فتوحات اسلامی
(٣٨)
امتداد الی کار شام
ملک عراق بجانب شام بروسید جندیکه به ابی عبیده و مسلمانان سیدی تم امیر جماعت مسلمانان
باشع السلام۔ حضرت الد بعد از قرايت مکتوب حضرت صدیق رضی عنه خطی نوشته
بذریعه عمرو بن طفیل از دی بنجدمت با عبیده ارسال فرمود مشعر بر این بود که من از
خداوند اعلیت اور روز خوف و عصمت در دار دنیا از هر بدی را خود ما و تو سمسلت
مینایم۔ مکتوبی از خلیفه رسول الله صلى الله عليه سلم بر من وصول یافت که مرا برفتن بلک
شام و قیادت جیوش آن ولايتش مامور نمودید بخدا وند قسم از وقتیکه حضرت با اوشان
ترادالی بگردانیده تا حال من امور را من از انحضرت طلب نمودم و تو بر هر حالی که بود
باش که هرگز ما یان ترا نا فرمانی نمیکنیم و نه مخالفت مور زیم و نه امری را بدون ازماتی
تو قطع مینمایم تو سید مسلمانانی فضایت پر امیدانیم و منکر نیستم وازرایت استعفای
مایان ممکن نیست حقا لی امور ما و تورا باحسان ختم نماید و از وصول آنش چشمه رحمت
نشر مایه و السلام علیک رحمة الله وبركاته حضرت ابی عبیده بعد از قرايت مکتوب خالد بن
فرمودند برکت بدهد ایتعالی خلیفه رسول الله صلى الله عليه سلم را به انچه رای داده است
و خدا وند حیات ابدی بخشد خالد را حضرت ابا بکر صدیق رضی اللہ عنہ کتو بی در خصوص اموریان
فرستاده بود که حضرت خالد را بمقابله شام و والی بودنشان آنجا فرستادم او را مخالفت
نموده قول او سابشنوی اطاعت روزی و او را فرستادم نه انکه تو د رنی د من از خالد فضل
نیستی بلکه من کمان میکنم که خالد در محاربه جهان صاحب حلات و در بیت است که تو می باشی
اراد الله بنا ولک خيرا حضرت الد بعد از رسیدن به مجاهدین غیور اسلامی تحیات ایرا
نموده عده عساکرشان بدون شش هزار نفر و بقولی چهار هزار نفر که بمعیت عکرمه بودند بالغ
برسی و نه یا سی شش هزار نفر و مجموعا چهل هزار بودند که از انجمله هزار نفر از اصحاب رسول الله
صلى الله عليه وسلم که مکصد نفرشان از اهل بدر بودند و جیوش اصل روم مرتب از دو صد و چهل ہزار
که هشتاد هزار اشا ان مقید و چهل هزار مسلسل یعنی هزار مربوط به عامد ها بودند که تا وقت مرین گریخته
نتوانند و بقدر هشتاد نفر پیاده بمقابله محه گردیده بودند و جنگ مسلمانان با کفار بطریق تساند بود
یعنی ہر امیری بقوم خود تکیه نمود ه قوم خودر امنفردا اداره مینمود حضرت خالد این امرا نه پسندیده
محاربه بطور جمهور و در تحت قیادت شخص مقرر گردند قسین در میانان مدت یکماه تمام
مشرکین ایجار به مسلمانان سحر نمی نموده بعد از ماه جمادى الثاني بمقابله که بعد از ان جان تقالی
رخ نداد است محار به مسلمانان خارج گردیدند وقتیکه مسلمانان خروج رو میان اشیندند
اراده نمودند که مانند سابق بطریق تساند محاربه نمایند حضرت خالد از ین فعل ایشانرا منع نموده
در بین مسلمانان داخل گشته پیران حمد و ثنا بیان فرمود ای مسلمانان امر خدد در بیست

سر فیها
واقعہ یو موک


فیوضات آسمانی
(۳۹)
واقعه یرموک
که اتحاد و سرکشی مناسب نیست حالا که مهیا شدید جانها خود را در راه ترقی و اعلای اسلامیت
فدا کنید و از خونها با حرارت خود چمنستان دیانت را سرسبز سازید خالد مبالغه پاشید
و خداوند را از حعل خود راضی سازید ای گروه مسلمین امروز روزیست که نفع و ضرر است
منوط و مربوط در ما بعد است تسانداً نه جنگ نمائید که در پیش روی خود واقعه دارید که
اگر بدانید مضطرب گشته از کار میمانید پس در امر یکه مامور نباشید بر آنی سعی کار کنید
که صاحب فکر باشد مسلمانان که این نصایح خالد را شنیدند گفتند آن امر هسیت
بفرمائید حضرت خالد فرمود که حضرت ابا بکر رضی الله عنه ما را فرستادند و گمان نمودند که
بر یکدیگر آسان میگیریم اگر میدانست که چنین میکنیم هرگز ما را جمع نمی نمودند این جالت
شنا تختی است بر مسلمانان از انچه که فرو گرفته است ایشان او بر مشرکین بهترین
امدادیست که برایشان برسد و من میدانم که این تفرقه را جیفه دنیا در بین
شمایان انداخته اگر به امرای مسلمانان انقیاد نمائید البته از رتبه آنها چیزی
نقصان نمی پذیرد و اگر اطاعت ورزید هم بمناصبشان ازدیادی نمیگردد و آن قوت
بعضی از شمایان مرتبه تان اور نزد خداوند و خلیفه رسولم صلی اللہ علیہ وسلم ناقص
میکند ای مسلمانان بیائید خود را آماده حرب سازید زیرا که دشمنان بمقاتله خود را
مهیا ساختند و امروز روزیست که نتایج آن بعد ازین است اگر امروز کفار را
بخند قها نشان رد نمودیم همیشه ایشان احترزم خواهیم ساخت و اگر نه نعوذ
بالله پس پا شدیم من بعد روی رستگاری را نخواهیم دید بیائید امارت بین خود
به نوبت تقسیم کنید بعضی امروز و برخی فردا و پس فردا تا امارت نمائید تا که همه تان
بمنصب امارت برسید و امارت امروز را بمن واگذار کنید مسلمانان نصایح
خالد را قبول نموده او را امیر خود ساختند و گمان نموده بودند که اینمقاله بتهم تند
سایر محاربات است وقتیکه جیوش اهل روم را دیدند چنان تعبیه و ترتیب
شده اند که کسی تا انوقت مانند آنرا ندیده بود حضرت خالد هم عساکر خود را چنان
مرتب و منظم ساخته بود که هیچ بیننده ندیده بود تمام مسلمین را به سی
و شش قطعه تقسیم نموده قلب لشکر را که مرکب از چند قطعات بود بحضرت ابا عبیده
سپردند میمنه را نیز از چند قطعه مرکب ساخته عمرو بن عاص و شر حبیل بن حسنه را نصب
نمودند و میسره لشکر یزید بن ابی سفیان را مقرر نمودند مجر پیش ابی سفیان بن حرب بود
و بفرقه مقدم جیش قیاث بن ایثم و به ترتیب عقیبش عبد الله بن مسعود موظف بود
در ینوقت شخصی نزد خالد آمده از کثرت کفار و قلت مسلمانان بیان نمود و آنحضرت رضیہ


فتوحات اسلامی (۴۰) بیان واقعه یرموک

بجوابش فرمودند اینطور نیست بلکه عسکر مسلمانان کثیر میباشند آیا نمیدانی که نصرت خدا وند جمعیت
قلیل را کثیر و خذلانش کثیر را قلیل میسازد بخداوند قسم که اگر اسپم از علت سورگی بخود صحت
گردد و تعداد معاندین دو چند شود باکی ندارم بعد ازین تا بی حیل وقعقاع بن عمرو را امر قتال دانه
سواران بر یکدیگر ریخته مجادله و مقاتله شدت یافت که ناگاه قاصدی از طرف مدینه منوره
که نام آن محمیه بن را هم بود رسید و مسلمانان از و جستجو و استخبار نمودند و او ایشانرا بدا را
از جانب مدینه منوره نوید داده اما خبر مصیبت اثر فوت خلیفه المسلمین یعنی حضرت ابا بکر
صدیق رضی الله عنه و خلافت حضرت فاروق رضی الله عنه و عزل خالد و نصب ابی عبیده را مخفیانه
بحضرت ابی عبیده و خالد بیان نموده در حین این مکالمه شخصی شجاعی موسوم به جرجه از لشکر
کفار برآمده در بین میدان ایستاده خالد را طلب نمود حضرت خالد بطرفش رفته آن دو شجاع
یکدیگر را امان دادند جرجه بخالد گفت براستی مرا مطلع گردان و دروغ مگوی زیرا که آزاد و بر
گزیده هرگز دروغ نمیگوید و مرا فریب مده که شخصی کریم که کسی را گستاخ و ناموس سنجه و فریب
نمیدهد که آیا خدا وند از آسمان شمشیری بر پیغمبر شما فرستاده پیغمبر شما آن شمشیر تبو
عطا نموده که بر هر قومی رو می آری غالب میگردی و آنها را هزیمت میدهد حضرت
خالد جواب داد که خدا وند شمشیری از آسمان نازل نموده جرجه گفت پس چرا به سیف له
مسمی گشتی خالد گفت وقتیکه خداوند حضرت محمد مصطفی را به نبوت مبعوث گردانید
من در بین طایفه بودم که رسالشارا تکذیب نموده با وی مقاتله مینمودند خدا وند مرا بدین
اسلام هدایت نموده مسلمان گشتم و حضرت نبی اکرم صلی الله علیه وسلم برایم فرمودند که خالد
توسیف الله میباشی که خدا وند ترا بالا کفار مقرر نموده و بر من دعا نصرت خیز نمودند
و این صفاتیرا که تو میگویی از اثر دعای آنحضرت میباشد جرجه گفت پس حالا ما را بکدام
امر دعوت مینمائی خالد گفت به یکی از سه امر (۱) قبول دین اسلام (۲) ادا جزیه
(۳) محاربه جرجه گفت اگر کسی دعوت شما را قبول نموده ایمان آرد منزلت او
در نزد شما چیست خالد فرمود منزلت ما و او یکیست جرجه گفت اجر آخرت هم مانند شما
با و داده میشود خالد گفت بلی بلکه زیاده از ما بر او داده خواهد شد زیرا که ما پیر پیغمبر و در حالی
ایمان آوردیم که ما را از اخبار غیب مطلع میساخت و بعجایب خارق العاده که مخصوص پیغمبریت
از وی مشاهده نمودیم و بسی آیات بینات از زبان معجز بیان شان شنیدیم و شما در
حالیکه چنین افعالیکه باعث ازدیاد امان میگردد ندیده از صدق ایمان آرید البته از ما
افضل میباشید جرجه تمام بیانات خالد با دقت شنیده بطرف مسلمانان رفته دین مبین
اسلام را قبول نمود و حضرت خالد ارکان اسلام را بدو آموخته جرجه غسل نموده دو رکعت


فتوحات اسلام
( ۴۱ )
بیان واقعه یرموک

نماز ادا نمود و همرا خالد با اهل روم مقاتله نمود در ینوقت اهل روم بر فرقه مسلمانانیکه
در تحت قیادت عکرمه بن ابی جهل و عشر حارث بن هشام بودند چنان هجوم بردند
که از موضع توقف شان تا مخاصمه عقب اندند عکرمه از مشاهده اینحال فریاد زد که من
با رسول الله صلی الله علیه وسلم محاربه نمودم حالا نه مقاتله کفار بگریزم آیا کدام یک از شما
ای مسلمانان با دهم مر کلید موقفیت میورزد عمر عکرمه و ضرار بن ازور و چهار نفر
از معتبرین مسلمانانیکه آواز او را شنیدند با عکرمه تا موت خود مبایعت نمودید
و در پیش خیمه خالد چنان محاربه نمودند که تماماً مجروح گشتند بعضی شهید و برخی صحت یابند
حضرت خالد بهمراهم چه هم مقاتله شدیدی نمودند که در بحر و در عرصه از جمله شهدا محسوب
گردید و درین روز مسلمانان از شدت محاربه نماز ظهر و عصر را باشاره ادا نمودند
و اهل روم ذلیل گردیدند حضرت خالد چنان بر قلب لشکر کفار حمله نمود که خود را میان
سوار و پیاده دشمن رسانید سواران از مشاهده اینحال پا مال خود را بگریز نهادند
پیادگان مسلمان که اینحال را دیدند بر عسکر پیاده دشمن تیر اندازی نمودند و آنها
شکست خورده بخندق خود در آمدند و مسلمانان نهارا تعقیب نموده داخل خندق گردند
در آنجا هشتاد هزار بنجر بسته و چهل هزار رها بودند و اشخاصیکه در معرکه مقتول
گردیده بودند غیر از اینها بودند قیصر که رئیس بود و جمعیتی از اشراف روم جامه های
بالا پوش خود را بر سر انداخته نشستند و دست نگردن یکدیگر مقتول گردیدند
و حضرت خالد بشجره یادر هر تل تل و ارقام نزول فرمود چون وقت صبح شد سر عکرمه بالای
زانو و سر عمرو پسر عکرمه را که مجروح گشته بودند بالا ساق پائین و بگذشته مبدین چکان آب
میچکاندند و بروی ان دو شجاع دست میکشیدند و درین غرزوان ایادی همرا اسلامیان
بود که با کفار مقاتله یاسی شدیدی نمودند در سر الحلبته گفته که ابی سفیان در این غرز
محاربه مینمود و سلمین را بقتال تحریص میکرد ناگاه چشمش را صدمه رسید کور گشت و چشم
دیگر او هم در غزوه طایف کواسیش گشته بود و نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم در آن وقت آمده
گفت یا رسول الله دعا کن که خداوند چشمم را صحت بخشد آنحضرت فرمودند ایا صحت چشم را
بهتر میدانی یا اینکه خداوند در جنت نعمت عظیم تری عنایت فرماید ابی سفیان چشم خود را و گر
انداخته گفت من نعمت آخرت را بر صحت چشم تفضیل میدهم انس بن مالک میگوید که زمان
خلافت حضرت عثمان رضی الله عنه ابی سفیان دیدم که با چشم نا بینا شخصی عصا او را گرفته نزد
حضرت عثمان می برد القصه چون رومیان شکست خوردند هرقل از من محاربه بشنو غمومی
در مساعی مصر مسلمانان از مصرف خارج گشته آن مرجع دو مسلمانان حایل گردیده در آنجاوقتهم


( ۴۲ ) بیان واقعه یرموک

دمشق از طرف خود امیری مقرر نمود ـ عدهٔ شهداء درین محاربه بسه هزار رسید که از انجلہ عکرمہ
بن ابی جهل و عشر پسران و عمویش حارث بن هشام عمرو بن سعید ـ ابان بن سعید
طفیل بن عمر و ـ حبیب بن عمرو ـ هشام بن عاص ـ برادر عمرو بن عاص عیاش بن ابی ربیعہ
سعید بن حارث بن قیس ابن عدی سہمی و نعیم بن نحام ـ نضر بن حارث عبدری
برادر نضر بن حارث که در غزوهٔ بدر بحالت کفر مقتول گردید ـ وابو الروم بن عمیر
برادر مصعب بن عمیر رضوان الله تعالیٰ علیہم اجمعین و بعضی گفته اند که اینها در غزوهٔ
اجنادین شهید گردیدند ـ ابن عساکر از زہری روایت کرده که عکرمہ بن ابی جهل روز
غزوهٔ یرموک مجرح ترین عربان بود آن شجاع غیور بان حالت بخود مردانه وار به مقابله
سنان ہا با کفار مقابله مینمود تا که از طرف نیزه ها و بی سینه اش مجروح و شگافته گردید
بعضی گفتند یا امیر از خدا به ترس و بر نفس خود رحم نما عکرمہ جوابداد که من و پدرم بعداوت رسول اللہ
صلی اللہ علیہ وسلم از بدترین مردمان بودیم و بر آلات دعزی جانها فدا ساخته حال چگونه نفس
خود را از وصول با بعد تعالیٰ و پیغمبرش منع نمایم نه و اللہ ہرگز این امر را نمیکنم و هم این را
گفته چند قدمی بطرف مقاتلہ نرفته بود که افتاد و جان بجان آفرین سپارید و روحش بجنات
النعیم پرواز نمود بعد که جراحاتش احساب نمودند هفتاد و چند زخم شمشیر و نیزه و تیر بود
ابن مبارک از بیہقی روایت کرده که عکرمہ از مرکب پیاده گشتہ مقابله مینمود حضرت خالد رضی
گفت یا عکرمہ چنین مکن کہ قتل تو بر مسلمانان مصیبتی عظیمی است عکرمہ گفت مرا واگذار یا خالد
زیرا کہ تو را با رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم سابقتی بودہ اما من و پدرم از شدیدترین دشمنان
انحضرت بودیم اینرا گفته و بطرف کفار رو ان گشتہ قتلہ نمود تا اینکه به بهشت عنبر سرشت
وصول یافت و او قرآن شریف را چنان تعظیم مینمود کہ امام محمد غزالی در آداب تلاوت
قرآن به احیاء العلوم بیان نموده که هر وقت عکرمہ قرآن شریف را میگشود میگفت این
کلام پروردگار منست این کلام پروردگار منست گفته غشی مینمود ابو نعیم در این ہندہ
و ابن عبد البر از حبیب بن ابی ثابت گفته اند که حارث بن ہشام و برادرزاده اش
عکرمہ بن ابی جهل و عیاش بن ربیعہ و برادر مادری هشام مجروح گردیده از نهایت جرحت
ضعف نموده از محاربه ماندند و تشنگی بر آنها غالب آمده شخصی از برای حارث بن ہشام
آبی آورد تا کہ بیاشامد عکرمہ بطرف آن آب نظر نموده حارث آن آب را ننوشیده
گفت بعکرمہ دهید وقتیکہ عکرمہ میخواست بیاشامد ـ عیاش بجانب آن آب نظر کرد عکرمہ
گفت این آب به غیاش دهید ہنوز آن آب پیش نرسیده بود که روحش بجنت طیران
نمود و هیچکدام از ان بزرگواران آن آب را ننوشیدن وارواح مبارکشان از انہار


فتوحات اسلامی
(۴۳)
بیان واقعه یرموک

جنات تجری من تحتها الانهار شاداب ابدی گردیدند این مرد قضا باز دونی که ازینها
بظهور سید بر صدق کمال ایمان و شجاعت سخاوتشان دلالت میکرد ابن مبارک نے ابی جهم بن
حذیفه عدوی روایت نموده که در یوم یرموک مشکے محوی ابرا زاب نموده بطلت پر عموی خود رفتم
که اگر رمقی از حیاتش باقی باشد او را سیراب نموده رویش را بشویم وقتیکه او را دیدم در حالی بود
که می نمیرود و چون نزد موق سیش می ریخت گفتم یا پسر عم ترا آب دهم گفت ها ناگاه مردی
از بطرف نام آب بشنید آه کشید پسر عم اشاره نمود تا که آبرا بر انشخص به برم بر انشخص و اتیلکه
نزدیک شدم دیدم که هشام بن العاص او عمر بن العاص است گفتم آب میخوای جو ابد ا دبلی ـ باز
شخصی از بطرف اه کشید هشام اشاره نمود تا که آتبا برای شخص اه کشنده به بریم هنور کر دیا
آن مرد نرسیده بودم که جانش در اصل جنان گردیده بود بطرف هشام بازگشته دیدم که خوشی
به فردوس شتافته از انجا نزد پسر عم خود رفتم ملاحظه نمودم که چشم از آب د نیا پوشید شربت
شهادت نوشیده رحمهم تعالی برضی عنهم و این وقایعیکه ذکر گردید از صحیح ترین اقوالست بیان
که در وقایع پر موک بوقوع یافته و غزوه یرموک قبل از اجنادین و بقول بعضی بعد از آن واقع گردیده
زیرا که غزوه پرموک در سنه ۱۳ سیزدهم هجری و اجنادین در سنده پانزده بوده تعداد جیوش
کفار در پر موک بالغ بششصد هزار و بعضی ده لک گفته اند که از انجمله شصت هزار از قبایل
غسان ولم و جذام بودند و جمله اهالی روم و عرب متنصره ده لک و شصت هزار بودند
که در روایات واقدی مذکور است و قبلا هم مسلمین با عرب متنصره مقالمه نموده بودند
پس از انهرام آنها اهل روم بمقابله مسلمانان خارج گردیدند عده مقتولین مشرکین
از شمار نموده فقط بعضی گفته اند که یکصد و پنجزار بودند و اسیر آنشان چهل هزار لیکن
تعداد شهدای مسلمین بچهار هزار رسید بعد از امور حرب مسلمان غنایم را بین هم قسمت
نمودند بر هر سوار بیست و چهار هزار مثقال طلا و مرد پیاده چهار هزار مثقال نقره
د بر هر فرد از پیادگان را هشت هزار مثقال طلا و هشت هزار مثقال نقره رسید بعد
از ین حضرت خالد رضی الله عنه مشرکین را تا قریه دمشق رانده عده کثیری را مقتول نمودند
و این غزوه پر موک یکی از بزرگترین وقایع اسلام است که از معجز تست که بر صدق نبوت
آنحضرت دلالت میکند.

واقعه اجنادین

بعضی از مورخین غزوه اجنادین را بعد از یرموک و برخی قبل از ان ذکر کرده اند در هر
صورت مشرکین عده کثیری که بالغ بر نود هزار بود بموضع اجنادین که اند زمین
فلسطین است جمع نمودند و امیر شان تذارق برادر هر قل و بقولی دیگر قیقلان بود و

اجنادین
موضعے مشهور است در شام
از توابع فلسطین ۱۲
محمر


فتوحات اسلامی (۳۴) واقعه اجنادین

مسلمانان رسم اجماع کرده موضع بالا ترشان را اشغال نمودند قیقلان امیر عیسویان
مرد مخبری را جهت جاسوسی در بین عساکر مسلمین فرستاد و او بعد از یک شبانه روز توقف
بقیقلان چنین بیان نمود که ای قیقلان بقومی برخوردم که شبها را بعبادت پروردگار
بی نیاز بسر می برند و روز ها را بسواری و شجاعت جان در راه نیت خود ثابت قدم
میباشند که اگر فرزند پادشاه شان سرقت نماید دستش را قطع و اگر زنا کند اورا رجم مینمایند
قیقلان از استماع این خبر گفت خوابیدن در زیر خاک از من بهتر است از انکه با چنین قومی
ملاقی گردم بعد مقاتله شروع شد شدت یافت و مجاهدین غیور اسلامی غالب گشته
تعقیب شان نمودند تا اینکه آن گریختگان بر شهر های محکم خود مانند دمشق و حمص
و ایلیا و قیساریه پناهنده گردیدند تعداد مقتولین مشرکین سی هزار و بر وایت
به پنجاه هزار رسید و عدد شهدا مسلمین چهارصد و هفتاد و پنچنفر که فضل ابن عباس
بن عبد المطلب و ضرار بن خطاب فهری از انجمله بودند بقول بعضی تدارق برادر هر قل
درین محاربه یا در غزوه یرموک بقتل رسید .

حمص
بمیان تشدید
ایلیا
بیت المقدس
قیسار به
شهریست از فلسطین
واقع بسال دریا شام
مجمع شد
یک هزار و نهصد ستاد با در شام
اردن
ولایت قدیمه بیست شالی یهود و
شهر آبیا کوه طور و بیان
بیت داس درود مغوریه وطو
ملکه از مضافا اردن قریب
فلسطین است
فلسطین مکانی است که

فتح دمشق
بعد از انهزام اهل روم در غزوه اجنادین بحضرت ابی عبیده خبر رسید که رومیان بموضع
فحل مجمع گردیده اند و نیز از شهر حمص بر دمشق امداد رسید حضرت ابی عبیده مکتوبی
خدمت حضرت عمر فاروق رضی الله عنه بمدینه شریفه فرستاده و آنحضرت را از قضایا آگاه نموده
هدایت طلبید از طرف حضرت عمر فاروق رضی الله عنه بد مضمون جواب رسید جنگ با اهل دمشق را تمام
سازند چرا که دمشق مکمه اهل شام و پایتخت پادشاه شان میباشد محتمین موضع فحل ابدرم
مقابل ایشان مشغول نموده بعد از فتح دمشق بمقاتله شان بروید چون دمشق را فتح کردید خود
ابی عبیده بهر آخالد بطرف حمص و شرجیل بن حسنه و عمرو بن العاص باردن و فلسطین بروند
ابی عبیده تمام فرمایشات حضرت عمر فاروق را قبول فرموده جمعیتی از مسلمانان را بفحل ارسال نموده
قریب فحل نزول کردند رومیان برای امتناع عبور مسلمین آبهای انهار را در اراضی و معابر
اطراف فحل جاری ساختند که زمین گل کردید لیکن عزم متین مسلمین آنها را به تربیة عیسان
رسانده فرود آمدند و اول محاصره که از شام نمودند همانا محاصره اهل فحل بود و بعد از فراغ
آن اهل دمشق و فلسطین را محصور ساختند ابو عبیده جیشی را بین دمشق و حمص دشت کرد که برا
یامین دمشق و فلسطین فرستاد و در دمشق از طرف هر قل حاکم معین بود خود ابا عبیده در از کار
نیز بطرف دمشق آمده مسلمین را با طراف شهر پراگنده نموده خود وی از یکطرف و خالد بطرف
دیگر عمر و بن عاص و یزید بن ابی سفیان از دو طرف دیگر اطراف شهر را محاصره نمودند و ما مدت


فتوحات اسلام
(۴۵)
فتح دمشق

هفتاد شبانه روز بدرعیه مضیق با محاربه میکردند در ینوقت سوارانی را هرقل بامداد باهل دمشق
فرستاد اما مسلمانانیکه از طرف ابی عبیده بمحاصره فته بودند ایشانرا ممانعت کردند بنا بران
اهالی دمشق پریشان گشتند مسلمانان سر جوشان قدرت یافتند حضرت خالد بر آنحوال شهر را
کمند ها را گردانید هشت و نزبانها مسنوی ساخته منتظر شب بودند چون آفتاب بتمال مشرکین برفق
یأس فرو رفته تاریکی شب عالم را فرا گرفت خالد بهمر آنقاع بن عمرو و مدعور و عسکر آند یکیشان
که در تحت ممارث آنها بودند بطرف دیوار شهر شتافته خود حضرت خالد آن نردبان مصنوعی اگرفته
بکنگره دیوام شهر انداخت و بالا رفت و این حصه شهر از محکم ترین حصن آن بود بعد از ان بآسمان
هم بر فراز دیوار شهر برآمدند حضرت خالد چند نفر را برا حراست آنجا مقرر کرده بطرف بمعا نجمع بواز
آنها راته کبر گفتن امر نمود چون مسلمانان صدای تکبیر آنها را استماع نمودند بجمعی بطرف نردبان ها دران
بطرف دروازه دویدند حضرت خالد مشرکین را که در نزدیکه می بودند قتل نموده و بطرف پ شهر
روان گردیده دروازه بان را کشتند دروازه را کشاد اهل دمشق از مشاهده آنحال خشت نموده
دانستند که چه کیفیت است مسلمانان داخل شهر گردید مشغول قتل و تاراج گردیدند در و میان این
حال بغشتقال خود پریشان گشته طرفی دروازه دیگر که حضرت ابی عبیده انرا محاصره داشت رفته
طلبکا صلح گردیدند آنجناب قبول فرموده رومیان آندرها را که بجانب بو عبید بود کشودند و
خواهش کردند از حضرت ابی عبیده که داخل شهر گردیده مسلمانان را از قتل شان منع نماید تابجا مرن
در ها را کشوده بطریق صبح داخل شهر شدند مگر فرقه که از دروازه معتوه که خالدی آمدند برا
که آنها قهرا داخل شهر شده بودند حضرت ابی عبید، از کردار خالد خبر نبوده می آند تا اینکه در بطه
شهر یکدیگر ملاقی شده مکه خالد کفار را قتل و غارت و ابی عبیده تسکین ملایمت هاند خالد را فرمود
که من همراهشان صلح کردم جولا بداد که من بغلبه وقسراً کشودم البته ایشان احتلاقی باما
در موضوع بین شان منازعه واقع گردیده بالاخره حصه متعرضه خالد هم بصلح بر قرار گردید
بطریق مصالح ایشان بر مقاسمه بود برا مسلمانانکه بطرف محل و حصن مصالحه شد و باقی
مسلمانانیکه آنها را کمک میکردند قسمت نمود و خبر صحیح که در باب غزل حضرت ابی عبیده در مشق
مذکور گردیده هینت پیشتر ذکر شد که خبر رحلت حضرت ابا بکر صدیق رضی ام عنه و خلافت حضرت
عمر رضی ام عنه و عزل خالق و تقرر ابی عبیده در سنه سیزدهم هجری بجمار به سرسوک مسلمین رسید و
فتح دمشق در ماه رجب منه هجری بزمان خلافت حضرت عمر فاروق رضی ام عنه وقوع یافت لیکن
بعضی میگویند که دمشق در حیات حضرت ابا بکر صدیق رضی ام عنه مفتوح گردیده خبر وفات حفر ابا بکر
بعد از فتح دمشق بمسلمانان رسیده در سنه ۱۳ و بقول ایشان شب حیات حضرت ابا بکر بملا بو هجو هیجا
که مسلمانان داخل شهر دمشق گردیدند و کسانیکه قایلند که خبر وفات بعد از فتح دمشق بود و نیز آم


فتوحات شام (۴۴) بیان فتح دمشق

معتقد برینند که غزوه یرموک در سنۀ هجری بعهده فتح دمشق وقوع یافته لیکن قول اول
صحیح تر است — حضرت عمر رضی هم عنه خالد را به سبب فعلی لک بن نویره که قبلا مذکور شد
و اسراف در غنایم معزول نمودند و میفرمودند که هرگاه شاعری خالد را مدح نماید عطایای گران
بدو می بخشد و مجاهدین حضور خود را زاید از استحقاق شان عطا می نماید لاجرم بفقرا
و مسکینان چیزی باقی می ماند و این کار حضرت عمر رضی الله عنه و افعال حضرت خالد هر دو بر سبیل
اجتهاد بود و هر یک شان در اعمال خود مستحق مأجورند زیرا که غیر از حق جوئی اراده نداشته‌اند
چون حضرت خالد خبر عزل خود را شنید قبول نموده و حضرت ابی عبیده را بدون مشوره او عمل نکرده
حضرت خالد همیشه مستشار وی بود و آن هر دو امیر بودند یکدیگر را قدردانی یکدیگر را کرده
فضایل شخصه همدیگر را مراعات مینمودند حضرت ابا عبیده بشارت فتح انقدمت
حضرت فاروق رضی الله عنه فرستاده حضرت عمر رضی الله عنه با اهل مدینه از استماع
فتح دمشق خوشوقتیها میکردند — بعد حضرت عمر رضی الله عنه مکتوبی با بوعبیدهام فرستادند
که بدینمضمون بود جیوش را که خالد از عراق آورده پس به آنجا ارسال تا شم
بن عقبه بن ابی وقاص را بر آنها امیر گردان خودت آنجا تمکن باش غی با خالد هم
در آنجا بوقعه رو دست که کلام انشاء الله در بیان بقیه فتوحات عراق مذکور گردد
غزوه فحل
بعد از فتح دمشق حضرت ابی عبیده یزید بن ابی سفیان را عوض خود در آنجا حاکم مقرر نمود
خودشان بطرف فحل متوجه گشتند حضرت خالد را مقدمه حیش در مالای مجابین رجبن عبید را
مقرر نمودن بتابق عمر و بر میا من این و یسارت را بعهده گرفته بر سواران ضرار بن ازور
و بر پیاده گان عیاض بن غنم را امیر منصوب نمودند — قبلا مذکور شد که اهالی فحل
برای منع عبور مسلمین آبرا بر اراضی خود جاری ساختند وقتیکه مسلمانان نزدیک
فحل نزول نمودند آن زمین گل آلود ما بین فریقین حایل گردید مسلمانان بمشاهده
اینحال مکتوبی بر حضرت عمر فاروق رضی الله عنه فرستاده انتظار جوابش را میکشیدند
رومیان مسلمین را غریب داده بر آنها حمله بردند و امیرشان سقلار بن غارق بود
لیکن مسلمانان همیشه با حذر بودند شرحبیل امر صبح و شام عسکر خود را تعبیه نموده آماده
مقابله میساخت وقتیکه مسلمانان هجوم اهل روم را مشاهده نمودند فوراً مشغول قتال
گردیده آنشبه روز را بمقابله گذرانیده تا انکه باز سنگهای کار زگار آن کفار تاریک
ساخته رو به انهزام گذاشتند و سقلار امیرشان با نکسطوس خرین مجروح و مقتول
گردیدند و مسلمانان منصورم بر آنها غلبه نموده ایشان از نهایت ترس و رعبت راه


فتوحات اسلامی
(۴۷)
فتح بلاد ساحل دمشق

گریز خود را مفقود نموده در بین گل و لای که تعبیه نموده بودند افتاده و در دام گسترده
خود گیر آمده مسلمانان چنان ایشان را ذلیل ساختند و نیزه ها خود را از خون ایشان
گلگون ساخته از معرکه دور نمودند که موقع هزیمت شان محلی بود بموضع روغ بقتل
رسانیدند و اهل روم که اینحال را دیدند با وجودیکه هشتاد هزار نفر بودند بجز انکه بگریزند
شان کسی خلاصی نیافت در ان آب و گلی که خداوند بخیر مسلمانان در ان حفر نموده بود و
مسلمین اکراه مینمودند مجاهدین از ان گل و لای معاونت شایانی دیدند و بعد
از فراغ محاربه مجاهدین اموال غنیمت را قسمت کرده حضرت ابی عبیده بطرف یزید بن
ابی سفیان که از طرف ابا عبیده والی دمشق مقرر گردیده بود دحیه کلبی را بطرف تدمر
والی ولایات حوران را بطرف عمان و بلقا فرستادند
و ابی الاماهر قشیری را به حوران ارسال نمود این دو امیر که بطرف مواضع ماموریه رفته
اهالی انجا از طریق صلح پیش آمدند یزید بن ابی سفیان ایشان را در ان موضع والی مقرر
نمودند یزید خودش بطرف عرقه و جبل ویروت که بسواحل مشقند رفته
برادرش معاویه نیز در مقدمه او میرفت پس از رسیدن بمواضع مذکوره آنها را بآسانی
فتح نموده معاویه در عرقه والی گردید و طوایف زیادی را از آنجا فرار نمودند در زمان
وفات حضرت عمر رضی الله عنه و ابتدای خلافت حضرت عثمان رضی الله عنه اهل روم بر بعضی ازین
ولایات غلبه نمودند بنا بران حضرت معاویه قصد ایشان انموده دوباره در تحت تصرف
مسلمانان آورده آباد گردانید و از افراد مردان کاری مملو ساخت بعد از انکه حضرت عثمان
رضی الله عنه بر تخت خلافت نشستند معاویه را بولایت شام تمام مقرر و منصوب گردانیدند
و حضرت معاویه سفیان بن مجیب ازدی را بجانب طرابلس فرستاد و طرابلس عبارت از سه
شهر که یکدیگر قریب مجتمعند و سفیان در مرج که از طرابلس بفاصله چند میل دور است
حصاری بنا نموده که موسوم به حصن سفیان است ابی سفیان چون بطرابلس رسید
بر او بحرآ آنرا محاصره نمود چون محاصره شدت یافت تمام اهالی آن به یکی از سه شهر
رفته محصور گردیدند و مکتوبی بملای روم فرستادند که ما را امداد نمائید یا برای ما کشتی
بفرستید تا که فرار نموده بروم بیایم ملای شان از مطالعه مکتوب دانسته گشته و کشتی
زیادی برایشان فرستاد چون کشتی ها بدیشان رسید در عین شب سوار گشته فرار را
بر قرار ترجیح دادند سفیان چنان عادت داشت که شب را همراهی عسکر خود در حصار
خود گذرانیده علی الصباح بطرف دشمن سیر مینمود فردای آنروز که اهالی طرابلس
فرار نموده بودند سفیان بطرف دشمنان شتافته شهر را از دشمنان خالی یافت
لهذا خبر فتح را بمعاویه فرستاد و معاویه جمعیتی از یهود را برای سکونت در طرابلس

تدمر
موضعیست
از توابع دمشق
حوران
شهریست در نورانی
بیمار از توابع دمشق
عمان
شهریست حورانی و بلقانی
عرقه
شهریست در دمشق
طرابلس و عرقه بکسر عین مهمله و
سكون رابست
بيروت
شهریست در ساحل شام
در شمال دمشق
طرابلس معرب ترابلی
طرابلفظ یونانی بمعنی سه و پلیه
شهر را گویند و اینجا مراد
از سه شهر است مقصدی که
از شمال دمشق بساحل بحر روم
واقع در غوطه دمشق
موضعیت در دمشق
بکسر دال و سکون جیم
بکسر حاء و سکون
یای تحتانی
بفتح طاء
مهمله
ميم
میم
بمعنی جبل
مروزین بفتح میم و سکون زاء
میم
میم
میم
میم
میم


فتوحات اسلامی
(۴۸)
فتح بیسان وطبریه

بیسان
بضم بیست باردن در این نین
همدان و فلسطین
طبريه
بفتح طبور درست واقع بین شوم
کیهان بطبر یه نامید میشود از
انحا حال آردن بفاصله سه روزان
از دمشق
مرج الروم
بمعنی چمنستان روم
منجد اللغات
بنويره
دهر یه واقع دباهم
محدث آن نامیده شده؟
حمص
شهر لیست کهن در شق
و حلب بحم

و انحصار نیست که اکنون میا در است بعد از ان عبد الملک بحصار را محکم ساخت باز در زمان
خود عبد الملک اهل آن حصار عهد شکنی نمودند و پسرش ولید آنرا فتح نمود؟
فتح بيسان وطبریه
حضرت ابی عبیده بعد از فتح فحل بطرف حمص متوجه کشته شرحبیل بن حسنه را بجانب
بیسان فرستاد شرحبیل همراہی اصحاب خود بطرف بیسان رفته بعد از مقابله شدیدی
که عده زیادی از اہالی آنجا مقتول گشت آنها هم مانند اهل دمشق طالب صلح گردیدند
و حضرت شرحبیل مطلوبشان را قبول فرمودند.
طبريه ـ ابی عبیده اما عوسلی انیز بطرف طبریه ارسال فرموده بودند اما عور طبریه را
محاصره نموده آنها هم مثل اہالی دمشق طلبگار صلح گردیده منازل خود را ہمراے
مسلمین مناصفه نمودند تا که روساً سواران اقامت ورزیدند مسلمانان خبر فتوحات را
بمدینه شریفه نزد حضرت عمر رضی اللہ عنہ فرستادند بنا بر قرب زمان در بین غزوات و تقدم
و تاخر اختلافست در ہر صورت اصل مقصد ضایع نمیگردد.
واقعه مرج الروم
حضرت ابا عبیدہ بعد از فتح فحل ہمراہ خالد و کسانیکه با ایشان بود بطرف حمص عزمیت
نمودند این خبر به ہر قل رسید لشکری مجهز نموده توزر بطریق را بر آنها امیر سیا بمقابله
مسلمانان فرستاد اینجیش بمرج الروم طرف غربی دمشق نزول نمودند حضرت ابی عبیده
در موضع مرج منزل ساخته در همین روز شقش رومی ہم ہمرا لشکری مانند سپاه توزر
بامدادا و و معاونت اہل حمص در انجا منزل نمود چون صبح شد مسلمانان توزر را
ندیدند خالد مقابل توزر و ابو عبیده بمقابل شقش بود تو زر در عین شب طلب
دمشق ہمرا عسکر خود خارج گردیده بود خالد چون از قصدش واقف گردید او را
تعقیب نموده همچنین یزید ہم از دمشق از عزم توزر خبر شده بمقابله اش خارج
گردیده آغاز قتال و جدال نمودند خالد هم از عقب رسید چنان مشرکین را مقتول ساختند
که بحز یکنفر خبر برنده کسی باقی نماند و تمام اموال شان متصرف مسلمان آمده یزید آنرا
بین اصحاب خود و خالد تقسیم نموده بدمشق مراجعت کرد و خالد بطرف ابا عبیده معاودت
نمود ابو عبیده ہم با شقش مقاتله را شروع کرده جماعت کثیری را از ایشان بقتل رساند
خود شقش هم مانند تو زر در محاربه بقتل رسید و مسلمانان اهل روم را تا حمص تعقیت مودن
چون ہر قل اینخمر را بشنید سرہنگ حمص را که در نزدش بود بمقابله مسلمانان فرستاد
و آن سرہنگ بطرف رما رفت و ابا عبیده بجانب حمص نهضت فرمود.


فتوحات اسلامی
(۴۹)
بیان فتح حمص بعلبک غیره

بیان فتح حمص و بعلبک وغیره
مسلمانان بعد از فتح مرج بطرف حمص عطف توجه نموده تا اینکه بر اطراف دیوارهای حمص منزل گزیدند و برای اهالی آن مقاتله را آغاز نمودند مسلمانان درین حین از صبح تا شام مشغول محاربه بودند در ان ایام سرما شدت نموده بود مدت محاصره بطول انجامیده هر فین اہل روم خبر فرستاد و عده امداد نمود تمام نفری جزیره را امر تجهیز داد و برفتن حمص و امداد اهالی آن امر نمود مردم جزیره بطرف حمص دوان گردیدند تا که مسلمانان را از فتح حمص ممانعت نمایند درین وقت سعد بن ابی وقاص سریه را از عراق بطرف هیت سوق داد بیت را محاصره نمود و بعضی مسلمانان به قرقیسا رفتند بنا بران اهالی روم متفرق گشته از امداد اہل روم صرف نظر نمودند اهل حمص با یکدگر مسا ختند که در حفاظت صیانت شهر خود بکوشید زیرا که عرب پا برهنه اند از شدت سرما پاهایشان قطع میگردد ولی حرارت مردانه گی چنان در وجود شان سیلون و جریان داشت که تا اختتام فتح سر انگشتی از ایشان صدمه نرسید و قدم های رومیان قطع گردید وقتیکه هوای برودت تمامی مستان گذشت شیخی از اهل روم نزد اهالی حمص رفته ایشان را به صلح مسلمین دعوت نمود لیکن آنها قبول نکرده مقاومت نمودند باز شیخی دیگری ایشان را بمصالحه مسلمین توصیه نمود اجابت نمودند بنا بران مسلمانان مقاتله را آغاز نموده چنان تکبیری با داز بلند گفتند که اکثر یہ از منازل حمص منہدم گردید باز دفعه ثانی تکبیر گفتند ایندفعه از تموج اصوات مردانه شان دیوارهائی متزلزل شده عمارت شان فرود آمد اہل حمص از مشاهده اینحال بہت احوال خود پریشان و مضطرب گشته از شهر خارج گردیده استدعا صلح نمودند مسلمان حادثه که از صدا تکبیر شان بر آنها وقوع یافته بود مطلع نبوده دعوت شان را اجابت کرده مانند اهل دمشق با ایشان مصالح نمودند ابی عبیده سمط بن اسود کندی را مع بنی معاویه همراهش من مناس بطرف تمن و مقدار را بجانب شی فرستاد و باقی عساکر ظفر ماثر را در داخل شہر حمص امر نزول فرمود ابی عبیده بعد از انکه از امور حمص فراغت یافتند خمس غنایم را بتوسط عبدالله بن مسعود بمدینه منوره خدمت حضرت عمر رضی اللہ عنہ فرستاد حضرت عمر رضی اللہ عنہ مکتوبی بدین عبارت برایش که بر پشت بستر خود یعنی حمص اقامت نموده اقوامی عرب ملک شام را به نزد شهم خود طلب نما و منهم فرستادن عسکر را از جانبی ترک میکنم ابا عبیده بعد از ان عباده بن صامت عوض خود در حمص مقرر نموده خود بطرف حمار رفتند

بعلبک شهر بست
در دمشق بفاصله سه روزه
هیت قریه بیست از قرا
دودان از ناحیه مکان در بادیه
قرقیسیا
شهریست قریب دجله موضع ابداد
که در قرقیسیا نهر خابور در دجله میا
شکین
موضعیست در کوه
شی
موضعیست از نواحی کوه
حماه
شهربگیست قریب
بحرة السلام


بیان فتح حمص و بلک و غیره
(۵۰)
فتوحات اسلامی

اهل حما را ملاقات کرده و آن ها امیر مسلمانان را فرمان برداری نمودند ابی عبیده بدادن
جزیه و خراج اراضی شان مصالحه نمودند و از انجانب بشیرز توجه نموده اهالی آنجا
از شنیدن عزایم مسلمانان مطلع گشته باستقبال شان از شهر خارج و مانند اهل خطبگار
مصالحه گردیدند مطلوبشان قبول گردید از انجا بطرف معره یعنی معره نعمان که به نعما
بن بشیر انصاری منسوبست توجه فرمودند اهل معره مانند مردم حمص طالب مصالحه
گردیدند ابا عبیده مأمول شانرا پذیرفتند بعد ازین ابا عبیده عنان عزیمت را
بجانب لاذقیه معطوف نمودند مردم لاذقیه صلح ننموده آماده مقاتله گشتند و قلعه
شان دارای درب عظیمی بود که بوسطه جمعیتی کثیری گشوده میگشت ابی عبیده بفاصله
بعیدی نزول نموده مسلمانانرا امر نموده تا که حفره های برآخود بکنند که خیلی جمعیتی بود
سواران دران پنهان گردد بعد از ان باهل لاذقیه عودت خود را ظاهر ساختند بعد از تیم
تاریکی شب عالم را فرا گرفت جمیع مسلمانان عودت نموده بحفره ها خود قرار گرفته پنهان گردیدند
وقتیکه آفتاب عالمتاب نمایان گشت اهالی لاذقیه مسلمانانا
در اطراف حصار خود ندیدند در فتن یوم گذشته شان را یقین نمودند بابران در حصار را گشود
حیوانات خود را بجرأ چرا خارج نمودند هنوز حیوانات شان نچریده بود که مسلمانان
از مأمن خود خارج شده بطرف قلعه شتافتند اهالی لاذقیه از مشاهده اینحال بطرف قلعه
خود گریختند و مسلمانان هم بهمراه شان داخل شهر گردیده بقهر آنرا تصرف کردند و یکطایفه
از نصاری گریختند بعد ناچار گشته طالب امان نمودند که بمأوای خود مراجعت نمایند و روسا
شان خواه قلیل یا کثیر باشد خراج معین با امسلمین بپردازند و مسلمانان کنیسه شان را
واگذار کردند و مسجد جامع خود را که عباده به لاذقیه تأسیس نموده بود آباد و وسیع نمودند
بعد از فتح لاذقیه مسلمانان مردم روم را از جبل لاذقیه قرارداند و معاویه در عهد ولایت
خود حصاری خارج از لاذقیه بنا نمودند و آن حصار را از رجال یادی مملو ساختند
بعد از فتح لاذقیه همرا عباده بن صامت انطرسوس را که قلعه محکمی بود فتح نموده اهالی
آنجا را کوچانیدند معاویه انطرسوس را شهری ساخته و رجال مقاتل را اجازه دخول
دادند و با لباس را نیز مانند لاذقیه عمل کرد و فتح سلمیه نیز درین ایام وقوع یافت.
بیان فتح قنسرین و داخل شدن هر قل به قسطنطنیه
حضرت ابی عبیده چون از فتوحات که قبلا مذکور شد فرغت بطرف قنسرین عطف توجه فرمود
بقریه حاضر که از مضافات قنسرین است نزول فرمودند اهل روم در تحت قیادت
میناس که بعد از هر قل بزرگترین رجال روم بود بمقابله مسلمانان لشکری فرستادند در قنسرین

شهریست در شام و نزدیک
به آن بوار د ان غیور جگرد
معره
شهریست از مضافات
حمص و بین حلب حمام
لاذقیه
شهریست بسام در بالای
لاذقیه بات محفوف و بوسط
انطرسوس
شهر یست در شام با سور جلیل
و مقام امن و محل فتن
سلمیه
شهر کوچکست از بلدة
قنسرین
شهر یست در شام و فاصله
بکمنزل از حلب یم
حاضر
قریه ایست از مضافات
قنسرین ۱


فتوحات اسلامی
( ۵۱ )
بیان فتح حمص بعلبک
بیکدیگر تلاقی شده معرکه شدیدی پدیدار مسلمانان قیاس را مقتول ساخته از جسد دو مانی
چنان قتلهای بساختند که تا آنوقت ندیده بودند و تمام شان چون نعش واحد مردند
حضرت خالد رفته در قنسرین فرود آمدند اهالی قنسرین از نهایت خوف خود را محصور ساخته
مسلمین بر سرشان گفتند اگر بر ابلق جاکیر شوید خداوند ما را بر شا حمل میکند یا انکه شما را
در نزد ما فرود می آورد مردم قنسرین چون حالت مسلمانانرا مشاهده کردند مسلماً که
شجاعت را از ناصیه شان دیده با دخودر ا از احوال پرملال پالی حمص آوردند ناچار
مانند اہل حمص با مسلمانان مصالحه کردند خالد صلحشانرا بشرط تخریب شهر قبول کردند
و آنها نیز راضی کشند مسلمانان در سهل شهر گشته عماراتشرا منهدم ساختند در این ایام
هرقل به قسطنطنیه داخل گردید و سبب رفتن ہرقل به قسطنطنیه این بود که خالد از ملک معظم
قصد اور انمود ابوعمر ابن الا کب از ولایت گونه حرکت کرده از ناحیه قرقیسا طارح شد
و عبد بن این معمر از ناحیه موصل حریص آن گشته اما بعد از غرم مراجعت نمود بنابراین هرقل
خوف نموده داخل قسطنطنیه گردید چون حضرت عمر رضی هم عنه از افعال خالد باخبر شد گفت
خالد خود را امیر ساخت حتماً حضرت ابو بکر رضی هم عنه را ارحم کند که نسبت بمن در معرفت رجال
اعلم بود چونکه سابق حضرت عمر رضی هم عنه خالد و شنی را از امارت عزل نموده بودند محرو مودند
که من این دو امر وا پر سبب شک یا خیانت شان معزول نمودم لیکن خوف نمودم که
بسبب عظمت آنها مردم بعنا د خود را بدیشان بنموده امر خلافت در انظار مقدر گردد
هرقل بعزم قسطنطنیه اور پا خارج گردیده به شمطاط نزول نمود و از انجا بطرف طنطنیه
رفته در موضعی مرتفعی ایستاده رو بطرف شام نموده گفت اسلام علیک یا سو سلام
و داعیه که منابعد مین ما و تو جمعیت حاصل نمیشود و هیچ رو می بسوی تو آمده نمیتواند
الا مخوف تا که متولد شود مولود شوم کاشکی متولد نمی شد بعد از ان امردی
و متعلقین آن در روم کو اراب بعد رفته داخل طنطنیه گردید و اہل قلعه نائیکه
که بین اسکندرون و طر سوس واقعند گرفته با خود برد تا اینکه مسلمانان در عمارت بین
انطاکیه و روم نروند و قلعه بهار اخاک آلود ویران کرد چنانچه در انجا کسنی نمی یافتند
بسا بود که رومیان در انجا کمین کرده بر مسلمین اصابت نمودند مسلمانان از مواضع مختلف
در اشند
ذکر فتح حلب انطاکیه و قصبات آن
ابو عبیده بعد از اختتام امور قت ترین بطرف شهر حلب متوجه گشتند در بین طریقت
بر ایشان خبر رسید که اہل قنسرین قصر را در نموده بنای کهر را اندند بنابران ابوعبیده
مفصل
شهر ستسیت مابین حلب و قنسرین
شهسیاح
شهر بیست رروم از بناهای
وانطاکیه و همانجا قصر سیبت
اسکندرون
در بیتا انطاکیه
طرطوس
شهر بیست به سوه شام
بین انطاکیه و حلب
حلب
شهریست بیست شات ان دلیکے
وسیع و بابرج در نزدیکی انتاکیه
وجبله و قاره و نامند زرا و
انطاکیه شهری است
از نواحی شام در مجا حلب در قلعه
و یج و کمره و مینا قسقا به بیار
بهم


بیان فتح حلب و انطاکیا
( ۵۲ )
فتوحات اسلامی

مله کندی را پسرکوبی شان ارسال نمود سمط آمده قنسرین را محاصره نموده فتح کرد مسلمانان
رمه با و گوسفندان زیادی را غنیمت نمودند و سمط غنائم را بین عسکر خود تقسیم و باقی را
در خیمه گاه مسلمین نهاد ـــ لیکن ابو عبیده رفتند تا آنکه بموضع حاضر که قریب شهر حلب
واقع است رسیده و در انجا عده کثیری از عرب تنصره جمع شده بودند ابو عبیده
همراهان با و آ جزیه مصالحه نمودند بعد از ان آنها دین اسلام را قبول نمودند از انجا
ابو عبیده نزدیک شهر حلب آمده اهالی شهر از مشاهده مسلمین خود را محصور ساختند
مسلمانان هم اطراف شانرا گرفتند لیکن فورا اهل حلب از نفس ها و اولادان خود و شهر
و کنائس حصار خود طلب صلح نمودند مسلمانان هم موقع مسور را استثنا نموده بقرار موعده
ابو عبیده از آنجا بطرف انطاکیه توجه نمودند و جمعیت کثیری نیز از قنسرین همراه اهالی
آن محصور گشته بودند مسلمانان بدانجا رسیده اطرافش را محاصره نمودند اهالی آن با ناچار
گشته با و آجزیه و جلا وطن طلبگار صلح شدند ابو عبیده بعضی را فرار و برنجی را اجازه
اقامت داده مامون گردیدند بعد از ان باز اهالی انطاکیه عهد شکنی کرد بناء بغاوت
گذاشتند لہذا ابو عبیدۀ عیاض بن غنم و حبیب بن مسلمه را برای سرکوبی شان ارسال
نمودند و قتیکه آنها با انطاکیه رسیدند بمصالحه اول انحارا فتح نمودند در نزد مسلمانان انطاکیه
نیز هم بود چون این خبر بحضرت عمر رضی عنم عنه رسید با بو عبیده مکتوب فرستادند
حاجتی از مسلمین را به انطاکیه مربوط ساخته برای شان عطا و بخشش ها در ینوقت
به ابو عبیده خبر رسید که اهل روم با بین معره ـــــ مصرین ـ و حلب جمع گردیدند
بنابران ابو عبیده بطرف شان متوجه گشته بعد از مقاتله ایشان را منهزم
ساخته و عده از رومیهای را مقتول و اسیر نمودند و همرا مردم معره مصرین مانند
حلب صلح نمودند و از انجا بطرف بوقا سیر کرده جمیع قریه های جوشه سر مین
تیرین را مفتوح ساختند و بر جمیع اراضی قنسرین و انطاکیه غالب گشتند
ابو عبیده باز بطرف اهل حلب جوع نمودند زیرا که آنها مسلمانان را در نزدیک خود
بدگوئی و سرکشی نموده بودند لہذا مسلمین آنرا فتح نموده در تحت انقیاد آوردند
از انجا بطرف قورس روان گشته رآیی از رهبانان آنجا با ابو عبیده ملاقی
گشته استدعای صلح نمود ابو عبیده مانند انطاکیه همراه شان صلح نموده سواران را باطراف
فرستاد و آنها بر تمام زمین قورس غالب گشتند پل عزار را نیز فتح نمودند ابو عبیده بجانب
مبج شیر اهالی آنجا مانند انطاکیه مصالحه کردند و عیاض بن غنم را بناحیه دلوک و عیان
فرستادند بعد از رسیدن عیاض مردم آنجا مانند منبج طلب صلح نمودند ابو عبیده هر شهر و

معره بمعنی نی
همراهی بدست بنوای مصر
موقوف
قریه ییست از اعمال اکه
بقولمه
قریه ییست نزدی حلب
مصرین شهر یست در
شام بخیر
ش
برین قریه یست از
نو احملی بغاز با شحری
قصبه ییست کیم
قوریس شهریست در اثنام
یخند بود اکنون ویرانه اوت
قز
عزار قعله موضعیت درطلب
منبج شهر یست در نواحی حلبه
دلوک کشور یست در روم
عیان موضعیت در نواحی طئی
قصبد را


فتوحات اسلامی (۵۳) بیان فتح بعلبک تا قیصاریه

قصبه را که تصرف مینمود عاملی از مسلمین در آنجا والی میگردانید و جماعتی از مسلمین
نیز همرآشان ضمیمه ساخت و مواضع مخوفه را از اشخاص دلاور پر مینمود بعد خودشان
بطرف بالس حرکت نموده حبیب بن مسلمه را بهمرآه جیشی بطرف قناصرین ارسال نمود
وقت که او بدانجا رسید همرآشان مصالحه نموده شرط کرد که یا فرار کنند یا جزیه را
قبول نمایند بعداً ایالی اکثریه از اهالی آنجا را بجانب بلاد الروم و ارض جزیره و قریه
حسوج فرار و مسلمانان ازین تا نهر فراط را استیلا نمودند و حضرت ابا عبیده بجانب
فلسطین عودت نمود حبیب بن مسلمه بطرف اهل جرجومه که شهریست در کوه لکام
و اهالی بزا حراجمه میگفتند برفت و با آنها بشرط انکه با مسلمان معاونت نمایند
مصالحه نمود و شهرشان را فتح کرد و دیگر جیشی ابو عبیده بهمرآهی میسره بن مسروق عبسی
بجانب بلاد روم فرستاد و میسره را بهمرآهی مسلمین اخراج به نبر اس که از نواحی
انطاکیه است گردیده و بلاد روم را قصد نمودند بهمرآهی جمعیتی از اهل روم که از طایفه
عرب متصره بنی غسان تنوخ و ایاد مرکب بودند و خیال متحد شدن با هر قل داشتند
لیکن میسره آنها را فرصت نداده آغاز مقاتله نمودند و از کشتن ایشان مقتله بزرگ
ساختند و مالک بن حارث اشتر نخعی نیز با مداد میسر از طرف ابا عبیده آمد و مسلمانان مالک
سلام کرده عودت نمودند ابو عبیده جیشی بحرت عمارت اندیجانیه بارش فرستادند خالد انجا رسید در شهرش
انها آنرا امان داده قرار نمودند و شهر را تخریب ساختند و ایضا حبیب بن مسلمه را
با جمعی برای تصرف قلعه حدث ارسال فرمودند حبیب بعد از وصول بدانجا آن قلعه را
مالک گشت تمام این فتوحات در سنه ۱۳ الی سنه ۱۵ پیاپی قریب الوقت
یکدیگر بوقوع یافته و فتح قیساریه و محاصره کردن غزه نیز در این ایام واقعشده
فتح قیساریه و محاصره غزه
در سنه ۱۵ حضرت عمر رضی الله عنه مکتوب برای یزید بن ابی سفیان فرستاد
که معاویه را به قیساریه ارسال نماید و نیز مکتوب جداگانه برای خود معاویه فرستا
و او را بمقاتله اهل قیساریه امر نموده بودند بنا بران معاویه بجانب قیساریه
نهضت فرمود و چون قیساریه رسید آنرا محاصره نموده و اهالی آن همیشه بمقابله معاوی
خارج گشته منهزما نه بقلعه میگشتند لیکن مرتبه آخر نام خود را مرگ نهاده بمقاتله معاویه
بر امدند اینمرتبه هم مسلمین شکست فاحشی بدانها دادند که عده قتلای شان بالغ بر
هشتاد هزار گردید و به همرای کسانیکه در حین هزیمت بقتل رسیدند صد هزار نفر از انها
مقتول گشتند و معاویه قیساریه را فتح نمودند- درین ایام علقمه بن مجزز غدار ا کند

(حاشیه)
بالس
شهریست در شام بجهت
قاصرین
شهریست نزدیک حلب
جرجومه
شهریست در کوه لکام در میان
بیاس و انطاکیه
انطاکیه در این وقت
بید انگلیس در امده است
شهر انطاکیه در جنوب
جین واقع شده و مشرقی دریای
غسان
نام طایفه است و به قبیله
از طوایف عظام است در عربستان
غزه
شهریست با غله در نواحی شام از
معروف فلسطین مجمع


فتوحات اسلامی ( ۵۴ ) فتح بیسان و وقعه اجنادین

روسای کفار بود در ولایت غزه محاصره نمود هرچند که علقمه پیش نهاد بتصلح را پیش
میفرستاد احدی بآنچه مقصود وی بود به قیقاره نمیرساند لاجرم خود علقمه بصورت رسول
خود نزد قیقاره رفت قیقاره چون علقمه را دید شخصی را خفته فرستاد تا که درین راه
علقمه نشسته و علقمه را در حین عودت بقتل رساند علقمه این غدر را درا اثناء شده
گفت ای قیقاره همرا من چند نفر دیگر میباشند که در رایم شرکت ارند حال میروم
تا آنها را بیاورم قیقاره از شنیدن این سخن شخصی را نزد آن مرد فرستاد که علقمه را مقتول
نسازد چون علقمه از قلعه خارج گشت دوباره به نزد آن عودت نمود فعلان مانند
فعل عمرو بن العاص است که با ارطبون نموده چنانچه در غزوه آتی ذکر میشود.
فتح بیسان وواقعه اجنادین
وقتیکه ابوعبیده و خالد بسیان حمص رفتند عمرو بن عاص و شرحبیل بن حسنه را
بطرف اهل بیسان فرستادند و آنها ببیسان رفته و همراه اهل اردن مصالحه
کردند در نیوقت عساکر روم به غزه و اجنادین و بیسان جمع گردیده بودند
ابوعبیده ابواعور سلمی را به اردن خلیفه ساخته عمرو و شرحبیل بسیجانب ارطبون
و متابعینش که در اجنادین بوده متوجه گشتند ارطبون شخصی زیرک و کاردان بود
عسکر عظیمی به ایلیا و جند کثیری برمله تعبیه کرده بود چون اینخبر بحضرت عمر رضی الله عنه
رسید فرمودند که ما ارطبون رومی را با ارطبون عرب یعنی عمرو بن العاص مقابله میکنیم
تاکدام یک از ایشان غالب میگردند معاویه اهل قیساریه را از توجه بنزد عمرو مشغول
گردانیده تا نه امداد اهل روم بازداشت عمرو و علقمه بن حکیم فراسی و مشرق ملکی بمقاتله
ایلیا فرستاد و آنها ایلیا اشکارا از عمرو بازداشتند و ابا ایوب مالکی را به رمله نیز بالای
اهل روم مقرر ساختند تا که آنها را مشغول ساخته نگذشتند باهل روم کملک رسانند
حضرت عمر رضی الله عنه لگناپی در پی به نزد عمر و میفرستادند عمرو درین ایام باجنادین
بوده و به ارطبون بسی فعل کرده نمیتوانستند و از فرستادن قاصد با فائده حاصل
نمیگردید ناچار آعمر وته خودش بقصد رفتن به نزد ارطبون را نموده رفت و خود را بلباس
رسولی جولان داد لیکن ارطبون از نهایت ذکاوت خود فهمید که این پیربست کسی
میباشد که عمرو بدون رای آن کار نمیکند بنابراین شخصی را فرستاد که در بین راهیش توقف
نموده در حین مراجعت او را بقتل رساند لیکن عمرو مکر ارطبون را درک نموده گفت ای
ارطبون توتو مکالمه یکدیگر را شنیده مقعدت را فهمیدم و من از جمله ده نفر میباشم
که عمرو رای مرا می پسندد و اکنون مرا به نزد تو فرستاده حالا میروم تا آن نه نفر را اورده


فتوحات اسلامی
(۵۵)
فتح میسان اجنادین

باایشان مکالمه نما در صورتیکه هر امریرا قبول نمود نمائند بهتر که امیر کل عسکر آنرا قبول نمودند
و اگر نه پذیرفتند ایشانرا پس بمنزلشان بفرست ارطبون این گفته عمرو را پسندید اورا
رخصت نمود و شخصی دیگری را فرستاد که بآن شخصی که بکین کشتن عمرو را نموده بود بفهماند
و او را از کشتن عمر خبردارد حضرت عمرو پس بمنزل خود عودت نمود بعد از آن ارطبون
رومی دانست که مدین کار عمرو اورا فریب داد بنابر ان ارطبون گفت که این مرد عربی
دان ترین و زیرک ترین خلق است - چون حضرت عمر رضی الله عنه ازین قضیه مطلع گشت
گفت (لله در تر عمرو) در حین مکالمه عمرو با ارطبون برایش طرز بهتری در جنگ معلوم
گردید بنابران در اجنادین مقابله شدیدی شروع گشته ارطبون بطرف ایلیا فراریت نمود
و از بین مجاهدین که اطرف بیت المقدس را محاصره نموده بودند در آنجا فته داخل شهر گردید
و عمرو در اجنادین منزل گزید.
بیان فتح بیت المقدس
فتح بیت المقدس در سنه ۱۵ هجری بزمان سعادت آوان حضرت عمر رضی الله عنه وقوع یافته و بقول
بعضی در سنه ۱۶ هجری مفتوح گردیده سبب فتح بیت المقدس چنین بود که ارطبون چنانچه قبل مذکور
شد از اجنادین شکست خورده به بیت المقدس رفت عمرو بن العاص در تعقیب آن غزه و سطیه را
فتح نمود که مرقد حضرت یحیی بن زکریا علیهما السلام در سبطیه است بعد از آن نابلس را به امان
و جزیه د شهرند و بض و عمواس و بیت جبرین و یا فا را فتح نمودند بعضی برآنند که این
مواضع را معاویه استیلا نموده - عمرو باز بهمج عیون در آنسبر فتح کرد پس از یکه این
فتوحات تکمیل یافت مردی را به نزد ارطبون به بیت المقدس فرستاد و مکتوبی نیز با دسپار در
امر نمود که مکالمات اور ابخوبی استماع نماید دانشخص بزبان رومی جر با ارطبون مکالمه نمود
وقتیکه رسول عمر و بنزدش رسید مکتوب را رسول حصینیکه ارطبون در آنجا بود راجع نموده و
ارطبون گفت بخدا وند قسم که عمرو بعد از اجنادین کوچکتر بن حصه را فتح نخواهد نمود در ندایش
از و دلیل این سخن را استفسار نموده گفتند آیا تو از کجا دانستی ارطبون گفت که فاتح این شهر
مردیست که صفاتش چنین و چنانست و صفات حضرت عمر رضی الله عنه را تماما بیان نمود بعد رسول
نزد عمرو رسیده تمام سخنان مسموعی خود را بیان نمود بنابران عمرو مکتوبی مرزانو شته
بمدینه مشرفه خدمت حضرت عمر رضی الله عنه فرستاد مضمونش این بود من دشمنان
سختی در امعالج مینمایم و بلادیست که آامداد خیره گردیده رأی شما در نسا چیست
ازین مضمون حضرت عمر رضی الله عنه دانست که این مقوله را خود عمرو نگفته بلکه
از اهل عجم و هم شنیده لہذا حضرت عمر رضی الله عنه از مدینه منوره خارج گشته

حاشیه
بيت المقدس
عبادتخانه و قبله انبیاء بوده
در پنجا زیاده از بین برو
پیغمبر
مدفون است و از عهده
فلسطين
مخلیقی است معمور در بحر ابیض
بیت المقدس در میانه و قبله
از نواحی فلسطین
آن قریه ایست قریب
بیت المقدس و ما فی فلسطین
نابلس نهر معموربیست
در زمین فلسطین
عمواس نام موضعی است
نزدیک به بیت المقدس و گویند
از قراء فلسطین
یافا شهر ایست در بحر روم که
لنگرگاه بیت المقدس میباشد. تبحر حجم


فتوح شام (۵۶) فتح بيت المقدس

بطرف بيت المقدس متوجه شدند بعضی گفته اند که اهل روم از مسلمانان طلب نمودند که امیر خود را
به نزد ما حاضر نمایند تا که بایشان آیه صلحیم ابا عبیده خالد را که از جمیع مسلمانان مشابه بحضرت
عمر رضی الله عنه بود بدانها ارائه دادند آنها گفتند که ما شهر خود را بهیچ کدام از شما دو امیر تسلیم نمیکنیم
اگر چه ده سال در محاصره نمائید تا شخصی که بدین صفات موصوف نباشد هرگز درب شهر را
بروییش نمیکشائیم و صفات حضرت عمر رضی الله عنه را بیان نمودند بنا بران ابو عبیده با سایر امرائیکه
که بطرف اقدمت حضرت فاروق رضی الله عنه ارسال داشتند چونکه ابو عبیده آنها را محاصره نموده
گفتند ما نقد ایالی شام با مردم بیت المقدس مصالحه نمایند آنها گفتند تا متولی صلحنامه عمر نباشد
هر آینه ما صلح نمیکنیم این خبر هم ابوعبیده بنزد حضرت عمر رضی الله عنه فرستاد لهذا حضرت عمر
از مدینه شریفه برآمده به بیت المقدس رسیدند ـ در تاریخ ابن الوردی مذکور است که حضرت
خاتم النبیین به عمر فرمودند که عنقریب شهر بیت المقدس را بدون مقاتله فتح مینمائی
این بود که قرار گفته حضرت رسول الله صلی الله علیه وسلم بدون محاربه حضرت عمر رضی الله عنه
بیت المقدس را مفتوح ساختند و این یکی از معجزات اخبار بغیب آنحضرت صلی الله علیه و سلم
بود وقتیکه حضرت عمر رضی الله عنه از مدینه منوره خارج میگشتند حضرت علی کرم الله وجهه را
عوض خود خلیفه مقرر نمودند و حضرت علی فرمودند از برای حضرت عمر که شما بنفس خود
کجا میروید و شما اراده رفتن بکجا را دارید حضرت عمر فرمودند من تحصیل میکنم گنجها کفار
قبل از موت عباس زیرا که اگر عباس از نزد ما مفقود گردید شبهایکه بر مسلمانان کشاده
میشود شما بان اشاره نیز نمیکنند و می نمایند و حضرت عباس شش سال بعد از خلافت
عثمان وفات نمودند و بعد از رحلت شان مسلمانان متفرق و متلاشی گشتند عمر رضی الله عنه
به اشتری سوار کشته و دو جوال که یکی در آن آرد گندم دیگری خرما داشت مشک آبی
در مقدم و کاسه بر عقب سر خود پوشیده بان قرار داده همرآ اصحاب خود روان گشتند
و حضرت عمر را چنان عادت بود که در هر منزلی فرود می آمدند تا نماز صبح را ادا نمی ساختند
حرکت نمی نمودند بعد از ان کاسه بزرگ پر از سویقها نموده خرما ها را بر انش فرش چیده نزد
هر یک از مسلمانان برده میفرمودند كُلُوْا هَنِيْئاً مَرِيْئاً و خودشان میخورند و بر
مسلمین می خورانیدند و بعد از ان از منزل حرکت مینمودند و بهمین قسم عمل میکردند
تا اینکه بشام رسیدند بعضی میگویند که عمر چون بجابیه رسیدند بالا اسپی سوار بودند
لیکن آنحضرت چهار مرتبه بشام تشریف برده بودند مرتبه اول سواره اسپ مرتبه دوم
مرکب شتر و دفعه سوم خبر استری سوار بودند اما درین مرتبه جهته طاعون مراجعت کرده
بودند و مرتبه بسیاری خرمخشیده بر امرآ لشکر نامکتوب مرتب بما وند که هر عساکر از طرف


فتوحات اسلامی ( ۵۷ ) بیان فتح بیت المقدس

خود خلیفه مقرر نمود و خودشان بجابیه بیایند و اول کسی که بحضورشان مشرف گشت یزید
بن ابی سفیان و بعد از ان ابو عبیده وخالد بر بالای اسپها بالباس‌های دیباج و حریر نزد
عمر رض نزول نمودند ایشان را سنگها زده فرمودند که بچه‌زودی از رای خود
مرجعت نمودید و مرا بدین لباس استقبال جائید ایا جز این نیست که دو سال
بنیامده که شکم‌های شما سیر شده قسم بالله تعالی اگر شما بعد از دو سال چنین میشدید
عوض شایان یگرای انیمصوب مینمودم مسلمانان گفتند یا امیر المومنین این لمعه سلمه
که آویخته ایم مضر شکم فرمودندـ باید صلاح درخشان باشد وقتیکه مسلمانان داخل
بجابیه گردیده بودند ارطبون بمصر گریخته بود و اهالی بیت القدس حضور حضرت عمر رض
بادای جزیه مصالحه کردند و درب شهر را برایشان گشادند و روایت کرده ام که اهل روم از
گشادن درب شهر ممانعت مینمودند تا اینکه حضرت عمر رضی الله عنه از بچشم سر مشاهده نمودند
و اتصافاتی را که در کتب خوانده بودند از جمیع اعمال در یافتند حضرت عمر رض فرمودند که شتری
در نزدم حاضر کنید و آنحضرت برین اشتر سوار گشته و برقع که چهار ده پیوند داشت ملیس
و غیر آن چیز دیگری نپوشیده بودند و بر سر خود قطعه شعین قلکوالی مجده و به این لمسه بطرف القدیری
روان گشتند و غیر از ابا عبیده که مقدم شان میرفت دیگر همرایشان نبود و بقرب دیوار
شهر ایستادند ناگهان عقب دیوار اهالی شهر به بینند بعد از دیدن آقا شهر با واز بلند فریا
فریاد زدند که بخدا وند قسم این همزو پست که صفاتش را بکتب میغ مطالعه نمودیم و این آن
شخصیست که فتح بلاد لا محاله بدست اوست بعد سردارشان فریاد زد و آباد شما راست که
بجانها و نزول کنید و همرایش عقد امان و توثیت نمائید بنابران اهالی بیت القدس
فرود آمده از وی عهد و میثاق و عقد ذمه و جزیه را مسئلت نمودند حضرت عمر رضی الله عنه
جر را بجا آوردن سجده شکر سر خود را بر روی پالان شتر نهادند و بعد از ان به نزد اهل قهر
نزول نموده گفتند هر یک از شما از شهرهای یکدیگر میباشد بشهر خود بروید و همان روز که بارک
عهد و میثاق مسئلت نمودید همزای شما با دای جزیه مصالحه نمودم بعد ازین حضرت
فاروق رض معه بکر خود رفته مردم بیت المقدس ابواب شهر خود را به بستند و چون فردا
شد با مسلمین داخل شهر گردید مذخره را کشف نموده بالای ان ساختن مسجد را امر
نموده بعد از ده شبانه روز بطرف مدینه منوره متوجه گشتند علقمه بن حکیم را
به نصف فلسطین والی ساخته ورمله را مقر او معین نمودند و علقمه بن محز را بنصف
دیگر فلسطین والی به بیت المقدس مسکن دادند و عمر و را همرای شر حبیل بلقہ ضمیمه
نمودند عمرو و شر حبیل حضرت عمر رضی الله عنه را در جابیه ملاقات نموده و رجال سواره


فتوحات اسلامی
( ۵۸ )
بیان اخبار حمص
زانوهای شان ابوسیده به بغل گرفته بودند بعد از ان حضرت عمر رضی اللہ عنہ بطرف
بیت المقدس باز گشتند در اثنای راه قدر التنگی مشاهده نموده پیاده گشتند و مسلمانان
اسپ غیر عربی بدراً آورده انحضرت سوار شده دیدند که اسپ گردن بلندی و شوخی
میکند بنا بر ان از ان اسپ نیز نزول فرموده برویش سیلی زدند که این شوخی
که بر ایت تعلیم نموده بعد از ان بان قسم اسپ سوار نگشتند ازین وقت ارطبون
بمصر بود تا جنگت بر مسلمانان به انجام رفته اور ابمقتول نمودند درین سنه و سال
ما بعدش فتوحات کثیری بملک عراق مسلمانان کردند که بعد بیان میشود.
بیان اخبار حمص وقتیکه هر قل مسلمانان انجا را
قصد نموده بود
در سنه ۱۷ اهل و بوم مسلمانانی که در شهر حمص بودند قصد کردند و تحریک اهالی
روم از طرف اہل جزیره بود که آنها بر آلک روم مکتوبی فرستادند لشکری
بر مسلمانان شام تخریص نمودند و به او از طرف خود وعده معاونت دادند
ملک روم قول شان را پذیرفته تهیه عسکر نمود چون مسلمانان از عزم اہل
روم خبر گردیدند فساد شهر روم را بسکر گاه خود نمودند در ینوقت خالد دهم از
قنسرین بمسلمانان حمص ملحق گردیدند ابو عبیده بهمراه مسلمانان مشورت نمود که
آیا فی الحال محار به نمائیم یا اینکه تا رسیدن امداد متحصن گردیم خالد بمحار به نمودن
فوری را داد و باقی مسلمین محصور شدن تا رسیدن مددا بو عبیده رای
مسلمانان اطاعت نموده بجانب حضرت عمر مکتوبی فرستادند حضرت عمر رضی اللہ عنہ
تمام امرآ جنود که در عراق بودند مکتوب فرستاد تا که جیشی بامد ا د ا بو عبیده ارسال
نمایند عمر رضی اللہ عنہ در هر شهری مقدار مناسبی اسپہا تهیه نموده بود که در حین وقوع
ناگہانی مردمان بالا آنها سوار شده بمدافعه دشمن و مخابره مسلمانان اعمال ورزند
از انجمله چهار ہزار اسپ در کوفه بود که سر بر مست آنها سلمان بن ربیعہ باہلی بود
و نیز در باقی بلاد مسلمین بمقدار مروم آن اسپان مهیا بود مکتوبی بر آ سعد بن تمام
حضرت عمر رضی اللہ عنہ فرستاد که مردم خوانده در تحت قیادت قعقاع بن عمر و بمد ابو عبیده
بفرست و برا که رومیان او را احاطه نموده اند و سہیل بن عدی را با عسکری بشهر
رقه ارسال نمازیرا که مردم جزیره رومیان را بدین امر تحریک کرده اند و عبد الله
بن عتبان را بجانب نصیبین روانه نما حران و رها را قصد کنند ولید بن عقبه را
بمحاربه اهالی جزیره بدیعہ و تنوخ سہیل کن عیاض بن غنم بر امرآ جزیره و اتی باشد

شهر مشهور است
فوق وقت از بلاد جزیره در پیر
همان مه منزل ۴۰م
نصیبین
نویسیست به جزیره واقع بطریق
یمن موصول نام ہو
حُران
داد لیست به جزیره
ورها
قبلا بیان شد ۱۲


فتوحات اسلام
(۵۹)
بیان اخبار حمص
قعقاع ہمراہ چهار ہزار مجاهدین در همان روز وصول مکتوب بطرف حمص حرکت نمود عیاض
با سایر امرا بمواضع ماموریه خود شتافتند حضرت عمر رضی اللہ عنہ هم برآمداد
ابو عبیده از مدینه شریفه بطرف حمص خارج گردیدند اہالی جزیره یعنی معاونین
رومیان از عزم مسلمانان خبر شده از اهل روم فرقت جستند و ابو عبیده
رومیان را منهزم ساختند و بعد از گذشتن سه روز از واقعه قعقاع ہمرا ہے
مجاهدین خود بحمص رسید ابو عبیده خبر فتح را ہمراہ تعمیم امداد برای حضرت عمر رضی اللہ
ارسال نمود حضرت عمر رضی اللہ عنہ بعد از قرأت مکتوب برای ابو عبیدہ نوشت کہ اہل
امداد خود را بغنائم شرکت دهید زیرا که انہزام رومیان بر اثر شنیدن رسیدن
ایشان بود و نیز خداوند ہر گونه ما را جزای خیر دہد کہ کفایت حوزه خود را نموده اہل حمص را
نیز مدد نموده رساندند حضرت عمر رضی اللہ عنہ درین سفر تا جابیه رسیده بودند لیکن بتبلغ
خبر کیت رومیان مکتوبی با بوعبیده فرستاده بمدینه شریفه مراجعت فرمودند خالد بر
ہمراہ تبعه خود با امیر المومنین مصاحب دید چونکہ سہیل بن عدی برقعہ رفتہ ولید بن عقبه
بجانب عرب که بجزیره بودند حرکت نمود رقعہ را از ہر قل گرفته ہمراہ سهیل بن عدی
بطرف ایاد بن نزار که باغی شده به ارض روم رفته بودند حرکت کردند حضرت عمر رضی اللہ عنہ
مکتوبی در ضمیمون به هر قل ارسال داشتند کہ قبیلہ از قبائل عرب دارا ترک نموده
بدبار تو آمدند قسم بخداوند که ایشان را از ملک خود خارج ننمائی یا مایان طوایف نصاری را
از ملک خود بجانب تو اخراج میکنیم چون مکتوب به هر قل سید آنقبیله را از ملک خود
خارج نمود و چهار هزار کس قریب بشام و جزیره متفرق شدند
بیان فتح جزیرہ وار مینیہ
جزیره بلا دیست که دیار بکر و مصر و ربیعه بین دجله و فرات را شامل است ( امام
جزری شبہ جزیرہ نسبت دارد ارمنیه شهر ریست که از اہل روم بود و قتیلہ سعد
بجزیرہ عسکر فرستاد اہالی آنجا از امداد اہل روم دست کشیدند زمانیکہ اعزام
جیشی از کوفہ را بجانب خود درک نمودند شہر خود رفتہ سہیل بن عدی بایشان
رسید محاصره شان نمود تا اینکه طالب صلح گردیدند عبداللہ بن عتبان بموصل
و نصیبین رسید اہالی آنجا ہم مانند رقه مصالحہ نمودند ولید بن عقبه نیز به نزد
اعراب جزیره نزول نمود غیر از ایاد این نزار مسلم و کفار ہمرا ہی ولید اقامت
ورزیدند زیرا کہ آنہا بہ ارض روم داخل گردیده بودند ولید این واقعہ را
بحضرت فاروق رضی اللہ عنہ خبر داد و آنحضرت مثل سابق به ہر قل مکتوب فرستادند


فتوحات اسلامی (۴۰) بیان فتح جزیره

بعد از انکه رقا و نصیبین را تصرف کردند عیاض و سهیل و عبد الله بن عتبان ولید همرا ه
گشته بطرف حران رفتند اهالی انجا بدون جزیه سپردن برا اجابت نمودند ولید قبو ل فرمو
بعد ازان عیاض و سهیل و عبد الله هم به نزد اهل رها فرود آمدند مردم انجا نیز بدادن جزیه
آماده شدند مجاهدین انچه که قبلاً از اهل جریره گرفته بودند بعقد ذمه شان اجرا
نمودند ملک جزیره از نام شهر تا اسان تر فتح گردید سهیل و عبد الله بکوفه مرجعت
کردند چون حضرت عمر رضی الله عنه از جابیه بمدینه شریفه عودت کرد خالد را همرای
خود بردند لہذا ابو عبیده مکتوب بحضرت فاروق فرستاد که عیاض بن غنم را بمن
ضمیمه فرمائید حبیب بن مسلمه را به امور محاربات اهل عجم که در جزیره بودند عامل
و ولید بن عقبه به امور عرب انجا مقرر گردانید اما ولید از قبول جزیه بنی تغلب
ابا ورزیده گفت که از شما بجز اسلام آوردن چیزی نمیخواهم حضرت عمر رضی الله عنه
نیز مکتوبی فرستاده بود که از جزیره غیر از اسلام آوردن چیزی قبول نشود و عرب
جزیره را بنی تغلب را بگذارید که نه ولید را نصرت میدهند و نه احدی از دخول
دین اسلام منع نمایند چون در قبیله بنی تغلب امتناع و سرکشی بود لہذا ولید ایشانرا
قصد نموده بود حضرت عمر رضی الله عنه خوف نمودند که مبادا همرای شان قهراً اعمال
ورزد بناءً ان او را معزول فرات بن حیان، هند بن عمر حلمی ابراً تھا مقرر فرمود
روایت صحیح که اکثر مورخین به آنند فتح جزیره از جمله فتوح شام شمرده میشود در سنها
هجرت وقوع یافته و بعضی گفته اند که از جمله فتوح عراق و در سنه ۱۹ از هجرت واقع شد
سابقا مذکور شد که حضرت عمر رضی الله عنه خالد را از جابیه همراه خود آورده و از امارت
لشکر ا اور امعزول نمودند زیرا که در اموال از و تبذیر و اسرف مشاهده نموده بودند
از انحمله بکرابنه اشعث ابن قیس ده هزار بخشیده بستی دیگر عطایای مبذول میداشت
خالد چون بمدینه شریفه رسید در مجمع عام بحضرت عمر رضی الله عنه گفت شما در حقم رفتار
نیک نه نمودید عمر رضی الله عنه گفتند این اموال بسیار تو از کجاست خالد جوابداد که حصه
من از غنایم است انچه که از شصت هزار اضافه شد از شما باشد بعد ازان حضرت
عمر رضی الله عنه اموالش را قیمت نمودند بالغ بر هشتاد هزار گردید بیست ہزار آنرا تحویل
بیت المال نموده فرمود ند ای خالد بخدا وند قسم که تو در نزدم بزرگ و دوست میداشتی
و بجميع بلاد مکتوب فرستاده با علام فرمودند که من خالد را از غضب و خشم و یا نعوذ بالله
از ظهور خیانتی از امارت عزل نه نمودم بلکه مردمان در تعظیم نموده مفتونش گردند بودی
خوف نمودم که توکل و اعتماد خود را به او نمایند لہذا خواستم که مردم بدانند که صانع

مور


فتوحات اسلام
( ۶۱ )
بیان فتح جزیره

امور خیر و شرایعه تعبا میباشند حضرت عمر رضی الله عنه عوض آن بیست هزار که از و ضبط نموده
بودند دیگر اموال برایش عنایت فرمودند خالد پسر خالوی حضرت عمر رضی الله عنه بود زیرا
که والدۀ حضرت عمر حنتمه بنت ہاشم ابن مغیره و خالد ابن ولید ابن مغیره بوده گویند همان
کلاهی که خالد در حین محاربه بسر میگذاشت مویها مبارک حضرت رسول الله صلی الله علیه وسلم
موضوع بود و بذریعه آن مویها متبرکه طلب نصرت مینمود و به برکت آنحضرت در هر
مقاتله مظفر و منصور میگردید خالد فرموده من بجرار سول الله صلی الله علیه وسلم در مکه معظمه
که عمره بجا می اورد بودم بعد از ادا عمره آنحضرت سر مبارک خود را تراشیدند و مردم برای
بدست آوردن مویها شان سبقت می جستند منهم بجانب مو ناصیه آنحضرت پیش
دستی کرده قدری بدست آورده کلاهی بسر خود ساخته آن مویها را در مقدم آن
موضوع ساختم بهیچ واقعه مواجهه نمی کردم که آن مفتوح نمی گشت و از برکت آن
مویها متبرکه منصور می شدم حضرت رسول الله صلی الله علیه وسلم او را شمشیری از شمشیرهای
الله تعالی بر غزوه موته خوانده بودند وقتیکه غزوه موته شروع شده بود رسول الله
صلی الله علیه وسلم در مدینه منوره اصحاب را از قضایا موته مانند شهید شدن زید بن
حارثه و جعفر ابن ابطالب عبد الله ابن ابی وجهه رضی الله تعالی عنهم اخبار مینمودند در ان
حین گفتند بیرق را شمشیری از شمشیرهای الله تعالی گرفت آن شمشیر خالد ابن ولید بود
و خداوند آن غزوه را بدست او فتح نمود مناقبش بسیار است که ترجمه فضایل آن
وسیع میباشد در سنه در زمان خلافت حضرت عمر رضی الله عنه بولایت حمص وفات نمود
و بعضی گفته اند بمدینه مشرفه رحلت نموده و وقتیکه حضرت خالد مرگ امشاهده نمود بود
فرمود به تحقیق که صد هجوم لشکر دشمن یا مثال نزا حاضر گردیدم و در بدن من موضع یکوجی
از جراحات خالی نیست دایما قرمانند که دلها در بالا فرش جان دادم خوب نباید چشمهای
بیدلان را هیچ عملی از اعمال نزد من از کلمه طیبه لا اله الا الله امیدوار تر نیست
و این کلمه طیبه را سجود پسر گرفتم در سنه بملک شام طاعون واقعشد که بطاعون عمواس
مسمی یافته بیست پنجہزار نفر هلاک شدند ابو عبیده نیز درین طاعون وفات نمود معاذ بن جبل
عوضش خلیفه شد او هم بمرض طاعون رحلت نمود حضرت عمر رضی الله عنه عمر و بن العاص را
بعوض شان مقرر گردانید یزید ابن ابی سفیان نیز به طاعون وفات کرد معاویه بولات
دمشق و خراج آن مقرر شد و شراحبیل بن حسنه بگر فتن خراج د امور کر اردن موظف
گردید وقتیکه طاعون در میان مردم سریان و جریان یافت ابو عبیده در بین اهالی
خطبه خوانده میفرمود ای مردم این دور در حمت پرورده گار و و عده نبی شماست پیشتر

حاشیه
خرید بیست از ۶ تافتا در موزه
نام حکیم اسعد الله


فتوحات اسلام
(۶۲)
بیان فتح جزیره

صالحین با قبل شایان میگمار ابوعبیده از خداوند سوال کرده است که حصه در ازین طاعون
نصیب فرماید بعد از ان ابو عبیده را طاعون عارض گردیده بدار بقا شتافت معاذ
بن جبل چون خلیفه گردید مانند ابو عبیده در بین مردم خطبه میخواند و بهمان قسم روم را
انقباء مینمود و میگفت معاذ از خداوند مسئلت میکند که با ولاد معاذ نصیب فرما بد
عبدالرحمن پسرش مبتلای طاعون گشته داعی مرگ را اجابت نمود معاذ نیز در حق خود طلب
نمود و در کف دستش طاعون عارض گردیده کف دست خود را بوسیده میگفت ما احب
انی بما فیک شیئاً من الدنیا یعنی دست نمیدارم بمقابل تو چیزی را از دنیا پیر
از ان بموضع بشارت شتابید وفات کرد چون عمر و ابن العاص خلیفه گردید همرا
مردم بطرف جبال شام رفتند و خداوند طاعون را از بین شان بر داشت درین
طاعون مردمان کثیری تلف گردید که کسی مانند آنرا ندیده بود و مدت درازی مکث
نمود لاجرم دشمنان بر ایشان طامع گردیدند عمر ابن الخطاب رضی الله عنه در حین ظهور
طاعون با جمعی از مهاجرین و انصار بقصد شام از مدینه شریفه خارج گردید چون به
شرح که موضعیست قریتب شام ما بین مغیثه و تبوک رسیدند با ابو عبیده و امرای
لشکر ملاقی گردیدند امرا جنود از شدت مرض طاعون در شام ایشانرا مطلع گردانیدند با وی
از مهاجرین و انصار بسیار بودند حضرت عمر رضی الله عنه ہمراہ اصحاب خود مشوره نمودند بعضی
گفتند ما بمحض بر آنزا برآمدیم از جهتہ طاعون عودت نمی نمائیم و برخی میگفتند که بلا و فناء است
ما رفتن را مصلحت نمیدانیم حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند شما توقف نمائید مہاجرین فتح را
از قریش طلب کردند و از ایشان استشاره نمودند آنها برای حضرت عمر رضی الله عنه را
متابعت نمودند بنا بران حضرت عمر رضی الله عنه فرمودند در حین صبح معاودت مینایم و میتوم
ابو عبیده فرمود آیا از قدرتی پرودگار فرار مینمائی حضرت عمر رضی الله عنه جواب داد که یا ابو عبیده
اگر این سخن را غیر از تو می شنیدم از اور انتقام میگرفتم بلی من ازین قدر الله بمقر فرار کرده
به آن قدر خداوندی میروم مثلا اگر تو چند شتر داشته به وادی فرود آئی که یکطرفش سرسبز
وطرف دیگرش بی آب و علف باشد و تو با ن طرف سرسبز بروی قدری خداوند نیست
یا بالعکس عمل نمائی آنهم قدری الله تعالی نیست عبد الرحمن بن عوف در یموقت غایب بود
وقتیکه حاضر شد گفت در نیبات رسول الله صلی الله علیه وسلم این حدیث اشنیدم -- اذا
سمعتم بهذا الوباء ببلدة فلا تقدموا عليه واذا وقع ببلد وانتم
فیه فلا تخرجوا فرارا منه یعنی اگر شنیدید که در شهری و بائی دفعشد شما بآن
شهر نروید و اگر در شهری که شما در آنجا بودید عارض گردید از آنجا فرار مکنید این حدیث

حاشیه
اول غاز و اخرش با شین
معجمه شتر
فریهیست در راه مکه معظمه
بعد از غدیب
مثبوت
بمیم مضموم وسین وباء
القوی وشام وادبی اقوی
موضعیست که تو میوجات
بسیار که در نزد بعت است
عمر رضی الله عنه بدین موضع توقف
نمود و عکسی شرح گردید بعد
ازان بروز و مع فتح کرد
بین مدینه منوره و شام دویم
اجلاس سید بیامیم محمه ام


فتوحات اسلامی
( ۶۳ )
فتح مصر اسکندریه

مطلب ملک ار مینیه
در سال هشتم هجری ملک ارمینیه از ید رومیها
محکمت ما به بود بکلی در تصرف اسلام درامد
اطاعت نکردند انحصار بغلام غطفان محمد
عدود ازار عارضه فالیه استیلا
وار بطرف شرق بغداد ممر دارد باید
احصار سنه نهم ہجری مجری قریه
وجود انکه در جنوب ان بحیره وره
که در انجا جنگه پوشیده میشد و ان
منوا میدو

اسکندریه
عبارت از شهرب بزرگیست که در
روی ابها خورد و در نام قاهر شدده
اسکندر پادشاه روم بنا کنند مطیع
گردانید مصر شهر مر اوضاعند از
بوم هند ؟

شریف موافق رای حضرت عمر رضی الله عنه شده بنابران بمدینه منوره منصرف گردیدند
در ین طاعون عده کثیری از مسلمانان وفات نمودند که حارث بن هشام سهیل
بن عمر رضی الله عنها از انجمله بودند بعد از رفع طاعون امرا مسلمین مکتوبی برا حضرت عمر
رضی الله عنه فرستادند که اکثریه از مسلمانان وفات کرده اند و اموالشان در نزد ما میماند
لهذا حضرت عمر رضی الله عنه حضرت علی کرم الله وجهه را بمدینه شریفه خلیفه مقرر نموده بطرف
شام متوجه گشتند و چون بشام رسیدند آن اموال را بمستحقین شان تقسیم نموده سرحدات شام را
مسدود و محکم ساخته تمام ولایت را سیر کرده در ماه ذی القعده بمدینه شریفه مراجعت نمودند در وقت
در شام جمعی از مسلمانان گرد آمده وقت نماز شد از حضرت عمر رضی الله عنه در خواست نمودند که بلال
مؤذن حضرت رسول مقبول صلی الله علیه وسلم اذان گوید حضرت عمر رضی الله عنه بلال را فرمود که اذان
بگوی همینکه بلال صدا بلند کرد اصحاب بیاد ی از عصر مسرت حصر و زمان سعادت اوان حیات
آنحضرت آورده اینقدر بگریستند که در پیشتر نگذشت و خود حضرت عمر رضی الله عنه مافوق همه
گریه نمود و آن مسلمانانیکه در زمان حیات آنحضرت ندیده بودند از سوز گریه اصحاب نیز
گریان شدند

فتح مصر و اسکندریه

ابتدای فتخ و مسئله شروع و به بسندنه اختتام پذیرفته و بعضی گفته اند که فتح مصر
در سنه ۱۶ وقوع یافته چرا که در قحطی ماده که در سنه ۱۸ واقع گشته بود عمرو بن العاص
اطعمه را از راه بحر قلزم از مصر بمدینه شریفه می آوردند جلال الدین سیوطی در کتاب
حسن المحاضره خود اخبار مصر و قاهره را بدین قسم بیان نموده در سنه ۱۸ هجری حضرت
عمر رضی الله عنه بجابیه رفته در انجا عمرو بن العاص ملکوت بهر بنهان صحبت نموده گفت ـ یا
امیرالمؤمنین مرا اجازه دهید تا که بجانب مصر بروم و از فتح مصر اعوان زیادی بر مسلمانان
تهیه گشته استفاده ها کثیری میشود حضرت عمر رضی الله عنه را در ینباب خیلی تحریض نموده
میگفت که از تمام ممالک اموال در مصر زیاده تر و مردم آن در قتال از جمیع ملل عاجز تراند
لیکن حضرت عمر رضی الله عنه از محاربه مسلمانان با اهل مصر خوف نموده این امر را بد میدانستند
لیکن عمرو اخبار مصر را بیان نموده این کار را معظم شمرده فتح آنرا خیلی سهل محسوب میدام
تا اینکه حضرت عمر رضی الله عنه را به این امر مایل ساخته و رفتن خود را بجانب مصر اجازه
گرفت ـ دلیل پیشقدمی و امیدواری عمرو بفتح مصر قصه است که در زمان جاهلیت
بر او وقوع یافته بود و این قصه را جلال الدین سیوطی در کتاب خود بیان نموده اگرچه
از تذکار آن سخن بطول می انجامد لیکن جهة تکمیل و تفهیم مطلب ذکر میکنیم. سیوطی


فتوحات اسکندر (۶۴) فتح مصر و اسکندریه

میگوید که ابن عبد الحکم از خالد ابن یزید چنین روایت نموده که عمرو ابن العاص همرای
چند نفر از رفقا به عزم تجارت به بیت المقدس رفت روزی بر فراز کوهی باشتران خود
و رفقایش میجرانید به طریق نوبت که ناگاه شاس رئیس ترسایان که اهل اسکندریه
و بر آنها در بیت المقدس آمده بود در بعضی کوها سیاحت میکرد بحالت عطش که رمق
از حیاتش باقی نمانده بود به عمرو مقابل شده گفت به جرعه آبی حیاتم را خریداری نما
عمرو مشک خود را کشوده شاس را سیرآب نموده شاس پس از آشامیدن آب بخواب
خوابید در پهلویش سوراخی بود عمرو ناگاه دید که ماری کلانی از ان سوراخ بر آمد
عمرو تیری بجانش انداخته او را مقتول ساخت شاس وقتیکه سر از خواب برداشته
به اطراف خود نظر انداخت چشمش بمبار افتاد گفت این چیست - عمرو گفت
وقتیکه تو خواب بودی این مار از ان حفره خارج شده من او را به تیر زده کشتم
شاس سر و روی عمرو را بوسیده زده گفت تو امروز دو مرتبه باعث نجاتم از مرگ گردیدی
اول آب مهربانیت را بر آتش عطشم ریختی وثانی از گزیدن ماری نجا تم بخشیدی ابا درین
ملک بر انچه آمده؟ عمرو گفت بر آنتجارت که افاده نمایم شاس سؤال نمود که آیا چه
مبلغی امیدوار نفع میباشی عمرو جواب داد که قیمت شتری زیر اک دو شتر دارم میخواهم
که یکی دیگری هم داشته باشم شاس گفت آیا میدانی که دیت یکمرد مقدر است عمرو
شما عمرو گفت دیت یکرد ماصد شتر است شاس گفت انا مالک شتر نیستم بلکه داراس
دنانیر میباشیم عمرو گفت که دیت یکرد هزار دینار یعنی طلا میباشد شاس گفت من
مرد غریب و مسافر میباشم آمده ام که در کنیسه بیت المقدس نماز کنم و من اراده خود را
بجا آوردم اگر تو با من بشهرم بروی؟ بیت دو مرد را برهت می پردازم عمرو فرمود که نا
شهر تو کجاست شاس گفت شهری که در ان سکنی دارم اسکندریه میگویند عمرو گفت
هرگز من آن شهر را نمیدانم و داخل نگردیده ام شاس از برای وی گشته تا میکند انیمه
مشاهده نمائی آنوقت میدانی که نظیرش در عالم نیست عمرو فرمود که آیا بوعده خود وفا
میکنی شاس گفت همراه تو بالله عهد و میثاق مینمایم و بر ذمه خود ادای آن را
لازم دارم و ترا پس برفقایت ملحق میسازم عمرو گفت مدت مسافرت بقدر طویل
خواهد داشت شاس گفت یکماه ده روز رفتن و ده روز ماندن و ده روز دیگر اینان
و محافظت تو در عهده من میباشد که در حین رفتن موظب باشم و وقت برگشتن شخصی را
با تو همراه نمایم عمرو فرمود که مهلت ده مرا که با اصحاب خود مشوره نمایم شاس اور امهلت
داد عمرو نزد رفقای خود آمده تمام کیفیت را بیان نموده گفت که یکنفر از شمایان با من باشید


فتوحات اسلام (۶۵) فتح مصر و اسکندریه

و شما تا آمدن من از اینجا خارج نشوید شرط میکنم که نصف آنچه من او برای شما بدهم مقنسمرا
قبول نموده یکنفر را او همراه گشت عمرو با رفیق خود و شماس بطرف مصر رفتند تا اینکه با سکندریه
رسیدند عمرو از مشاهدهٔ عمارات و اموال و نفوس اسکندریه بحیرت افتاده فرمود
که من هرگز ملک معموری و کثیر الاموال بمثل مصر ندیدم. شماس عمرو را تعظیم و تکریم زیاد
نموده بلباس بطرج ملبس گردانید روزیکه عمرو داخل اسکندریه گردید آنروز عید بود
که دران روز اهالی آنجا مجتمع گشته کره (گوی) مربعی را از طلا ملوک شان باین یکدیگر
می زدند و به آستین ها خود میگرفتند از حکماء و قدماشان که واضع آن کره بودند بایشان
خبر رسیده بود که هرگاه این کره به آستین شخصی رسد لا محاله او پادشاه خواهد شد و می میرد
تاکه بر سر یر سلطنت مصریان جلوس نماید عمرو همراه شماس به آن مجلس رفته نشستند
که ناگاه مردی آن کره را انداخت و او به آستین عمرو واقع گشت مردم آن مجلس گفتند
هرگز این کره دروغ نگفته مگر این بار آیا ممکن است که این مرد اعرابی برما پادشاه گردد
هیچگاه ممکن نیست و خیلی تعجب میکردند. در نیوقت شماس باهل اسکندریه گفت که این
مرد در مرتبه مرا از مرگ نجات داده و مبلغی دو هزار دنیار از او برذمه من میباشد درین
خود وجه آنرا جمع آوری کنید اهالی اسکندریه آنمبلغ را جمع نموده به عمرو داد یکرده
عمرو مراجعت نمود شماس کمال تعظیم و تکریم نموده و توشه راه شان را تهیه نموده شخصی را
همراه شان ملازم مقرر نمود. بعد ازان عمرو که همراي رفیق و رسول شماس آمدند تا اینکه بخبالطه
نزد رفقا خود رسیدند بنا بران عمرو مدخل و مخرج آن بلد را مشاهده کرده معرفت پیدا نمود
و بنابوعده خود نصف آن طلاها را برآر فقا خود داد و خودش فرمود اولین مالی را که کسب
نمودم همین بود. لہذا وقتیکه بدین اسلام مشرف گردید اکثر یه از بلاد شام را مفتوح نمود
امیدوار بود عمرو بن العاص که آن کره که به آستین او داخل شد اثر خود را بخشیده مالک مصر
گردد و نیز مضمون این حدیث برامیدواریش می افزود. لتفتح علیکم بعد
مصرا فاستوا صوابقبطها خيرا فان لكم منهم صهرا وذمة یعنی
بعد از من مفتوح میگردد مصر بر شما پس و معامله نمائید بقبطیان به افعال نیکو چرا که مابین
قبطیان و شما خسر دامادی و ذمت است. لهذا عمرو حضرت عمر رضی الله عنه بجانب مصر
ترغیب نمود تا که از آنحضرت اگر دایده اجازه حاصل نمود و بیرق همراه چهار هزار و بعضی
بعضی سه هزار و پنصد نفر از قبیله عک انعقاد نموده بطرف مصر روان شدند عمرو فرمودکه
می دیدمن از خداوند برا شما طلب خیر میکنم عنقریب مکتوب من بشما میرسد اگر پیش از سیدن
بمصررسید که بیار شمشیر شهارا امر نمودم برگردید والا در زمین مصر بوعد از خداوند
[شاسجوزه?]


فتوحات اسلامی ( ۶۶ ) فتح مصر و اسکندریه

یاری خواسته در اجرا مقصد خود بکوشید عمرو بعد از شنیدن هدایات در عین شب هشتنتم ذیقعده ی
از خروج شان خبر شد در نوقت حضرت عمر رضی الله عنه در باب عزیمت مسلمانان استخاره کرده
و از توجه شان بمصر خوف نمودند فوراً مکتوبی بمرآ انصراف شان ارسال فرمودند و آن
مکتوب در صینی بمرآشان رسید که عمرو بمرآ اصحاب خود به نزع بودند عمرو از ترس اینکه
مبادا در این مکتوب امر انصراف باشد و من بمرآ حضرت عمر رضی الله عنه عهد نموده بودم
که پیش از دخول بخاک مصر بر اثر امر شان بر گردم بنا بر آن مکتوب را نگشوده آمدند تا اینکه
بقریه بین رفح و عریش رسیده از اهالی آنجا مطلع گشتند که این قریه متعلق بمصر است
بعد ازان مکتوب حضرت عمر رضی الله عنه از رسول گرفته قرائت نموده بمرآمسلمانان گفت
که آیا میدانید که من بمرآ حضرت عمر رضی الله عنه عهد نموده بودم که هرگاه بخاک مصر داخل شدم
و مکتوب شان رسیده به انصراف مرا امر نماید برنگردم مسلمانان گفتند بلی و بانه پرسید
که این قریه متعلق بمصر نیست گفتند چرا هست بنابران عنان عزیمت را بطرف مصر
معطوف داشتند چون خبر قدوم عمرو به مقوقس سید قصد فسطاط نموده تسخیر شکر را
بر مقاتله عمرو مینمود عمرو بعزم مقاتله شبوی عسکر نمود در میان مدتی یکماه مقاتله کردند بعد
حقتعالی فتح را روزی گردانید اولین محاربه که مسلمانان بمصر نمودند بموضع شرفی
بمرآ اهل روم بود که خداوند مجاهدین اسلام را نصرت داد و میان شکست خوردند
در اسکندریه پاین قبطیان اسقفی بود که اورا لغو میاس میگفتند او لهند استماع رسیدن
عمرو برای قبطیان مکتوب فرستاده اعلام نمود که برآی رومیان دولت و قدرتی نیست
و پادشاهی شان قطع گردید بمرآ عمرو طلاقات نمائید چنانچه قبطیان عرفا بمرآ مسلمانان
معاون شدند عمرو بطرف توقهر متوجه گشته اهالی بین راه را با اندک امری مدافعه
نمودند تا که به تواصیر نزول نمودند در آنجا قبطیان یکدیگر میگفتند آیا تعجب نمیکنید به
این عده قلیل عرب که بجماعات کثیره حمله می برند مردی از مابین آنها گفت که این
قوم عرب حیکان طایفه رومی آورند مگر اینکه غالب گردند و تا آخرشان را قتل نمایند دیگر دومیان
با اهالی مصر مدافعه خفیفی مینمودند تا اینکه به بلیس رسیدند و در آنجا مدت یکماه با اهل
مصر مقاتله نمودند بالآخر خداوند فتح را برآشان عنایت فرمود ازان موضع عمرو تا اندرحمام
محاربه خفیفی نموده سیرکنان رفتند تا که به ام دنین رسیدند و بمرآ اهالی آنجا مقاتله شدید
نمودند لیکن فتح آن بطول انجامید بنابر آن مکتوبی بمدینه شریفه فرستاده از حضرت عمر رضی الله
استمداد نمود حضرت عمر رضی الله عنه بفرستادن چهار هزار نفر امداد امداد نمو در نوقت عدۀ
مسلمانان به هشت هزار رسیده متحدار فته نزد حصار اهل مصر نزول فرمودند و مردم مصر را

مسالح منزلیت
در راه مصر بعد از داروه پیش
تا قبطیان از بیراه آمد صبح
در منزل است بحجه است
مقطوقس شهریست با ول
مصر در انجا فرود آمدند .!
فسطاط خیمه که قلوق
در جربنا نمود
شرفی شهریست در
از اقایم سلم
قواصری شهریست
زیر قسطاط از مصر
بليس شهریست در اقایم
یمین کف در قسطاط مصر دومید
واقع است
ام دنین موضعیست
بمصر ۱۲ مجمع البلدان


فتوحات اسلامی
(۶۷)
فتح مصر و اسکندریه

بقصد که مسمی بباب الیون چینا بود مدتی محاصره نمودند هیچ در شام مقاتله شدیدی میکردند فتح انجام بطول انجامید، بمدینه شریفه مکتوب فرستاده طلب امداد نمود حضرت عمر رض
چهار هزار دیگر که بر هر هزاری یکی از شجعان واکابر مسلمانان امیر بود ارسال نموده به عمرو رض
مکتوبی نوشتند که چهار هزار که بعضی از ایشان مقابل با هزار مردست بدرقه تو فرستادم
که از انمله زبیر بن عوام و مقداد بن اسود و عباده بن صامت و مسلمه بن مخلد رضوان الله عنهم
میباشند و بدانکه همرای تو دوازده هزار نفر میباشد و اینمقدار لشکر از جهت قلت مغلوب نمگردد
محاصره اهل روم بدین جهت طولانی گردید که اطراف حصار خود را خندق کنده و در ان در وازها
نصب نموده به میخها آهنین محکم ساخته بودند چونکه این چهار هزار مرد شجاع و مداد د هنده
رسید بجانب قصر آمده منجنیقی نهادند در ان قصر مردی از اهل روم موسوم به اعرج حاکمی
شهر و زبر دست اما سخت ملک مقوقس بود عمرو رض مانند رسولی نزد صاحب انحصار
رفته مکالمه نموده و مناظر اینجا را معلومات گرفته گفت میروم که با اصحاب خود مشورت
نمایم صاحب قلعه در وازه بان خود را گفته بود در حینیکه امیر عرب میخواست از درب حصار
بیرون رود سنگ بزرگی بر سر او بینداز تا که کشته شود لیکن عمرو رض در حین خارج شدن
با خود گفت بسلامت داخل شدیم مبادا بر ا قتل من مکری اندیشیده باشند لهذا بدین
مالک قلعه کشته گفت میخواهم چند نفر از اصحاب خود را بیاورم تا سخنان اشبونید
آن گبر با خود فکر نمود که اگر شتن یکنفر مثل جماعتی بهتر است در وازه بان را از انداختن
سنگ مقتول ساختن امیر لشکر عرب منع نمود عمرو رض به اینحلت خود را بسلامت از قلعه کشید چون
مدت محاصره اصحاب را امتداد یافت روزی زبیر رض گفت بهر صورت من امروز نفس خود را
بخدا وند بخشید و رفع این حصار میکوشم و شاید خداوند نفس مرا بپذیرد و بواسطه من این
قلعه را بکشاید همراه مسلمانان نردبانی را بوده بر یک پهلوی حصار که آنرا سوق الحمام میگویند
نهاد و با صحاب خود گفت زمانیکه آواز تکبیر مرا شنیدید شمایم بصدا بلند تکبیر گوئید بعد ازان
زبیر بر فراز قلعه برآمده شمشیر خود را بدست گرفت و با واز بلند تکبیر گفت احمق باوفای
او هم از خارج تکبیر گویان برنردبان برآمدند عمرو رض ایشانرا منع نمود که مبادا نردبان
از کثرت نفری بشکند چند نفر با زبیر متصل حصار گشتند و باقی مسلمانان بر اثر تکبیر زبیر
متوجه حصار شدند اهل حصار چون داخل شدن مسلمانان را فهمیدند رو بگریز نهادند
و زبیر همراه اصحا خود بطرف دروازه حصار دویدند در وازه را گشاده عموم لشکر
مسلمین داخل حصار شدند مقوقس از مشاهده اینحال از مسلمانان حرف نموده طلب
صالکشت بدینصورت که هر غطی و طلابدیشان بدهند عمرو رض قبول فرموده بمکاتب مروی

باب الیون چینا
لغتشده است که مراد خلا؟


فتوحات اسلامی (۶۸) فتح مصر و اسکندریه

و فتح بابالیون هفت ماه طول انجامید و بقول ابن عبد الحکم یکماه بود و گفته که جماعتی
از بزرگان و اشراف قبطی و امیرشان مقوقس که در باب الیون بودند چون استقامت
و حرص مسلمانان را در فتح حصار دیدند ترسیده از باب القصر القبلى خارج گردیدند و جمعیتی
از ایشان همراه امریطب به میکردند آن ها به جزیره ملحق شدند حکم نمودند تا که پل را قطع نمایند
امریطب عبور نکرده ماند بعد از مقوقس اعرج هم از ترس مسلمانان بکشتی که مربوطه آن حصار
بود سوار شده همرء اشراف قوم خود به ملک مقوقس ملحق شد در نیوقت مقوقس رسولان
خدمت عمرو ابن العاص فرستاد و آنها آمده بدین قسم بیانات نمودند که شما قومی
هستید که مدتی میباشد در بلاد ما داخل شده برقتال الحاح نمودید و توقف مطول میاورید
پادشاه روم برای قتال شما لشکری عظیمی مجهز نموده که همه دارای اسلحه و الات میباشند
و عده شما قلیل است از یکطرف دریای نیل سبر شار امد و د ساخته حقیقتا شما ها محبوسینید
و دست ما لہٰذا شما اشخاص صاحب راء خود را بجانب ما بفرستید که با ایشان مشوره
نموده شاید امری بر بین پیدا شود که منفعت جانین باشد و اگر چنین نکنند پشیمان
خواهید شد و لشکر روم شما غالی خواهند گشت چون رسولان مقوقس نزد امیر
مسلمانان آمده رسالت خود را گفتند عمر و ایشان او در وز محبوس ساختند تا که ذ طرف
انمدت حمیت و غیرت مسلمانان را دیده برای ملک و قوم خود خبر دهند مقوقس از نیامدن
رسولان خود پریشان گشته گفت رسولان ما را بندی نمودند یا اینکه گشتهند و این
در دین و آئین شان است عمرو بعد از دو روز آن رسولان را رها ساخته به مقوقس
چنین پیغام فرستاد که در هر صورت باید یکی ازین سه چیز را بپذیرید (۱) اسلام
آورده با ما برادران گردید (۲) اگر مسلمان نمی شوید جزیه بدهید تا که در نزد ما ذلیل
و اهل ذمت باشید و اگر یکی از ین و امر را قبول دار نمی شوید برای جنگ محیا باشید
و خداوند خیر الحاکمین است وقتی که رسولان برگشتند مقوقس از ایشان سوال نمود که همرا
در چه حال دیدید رسولان جواب دادند قومی را دیدیم که مرگ را دوست تر میداشتند
از حیات تواضع را بهتر میگفتند از سربلندی کسی از ایشان بدنیا رغبت نداشت
و غم دنیا را هم نمیخوردند در روی زمین می نشستند و بد و وزانو طعام میخوردند امیر شان
ممتاز نبود فقیر و غنی و ضیع و شریف در بین شان نمی شد و نیز مولی از غلام تفاوت نداشت
و در هر امری که امیرشان حاضر می شد مخالفت نمی نمودند و دستها و پای ها در دهنها خود را
می شستند نماز را به کمال خضوع ادا میساختند ملک مقوقس چون این بیانات رسانی
لفت سوگند به آن کسی که به او قسم میخورند که این قوم اگر بکوه هجوم بیاورند کوه را


فتوحات اسلامی
( ۶۹ )
فتح مصر و اسکندریه
زایل میکنند اکنون که عده شان نسبتا قلیل و راه شان را نیل مسدود ساخته نهایت
استقامت داشته مهیا قتال اند اگر امروز صلح را همراشان غنیمت ندانیم فردا که قدرت
یابند حال چه خواهد بود بنابر آن مقوقس رسولان را واپس فرستاد که با امیرالمسلمین بگویند
چند نفر نماینده بفرستد که یقین و تصفیه معامله امور صلحرا برقرار سازند عمرو ده نفر را که یکی
از آنها عباده بن صامت بود که درازی قد وی ده شبر و یکی از دلاوران مشهور و فصیح کلام بود
و عمرو امر نمود که با قوم دی تکلم نماید فرستاد و بدو گفت اگر غیر از یکی از سه شرط چیزی را که بگوئید
قبول ننماد بگو که امیرالمسلمین گفته که یکی ازین سه امر را باید قبول نمایید چون عبادة در نزد مقوقس
رفت او از سیاهی‌ش ترسید گفت دور کنید این سیاه را دیگری بیاید و با من سخن گوید
رسولان گفتند این بهترین ماهاست از حیث علم و عقل و سردار مایان میباشد و هر چیزی
که او به پسندد اطاعت میکنیم و اگر نپسندد مخالفت مینمایم امیر ما این را از بین ما انتخاب
نموده بنابران مقوقس بعبادة گفت ای اسود پیش بیا و با من به نرمی سخن گوی زیرا که از
سیا تو بسیار میترسم عبادة گفت ای مقوقس انچه گفتی شنیدم دانسته باش که در بین ما
هزار نفر میباشند که از من سیاه تر و هولناک‌تر میباشند اگر آنها را ببینی چه خواهی کرد
اکنون من پیر شدم مع الهذا همرا با این از صد نفر دشمن باکی ندارم اگرچه همه بیک بار حمله آورند
و همین قسمند یاران من زیرا که مطلوب ما جهاد در راه خداوند و حصول رضای اوست
و غزا نمودن ما بادشمنان سراطلب دنیا نیست لیکن انچیزی را که خداوند ما حلال نموده
یعنی غنیمت باکی نیست اگر قطار با طلا داشته باشیم و با اینکه مالک پنجا شیم مطلبا لی دنیای عبار
از طعامی است که دفع گرسنگی مان را کند و لباسی است که ما را بپوشاند اگر قطار با طلا ما را
در دست افتد اوند انفاق مینمائیم زیرا که نعمت فراخی دنیا چیزی نیست هرچه هست در آخرت است
چنین فرموده است حقتعالی و پیغمبر ما که بجز دفع گرسنگی و ستر عورت و تحصیل نیاز نعمت
نکشیم و در راه رضای خداوند با دشمنانش جهاد نمائیم ملک مقوقس از استماع انصفات
که سرمایه ترقی و تعالی هرملت است بحیرت فتاده گفت ای حضار چنان بیانات دیگر هم شنیده
بودید من از سیاهی این مرد ترسیدم و حال انکه معنویات آن زیاده تر صلابت و هیبت
دارد خداوند این مرد را برا خرابی مملکت ما فرستاده عنقریب است که پادشاه شان
بر تمام روی زمین غالب گردد بعد از ان بعباده متوجه گشته گفت ای مرد آنچه که از
صفات خود در حمایت بیان نمودی شنیدم دانست سبب غالبیت شما در بیادوشی است
باعث مغلوبیت دشمنان شما اما امروز لشکری عظیمی مجهز و مکمل رومی بقصد شما راه نمود که قلت
شما با کثرت آنها در ترازوی خیال سنجیده نمیشود مدت یکاه است که شما در وطن ما


فتوحات اسلامی
(۷۰)
فتح مصر و اسکندریه

بسختی میگذرانید ما بخواری و مشقت شما و آسایش خودمان رقت مینمائیم چراکه شما باشخاص
ضعیف و دست تنگ میباشید بنابران ما شاید بطور مصالحه نمائیم که بهر فردی از شما دو طلا
و امیر شما را صد و خلیفه شما را هزار طلا میدهیم ان مبلغ را بگیرید و پیش از انکه گرفتار
لشکر بی پایان روم شوید بسوی مملکت بازگردید عباده فرمود ای مقوقس فریب مخوری
که ما از تمام اهل روم ذره خوف نداریم هر که کشته اگر جمیع رومیان جمع شوند
جمعیت ما را متفرق ساخته نمی توانند سعی او ند قسم که رغبت ما اضافه تر بهت بقتال
و جهاد زیرا که ازین بهتر چیست که باروحها که از خون شهادت سرخ باشد بجانب خدای
بشتابیم و بگوئیم خدا بی نیاز حسر و جانی را که بودیعت بما سپاریده بودی در را
رضایت فدا نمودیم و اینکه بارگاه کبریائی تو رحمت نمودیم و خداوند ما را بجنت الماوی
نعمت ابدی بخشد بلی چقدر در نظر ما عزیز است که در جاذبی سبیل الله بخاک نیاز افتاده
با تن پاره پاره بوصال دوست برسیم ای مقوقس آگاه باش که ما در محاربه یکی از دو چیز را
مالک می شویم اگر مظفر گشتم غنیمت عظیمی با حاصل میگردد و اگر شمانا لک شدید زهی سعادت
که غنیمت آخرت نصیب ما میگردد آئین چگونه جانها خود را فدا نسازیم حال انکه خداوند فرموده
كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِیلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِیرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِینَ
کسی در جمعیت ما پیدا نمی شود مگر انکه میخواند و مسئلت مینماید از خداوند بهر خشیوعی
که شهادت را نصیب او گرداند و پس زنده به عیال و اولاد خود بازنگردد روز یکه ما از
خانمان خود بجهاد بر آمدیم ابلاغ عیال خود را بودیعت خداوند سپردیم و از عیال اولاد
شیرین زبان خود چشم پوشیدیم و کشته شدن در راه خدا بهترین آمال است
مقصود ما است انچه در پیش روی ماست در تنگی و سختی نیستیم بلکه در انتها درجه فراخی
و استرحت میباشیم چرا که ما از اطعمه دنیا بجزانی و از لباسها آن بغیر ستر عورت زیاده
نمی خواهیم واکنون شورای خود را بیان نما مصالحه باین ما و شما بر قرار میگردد مگر بقبول
نمودن یکی ازین سه امر زیرا که رهبر ما ما را بدان امر نموده دا و از حضرت عمر رضی هم عهده مامور است
و خلیفه ما از حضرت رسول صلعم علیه و سلم علیه سر دستو ر گرفته اگر قبول کنید این دین را که
افضل ادیان دین اخبار رسول ملائکه است و نمی پذیرد خداوند غیر این را البته نفع شمات
و با ما برادر میشوید در نفع و ضرر یکدیگر شریک میگردیم و نیک بختی دنیاد آخرت نصیبت
میگردد ای مقوقس اگر تو و اصحابت مسلمان شوید به از زدن شما را داری شویم
و تعرض شما را حلال نمیدانیم و اگر از قبول دین اسلام سر باز می زنید باید جزیه را بدست
خود با بدهید تا که در نظر ما خوار و ذلیل باشید بعد از ان هرای شما بر آنچه کرده می باشیم عامله


فتوحات اسلامی (۷۱) فتح مصر و اسکندریه

مینمائیم هر کسی که قصد شما کند از شما حمایت مینمائیم و کسیکه بتعرض بزمین و مال و خون شما نماید
تا مادامیکه در تحت ذمه ما بان باشید عوض شما قتال مینمائیم و اگر بادای جزیه هم نمی پردازید
پس در بین ما و شما شمشیر است یا تمام ما بقتل شویم یا اینکه اراده خود را در باره شما می رسانیم
در باب دین حق پس فکر کنید بهر کدام ازین سه امر که مصلحت خود را میدانید اقدام ورزید
ملک مقوقس گفت این امر محال است که شما ابداً ما را غلام خود بگیرید اما جانب مکلفه اری
غیر ازین سه خصلت به عباده هر دو دست خود را بالا نموده گفت به قسم بخداوند یکه آفریننده
تمام مخلوقات است که ناگزیر بد قبول نمودن یکی ازین سه امر مقوقس بعباده گفت تو را فت
رسول عرب سخن اتمام نمود آیا شما چه میگوئید آنها جوابدادند که ما بچنین خواری تن ندیم
اولاً از دین مسیح بدینیکه معرفت نداریم متدین نمی گردیم ثانیاً جزیه را هر قدر که بخوام
یک باره ادا می سازیم اگر قبول میکنند مرگ بر ما پایان اسان تر است از اینکه تا غلام
همه ساله بدیشان جزیه دهیم - مقوقس به عباده گفت چنین است رأی قوم من بر دو با مردم
بگوی که ما جزیه خود را یکباره تأدیه مینمائیم و شما به ملک خود بروید عباده همرا اصحاب خود رجوع تفتا
درین حین مقوقس گفت ای قوم اطاعت کنید مرا و قبول نمائید یکی ازین امور ثلاثه را
اگر اجابت نکنید امروز برضا آخر یک امر سختی را جبراً بشما ندولانند حاضرین بجوابش گفتند
کدام یکے را اطاعت نمائیم مقوقس گفت شمار امتر میکنم که جزیه دین خود را بپذیرید ورنه شما در
مقابل ایشان طاقت قتال را دارید پس امرسوم باقی ماند حاضرین مخفلش گفتند که غلام همیشه
شان باشیم مقوقس بدیان آورد که بی فرمان برداری شان را کرده در مملکت صاحب اختیار
و از نقسها خود در امان باشید بهتر است از اینکه مجملی کشته شوید و اهل عیال شما را غلام
ساخته متفرق سازند قومش گفتند ما ابداً قبول نمیکنیم بلکه مرگ آسان تر است از ان
حال لهذا امر نمودند به برداشتن جسری که تا بین فسطاط و جزیره بود در ان قصر عدیده بانها
از رومیان و قبطی بودند مسلمانان شروع بقتال نمودند خداوند ایشان را نصرت بخشید
به فضل و انا بی آن قصر مقتول و برخی فرار و چندی اسیر گشتند و اکثریه شان بکشتی ها سوار کشته
به جزیره دستقبله رفتند مسلمانان آب مانع گردید ملک مقوقس گفت ای قوم پیشتر ازین
شمار انصیحت نمودم قبول نه نمودید اکنون یکی از ان سه امر را به رضا یا سخت تری را
به زور باید اطاعت ورزید بنابران جزیه را قبول نمودند ملک مقوقس به امیر مسلمانان
خبر فرستاد که ابتدا صلح اشتم به اطاعت و پذیرفتن یکی از ان امور ثلاثه صلح نمایم و قوم خود را
نصیحت نمودم ایشان نصایح مرا نشنیدند و آنچه که باید به بیند دید حال اجازه بده که
با تو و چند نفر از اصحاب تو یکجاگشته مذاکرات نمایم و دیگر قومم را تا زمان مصالحه امان بده

[Margin Text]
جزیه یک لغت مفرده که چون بعض
مخلوقات کفر در آن اسیر دید
دولت دیکه علامت زبون ساختن
چند نفر است تبدنگ به باقری
میشود باید علامت تسلط از جانب
[ILL] است است [ILL]


فتوحات اسلامی (۷۲) فتح مصر و اسکندریه

چنانچه اگر صلح نمودید خوب والا باز میگردیم بآنچه قصد ما بود عمرو ق همراي اصحاب خود مشوره نمود
و آنها گفتند نه صلح و نه جزیه شان را اجابت مینمائیم بلکه مقاتله میکنیم که مانند اهل قصر تمام شان
مغنیمت ما گردند لیکن عمرو ق گفت قرار فرموده امیرالمؤمنین یعنی عمر رضی الله عنه مجبوریم که صلح
نمائیم با ایشان اگر اطاعت نمایند یکی از ان سه امر را بنا بران با وجودیکه آب در یا ما بین
شان سد بود یکجا شده بدین قسم صلح کردند اعلیٰ و ادنیٰ و وضیع و شریف اهالی مصر و قبطی
به استثنای اشخاص بسیار پیر و اطفال نابالغ دو طلا بدهند و به این شرط که هر مسلمان
منزل داده ضیافت نمایند واگرچه یکنفر یا اضافه باشند و مدتی ثلثه وز دوام داشته باشد
بعد از ان هراراضی و اموال قبطیان مسلمانان تعرض نمایند این امتیاز برای قبطیان داده شد
و اسامی تمامت یعنی انانیکه جزیه می دادند نوشته عده شان بالغ بر شش ملیون شد که سالا
دوازده ملیون طلا و هشت ملیون خروار غله به پردازند و از رؤسای شان عهد و میثاق
گرفتند مقوقس رومیان را مخیر ساخت که هر کس بود و باش در اسکندریه و حوالی آن را
از زمین مصر دوست دارد سالانه جزیه قرار بدهد واگر خارج میگردد بسوی زمین روم نیز
اختیار دارد علاوه اینکه مقوقس در باب رومیان مسکونه اسکندریه اختیار داد که یک
شان صورت صلحنامه را نوشته به فرستاد تا چه میگوید اگر قبول نمود اهالی روم ایدر سکونت
باشند و جزیه خود را بدهند واگر ابا نماید مردم روم بحال سابقه خود مانند مقوقس
او را از چگونگی معامله اعراب با ایشان خبر داد ـ چون مکتوب مقوقس به پادشاه روم
رسید از قرائت آن اندوهناک و خشم آلود گردید و رایش را پسند نه نموده رد کرد
و باین مضمون مکتوبی تحریر نمود ـ بدان ای مقوقس که لشکر مسلمان از دوازده هزار
بیش نبود در نزد تو اینقدر قبطی وجود داشت که از شماره بیرون واگر آنها جنگ یا قیم ندانستند
اعراب را بر ما ترجیح میدادند و جزیه را قبول مینمودند در صورتیکه در شهر اسکندریه مصر
از صد هزار رومی مسلح و مجهز اضافه تر بود و تو ضعف مسلمان را دیده عاجز گشتی
و رضا شدی بر اینکه تو و اشخاصیکه با تواند بایشان اجزیه داده اطاعت نمائی چرا مقاتله
نکردی با آنها تا این که همه کشته می شدید و یا مظفری یا فتید و حال آنکه آن عده قلیل عرب
بقدر یک طعام چاشت شما بود قتال می نمودید و درهم می شکستید و غیر این دیگر رأی اجرا
نمی نمودی و مانند این مکتوب های دیگر به مجاهد رومیان فرستاد وقتیکه مکتوب پادشاه روم
بکف مقوقس رسید پس از خواندن گفت بخداوند قسم که اینقوم عرب با وجود قلت خود
قوی ترند از جمعیت مایان و هر مرد از ایشان مقابل است با صد نفر مایان چرا که اینها قومی میباشند
مرگ را فضیلت میدهند بزندگانی و قتال میکنند روی بروی و آرزو میکنند که باز نگردند


فتوحات اسلامی ( ۷۳ ) فتح مصر و اسکندریه

بسوی اهل و عیال و بلاد خود و میگویند اگر کشته شویم داخل میگردیم در جنت و نعمتهای
اینها طایفه میباشند که بلذايذ دنیا رغبت ندارند و فقط برای دفع جوع معاش و برای
ستر بدن لباس میخواهند و حال آنکه ما گروهی هستیم که از مرگ خود میترسیم و زندگانی
دنیا را دوست میداریم پس چگونه با انگروه مقابله میتوانیم بدانیدای معشکر رومیان
که من از آنچه صلح نمودم عربان را سرباز نمیکنم و من میدانم که فردا بگفته در آی من هرقوم
کرده آرزوی اطاعت مرا مینمایند زیرا که انچه من دیده و دانستم پادشاه روم ندیده و نمیا
حکم میکند امروز که قول مرا نمی شنوید فردا تاسف کنان اطاعت خواهید نمود بد و خوابیم
ای کاش ترا پیروی می نمودیم آیا راضی می شود کسی که در سالی هـ ادن به و طلا بر جان مال
و اولاد خود امین باشد بعد ازان مک مقوقس نزد امیر مسلمان عمرو رفته گفت ملک روم
این کار مرا قبیح شمرده بر آمراُ جماعت روم مکتوب فرستاده که من باین امر راضی نمی باشم
و اهل روم را امر نموده که باشما قتال نمایند و تا فتح وظفر یابند و یا مغلوب و مقتول گردند
ای عمرو من و اشخاصیکه مرا اطاعت نمودند هما نطوریکه مصالحه نمودیم بر معاهده خود ثا
قدمیم و وفا میکنیم همرای قبطی با هر آن چیزیکه با ما مقرر نمودی من از مردم رومی بیزارم
و از تو سه حاجت دارم اگر اجابت نمائی عمرو گفت بیان کن چیست آن سه امر ای مک
مقوقس ـ گفت (۱) اینکه با قبطیان عهد شکنی ننمائی و مرا با ایشان لازم دانسته
و هر انچه به آنها خیر و روائی بر من نیز اعمال نما چرا که رأی من و ایشان در مصالحه شان متفق
بوده و آنها در انچه که تو دوست میداشتید جهد نموده اتمام نمودند (۲) اگر
رومیان از تو طلب صلح نمایند نپذیری تمام شان را غنیمت نموده غلام سازی
زیرا که سزاوار میباشند هر چند نصیحت نمودم قبول نکردند در حق شان شفقت
کردم متهم ساختند (۳) پس از مرگم امر نمائی که مرا در ابی طنشی به اسکندریه
دفن کنند ـ عمرو خواهش های مقوقس را اجابت نموده بدین شرط که متعهد باشند
به بستن پرود جسر و تعین منزل و تهیه ضیافت و ترتیب و تنظیم بازارها و بستن راها ئیکه
باین شطاط و اسکندریه است مقوقس و قبطیان چنان نمودند و قرار فرموده
حدیث شریف بر مسلمانان قبطی با یار و مددگار گشتند رومیان خود را آماده
قتال مسلمان ساخته لشکری معظم و مجهزی نیز از ملک دم بمدد ایشان رسیده در موضع
پشلطیس رفته با مسلمانان مقابله سختی کرده شکست خورده در کرتون گریخته
در آنجا باز صف آرائی نموده همرای مسلمانان آغاز جدال نمودند که مدت دوز روم
و روزید و سر لشکر مسلمانان در نیوقت عبد الله بن عمرو و بیرقدار وردان انا دا کرده

الجوش

خزینه ایست در اسکندریه

سلنطیس

قریه ایست نزدیک مصر قدیم

کریون

موضعیست نزدیک اسکندریه


فتوحات اسلامی
(۷۴)
فتح مصر و اسکندریه

نام وضعیت شارستان

قصر فاروس

موقعیت اسکندریه

عمرو بود عمرو دران روز نماز خوف خواند، بالاخره خداوند مسلمانان انصرت و کفار
بزیمت کشید عده کثیری اند رومیان با مجاهدین اسلام مقتول ساخته گریختگان را
تعقیب نمودند تا حینیکه به اسکندریه رسیده محصور گشتند قلعه ها آن چنان محکم بود که بهیچ
ازان پیش آمدنی شد مسلمانان مابین حلوه و قصر فارس ویران فرود آمدند و
ردسقا قبطیان همرا مسلمان یکی بوده معاونت میکردند به مایحتاج شان مانند طعام وعلوفه
وغیره برسولان مکشام هم بذریعه کشتی ها رفت و آمد میکردند در حینیکه مسلمانان ملک
شام و اسکندریه مشغول قتال و جدال بودند دران وقت حیدر و میان بود، پادشاه
روم میگفت تسلط اعرب در اسکندریه موجب انقطاع رومیان است هلاکی شان
چراکه هرا طایفه روم در بحر می افتند کناسین اسکندریه نیست غلبه اعرب بر اسکندریه
باعث بر بادی خرابی روم است امر نمود که عسکر اراسته نمایند و خودش با مفتر ان
قتال با اعرب در اسکندریه گردد و تمام رومیان را بمقابله مسلمانان بخر این کرد زیرا که
بعد از فتح اسکندریه هرا اهل روم حرمت و اعتباری نمی ماند بعد از تجهیز لشکر خداوند او را
بمرض صرع مبتلا ساخته بدیار عدم شتافت و تاریخ مرگش در سنه ۱۹ هجری مقرره لیکن
لیث ابن سعد گفته که مردن هر قل در سنه بیستم وقوع یافته بعد از مرگ آن شوکت
و دبدبه رومیان رو بزوال گذاشته عازمین اسکندریه پراکنده شدند مسلمانان
مدت نه ماه بعد از مرگ هر قل و رنج ما پیش الخ ان اہل سکندریه را محاصره کردند و قتال
شدیدی نموده تا اینکه در یوم جمعه شهر محرم الحرام سنه بیستم فتح شد . عبد الحکم
میگوید که عمرد مدت زیاد و مابای بسیاری را صرف محاصره اسکندریه نمود ـ چون
امیر المومنین عمر رضی الله عنه ازین خبر مطلع گشت فرمود که سبب تاخیر مسلمانان برتر
احداث امریست که در بین خود کرده اند . لہذا مکتوبی به عمرو به این مضمون نوشته فرستاد
تعجب میکنم ازین تفصیل و تاخیر شما در فتح مصر مدت دو سال است که شما با اهل مصر قتال
میکنید تاخیر شما انهیچ جهت نیست مگر احداث امری که در بین خود نموده اید ـ شما
دوستی دنیا را اختیار کردید مانند دشمنان خود بدانید که خداوند قومی را برضا
کار نکنند نصرت نمی بخشد و من چهار نفر از اصحاب کبار را برایت فرستاده گفته که
هر یک مقابل است با هزار نفر حقیقتاً اگر تغیری در حال شان عارض نشده باشد
همانطور مقتدر میباشند زمانیکه مکتوب من بتو رسد خطبه خوانده مسلمانان را
به جهاد و قتال کفار ترغیب ده و پیشات تو نیز با دان چهار مرد دلیرا صحابه که
بر مقدم لشکر منصوب نما آن چهار مرد زبیر بن عوام ـ و مقداد بن اسود وعباده


فتوحات اسلامی
(۷۵)
فتح مصر و اسکندریه

بر صامت و مسلمه بن مخلد بودند. و مردم را چنان بمقابله امر نا که مانند یکنفر قتال نمایند
اقدام شان کار روز جمعه بعد از زوال شد چرا که دران ساعت نزول رحمت و وقت
اجابت عفاست شعار همت که در آنوقت دست دعا را برابر قبله تضرع و التجا نموده
طلب نصرت نمایند. وقتیکه مکتوب بهدایت اسلوب حضرت عمر رضی الله عنه به امیر مسلمانان
عمرو رسید چنانکه مرقوم بود معمول داشت و خدا وند فتح را نصیب مسلمین ساخته
اسکندریه را استیلا نمودند - ابن عبد الحکم میگوید که پدرم روزی برام چنین فریود
که چون مدت محاصره اسکندریه بطول انجامید عمرو خود را به پشت انداخته که در بحر
بی پایان تفکر اندکی فرورفت بعد از لحظه برخواسته نشست گفت هر چند من در
باره فتح نمودن اسکندریه فکر میکنم مصلحتی نمی بینم مگر شخصی که ابتدا امر آن را باصلاح
آورد. پس از ان عباده بن صامت را صدا زده او را بفتح اسکندریه مامور ساخت
این بود که خداوند تبارک و تعالی اسکندریه را بدست او فتح نمود و از امام مالک
شنیدم که میگفت در سال بیستم از هجرت که اسکندریه فتح شد اهالی روم به بیابانها
و دریاها گریختند عمرو هزار نفر از اصحاب خود را در شهر اسکندریه گذاشته و خود بطرف
گریخته گان متوجه گشت بعد از رفتن عمرو رومیانیکه بطرف دریا ها بودند پس داخل شهر شد
مسلمانان متوقفه شهر را کشتند مگر برخی از آنها که گریختند زنده ماندند چون این خبر
بعمرو رسید مراجعت نموده در باره اسکندریه را فتح نموده اقامت کرد و مکتوب بشارت
فتح بحضرت عمر رضی الله عنه فرستاد که اسکندریه را به قهر و غلبه فتح نمودم و باقی کو یفیت
نیز تحریر نمود حضرت عمر رضی الله عنه مکتوب قرائت نموده بحکم نوشتند که اسکندریه را مقر خود
ساخته تجاوز نکند و تعقیب گریخته گان را قبیح دانستند عده تام مقتولین مسلمانان درین
محاصره الی زمان فتح به قهر و غلبه بیست و دو نفر بودند بعضی روایت کرده اند که عمرو پیامی
بهمراه معاویه بن خدیج بر آرسانیدن بشارت فتح نزد حضرت عمر رضی الله عنه فرستاد معاوی
گفت یا عمرو چرا مکتوبی نمی نویسی که با خود ببرم امیر عمرو گفت ایا تو شخصی عربی با فصاحت
نیستی- آنچه را که به چشم دیده بیان نما وقتیکه آن و فد بحضور حضرت عمر رضی الله عنه مشرف
شدند و واقعات را بیان کردند حضرت امیر المومنین عمر رضی الله عنه سجده شکر را بجا آورد
الحمدلله را بر زبان جاری ساختند و بقول بعضی از اهل خیر عمرو بعد رسیه رسول به تفصیل این
مکتوبی فرستاد شهری را فتح نمودم که صفت آنرا بیان نمیتوانم غیر از اینکه دیدم چهار هزار
عقدنجهای رفیع و محکم) و چهار هزار حمام و چهل هزار یهودی چهار صد موسیقی خانه
برای ملوک (بقول ابن عبد الحکم در اسکندریه دوازده هزار بقال بود که سبزیجات


فتوحات اسلامی ( ٧۶ ) فتح مصر و اسکندریه

میفروختند هفتاد هزار یهودی در ان شب از ترس احوال عمرو از شهر کوچیدند بعضی
از اهل خبر سبب فتح را چنین گفته اند که دروازه بان اسکندریه مردی بود موسوم باین
بسامہ از حضرت عمرو استدعا امان خود و عائله دار خویش نمود بشرط انکه درب را
بکشاید عمرو دعوت اورا پذیرفتہ و ابن بسامه درب شہر را کشود عمرو برای لشکر
اسلام داخل شهر کشند عده رومیان مسکونه شهر بالغ برد و صد هزار نفر بود که
به زمین روم رفته به اهالی آن ملحق گشتند در اسکندریه صد کشتی کلان بود که
اشخاص صاحب قدرت شان بر آن کشتیہا سی ہزار نفری سوار شده حتی المقدور
امتعه و اموال خود را بردند و باقی مانده گان که محکوم بدادن خراج شدند بودند عده
شان شش صد هزار می رسید غیر از کودکہا و زنان شان مردمان در باب تقسیم آنها بجنا
عمرو اختلاف نمودند عمرو گفت من قدرت اینکار را ندارم تا از امیر المومنین عمر رضی الله عنه
اجازه بگیرم. بعد مکتوبی از فتح چگونگی احوال مردم و تقاضا مسلمانان در تقسیم آن ششصد هزار
نفر نوشته بمدینه شریفه فرستاد حضرت عمر رضی الله عنه بجوابش مکتوب فرستاد که بگذارانان را
که بحال خود باشند و جزیہ بر ایشان مقرر نمائید که قوتی میباشد از برای مسلمانان
در حین جہاد با دشمنان عمرو قرار فرموده حضرت عمر رضی الله عنه اعمال نمود بهمراه
اہالی شهر مصر به اینقسم مصالحه نمودند که ہر مردی در سالی دو طلا زیاده نباته مگر بقدری
که توسعه در زمین و کشت لازم شود لیکن با اہالی اسکندریه که بدون صلح و عهد قرار
در تحت تصرف مسلمانان در آمده بودند چنین رفتار ننمود بلکه همان مقدار خراج و جزیه
که والی آن مقرر کند می بایست در ہر سالی به پردازند زیرا که اسکندریه بقهر و غلبه
فتح گردیده بدون عهد و عقد بر اهل آن صلح و ذمہ نمیاشد روایت نموده بن
عبد الحکم از یزید بن ابی حبیب اینکه اهالی بعضی قرار مصر مقاتله و عهد شکنی بر مسلمانان
کرده بود که از انجمله قریه های بلهیب – و خیس و سلطیش و قرطیس بود لہذا
آنہا را اسیراند بمدینه منوره و دیگر جاہا نقل دادند لیکن حضرت عمر رضی الله عنه آنها را اسیر
بدینها شان فرستاده مانند جماعه قبطیان اہل ذمه و جزیہ ده مسلمان گردانیدند به رور
یحیی بن ایوب اہل سلطیس و بلهیب و خصیل و میان را معاہدت می نمودند
بر علیہ مسلمانان پس از غلبه آنها را حلال خود دانسته در زمرہ اہالی اسکندریہ محسوب
مینمودند چون عمرو کیفیت حال شان را بحضرت عمر رضی الله عنه فرستاد انحضرت نهی فرمودند
از برده ساختن و غلام نمودن اطفال و اولادشان امر نمودند که مانند اہالی اسکندریه
تحت ذمہ مسلمانان باشند تا که در حین ضرورت مثل قبطیان قوه اسلام گردند حضرت عمر

بلہیب
قریه ایست از قریه مصر

خنیس
کور اند در ناحیه قریه مصر

سلطیس
از قرای مصر قدیم

قرطیس
قریه ایست از قرای قدیم مصر

خصیل
قریه ایست از قریه مصر
مجمع البلدان


فتوحات اسلامی
(۷۷)
فتح مصر و اسکندریه

مرقومه حضرت عمر رضی الله عنه را قرائت کرده بر طبق آن تعمیل کرد- ابن عبد الحکم از
هشام ابن ابی رقیه اللخمی روایت کرده اینکه : زمانیکه عمرو شهر مصر را فتح نمود اعلان کرد
بر اعوام قبطی که هر کس را گنج باشد و پنهان نماید او را مقتول خواهم نمود عمرو
شخصی قبطی موسوم به بطرس که از صعید بوده بر عمرو معرفی نمودند عمرو رسولی نزد
او فرستاد تا که در باب گنج مخفیش از وسوال کنند بطرس از داشتن گنج خود منکر شد
لهذا اورا محبوس ساختند عمرو از اهالی آنجا پرسیدند که آیا بطرس با کسی مباحثه و مراسله
دارد آنها گفتند ماندیدیم که بطرس با وسایل کسی باشد مگر راهب گوشه نشینی
که در کوه طور میباشد عمرو شخصی و هنگامی که گشتری بطرس را بیاورد بعد از ان مکتوبی
براهب مذکور نوشتند که هر آنچه از بطرس نزد تو است تا دیه نما مهر بطرس را نموده
و آن نامه را بدست رسولی داده بسوی راهب فرستادند پس از ان رسول از نزه
راهب صندوقچه سربسته را آورد عمرو آنرا کشاده از مین آن صحیفه یافتند شعر
برین بود که هر آنچه لزوم دارید از زیر فاسقیه کبیر (حوض کلان) بردارید عمرو چند نفر
بموضع مذکور فرستاد آنها سد آب را نموده حوض را از آب ولای تخلیه نمودند
و تحت آنرا خفر نموده پنجاه و دو اردب طلای مسکوک یافتند- اردب پیمانه است
در مصر مطابق با صیبت و چهار صاع - بعد از ان عمرو سر بطرس را از بدن جدا نمود
باقی قبطیان از مشاهده آن حال خوف نمودند که مبادا کسی مخزن مخفیه ما را اطلاع
دهد و مانند بطرس از نعمت حیات محروم گردیم بنابران گنجها و دفینه ها خود را بیرون
آوردند جلال الدین سیوطی در کتاب حسن المحاضره اختلاف علما را در فتح مصر بیان میکند
که آیا بطریق مصالحه بود یا بقهر از لیث بن سعید ابن ابی حبیب شنیده چنین است که تمام مصر
بصلح فتح گردید مگر اسکندریه و از عون بن حطان نقل شده که از اهالی قرأمتبعده
موسوم بیکی به ام دمین بود- ویحیی بن ایوب خالد بن حمید روایت نموداند
که حقتعالی تمام مصر را بطریق صلح بمسلمانان مفتوح ساخت مگر اسکندریه وسه
قریه سلطیس وحصیل و بلبیت که معاونین اهالی روم بودند- ابن هبیره
گفته شهر مصر بقسم قهر و غلبه بتصرف مسلمانان گردید عبد الرحمن ابن زیاد نیز مانند
ابن هبیره ذکر کرده که از مشایخ و بزرگان خود شنیده ام که شهر مصر بدون معاقده
بلکه قهرا در تحت استیلای مسلمانان در آمد ابی العالیه میگوید که از عمرو رضی الله عنه
شنیده ام که میفرمودند بر زمینی نشسته میباشم از مردم قبطی مصر نه بر من عهد یست
و نه عقدی مگر اهالی انطابلس که با آنها معاهده نمودم میبایست که بعهد خود وفا

انطابلس
شهریست بین اسکندریه و برقہ


فتوحات اسلامی (۷۸) فتح مصر و اسکندریه

نمایم- ابن لهیعه روایت نموده که عمرو گفت اگر بخواهم قتال میکنیم و اگر بخواهم صلح
میکنم و اگر میل داشته باشم میفروشم- در یکروایت ربیعه بن عبد الرحمن بن عمرو بن العاص
گفته که حضرت عمرو بجهت شفقت باسلامان امر نمودند که گاوان و شتران خارج نگردند
از زید بن اسلم مرویست که در نزد عمر رضی الله عنه صندوقی بود که عهد نامه ها ممالک مفتوحه
دران بود غیر از عهدنامه مصر صلت بن عاصم مکتوبی را که عمر بن عبد العزیز بجانبان
شریح فرستاده بود بدینمضمون معاینه و قرائت نموده بود که مصر بقهر و غلبه فتح گردیده
بدون عقد و عهد و ابی سلمہ بن عبد الرحمن و عراک پسر مالک و سالم بن عبد الله بن عمر
رضی الله عنه نیز چنان گفته اند- ابن عبد الحکم و محمد ابن ربیع الجیزی از سفیان بن
وهب الخولانی چنین روایت کرده اند که میگفت بعد از ان که شهر مصر را بقهر فتح
نمودیم زبیر بن عوام گفت یا عمرو مصر را بر ما بپایان تقسیم نما چنانکه رسول الله صلعم
علیه وسلم خیبر را قسمت کرد عمرو بجب او گفت که من بدون اجازه امیر المؤمنین
هرگز چنین اقدامی نمیکنم لہذا در نیم موضوع مکتوبی بحضرت عمر رضی الله عنه ارسال نمود
حضرت عمر رضی الله عنه امر فرمودند که واگذار شوید مردم مصر را که جزیه بدهند خود شان
و اولاد های شان نسل بعد نسل- ابن عبد الحکم از ابن شهاب روایت نموده که اهل
بعضی بغلبه و برخی بمعاهده فتح کردید عمر رضی الله عنه بنام شان را اهل ذمه مسلمانان ساختند
که تا الیوم دوام دارد- مقصد از الیوم روز نیست که مؤلف تصنیف این کتاب
نموده- امام قضاعی گفته که فتح در روز جمعه ماه محرم سنه بیستم از هجرت و قوع یا
در ربیع الاول یا جمادی الاخر همان سنه عساکر مسلمانان بطرف اسکندریه توجه نمودند و در
ذیقعده همان سال عمرو با سکندریه اقامت نمود لیث بن سعد میگوید که عمر و در سکندریه
اقامت ورزید و مدت محاصره شان در اسکندریه شش ماه طول کشید بعد ازان
بفسطاط نقل مکان نموده آنرا دارالاقامه خود ساخت برحین حدیث برین است که عمرو چون
اسکندریه را فتح نمود از مشاهده قصور ها آن میخواستند که در ان سکنی گیرند لذا
برای استجواز مکتوبی بجانب عمر رضی الله عنه فرستاد حضرت عمر رضی الله عنه از قاصد او سؤال
نمود که آیا در حین اتصال بسوی شان آبی مابین من و آن مسلمانان موجود میگردد
گفت بلی دریا نیل حائل میشود بنا بر آن عمر رضی الله عنه نوشت که دوست ندارم که فرود
نمایند مسلمانان بمنزلی که زمستان و تابستان ما بین من و ایشان آبی ایجاد یابد عمرو
از قرائت نامه عمر رضی الله عنه از اسکندریه کوچیده به فسطاط رفتند پر عبد الحکم
نیز چنین گفته است که در ان زمان امیر المؤمنین عمر رضی الله عنه بجانب سعد بن وقاص


فتوحات اسلامیه
( ۷۹ )
فتح مصر و اسکندریه

که در مداین کسری بود و بسوی عامل او در مصر و بطرف عمرو ابن العاص کو در اسکندریه سکنی داشت
با مضمون مکاتیبی فرستاد که باین من دهشتا آبی نباشد که هر وقت اراده آمدن آویزد
تنها داشته باشم اشتر خود را سوار شده آمده بتوانم . لهذا سعد از مداین کسری بکوفه
و صاحب مصر از مکان خود بخود بصره و عشقر از اسکندریه به قسطاط نقل مکان نمودند
پیش از انکه عمر از مصر راده اسکندریه نماید در مصر سرا پرده و ہشت در منزل نهاده بود تا که
مجاهدین غیور اسلامی قصد اسکندریه نمودند عمر و امر نمود آن سرا پرده اش را بردارند
در ان حسن ملاحظه نمودند که کبوتری در آنجا آشیانه ساخته و جوجه نموده عمرو فرمودند
که با پناه آورده تا که آن چوچها پرواز را نیاموزند سرا پرده برقرار باشد و بر صاحب
آن منزل نیز تاکید کرد که روا نیست لانه که کبوتر مظلوم بزحمت بر پا ساخته و سویدای
قلب خود را که بخون دل پروریده نابود سازیم و بعد ازان بجانب اسکندریه سوق
عسکر نمودند چون از اسکندریه باز گشتند انصا بقصد کجا نزول نمایم عمرو گفت در موضع
قسطاط در موضع وضع شده بود که امروز بدر ا مسا مشهور است عمر و قطعه در مقابل
سرا پرده خود بر پا ساخت که اکنون در آنجا محراب منبر است و منزلی برای عمر رضی الله عنه
تعمیر نموده مکتوبی بحضرت عمر رضی الله عنه فرستاد آنحضرت بجوابش نوشتند که من یکنفر مجاز
مباشم در مصر خانه حاجت ندارم امر نمود که آنرا با زار برای مسلمانان بسازند روایتی
که خارجه لیسه خذافه قصر بلندی با نمود این خبر به حضرت عمر رضی الله عنه رسید سر و بن العاص را
خبر فرستادند که می شنوم خارجه پسر خذافه قصری بلندی انشا نموده که همسایگان ازان
ضرر دیده میشود بمجرد رسیدن نامه ام باید که آن را ویران سازی عمرو ویران فرست
مکتوب حضرت عمر رضی الله عنه در تخریب آن اعمال ورزید - روزی ملک مقوقس از عمرو
استدعا نمود که دامنه کوه مقطم را بعوض هشتاد ہزار اشرفی بفروش عمرو ازین
خواهش مقوقس تعجب نمود . قضیه را برای امیر المومنین عمر رضی الله عنه نوشت عمر رضی الله عنه
بجانب عمرو جواب فرستاد که بمقوقس بگوئی در اینموضع نه کشت و زرع میشود و چشمه
ساریست که استفاده شود بر آچه آ مبلغ کثیر را بمیآ آت می دی ، ملک مقوقس جوابداد
که در کتابها خود دیده ایم که در نجا درخت زار بهشت است و بروایتی دیگر گفته در
کتابان مرقوم است در یمن این کوه و بخا نزول شما اشجار جنت می روید عمرو مکتوبی
که مشعر بر مافات مقوقس بود بحضرت عمر رضی الله عنه فرستاد حضرت عمر رضی الله عنه تصدیق
یز و قول مقوقس را و فرمودند که ما یقین میکنیم درختان بهشت را مگر از برام مسلمانان
در آنجا مقبور گردیده اند و اورا هیچ قیمتی نفروشی و مقبرۀ مسلمانان بسازی اولین