فتوحات اسلامی (۲۵۲) ذکر غزوہ روم
که مردیست شجاع و پیشرو و معتمد و سدیم برا در تیگر و نید برده هزار سوار و در بی ص
و وقایع بسیار است که ذکر آن موجب تطویل است .
ذکر صلح نصر بن سیار به همراه صغد
در سنه یکصد و بیست و سه نفر بن سیار با صغد صلح نمود و سبب صلح آن بود که چون
خاقان در ولایت اسد بن عبداله کشته شد ترکان متفرق شدند و یکدیگر را غارت
مینمودند و طریق فساد پیش کردند اهل صغد بطمع رجعت افتادند و قومی از ایشان
در شاش جمعیت کردند و چون نصر بن سیار والی شد شخصی امر ایشان فرستاد
تا دعوت کند ایشانرا بحق و بخواند آنرا را بسوی بلاد ایشان بشرط آنکه حاصل کند
مرا در پی مطالب ایشان او آنها شرایطی گذاشتند که امرا خراسان انیسا
نمیپسنداند یکی آنکه مرتد از دین اسلام باید معاقب نشود و با آن هیچ دین مواخذه
و مسترد نگردد و اسیران مسلمانان که در دست ایشان باشند بدون حکم قاضی و شهود
عدول گرفته نشود پس مردم عیبی که در نفر بن سیار را بر قبول این شرایط در حق
وی سخنان گفتند نصر گفت ای برادران من معذورم بر قبول این صلح زیرا که اگر
شما شوکت و عده این کفار را بمثلی که من معاینه کرده ام میدیدید البته راضی
میشدید تا افکار نمیکردید پس کیفیت مصالحه را مع الشرایط بهشام بن عبدالملک
نوشت هشام مطلع شده اجازة فرمود و در سنه یکصد و بیست و چهار
سلیمان بن هشام بغزائی روم رفت و بملک روم الیون نام ملاقی شد و قتل
و غارت نمود و اسیران و غنایم بسیار بدست آورد و در سنه یکصد و بیست و پنج
هشام بن عبدالملک وفات یافت و ولید بن یزید بن عبدالملک بخلافت
نشست و نصر بن سیار را بایالت خراسان قرار داد بعد ازان بین الا عدا لام
فتنه و محاربه واقع شد و ولید بن یزید در سنه بیست و شش کشته شد و یزیدی
ولید بن عبدالملک بخلافت نشست و بعد از ششماه وفات یافت و برادرش ابراهیم بن ولید
خلیفه شد و بعد از هشتاد یوم خلع گردید و مروان بن محمد در سنه یکصد و بیست و هفت خلیفه
و نصر بن سیار را بایالت خراسان قرار نمود و مدت پنجسال و دو ماه خلافت کرد و بعده
در ما بین او و بنی عباس فتنه و خون ریزی بظهور آمد تا اینکه کشته شد و سنه یکصد سی وسیت
و دو سال عمر داشت بعد ازان بر پا شد دولت عباسیه و تفصیل این سخنان در تواریخ مذکورا
و لیکن مقصود ما بیان فتوحات اسلامی است فقط در در اینمدت قطع شد جهاد بالکفار و واقع شد
فتنهای عظیمه بین مسلمانان هر پر قطره اقلیم .


فتوحات اسلامی
( ۲۵۳ )
ذکر تصرف رومیان

ذکر تصرف رومیان ملطیه
از جمله فتنها که در ان ایام بین مسلمین واقع شد این بود که رومیان بطمع تصرف بلاد
اسلام افتادند و در ان اوان خلافت سفاح که اولین خلفاء عباسیه بو در قسطنطین ملگ ششم جمعی
کثیر در سال یکصد وسی سه قصد ملطیه و کمح کرد و بعد از طی مسافت بکمح نزول نمود اهل کمح آ
رسیدن قسطنطین مضطرب شدند و از اهل ملطیه نصرت خواستند اهل ملطیه هشتصد مرد مقاتل
تهیه کرده بدو ایشان فرستادند و هر دو طایفه بالاتفاق با رومیان مقابله کردند و در هر مسلامان
شکست یافتند و رومیان بملطیه نزول نمودند و محاصره کردند قسطنطین شخصی را باهل ملطیه
فرستاد پیغام داد که محاصره نکردم شما را مگر بعد از یکی که علم واقعی یافتم که مسلمانان باختلاف ومقاتلت
داخلی خود گرفتاراند و مدد بایشان شما نمیرسد حالا باید که شما امان بخواهید و شهر را بمن تسلیم دیم
و خود ببلاد مسلمین مراجعت کنید اهل ملطیه گفته او را اجابت نکرده رضا بحرب دادند
کفار مضایق را پیش نموده بر اهل ملطیه سخت گرفتند تا آخر ناچار شده شهر را بوی تسلیم کردند
و ببلاد اسلام مراجعت کردند و آنچه از اموال که می توانستند بردند و هرچیزی اوجا بود کفاره تا
پنهان کردند و پادشاه روم بطرف قالقلا رفت و در مرج اخضی نزول کرد و کوشتان
ارمنی را بمحاصره قالیقلا فرستاد و دو نفر را بدان ارمنی از مردم شهر دیواره بلده را
نقب کردند و کوشان بالشکری خود بشهر در آمد و قتل و تارا ج نموده اطفال و نسوان شهررا
اسیر گردانید و با غنایم و اموال کثیره بروم فرستاد و درین سال ابو مسلم خراسانی که بدعوت
عباسیان قیام داشت و الی خراسان بود ابوداود خالد بن ابراهیم وبلا را بختل فرستاده بود
چون خالد در ختل گردیده باشقین فرغانه رسید در نیوقت پادشاه فرغانه بملک شاش مخالفت کشته
بود و از پادشاه چین بر اهل شاش مددخواسته بود صدهزار نفر از اهل چین بمدد پاشد فرغانه
آمده بودند ملک شاش التجا بصره کرده بودند و ملک شاش مضطرب کشته بحکم پادشاه چین نزول کرد
بود ابا مسلم از ینوقعه خبر شد زیاد بن سلم را بمحاربه ایشان فرستاد ولی در طراز فریقین هم
ملاقی شدند و محاربه سخت شد خبر مسلمان ظفر یافتند و پنجاه هزار کس از اهل چین کشته شد
و بیست هزار اسیر گردید و باقی گریختند بطرف چین .
ذکر غزوه کش
در سنه یکصد وسی چهار خالد بن ابراهیم کش را غزا نمود و ملک شاش را با اصحابوی بکشت غنیون کبرت
از قوا منقش چینی و زین با و امتعه عجیبه و صینیه مثل دیباج و غیره که در صفحه روزگار دیده شده
بود در ان کرد یرا با مسلم در سمرقند و گشت عده بسیاری از دهاقین به ابوداود
و خالد بلخ مراجعت کرد در سنه یکصد و سی پنج عبدالله بن حبیب بعد از غزوه تلمسان

فتح کمح تا قمح بنم ضمتین میم
بحاء نقطه دار حصاریست در بلاد روم
ملطیه شهریست از بلاد روم
روم بر وزن بوم اقلیمی است.
کمح تفتحتین بر وزن فرس
سردار قالی قالی
نامنطقه نام ولایتی است در روم بر وزن
نامسان بر وزن طبرستان ولایتی
است در افریقیه مقرا کماله یح
نامسان شهر


فتوحات اسلامی (۲۵۴) ذکر غزوه کشش

بغزای جزیره صقلیه رفت و غنایم و سبا یا گرفت و در سنه سی شش سفاح وفات شد و برادم
منصور خلیفه شد و در سنه سی هفت با مسلم خراسانی کشته شد و ایالت خراسان بخالد بن ابراهیم
ذهلی مفوض گردید و در سنه یکصدوسی هشت قسطنطین ملک روم بطرف بلاد اسلام خروج کرده در
ملطیه آمد و بقهر و غلبه متصرف شد و قتل و تاراج نموده دیوار ملطیه را ویران کرد و مقاتله ذراری
ملطیه را عفو فرمود منصور عباس بن محمد بن علی بن عبدالله عباس که برادر شوهر و با صالح بن علی هشم
بن علی بمصاحبت جیش عظیمی بملطیه فرستاد ایشان ملطیه رسید و غزوه با را آباد کردند و شهر ملطیه را
بحالت اصلی رسانیدند بعده در سنه یکصد و سی نه از در ضعیف بتعز روم رفتند و در ارض روم
داخل شدند و ام عیسی بن لبابه که خوهران صالح بودند درین غزوه همراه داشتند زیرا که با خود نذر کرده
بودند که اگر مملکت بنی امیه زایل کردد فی سبیل الله مجاهده میکنیم و نیز جعفر بن حنظله از درب
ملطیه بغزا رو م رفت و یکصد نیسان مین حصور و مادیه دم ندیه را که صفو اسیرین قالیقلا و غیره ها
از دست روم خلاصی بخشید و قالیقلا را بناء و تعمیر فرمود و انراج سرامساکن شان دعوت داد
و لشکر عظیمی از اهل جزیره بحمایت و حفاظت قالیقلا تعیین نموده مقیم گردانید و بعد ازین بار و میان
محل حرب واقع نشد تا سنه یکصد و چهل و شش زیرا که منصور مشغول بود بفتنه ها که واقع شده بو
و بنی ابراهیم بن حسن مثنی بن حسن بن علی بن ابیطالب خرمت یافت بر ایجاد کفار و بعضی گویند حسن
بن قحطبه با عبدالوها بن ابراهیم امام در سنه چهل تغز روم رفت و قسطنطین ملک روم با صد هزار
کس بمقابله ایشان بر آمد چون به متحان رسید کثرت مسلمانان مشاهده کرده نادم شد بتهران
و بعد ازین دیگر غزوه واقع نشد تا بیچهل و شش و لکن در مدت انقاد محار باسیا در وحرمان
بوقوع آمد و دور است که بیان شود - و در سنه یکصد شش نه عبدالرحمن بن معاویه بن هشام
بن عبدالملک باندلس رفته و متملک شد آنرا و اندلس از ولایت تصرف بنی العباس بر آمد و قصه ملیک
عبدالرحمن بر اندلس را طولانی است تلخیصش این بود که چون دولت عباسیه برپا از بنی امیه
هرکس دست ایشان می افتاد می شتند و از آفاق باطراف بنی امیه را تجسس مینمودند عبدالرحمن
مذکور از خوف عباسیه پنهان شد میرفت تا باندلس رسید و در آنجا از عمال بنی امیه موالی نشان
بسیار بودند و اعانت کردند او را تا بعد از محاربا و مقاتلات شدید اندلس را از دست
عمال بنی عباس انتزاع کرده استقلال یافت ملک اندلس بعد از و بلی ولاد او اندلس مالک شدنی
و دخول و تصرف وی به اندلس در زمان منصور خلیفه عباسی بود و منصور از معامله او تعجب میکرد دام
صقر قریش می نامید و زحمت میکشید که اندلس را از تصرف او بیرون کند لکن نیافت و اندردین با
سخن در اثبات قصه را بطولته بر کتاب تاریخ اندلس مخلص از فتح اطیب نقل نمودیم و چون کار
سلطنتش قرار یافت و دولتش محکم شد از بعض معاندین خود شنید که در خفیه میگفت که این کشوری

حذف خلیفه ثانی مین نماید
و اینجا در حق احمد مقبتبی معمر شد
از انجه که چون ملوک بنی امیه و اعده
جهاد را حدمان یعنی قریش در عهده
عقده میدانند حقا قریش و این
از فائده غزوه بماندگان ناامیدند
سبحان اللہ عجیب حکمی
ار محمد نا ۔

قریش کان کہ در بنجا غز و بنش نام
میگویند


فتوحات اسلامی
(۲۵۵)
ذکر غزوه کش
اگر من نبودی هرگز ستبوق نیامدی و سلطنت اندوختی بن کو کشا آمد و در بود و درگیری میگفت کی باری او اوا
بخت او ند فتاد بدبراه پس بافت شد این سخنان اور اما میگوید گفت شعر لا يطمين عتبن علينا
قابل لولا ماملک الامام اللد خل سعد و خزیف المهند ولقنا ومقادر ملغت
رجال حائل أن الملوك مع الزمان كواكب نجم بطالعنا و نجم أفل الحد الابرية
ان لا يغفلوا اليوم يكدر البرية غافل ويقول يوم سعد الا عقله جهل يسجاذه
ما حواها العاقل اني واصيبه مذجو باصيلكم تا لغرب سحا والسعود تمايل ماذا
من بشلی امام نائم فالملك فيكم ثابت متواصل و پادشایی او تا مدت سی سه
سال و چهار ماه استقرار یافت و در سال یکصد و هفتاد و دو فات یافت و عمر وی پنجا
و نه سال بود و بعد از وی پادشاهی با ولادش قرار گرفت تا آخر قرن رابع و مشریب
غزوات او و فتوحات اولادش از کتر خواهیم کرد و اکنون بر سر اصل سخن رویم و فتوحات
بنی عباس ا ذکر نمانیم در سال یکصد و چهل و خالد بن ابراهیم ذهلی که عامل خراسان بود و فاست باید
و عبد الجبار بن عبد الرحمن از دی بجا او عامل خراسان شد و بعد از ان از دی عصیان اختیار
بطهور آمد و خلع بیعت منصور را خواست پس در سال یکصد و چهل و یکم منصور خلیفه مهدی
پسر خود را که پانزده ساله بود مصحوب لشکری بر سرش فرستاد و مهدی عبدالجبار را
اسیر گردانیده بمنصور فرستاد منصور او را مقتول کرد دایالت خراسان بمهدی تفویض و قرار
گرفت و در حین تغیر دولت عباسیه بسیاری از اهل خراسان نقض عهد نمودند بعضی کفار بینی
از بلاد خود را واپس گرفتند منصو مهدی فرمان داد تا بغزای طبرستان رود
ذکر غزوه طبرستان
در سنه یکصد و چهل و یک منصور خلیفه به پسر خود مهدی که والی خراسان بود فرمان نوشت که بغزای
طبرستان رود و به شهری منزل سازد و ابا الخصیب و خازم بن خزیمه را با جنود مسلمین
بطرف اسپهبد روانه کند و اسپهبد در ان ایام با مصمغان ملکی زباندند محاربه داد
و بمقابل او لشکر فرستاده بود چون از دخول ابی الخصیب با جنود مسلمین در بلاد خود است
شد مصمغان را اطلاع داد مصمغان با خود اندیشید که اگر جنود اسلام را سپهبد مقاومت
کنند البته وارد بلا د من خواهند شد و مرا نیز مغلوب خواهند کرد اولی اینکه با اسبه
در محاربه لشکر اسلام تفاق کنم پس اسپهبد را از طرف خود اطمینان داده در محاربه مسلمین
بادی اجتماع کرد و اسپهبد بعسکر خود مراجعت نمود و با مسلمین بنیاد محاربه کرد و مدت محار به
فریقین طول کشید منصور عمر بن علاء را که با حوال طبرستان عالم بود با جنود جرار متوجه
ساخت عمر قصد بلیده رویان نمود و بعد از فتح رویان قلعه طاق را با جمیع ما فیها مستقر

در دیوان شعر عمر کسر نون نده
د نباید صله گر بیست از روی
خوشی با دستور ندیده بود عهده داشتم
تفتیده خطوط کا بیجا از تصرفین دهقان
طبرستان بکشتم
عمران عله عهد بسته علیه بابه
بربندد


فتوحات اسلامی
(۲۵۶)
غزوه طبرستان

شد و حرب طول کشید خازم بن خزیمه در مقاتله کوشش زیاد نمود تا طبرستان را فتح
کرد از اهل طبرستان خلق کثیری کشته و اسپهبد فرار نموده در قلعه پناه برد و ازین
امان خواست مشروط باینکه قلعه ها را با جمیع ذخایر و دفاین تسلیم مسلمانان کند عهد
بمنصور صورت حال عرض کرد و اسباب و امتعۀ بقعۀ انیکه از طرف منصور آمده بودند تسلیم
کرده فرستاد و اسپهبد در شهرهای جیلان که از مملکت دیلم بود در انگیر دیده دخترش
بدست مسلمانان اسیر گردید بعد از ان لشکر مسلمانان قصد بلاد مصمغان کردند همراو
بروی ظفر یافتند و به حیره نظیر یافتند که ام منصور بن مهدی نیز درین موقع گرفتار شد
و در سنه یکصد و چهل و دو عیینه بن موسی که عامل هند بود از اطاعت منصور
سر کشید منصور عمر بن ابی حفص اور هند و سند عامل گردانید وی بعد از محاربۀ
و مقاتله عظیم بر بلاد هند و سند مستولی شد.
ذکر شکستن اسپهبد عهد مسلمانان را
در سال یکصد چهل و دو اسپهبد معاهده که فیمابین او و مسلمانان شده بود نقض و نکث نموده قتل
کرد مسلمانانی را که به بلاد وی بودند چون خبر بمنصور خلیفه رسید مولا خود ابی الخصیب
و خازم بن خزیمه و روح بن حاتم را برسروی فرستاد ایشان برادر قلعه او
محاصره نمودند و مدت مدید محاصره استمرار یافت آخر الامر ابو الخصیب
در یمیاب حیلتی نمود و با یاران خود گفت که در نظر مردمان مرا ضرب تحقیر کنید
و سر و ریش مرا بترشید و از نزد خود برانید چون بغیر موده او عمل کردند
وی با حالتی منکر خود را با سپهبد رسانید و بنیاد تظلم نمود که اصحاب من در حق من
بد گمان شده اند و مرادر باطن از هواخواهان و طرف داران تو دانسته
و با من چنان تحقیر و سوء معاملت نمودند و حقیقت من از دوستان
و وفاداران توام و عنقریب بمکافات عمل ایشان ترا بر عورات
و خلل های عسکر ایشان دلیل خواهم شد اسپهبد بسخنان
چرب و فریبش از راه رفت و برا از خواص خود گردانید و با وی
لطف و مرحمت نمود و قلعه ایشان را دری بود از سنگ نهادن وی
گردن سنگ قلعه باز و بسته میگردید و اشخاص معتد را بر دروازه قلعه موکل
داشت که باجازت ایشان بسته و کشاده می شد و بعد از ان که
اعتماد وی به ابی الخصیب واثق شد ویرا بر دروازه موکل گردانید
چون ابی الخصیب برگشادن و بستن باب قلعه کارست یافت مکتوبی


( ۲۵۷ )
فتوحات اسلامی
ذکر خروج استاد سیس
بحازم و روح و یا راخ و نوشت که اینک حیلت من بودمند شد و کلید دروازه قلعه را با لک شدید
در فلان شب دروازه را باز خواهم گذاشت شما داخل شهر شوید بعده مکتوب را در سجی پیچیده پیامی
انداخت ایشان در شب موعود بشهر هجوم کردند و مردان جنگی که در قلعه بود کشتند و اطفال و نسوانرا
اسیر کردند واسکلا امام ابراهم بن مهدی بدست شان اسیر شد و اسپهبد از غایت اضطرار خود را بزهر
داده هلاک گردانید .
ذکر نقض عهد نمودن دیلم
در سال یکصد و چهل سه اهل دیلم نقض عهد کردند و بمقابله مسلمانان فتنه بر انگیختن گوشه از مسلمانان کشن
بسیار بزرگ جون بخبر منصور رسید مردم را بقتال دیلم تحریص کرده ترغیب نمود پس متصلند مسلمانان در
مقاتله کردند با ایشان تا اینکه آنها را در سنه یکصد و چهل چهار ذلیل و مطیع گردانیدند و در سال یکصد و
چهل پنج منصور خلیفه بغداد را بنا نموده در سال یکصد و چهل و شش انتقال بود بیداد و انرا مقر خلافت
گردانید و در همین سال ترک و خرز با ب الا بواب خروج کردند و از مسلمانانیکی با رمینیه بودند جماعتی میرا
کشتند و در همین سال جعفر بن حظله بهرانو بغزای و سمان و قت نے مالک بن عبد الله خمی نیز با رومیان غزا نمویی
و غنایم کثیره دستیا ب در دو سال یکصد و چهل هفت استرخان خوانده می شد جماعتی از ترکان به سلام
نواحی ارمینه خروج نموده غارت کردند و خلقی کثیر از مسلمانان اسیر گردید ترکان در تفلیس در آمدند منصور
خلیفه جبرائیل بن یحیی و حرب بن عبداله را با جنودی کثیر محاربه شان فرستاد چون بمقابله شروع
جبرئیل هزیمت خورد و حرب بن عبد اله کشته شد و از یاران ایشان خلق بسیار کشته گردید و در سال
یکصد و چهل نه عباس بن محمد باحسن بن قحطبه و محمد بن اشعث در ارض روم بغزای کفار رفته شهر لا تویه
داخل مصاحب اندلس آزاد کرده خود که بدر نام داشت بطرف دشمن برای جهاد فرستاد و نی رفت
و از کفار اخذ جزیه نموده سالم و غانم مراجعت کرد .
ذکر خروج استادسیس
در سال یکصد و پنجاه شخصی بود که ویر استادسیس میگفتند و او جد مادری مامون بود و گویند دو
نبوت کرد و با فسون و نیرنجات و مردمان خراسان را گمراه نمود و باشاعت فسق و فجور
راغب بود در این سال تا اهالی ہرات با دغیس سیستان غیره نواحی خراسان قریب سه
صد هزار مرد جنگی خروج نموده عامه بلاد خراسان امتصرف شد تا رسید بالشکر انبوه بمرود
رو و چون اہل مرور و د از رسیدن او وقوف یافتند با احشتم مروزی که سر کرده و رئیس شان
بود بجلگیری ومقابله شان مش آمدند و با یکدگر قتال سخت کردند اخر الامر احشتم با بسیاری از اصحاب
خود کشته شدند و ماعاد ان لشکری هزیمت خوردند و چون خبر هزیمت وقتل ا حشتم منصور خلیفه
را نزان رسید خازم بن خزیمه را نزد مهدی پسر خود فرستاد تا صورت واقعه را او بگوید و انچه پسند و
و از زان به بنداره دات
الاصغر بنایات ملا هم


فتوحات اسلامی
(۲۵۸)
ذکر خروج استادسیس

دارد مهدی بعد از وقوف یافتن خازم را متکفل محاربه استاد سیس گردانیده ویرابر بایست عسکر
مقرر کرده با جماعت کثیره از منصب داران سپاهیان بویار نمود خازم با لشکر انبوه که دوازده هزار مرد جنگی که
بود و بیست و هزار مرد از چریک دوگان سابقه بود نیز برای محاربه روان شدند از هزیمت خورده گان
ششهزار مرد را انتخاب نموده همراه فوج لاحقه خود مقدمه گردانید و باقی را در عقب بجای سواد و کثرت
لشکر تعین نموده لوا را بدست زبرقان داد و از راه مکر و خداع بدار از کیم وضع بد یگر موضع نفراخ راست
خندق این خندق گذشت تا لشکر را مستغرق و قطعه قطعه گردانید خازم غد را و را دریافته در یکموضع
با اصحاب خود نزول فرمود و اطراف خود را خندق عظیم حفر نموده و چهار مدخل برائ او قرار داد
و در هر مدخلی هزار نفر از اصحاب خود مقرر کرد تا دشمنانرا مدافعه کند تشکر استاد سیس یلغار کنند دیگرا
از در بند یکه بکار بن مسلم و دیگر اصحاب عی است یکدیگر را بهجوم نامزدند و اصحاب بکار را شکست
دادند بکار خود را بدر خندقی انداخته ندا کرد که ای مسلمانان شرم دارید ازین که از طرف با مسلمانان شکستی
و البته باید که ضبط کنید طرف خود را بجا تا از اهل و اقوام بدیجا او موافقت کردند و حمله های شدی برد و تا دشمنان
از درختی در اندند بعد ازین روی از اصحاب استاد سیس که نام او حرش و دمی رائی صاحب تبر پر قوم خود بود
متوجه در بنده که خازم آنجا بود گردیده و حمله آورده خازم چون حملات او و دیگر اصحابش را دید از راه درا
در آمده با بشیر بن شعبه که در میمنه لشکر بود خبر فرستاد که تو بانفرهای خود از در بندیکه بکاربن مسلم آنجا است
بیرون شو زیرا که کسانیکه مقابل در بند میباشند از هجوم فارغ اند در صورتیکه ترا دشمنان نه بیند از شکر قطر
شده بمسافتی بعید از جانب خلف دشمن متوجه لشکر با شری باید که چون رایات و اعلام شما از ان جا
نمودار شود بکار و اصحابی وی صدای خود را بتکبیر بلند نمایند و غلغل نمایند که اینک لشکر طخارستان بلند
مایان رسید و قبلاً نیز گفتگوئى لشکر طخارستان در مابین شان بود بشیر حسب الفرموده عمل فرموده بان
در قلب لشکر خود درآمده و حریش و اصحاب او را بقتال مشغول گرداند و بفعل و مصابره آنها برحلت
میداد که ناگاه صدای الله اکبر بلند شد و بکار و اصحاب وی آواز نمودند که لشکر طخارستان آمد اصحاب خانم
بر دشمنان حمله نمودند آنها را واپس کردند و اصحاب بشیر رسیده ایشانرا به تیره ها و نیزه ها زدند او
طرف میسره نهار بن حصین امداد کرده یکبار بر دشمنان حمله کردند و شمشیر ها از نیام کشیده بقتال
افتادند و بفرصت قلیل اعدا را نهزیمت دادند و از دشمنان هفتاد هزار نفر کشته شد و چهارده هزار اسید
گردید و استادسیس با جمع قلیل فرار کرده در کوه پناه برد خازم اسیر انرا کشت و با مسلمانان بطرف
استادسیس محاصره کرد درین اثنا ابوعون و عمر و بن مسلم با اہل طخارستان سیدند و استادسیس ہم
تنگ آمده نزول فرمود و قرار داد که هر چه ابوعون درباره من حکم کند قبول دارم ابو عون حکم کرد که خود
استاد سیس با پسران اقوام وی قید شوند و دیگر اصحاب وی که سی هزار کس بودند امان داده شود
خازم حکم او را نفاذ داد و برادران داده شده کان خلعت و نعمت بخشید و قصه را بمهدی نوشت

المهدی


فتوحات اسلامی (259) ذکر خروج استادسیس

مهدی منصور حالت قضیه را اطلاع داد و درین سنہ مهدی از خراسان مصحبت فیعودہ اہل بیست
اواز شام و بصره و کوفه استقبال کردند و تہنیت فرمودند و مهدی ہر یک را صله و جایزہ بخشید
و منصور نیز موافقت کردہ ہر یک را بطی مخصوص گردانید و بنا ساخت از برای وی مضافه را کہ بہت
در شام و نیز نام محلہ ایست در بغداد و در این سال عبدالوہاب بن ابراہیم دامام بن محمد بن علی غزا کرد بمان
و در سال یکصد و پنجاہ و دو عامل کردید بخراسان حمید بن قحطبہ از طرف منصور غزا کرد اہل کابل را
و درین سال ایضا غزا کرد بار و میان عبدالوہاب مذکور در سال یکصد و پنجاہ و سه معیوف بن یحی بغزای روم
رفت چون بقلعه از قلاع روم رسید بر ایشان شخون زد و اسیر گردانید هر که در قلعه بود و بعد از ان مقصد
کرد لا و قیه را خراب و اسیر کرد از اہل آنجا ششہزار نفرا غیر از مردان بالغ و در سال یکصد و پنجاہ و چهار
بنظر بن عاصم ہلالی بغزای روم رفت در سید نقا کے اتے در سال یکصد و پنجاہ و پنج یزید بن اسید اسلمی بخران
روم رفت اہل روم ناچار شدہ با منصور مصالحه نموده و در سنہ پنجاہ و ششم و نیز مذکور بجہاد اہل روم
رفت و در سال پنجاہ و ہفتم یزید بن اسید بغزای اهل روم رفت و غنیمت بسیار گرفت و اسیر نمود
و در سنہ یکصد و پنجاه و هشت منصور خلیفه وفات شد و مسلمانان با پسر وی محمد مہدی بیعت کردند
و معیوف بن یحیی را بغزای روم فرستادند و چون بدر بند حدث که نام شهر یست در روم)
رسیدند طلاقی شدند با دشمنان و قتال سخت کردند و بالاخره متارکہ نمودند و در سال یکصد و پنجاہ است
عباس بن محمد با اہل رومیہ غزا نمود و چون رسیدند در انقره قتال کردند و فتح نمودند مدینه الروم
و مطهوره را و بازگشته سالم و غانم و مسلمانان مصینی بالسیف
ذکر فتح مدینه بارید از بلاد هند
فتح با بر بد در سنہ یکصد و شصت واقع شد در حصہ او چنان بود کہ فرستاد مهدی خلیفه در سنہ پنجاہ دوم
لشکر را از راہ در یا بسمت بلاد ہند و امیر گردانید بر ایشان عبدالملک بن ہشام مسمی را ویه
او جماعت کشرو ندار سپاهیان و اینجار بان با ایشان بود یب مع برج پس قصد تا تر ول کردند
بدروازه شهر با رید و محاصره نمودند شهر را از جمیع اطراف و منجنیق و تخریه کردند مسلمانان
یکدیگر را بر جہاد و ثبات قدم سخت گرفتند بر اہل شهر و بند نمودند راه آمد و رفت محمد اکه ولولہا
را تا بالاخره فتح نمودند شجرد غلبه تام در آمدند شهر را از ہر طرف تا اینکہ مضطر شدند اہل شهر
و پناه جشتند به بتی کہ از برایشان مبود پس سوختند او را مسلمانان تا اینکہ رسید اثر احتراق بدشمنان
و سوخت جمیع کثیر را از ایشان و کشته شد ما برغی است دلاوران اسلام را از مسلمانان زیست
چند نفر کم بازما و بدر جه شهادت فایز شدند مال و غنیمت زیادی ستیابشان شد و در شصت
جہاد کرد بانصاری روم شامہ بن عیس از طرف مهدی خلیفه و غزا نمود در این سنہ عمر من غس شجمی را
کنار بحر شام و در سنه شصت و یکم شامہ بن ملید بغزای روم رفت و درمیان این غروه هشتاد ہزا
ہزار دست فنجا رسید
خلیفه مهدی در سنہ یکصد و پنجاہ و چھار
نقره داد بمسکینان که در مدینه رسول
صلم بودند و امیر بین ایشان قسم کرد ایام حج
با بوہر یرہ و او نابر ہشام قسم کرد علیہم


فتوحات اسلامی
(۲۶۰)
ذکر فتح مدینه با بربر

مرد جنگی بودند و قتال طرفین در موضع وابق واقع شد پس آمد تمامه قصبه مرغش را و کشت خلقی کثیر را از کفار
و اسیر گردانید و بعد در مرغش آمده محاصره نمود آنها را و مقاتله شدیدی واقع شد بر فتح العین تا اینکه کشته شد
خلق بسیاری از مسلمانان و رئیس شکر اسلام در محاصره مرعش عیسی بن علی بود متصل بالطرف چون این خبر بر
غزو ناتمام ماند و چون خبر بمهدی رسید از ناکامی مسلمانان بسیار دلتنگ داند و بکین سخت با علی تفحیمیه
لشکر نمود از برای قتال رومیاں انشا ر الله تعالی عنقریب ذکر خواهم کرد در سنه شصت و نه و هرون رشید
رومیان بطرف شهر حدث خراب گردانیدند دیوار شهر را و مهدی بحال حسن بن قحطیه با هشتاد هزار
مرد جنگی غیر از النجار یان نغز او نصاری روم رفت چون به آذر ولیه رسید بعضی از بلاد نصاری را سوخته
و خراب نموده هر قلعه را که فتح مینمود جمع کثیر را از نصاری شکست میداد مسلمانان با زہر غنا وہ سالم
و عالم با رگشتند و درین سال یذ من اسید سلمی از ناحیه قالی قلا بزار رفت از برای محاصره قلعه از قلاع
کفار فتح شد و اسیر گرفت از ایشان.
ذکر غزای مهدی با نصاری روم
در سنه یکصد و شصت سه تهیه نمود مهدی خلیفه برای قتال روم و بیرون شد با جمعی کثیر از لشکر های خراسان
و غیر هم و در قریه بردان جمع شده و از آنجا حرکت نمود پسر خود موسی ها دی را به بغداد خلیفه نمود
موسی ہادی در آنوقت سن بیست سالگی بود و با خود بر د هارون الرشید پسر دیگر خود را و بی عده ساما
بود با لشکریان خود از راه موصل و جزیره از دریای فرات گذر نموده رسید بحلب و آنجا اقامت نمود
و در آنحدود جماعتی از زنادقه باعث عماری گمراهی مردم شده بودند یحیی برمکی در تا ایشان از هر کوشی
و کنار دستیا ب کرده حاضر نمود هر و گشت بشانرا و پاره نمود کتا بھی ایشانرا و چون از مهرمانه
خارج شد سفر کرد از حلب و هر ابی پسر خود با لشکر کثیری از درب گذشته بسبحان اقامت نمود ہارون
پسر خود را همراه لشکر فرستاد لشکریان در قلعه سامونو نزول نموده مدت هشتاد و هشت روز محاصره
کردند منجنیق ها برای ویرانی کندن آن نصب نمودند اخر الامر خدایتعالی قلعه را برایشان فتح نمود کفارا مانه
خواستند در این زوده فتوحات بسیار مرسلمانانرا حاصل شده بودند غنا یمن و یا فتح و ظفر بازگشتند و مهدی
در حین مراجعت بزیارت بیت المقدس رفت و در سال یکصد و شصت و چهار عبد الکبیر بن عبد الحمید بن
زید بن خطاب از درب حدیث بغزا رفت ستاقی از سرهنگان نصاری مینائیل نام با نود هزار مرد جنگی مجلو
گیری مسلمانان آمدند چون عبد الکبیر بسیاری عدد کفار وقوت و شوکت بشانرا دریافت کردار نظام
پشیمان شده و مردم را از جهاد منع گردانید و فرمان بازگشتن داد چون خبر بمهدی رسید حکم کرد تا عبد الکثیرا
بکشند لکن جمعی از ارکان دولتش شفاعت پیش آمدند از خونش در گذشته حبس فرمود و به درین سال یزید بن
اموی که حاکم اندلس بوع بجهاد بلاد فرنگ غارت نمود اموال بشانرا و اسیر نمود بسیاری را از
ایشان پہ ظہیرہ رسید و فتح کرد شهر فکیره را و خراب کرد قلعه ہائی که در ان ناحیه بود و رفت سمت طلیطله

با فق زیباست بر عبدا للول
اثر برای...
نفی شهر ستا وجه بین سلم
در بیت و هشت بغداد
ظاهر واضح است ترقی یافتن ۱۲
غلط


فتوحات اسلامی
(۲۶۱)
ذکر غزوه هارون الرشید با نصاریٰ روم

بشکستند اقامت فرمود به قلعه شمن اقرع و بعد از چندی فتح نمود قلعه را بعد ازان بقتال بلاد تون بن
اطلان تجهیز عسکر نمود لشکر بفتن قلعه بلاد تون و محاصره نمودند اهل قلعه تنگ آمده پناه بکوه بردند و مقام
واقع شد بین مسلمانان و کفار اخرالامر مسلمانان غالب آمدند اهل آن قلعه و امالک شدند و خربان
نمودند قلعه را و بازگشتند بوطن های خود
ذکر غزوه هارون الرشید با نصاریٰ روم
در سال یکصد و شصت مهدی خلیفه پسر خود هارون الرشید را با نو دهزار و نه صد و نود سه نفر مرد جنگی
بفزای روم فرستاد لشکر مسلمانان بلاد روم را داخل گردیده با فقیه ها که امیر الامراء روم بود طلاقی
شدند چون آتش قتال بر افروخته شد فقیط از لشکر خود برآمد و مبارز طلب کرد یزید بن مزید شیبانی
از لشکر اسلام بر آمده به مبارزه پیش رفت غلبه با هم آویختند یزید یکمی کرد به شمشیر بر فرقش زده هلاکشتش
گردانید چون رومیان امیر الامراء خود را کشته دیدند یکبارگی شکست خورند و مسلمانان بر لشکر
روم غالب آمدند و تعقیب ایشان کرده تا رسیدند به نرد دستق نام که سرحد دارطاد رومیان
بود دستق یکصد و نود سه هزار و چهار صد و پنجاه دینار و دو صد و در لک و پنجام
هزار و ششصد در هم برای مسلمانان تسلیم کرد و هارون الرشید بلاد روم را اسیر نموداً
مارسید بخلیج قسطنطنیه و در ان وقت الیون نام بادشاه روم مره بود و پسر صغیر از وی مانده
بود رومیان بانتس عظم نام را به بادشاهی گرفتند و او تاب مقاومت لشکر اسلام راندازد
از هارون الرشید استدعای مصالحه کرد هارون نیز در موقع مخوف و مدخل فیق بالشکریان خود بنات
بود احتیاط نموده بمصالحه راضی شد مشروط بر اینکه ملکه روم در هر سالی هفتاد هزار دینار بامیرالمومنین
تسلیم کند و در طریق مراجعت هارون لشکر اسلام راه نمایند و کاچ بازارها برای آسانی خور اہل
اسلام مقرر فرمایند و چون مهم صلح بین استحکام یافت هارون الرشید قصد مراجعت فرمود
و با غنایم بسیار عازم دار الخلافه شد و مقدار غنایم چهزار و ششصد و چهل و سه نفر اسیر دویست
هزار اسب باشتر با جهاز و اسباب بودند انچه ذبح کرده بودند از اشتر و گوسفند پیش از صلح صدر هزار
بوده اند و میان تامین انعقاد صلح هجده و چهار هزار کس کشته شدند و از اسیران نیز دو هزار و
نود کس را کشتند و مدت بقای صلح الی سه سال طول کشید و در سنه یکصد و شصت
ہشت رومیان آغاز شکستن عہد نمودند علی بن سلیمان که در جزیره و قنسرین
حاکم بود یزید بن بدر بن بطال را بالشکری انبوه بقتال روم فرستاد مقاتله نمود
ظفر یافتند و غنیمت آوردند و در سنه یکصد و شصت و نهم مهدی سومات نیات
مسلمانان بپسرش موسی ہادی را بخلافت پذیرفتند و در سنه یکصد و شصت و نهم یعقوب
بن یکی از طریق د راهب بغزای دم رفت و رومیان بشیتر اند سیدن یعقوب باشتر بخود د دشهر

ذکر وفات مهدی و خلیفه شدن ہادی
مختصر


فتوحات اسلامی (۲۶۲) ذکر غزوه هارون الرشید بانصاری روم

حدیثه در آمدند و حاکم و اهل شهر حدیثه رو بگریز آورده فرار را بر قرار اختیار کردند و شهر حدیثه در دست
رومیان ماند تا اینکه رسید معیوف در بلده آشنه با رومیان مقاتله کرده بعضی را کشت و بعضی را اسیر
گردانید و غنیمت کثیر بدست آوردند و در سنه یکصد و هفتاد وفات یافت مسلمانان به
برادرش هارون الرشید رحمة الله علیه بیعت نمودند مدت خلافت وی تاسنه یکصد و نود و سه امتداد
یافت و در مدت بیست و سه سال خلافت خود یک سال برای مناسک حج میرفت یکسال
بغرای کفار مشغول میبود و در سنه یکصد و هفتاد و یک عبدالرحمن بن معاویه بن هشام که پادشاه
اندلس بود وفات یافت و مدت سی و سه سال پادشاهی کرده بعد از وفات وی پسرش هشام
براریکه سلطنت نشست در سنه یکصد و هفتاد و چهار عبدالملک بن صالح هاشمی از طرف هارون
با جمعی کثیر ارسلانی بابیق ربلاد روم رفت و نیز در سنه یکصد و هفتاد و پنجم عبدالرحمن بن عبدالملک مذکور
با رومیان مقاتله شدید نمود و هم در این سال هشام بن عبدالرحمن فلک
اندلس با بلاد فرنگ رفت و قصد داشت مدینه البته و قلاع را تا انکه
ملاقی شدید با شمنان و بایکدیگر مدت مدیدی مقاتله کردند و از دشمنان
بکشته کشته گردید و مسلمانان فاتح کشته براعد اظهر یافتند و در سنه بعد از این عبدالملک
بن عبدالواحد نیز بغزای فرنگ رفت در مقاتله و محاربه مثل اسخی عبدالرحمن کرد
بود بعمل آورد و نیز در سنه یکصد و هفتاد و هفت عبدالملک مذکور با لشکر انبوه به
بلاد فرنگ درآمده رفت تا رسیدند شهر اربونه و جرند با در این دو موضع حامیه و پناهی رای
فرنگیان بودند مسلمانان دان کاری نارگذاشتند دیواره برجهای قلعه جبرنده را ویران
نمودند تا انکه مشرف به فتح قلعه مذکور شدند بعد از کامیابی عزیمت بلدیه اربونیه نمودند
و در انجا نیز دست قتل و غارت دراز کردند و بدم قمع کفار راحب بخواهش می
داشتند دیگر بلاد فرنگ را داخل شده پامال گردانیدند تمام زمین برطانیه را تا قاب
چلو ما در جمیعونه قلاع شان کارزار میکردند و خراب و ویران می ساختند که
در پارتان تا بتوفیق الهی ابلاک فرنگ را نموده با فوز و سلاح و غنایم بی حساب به چست
کردند و فرنگیان شکستی سخت خورده پراگنده شده در شکنا، و مغاره ها پناه بردند این دو ۱
مشهور ترین غازی مسلمان در سینه بعد از صیغت این دو احسان تمام عبور بلاد مالهما و فرنگ در و دومین
تخیر سینه از نتایج مثل معامله مذکوره نمودند در بلاد شان زاہمت و شوکت بمراتب اسقفد فخر چنلو ما
شهر و اسکشه فی اندلس اکستان ہشام رحمة الله علیه در سنه یکصد و هشتاد اندلس وفات یافت و بعد از وی پسران
حکم برجیر بر حکومت اندلس نشست در سنه هشتاد یکم هارون الرشید بغزوه زمین روم رفت و قلعه مصفصاف
از بلاد روم فتح نمود و این دو غزوه و آشنهیر بارون است و در ینسال عبدالملک بن صالح برنجان با بخر روم

رفت


فتوحات اسلامی
(۲۶۳)
ذکر قتال خزر در بلاد مسلمین
انقره شهریست در بلاد روم قریب بخود
با نحوه در ما بین سیس وبحر روم
بطموه از قلاع روم است ۱۲
افسوس شهریست در روم
بطرس بکسر خا معجمه و کسر سین
پر کار معما لیست در اندلس ۱۲
برشلونه شهریست در اندلس
سنمان قلعه ایست در بحر الروم
رفت دسینه مالا نقره را فتح نمود مطمره را در همین سال رومیان سه هزار و هفتصد نفر اسیر بدست مسلمانان
افتاد و رومیان فدیه داده اسیران خود را رها نیندند و در سنه یکصد و هشتاد و دو عبدالرحمن
بن عبدالملک بن صالح بقتال رومیان رفت تا بشهر افسوس که مدینه اصحاب کهف است رسید
ذکر قتال خزر در بلاد مسلمین
در سنه یکصد و هشتاد و سه اهل خزر از باب الابواب امده بقتال مسلمین خروج کردند و فتنه عظیمی در مسلمانان
و ایقاع سوء واقع ساختند و زیاده بر صد هزار نفر از اهل بلاد اسلام را اسیر ساختند چنان مصیبت
عظیمی بر سر مسلمانان واقع شد که مثل ان دیده و شنیده نشده بود پس هرون الرشید یزید بن مزید را
بحکومت ارمنیه تا بلاد اذربیجان مقرر کرد او را با لشکر عظیم باخراج ولایت اهل خزر فرستاد چون یزید
مذکور با مسلمانان انجا رسید و مقاتله شروع نمودند حقتبحانه تعالی مسلمانانرا نصرت داده ایشانرا
بکلیه باختند و در سنه یکصد و هشتاد شش کفار عظم الله مدینه برشلونه را که از بلاد اندلس است از
دست مسلمانان گرفته و تصرفات نمودند و سرحد داران خود را از مقر
اصلی سرحد پیشتر تجاوز داده پیش قدمی نمودند و مسلمانان از در بندهای اصلی
خود پس ماندند و سبب غلبه فرنگ آن بود که فتنه عظیمی را قع شده بود در بین مسلمانان
و ایشان بمهمات داخلی خود گرفتار بودند و کفار فرصت یافته غلو کردند و بر مسلمانان
که ببلای نفسانی خود گرفتار بودند استیلا یافتند.
ذکر غزای روم
بدانکه مراد از نصاری روم که در اینجا و در ما سبق ذکر نموده ایم یونانیان
که در آن عصر بلاد قسطنطنیه را مالک بودند و قوت شان از همه نصاری
بیش بود و این غیر از انگلیس و فرانسیس و انگزها بودند چون اغارست
یکصد و هشتاد و هفت شد قاسم بن رشید با عساکر خود به ارض روم
رفت و شهر قره را محاصره سخت نمود و عباس بن جعفر بن محمد بن اشعث را انجا
صره قلعه سنان فرستاد وی در امر محاصره شدت و اجتهاد نمود تا لشکر
اهار روم به تنگ آمدند و سه صد و بیست نفر اسیر که از مسلمانان بچنگ
ایشان افتاده بود بفرمان ملک روم نزد عباس فرستادند تا عباس
دست از محاصره باز داشته و اسیران خود را با خود ببرد عباس مصلحت
اندیشیده با ایشان مصالحه کرد و ملتمس شانرا مبذول فرموده لشکر را
از قلعه سنان کوچ داد پادشاه روم در ان عصر زنی بود رینی نام و رومیان
او را بخفت عقل و عدم کیاست موسوم و اخر الامر او را عزل نمودند


فتوحات اسلامی
(۲۶۴)
ذکر غزوی روم

شخصی دیگر را که نقفور نام داشت به پادشاهی گرفتند چون نقفور به تخت سلطنت
روم نشست به هارون الرشید مکتوبی نوشت به این عنوان که من نقفور ملک
الروم الی هارون ملک عرب اما بعد ای هارون بدانکه قبل از من در روم
ملکه بود که خود را چون بیدق و تراچون رخ قرار داده بود و پیوسته اموال در هم
برای تو میفرستاد و باج و خراج میداد با وجود اینکه روم بایستی نظر بقوت و
شوکت خود اضعاف آن اموال را از شما اخذ نمودی اما چون آن ملکه ضعف
وحماقت نسوانی داشت قضیه برعکس افتاد البته باید که بمجرد رسیدن فرمان من
آنچه از اموال وامتعه رومیان اخذ نموده اید و مالک گشته اید واپس بر اینده
والاجنگ را آماده باشید فقط چون مکتوب وی به هارون رسید و ملاحظه کرد
یکبار آتش غضب وی بحرکت آمد و درپای قهرش در تلاطم شد چنانچه هیچکس
ندماء و وزراء ویرا یارای نظر کردن و حرف زدن نماند یکایک از مجلس به کران شدند
پس قلم و دوات خواست و برپشت مکتوبش نوشت که بسم الله الرحمن الرحیم
من هارون امیرالمومنین الی نقفور کلب الروم اما بعد ای نطفه کافره وای سگ رومی
رسید بمن هذیانات تو و ملاحظه نمودم کاغذ ترا جواب است که ببینی نه اینکه بشنوی
فقط ومکتوب را برسبیل استعجال بدست قاصد فرستاد و در آن روز لشکر عظیم ترتیب
داد وبنفس خود با لشکر خروج نمود تا رسید بهر قله و قتال عظیمی بین ایشان و رومیان واقع
شد و مسلمانان فاتح شدند وغنیمت بسیاری بدست آوردند و بسیاری را از بلاد و
قرای شانرا خراب نموده سوختند و نقفور از مقاومت عاجز شد و بمصالحه پیش آمد و
برقرار نمود انچه که ادا کرده میشد از طرف رومیان بمسلمین از باج وخراج در هر سال
کمافی السابق واجابت کردند تمسراع را و چون مهم مصالحه قرار یافت هارون به بلاد
خود مراجعت نمود با عسکر اسلام به بلده رقه رفت و اطمینان یافت نقفور از جهت سرد
شدن هوا و شدت زمستان از بازگشت لشکر اسلام ایمن شد عقد نمود و عهد خود را
شکست و بی باک به سفاکی پیش گرفت و در این اثنا خبر نقض عهد بمسلمانان رسید از خوف برودت هوا
و معاودت به بلاد کفار هیچکس جرات نکرد که بهارون اظهار نماید که مبادا فرمان برگشتن روم
دهد وموجب تلفشان گردد عاقبت شاعری از لشکریان در نزد هارون ابیاتی چند انشاد کرد که بعضی از انها است
بيت نقض الذي اعطيته نقفور فعليه دائرة البوار تدور بشر اميرالمومنين فانه
به الاله کبیر فتح يزيد على الفتوح يمومنا بالنصرفيه كواکب المنصور ترجمه و حاصل بیت شکست نقفور
انعهد که داده بود پس می بین او میگردد ائره هلاك خوشوقت باش ای امیرالمومنین ببر اکثر بزرک خدا و یکم

مقر نوبیت
دروزین روم اما
نطوايا


فتوحات اسلامی
(۲۶۵)
ذکر غزای روم
تو داده غمیمکه برسایر فتوح زیادت دارد قصد ماموده و لوای منصور تو درین تحریر بصرت است
چون هارون السیات را از زبان شکر شینید بی تاب شد و از خواص خود پرسید که آیا
نقفر خلیفت نقض عهد نمود و گفتند آری پس بغضب در آمده علی الفور بقصد مراجعت کرد درشام
و شدا ید بسیار خود را بارض روم رسانید و مدتی در انجا اقامت نموده مقاتلا تی بین الفریقین
واقع شد عاقبت نصرت و عون الهی مددگار و شفای قلوب مسلمانان حاصل گشت و انچه مقصود
دارا دو شان قوی بوقوع پیوست و سالم و غانم بازگشتند و درین سال فرنگیان بدار اندلس نجوم
کردند و شهر قلیله را که به اندلس است از تصرف مسلمانان پرون کردند حکم اندلسی حکم نام مجهز مسکرینمور
و پسر عم خود را سپر کرد و بآنشکر نامزد فرمود و برای جهاد فرستاد و مسلمانان فرنگیان تلاقی شدند و قتال عظیم
تا اینکه شکست بر جمعیت شانرا و بهزیمت دادند بر می را کشتند و برقی را اسیر نمودند و در سینک ها
هشت ابراهیم بن جبریل بقتال در میان فنت با لشکر انبوه داخل ارض روم شد و نقفور ملک روم بر
برآمد و حربی عظیم واقع گردید تا انکه از رومیان جهل هزار و سیصد کس کشته شد و در سنه یکصد و هشتاد موریم
واقع شد معاوضه در فدا بین درمیان مسلمانان اسیران مسلمانان ان دست رومیان خلاص کنید
تا انیکه یکنفر از مسلمانان بارض روم نماند.

ذکر فتح مدینه هر قله و قبرس و غیرها
در سال یکصد و نود خلیفه هارون الرشید بایک لک و سی و چهار هزار موظف غیر از ایلیجاری
اتباع بغزای روم برآمده مالا یصت شوکت تمام هر قله را فتح نمود و برو هم نصاری و هم خراب
و یران گردانید و داود بن عیسی را با ستاد هزار مرد جنگی فرستاد تا در ارض روم سیر نموده هر جا که درست
خراب نماید و غارت کند خدا وند بر ابی ای بلاد و نواحی کثیر را مفتوح ساخت و یستر حبل بن معن
بن انده باشکر خود قلعه صقالیه و دلسه را فتح نمود و یزید بن مخلد بلاد مفضادت مقدونیه را فتح کثبت
و حمید بن عیون سواحل شام و مصر عامل کردید و اهل جزیره قبرس نقضدا که با مسلمانان کرده بودند شکسته
حمید مذکور به ترتیب لشکر امر فرمود و بقبرس رسید و که در سید انجاه ویست را از هدم و احراق تقصیر فرمود ناار
کردانید از اهل قبرس هفده هزار کس امر مرحی که د هارون الرشید بطوافه رفت انچنانزول نمود و نقفور از
محاربه و غلظت ایشان به تنگ آمد از راه عجز پیش آمده به هارون الرشید باج و خراج فرستا
تا انیکه از سر خود چهار دینار و از فرزندان امیران ملک خود هر یک دو دینار جزیه تادیه نمود
مصالحه منم باین نمط قرار یافت در ایام محاربه هر قله دختری بود که ویرا نقفور برای فرزند خود
نامزد کرده و اتفاقا بدست مسلمانان اسیر گردید نقفور التماس نمود که مسلمانان منکوحه پیرا
از اسارت رهائی دهند و در خلاصی او بر رومیان منت نهند خلیفه التماس او را مبذول داشت
و زن پسرش را بوی سپرد والحمدلله علی ذالک.

[marginalia]
تلطیله شهریست در اندلس بنام
عقابیہ شهریه دران
مقدونیه شهریست
فلسه بقاف و زای نام
مدرسی
مطر است که جزیه گیرند ازو


فتوحات اسلامی
(۲۶۶)
ذکر غزوه بلاد فرنگ

ذکر قتال فرنگیان به اندلس
در سنه یکصد و نود یکم زایق شاه فرنگیان به اندلس تجهیز لشکر نموده جماعتهاي بسیار را با خود متفق
ساخته قصد محاصره شهر طرطوشه را نمود چون خبر ساختگی اعدا روی بتکفر والی اندلس سید فوراً
تجهیز عسکرها نمود و پسر خود عبدالرحمن امیر گردانیده با لشکر مان بجانب فرنگیان فرستاد عبدالرحمن
خلقی کثیر از مسلمانان جمع نمود و از مردم ایجاری نیز بایشان موافقت کردند تا اینکه قبل از رسیدن
کفار به بلاد مسلمانان دسته ایشان غازیان خود را به بلاد ایشان رسانیدند و به ایشان طلاقی
شدند و بین الفریقین قتال عظیمی واقع شد و حتی الوسع در محاربه کوشش نمودند و دقیقه مرغی نگزاشتند
اخر الامر خداوند فتح و نصرت بمسلمانان عطا فرموده کفار بهزیمت نمودند قتل و اسارت بسیار
از کفار واقع شد و اموال شان بغارت رفت و مسلمانان مظفر و منصور به بلاد خود ها مراجعت
فرمودند و بعد برین سال یزید بن مخلد هبیری باده هزار کس از مسلمانان بغزای ارض روم رفت
و در میان محاربه پیش آمدند و در موضع تکب مسلمانان قرار گرفتند یزید بن مخلد را با پنجاه نفر از مسلمانان
کشتند و باقی مسلمانان سلامت به اقلیمیت دانسته مراجعت کردند و هم درین سال هارون الرشید
فرمانداد به خراب کردن کلیساهای نصاری در سرحدات و حکم کرد اهل ذمه را تا در لباس سواری
مخالف هیئت مسلمانان باشند و در سال یکصد و نود دو طایفه خرمیه در اطراف آذربایجان
شورش و انقلاب کردند هارون الرشید بعد از وقوف عبدالله بن مالک را بادۀ
هزار کس به محاربه ایشان نامزد جمعی را کشته جمعی را اسیر نموده مراجعت کرد و چون اسیرانرا
بخدمت هارون الرشید رسانید هارون فرمان داد که اسیران بالغ کشته شوند و زنان و کودکان
بفروشند و هم درین سال در مابین مسلمانان و رومیان فدیه نامیه اسیران واقع گردید و اسیران
مسلمانان دو هزار و پنصد کس بودند مسلمانان بعد از ادای فدیه اسیران خود را رها نمودند
و در سال یکصد و نود و سه هارون الرشید وفات کرد مسلمانان پسرش امین الرشید را خلیفه
نموده بیعت کردند بعد از جلوس وی بمقر خلافت مامون برادر بزرگ وی راه مخالفت را
گرفت و مقاتلات بزرگی در بین هر دو برادر واقع شد تا اینکه در سنه یکصد و نود و
هشت امین الرشید کشته کرد درین وقت مامون الرشید بخراسان بوده اهل خراسان
با وی بیعت کردند با لشکر عظیمی روانه عراق شده بمرکز آنجا بخلافت نشست.
ذکر غزوه در اندلس تا بلاد فرنگ
در سال سنۀ دو صد هجری حکم والی اندلس لشکری ترتیب داده عبد الکریم بن مغیث را که و
بوزیر وی بود با مارت لشکر مقرر نمود وی با لشکر مسلمانان با شکوه تمام ببلاد فرنگ در آمد
و در هر ناحیه که برید خراب کرده غارت مینمود تا اینکه بسیاری از قلعه ها یشانرا ویران ساخت
طرطوشه شهریست به اندلس متصل شرقی جزیره ایام


فتوحات اسلامی
(۲۶۷)
ذکر غزوه در اندلس تا بلاد فرنگ

و غزاین دو قایین کثیر از کفار بدست مسلمانان افتاد چون پادشاه فرنگیان هجوم و از دوام مسلمانان
مشاهده نمود خوف و رعب در دلش مستولی گشت به یک از ملوک طوایف و اطراف
مملکت خود مکتوبی مشتمل بر تغلب و استیلای مسلمین نوشت و از ایشان مدد و نصرت میخواست
اقوام نصاری از مضمون مکتوب وی اطلاع یافته بغیرت آمده از جمیع اطراف جوانب مجتمع شده
بمقاتله مسلمین پیش آمدند و مدت چند روز محاربه و قتال بین فریقین واقع شد چون در مابین شکر
اسلام و کفار نهر عظیم بود که عبور از ان دشوار می نمود ازین سبب بهر کامیابی مسلمانان نخل گشت
و هر مرتبه مسلمانان قصد عبور از نهر می نمودند کفار از دھام و هجوم میکردند و از عبور ایشان را
مانع می شدند تا اخر الامر مسلمانان اندیشه کرده راه فریب و تخدیع کفار را بحکم الحرب خدعه
اختیار نموده فرار اختیار کردند چون مقداری از نهر پس با شدند کفار بزعم شکست مسلمانان
و عقب شان شتافته از نهر گذشتند تا اینکه هیچ یک از ایشان در آن جانب نهر باقی نماند درین
حین مسلمانان فرصت را غنیمت دانسته یکبار بر کفار حمله آوردند و مقاتله عظیم واقع شد و کفار
شکست خورده و میدیدند که خود را از نهر بان جانب بگذرانند و مسلمانان از پی ایشان در
آمدند شمشیر عزا نیام کشیده خود را در میان شکر کفار انداختند و خلقی عظیم را از ایشان کشتند و
برخی را اسیر نمودند و چند نفر از ملوک و رؤسای نصاری اسیر گردید از ایشان کسی نماند مگر انکه
از نهر عبور نموده خود را بآن جانب کشیده بود عده هزیمت خوردگان کفار در آن جا به
نهر مجتمع شدند و مسلمانان درا عبور از نهر منع میکردند و مدت سیزده یوم مقاتله اینطرح
متمادی شده طول کشید آخر الامر باران شدیدی نازل شد و آب نهر افزون گشت
و عبور فریقین از امکان برآمده محاربه دشوار گردید عبدالکریم مصلحت چنان دید
که مراجعت فرماید بالشکر یان خود مشورت نمود مصلحت به بازگشتن دادند
با غنایم و دفایین بدیار خود مراجعت نمودند و در سال دو صد و یکم در بلاد دیلم نقض
عهد بوقوع آمد خلیفه مامون الرشید عبد الدین غرد از به را که حاکم طبرستان بود بجمعتی
کثیر بر سر اهل دیلم فرستاد وی با عساکر خود جبال طبرستان را فتح نمود و پادشاه دیلم را
اسیر گردانید و بخدمت خلیفه مامون الرشید فرستاد و در سال دو صد
و شش حکم رحمة الله علیه که حاکم و فرمان فرمای اندلس بود وفات شد و
پسرش عبدالرحمن اوسطه با بر حکومت قایم گشت و در این سال مسلمانان
در بلاد افریقیه بغزای کفار بجزیره سردانیه رفتند و بعد از تلاقی فریقین محاربه واقع
یافت و از فریقین کشته و مجروح بسیار شد و مسلمانان غنیمت با و نعمت با گرفتند
و به بلاد خود رجوع کردند و در سال دو صد و هشت عبد الرحمن بن حکم فرمانده اندلس


فتوحات اسلامی (۲۶۸) ذکر غزوه مامون باروم

لشکری را بجانب مکه فرستاد و وزیر خود عبدالکریم بن عبدالواحد بن مغیث را امیر لشکر
ساخت وی بالشکراسلام بعد از چند یوم به بلاد البیه و قلاع رسید و سکنه
بلاد البیه را غارت کردند و برجی را سوختند و چند قلعه دیگر را نیز غارت
کردند بعضی را فاتح شدند و بعضی را به ادای خراج اموال و اطلاق بندیان
مسلمانان مصالحه نمودند بالجمله درین غزو اموال جلیلة القدر را غنیمت گرفتند
و اسیران و بندیان خود را از دست کفار رها نمودند و سالم و غانم بدیار
خود مراجعت کردند در سال دو صد و ده عبدالرحمن بن حکم بسمت بلاد
فرنگ لشکر فرستاد و پسر خود عبدالله بابی یلنی معروف بود سردار لشکر گردانید
و او بعد از طی مسافت به بلاد دشمن درآمده غارت و اسارت نمود و در
ماه ربیع الاول به اعداء مقابله شده قتالی عظیم نمودند و قتل بسیاری از کفار
بوقوع آمد در آخر هزیمت خوردند برای مسلمانان فتحی عظیم بود هم درین
سال لشکریان عبدالرحمن که بطرف حصن قلعه فرستاده شده بودند فاتح
و مظفر شدند و در خیمه شهر رمضان غارت و نهب اموال کفار را نمودند و در
سال دو صد و دوازده عبدالرحمن دوباره بطرف بلاد فرنگ لشکری ترتیب داد
چون بدر شلونه و جرنده رسیدند باهل جرنده مقابله کردند و مدت دو ماه کشتن و
اسیر نمودن و خرابی مینمودند بعده مظفر و غانم بازگشتند درین سال زیادة اله بن ابراهیم بن
اغلب که در افریقیه از طرف مامون عامل بود لشکر را از راه دریا بجزیره صقلیه فرستاد و اهل
روم این جزیره را بغلبه خورده بودند چون لشکراسلام رسیدند بسیاری از جزیره را متصرف
گردیدند و در میان قسطنطین ملک خود را به لشکریای عظیم امداد و معاونت کردند دو قلاع بسیار
و مقاتلات عظیمی بین فریقین واقع شد و عاقبت مسلمانان نصرت یافتند و اندر و میان خلقی کثیر کشته
گردیدند. ذکر غزوه مامون الرشید باروم
در سال دو صد و پانزده مامون در محرم این سال عثمان غنیمت سرای روم متوجه ساخت و شهر طرسوس را
رسید و ازینجا در ماه جمادی الاول بلاد روم درآمده و پسروی عباس از طرف ملطیه داخل گردیده مامون حصار
قره را محاصره نمود و قهر و غلبه آنرا مفتوح ساخته منهدم گردانید و بعضی گویند اهل قره خودا مامون تسلیم و وی ایشان
فرمود و قبل ازین قلعه ماجده را فتح کرده بود و اشناس را با چند تن بقلعه سندس فرستاد و ایشان هر دو قلعه
دستگیر کرده بحضور دررسانیدند و عجف بن عتبسة و جعفر خیاط را بترجها کم قلعه سناد فرستاد حاکم سمع و اطاعت کرده
منقاد گردیده مامون باسلامش فتح و رجوع نمود و در سنه دو صد و شانزده مامون بطرف بلاد روم معاودت
فرمود و بستبعاء دست این و دگر پادشاه روم کیزار و ششصد نفر را از اهل طرسوس معصبیته کشته بود و ایشان

مامون

بر حاشیه
قره حد قلعه یست اند روم
ماجده در یست اند ولایت
یمن ۱۲ منتهی


فتوحات اسلامی
(۲۶۴)
ذکر غزوه مامون باروم

به مامون استغاثه نموده بودند و بعضی گویند سبب این بود که پادشاه روم مکتوبی به مامون فرستاده بود
و درصدر مکتوب اسم خود را تقدیم داده بود چون ملاحظه کرد کنار با نخوانده حرکت کرد چون بارض روم داخل
شد بططیقو اقامت کرد و اہل انموضع بصلح پیش آمدند بعد ازان به هر قلعه رفت مردم آنجا نیز مصالحه کردند معتصم برادر
خود را بعسکر متوجه گردانید و بستی قلعه را بالمنصوره از بلاد کفار مفتوح گردانید و یحیی بن اکثم را بطوانه فرستاد واو نقال
وقتل و احراق بسیاری از اہل آن بلاد را نمود و جمعی را اسیر گردانیده واپس آمد چون در مجعه ازان مامون بکشوم رفت
ودو روز انجا اقامت نموده از انجا بد مشق شام و از شام به مصر رفت و در سنه دو صد و هژده به مرجعت نموده بر قلعه
لولوء مدت سه ماه و ده روز اقامت کرد و عجیف نامی را با مارتی انحا گذاشت و ارسلان بکا را باهل لولوء
با عجیف غدر و فریب کن زند و مدت هشت روز اسیر نمود و بعده خلاصش کردند فلک روم فرصت یافته باشکر
انبوه بعجیف محاصره نمود مامون بحقیقت امر وقوف یافته به مد دعجیف لشکر فرستاد اهل لولوء چون قوت
وعدت مسلمانانرا دیدند ناچار شده از مجیف امان خواستند و ملک روم نیز از او عجز پیش آمده شخصیه را برای طلب صلح
نزد عجیف فرستاد بهم بصلح قرار یافت و در سنه دو صد و نزده مامون خلیفه وفات یافت و درین وقت در بلاد رو
قریب به طرسوس بودند جنازه ویرا از انجا بطر سوس برده و انجا دفن کردند و بمضمون الوصیتش معتصم برادر او را
بخلافت نشاندند و در ین سال بسیاری از سکنه جبال شامل نواحی اصفهان بمذهب ابن عیبر هم بدین خرمی خروج
درآمدند و دین اسلام را گذاشته اجتماع در همدان کردند معتصم از واقعه ایشان مطلع شده استحق را با اسپهب
مصعب با الشکر عظیم بسروقت ایشان فرستاد در اعمال همدان بایشان تلاقی شده معرکه عظیم بوقوع آمد مصور
هزار کس از ایشان کشته شد و باقی ببلاد روم گریختند و خر میه فرقه ایست از مجوس که اعتقاد بتناسخ ارواح دارن
و نکاح مادر و خواهر و دختر را مباح میشمارند و رئیس شان بابک خرمی است و معتصم را با ابن خرمی محاربات و وقایع
عظیمه بوقوع آمده که در ذکر آن جامع کتاب تطویل می انجامد والله الهادی الی الرشاد .
ذکر خروج روم به زیطره
در سال دو صد و بیست ماه و شاه روم صند بلاد مسلمانان کرده به بزنطره و غیر هم فته عظیمیه ایقاع
نمود گویند با وی صد هزار مرد جنگی بود و بعضی اکثر نوشته اند والله اعلم و بهر تقدیر از اهل بزطره مردان را بقتل رسانید
واطفال و زنانرا اسیر گردانید و بعد ازان اهل خطره غیر ها از قلاع شامی تسخیر کرده بے عمارت نمود و زنهای مسلما
اسیر گردانید و هر کس از مسلمانان بدست اومی افتاد مثله مینمود و شهمایش ناز اکور میکرد و گوشها و بینی ایشانزانی بید
تا اینکه مسلمانان نغیر عام کردند و همه اہل شام و جزیره بمقابله ایشان خروج نمود الا انه کسی اسب مسلح پیشت
در خانها مانده بود . ذکر فتح عموریه یعنی بروسه
چون پادشاه روم خروج کرد و مسلمانان رابی تعظیم احداث کرد معتصم این واقعه و قوف یافته لشکر کثیرا
بر وی گران آمد زر گذاشته و خمره رسید بومی که زنی هاشمیه در دست رومیان اسیر بود از غصه حضر ایسکته وا معتصباه
معتصم این سخن را هم آمده بر بالای سریر نشسته بود روی با طرف کرده میگفت لبیک لبیک حلال از جای خواسته بکرد
بطریقو بضم سین و کسر را و ق
شهر سیت بروم
لولوء بضم لامین با واو
نام قلعه ایست بروم و بعضی کویند که
یکی از مضافات شمساد
لولوء در لغت بمعنی مروارید
طرسوس بفتح طاء و را مهمله شین
شهریست در شام بساحل بحر روم
زیطره بهر زای معجمه و سکون های
ونکر طار و را مهمله اسم شهریست
بروم در طرف شام با فرنج
عصم بضم عین و فتح میم و تشدید
صاد مهلمه شهر یست بروم که حالا با
بروسه میگویند و دار الملک اور خان بود


فتوحات اسلامی
(۲۷۰)
ذکر فتح عموریه یعنی برد
یل
العموریه شرف عتموریه ۱۲
بلند گفت که یا معشر المسلین النغیر النفیر مسلمانان جمع آمدند و عزیمت او هم نمود فاعیان و واش گفت که یا امیرالنوم
عموریه بهترین شهر نصاری است طر قسطنطنیه شرف و اعز میداند هرگاه باید بقصد عموریه رویم ساختگی بایست
بنائیم پس معتصم به تهیه اسباب حرب کوشید و اسلمہ و قوای غیر معهودہ ترتیب داده بشوکت تمام روانه سفر شد
عسکر خود را سه فرقه گردانیده هر فرقه را از سمتی بارض روم فرستاد پس خباب مع دند بلا ر روم را کشتند
خلق بسیار را سوخته مساجد را تا بانفوریه رسیده جمع گشتند عموریه را محاصره کرده منجنیق ها نصب نموده است
عموریه در غایت حصانت و محکم بود این جهت فتح آن طول کشید حضرت شیخ محی الدین ابن عربی در کتاب مسامحوم
فتح عموریه آورده که معتصم در سنه دو صد و بیست و سه دماه رمضان عموریه را فتح نمود و سبب فتحش آن بود
که شخصی آمده نزد معتصم ایستاد و گفت یا امیر المومنین عموریه بودم کنیز کی را دیدم از مسلمین در غایت میوت
و سیرت را از حجل نصاری بیاد دست گیری اسیر بود و آن کبر بر روحی او طپانچه میزد کنتیر یک فریاد کرد
و معتصمام و گفت که اگر معتصم قدرت دارد بر اسب ابلق خود بیاید و تر ا نصرت دهد و از دست
من برهاند این کلت و بردل کنیزک زیادت کرد معتصم بر برآمد و گفت عموریه در کدام طرف است و راستا
کرد و کفت به این طرف است معتصم بر خواسته در و انطرف نموده کفت ایک ایتھا التجاریه یا ر المعتصم قد اجاب
پس بگفت تا دوازده هزار ابلق سوار تجهیز و ترتیب داده بقصد عموریه نمود و هم درین باب ابو تمام طائی
قصیده انشاد کرده که یک بیت از آن این است۔
لصمت معو تا ر طببه اقا بھر قست ابه کاس الکری فیز صاب بخر و العرب
یعنی خواهرانی آواز قاره ها یعنی نرمی بر انداز جام
خواب کننده
زین کننده قلب را
چون بعموریه رسید سخت محاصره کرد، مدت زیادی گذشت و فتح میسر نشد پس جمع نمود نجمین را و
استکشاف نمود ایشان کفتند را اسب از امین اراه و تاریخ فلک معلوم میشود که فتح این شهر حاصل بخود
مگر در ایام پختگی انگور و انجیر معتصم از سخن ایشان غمناک شد مدتی متردد و آزاد و بد چنین طهر رجا
سوسان در میان لشکر خود میکشت ناگاه خیمه آهنگری رسید که برای ستوران نعل میحاست
و پیش روی وی اسیری بود اقرع و قبیح صورت و گرزی بدست داشت به بر نعل میزد و
علی وجهه المعتصم معلش کفت ای احمق چه میکوئی و با امیر المومنین چه کار داری گفت ای است
به سبب او شخصی بی تدبیر است و مدت چندین شهر را محاصره دارد و فتح کرده نمیتواند اگر مرا
صاحب ناز سازد و اختیار، پشت وی نجواهد کذاشت الا در شهر عموریه معتصم چون قصه غلام
بشنود در تهی رفته علی الصباح غلام را نزد خود طلبید و گفت ای غلام با دواری که دیشب پش
میکفتی کفت علی ای امیر کشور و سخن من حق است تر را رضیه نخواهد شد مکر مزوالی کردان حسین فتح ترافهم
کنت الی کردم ترا انچه میکونی در خلعتش بخشد و طعت داد غلام از میان تیراندازان جماعتی را که
بطن تیر اندازی ماهر بودند جدا کرد و در یک بدنه شهر استا دو بر روی بدنه از اول تا آخر خط سیاهی نما
چوب مقدار سه شیر مینو با جوانان گفت تیر ہا را انخط متجاوز کند سپس خطار و داد و آردن تیر ها جدا
تیر بارا


(۲۷۱)
فتوحات اسلامی
ذکر غزوات ابراهیم عامل افریقیه
تیر ها را به آتش گرم کرد و بدست حجاج امارت داد و گفت بینداز بسم الله اتفاقاً انچوب از ساج بود که در تاخیر
تیر ها و رسیدن حرارت بوی اشتعال کشید و یکبار بسوخت و آن مدینه التاول تا آخر فرو افتاد و مردان کار
و جوانان دلاور از هر طرف دویدند و شمشیر ها کشیده بشهر تاختند و بعد از ان روز فتح نمودند و این واقعه قبل از
درسنه عود پنجاه بوقوع آمد و ابو تمام طائی قصیده که بمدح معتصم انشاد کرده در این باب ذکر کرده.
السيف أصدق انباء من الكتب
صادق تر بخبر است از مکتوب با
بيض الصفائح لاسو د الصحائف في
سفیدی شمشیرها توست نه سیاهی خطوط با او را
في حده الحمد بين الجد واللعب
که در تیزی آن صلح است میان مقصود بازی
متونهن جلاء الشك والريب إلى آخره
روشنیش تیغ ها روشن شلک و ریب است
چون معتصم عموریه را فتح کرد مرور بر آنزده جاریه دادی که عشوه و طلب داشت و فرمود مرامژده آن جاریه ببر که
حدیث می کردی پس همراه او نزد آن جاریه رفت ما دی گفت ای مستغیثه آیا نصرت دا د ترا معتصم و
اجابت کرد یا نه جاریه گفت و عماصدی یا امیرالمومنین انم نورا می شدم و تحقیق نصرت دادی مرا نصرت اے
ترا خدا بعد از ان بخشید مولی آن کنیزک را با مال و اسباب به آن جاریه و آوردند مسلمانان اسیران و بندگان
بسیار و بخشید بعضی از اسیر انرا بپرداران لشکر و باقی را خستنه نمود و از ارض روم بطرسوس و از انجا بدار الملک
خود مراجعت کرد جزاهم الله به جزا و انجزا
ذکر غزوات زیادۃ الدین ابراہیم عامل افریقیه
بعضی از غزوات وی که واقع شد در سنه دو صد و دوازدهم پیش ازین ذکر نمودیم و در سنه دو صد سیزده و
چهارده تا دو صد و بیست و سه نیز غزوات متعدده از وی بوقوع آمده در جمیع این غزوات نصرت سلامها
بوده اگر ما هر یک را تفصیل کنیم موجب تطویل کتاب میگردد در زیادة الدیلہ کو در سنہ دوصد و بیست و وفات
یافت و بعد از وی برادرش اغلب بن ابراهیم والی شد در سنه دو صد و بیست چهار بیجاب صقلیه سریه فرستاد و
بازگشتند و نقیمت ها آوردند و در سنه دو صد و بیست پنج حصون بسیاری از صقلیه با مان مسلمانان آمد ندال
حصن بلوط و ترلون و تمر و کشی جنگی مسلمانان تا قلعه شیره رفته فتح نمود آنجا را و بعد با کشی جنگی مسلمین
ملاقی شده و بعد از مقاتله او را شکست داده فتحی عظم بر مسلمانانرا حاصل شد و در سنه دو صد و بیست
شش سر به ها از طرف مسلمانان تا بقصر یا نه رفتند و بغنیمت حمیبی آوردند و سوختند در مقابل ایشان
هیچکس نه بر آمد و همچنین رفتند تا بقلعه غیر ان که دارای چهل غار بود همه را غنیمت گرفتند و سالم بازان
و در سنه دو صد و بیست و سه عبدالرحمن بن حکم صاحب اندلس بجانب البند و قلاع جلیش عظیم فرستاد
رفته در چشم فرات نازل کردند غنیمت گرفتند انچه در قلعه بود اسیر کردند زنان اطفال انها را بعد باز
گشتند و نیز عبدالرحمن مذکور در سنه دو صد و بیست چهار لشکری بجانب مشرکان فرستاد محار بعظیم
بین طرفین واقع شد بعده مشرکان بهزیمت رفتند از ایشان جماعتی کثیر و کشته شد و مثل این غزوه در سینی
و پنج نیز واقع شد و در سال دو صد و بیست چهار اهل طبرستان نقض عهد کردند و معتصم بر سرایشان شکر
فرستاده مقاتله نمودند و از اہل طبرستان کشته و اسیری بسیار شد و بالاخره اطاعت نمودند و درشنه

باید خواند که عجیب شیرین خوانده
والد گران بها به مروارید میفروشند
در یکجا دیدم که در شفاعت نوشته
بود که پروردگارت در شان مصطفی
پذیرفته است تما ملو حفوظ
مصلحت آنست به مولی دهد
حق کرم از مولا
غنی السم دو گویند ۱۳


فتوحات اسلامیه (۲۷۲) ذکر غزوات عیادة الدعامل المومنین

دو صد و بیست و هفت معتصم وفات یافت و مسلمانان بپسرش واثق بالله بیعت کردند و دران
سال عبدالرحمن بن حکم بجانب دشمنان لشکر فرستاد چون بجلان رقونه و شرطانیه رسیدند و میان مخیمه
و بر لشکر اسلام حمله آوردند و از همه اطراف احاطه کردند و شب تا صبح بین الفریقین مقاتله بود چون صبح شد
خفی بد تعالی مسلمانانرا نصرت داده اعدا را شکست بخوردند و هم درین سال عبد الرحمن بن حکم بجانب
دشمنان لشکر فرستاد و عبد الله بن بلنسی را امیر لشکر گردانید و چون با اله و قلاع رسیدند مشرکا
در مقابل ایشان مجمعی انبوه بر آمدند محاربه عظیمی بین الفریقین واقع شد و آخر دشمنان بهزیمت رفتند و عده
از جمع مشرکین از حساب بیرون کشته تا اینکه توده های بلند از کله های دشمنان ساختند که
از بس توده ها سواره مقابل خود را نمیدید و درین سال ازریق ملک کفار بالشکریگران خروج نمود
و قصد غارت مدینه شالم که از بلاد اندلس است نمود در مقابله وی فرتون بن موسی با لشکریجرار
و کار زار دیده بیرون شده با الدریق ملاقات کرده مقاتله سخت نمودند آخر لزریق فرار اختیار
لشکر وی کشته مثل پشته گردید قرتون بجانب قلعه که اهل المریه پس از غیور مسلمین بنا کرده بودند قصد اندلختی
نمود بعد از ان قلعه را مفتوح ساخته و هم و خراب نمود .
ذکر غزواتی که بافریقیه واقع شد
در سنه دو صد و بیست هشت فضل بن عمر همدانی از راه دریا با فریقیه غرا نمود و در مسینی نشینی نزول کرد و
و سر به ها را در بلاد کفار پراگنده کرد در اقطار بلاد کفار پراکنده کرد در اقطار بلاد کفار در آمدند غنایم بسیار
گرفتند و اهل بابل ما یشان در آمده متفق شدند و فضل بن جعفر بار و میان که ساکن ابن ابا ربودند بیابی
مقاتله را گذاشت مدت اقامت وی تا دو سال امتداد کرد قتال سخت نمود لیکن بین مدت و فتح بیای
وی تقدیر نبود تا اینکه طایفه از لشکر اسلام در سر کوهی که قریب شهر بود رفته و از انطرف بکوه بالا شده مهین
غفلت اهل شهر و شغل ایشان بقتال فضل بن جعفر از کوه شهر فرود شیدند اهل شهر ازین هم هجوم مضطرت شد
و فرار بر قرار اختیار کردند شهر در مسلمانان مفتوح شد و نیز فتح شد مدینه مسکان در سنه دو صد و بیست نه
عباس بن فضل بالشکریار ج و خروج نمود تا درشره رسیده با ایشان مقاتله شدیده نمود تا اینکه از
رومیان زیاده از دو هزار کس کشته و از مسلمانان سه نفر شهید شدند باقی دشمنان بهزیمت رفت
مثل این واقعه در صقلیه دیده نشده در سنه دو صد و سی دو فضل بن جعفر مسینی را محاصره کرد جمیع این سیلی
و اهل مسینی جمعی از بطریق صقلیه مدد خواسته اندر و وی اجابت نموده و قرار داد و که علامت رسیدن من اینه
شما اینکه در فلان کوه مدت شب آتش بلند میگرد و چون آتش را مشاهده کردید بدانید که من رسیدم و بر مسلمان
حمله آرید فضل بن جعفر کره فرستاد گفت شب در انکوه آتش بیفروزند و خود شجاعی به مصاف شب جماعتی تا پیر
فرمود که در فلان موضع در کمین باشیده باقی عسکریان با اهل شهر مقاتله کنند اهل حسینی چون یشن را مشاهده کره
گمان کردند که بطریق صقلیه است در روز چهارم صغیر و کبیرشان از شهر بر آمده منتظر قدوم بطرقی


فتوحات اسلامی (۲۷۳)

بمقاتله پیوستند چون قتال گرم شد مسلمانان بوفق تقدیر فضل فرار نمودند و کفار تعقیب
شان کرده از موقع کمین گذشتند درین اثنا مسلمانان از کمین جسته و هرند بخنوه کان
مسلمان بروی تعقیب کردند از خلف و قدام کفار را در میان گرفتند کشتند تا انیکه
باقی نماند از کفار الا مقداری قلیلی - بعد از ان از مسلمانان بر نفس و مال خود
امان خواستند برینکه تسلیم شود شهر بایشان مسلمانان امان شان را پذیرفته بمال
و نفسشان تعرض نکردند و شهر را بایشان تسلیم کردند در سنه دو صد و سی
و در کشتی از جانت روم بقصد غارت اهل صقلیه آمدند چون کشتیها را در کنار
دریا استوار کردند اتفاقا راه بفضل الهی از پیشان کم شد هر چند تلاش نمودند فائده
نکرده نومید بازگشتند چون بوسط دریا رسیدند هفت قطعه از کشتی ها
غرق شد در سال دوصد و سی چهار اکلاع منیه برغوس با مسلمانان صلح کردند و بدست
مسلمانان تسلیم کردند مسلمین شهر را هدم کردند و آنچه مال اسباب ممکن الحمل بود برداشته
در سنه دوصد و سی وپنج جماعتی از مسلمانان بجنگ اهل قصر یانه رفتند مقاتله واقع شد
و با غنائم و سبایا بسیار مراجعت کردند و در هر بلاد صقلیه بر مسلمانان محمد بن عبدالله
بن اغلب بن وجود او در تکلرم مقیم بوده از انجا خرج میشد و همواره سرایا و لشکری بقا
کفار میفرستاد فتوحات برآوری حاصل میشد و مدت اقامتش در صقلیه نوزده سال بود
در سال دوصد سی و شش وفات یافت در سنه دو صد و بیست هشت عبد الرحمن
بن حکم که والی اندلس بود لشکری بر اقتال فرنگ ترتیب داد و حارث بن بزیع را امیر لشکر
گردانید چون بمیدان مقاتله رسیدند و قتال گرم شد حارث رامرمی سخت رسید
و چشمش از ان ضربت کند گشت و بعد از ان امیر شد عبد الرحمن بن حکم ثانیا لشکری
قوی امداد فرستاد و پسر خود محمد را امیر لشکر گردانید و وی با فرنگیان مقاتله سخت
نمود و ملک ایشان غرسیه نام را با بسیاری از اقوام او بقتل رسانید و حارث بن
بزیغ را از اسارت رهایی داد و در سنه دو صد و سی جماعتی از مجوسیان از راه دریا
اندلس بر مسلمانان خروج کردند و در اکثر شهرهای مسلمین فتنه های عظیمی برپا کردند
عبدالرحمن بن حکم لشکری عظیمی بقتال شان فرستاد و سپه سالاران پیش از انمرد گیر به
لشکریان اسلام جلادت کردند و بسیاری از مجوس را کشتند و جماعتی شیان متفرق ساختند
و ہزیمت کلی دادند و در سنه دو صد و سی یک اتن بالله بر قتال روم لشکری فتنا
پس قصد کردند جلیقه را و کشتند از انان جلیقه اسیر کردند و غنیمت یافتند
بعد از ان قصد مدینه امپون کردند و محاصره نمودند امپون را محاصر سخت


فتوحات اسلامی
(۲۷۴)
و غضب مجانیق کرده میزدند تا اینکه بتنگ آمدند اهل مدینة الیون و شهر را تمامی بستیا دا دوان
و آمد نشته قرار کردند گریخته گان بیرون گردیدند مسلمانان انچه خواستند از ایشان
غنیمت گرفتند و شهر دار خراب کردند مگر دیوار تا شهر دار از بسکه عریض ہو و ہفدہ زرع
پہنائی دیوار ہا بود و در دیوار ہا رخنه ہای بسیار نموده واگذاشته رفتند و در همین سنه
خلیفه واثق بالله امر نموده بود که مسلمانان مدید بند مسلمانان رومیانر بر نهر لاسر
اجتماع نمودند مسلمانان اسیران که فزان احضار و دند و مشترکان اسیران مسلمانان را
نهر مذکور ما بین هر دو فریق بود یک اسیر از مسلمانان رها میکردند و یک اسیر از مشترکان
این دو اسیر در میان نهر با همدیگر ملاقی میگردیدند و از هم گذشته هر یک به رفیقان
خود آمده میرسیدند چون اسیر مسلمانان میرسید مسلمانان جمغار که میگفتند و چون
اسیر برومیان میرسید صدار بلند میکردند تا اینکه اسیران هر دو فریق خلاص گردیدند
و نهر در رگہا ہے داشت که ازان گذرگاه اسیران عبور میکردند - چهار هزار و چهار صد و
شصت نفر اسیران مسلمانان بود و ہشتصد نفر زن کودک بودند که رہا شده رسیدند
و صد نفر از اہل ذمه بطرف مسلمانان مدام بودند چون از کار فدیه فارغ شدند- احمد
پسر سعید پسر سلم باهلی که بکار فدیه مقرر بود در فصل زمستان بغزا رفت دریا تبرید
و باران بسیار رسید دو صد نفر از مسلمانان برد و همین مقدار اسیر گردید و به بدند و
خلق بسیاری غرق گردیدند و سر ہنگے میان براسیم مبداد چند نفر مردم کلان بشوند
آمده بسلطان احمد عرض کردند که شکر آنها ہفت ہزار نفر زیاده نمی باشد از یتغد لشکر
خوف نمی نمائیم بیائید که با قوم مقابل شویم در آنجا شهر را بمدینه داریم سلطان
احمد بالای شان رفت و هزار گاو از آنها غنیمت گرفت و ده هزار گوسفند گرفته
و اپسن آمد درین حین خلیفه واثق بالله او را معزول کرد و نصر بن حمزه خزاعی را
بجای آن مقرر فرمود و خلیفه دائق باللہ در سنہ سی دو وفات یافت و براد
آن متوکل پسر معتصم بیعت واقع گردید و در سنه سی و پنج عبد الرحمن بن حکم والی
اندلس لشکر بزرگ بمقاتله فرنگیان روانه نمود نارسیدند به البه غنیمت بسیار
گرفته بران ظفر یافتند و در سنه سی شش لشکری به بر شلونه روانه نمودند
بسیاری اثالیان را کشتند و جمعی کثیری را اسیر گرفتند و غنیمت بسیار بدست آور
سلامت واپس آمدند و همچنین در سنه سی هفت مقاتله نمودند و در سنه سی هشت
حکم وفات نمود- بعد ازان امر سلطنت به پسری آن محمد قایم گردید.


فتوحات اسلامی
(۲۷۵)
از نوبت هشتاد و دو
ذکر غزوات و فتوحات بافریقا
پیشتر ذکر کردیم که ابتدا فتوح مسلمانان افریقا سنه بیستم از هجرت در وقت خلافت سیدنا
امیر المؤمنین عثمان رضی الله تعالی عنه بدست عبدالله بن سعد بن ابی سرح واقع گردید
در وقت خلافت هارون الرشید سنه صد و هشتاد و چهار بر افریقا ابراهیم بن اغلب
تمیمی حاکم بود و بعد از وی مملکت افریقا باولاد وی میراث رسید که عاملان خلیفه های
بنی عباس بودند. تا سنه دو صد و نود و شش مملکت بدیشان باقی ماند اوقتیکه ملک افریقا
باولاد حضرت بی بی فاطمه زهرا رضی الله تعا عنها و عنهم که آنها را عبیدیان میگفتند انتقال
نمود دولت بنی اغلب از افریقا زایل گردید مدت پادشاهی بنی اغلب از ده سال
شد و پایتخت شان شهر قیروان بود مملکت افریقا بسیار یافت و بافریقا حوضها
گرفتند خزانه بسیار حاصل نمودند و لشکرهای و هر بدست آوردند و ملکت عظیمی و کشتیهای
جنگی دریائی _ و بسیار آثار خوب از آنها باقی ماند و موسعها مشهور و غزاها بسیار
و فتوحات بی شمار از آنها مشهور گردید که بسیاری آنها را پیشتر ذکر کردیم بعد ازین
هم ذکر خواهد گردید و پیشتر فتحهای افریقا بدستهای اولاد شان حاصل گردید
و پیشتر ذکر شد اول کسی که شهر قیروان را تقسیم کرده عقبه پسر نافع فهری بودی [؟]
تعالی عنه که در زمان پیغمبر صلی الله علیه وسلم متولد شده بود لیکن صحابی بودن آن ثابت شده
نرسید شخصی صالحی بود از بزرگان تابعین و خیارشان بود در سنه پنجاه از هجرت وقتی
که امیر بود بر افریقا و خلافت معاویه رضی الله تعا عنه در آنوقت پایتخت افریقا گردید
و مقر سلطنت افریقا شد بعد از سالها بسیار شهر تونس بعوض قیروان پایتخت گردید
و افریقا بسیار شهرهای بزرگ و فراخ دارد ـ در کتاب قاموس گفته است که افریقا جبال
اندلس غرب میباشد و سید مرتضی در شرح قاموس گفته است که افریقا به پیش دو
جزیره صقلیه مایل بطرف مشرق است و شهر اندلس مایل بطرف مغرب میباشد
و صقلیه بسیار جزیره بزرگیست بسمت مغرب زمین بسیار شهرها و قریه جات
و مال مواشی بسیار دارد مسلمانان غزاهایی بسیار نموده بسیاری شهرها و دیهاتی را
فتح نمودند اول غزائی که واقع گردید در افریقا در وقت خلافت حضرت معاویه رضی الله
در زمانیکه از طرف وی بر افریقا معاویه پسر خدیج والی بود تمام آنرا فتح ننمود
و غزاهایی بسیاری بمی بطرف افریقا در زمان ولایت بنی اغلب از اول دولت ان
تا آخر جاری بود و بیشتر جزیره ها را مالک گردیدند و همیشه فجها مینمودند و بغزای
انطرف مشغول بودند فتح آنها تمام نشد تا در سنه دو صد و نود و شش ولایت بیکلی

حاشیه
افریقا اسمی کرد و فقط به کلمه
[ILL] از طرف شرق با در بابرقه
و از طرف غرب بمحیط اطلس دست متصل
است چه بخطوم و جنوب آن جبال رمل
بلد سواد زیر کینه [؟]


فتوحات اسلامی (۲۷۶) غزوات افریقا

منقضی گردید و جزیره صقلیه الحال خل مملکت ایتالیا است - سمت مغرب سه مملکت بزرگ دارد که آنها را مغرب ادنی و مغرب اوسط، و مغرب اقصی میگویند قیروان و تونس و طرابلس غرب از توابع آنها را مغرب ادنی می نامند و تلمسان و جزایر و توابع آنهارا مغرب اوسط میگویند که الحال بدست فرانس میباشد که از سنه هزار و دوصد و چهل و شش هجری بتصرف اوردند فاس و مراکش و سوس از توابع انها را مغرب اقصی میگویند که انحال بدست سلطان فارس میباشد و آن شهرها را مغرب اقصی میگفتند سبب اینکه از دارالخلافه در عهد اسلام بسیار دور بود و پیش از بناشدن شهر تونس در آنجا بسیار شهر بزرگ موجود بود که آن شهر را قرطاجنه میگفتند از شهرهای عجایب مشهوره دنیا بود در نزد رومیان بمثل شهر روم میدانستند بسیار پادشاهان فرنگ در آنجا بودند و طایفه های بی نهایت فرنگیان در آنجا سکونت داشتند و مسلمانان سنه ۶۹ و شصت و نه هجری در آنجا بغزا مشغول گردیدند بهمراه چهل هزار نفری لشکر که امیر شان حسان پسر نعمان در زمان خلافت عبدالملک پسر مروان بود حسان پسر نعمان بهمراه لشکر خود محاصره کرد تا ان شهر را فتح نمود و بسیاری اهل آن شهر را کشت و بعضی شان در کشتیها خود را انداخته بجزیره صقلیه و بعضی بطرف اندلس رفتند چون حسان پسر نعمان از انجا رفت جماعت بسیاری از نصاریٰ شبان در ان شهر داخل گردیده قلعه بندی نمودند حسان پسر نعمان سپرشان داخل گرید بهمراه شان محاربه سخت نموده قهرًا و غلبه شهر را فتح نموده حکم کرد که شهر را خراب کنند و اثری از ان باقی نگذارند و کاملا بنا وی را شکستند و خراب نمودند چنان خراب گردید که گویا نبودا و باقی نماند از آن مگر اندک اثری که بر عجایب صنعت آن و نهایت محکمی دلالت مینمود بعوض آن شهر تونس که قریب آن بود تعمیر نمودند و از جمله غزاهای بنی امیه یکی آنکه دران زیادة الله پسر ابراهیم پسر اغلب بود در سنه دو صد و دو لشکری ساخت که هنوز در کشتیها دریائی بطرف شهر سرقانیه که جزیره بزرگی در دریا مغرب به تسلط رومیان بود آن شهر را غنیمت گرفتند و بسیاری را کشتند و سلامت واپس آمدند و در سنه دو صد و هفت لشکری روانه نمود بسیاری حصارها را از جزیره صقلیه فتح نمودند و در سنه دوازده باز لشکری روانه نمود مواضع بسیاری را ایضاً از جزیره صقلیه فتح کردند - بعداً میآید انشاالله روم که در صقلیه بودند باختلاف واقع گردید بعضی از پادشاهان از امیر زیادة الله درخواست کمک خواسته و عده دادند که جزیره صقلیه را بشما میدهیم لشکری ماه ربیع الاول سنه دوصد و دوازده بکمک انها شده پیشتر ناگذر از توابع صقلیه رسیدند بعد رفتند تا بکجاعه رومیان ملاقی شده مسلمانان بهمراه شان مقاتله سخت نموده رومیان شکست فاحش یافتند و بسیاری

مأخوذ از مهذب التواریخ


فتوحات اسلامی
(۲۷۷)
غزوات افریقا

شان کشته گردید و مسلمانان اموال و چارپایان شانرا غنیمت گرفتند و مسلمانان بر چند
قلعه جا جزیره استیلا یافتند بعد بطرف حصار قصر یانه از جزیره صقلیه توجه نمودند مسلمانان
جماعت تا غازیان را بهر طرف روانه نمودند غنیمت ها بسیاری را گرفتند و آبادی ها بسیار را
از توابع سرقوسه فتح کردند و سرقوسه را از اطراف بیا من وطرف دریا محاصره سخت نمودند
و گلگی و مددی از افریقا بدیشان ملحق گردیده بر سرقوسه کار را سخت گرفتند کشتیها جنگی
از قسطنطنیه رسید جماعه بسیار رومیان بمدد و کمک قوم خود آمدند درین بین بمیان
مسلمانان و باء سخت افتاده بسیاری شان هلاک گردیدند این واقعه در دو صد و سیزده هجری بود
چون مسلمانان دیدند که وبا هم شدت دارد و رومیان کمکی هم رسید خواستند که کشتیها
خود را سوار گردیده بروند و محاصره را ترک دهند رومیان خبر دار شده در کشتیهای خود
به دروازه ایستاده مسلمانان را از خروج مانع شدند مسلمانان چون اینحال را دیدند
کشتیهای خود را سوختانده واپس گشتند و بطرف شهر مینار کوچیده رفتند سه شبانه
روز شهر را محاصره نموده قبل تسلیم شان برآمد و جماعه از مسلمانان بطرف حصن حجرت
رفتند با اهالی آنجا مقاتله نموده آن حصن را مالک شدند و در آنجا جای گرفتند و نفوس
مسلمانان بسبب این فتح قوت زیاد گرفته بسیار خوشحال شدند بعد بطرف شهر قصر یا
رفتند و لشکری بسیاری از قسطنطنیه بمدد اهل جزیره رسید هر دو فریق کارزار
صف کشیدند رومیان شکست خوردند و خلق بسیاری از آنها کشته گردید و کسانی
که شهر قصر یانه را تسلیم نموده بودند داخل کشته گان شدند جماعت از مسلمانان بخنبر
دریافته غنیمت یافتند کجاعت رومیان بر سرشان خروج کرده مقاتله نمودند مسلمانان
شکست خوردند و مسلمانان فردا آن روز میرومیان واپس گشتند و بعضی عسکر
مسلمانان بدیشان ملحق گردید رومیان هم بطرف شان سروج کردند هر دو فریق
بکار زار مقابل شدند صفها آراستند با یکدیگر مقاتله سخت نمودند مسلمانان شکست
یافتند و نزدیک بهزار نفری از ایشان کشته گردید هر دو و عسکر جا خود واپس گردیدند
در بدو ر خود با خندق کندند رومیان بدورشان آمده مسلمانان را محاصره نمودند
دو ماه بمیان ایشان مقاتله بود تا اینکه توشه ها مسلمانان تنگی گرفت عزم نمودند
که بر شمشیر کارومیان شبیخون زنند رومیان خبر دار شد از خیمه ها مفارقت در زیدند
چون مسلمانان خروج کرده بر جمیه ها رومیان ریختند هیچکس خیمه ها نیافتند و رومیان
از هر طرف بر سر مسلمانان جمع آمده قتل بسیار کردند و باقی مسلمانان شکست خورده بشهر
مینا و داخل گردیدند رومیان آنها را محاصره کردند و محاصره امتداد یافت تا اینکه شهر آن

عمارت ایقاعه در حارث
صقلیه شکلا بیست
روز مره صقلیه یا میله در معان
قویم

بر گشت بشهر سمت جه صقلیه
و محاصره


فتوحات اسلامی
(۲۷۸)
غزوات افریقا

و باقی چهار پایان مسگان اخوردند مسلمانان شهر جر جنت چون اینواقعه شنید شهر را
ویران نموده بطرف مازر رفتند و بر نصرت بر اندام مسلمان خود قدرت نیافتند و این کار
مداومت گرفت تا سنه دو صد چهار ده دخل شد مسلمانان نزدیک بهلاکت رسیدند
که بنا گاه کشتیهای جنگی مسلمانان اندلس که بجهت غز اخروج کرده بودند رسید در انجا
در انوقت کشتیهای بسیار افریقا بمدد مسلمانان سید که عدد تمام کشتیها صد
گردید تماماً بجزیره پالمن شدند رومیان چون مشاهده کردند از محاصره مسلمانان
هزیمت یافتند متعاقباً مسلمانان کشایش داده مسلمانان بطرف شهر بلرم که مقرس
رومیان بود رفتند ان شهر را محاصره نموده بر اهالی آن خوب سخت گرفتند دام
آن شهر از مسلمانان نفس خود و اموال مال خود امان خواست امانش را قبول کردند
بکشتی دریایی نشسته بشهر پای روم رفت و مسلمانان در ماه رجب سنه دو صد
و شانزده هجری داخل شهر گردیدند در شهر کمتر از سه هزار نفری ایشان باقی مانده بود
و در ابتدا محاصره هفتاد هزار نفری بودند هنگی بمدت محاصره مرده بودند مسلمانان
تا سنه دو صد و نوزده آنجا ماندند بعد مسلمانان بطرف شهر قصر یا نه رفتند رویم
آنجا بمقابله مسلمانان خروج نموده سخت ترین مقابله کار زار نمودند خصبتا بمسلمانان
فتح نصیب نمود رومیان شکست یافته بلشکر گاه خود رفتند بعد در وقت جرگ
واپس آمده با مسلمانان مقاتله نمودند خدا یتعالی ایضامسلمانانرا نصرت داد
بعد مسلمانان در سنه دو صد و بیست بطرف شهر قصر یا نه رفتند رومیان بهمراه
مسلمانان مقاتله کردند خداوند آنها را شکست داده مسلمانانرا بالای ایشان
نصرت ارزانی فرمود بطریق سرنیگ ایشانرا پسگران اسیر گردیدند مسلمانان بجهد در
عسکر جای شان بود همگی را غنیمت گرفتند و واپس بشهر بلرم رفتند معاظم
لشکر بطرف شهر طبر مین روانه کردند غنیمت ها بسیار بدست آوردند
بعد بعض لشکریان مسلمان یاغی شده بالا امیر المسلمین محمد بن سالم آمده اورا کشتند
و مرتد شده به رومیان ملحق گردیدند امیر زیادة الله پسر غلب از افریقا
بعوض آن فضل پسر یعقوب را روانه نمود امیر فضل به همراه جماعت اندک بطرف
سرقوسه رفت غنیمت ها بسیار بدست اورده واپس گردیدند بعد فتوحات
بزرگی رفته غنیمتها بدست آورده واپس گشتند درین حین پادشاه صقلیه بهمرا
جماعت بسیار رومیان بدیشان برابر شد مسلمانان در واهای سخت در خت
زار جا گرفته قلعه بند شدند پادشاه بمقابله شان مسترس نیافت تا وقت عصر

همچنین فد کلبی سره
و الله


فتوحات اسلامی
(۲۷۹)
غزوات افریقا

مقابل ایستاد چون دید که بمقاتله پیش نمی شوند از ایشان واپس گشت لشکر وی متفرق
گشت و آماده کی خود را ترک دادند چون مسلمانان دیدند که متفرق شدند بیکبار بر سر
شان حمله سخت نموده محاربه سختی واقع گردید رومیان شکست خوردند پادشاه
نیز خورده بجراحتها کمر د مجروح گردید و از هیچ افتاده کارکنان لشکر نزد وی آمدند
ووی امجروح برداشتند و از چنگ‌های خلاص نمودند و مسلمانان انچه با ایشان یراق
و اسباب و حیله پایان بود همگی را غنیمت گرفتند این قسم مرقعه عظیم پیدا ور گردیده
بعد امیر زیادہ پیدا از افریقا ابوالاغلب ابراهیم پسر عبدالله را بر تشکر نامه امیر مقرر نموده
بطرف صقلیه روانه نمود نیمه ماه رمضان بدانجا رسیده شش جنگی بابی فرستاد
با کشتیها جماعته رومیان طلاقی گردیدند مسلمانان انچه مالی که در ان کشتیها بود یکی
غنیمت گرفتند و نفری آن را اسیر گرفته بنزد ابوالاغلب آوردند همگی اگرون ده
بیار دیگر بطرف قرشه به موضع حرقة رفته ظفر یافتند و نفری و اشیا که در آنجا
بودند بهمراه یکنفر مرد مسلمان از اهل افریقا که نصیرانی شد بود آوردند همگی اگردن
زدند جماعه لشکری بطرف جبل النار و قلعه مجا بطرف سوانه فرموده کثیر بهار سوختا
و بسیار غنیمت گرفتند و قتل بسیار کردند بعد در سنه دو صد و بیست نه یک
امیر ابوالاغلب جمعی لشکری بطرف جبل النار روانه فرمود غنیمتها عظیم گرفته و بدست
آوردند تا اینکه غلام و کنیز یکیم قیمت فروخته میشد و سلامت واپس گشتند و در همین سال
امیر ابوالاغلب ایضاً شکر یه بطرف قسطیلیاسه روانه فرمود غنیمت بسیار فرا گرفتند
و اسیر را بدست آوردند و دشمن با ایشان تلاقی شد محاربه بین هر دو فریق پیش گردید
که رومیان استظهار زیاد مینمودند و در همین سنه ایضاً جهاز جنگی ساخته یکی گروه
بطرف جزایر فرستاد غنیمت ها عظیم گرفتند و شهر ها و مواضع بسیار فتح نمودند وسلامت
واپس گشتند و در همین سنه ایضاً سریه بطرف شهر قصریانه روانه نموده و شمن بطرف
ایشان خروج کرده مقاتله نمودند مسلمانان شکست خوردند و جماعتی تلف گردیدند
بعد واقعه دیگر بین مسلمانان و رومیان واقع گردیده رومیان شکست خورد و مسلمانان
از ایشان نه کشتی بزرگ بهمراه نفری کشتی غنیمت گرفتند چون هنگام ان شب
تاریکی بود که از مسلمانان شخصی غفلت اهل قصر یانه را مشاهده کرده به شهر نز دیک گردیده
در امحی در شهر دریافت کرده از ان راه در شهر اندرون گردید کسی بحال وی آگاهی
نیافت بعد بطرف لشکر خود بازگشته لشکریان را خبر داد همراه وی به مد و از همان
موضع داخل گردیده تکبیر ها گفتند و برج و باره شهر را فراگرفتند مشرکان شهر متحصن گردند

روم و فتح قصدیه و فتح
جبل النار سنه ۳۸
و فتح دیگر قصدیه و قعریا سنه
۳۹۲ سنه ۲۹۹ و غیره و غیره

مربوط تفنگات رومیعه
است


فتوحات اسلامی

طلب ایشان نمودند آنها را امان دادند و مسلمانان غنیمت بسیار فراگرفتند و بشهر قرم واپس
گشتند و در سنه دوصد و بیست و سه بسیاری و میان از راه دریا بشهر صقلیه رسیدند
و مسلمانان جلوری را محاصره داشتند و محاصره شان بر مدت شده بود چونکه رومیان
در سینه مسلمانان از آنجا کوچ کردند— میان مسلمانان و رومیان نو آماده گی محاربه های
بسیار بوقوع انجامید— بعد مسلمانان خبر وفات امیر افریقا امیر زیادة الله پسر ابراهیم
پسر اغلب رسید در امورات خود قدری سست شدند بعد خود را دلاور گرفتند
فرنگاه داشت خود ها را نمودند به سرقوسه و بلرم و فیاد و جرجنت و قصریانه
و غزوه ها بهمین شهر ها که در ورق پیشتر محاذا ذکر گردید خواستیم که مفصلاً هم ایراد نماییم
چونکه فایدۀ ها بسیار داشت— دارد —چون در سنه سی و شش امیر شهر صقلی محمد بن عبدالله
وفات یافت چنانچه پیشتر ذکر یافت مسلمانان باتفاق نموده عباس بن فضل پیر محمد را
بر خود والی ساختند و امورات خود را بوی مفوض ساختند و با میر افریقا امیر محمد بن اغلب
نوشته کردند امیر نامه روانه فرمود عباس بن فضل او الی گردانید عباس بن ان هر طرف
سربه ها روانه می‌نمود و غنیمت ها می‌آوردند تا اینکه نامه ولایت آن از طرف امیر افریقا
بوی سید بعد خود عباس نفس خود بغزا بیرون گردید و سریه بطرف قلعه انی فور فرستاد
غنیمت بسیار آوردند و اسیر ها بسیار گرفتند و اپس گشتند اپس بازگشت بطرف شهر قصری
متوجه شده غارت نمود و بعضی جاها را سوختانید و خرب کرد تا انیکه سر هنگ شان
بمقابل بیرون شود سرهنگ بیرون نگردید عباس اپس گشت و در سنه دوصد و سی
و هشت خروج کرده تا به شهر قصریانه که پای تخت ملکشان بصقلیه بود و پیشتر بروی
جای اشتد رفت چون مسلمانان بعضی جزیره را فتح نموده مالک میدند پاتخت
خود را بشهر قصریانه که جای مستحکم بود انتقال دادند بعد عباس الی با جاه عزم خروج
کرد قطانیه و سرقوسه و قوطس و عوثش آمده از تمامی همین شهر ها غنیمت
گرفت و برشیره نزول نمود و پنج ماه محاصره کرد اهالی آن به پنج هزار راس اسپ
مصالحه نمودند و در سنه چهل و دو عباس با لشکر عظیم رفته شهرهای بسیار ا فتح نمود و در سنه
چهل و سه بطرف شهر قصریانه رفت اهالی آن بیرون شده ملاقی شدند آنها را شکست
داد و قتل بسیار نمود و سرقوسه و بلرمن و غیره را قصد نموده غارت کرده خرابی
نموده سوختانید و بر قصر جدید نزول نموده محاصره کرد و به رومیان انطاکیه آن شهر شکست
گرفت پانزده هزار دینار سرخ بوی میدادند قبول ننمود محاصره را امتداد داد
تا انیکه گفتند حسن اتسلیم میکنیم بشرط انیکه دوصد نفر را رها نمائید قبول کرده مالک گردید

جزیره انذکو من اندک است
در جزیره صقلیه واقع کندار
جلوری
به صقلیه
این فور قلعه ایست
در صقلیه
قطانیه
شهر
صقلیه
و عوتش شهر یست
در جریره صقلیه


( ٢٨٦ )
فتوحات اسلام
فتح قصر یانه
و تمامی نفوس شهر را فروخت غیر دو صد نفر که وعده کرده شرط گذاشته بعد وقعه حصین را
خراب نمود .
ذکر فتح شهر قصی یانه
در سنه دو صد چهل و چهار هجری مسلمانان شهر قصر یانه را فتح نمودند و همین شهر پایتخت
صقلیه بود و پیشتر در سابق سرقوسه پایتخت بود چون مسلمانان بعضی جزیره را تصرف
شدند پای تخت را بجهته محکمی آن بشهر قصر یانه نقل دادند و سبب فتح شهر قصر یان
چنین بود که امیر عباس همراه لشکر مسلمان بطرف شهر قصر یانه و شهر سرقوسه رفت
ولشکری بدریاروانه نمود لشکریایی با چهل کشتی جنگی رومیان تلاقی شدند مقاتله سخت
نمودند شکست برومیان افتاده ده کشتی را همراه نعمی شان گرفتند و امیر عباس
بطرف شهر خود واپس گردید چون فصل زمستان شد جمعی لشکری بطرف قصر یانه روان کرد
در آنجا رسیده غارت کردند و واپس شتند شخصی بزرگ صاحبیتی رومیتر لقتی از رومیان
با خود گرفته اسیر آوردند امیر عباس امر بقتل وی داد آن شخص گفت مرا بکشید و باقی نگذاشتم
از طرف من به شما فایده خواهد رسید امیر عباس گفت چه فایده مینمائی گفت شهر قریانا
بتصرف شما در می آورم بدین طریق که الحال زمستانست و برفها بسیار باریده است
واہالی آن از طرف شما ایمن میباشند و پناه داری خود را کامل نمی نمایند بهراه جمعی از
عسکر خود روانه میدارید ایشان را بشهر داخل مینمایم امیر عباس و هزار سوار دلاور
جرار و عموی خود رباح را هم با دلاوران همراه وی فرستاد رفته نزدیک رسیدند
در جائی کمین کردند در شب پنهانی رفتند و شخصی رومی هم در دست رباح مقید بود
آن شخص رومی بموضعی که مناسب لک شهر بود بایشان نشان داد نرد بانها نصب
کرده بالا رفتند نزدیک صبح بشیراز پای شهر رسیدند و پهره داران هم خواب بود
دروازه خوردی بود که از آنجا آب بشهر میرفت و قاذورات می افکندند از انجا مسلمان
تماما اندرون شهر رفتند و شمشیر را به رومیان نهادند و دروازه بار گشادند امیر
عباس همراه باقی لشکریان آمده داخل شهر گردیدند روز پنجشنبه نماز صبح را در انجا
خواندند فی الحال در آنجا مسجدی بنا کردند و منبری نصب نمودند روز جمعه نماز جمعه خطبه
خواندند اشخاص محارب را یافته می گشتند و دختران بیترگان آنجا را با سریب
وزینت شان فرا گرفتند و پادشاه زاده گان را بدست دروند و غنیمتی گرفت که زبان
توصیف از بیان آن عاجز بود و مشرکان در آن روز بصیب و خوار و ذلت عظیم گشتم
دچون رومیان اینواقعه را شنیدند پادشاه شان از خط طنطینه سرکوی متصراست و شریک


فتوحات اسلامی
(۲۸۲)
فتح قصریانه

و لشکر بسیار روانه نمود بشهر سرقوسه رسیدند امیر عباس از شهر بطرفشان خروج
کرده و بهمراه رومیان تلاقی گردیده مقاتله نمود و آنها را شکستی داد در کشتیهای
خود سوار گردیده رو ببحر بره نهادند مسلمانان یکصد کشتی از آنها غنیمت گرفتند و بیشی
شانرا قتل کردند و در انروز از مسلمانان غیر سه نفر که تیر خوردند زیاده تلف نگردید
در سنه دو صد چهل و شش بسیاری از اهالی قلعه های صقلیه عهد شکنی نمودند میر عباس
بطرفشان خروج کرده بایشان مقاتله نموده رومیان را شکستی داد و بسیاری
شان را کشت و بعضی قلعه های که تسلیم نشدند آنها را محاصره نمود که ناگاه نامه
عباس خبر رسید که لشکرهای بسیار از رومیان رسیدند بطرف ایشان کوچ نموده رفت
و مقاتله سخت بین امیر عباس و ایشان جاری گردیده ایشان را شکستی داده
واپس بشهر قصریانه آمده شهر را استحکام خوب نمود و لشکریان بسیار در شهر جمع
آورد در سنه دو صد و چهل و هفت امیر عباس بشهر سرقوسه رفت و غنیمت بسیار
گرفت و بطرف غیر آن نرفته رفته در آنجا بنا خوشی سخت گرفتار شده بعد از سه
شبانروز وفات یافت و میان یکی از قبر بیرون کرده و سوختاندند ایام
ولایت امیر عباس یازده سال شد و دائما در زمستان و تابستان بجهاد اشتغال داشت
و مملکت قلوریه دیمکرده غزا نمود و مسلمانان را در آنجا جا داد.
ذکر رفتن رومیان بطرف مملکت مصر
در سنه دو صد وسی و نه در زمان خلافت متوکل سه صد کشتی از رو میا بهمراه سه صفر
رئیس اشان بهمراه صد کشتی مقابل شهر دمیاط نزول کردند مابین شهر دمیاط و شط اسندیا
دریاچه بود آب آن تاسینه میرسید هرکس ازان دریاچه میگذشت بطرف زمین
از کشتیهای دریائی بامان میشد بعضی از ان دریاچه گذشتند سلامت ماندند و بسیاری
زنان و کودکان غرق گردیدند و هر کس که قوت و استعداد داشت بطرف مصر رفت
و عنبسه پسر اسحق ضبی والی مصر بود چون ایام عید شد لشکره رباطی را فرمود
که بمصر حاضر گردند از انجا رفته بودند که رسیدن رومیان اتفاق افتاد و لشکری دران
نبود آنها را غارت کردند و چیزی را سوختانیدند و بعضی را اسیر گرفتند و مسجدی جامع
سوختاندند و آنچه یراق و متاع و غیره که در آنجا بود گرفتند و از زنها مسلمان
نزدیک شش صد زن را اسیر نمودند و کشتیهای خود را از اسیران پر کردند و
عنبسه والی مصر لسر بن الاکشف را در دمیاط محبوس نموده بود در بنوقت
قید خود را شگستانده بیرون شده بهمراه رومیان مقاتله نمود و جمعی بهمراه خود

طوله عنوان فریخته فریبا
میباشد

انلیله شهرهای نداریست
در سقه دی از یهد قسطنطنیه


فتوحات اسلامی (۲۸۳) رفتن در میان مصر
رفیق کرده جماعه رومیان گشتند رومیان بطرف اشوم طلیس رفتند که حصار و
دروازه اهنین داشت که خلیفه معتصم ساخته بود انچه براق که در آن بود غارت کرده
و جزیره اینین را نیز بردند رفتند و کسی بایشان تعرض نکرد و در همین سنه علی
پسر یحی ارمنی به صایفه غزا نمود در سنه چهل مقاتله میان محمد بن عبدالرحمن والی
اندلس و میان فرنگیان واقع گردید بر فرنگیان نصرت یافت و از فرنگیان نزدیک
به هشت هزار نفری قتل نمود و در سنه چهل و یک تذوره ملکه رومیان از اسیران مسلمانان
دوازده هزار نفر بقیل رسانید که باسیران مسلمانان حکم بنصرانیت کرده بود هر کدام نصرانی
میشد او را میگذاشت و هر کس از نصرانیت ابا می نمود وی را میکشت و از باقی مسلمانان
فدیه طلب نمود خلیفه متوکل فدیه شان را داده خلاص نمود هفتصد و هشتاد و پنج مرد بود و
بیست و پنج زن بود.
ذکر غارت کردن صحرانشینان بزرمین مصر و بردن میان نوبه
در سنه چهل و یک مردم بجاة برزمین مصر غارت انداختند و پیشتر ازین تاریخ به شهرهای
اسلام جنگ نمیکردند سببی که در قدیم با آنان مصالحه داشتند همان صلح قدیم ایستاده بودند
و در شهرهای شان معدنهای طلا بود خمس باهل مصر از ان معدنها میدادند تا زمان خلیفه
متوکل منع نمودند و مسلمانان آنجا را کشتند چون خبر بخلیفه متوکل رسید وزرای خود را
خواسته در باب ایشان با وزیران خود مشورت نمود وزیران گفتند که این مردم قابلی
صحرااند و شتر دارند و الیٰ آ د گوسفند دارند بشهر های شان رسیدن دشوارست
چونکه بیابان با غیرمانوس بسیار دارد میان شهر های شان و زمین اسلام کیامید راید
که زمین آخالی و کوهها سخت است لشکرها اگر بروند میباید همین مدت توشه خود ها را
از همه چیزها بردارند تا اینکه به شهرها برسند اگر در ینمدت چیزی نداشند هلاک میگردند
و آن مردم ایشانرا بدست میگیرند و اهل آن زمین هیچکس چیزی نمی فهمند خلیفه متوکل
خود را از آنها نگاهداشت طمع شان زیاده گردید و شتر شان بسیار شد تا اینکه مردم
مصر بر نفوس خودها از شتر یشان بخوف گردیدند خلیفه متوکل - محمد بن عبدله قمی را
امیر عمار بشان گردانید و به عنبسه بن اسحق امیر جنگ معز نامه نوشت که امیر عمار را کمک
بدهد لشکر و غیره چیزی که بکار است بدهد عنبسه ساختگی کار آنرا نموده متوجه بطرف
زمین بجاة گردید که باوی عاملها معدن ها و غیره یکعالم خلق ملحق گردید تا تخمینا هفت
هزار نفر سوار و پیاده شد متوجه بجاة ملزم گردیده هفت کشتی پر از اطعمه و غیره
بار کرده روانه فرمود و کشتی بانها را گفت که نزدیک شهرهای بجاة در کناره دریا بر ساد

[Margin Text]
بجاة قومی بود از حبشی
که در ما بین حبشه و نوبه ساکنند.
در سودان
نو به شهرهای وسیع و عریضی


فتوحات اسلامی
(۲۸۴)
غارت کردن رومین

رفتند تا از معدنها طلا گذشتند به حصنها و قلعه گشان سیدند پادشاه شان بطرف
امیر محمد خروج نموده با خود سبکی هشت بشکل بچه خورد که آن را سجده میکرد ولشکر
بسیار دو برابر لشکر امیر محمد با خود همداشت و آنها همه شتر دار بودند چند روز محاربه
نمودند و اهل بجاه مدت پیر ماندند تا اینکه توشه و علوفه مسلمانان خلاص شد نزدیک
گردید که آن ها را کفار بدون محاسبه دستگیر نمایند که کشتیها اقوات دریائی رسید
امیر محمد تمی لشکریان تقسیم نموده وسعت بدانها پیدا گردید پادشاه بجاة دید که پنهان
بصدق و راستی بمقابله ایستادند بمقابله شان جمع گردید محاربه ملاقی شدند مقاتله
سخت نمودند لکن شترهای شان وحشی بود که از هر چیز رم میخوردند چون امیر محمد تقی
تمامی زنگها که در لشکروی بود همه را جمع نموده بگردن اسپان بسته نمود بر سر آن بجاه
حمله آور گردیدند شترهای شان آواز جرسها را شنیده نفرت سخت نمودند و لغزیان
سوار خود را برداشته بکوهها و وادیها اندرون کردند مسلمانان بعقبشان تبر قد نمودن
کشتند و بندی گرفتند تا شب تاریک گردیده بلشکر جای خود بازگشتند کشتگان
از بسکه بسیار شده بود شمار کرده نتوانستند پادشاه بجاة امان طلبے بیداور مملکت
و شهرهای وی امان دادند مدت چهار سال خراج را منع نموده بود خراج همین مدتها
کاملا ادا نمود امیر محمد تقی بخدمت خلیفه متوکل رفته خلیفه امیر و لشکریان وی را تماً تا
خلعت و انعام داد و در همین سنه رومیان به عین زربه غارت نمودند انچه
اسیر از قبیله زط از زنان و ذریه و چهار پایان که در آنجا بود همه را فرا گرفتند - و
در همین سنه ایضاً - محمد والی اندلس - لشکر با بغزای فرنگ روانه کرد به شهرهای نشان
داخل گردیدند و تا شهر البه و قلاع رسیدند و بعض حصن با شانرا فتح نمود دو اسیر
کشتند و در سنه چهل و دو رومیان از طرف سمیساط بیرون گردیدند تا شهر آمد
نزدیک گردیدند و از سرحدات جزریه بیرون شدند آنجا را چاپا و انداختند و قریب
به ده ہزار کس اسیر گرفتند و بازگشتند قوم ایلجاری در عقبشان بیرون گشتند بنشان
نرسیدند و خلیفه متوکل به علی بن یحیی ارمنینی نامه نوشت که ثانیاً به شهرهای شان
برود علی بن یحیی هم امر بجا آورد و در همین سنه محمد بن عبد الرحمن والی اندلسی
لشکری بطرف شهرهای فرنگ روانه نمود با طرف بر شلونه داخل گردیدند و بقلعه ها
آن محاربه نمودند و از انجا گذشتند به قلعه ها متخلفین آنها بسیاری را فتح نمودند
و در سنه چهل و چهار خلیفه متوکل بغاو کبیر که در لشکرهای صایفه بود فرستاده در شهرهای
روم داخل گردیده آنها را رو نمود و عاجز ساخت زباقی بطرف و بازگشت در سنه

التبه و قلاع دو شهر اند از
شهرهای فرنگ

بعا و کبیر نام شخص


فتوحات اسلامی (۲۸۵) غارت نمودن مصر

چهل فرسخ رومیان غارت میکنند بر شهر سمیساط کشتند خلق بسیاری اسیر گرفتند و علی
بن یحیی ارمنی بصایفه غزا نمود و اهالی قلعه (لولوه) رئیس شان را از بالا شدن قلعه
منع کردند پادشاه روم بطریق فرستاد که بهر نفری شان هزار دینار تاوان بدهم
که قلعه لولوه که قلعه صقالبه است تسلیم وی بکنند بطریق را بقلعه بالا بردند
آنچه خواستند بطریق بدیشان داد بعد بطریق و قلعه لولوه را به بلکاجور
تسلیم نمودند و بلکاجور بطریق را بخلیفه متوکل روانه نمود پادشاه روم بعوض
فدیه آن هزار مسلمان بندی داده اور اخلاص نمود و در سنه چهل و شش بصیا عمر علی بن یحیی
اقطع به صائفه غزا نموده هفده هزار سر آوردند و فضل بن قارن غزا نمود حصن
انطاکیه را فتح نمود و بلکاجور غزا نمود غنیمت بسیار یاد گرفت و علی بن یحیی ارمنی
غزا نموده پنج هزار سر بیرون کرد و چهار پایان و مادیان با و خرما قریب بده هزار
اسر گرفتند و در همین سنه فدیه بدست علی بن یحیی ارمنی بود بوی د هزار
و سه صد و شصت و هفت نفس افدیه دادند- و در همین سنه و سنه قبل مجوسیها
از شهر تا اندلس بکشتیها بطرف شهر های اسلام خروج کردند محمد بن عبدالرحمن
والی حکم نمود که لشکر با بمقابله مجوسیان بیرون گردند کشتیهای مجوسیان بطرف اشبیلیه
رسیدند بجزیره بیرون شدند و مقابله شان دنبال گردیدند و مسجد جامع سوختند
بعد بطرف مقوره برفتند بعد به دلوار فرنگیان پیش شدند و غارت افگندند
چپاول انداخته اسیر بسیار گرفتند دوامیر کشتند کشتیها محمد بدیشان تلاقی کرد با یسکان
مقابله نمودند دو کشتی مجوسیان را سوختاندند و دو کشتی دیگر بهمراه مال و نفر غنیمت
گرفتند مجوسیان به ننگ و غیرت افتاده در مقابله کوشش کردند جمعی از مسلمانان را
شهید کردند بعد کشتیهای مجوسیان رفت تا به شهر فیلونه رسیدند اهالی آن شهر
غرستی بتنگی بدست شان افتاده نفس خود را نو و هزار دینار فدیه داده خلاص نمود
و در همین سنه عامل طرسوس به شهر بتبلونه غزا کرده حصن بیلسان را فتح نموده
و اهالی را اسیر نمود بعد در روز دوم بر مسلمانان واقعه پیش شد که جماعتی شهید گردیدند
و در سنه چهل و هفت محمد والی اندلس بلشکرهای بسیار بمملکت بنبلونه غزا نموده
شهرهای آنرا پامال کرد و آنها را در و نمود و خرب کرد و غارت نمود و قتل در آنها افگند
بسیاری را قتل نمود و حصن ها را فتح کرد و فرتون پسر غرسی را اسیر گرفت وی را به قرطبه
بیست سال محبوس ساخت بعد رها کرد -- و در همین سنه خلیفه متوکل را ملازمان
ترک وی کشتند و به پسر وی منتصر بیعت کردند پسر آن بعد از شش ماه وفات یافت


فتوحات اسلامی
(۲۸۶)
فتوحات افریقا

و به مستعین پس منتقم بیعت واقع گردید.
ذکر فتوحات و غزوه ها بافریقا
چون امیر صقلیه عباس بن الفضل وفات یافت در سنه چهل و هفتم مردمان پسر وی عبدلله را
بر خود والی مقرر نمودند و با میرا فریقا هم نامه نوشتند عبدالله بهر طرف سرایه ها بیرون کرده قلعه ها
بسیار فتح نمود و بعد از پنج ماه خفاجه پسر سفیان از نزد امیر افریقا بر صقلیه امیر مقرر گردید در سنه
چهل و هشت رسید غزاها بیار نمود و سریه ها به سرد و میان جان اطراف روانه نمود
و بهر طرف غارت میکند حسن تا بسیار فتح نمود تا سنه پنجاه در پنج مداومت نمود و بعد وفات
یافت و بعد وی پسران محمد والی گردید و رومیان شهر مالطبه را محاصره نمودند در سنه
پنجاه و شش پسر شان لشکر روانه نمود چون رومیان شنیدند کوچ کردند بعد در سنه
پنجاه و هفت محمد بن خفاجه کشته گردید و یی اخواجه سرایان می کشتند و گرنجیته
مردمان آنها را جستجو کردند در یافت نموده همه را کشتند و در سنه دو صد و چهل و هشت
لشکر مسلمانان به اندلس بالا فرنگیان بطرف شهر برشلونه رفتند پس اهالی آن خود را
افگندند والی شهر برشلونه به پادشاه فرنگیان مرسله فرستاده مدد طلبید پادشاه
فرنگیان لشکر بسیاری روانه نمود و مسلمانان نیز مرسله روانه کرده مدد طلبیدند مدد
بدیشان رسید باطراف برشلونه نزول کردند و مقاتله بسیار سخت نمودند تا اینکه
شیرازه آن دو برج را از برجا شهر گرفته بتصرف در آوردند از مشرکان خلق بسیار
قتل گردید و مسلمانان سلامت مانده غنیمت بسیار گرفته واپس گشتند. و در سنه
چهل و هشت و صیف ترکی به شهر های روم غزا نمود و دوازده هزار لشکری
با وی بود به شهر های روم داخل گردیده حصن فرودیه را فتح نمود و در سنه چهل و نه
محمد والی اندلس لشکری بطرف شهر البه، و قلاع، شهر های فرنگیان روانه نموده
سواران درهمان سرحد بجولان درآمدند و غنیمت بسیار گرفتند و حسن تا بسا قلعه ها
فتح نمودند و در سنه چهل و نه ایضاً جعفر بن دنیار به شهر صایفه غزا نمود حصن عالمیه را
فتح نمود و عمر بن عبد الله اقطع از حضرا ذن خواست که به شهر های روم برود
جعفر وی را اذن داده همراه خلق بسیار از اکالی ملطیه رفت پادشاه بهر اجمع عظیم
ردمیان به مرج استقف با وی تلاقی گردیده محاربه سخت نمودند و از هر دو فریق
خلق بسیار مقتول گردید بعد رومیان که پنجاه هزار بودند دور و یه احاطه نمودند یی
عمر و دو هزار مسلمان از لشکریان وی کشتهید چون عمر بن عبد الله کشته گردید رو میان
بطرف سرحدات جزریه خروج نمودند دستخطی کردند بر سرحدات و بر اکثر با مسلمانان

سالهای
فتوحات لشکر اسلامی
در جمعیت
سردار محمد بن و ماجو
به
انقره
حمن عالمیه فتحه
شمر


فتوحات اسلامی (۲۸۷) غزوات افریقیا

و مسلمانان را محروم ساخت این خبر به علی بن یحیی رسید در زمانیکه از ارمنی بطرف
میافارقین واپس گشته می آمد بهمراه جمعی از اهالی ارمنی و از اهالی سلسله علی یحیی
بهمراه جماعه خود بالای دومیان رفت و مقاتله نمود خود وی بهمراه چهار صد نفر لشکری
کشته گردید چون این خبر به بغداد رسید و مردمان قصه کردند که عمر بن عبیدالله و علی
بن یحیی کشته گردیدند و این هر دو نفر از دلاوران اسلام بودند محاربه شدیدی با
کفار و استعنار شان از طرف مسلمانان عظیم بدل کفار بود در سرحدات اسلام بر مسلمانان
بسیار سخت آمد با اینکه مردم ترک که خلیفه متوکل را کشته بودند و بر امورات مسلمانان
استیلا پیدا کرده بودند از نیو قصه بدل مردمان هم عقده پیدا گشته بود عموم مرتان
به بغداد اجتماع نمودند و از ندا جنگ را بلند نمودند و بعضی لشکریان بخواه خود مطالبه
نمودند مستعنه های پی در پی بر پا گردید که اگر ذکر کنیم دفتر ها مملو میگردد فتنه مستمر گردید
تا اینکه خلیفه مستعین - خلع گردید و در سنه دو صد و پنجاه و یک به خلیفه معتز بالله ابن
متوکل بیعت نمودند مستعین بالله در سنه پنجاه و دو کشته گردید و در سنه پنجاه و سه
زمانه خلیفه مقر یافته - محمد بن معاذ بطرف غلاطیه غزا نمود و شکست خورده اسیر گردید
ذکر غزاه بن مرك بان اندلس شهر های فرنگستان
در سنه پنجاه و یک به یک روایت پنجاه و دو محمد بن عبدالرحمن امالی اندلس دهم بهمرای جنویشر
مبذر بطرف شهر های فرنگیان لشکر روانه نمود رفتند و شهر ملاقه را قصد نمودند
و اموال فریق پادشاه فرنگ بطرف شرالیه و قلاع ، بود چون خرابی و غارت کردن
مسلمانان در شهر فرنگیان شایع گردید فریق لشکرهای خود را جمع نموده باراده مسلمانان
رفتند تا بموضع فج المروٹین با همدیگر تلاقی کردید مقاتله نمودند فرنگیان شکست خوردند
لکن دور نرفتند و بموضع لندی قریب معرکه جای جمع گردیدند مسلمانان عقبشان
گرفته بر ایشان حمله نمودند و مقاتله شدید گردید فرنگیان دیگر و نهیده شکست خوردند
که به چیزی حیثیت نکردند و در عقب شان مسلمانان رفته میکشتند و اسیری نمودند تا اینکه
عدد سر های فرنگیان به دو هزار و چهار صد و نود و دور اس رسید بسیار فتح عظیم روی نمود
و مسلمانان بغنیمت های بسیار واپس گردیدند و در سنه ما بعد ایضا لشکر روانه کرده شهرالیه
و قلاع و شهر مانة را قصد کردند و از اهالی آنها عدد بسیار قتل نمودند بعد سلامت واپس
گشتند و در سنه پنجاه وسه ایضا لشکری روانه نموده حصن کا جریق را فتح نمودند
و پیشتر آنها غلبه کردند و در سنه دو صد و پنجاه و پنج خلیفه معز بالله خلع گردید
بعد کشته شد و بیعت به خلیفه مهتدی پسر واثق بالله واقع گردید و در سنه پنجاه


فتوحات اسلامی (۲۸۸) مقاتله همرا پادشاه زنگیان

خلع گردید بعد کشته شد و به خلیفه معتضد اله که پسر متوکل بیعت کردند و در سنه دو صد و
پنجاه و نه لشکرهای روم خروج کرده به سمیساط نزول کردند بعد به ملطیه نازل
گردیده بهمراه اهالی آن مقاتله کردند رومیان شکست خوردند و یک سر هنگ شان
کشته گردید و در همین سنه سر یه مسلمانان افریقا بطرف سرقوسه روانه گردید
اهالی انجا مصالحه نمودند بشرط اینکه اسیران مسلمانان را رها نمایند و آنها سه صد و شصت
اسیر بودند چون آنها را رها کردند از بالای شان واپس گشتند.
ذکر مقاتله به همراه پادشاه زنگیان
ابتدا ظهور پادشاه زنگیان در سنه دو صد و پنجاه و پنج بود مقاتله آنها بهمراه کفار
ذکر گردید سبب اینکه اگرچه ادعای مسلمانی داشت لکن معامله وی با اهل اسلام از معامله
کفر قبیح تر و شنیع تر گردید چنانچه دانسته خواهد شد و قصه آن در تواریخ بسیط
تمام ذکر یافته است خلاصه اینکه مردی از قبیله بنی عبد القیس بنام علی بن محمد بن عبد الرحیم
در سر من رأی و در اصل از ملکت ری متصل بکناره مملکت خلیفه منتصر پسر
متوکل بود باشعار خود مدح شان میگفت و از بخشش شان صله ها میگرفت بعد
این شخص از سر من رای در سنه دو صد و چهل و نه بطرف بحرین آمده نسبت بنسب خود را
بسیّدها ادعا نموده گاه میگفت من علی پسر محمد پسر احمد پسر عیسی پسر زید پسر علی پسر
حسین پسر علی بن ابیطالب رضی عنهم میباشم و گاه میگفت از اولاد حسن بن محمد بن حسنم
بن العباس ابن علی بن ابیطالب رضی الله عنهم میباشم و بموضع هجر مردمان را بطرف
خود میخواند جماعت بسیاری از قوم او و از غیره متابعت وی نمودند و دیگران بمخالفت
وی شدند میان این دو طایفه قصه قتال جاری شد جماعتی کشته گردید بیشتر اهل بحرین
وی را خراج تغیر قرار می دادند خراج شان را جمع کرده بحکم خود در ایشان جاری کرد
و بالشکر سلطان سبب دی مقاتله کردند جمعی از آنها قایم ماندند و جمعی از وی فرار کردند
بدین سبب بطرف احسا رفت و جمعی از اهالی بحرین بادی مصاحبت کرد بعد بطرف
بادیه انتقال نمود و میگفت در ین روزها به بادیه علامات امامت من بمردمان ظاهر گردید
بعضی ازان علامتها این بود که چند سوره از کلام مجید شریف تلقین شدم که در یکساعت
زبان من بدان سوره ها جاری گردید و بیکد فعه حفظ نمودم سوره سبحان و سوره کهف
و سوره ص را و یکی ازان علامت ها چنین بود که در موضعی تفکر رفتم و قصد کردم شعرها
سبز گردید و در آنجا ابر مرا سایه نمود و خطاب شدم که برو به شهر بصره و دیگر سخن ها خرافات
میگفت و در کتاب تاریخ الخلفا تصنیف مولانا جلال الدین سیوطی آورده است

حاشیه
شهرین رأی نز دیکتر
در عراق فارس مشهور به
سامره است ۱۲
شهر یست در بحرین دارد
کیم کمترا از ۱ یقط بر تن بن سعید
نام دارد مشهور با حساست
حاشیه
بیابان


فتوحات اسلامی
(۲۸۹)
مقالهٔ بصره پاشازنگیان

که ادعا مینمود که وی را بحق رسول فرستادند و رسالت او قبول نکرده رد کرده است
و منبری مانده بود بالای می رفت و حضرت عثمان و علی و معاویه و زبیر و طلحه و بی بی عایشه
رضی هم عنهم را دشنام میداد در کتاب تاریخ ابن لاشیر و ابن خلدون آورده است
که اعتقاد مردم خوارج گرفته بود و این سخن تاریخ نسب سیادت وی که سابق بحضرت
علی رضی هم عنه رسانیده باطل مینماید و ابتداء ظهور آن در سنه دو صد و پنجاه و پنج
بود و در ابتداء امر خود غلامها زنگیان که در سبناخ طرف بصره سکنی داشتند دعوت
مینمود خلق بسیار از غلامان جمعیت کردند و آن ها را وعده آزادی داده بود و احسان بسیار
بدیشان گفته بود هر یک از مولایشان که بطلب غلامان خود می آمدند بغلام حکم
مینمود که مولی خود را بزند و مولی شانرا حبس مینمود و باز رها میکرد و مولانا زنگیان
از طلب بنده های خود با منع شدند و بغلامان و غیره تابعان خود هر وقت خطبه خوانده
و آنها را مایل می ساخت و همین کار ها را عادت گرفته بود زنگیان بزودی بسیار
می آمدند و متابعت وی میکردند و در سخت امروی داخل میشدند و بیرق سرای وی
ساخته بودند و به بیرق آیت شریف را نوشته ان الله اشتری من المومنین
انفسهم واموالهم بان لهم الجنه "تا آخر آیت مضمون آیت شریف
اینکه حقتعالی نفس و مالهای مومنانرا خریده بعوض که بهشت را بدیشان داده و میدهد
بنابران لشکرهای وی بسیار شد و امر آن محکم گردید و هر طرف بغارت و چور و چپاو
انداخت و اصحاب وی بهر جا منتشر گردیده چور و چپاو مینمودند لشکر کشید بطرف
ایله رفت چهار هزار نفری بمقابل آن بیرون شدند آنها را شکست داد و ایله را
متصرف شد بعد به قادسیه رفت آن را نیز مالک گردید و چور کرده مال و ثروت
بسیار پیدا نمود جمعی از اهالی بصره تقابل وی بیرون شدند آنها را شکست داد
و قتل نموده یراق های شان را گرفت بعد طایفه دیگر بیرون شدند همچنان نمود
بعد دو افسر از بصره با لشکر تقابل وی بیرون گردیدند هر دو را شکست داد و همراه
آن دو افسر کشتیها بود که بادیشان اکبار در یا انداخته بود انچه اموال و کشتیها
بود همه را غنیمت گرفت و غوغا و فساد آن زیاد گردید. و ابو ہلال از لشکر کش های
ترکان به چهار هزار لشکری جنگی آمده بادی ملاقی شده ابو هلال را شکست داد و بیسیاری
از اصحاب وی را گشت بعد ابو منصور که یکی از آزاد کرده های ناشم بود باشکری
عظیم تقابل وی بیرون گردیده آنها را شکست داد و از اعیان اصحاب شکی شخصی میم
از رق بجرامی و سلیمان بن جامع که لشکر کش وی بود و ریحان که یکی از غلامهای

سباع  موضیست به بصره
ابله  شهریست نزدیک
و فاصله به یکدیگر ندارد از ایله
بشام میرود جیحون


فتوحات اسلامی
(٢٩٠)
مقابله بصر با یا ثار زنگیان

سور جیین و اول صاحبی که باوی قصه نموده میگفت که موکل بغلامها مولی خود بودم و آرد
بخانه ان مولی خود می بردم که اصحاب وی مرا گرفته نزد وی بردند مرا حکم نمود که با مارت
وی تسلیم شوم بحکم وی تسلیم شدم مرا از جای که می آمدم پرسید بیان نمودم از خبرهای
بصره پرسید گفتم علم ندارم از غلامهای سور جیین و از احوال شان و اوضاع
شان پرسیده همه را بجو بگفتم با مر خود مراد عوت نموده اجابت کردم بعد مرا امر نمود
که بر غلامان زنگیان بهر قدر قدرت یابم طریق حیله پیش گیرم و آنها را نزد وی
بیاورم و وعده نمود که هر قدر بوی آوردم بآنها رئیس باشم رفتم و فردای انروز
جماعه زنگیان به نزد وی آوردم و جمعی با غلامان او با شان به نزد وی آمدند گذشته
غلامهای بصریان و غیره را دعوت مینمود سبب خلاصی شان از غلامی زحمت دعوت
وی قبول مینمودند بنابران خلق بسیار نزد وی جمع گردید بغلامان خطبه میخواند
و وعده منصب بآنها میداد و مال ها بلکه ایشان حرمی آورد و بایشان قسم مینمود
که خیانت نماید و بایشان بدرفتاری ننماید و چیزی از هسان شان ترک ندهد و بهرکسی
که نزد وی غلامان بیاورد و بعض مولاهای بنده بانزد وی آمدند و بهر بند پنج طلا نوید
دادند که بنده شانرا تسلیم شان نماید مولاهای شان را غضب نموده و بشان بغلامان
امر نمود که مولی ها خودهارا بزنند هر یک مولی را پچصد تازیانه زدند و هروقت که غلامان
میخواند احوالات بدشان او ذکر مینمود و میگفت خدا بتعالی ایما را از ان احوال
بد سختی دور گردانید و من میخواهم قدر اینهارا بلند گردانم و این غلامهارا صاحب خانه
و اموال گردانم کار بجائی رسید که شخصی از حلبه رئیسان زنگیان ابی صالح نام صد نفر
زنگی آورده نزد وی حاضر کرد چون بسیار می آوردند لشکر کش تا هم از خود شان
مقرر مینمود و بر شان وعده میداد که هرکس هر چند نفری بیاورد منصب دار اینا
هم خود او باشد بنابران لشکرهای او بسیار گردید از زنگی و غیره تا اینکه فوج شان
بهزاران رهزار رسید و اعدادشان ناشمار شد و بدهات و شهرها چور و چپاو میکردند
و متاع غارت بسیار کردند و خلیفه لشکرهای بسیار ساخلی نموده پی در پی بالای آنها
روانه مینمود و او لشکرهارا شکست میداد بسیاری را میکشت و بسیاری زن ها
و ذریه هارا از دیهات و شهرها اسیر مینمود و بمچنان چهارده سال امارت مستقل داشت
تا آخر الامر بوی ظفر یافتند و وی را کشتند و امروی را مضحل ساختند جلال الدین
سیوطی در کتاب تاریخ الخلفاء گفته است که مقاتله بمراه پادشاه زنگیان
ابتد او د پشت اندزمان خلیفه معتمد علیه پسر متوکل پسر معتصم پسر هرون الرشید


فتوحات اسلامی (291) مقاله پنجم در پادشاهان عجم

سنه دو صد و پنجاه شش الی سنه دو صد هفتاد که رئیس زنگیان کشته گردید و صولی ذکر کرده
که پانزده لک مسلمان اکشتنے بیکروز در شهر بصره سه لک مسلمان کشت چون امر پادشاه
زنگ قوت گرفت مباشر قتال آن رئیس لشکرهای مخالفین با ایشان موفق طلحه پسر
متوکل که برادر خلیفه معتمد علی الله پسر متوکل بود در یسار یس بعض لشکرا پسری ابو العباس
احمد بود که بعد از معتمد علی الله خلیفه گردید و لقب وی معتضد بود - و مسعودی در کتاب
تاریخ خود بنام مروج الذهب گفته که موفق محاربه زنگیان در شهر صفر سنه دو صد و هفتاد
و هفت مشخص گردید و خلیفه موفق پسر خود ابو العباس او در شهر ربیع الاخر بشهر کشی پیش
عمود مرزی از رئیسیان پادشاه زنگ که وی را شعرانی میگفتند در جمع بسیار زنگیان
قلعه بند گردید - ابو العباس پسر موفق آن موضع را فتح نمود و تمامی انچه در وی مال
و متاع بود غنیمت گرفت بعد بسیار جاید را فتح نمود و زنگیان که دران موضع بودند
قتل نمود و موفق بطرف اہواز رفت انچه خرابی که زنگیان در انجا کرده بودند اصلاح
نمود و بعده اسیری بصره امد همیشه با پادشاه زنگ نزول مینمود تا پادشاه زنگ
کشت مدت زمان پادشاه زنگ چهارده سال و چهار ماه بوده ربیع آن هرد و زنگها
و نزد مادر رکشت وی سوختند و خرابی مینمود در یک واقعه به بصره آمده سه لک زنم
کشت و مهلبی از رئیسان پادشاه زنگ بعد از همین واقعه به بصره مبری نصب
نمود و نماز جمعه مردمان میخواند و بر جان منبر خطبه میخواند و بحق پادشاه زنگی دعا میکرد
و بی العباس و بسیاری صحابه با الغو میکرد باقی ماندگان اہل بصره اجتماع کردند واراد
کردند که پسر مهلبی خروج کنند تا وی را بکشند و با اراده شان واقف گردید و
شمشیر بدیشان نهاد نفری مقتول و نفری غرق و نفری سلامت نجات یافت بسیار
مردمان در سوراغ و جاها پنهان گردیدند در شب بیرون گردیده سکها را میکشتند خون
و موشها و گربه ها میخورند تا اینکه اینها نیز خلاص شد بعد ازان هر یک از ایشان که می
میخوردند و آب شیرین هم نمی یافتند مخوردند - قصه میکنند که نفری بهر وزن گربه
منازعه مینمود که خواہر ان زن در نزد آن زن بگریود مردمان انکاری بردند و
بمیرد و گوشت او را میخورند آن زن میگفت هنوز مرده بود که مالیش استخوای
او را پاره پاره نمودیم و خوردم خواہر آن زن حاضر شده آند کریه مینمود از خوان
آن کله باقی مانده بود بوی گفت چرا کریه میکنی گفت چرا کریه نکنم که مردم بر خواه
من جمع گردیده نماندند که خوب نفس وی بیرون شود تا اینکه او را قطعه قطعه نمودند
بحق من ظلم کردند که از گوشت وی بمن چیزی نگذاشتند که بخورم مکر سر آن همین


فتوحات اسلامی (۲۹۳) مقاتله بر آباد شکر لگیان

و از ظلم شان بار حجا بر خود شکایت مینمود و مثل اینوقعه بسیار بود و کلانتر ازین که ما بیان
کردیم نیست که مسعودی گفته است که امیر لشکریان عالی زنگ مجدی سید که بهزار
زنهای اولاد امام حسن و امام حسین و اولاد حضرت عباس و بنی هاشم و قریش و باقی
عرب و اولاد دیگر مردمان دخترهایشان بدو درهم و بسه درهم فروخته میگردید
و بکارها مانده میشد به نسبتی آن که میگفتند این فلانه صلوحترست و ختر فلان فلانی قبیله
و هر زنگی از اینهاده و بیست و سی اشت که بطریق کنیزی آنها را نگاه میداشتند
و خدمت زنهما زنگیان را می نمودند چنانچه خدمت بی بی هارا کسی نماید کنیزی از اولاد
امام حسن پسر حضرت علی ابن ابیطالب رضی الله تعالی عنها که به نزد زنگی مجد مست بود استغاثه
نمود به حاکم زنگیان که مرا از نزد این زنگی نقل بدهید یا مرا از نزد این آزاد نمائید که مبادا
پسر من جور می نماید حاکم در جواب آن زن گفت که همان زنگی مولای تست و از دیگر
زنگی آن اولاد نر است بعد مسعودی گفته است که مردمان در خصوص کشته گارین
سالها سجند قسم تکلم کرده اند بعضی زیاده گفته اند و بعضی کمتر گفته اند آنان که زیاده تر
گفته اند میگویند که اینقدر مردمان درین سنوات فانی گردیده اند که بشمار و حساب
نمی آید بغیر از خدا دیگر کسی بعلم آن احاطه ندارد بسیاری شهر ها را فتح نمودند و اهالی امرا
از بیخ کندند و آنها که حکم کمتر میکنند میگویند تجا و ز دو خلق درین سالها خالی گردیده
و جلال الدین سیوطی در تاریخ الخلفا میگوید که چون این خبیث ملعون کشته گردید
سردی را بسریزه آورده در بغداد اقل نمودند شهر را مزین کرده چراغان نمودند و مردمان
بآواز بلند در حق خلیفه موفق طلحه دعاها می نمودند و شاعر آن مدح خلیفه را ایضا لازم
گرفتند و آن روز که سردی را آوردند هم روزی از روزها شادمانی بود و مردمان شهر ها
سابق که رفته بودند مراجعت کردند و شهرهای بسیار بود مثل واسط و بصره و غیره و خلاصه
کلام آنکه قضیه زنگیان مصیبت عظیمی بر مسلمانان در زمانه ها گذشته بوده است اینجا
کوتاه بیان کردیم اگر تفصیل واقعه ها و جنگهای این قصده را کسی خواسته باشد در تواریخ
بزرگ مطالعه نماید و الله سبحانه و تعالی اعلم.
بیان مالک شدن پادشاه روم شهر لولوه را
در سنه دو صد و شصت و سه صقلیان قلعه لؤلؤه را بدرومیان تسلیم کردند و دین
تا این زمان بتصرف مسلمانان بود و سبب تسلیم کردن شان این بود که احمد بن طولون
پیش از ولایت هر بنای قرار انبشهر طرسوس مانده بود بعد که در شهرستان مصر و سنه پنجاه
و پنج والی گردید از خلیفه درخواست کرد که وی را به شهر طرسوس تصرف بدهند


فتوحات اسلامی (۲۹۳) مالك شدن مسلمانان شهر لولو را

تا بنزا مشغول و در درخواستی قبول نگردید و عاملها که بشهر طرسوس مقرر میشدند بسیار
بدر فتاری میکردند کار بدان انجامید که رومیان قلعه لؤلؤه را تصرف نمایند برای
شهر طرسوس بسیار سخت آمد چونکه بعد از گرفتن قلعه مذکوره شهر طرسوس بخلوم کفتار
می افتاد در و میان در بیابان یا در دریا که بیرون میگردیدند آن قلعه را میدیدند وازان
بیم بسیار مینمودند و این خبر بخلیفه معتمد علی هم رسیده تصرف شهر طرسوس را به احمدین
طولون داد و شخصی در آن شهر عامل گردانیدند که بغزای شمنان و محافظه سرحدات
در مجاهده قیام نماید و در همین سنه محمد والی اندلس پسر خود منذر را بهمرا لشکری
بزرگ روانه نمود و راه آن بشهر مارده بود چون از آنجا تجاوز نموده بر من دشمنان
رسید نهصد سوار لشکری بادی بود بسیاری فرنگیان با وی خروج کرده مقابله سیاری
بمراه وی نمودند و آنجا نیز بمقابله صبر کردند و نفری بسیاری از فرنگیان کشته گردید بعد
مشرکان بالاخر هصد نفری غلبه کردند و شمشیر برایشان نهادند ایشان اتماما شهید
کردند حقتعالی آنها را رحمت فرماید و در سنه شصت و چهار به صایفه عبدالله بن
رشید بن کل وسن بهمراه چهل هزار نفری از اهالی سرحدات شام غزا نمودر و میان پریشان
ساخت و غنیمت گرفت و واپس گشت چون از بدنذون کوچ نمود جمعی رومیان
بالای وی خروج کرده مسلمانان احاطه نمودند مسلمانان مرکب ابر خود گرفته نزول کردند
و چهار پایان خود را بند کرده مقابله سخت کردند تا آنکه یکی کشته شدند مگر خنصد نفری
که یک حمله سخت حمله آور شدند و بهمراه چار پایان خود نجات یافتند و رویشا هریک
بجای شان آمد کشتند و عبداله بن رشید را بعد از چند زخم که بوی رسید بوجده
از حمله سخت که بپسر پادشاه روم نموده بود اسیر گرفتند وی ابهمراه اسیران بسیار
بوالی مصر (احمد بن طولون) فرستادند و چند عدد غلام بد تریفی به این طولون
بطریق هدیه فرستادند .
دیگر مالک شدن مسلمانان بشهر سرقوسه را
در سنه دو صد شصت و چهار شهر سرقوسه که بزرگ ترین شهرهای صقلیه بود مسلمانان
متصرف شدند و سبب مالک شدن آن شهر این بود که جعفر بن محمد امیر صقلیه بآن
شهر غزا کرد زراقبهای شان انتباه کرد و زراعت نزدیک شان از شهر صقلیه
که مجمع روم بود نیز خرابی تباه نمود و به سرقوسه نازل گردید و آن شهر را برآ
و بحرا محاصره نمود و بعض از شیر از های شهر را متصرف شد بعد کشتیهای دم بلبک
آن آمده یک چهار جنگی دانه نمودند واز اهالی آن هزار ها کشتند و غنیمتهای بسیار