگویم که د رسنه یکصد و پنج سعید بن عبد الملک شحینا بگزار مر و جنگی با جان درم
فرستاده کامیاب نگردیدند و در سنه یکصد و چهار مسلم بن سعید کلابی عوض حرشی بتولیت خراسان
مقرر گردید و در سنه یکصد و پنج همراه ترکها بما وراء النهر محار به نموده فتحیاب نه شد و بازگشت در طایفر تری
تا بچون متعاقب شان با و پس عبد لربن زہیر با چند سواره و حصه لشکر ایستاده محار به میکرد با مسلمانان
از مجون بسلامت گذشتند و در همین سال نیز مسلم با اهل اقشیر محاربه نمود ایشان با دادن شهزار سر
مصالحه نمو دند و قلعه را نیز تسلیم کردند و در همین ساله یکصد و پنج مروان بن محمد غزا، صاییه یعنی اکرده
قونیه را از ارض روم و کنج را نیز فتح کرد
ذکر غزا، مسلم بن سعید کلابی با ترکان
درسن یکصد و شش مسلم همراه بعضی اصحاب و، از بهر عبور نمود چون در سنجار ار سید مکتوب خالد بن عباده
بولی رسید مضمونش این بود که ترا د به آن والی گردانیدم و باید که امر قتال و جهاد را کامل نیا، یه گاه
الجیشی که دست پر و محار به میگفتم


فتوحات اسلامی
(۲۳۲)
ذکر غزوه ختل و غور

غراء دست برداری پس از اشیا بار کرده در طبرخانه آورد رفته رفته تا خود را در آنجا رسانید چون
شد که خاقان در فلان موضع آمده مستعد محاربه است براه آورده چنان کوشش نمود که سر راه
راه را در گیر و نظمی کرد بعد خاقان بقصد شامزا نموده با بعض مسلمانان ملاقی شده خیلی از ایشانرا بشهادت
رسانیده دواب شانرا مالک شد بعد چون مسلمانان در بین عسکر خاقان پراگنده شدند خاقان در بین
عسکر خود در آمده مسلمانان را اخراج نموده گریزانید بهشت روز کامل مسلمانان گریزان ترکمان متعاقب
شان بود چون بنهایت عطش رسیدند سنگین باریهای خود را که کرورها روپیه قیمت داشت آتش زده سوختند
چون بخجند رسیدند و گرسنگی برایشان غلبه کرده بود خواستند که از نهر عبور کنند از ترس کسانیکه بایشان
احاطه داشته قذبر عبور نیافته مسلم ناچار با بر مسلمانان برافروخته شمشیر ها بجرد در کشیده بایشان
حمله آورند خدایتعالی در چشمهای ترکان چنان نشان داد که تمام عالم را سپاه گرفته پس راه مسلمانان
تخلیه نموده کناره شدند و مسلمانان از نهر عبور نمودند در این اوان از جانب خالد بن عبد الله خاتم
که بمضمونش عزول مسلم و منصوبی اسد بن عبد الله قشیری برادر خالد مذکور بود در سینه یکصد و هفت
جنید بن عبد الرحمن بعضی از بلاد سند را مالک گردید تفصیل این در سابق گذشته است.
ذکر غزوه که در اندلس واقع شد
عنبسه بن حجر کلبی که از طرف هشام عامل اندلس بود در سنه یکصد و هفت دم غزا بجانب شهر فرنج باجمع
کثیری برآمده رفته رفته تا در اطراف شهر قرقشونه نازل گردید بعد از محاصره و محاربه اهل آن شهر برای
جزیه و نیم محصول املاک و ریانی دادن بهرامی مسلمانان با کمال ایشان راضی شده مصالحه نمودند و باقی ہو
قوسه و غیره را نیز قبول کردند و قرار داد شد بر اینکه با دوست مسلمانان دست و با دشمن شان دشمن
بعد ازان عنبسه از ایشان مراجعت کرد.
ذکر غار ولایت غور
اسد بن عبد الله مذکور در همین سنه با اهل غور محاربه نمود غور کوهیست در جانب شرق هرات اهل این
خود را به غاریکه راه آن معلوم نبود پنهان کردند بعد امیر فرمود تا صندوقها ساخته بزیجیر ها بسته
در ان اشخاص رفتاند و از سر کوه آویختند تا محاذی غار شده هر ذیعه که بود بعضی از مال هارا از غار
کشیدند .
ذکر غزوه ختل و غور
اسد در سنه یکصد و هشت از نهر گذشته به خاقان ملاقی شد بروایتی نا محاربه بازگشت و بروایتی
بعد از محاربه شکست خورده واپس گردید در ظاهر بوقسای و در اجانب سرخ دره متوجه ساختند
مردم گمان کنند که عازم سرخ دره است و زمستان در انجا خواهد ماند واز انجا متجاوز نخواهد کرد چون
شب تاریک بسریخ دره رسید مردمان واز حور را به کثیر بالا کرد ندا اسد پریشان شد و پرسید که آیا

سنه الا لمس بود
با بابه بكر
واست د کر نامحدی
با مصوب

در توانم پس


فتوحات اسلامی
(۲۳۳)
ذکر غزوہ حثل وغور
چه واقعه است گفت که عادت مسلمانان این است که در وقت بازگشتن از غزائیکه میگویند امیرالمؤمنین
فرمود تا منادی ندا کرد که امیر اراده غور را دارد فوراً مسلمانان رو براه آورده تا در آنجا رسیده بکر و فر
محاربه نموده شانه در رحال و بار کردند مدجون صبح شد بعد از محاربه شدیدی مشرکین شکست خورده
مسلمانان بلادشانرا مالک شدند و لشکر ترکان مغلوب مسلمانان گردیده اکثر شانرا اسیر ساختند اسد
و مسلمانان همراه بغنیمت بسیار واپس آمدند و در همینسال مسلمه بن عبدالملک از نزدیکتز بره عمار و میان مجازا
نموده قیسار به را که شهر مشهور است فتح کرد و نیز در همینسال ابراهیم بن هشام قلعه را از قلعه های روم
فتح کرد ابق خاقان ملک روم در سنه مذکور بعضی از شهرهای آذر بایجان محاصره نمود چون حارث بن
عمرو طائی خبردار شده مقدمانو و را بوی رسانید و مقاتله نمود چون ترکان پس آینده عقب شانرا گرفت
تا از برذعه عبور نمود بعد ابق خاقان رو بوی اورده ثانیا آتش حرب اشتعل گردانید تفری بسیاری
از ترکان بقتل رسیده ابق خاقان منهزم گردید در سنه یکصد و ستادین عبدالملک تولید خراسان و
عراق را از یکدیگر جدا ساخته هر یک را تحت والی علیحده گردانید پس خراسان تحت ولایت اسد
بر آورد و اشرس بن عبدالله سلمی را بران والی گردانید غزواتیکه اشرس سمرقند کرده است بیان
خواهد شد انشاء الله تعالی عبد بن عقبه فهری نیز در بحر باهل روم دریا غزا نمود و نیز در همینسال معاویة
بن هشام طیبه را که قلعه از قلعه های روم است فتح کرده محاربه مسلمه بن عبدالملک با ترکان از
ناحیه از ربایجان انقابیان نمودیم و نیز در سنه مذکور بشر بن صفوان عامل افریقہ بر جزیرۃ صقلیه
حمله آورده و غنیمت بسیار برا گرفته جانب قیروان رجوع نمود .
ذکر وقایع اشرس بن عبداله سلمی با اهل سمرقند و غیرنا
در سنه یکصد و دو اشرس عالمی با جانب سمرقند و دیگر بلاد از ما وراء النهر فرستاد تا دعوت کنند ایشانرا
بدین اسلام بر انیکه جزیه از ایشان برداشته شود باینطریق ایشانرا دعوت باسلام کردند اسلام را
قبول نموده ایمان آوردند بعد از ان خبر به اشرس رسید که در خراج کسر واقع شده است اشرس
به عامل خود نوشت که جزیه را از کسی ندارد تا معلوم نشود که ایمانش از دل است یا از جهت دفع
جزیه هر کدام شان که ختنه میکنند و اقامت فرایض می نمایند و قرآن میخواند از دادن جزیه آزاد باشند
و الا جزیه را بدهد اشرس آن عامل را معزول ساخته این تانی را مقرر نموده از برای اشرس نوشت که اهل
سمرقند اسلام آوردند و مساجد بنا کردند اشرس بواب نوشت که با وجود ایمان جزیه را از ایشان
وضع ننمای چون اهل سمرقند از این امر مطلع شدند در موضعیکہ سفت فرسنگ از شهر دور بود رفته اراده مقاتله
را نمودند پس اشرس مسراج را از ایشان داشت جوع خاطر جمع شده واپس آمدند ایشانرا محبوس ساخته
به انواع عذاب و احتقار جامه های ایشانرا دریده و کربند های شانرا بر گردنهای شان بسته در کوچه و بازار
گشان میکرد ایندند تا جزیه را کاملا از مسلمانان اخذ نمودند بعد از این واقعه اهل سغد و بخارا کافر شدند


فتوحات اسلامی (۲۳۳) ذکر وقایع اشرس با اهل سمرقند

و با ترکها اتفاق نموده در جمع آوری لشکر کوشیدند اشرس بعزم محاربه برآمده در آمل نازل گردید کفار
در املی مقیم شد قطن بن قتیبه بن مسلم را وه هزار کس پیش فرستاد چون از نهر عبور کردند با ترک اهل سغد
و بخارا که خاقان هم همراه ایشان بود تلاقی شده ایشان اطراف خندق را گرفته مسلمانرا محاصره نمودند
و اسپ شتر انرا که در چرا بود غارت کردند پس اشرس با ترکان که با المهای مسلمانانرا از دست
والبسر گرفتند بعد با قوامی که واز نهر عبور نموده قطن با ترک تلاقی شد و ایشانرا منهزم ساخت بعد
از املی هشته تا پیکند رسید مردمانرا که در انجا بود محاصره نمودند اهل شهر آب را از مسلمانان منع نمودند
چون تشنگی بر مسلمانان مستولی شد با تفاق و شهر آوردند کفار بحلو گیر ایشان برآمده مقابله شدیدی
بینشان واقع شد در اخر ترکان آب گاه را رها نموده رو بگریز نهادند مگر جماعتی که عهد بر موت
کرده بودند از قتال رو گردان نشده با تفاق قایم بودند تا قطن برایشان حمله آورده ایشانرا منهزم
گردانید مسلمانان تا شب بعقب شان رفته ایشانرا بقتل میرساندند بعد اشرس بخارا آمده شکر را
جهت محاصره انشر تعبیه ساخته در این وان خاقان بکشهر برا از خراسان که کمرجه نام داشت محاصره کرد
جمعی از مسلمانان که در انجا بود سحله مل کشیده دروازه ها را قفل کرده تا کفار را در داخل شدن منع گرداند
بعد ازان خاقان مر فرمود تا از خندق عبور نمایند چون ممکن نبود ناچار درختهای تازه را بریده در خندق
می انداختند تا مساوی زمین گردیده صلاحیت عبور پیدا کند بعد مسلمانان در سر هیزم های تازه
هیزم خشک انداختند و در آن افروختند خداوند جل جلاله بحض فضل عمیم خود با د شدیدیرا حرکت
داد تا اتش را بر هیزم ها مشتعل ساخت در یکساعت غنف و زه هیزم ها که جمع کرده بودند سوخت
بعد ازان خاقان گوسفند بسیار را بر لشکر خو تقسیم نموده امر فرمود و تا گوشت انرا خورده پوست
شانرا خاکی پر کرده در خندق انداختند بلطف خداوندی بر را امر فرمود تا باران شدیده نموده سیلاب
انچه را در خندق بود برداشته در نهر عظیمی که در آنجا بود در آورد مسلمانان جرسند گردیده کوشش بی فرد
و تیر می انداختند از انجمله یک تیر برناف گاه ما رغزی که سردار لشکر ترکان واهل مشوره خاقان بود
و هیچگاه خاقان از رای او تخلف نمی نمود کارگر گردیده در انشهر دار شد این امر برایشان دشت
واندوه عظیمی رویدا و چون مر قتالی در انروز ممتد گردید کفار یکصد نفر اسیر را که از مسلمانان در نزدیگان
بود حاضر کرده بقتل رسانیدند مسلمانان نیز دو صد نفر اسیر را که از اولاد کفار بطریق گروی نزدشان
بود بقتل رسانیدند بعد طرفین به قتال کوشیدند اہل کمرچه در این محال بودند تا زمانیکه جنود عرب از
فرغانه آمده مقیم شدند خاقان از طول مدت ملول گردید قوم خود را مرزنش نمود و گفت که شما هیجان
میکردید که بخروزه شیر را فتح میکنیم ایا حال خبر در شاد و ماه کامل میشود کند و اطراف شهر جدیم هم تسکین
و هیچ ثمری حاصل نشد بطر عتاب دشنام قوم خود را امر بر حیل نمود پس قومش خواهش کردند که ما را تا
فردا مهلت بده و هرکس که با ایشان پیمایشی کیند چون فردا شد خاقان ملک طار بندر المتقدم


فتوحات اسلامی
(۲۳۵)
ذکر وقایع اثنى من باابل قند

لشکر گردانیده جانب خج سوق داده ملک خجکو ر مقاتله نموده میرفت تا بهشت بفر از مسلمانان را شهید کرد
خود را در درختیکه در جنب خانه که از بنی تمیم بود و رسیده با ستاد پس آن شخص از براسویش انداخته به روپوے
آویخت بعد از ان و از نمود تانز نها و نیچه ها آمده و بر اکشیدند تا بروی خود افتاد یکی از مردمان سنگ را
در بناگوشش زد تا مدهوش شد و دیگری بضرب نیزه اور ابقتل رسانید خاقان و ترکانرا قتل ملک مذکور
بغضب آورده اهل شهر را گفتند که عادت و رای ما چنان است قلعه را که محاصره نمودیم بدون فتح باز
نمیگردیم تا خود را ازین بیشتر بقتل نداده شهر را واگذار شوید مسلمانان گفتند که دین ما این نیست که ما
خود شهر خود را تسلیم کنیم ما دم مرگ با شما مقاتله میکنیم هر چه بخیال شما هست تقصیر مکنید بعد ترکها گفتند
که خاقان شما را امان داد که از طرف شهر کو چے شما از شهر بر آمده سوی سمرقند یا دیوسے بروید مسلمانان
چون صعوبت حصاری و نزاد یدند باین امر راضی شدند گفتند که باید در نزد ما از حله شما چند نفر گروبات
تا در وقت بیرون شدن از شهر با ما مزاحم نشوند و نیز خوانش کردند اینکه کورصول ترکی با جماعتی
از ترکها تا حدود دبوسیه با ایشان همراه باشند تا ایشانرا از تعرض ترکها محافظ کنند ترکها هم از
ایشان درخواستند چون طرفین گروهای خود را تسلیم نمودند و خاقان از ایشان کوچ نموده بعد
مسلمانان از شهر بر آمده جانب دیوسیه روانه شد مکر ترکھا کہ ہمراہ کور صول بودند گفتند که در
دیوسیه ده ہزار مرد جنگی از ایشان است چون در آنجا برسیم با ما مقاتله خواهند نمود مسلمانها بایشان
مطمئن ساخته گفتند که اگر اهل شهر با شما مقاتله نمودند ما هم با ایشان مقاتله میکنیم چون مقدار یک فرسنگ
به دبوسیه قریب شدند اهل دبوسیه کمان کردند که این سواران خاقان است تا گرد راه فتح نموده عازم
شهر ما شده است پس جهتہ محاربہ خود را آراسته بعد از ان مسلمانان انچه را براقی اهل شهر اطلاع دادم
ایشان آمده رحمی و ناتوانهای ایشانرا بر نموده و بنهر بردند بعد طرفین گروهای خود را یکا یک رها مینمودند
تا سباع بن نمان از مسلمانان نزد ترکها باقی ماند و از ترکها نزد مسلمانان یک ترک باقی ماند چون
سباع با مسلمانان گفت که گروی ترک ما را رھا کنید ایشان او راھا کردند سباع در نزد ترکھا ماند
کورصول گفت کہ نراچہ باعث شد کہ این چنین گر دی خود را با مسلمانان نرسانیدی سباع گفت
من تو وثوق داشتم و میدانستم که تو فریب نمیشی و شان تو از فریب دادن بعید است کور صول سلاح با
داده و یکر رس اسپ تیر بوی بخشیده اورار ها نمود بدان که مدت محاصره کرچه پنجاه و هشت روز
بود و بعضی گفته اندسی و بچروز شتر ایشانرا آب میسر نشد در همین سال اهل کر در مرتد شدند پس فرس
سویشان لشکری فرستاد ظفر یاب گردید و ایشانرا مغلوبی که دانیدند غزا ر معاویہ بن ہشام ہم درسته
مذکور بود و غزا و عبدالله بن عقبہ فہری جمر صایفہ رانیز در همین سنہ واقع شد بحیی بصری رحمة الله علیه که عمرش
هشتاد و هفت بود و نیز محمد بن سیرین که عمرش هشتاد و یک بو درسنه مذکور برحمت حق پیوستند.
ذکر غزاہ ماوراء النهر

یکہ بکیفیت برسیدند بچنے
ناگاه سپاه اسلام از طایفه سمرقند
در صحرای راه رسیدند مچنے


فتوحات اسلامی ( ۲۳۶ ) ذکر غزآء ماوراء النہر
ہشام بن عبد الملک در سنہ یکصد و یازدہ اشرس بن عبدالله را از خراسان معزول وبجوضش
جنید بن عبد الرحمن بن عطفانی قیسی را عامل گردانید چون جنید بخراسان رسید جانب ماوراء النہر بزم
قتال بخارا وسغد روی آورد و ترسید که راہ بروی قطع خواہد شد از اشرس مدد طلبید اشر سقامر
بن مالک حافی را بمعاونتش فرستاد درین اثناء عامر مذکور باقوای خود دچار ترکان اہل سغد گردیدہ
بقلعه محکم پناہ بردہ از رخنه ہا بواری محاربه میکردند و ہمراہش واصل بن عمرو قیسی و عاصم بن عمر نیز در نجام
بودند ایشان با جماعت خود دو روز و در تا اینکه بشب سے ٹی که در انجا می بود رسیدند رخنه خوبی فی وضع
کردہ در بالای جی مذکور پل ساخته عبور نمودند در حین غفلت خاقان ناگاہ تکبیرگویان حملہ آوردہ نفری
زیاد برا ہمراہ عیسی از رؤسای ترکان بقتل رسانیدند و ترکها منهزم گردیده راہ وا را کفار شد ندقه
رفته خود را بہ جنید رسانیده با او روی براہ اورد چون دو فرسنگ بسیکند نزد یک شدند با سواران توکاه
تصادف کردہ مقاتلہ شدیدی کردند بچد کہ نزدیک بود که جنید با نفری خود ہلاک شود لیکن تجدید فیق
خداوند تعالی پیش قدمی مینمود تا خود را بعسکر رسانیده جمع کثیر را از ترکان مقتول سازید در ین حین
خاقان عازم محاربه شد و در هرقان که شهر پست از شہر های سمرقند با یکدیگر ملاقی شدند جنید برادر زاد
خاقان را اسیر ساختہ سوی ہشام فرستاد بعد از ظفر یابی سوی مر و مراجعت نمود در همین سال غزوات ذیل
بوقوع پذیرفت : ـ (۱) محاربه معاویہ بن ہشام صائفة لیسری را (۲) غزوہ سعید بن ہشام صائفه ای
تا خود را به قیساریه رسانید (۳) غزوہ عبد الله بن ابی مریم در بحر و در سنہ یکصد و دوازدہ جراح بن
عبد الله حکمی در بلا د خزر بغزم غزا در آمدہ خلعت شہادت پوشید این واقعه در سابق ذکر شد .
ذکر واقعہ جنید بن عبد الرحمن مری در شعب
در سنہ یکصد و دوازدہ جنید از مر و بغزم غزاء طخارستان بر آمدہ عمارہ بن حریم را با ہردہ ہزار جہام
منصوب گردانید و ابراہیم بن بسام لمیسی را باد و هزار بدیگر جانب اعزام فرمودہ در این آوان
خاقان با قوای ترکیه خود قصد قتال سمر قند را نمود سورہ بن حز کہ والی سمر قند بود برای جنید نوق
کہ من را تاب مقاومت خاقان نیست فوری برای من مدد بفرست بنا بران جنید لشکر را فرومود
کہ جانب سمرقند رفتہ برادران خود را معاونت کنند جماعتی از لشکریان گفتند که ترک مثل دیگر
طوایف نیست که باندک نفری با او مقابل بشویم و در این زمان عساکر تو در اطراف متفرق
میباشند در رنگ نماد بنویس تا عماره و دیگر مسلمانان از اطراف جوانب واپس آیند یا اقلاً
پنجاه هزار کس باشند که از نهر عبور نمودہ فی الجمله تاب مقاومت ترکهار اداشتہ باشند جنیدی
ک من ہرگز راضی نمیشوم کہ سورہ و دیگر مسلمانان اسیر دست ترکها بشوند و من و بستر راحت خواب باشام
اگر کسی از شمایان با من ہمراہی نکند خود من با قوم خود و اشخاصی که ہمراہ من امده بودند عازم آنصوت
میشوم بعد ہمراہ لشکریکہ در آنجا حاضر بو د غماز نہر عبور نمودہ در کش نازل شدند و در انجا ر یتیم شکیرا


فتوحات اسلامی ( ۲۳۷ ) ذکر واقعه جنید و شعب
نوشیدند چون ترکها از آمدن جنید خبر دار شدند چاه ها ئیکه در بین آو کش بود عمیق ساختند جنید
گفت که کدام راه سمرقند بهتر است گفتند راه مرغزه اصلح است بشر بن مزاحم سلمی گفت که
مرک کشتمین بهتر است از مرک با تش راه محترقه بر درخت نیز گیاه است سالها حشود گشته
زراعت نشده است اگر خاقانرا در اینجا ملاقی شویم میترسم که در انجا اتش زند تا تمامی اسب ودوآب
ہلاک شویم از راه کوه ہامی رویم چه ناوخاقان در راه کوه مساوی میباشیم جنید این مشوره را قبول
نموده رو براه آورد چون در سرکوه رسید مجز بخمان سبی در آنوقت گفت میکشمش کش ار طایفه
قیس یه انو اهم شد که یک لشکر از خود خراسان بسب او ہلاک میشود میرسم که از شخص قمر ہاشمی در من
مایان مثل خود سرکشی می نمست حشید گفت که خدا بتعالی این حرف را از دل تو ہزار محشر کف که من از تو
پیمان میان باشد ترسیع او بود شب در پا یان کوه خوابیدند چون روز شد راه نموده رفتند تا داخل شعب
گردیدند که بعدش از سمرقند مقدار چهار فرسنگ است چون صبح شد خاقان باجمع عظیم بعزم در آن
آمده اہل سغد و فرغانه و شاش وطایفه از ترکان نیر معاونت وی آکده رو مجاربه جنید نمودند خلوت
مقدمة الجیش مسلمانانرا ملاقی شده برایشان حمله آورد چون اندک بودند رجوع نموده خود را بپاتی شکر
ملحق ساختند و ترکها بعقب شان از هر جانب تعرض مینمودند مجد جنید عسکر خود را مستعد بر محاربه غرام
پدیرده شجاع سفر کرده از اینجمله کی نصر بن سیار بود او همزاه مغزی خود محار به شدیدی پیش که وه ایشانرا
متفرق ساخت همچنان حمله مودند برایشان و انروز از طایفه از د هشتاد نفر را بقتل رسانیدند طرفین
قتاک میکوشید که مجدیکه دستهایشان مانده شد شمشیرها می کند گردیده را انداخته بعد ازان به چوب جار به
مینمودند امر الامرا چوب ہم دلگیر و طول بنده کشی در واقعه مینمو د ندر تا اینکه کرد سم سواران ظاہر کردید
منادی جنیدا امین مخلف ندا کرد پیاده شوید و باشید در جای خود بعد ازان زاسب فرود آمد جنید بسواران
برنز و و آمدند ندا کرد تا هر کدام در جای خود نشته خندق حفر نماید در ین بجا بجار به شدیدی شد سهمی یکر کی میز نود بعد از
طایفه از ومجروح و مقتول گردیدند و این مجاربه در روز جمعه بود چون روز شنبه شد خاقان بروقت ظهر قصد سلیمان
نمود بعد از تامل دانست که از ان موضع که قبایل بن شمایل در آنجا سکونت گرفتند موضع آسانی برای قبال
پدید از حبه پیراین ایشانرا قصد نمود چون قرمیشان رسید طایفه یکرد کور بر دوحله اور دوصت شکر را پراکنده
ساخت و از اینجهت جنید سجدہ شکر بجا آورده با رقنا بلندت کرد و امر عرب جنید را بر پیشان ساخت از اصحا
خود در نجا مشوره نمود عبداله بن حبیب گفت یکی از ین دو را اختیار نا یا ہلاک خود یا ہلاک سوره بن جبر راهید
گفت که بلاک سوره بر من آسان تر است گفت بخواه و برا کہ با اہل سمر قند سوی تو آید چون ترکها از ایران
خبردار شوند جانب از توجه می کنن جنید مشوره اش را قبول نموده سوره را طلبید چون سوره قصد برجیل کر دوطین بنا
شیانی گفت که ترکه با درین جاہند اکرانه سمرقند خارج شوی پیش از رسیدن تو در نزد جنید تو را لاک هند است
پس سوره سوی جنید نوشت که مرا قدرت خروج از شهر فند نیست جنید بغضب آمده و غلام با اب


فتوحات اسلامی (۲۳۸) ذکر واقعه جنید در شعب

آمیزی نوشت که بزودی از راه نهر بونیم آنچ الاشداد بن خلیل باہلی را که دشمن تست او تسلط
نخواهم کرد سوره بزودی موضعی دموسی بن اسود حنظلی با مقر نموده تو بیاد وازده هزار کس از سمر قند برامده
باصحاری آمد و گفت که راه نهر بعید است که بدت نه و روز هم بمطلب میرسم و قطع ترکیه بیست و پیش بخون
مردمان خوارزم ساکن گردیدند از این او بار خواهم نمود تامین از اطلاع ترکھا با جنید مخفی شویم جاسوسان
ترکها گفته سوره را خبر دادند چون خاقان از قصد سوره مطلع گردید در وبراه آورده در وقت صبح سابودیم
در سر کوهیکه تا رسیدن با جنید یک فرسنک مانده بود ملاقی شده محاربه شدید نمودند غوزک برای
خاقان گفت که چون امروز شدید الحرارت است محاربه را معطل نما تا اینکه اسلحه برایشان داغ گردد
خاقان موافقت کرده علفهای صحرا را آتش زدند هر خاقان ایشان آب حایل شد تا از شدت حرار
توانای حمل سلاح را نداشته باشند بعد سوره ارغباده مشوره نموده عباد و گفت که رای من چیتا
که ترکها اراده غنیمت را دارند پس گروه را بر انتر کنیم و با قی اموال اسبها را به بعد شمشیر را برهنه ساخته زوا
براه آوریم اگر راه ما را تخلیه نمودند نخوبه الا با ایشان نیز مقاتله نموده یک فرسنک راه را قطع نموا
به جنید خود را ملحق میسازیم سوره گفت من برخلاف نظرازاین تقریر نیست لیکن ہا را از ایمر که در جان
شماین سوق میدهم خواه ہلاک شوند و خواه سالم ماندند چون حمله آور و ند ترکها راه را خالی ساختن
کناره گرفتند و از سم ستوران غبار برخواسته که هیچ را ندیده همه شان با بعضی از ترکان بری
که پس پشت ترکها بود واقع شدند و سوره نیز در نشیب واقع گردید رانش شکسته وریه
ریزه گردید در آن حا خلت شهادت پوشیدند مسلمانان متفرق گردیده ہمریشان
شهید ظلم ترکها گردیدند نگرد و هزار کس و بروایتی ہزار کس کہ گریختہ خود را از جنگ جای
کناره ساختند و از جمله نجات یافتگان عاصم بن عمیر سمرقندی بود و مہلب بن زیاد
بجلی با هفتصد کس از مسلمانان در قریه که مسمی بنر غاب است جای گرفتند بعد ازان
اشکند که در قصر سفت حاکم بود با غوزک مذکور نزدشان آمده گفت در امان من
در آمده جانب خاقان روید قریش بن عبداله گفت که امان ویرا اعتبار پیدا
در جای خود ثابت قرار گیرید چون شب تاریک شد بیرون می شویم و جانب سمر قند میریم
مسلمانان برای قریش عمل نه نموده از قریه نازل گردیده با غوزک نزد خاقان
رفتند بعد خاقان گفت که امان غوزک را قبول دار نیستم پس حجف بن خالد بهمدستی
مسلمانها بمقاتله شروع نمودند یکہ ہمہ شان مقتول گردیدند غیر از ہفده نفر و بعد
ایشان نیز مقتول شهید شدند مگر سه نفر بعد جنید شیبانی از شعب برآمده عازم
سمرقند گردید خالد بن عبد اله بوسی گفت که تعجیل نمای تا زود بمقصد رسیم فجر گفت
از اسپ فرود آئی ولجام اسب را بگیر چون فرو دآمد سواران دیگر هم بادی

موافقت


فتوحات اسلامی
(۲۳۹)
ذکر واقعه جنید و شعب
موافقت نمودند هنوز فرو دآمدن دیگر سواران تمام نشده بود که ناگاه عساکر ترکھا ظاهر
گردیده مجشر رو بجنید آورده گفت که اگر پیش از منزل کردن به ترکھا ملاقات میکردیم آیا
هلاک نمیشدیم؟ در انموضع شب را گذرانید، چون صبح شد مسلمانان بجانب ترکان
جلوه گر شدند جنید گفت باز گردید و در آتش نروید پس مسلمانان باز گردیدند بعد جنید
آواز کرده که هر غلام که مقاتله کند آزاد است غلامان رو بمقاتله آورده چنان مقاتله
نمودند که ترکھا مقهور و رو بعقب نهاده مسلمانان مسرور و مستعجب شدند پس موسیٰ
برتقرار گفت ایا خوش نمیشوید از قتال غلامان و حال اینکه امروز شما بر ایشان ریاست
داده اید – بعد جنید در سمرقند آمده عیال نامی مسلمانان که ہمراہ سورہ شھید شدہ بودند
با خود در مرو آورده و چهار ماہ در صفد اقامه کرده کوایف واقعه سوره را بجانب
هشام فرستاد و نوشته نمود که سورہ مخالفت امر من را کرده راہ ہرات را کرده خودرا و
مسلمانان را بهلاکت انداخت چون ہشام از شهادت سوره خبر یافت گفت انا لله و انا الیہ
راجعون شهادت سوره در خراسان و شهادت جراح در باب الابواب واقع شد
و نصر بن سیار امروز به بلائی گرفتار می باشد بعد بجواب جنید نوشت که بدر تو ده هزار
از اہل بصرہ و ده هزار از اہل کوفه فرستادم و نیز ہمراہ این قوم سی ہزار شمشیر و سی ہزار سپرو
سی ہزار نیزه هم فرستادم و ماذون میباشی که تا پانزده هزار درهم را بهر کس که خواهی بخش کنی
بعد جنید شبی در دیار شعب استتاد بگفت به بین مردم بیحال اند و چه میگویند شعب کور از
شعب باز پس آمده گفت که اهل شعب خورسند بوده تلاوت قران شریف می نمودند و دعا
میخواندند جنید را ازین خبر مسرت کلی وی نمود عبید بن حاتم بن نعمان گفت دیدم بخواب
خیمہ ہائی را در بین زمین آسمان پرسیدم که صاحب این خیمه هاکیست کسی گفت که از عبدالله
بن بسطام و یاران اوست چون فردا شد عبدالله مذکور بایاران خود شربت شہادت نوشیدند شخص دیگر از
مسلمانان گفت که بعد از مدتی از مشهد عبدالله و یاران او میگذشتم که بوی مشک از ان جمع بدما
من رسید القصه چون جنید مذکور مقیم سمرقند شد و خاقان بعزم بخارا برآمد و دران زمان قطن بنتیجہ
بن مسلم در آنجا والی و حاکم بود جنید از یاران خود در این خصوص استشاره نمود بعضی گفتند از سمرقند بیرون میشویم
و معطل می باشیم تا مددی برای برسد و بعضی گفتند میرویم جانب کشن و از آنجا بکش و از آنجا بسته نه از آنجا به
زعم پس نهر را قطع کرده در امل نازل نموده مرا و شاشر امیسپریم و خبر داد کسی که عبد الله بن ابی عبد الله مولای
بنی سالم را بمشوره حاضر کنند و بیان کرد با و انچه که ایشان گفته بودند او گفت که مشوره من مشروط چند
چیز است :- (۱) اینکه در هرجا که نازل میشوید فورا سنگر براخ خود بسازید (۲) اینکه دخل تنگدستی نوید
اگر چه در کنار دریا باشید (۳) اینکه کوچیدن فرو دآمدن مجاد به تابع امر من باشد چون جنید شروط ہا را قبول نمود
تحقیق بگو که راست میگویند
یا دروغ میگویند


فتوحات اسلامی (۲۴۰) ذکر وقایع جنید و شعب
عبداله فرمود که مصلحت چنین می بینم که هر شخص اگر جهت محافظه سمرقند میگذاری یک اسپی هزار در هم برای او
بخشش کنی بعدا ولاد و عیال اشخاصی که همراه سوره شهید شدند با خود همراه کرده با هر کدام تو مشیر ا قیمتمر
مقرر نمائی شاید که خداوند ببرکت ایشان نصرت را نصیب ما یان گرداند سپس انرا و فراغ در است جماعت کا
رومی التی رعب شما در دل خاقان فتند و مسلمانان بخارا دلی و ثابت قدم گردند چون سیدان دورات
معطلی شمار امصلحت نمی بینم و اینک گفته اند که از راه کش نصف جهت قطع طریق نماید و میدانم هم مصلحت
نیست حچه هر گاه راه راست را ترک کرده در بیراهه برویم خاقانرا جرات پیدا میشود اگر تسخیر برای مسلمان
حاشا بر میانمود تا حال بخارا محا فظه کرده اند بر هر صنف غلبه کنید و شلپیر خاقان خواهند شد یس جنید بنا
بر ام عبداله عثمان بن ابی عبدال را با چهار صد سواره و چهار صد پیاده در سمرقند مقر نمود اهل عیال شہدا را با
خود گرفته رو براه آورد و اشعب بن عبد مطالعلی ابر او در نفر شیر قر اول فرستاد و گفت ای پر منزل که رسیدی بخارا
روانه دار تا خبر ابراهم برسانند و درین اوان عبداله را مرمان شام میدانند و میگفتند که وی را باره هلاک
دار و چون جنید در رشا مجاعت سرعت مینمود عطا در بومی گفت که باید حرکت تو بعدار ضعیفا باشک ربات که با وجود
پیری سال انتقال عیاش را بردل نیزه و شمشیر و میر و تبردان لمن ضعیفان کل روز اضعفا را توانائی نیست
که با سرعت سیر در قتال آورند جید د این سن پسند آمده بعد از ان اضعفار من عبون ای از مواقع خشی بیان
گذشته بطو ا و من د کار شدند در اول رمضان در کهمنیه خاقان را می کردند متألم نمودند در باغ الشبه با خندان
نشت کنار عمارت عبید در صفی من به این جمال بشاشته خند چه معنی دارد عبدار گفت که این خنده شکست
اکه بعد در مواضع خشک آبه و کوهستان خاقان طلاقی شدیم در وقتی تلاقی شدیم که ایشان انده و بی توشه اندو مانیکا
با توشه و در شکم چون بخرد و ز بود مقاتله قایلی کرده در حال جو بی بازگشت عبداله برای جنید گفت که از ابجا بار کند و چرا که نا
خاقان آمده بر شام حاطه کند پس از انجا بار کرده روان شدند وعبد اله در ساقه شکر بود چون در می راه را بپیما و بامر
عبداله ناز کردید و شب گذرانیدند و در وقت صبح بار نمودند عبد اله گفت امروز خاقان را شکر را صد و خواهد
رسانید پی مصلحت چنانست که ساقه را برد و می نخی تقویت و هم جند بفرمود و عبد اله علام داداه را بنیون که ناگا
ترکها در ساقہ شکر حمله آورده متقاتله شدید می کردند چون مسلمین مجرد یک غیز را انده کوسامی ایشان بقل رسانیده ای
بد خالی گمان کرده از طواوین باز گردیده مسلمانان رفته در روز اول میر آج بسیا را رسیدند اهل بخارا با شکر وب کارون
با ستقبال نشان آمده برای هر یک از ایشان فوسته پیش کش دادند عبدا مومن بن طال گفت می عبد الد بن ابی عبداله را عم
از موت آن در خوانش می میگذاشه در رای می درمان در روز شعب سخنها میکویند یعنی حمین دوم را می کش نامه
گردیده است چنین پیش خالد بن عبد اله را با دیگر ومیگفت اینکه خالد بردی ست از هر رگها ولگامه است از بیانه با و صیحت
از شجاع اور بن علام این سای که در بصره آمدند جو تروین تغییر را با کسانیکه همراه چند بودند وان کرد چیده را ماری و بانه
یکصد و شانزده گت باوضاعی در مابعد مد کا ر یشود بهمین سال معاویه بن هشام بعزم قتال صانفه رفته فرشته را یع نبود
و در سند یکصد و سیزده عبداله بطال بقصد قتال بجانب روم رفت و عبد الوهاب بن بخت
بومی پرم


فتوحات اسلامی
(۲۴۱)

ابوی همراه بود چون مردمان منهزم گردیده بطال را تنها گذاشتند عبدالوهاب با دشمن
حمله اورده خود را مخاطب ساخته میگفت ما رایت فرسا اجبن منك سقك
دحی ان له اسفلك مك یعنی ندیدم اسپی ابدل تر از توـ خداوند خون
مرا بریزد اگر من خون ترا نریختم ـ بعد از ان کلاه خود را از سر خود انداخته و نداکرده
انا عبد الوهاب بن بخت امن لجنة تفرون ـ یعنی منم عبد الوهاب پسر بخت
آیا از جنت میگریزید ای مسلمانان درین بین شخصی از تشنگی فریاد میکرد عبدالوهاب
گفت پیش در که سیر آبی پیش روی تست یعنی شهادت که مغزش سیر آبی جنت است
پس از ان داخل لشکر دشمن گردیده با خودش شهید و اسپش قتیل گردید در همین سال
مسلمہ بن عبدالملک لشکر خود را در بلاد خاقان پر گنده ساخته قلعه ها و شهرهای بسیاری
فتح نموده بعضی رجال شان را اسیر و بعضی را مقتول گردانید و مادر انجمال لشکر همه فرمان
بردار او گردیدند ـ چون پسر خاقان را بمل سابند طوایف بسیار مثل خزر وغیر هم
برخاقان جمع آمدند بمقداری که عددشان را غیر از خدایتعالیٰ دیگری نمی دانست بعد ازان
مسلمہ از جمع آوری خاقان خبر دار گردیده باصحاب خود را امر فرمود تا اتش ها بیفروزند
پس از ان خیام و اثقال خود را گذاشته جریده با اصحاب از انجا بر آمده دو منزل رفتند
باین صفت که ضعیفان پیش و دلاوران از عقب تا به باب الابواب رسیدند این واقعه
سابقا هم ذکر شده بود لیکن جہتہ ارتباط کلام اعاده نمودم .
ذکر قتل عبد الرحمن غافقی امیر اندلس
عبیده بن عبدالرحمن سلمی کہ از طرف ہشام بن عبدالملک بعامل اندلس و افریقیہ مقرر بود
در سنه یکصد و سیزده عبدالرحمن بن عبداللہ غافقی را با مارت اندلس مقرر نموده
عبدالرحمن موصوف شخصی نیکی خوش خصال بود باقوام خود بعزم غارت جانب شهر های
فرنگ داخل شده غنایم بسیاری جمع نموده از انجمه صورت پائی از طلا مکلل با دریای
قیمتی در بین غنایم بود از مروارید و یاقوت و زمرد اعضا شکسته بر مسلمانان تقسیم
نموده ازین کار عبید خبردار گردیده خطی غضب آلود که مضمونش وعید و سرزنش بود
بر عبدالرحمن فرستاد عبدالرحمن بجوابش نوشت که اما بعد ان السموات والارض لو
کانتا رتقا لجعل اللہ للمتقین منها مخرجا یعنی اگر آسمانها و زمین تا سخت
و بی منفذ باشد خدایتعالیٰ قادرست که از برای متقین را ہ خلاصی بدہد مرادش
اینکه من خود را بخداوند سپردم شاید که بعنایت او تعالی ازین وعید تو خلاص شوم
پس با نیا جانب شهرهای فرنگ جهتہ غزا برآمدہ او در صحابش خلعت شہادت پوشیدند


فتوحات اسلامی
( ۲۴۲ )
ذکر امارت مروان

ذکر امارت مروان بمحمد ارمینیه و اذربایجان

در سنه یکصد و چهارده هشام بن عبدالملک مسلمه برادر خود را از امارت ارمنیه و اذربایجان
معزول ساخته بعوضش مروان بن محمد بن مروان ابن عم خود را مقرر فرموده از بجهته
که مروان مذکور در وقت غزای خزر داخل عسکر مسلمه بود چون از غزا باز گرد بدون
خبر و اجازه مسلمه خود را بهشام رسانیده گفت که سبب آمدن من نزد تو اینست
که اوضاع مسلمه را ناپسندیده دلتنگ گردیدم بدل گفتم خودم نزد امیرالمومنین میروم
تا کیفیت را بحضورش عرضه دارم هشام گفت انچه میخواهد دل تنگت بگوی — مروان
گفت سبب قتل جراح و دیگر مسلمانان و دخول خزریان در بلاد اسلام و کین و طعنیکه
بر مسلمانان واقعه ده بود پس امیرالمومنین جهت انتصار و دفع عار برادر خود را که سلماً
فدائی اسلام گمان کرده بمقاتله خزریان فرستاد قسم بخدایتعالی که رفتن مسلمه باعث
ازدیاد طعن بر مسلمانان گردید چه پامال نکرد مگر اندکی از شهرهای شان را بعد از ان کثرت
مسلمانان اورا بنائی گردانیده اعلان جنگ با خزریان نموده مسلمانان ازین شهرت
خورمند گردیده مستعد قتال شدند بعد از ان براه قتال اسفل نموده چون مدت
مذکور گذشت داخل بلاد خزر گردیده اندکی محاربه نمود پس متارکه ورزید منظور
نظرش غیر از تن پروری و سلامتی چیزی دیگر نبوده الحال من آمده اراده دارم که از طرف
تو بجانه مجاربه خزر شوم تا غبار عار را از رخسار اسلام باب شمشیر بشویم هشام گفت
که تو از طرف من بامارت ارمنیه مقرر و بقتال کفار مجاز میباشی مروان گفت شرط
اینست که یکصد و بیست هزار مرد جنگی امدمن گردانی و این امر را پوشیده داری
تا کسی خبر نشود هشام شرط مذکور را قبول نموده با مروان وداع کرده او را جانب
ارمنیه فرستاد بعد ازان لشکرهای شام و عراق جزیره را جمع نموده همراه اسحاق
یکصد و بیست هزار مستعد گردیدند در ظاهر چنان نشان داد که تصمیم بلاد الان را
دارم بعد از ان که ملک خزر مطالبه صلح را نموده ملک مذکور شخصی را فرستاد تا بدل
المصالحه را متعین گرداند هشام امر صلح را تاخیر کرده رسول را نزد خود نگاه داشته
در تجهیز عسکر کوشید چون عسکرش مهیا گردید جواب سوال ابدشتی داده اعلان بر جهاد
کرد پس همراه رسول بدرقه مقرر نمود تا از راه بعید او را برساند رسول به بدرقه
همراهی نکرده به تنهایی خود بر وبراه قریب آورده هنوز ببلاد خود نرسیده بود که مروان
دید که بعزم قتال بر آمده نزدیک رسیده است که داخل شهر شود ازین سبب
کوشش و التهابش بیش شده بزودی خود را بایلات سیده ازین العورت مطلعت وقت


فتوحات اسلامی (۲۴۳) ذکر امارت مروان

ملک این جر تعرض گردانیده از اصحابش استشاره نموده اصحابش گفتند که مشوره چنانست
که از بلاد قرینه خود کوچیده باقصیای بلاد در ا محله کردان و ایشان ابگذار که هرچه خواسند
بکنند چرا که تو تاب مقاومت لشکرانداری و چندان فرصتی بجمع آوری لشکر هم باقی
نمانده است ملک مشوره شان را پسندید در اقصای بلاد خود رفت بعد مروان
داخل بلادشان گردید قتل غارت و خرابی های بسیار نموده چند روز اقامت
نموده ایشان را ذلیل و خوار گردانید رفته رفته خود را در پای تخت ملک رسانیده
قلعه های بسیاری را فتح کرد بعد ملک نزدیکش آمده به ادن هزار سر خصید غلام
و نجصد کنیز جوان و صد ستخار مد گندم که موضع تسلمیش باب الابوب باشد
مصالحه نمود اہل قرنان نیز بدادن صد سر غلام و کنیز و سبت هزار مد گندم برای
گردیدند بعد ازان در ارض در گریان نیز بطریق مصالحه داخل گردید چون جاب
ارض حمرن آمد و ایشان را سر صلح نبوده پس بزور بازوی عساکر ظفر اثر خود شهر
شان را مسخر گردانید بعد ازان صغد را تصمیم کرده بدون قتال فتح یاب شد
و در طبر شانشاه ده هزار مد گندم بطریق خراج مواظف فرمود که سال بسال بار
نموده در باب الابوبی رسانند بعد ازان جانب قریه صاحب الکفر رو آورده از جهتیکه
که ملکش از اعطا خراج مقرره خود سر باز زده بود چون ملک قریه از تصمیم مروان
خبردار شده از قریه مذکور برامد باراده التجا بجانب ملک خزر روی آورده تیمز ریخت
درین بین یکچوپانی او را راه زن گمان کرده بقتل رسانید پس اهل کفر از مروان
مطالبه صلح نمودند مروان صلح شانرا قبول فرموده برای شان عامل تعیین کرده
جانب قلعه شروان رفت (ان قلعه بر دریاست) اہل شروان را مطیع و فرمان
پذیر داشت روی بد ر آیه گذارده با انش مقاتله ناکرده واپس گردید و درین
سال معاویه بن ہشام غزای صایفه یسری را تصمیم کرده رفت و حصار طوقن را
متصرف گردید و نیز عبدالله بطال بعزم محاربه رومیان برآمده قسطنطین با جمیع
از عسکرش مصادف گردید پس از محاربه قسطنطین را اسیر و عسکرش را هزیمت داد
و نیز سلیمان بن ہشام بعزم صایفه یمنی برامده غزا نموده خود را در قیساریه
رسانید و در سنه یکصد و پانزده معاویه بن هشام بارض روم رفته محاربه کرد
و نیز عبدالملک بن قطین عامل اندلس افضابشکنت بعزم غزا رفته سالم و غانم
و پس آمد و در سنه یکصد و شانزده معاویه بن عبدالملک ارض روم رفته صیافت
غزا نمود در همین سال ہشام بن عبدالملک و جنید بن عبدالرحمن مری با آخر د رم

[Margin text:]
سیصد هزار درم
پنجاه
شصت هزار درم
هزاران
باب الابوب چیست
دروازه بند قلعه ایست بازی ها


فتوحات اسلامی
(۲۴۴)
ذکر امارت مروان

معزول عاصم بن عبد الله را بعوضش منصوب کردانید و سببش این بود که جنید فاضله بنت
یزید بن مہلب را بنکاح خود در آورد و ہشام را با یزید عداوت سابقه بود چون
او یزید بن عبد الملک برادر ہشام را از امارت خلع کرده بود چنانچه پیش گذشت
چون جنید در این اوان بمرض استسقا گرفتار شده ہشام عاصم را گفت که اگر
تا رسیدن تو جنید مرده بود خوب والا اور ابقید سلاسل سان چون عاصم در خراسان رسید
جنید را در قید حیات نیافت و در ہمن سال ہشام عبیده بن بجاب موصلی عامل
افریقیہ کردانید پس او لشکری را جانب صقلیہ فرستاد در ہمن راه با سوارن رومی ملامات
نموده پس از قتال شدید پس باشند مکر اسیران مسلمانان را رہا نموده با خود بردند
از انجمله عبد الرحمن بن زیاد بود که در نزدشان تا سنہ یکصد و سبیت و یک اسیر بود
در سنہ یکصد و شانزده نیز عبیداللہ بن حجاب کو رلشکری را تجہیز نموده با حبیب
بن ابی عبیده جانب ارض سودان فرستاد و اہل سودان را چنان منکوب و مقہور
کردانید که کسی چنین ظفر نیافته بود در سید ایشان پر از پنجه میخ واستند بعد از ان در بحر
محاربه نموده سالم و غانم بازگردید و در همین سال اتم بن حجاب جیشنی را جانب سوس
فرستاد ایشان نیز ظفریاب و کام یاب واپس گردیدند در سنہ یکصد و ہفده معاوية
بن ہشام غزا صائفہ لیسری را نموده و سلیمان بن ہشام غزا صایفہ یمنی را از طرف
جزیره پشنن ده لشکرهای خود را در ارض روم پراکنده ساخت و در همن سال مروان
بن محمد والی ارمینیہ دو لشکر را بمحاربه فرستاد یکی جانب لان رفته سند قلعہ را فتح کرد
و دیگر در تو مانشاه رفته باہلش مصالحہ نمود در همن سال ہشام بن عبد الملک عاصم
مذکور را از خراسان معزول ساخته امر خراسان را کما فی السابق در تحت ایالت خالد بن
عبدالله قسری والی عراق در آورد سید اذ ان خالد مذکور برادر خود را که اسد نام دات
بعاملی خراسان مقرر کرد و این دومین امارت بود کہ اسد در خراسان نمود احول
مجاہدات و محاربات او را در ما بعد بیان خواهم نمود انشاء الله تعالی و در مین سال
عبیداللہ بن حجاب حبیب بن ابی عبیده بن عقبہ بن نافع را بمحاربه مغربیان فرستان
نامبرده بلاد مغرب را یکا یک فتح کرده تا سوس قصی و ارض سودان رسیده چون
ہر قوم را کہ محاربه می نمودند ظفر یاب میکردیدند در دل اہل مغرب رعب عظیمی از یشان
واقع کردید با اسیر و غنیمت بسیار بسلامتی بازگردیدند از جمله اسیر انشان دو کنیز
بود از طایفہ بربر کہ ہر کدام شان را یک پستان بود بعد از ان در سنہ یکصد و ہجده
مذبور جانب جزیره سردانیه که جزیره ایست کلان در بحر مغرب لشکری فرستاد ایشان

حاشیہ یکصدو یازده تن
روم نموده عمر بن اسند بخبر
زمین

حاشیہ عمر بن عبد الله دریم
مسلمانان در تابستان غزا میکردند


فتوحات اسلامی
( ۲۴۵ )
ذکر امارت مروان

نیز فتح یاب و غانم واپس گردیدند ـ در سنه یکصد و بیست دو جانب صقالیه لشکر فرستاد
ایشان نیز با علایم حظفریاب گردیده میرفتند با سر قوسه که بزرگ ترین شهرهای صقالیه
بود رسیدند و اهلش را محاصره نموده مجبور بر قبول جزیه کردند و در سنه یکصد و بیست و ده
معاویه و سلیمان پسران هشام بارومیان محاربه نمودند و در همین سال معاویه وفات
یافت و در سنوز هشام پدرش در قید حیات بود ـ از جمله اولاد معاویه متوفی عبدالرحمن
داخل بود که در حکومت اندلس مقرر بود و پس از وفات عبدالرحمن حکومت باولادش
تعلق گرفت ـ و در همین سال اسد بن عبدالله قسری والی خراسان با اهل طخارستان
غزا کرد بعد از ان با اهل جویه محاربه کرد غنیمت و اسیر کثیر جمع کرد و در همین سال
مروان بن محمد بن مروان بار مینیه رفته محاربه نموده از سه دروازه در ارض
و رئیس هجوم آورده خود و رئیس فرار نموده بقلعه حزریان پناه برد پس مروان
بتعقبش رفته قلعه مذکور را محاصره نموده و منجنیق با بر پاکرد درین بین رئیس با
یکمی از همرهان کشته سرش را نزد مروان فرستاد بعد مروان قاتل و رئیس را والی
قلعه گردانید و رجال جنگی قلعه را کشته زنها و اولادشان را اسیر ساخت
ذکر کشته شدن خاقان ملک دیلم
در سنه یکصد و نزده اسد بن عبدالله قسری در بلاد ختل کارزار نموده قلعه های بسیاری
از بلاد مذکور متصرف شد گوسفندان شان غنیمت و رجال شان اسیر دست مسلمانان
گردید چون این خبر بسمع خاقان رسید تهیه لشکر کوشید درین بین اسد مسلمانان را
بسوی بلاد خود مراجعت داده از نهر عبور کردند خاقان بتعقب شان برآمده در بین
راه مصادف شان گردید چون قتال شد بد نمودند و خاقان منهزم گردید گرفته خود را
به بلخ رسانیده زمستان را در آنجا گذرانید بعد ازان خاقان با قومی خود بعزم قتال
جانب بلخ روی نمود مسلمانان بجلوی گیری اش برآمده قریب جوزجان بدو فرسخی
بیکدیگر ملاقی شده پس از قتال خاقان و عسکرش رو بگریز نهادند اسد مقدار سه فرسخ
تعقیب شان را نمود پنجاه هزار گوسفند و بیغوهای بسیار غنیمت گرفته جانب
بلخ مراجعت نمود خاقان نیز در پایتخت خود رفته مشغول تجهیز لشکر شد درین اوان
در بین او در اسپهبد در نزذ بازی اخلاف واقع گردیده مشاجرت نمودند دست
خاقان بلطمه اسپهبد بشکست باین سبب خاقان بغضب در آمده سوگند خورد
که هر آئینه دست اسپهبد را خواهم شکست اسپهبد بشتاب مجمع آمدی کرده طبرستان
بتخون زده او را بقتل رسانید همرا ه قلعه ترک پراگنده ساخته بنای قتل و غارت را


فتوحات اسلام
(۲۴۶)
ذکر گشته شدن خاقان

مصددر
با سلاطین است در بطلیموس بوزت
مبصداد شهرست از نواحی
خوز در جنب ابله منسوب
سیسیدین ببهانه بزرگ
موضعیست که در روم بنام
بیمان زندگى مى کندم برقى
بود نامیده شده است
مطامیر

در من خود بنهادند چون خبر بقال خاقان با اسد بهشام فرستاد مسرور کردیده سجده
شکر بجا آورد بعد از ان ثانیاً اسد بغزا حشام آمده بشکر خود ان طر فی خروج کننده
کرده غنایم و اسیر بسیاری را جمع کردند اهل ختل جانب چین گریخته در انجا قرار گرفتند
و در همین سنه یکصد و نزده مذکور ولید بن قعقاع با رومیان محاربه کرد و نیز
محمد بن مروان در همین سال از ارمینیه بر آمده بلاد لان، و خزر، ولنجر، و سمندر را
قطع نموده خود را در قتضاء که جای خاقان بود رسانید و در ین وقت هنوز خاقان در قید
حیات بود چون خاقان از رسیدن مروان مطلع گردید رو بفرار نمود و در یکصد
بیست اسد بن عبدلله در شهر بلخ وفات یافت. و در همین سال هشام خالد بن عبدلله
از عراق معزول و یوسف بن عمر ثقفی بعوضش منصوب گردانید و نیز نصر بن سیار
کنانی را بعد از موت اسد والی خراسان گردانید. و در همین سال نیز سلیمان بن هشام
بن عبدالملک بغزای صایفه رفته سنده را فتح کرد و اسحق بن مسلم عقیلی جانب مقاطعات
رفته خرابیها بسیار در ارض شان بپا کرد و چند قلعه را نیز فتح نمود و در همین سال
مسلمه بن عبدالملک وفات یافت و در سنه یکصد و بیست و یک مسلمه بن هشام
مطامیر را از بلاد روم فتح نمود.

کوهیست برخوم
جاه ر غار د شنیز پیست در انیم
نام

ذکر غزوات نصر بن سیار کنانی در هاب ماراء النهر
نصر بن سیار شخصی عاقل با صلابت و شجاع و مدبر بود در باب حکومت حق را نهج می پیما
بود تحصیل خراج را بدرستی و رضامندی رعایا می نمود بطریقی که هم لعل
بدست آید و هم یار نرنجد خراسان را چنان آباد نمود که تا آن زمان کسی
چنین تعمیر ندیده بود مدت ولایتش از سنه یکصد و بیست تا سنه یکصد و سی و پنج
پیش از ولایت خود امیری بود از امیران لشکر خراسان و در بعضی شهر های خراسان
حکومت هم کرده بود. چون اسد در وقت فوت خود جعفر بن حنظله را در خراسان
خلیفه کرده بود جعفر مذکور بنصر بن حنظله حکومت بخارا را برایش عرض نمود نصر بن سها
امر را از بختری بن مجاهد مولاً بنی شیبان استشاره کرده بختری گفت حکومت بخارا
ترا نشاید چرا که تو رئیس مضید و رئیس طایفه مضر میباشی و حکومت بخارا نسبت
بشان تو اقل قلیل است صبر نمای شاید که اسمی تو از طرف هشام فرمان تولیت
خراسان صادر گردد. نصر بمشوره بحتری عمل نموده حکومت بخارا از جعفر قبول نکرد
و در ان اوان خبر فوت اسد بسمع هشام رسیده در تردد شد که ایا کدام شخصی را
بعوض او با مارت مقرر نماید با عبد الکریم بن سلیط حنفی که عالم بود در این امر مشوره کرد


فتوحات اسلامی
(۲۴۷)
ذکر غزوات نصر بن سیار

عبدالکریم گفت یا امیرالمؤمنین اگر شخصی بصلابت و شجاع در خراسان لازم است عمیر کنانی را
مقرر فرمای هشام بطریق تعریض گفت نامش چیست عبدالکریم گفت کنه نامش ختر میع برنگ تمام
هشام گفت مرا حاجت بدو نیست چه او بدیمن و بدبخت است بعد ازان عبدالکریم
گفت اگر شخصی پیر و با تدبیر بخواهے یحیی بن یعیم بن هبیره شیبانی را مقرر فرماے
هشام گفت ربیعیه را اینقدر صلابت نیست که سد ثغور و سرحد داری را بخوبی
انجام کند عبدالکریم گفت که بدل گفتم که از طایفه ربیعیه و یمن کار نموده بیاناقوم
مضر را بادی عرض کنم تا معلوم گردد که چه میگوید بعد ازان گفتم عقیل بن معقل
لیثی را مقرر نمای اگر از عدم خفتش چشم می پوشی گفت هرگاه پاک دامن نباشد
بکار نیست پس گفتم منصور بن ابی الخر قاء سلمی را مقرر فرمای اگر از بد بختی او
چشم میپوشی گفت دیگر کرا بگوی گفتم شجر بن مزاحم سلمی را مقرر نمای که آن
شخص عاقل و شجاع و صاحب رأیباشد لیکن سخنش از کذب خالی نیست هشام
گفت که سرخ خرمی در کذب نیست بعد ازان گفتم یحیی بن حصین چوعیب دارد گفت
ایا نگفتم که طایفه ربیعیه از عهده سرداری برنمی اید در اخر گفتم که نصر بن سیار گفت
آن خوبست گفتم آن عاقل و مجرب و عفیف میباشد مگر از یک فقره آن چشم به پوشی
گفت چیست گفتم او خراسان قوی او قلیل است هشام گفت که پدرت مباد قوم
و قبیله او من میباشم ایا کدام کس ازین قبیله و قوم بیشتر دارد بعد ازان هشام
فرمان تولیت خراسان را اسمی نصر مضا کرده مصحوب عبدالکریم فرستاد چون عبدالکریم
فرمان را بر آنصر رسانید وی بکمال بشاشت فرمان را گرفته مبلغ ده هزار درهم
تبشیرانه برای عبدالکریم اعطا کرد بعد از ان سوی شجری کس فرستاده اورا طلبید
چون رسول نزد وی آمده گفت که نصر تورا طلبیده است روی با صحابه آورده
گفت که معلوم است که فرمان تولیت خراسان اسمی نصر صدور یافته است بعد ازان
روان شد چون نزدیک نصر رسید گفت اسلام علیک یا والی خراسان نصر گفت
که از چه دانستی که من در ولایت خراسان مقرر شده ام شجری گفت که ازین رفتار
که برخلاف سابق کرده چه در سابق بشخص خود نزد من می آمدی و امروز بذریعه ملازم
خود من را طلبیده بعد ازان نصر عمال خراسان را معزول ساخته بعوض شان مردم را
از قبیله مضر مقرر نموده تا مدت چهار سال غیر از طایفه مضر بد یگر طوایف کار نمی داد در سنه
یکصد و بیست و یک نصر موصوف سوی ماوراء النهر دو مرتبه به قتال رفت از بلخ برآمد
از جانب مور غاب بید داخل گردید پس از مراجعت در مرو آمده بر بخیر نشست بعد از صد


فتوحات اسلامی
(۲۴۸)
ذکر غزوات نصر

در رود گفت که من از ظلم حکام خبردار گردیده حبة تفتیش مظالم در شوه ستانی
منصور بن عمر بن ابی الحرقا را در تیولا مقرر نمودم تا داد مظلوم را از ظالم بستاند و نیز
جزیه را از اشخاصیکه مسلمان شده بودند برداشته بر مشرکین که در جزیه شان تخفیف
بود افزودم مسلمانان ازین امر خورسند گردیدند و کفار رغبت تمام بدین اسلام حاصل
شد پنھفته نگذشته بود باینکه جمع شدند و سی هزار نفر مسلمان که اداء جزیه می نمودند
و هشتاد هزار نفر از مشرکین که از دادن جزیه معاف شده بودند پس جزیه مسلمانانرا بر
مشرکین تقال داد و از مسلمانان وضع نمود و برخراج افزود کرد و بر وضعشان نفرات
رسانید و مرتبه دوم به زر شغر و سمرقند بغزا رفت و مراجعت نمود در حصه سوم
از مرو بطرف شاش بغزا رفت اسپهبد با پانزده هزار نفر در مقابل او برامد و در بین مسلمانان
و عبور از نهر شاش حایل گردید و حارث بن سریح که از امر و جند خراسان بود در میانه
وقوع فتنه از بین جند خراسان اعتزال نموده با خاقان ملحق گردیده بود در جهنم
باکور صول ملحق گشته همراه وی بمقابل مسلمانان برامد کورصول شبی با چهل صوائم
از نهر عبور نموده بالشکر مسلمانان شبیخون زد پادشاه بخار ا با اهل بخار او شغر و سغد
که جمله صبیت هزار مرد بودند درین غزوه با نصر همرامی داشتند در وقت شبیخون نصر
آواز کرد که ای لشکریان برجا خود ثابت باشید و هیچ یک از موقف خود خارج نشوید
عاصم بن عمیر سعدی که امیر جند سمرقند بود جماعت ترکان تریا که گذشتند حمله برد
و یکنفر از ترکان را اسیر گردانید و باقی بگریختند چون از وی نام و نشان پرسید
گفت من یکی از ملوک ترکانم که چهار هزار خیمه در تحت تصرف من است همہ الامرا معلوم
شد که این امیر همان کور صول است که بمقابل مسلمانان بر آمده و برا به نزد نصر
بردند پرسید که تو کیستی گفت منم کورصول نصر گفت الحمد لله که مرا بر تو قدرت و نصرت
داد وی گفت چه فائده است شمار بکشتن چون من پیر و ناتوان در بسته فدیه میدهم برای شما
چهار هزار شتر ترکی ہزار اسپ ترکی که قوت یابند بر جہاد لشکریان تو ومرا رها سازید نصربا مرزان
خود مشورت کرد همه راضی شدند و اشارت بفدیه و رهایی کردند نصر بایشان موافقت نکرد
نصر از کورصول پرسید که عمر تو چند است گفت نمیدانم فرمود کجند غزوه مسلمانان حاضر شده باشی
گفت هفتاد و دو غزوه با نصر نمود که آیا در غزوۀ یوم العطش حاضر بودی گفت نعم نعمر فرمود که بخدا
اسوگند که اگر پنجه آفتاب بردی تافته بنر بیهی از دست من خلاص نشوی بعد ازین امیر
مشاوره را حاضر شدی این بگفت عاصم بن عمیر سعدی را اشارت کرد که برخیز و بردارش
بیاویز کورصول گفتی ای امیر من را که اسیر نمود نصر خنده کرد و گفت یزید بن قزان


(۲۴۹)
فتوحات اسلامی
ذکر غزوات نصر
خبطی ترا اسیر گردانیده وی گفت باور ندارم که شخصی که مقعد خود را شسته نمیتواند
مراچگونه اسیر کرده باشد راست بگوئید که مرا کدام کس اسیر کرده فرمود عاصم بن عمیر
سعدی کور صول گفت اکنون نمی یابم برخود الم قتل را که سواری از سواران عرب مرا
اسیر کرده باشد پس عاصم ویرا بکنار نهر برد و بردارش آویخت و چون کور صول
کشته گردید ترکان از غایت غیظ و غصہ بناهای و یرا سوختند و گوسپندان و آهوان و
اسپان خود بریدند و نصر در حین مراجعت امر فرمود تا استخوانها و اعضا کورصل سوختند
مقصود نصر بشدت غیظ ترکان و منع از عمل استخوان با کورصول بود ـ و بعد ازان
نصر بفرغانه رفت و هزار نفر را از آنجا اسیر گردانید و یوسف بن عمر که امیرعراق بود
بنصر مکتوبی نوشت که اکنون باید بقتال این غادر و مخرب دین یعنی حارث بن سریج بروی
و اگر ظفر داد تر اخدا وند بروی و بر اهل شاش پس مخرب گردان بلاد ایشان را و گیاه و آب
خود را از ہلاک مسلمانان نصر مکتوب امیرعراق را بر مردم قرائت کرد و از ایشان مشورت
خواست یحیی بن حعین گفت ای امیر مبندیش که این حکم از امیرالمؤمنین است
یا از امیر عراق نصر گفت ای یحیی در ایام عاصم نیز سخنی گفتی و بسمع خلیفه رسید
و بآن سبب رتبه تو افزود و بمناصب علیه محظوظ شدی اکنون هم اراده کردی
که بگوئی مثل آن کلمه را چاره نیست برخیز و ترا مقدمه لشکر گردانیدم پس ملامت کردند
مردم یحیی را بر مقاله وی و یحیی بالشکر عزیمت شاش کرد حارث بن سریح با لشکر خود
بمقابل ایشان برآمد و دو عراده مثل منجنیق نصب کرد مخربیسلانان بمقابله شد و اخرم
که یکی از سواران ترک بود بر مسلمانان غارت آورد مسلمانان حمله کردند و اخرم را
کشتند و سرش را در میان ترکان انداختند ترکان چون سر اخرم را دیدند
فغان کرده هزیمت خوردند و نصر بطرف شاش رفت چون ملک
شاش شوکت مسلمانان را دید بصلح آمد و هدایا و گروی فرستاد و نصر بروی شرط کرد که حارث
بن سریج را از ملک خود اخراج کند وی قبول نمود و حارث را بطرف فاراب فرستاد و از انجا به بلا ترک شت دو تاسه
یکصد وبیست و شش در آنجا بود بعد ازان با مسلمانان بصلح پیش آمد ـ و در سنه یکصد و بیست
و هفت بحرجان مراجعت نمود و مدت مفارقتش از مسلمانان دوازده
سال شد ـ بعده نصر انچه از وی گرفته بود و اپس بخشید ـ و نیزک بن صالح
مولی عمر بن عاص را نه طرف نصر بعد از مصالحه اش والی شاش گردید بعد
ازان نصر بطرف ارض فرغانه رفت و بقبا و نزول فرمود اهل فرغانه
چون از وصول او خبر یافتند طعام را از ایشان قطع کردند و حشیش و کلا را

حاشیه
در شجاعت عاصم
بنگر که یکمرد سوار خامه از
پروامید خانه در یشین


فتوحات اسلامی (۲۵۰) ذکر غزوات نصر
سوختند پس نصر متوجه صاحبیہ فرغانه شد و ویرا محاصره نمود صاحب فرغانه
در حین غفلت مسلمین از حصن برآمد و در کمپ مسلمانان اغارت نمودـ و ایشان برآ
خروج ترکان کمین کردند که ناگاه جماعہ از ترکان بقصد غارت دواب عسکر بـ
ایشان رسیدند ایشان بیکبار حمله بردند و ترکان را بهزیمت دادند و دهقان
کشتند و اسیر نمودند این دهقان را با جماعه دیگر بعهده نصر ابن دهقان را نیز
کشت اخرالامر اهل فرغانه التماس صلح نمودند نصر سلیمان بن صول ابا کتاب
صلح نزد صاحب فرغانه فرستاد صاحب فرغانه سلیمان را سنجزین او داین
خود فرستاد تا تماشا کند بعد از سیر خزاین ویرا به نزد خود خواست و پرسید
کہ چگونه دیدی طریقی را که بین بلاد ما د بلاد شماست ـ گفت راهی است بسیار
نرم و پر آب و علف صاحب فرغانه را این سخن مکروه نمود بعده گفت از چہ
میدانی سلیمان گفت من طبرستان و خربستان و غور مختل اغزا کردم چگوند
نمیدانم گفت چه دیدی اسباب ادوت حرب را گفت عده نیکی ست ولی
ندانستی که محصور را از چند امر گزیر نیست ـ یکی اینکه ایمن نمیباشد از اقرب
و ادثق مردمان بخودـ دیگره؟؟ میسازد انچه جمع نموده باشد و تسلیم سازه
دیگر مبتلا میگردد بمرض کہ اسمر هلاک میسازد او را ازین سخن نیز صاحب
فرغانه را کره آمد فرمود حاضر کنند کتاب صلح را چون قرئت شد اجابت
نمود و مادر خود را که صاحبه امر و مشورت وی بود نزد نصر فرستاد تا تاکید
صلح نماید ما درش چون نزد نصر رسید و اجازت دربار یافت کلماتی چند
گفت که بعضی از انها این بود پادشاهے کمال نمی یابد و بادشاهی گفته نمیشود
الا بعد از حصول شش چیزـ اول وزیری معتمد کہ مافی الضمیر خود را با وی بتواند
در میان نهد و مشورت نماید و بنصیحتش اعتماد کندـ دوم طباخی که در حین
عدم اشتها مهیا سازد انچه در وقت اشتها بکار آید ـ سوم زنے
کہ چون غمناک بخانہ آید از دیدنش غم زایل گردد و سرور افزاید ـ چهارم پی
کہ در حین اضطرار چون بوی رسد او را از دست دشمن برهاندـ پنجم شمشیری
که در وقت قتال از خیانتش نترسد ششم ذخیره که در هر موضع و مکان
ویرا بکار آید بعد ازان تمیم بن نصر بمجاس درآمد زن پرسید که این کیست گفتند
جوان خراسان تمیم بن نصر زن را از وی خوش نیامد و گفت درین جوان نه شرف
دوقار کبیر است و نه حلاوت صغیرـ بعد ازان حجاج بن قتیبہ بن مسلم با سلاح درآمد


فتوحات اسلامی
(۲۵۱)
دکر غزا

پرسید که این کیست گفتند حجاج بن قتیبه زن از وی خشم آمد و احوال پرسی نمود
بعده گفت ای معشر عرب شما را وفا نیست و بعضی از شما صلاحیت ندارد مرضی
دیگر را قتیبه آن است که دام و سحر گردانیده بر آشنائچه می بینم و آن پسرش
می نشیند به نزد تو حقی دی نسبت که برجای تو نشیند و تو برجای انکی بنده عقد
صلح منعقد شده زن باز گشت.
ذکر غزوه مروان بن محمد بن مروان
در سال یکصد و بیست و یکمروان بن محمد در حالیکه والی ارمینیه بود در ارمینیه غزا
نمود و در قلعه بیت لشر داخل شد و مقاتله کرد و اسیر ساخت کفار را و بعد در موقعه
که قلعه دختر ملک بود و سربروی نیز آنجا بود درآمد ملک از انجا گریخت
و در حصار خیزخ که تخمی از ذهب در آنجاداشت پناه برد مروان آنجا رفت
در موقع جای زمستانی و تابستانی نزول کرد آخر الامر ملک مضطر شد
و بجزیه هزار سه و صد هزار در هر سال مصالحه خواست پس مروان بادی
مصالحه نمود و از انجا بارض الرد درآمد و ملک آن ارض فرزاد
مصالحه کرد و از انجا بارض تومان رفت و مصالحه کرد و از انجا محاربه هرن
رفت و بلاد او را خراب گردانید و قلعه ویرا ایگاه محصور کرد و در اخر بادی مصالحه
کرد بعد از ان بارض مشدازه رفت و بطور مصالحه انجا را فتح نمود و بعده
و گیران نزول کرد پس صلح کرد با وی اہل طبرشمران و فیلان و جمیع ہولایات
در کنار دریاست و از بلاد ارمینیه است تا طبرستان و درین سال سلمہ بن ہشام
بغزای روم رفت و درین غزوہ ملطامیر را فتح نمود و درین سال بطال عبداله ابی حسین
انطاکی با جماعتی از مسلمانان در بلاد روم کشته شد و این بطال عبداہم بسیار شجاع توانا
بود بار رومیان غارتها نموده بود از یشان و همیشه بیم و میان بدلاوری کو نشد ها میگد
آورده اند که در بعضی غزوات خود با اصحاب خریش دبلاد روم در رفت درین اثنا بقریه از ایشان
در آمد و شب گذرا نید شنید که زنی مرتبه خود را که گریه میکرد میگفت که خاموش
باش وگرنه ترا به بطال می سپارم درین میان طفل را برداشته و بطراق تخویف میگفت
بگیر ای بطال بطال در انجا حاضر بود دست انداخته طفل را گرفت و زن از حاضر بود
بطال خبر نداشت و عبد الملک بن مروان میفرستاد او را ہمراہ مسلمہ بن خود بطرف بلا دروم
و یکیه ایرا میگردانید او را بر رؤسا اہل جزیره و شام و وصیت کرد پیر خود را نا بگردا
او را بمقدمه وطلیعه لشکر و گفت هر پسر خود را که نگهداری کن جانب او از یرا

ببیت العشر قلعه دی است
خراج موضعیت با رمینیه
الزرد شهریست در ارزن
الروم
کویا ولایتی است در ارمینیه
و گیران شهر لیست در ارمنیه
خیران در همیسه ولایتیت
سکناره شهریست در کنار مجیره
رای دوجوب
دهلان موضعیت در روم مخرب
فیلان موضعیت با رمینیه
ملاطیه شهریست در روم کنار
مغرب در سحر فرات مهتدی است