فتوحات اسلامی جلد ثانی (۹۹) شهادت سلطان مراد اول

دعوت آنرا اجابت نموده جانب بورسه رفت وازانجا بصاحب قسطنطنیه نوشت که یا
از ملک بیرون میشوی و شهر را تسلیم میکنی و یا اینکه من آمده و هر چه بخواهم میکنم صاحب
قسطنطنیه بهر حیلے ترسید و بعد از گفت و شنید باینجا قرار شد که صاحب قسطنطنیه
سالیانه ده هزار طلا بدهد و برای مسلمانان محله جداگانه تعمیر نموده برای شان مسجدے و
قاضی که خصومات را بدین اسلام فیصله کند اجازه دهد و طرفین باین راضی شده معاهده
عقد شده و تا زمان آمدن تیمور این فقره دوام داشت امیر بعد از استیلاء تیمور مسجد را
خراب نموده مسلمانانرا بروم اخراج نموده از کفر کشید حافظ ابن حجر در کتاب خود
انباء الغمر فی ابناء العمر میگوید بایزید یلدرم بجرأ و جهاد مشهور شده حتی سفیر خود
برقوق مصر هم با آن هدیه فرستاده بیک امیر بعد دیگری بطریق وفد بجانب آن روانه نمود
و بهیچ یک از شاهان روی زمین نمانده بود که با آن هدیه و وفد روانه نکرده باشد
میگوید که از شیخ خود ابن خلدون شنیدم که میگفت جای ترس است که پسران عثمان
مصر را تصرف کند ملک برقوق هم میگفت من از کفار نمیترسم چه هر کس را بجنگ
با ایشان مساعدت میکند و فقط ترسی که دارم از ابن عثمان میباشد و بالجمله این پادشاه
ایالت های زیادی در اناطول و روم ایلی تصرف نموده بر شهر سلانیک نیز مستولی
شده بر شهر های مجارستان نیز غارت نموده برسپاه فرنگ غالب شد و بعد حرکت
خود را بفتح قسطنطنیه مصروف نموده در تدبیر فتح آن مصروف شده آنرا محاصره کرد
بود که ناگاه تیمور ظاهر شده آنرا بطرف خود مصروف ساخت در سنه هشتصد و دو بسیاری
از سلاطینی که سلطنت شانرا بایزید گرفته بود بطرف تیمور رفته شکایت و استغاثه نموده
او را بفتح شهرهای بایزید تشویق نموده استرداد ممالک خود را از ان مدعاست کرده
بودند تیمور هم سوال شانرا قبول کرده و با فوج زیادی جانب سلطان آمده مکاتبات
زیادی در بین شد چنانچه گذشت سلطان بایزید هم محاصر قسطنطنیه بوده و نزدیک
بود فتح کند که برای جنگ تیمور از ان منصرف شد اکثر سپاهیان سلطان تترها بودند
و تیمور برؤسای شان نوشت که ما و شما یک جنس میباشیم و باید با هم معاونت کنیم و
من هم در آینده بشما احسان می کنم اینها هم وعده معاونت نموده در انقره در مجلس
با هم ملاقی شده جنگیدند و بعد از جنگ شدید تاتارها منهزم شده بسیاری از سپاه و
تتر ها متابعت نموده سلطان بایزید تنها مانده و شخصاً جنگ میکرد تا اینکه شخصاً
دستگیر شد این سلطان خیلی مجاهد و مرابط فی سبیل الله و شهرهای کفار را فتح
کرده بهترین شاهان گفته می شد شهر هائی که این مرد نامی از کفار فتح


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( ۱۰۰ ) شهادت سلطان مراد اول

نموده بود ممالکي بود که موزه مسلمانان یا ستم اسب شان هیچگاه در ان جابها
نرسیده بود سلطان مذکور قوی القلب و شدید البطش بلند همت بود و روزی که بدست
تیمور اسیر شده با آن مصاحب شده تا ممالک عراق رفته قاصد خراسان بودند که سلطان
در تبریز در سنه هشتصد و پنج وفات نموده و بعد از ان در ارض روم بین اولاد بایزید نزاع
و فتنه پیدا شده الی سنه هشتصد و ده امتداد نموده و اخیراً سلطنت برای سلطان
محمد اول بن بایزید با اینکه خورد ترین برادران خود بود بتمام شد این شاه هم به
جنگها خیلی تمایل میداشت و از جمله کسانیکه بران عصیان نموده بودند قره دولت نام
تتاری در نواحی اماسیه بود که سلطان بطرف آن شتافته آنرا شکست داده و جمیع
آنرا پریشان نموده و بعد قصد جنک صاحب سینوپ را نموده در بین دو فریق جنگ
شدید شده و بالاخره سلطان محمد فاتح آمده صاحب سینوپ خیلی بضاحت شکست یافته
و سلطان محمد بر همه ممالک آن قابض شده بعد ازین واقعه مملکت برایش مفا کشته
کسی در ملک او باقی نماند که با او متابعت نماید و بعد از ان شهر از میر را نیز فتح نموده
پایتخت سلطنت را به اور نه نقل داده و فدیای شاهان فرنگ نزدش حاضر شده
هدایا و تحف آورده مبارکباد میگفتند و بهرائیش از ترس آن حلفنامه با منعقد می
کردند در انوقت رونق سلطنت خیلی بالا شده و کمر بند آن وسعت یافته بود و در خلال
این احوال بایز یدا ئیش خبر رسید که ابن قرمان عهد را شکسته و برای گرفتن بعضی شهر ها تعرض
نموده است سلطان با یکدسته سپاه جانب آن تاخته و آنرا شکست داده او را
با دو پسر آن اسیر نموده نزد خود حاضر نموده بر افعال قبیحه شان ایشانرا معتاب
ساخت و بعد آنها را بخشیده بعض ممالک شانرا بایشان پس داده و از
ایشان پیمان تانوی که دیگر بهیچحرکت نکنند گرفته و ایشان را بمالک شان
روانه نموده و بر چند قلعه از قلعه های ابن قرمان مالک شد که عبارت
اند از صوری حصار و قلعه اقیر شهر و قلعه نیکده و قلعه اق شهر و قلعه سیدی شهر
و قلعه اوغازی و قلعه ینی شهر و قلعه سعید ایلی و بعد از ان حرکت نموده بر صار
و اکثر این شهرها را که آنها را سلطان بایزید فتح نموده بود و باز تیمور آمده
اینها را بصاحبان شان رد کرده بود واپس سلطان محمد از صاحبان
آن استرداد کرده بتصرف نمود سلطان محمد مذکور پادشاه جلیل و
با هیبت و دوست دارنده علما و صلحا بوده اول کسیست که به
حرمین شریفین واهالی آن اوقاف زیادی داده در ملک خود بیست سال


فتوحات اسلامیه حصه ثانی
(۱۰۱)
شهادت سلطان مراد اول

ده ماه دوام نموده سنه هشتصد و بیست و چهار سال در حالتی که عمر ان
چهل و هشت سال بود فوت شده و پسر خود مراد ثانی را ولی عهد خود
ساخت مراد ثانی در حین فوت پدر در اقصای روم ایلی رفته بود و وزرا مرگ
سلطان محمد را چهل و یک روز پنهان نمودند تا اینکه مراد ثانی از روم ایلی مراجعت
نموده و تخت نشسته دفوت پدرش رسمیت یافت در سنه هشتصد و بیست و پنجم
شخصی پیدا شده دعوی نمود که من مصطفی پسر سلطان بایزید یلدرم میباشم که مصطفی
مذکور در جنگ تیمور مفقود شده این شخص بساحت سمن جان مصطفی نام
در نواحی سلائیک قیام نموده خلایق زیادی باطراف آن جمع شده دبه
جمیع شهرهای روم ایلی را در زیر دستین شده و بعد اندر را عبور نموده عازم
انا طولی شد که با سلطان مراد بجنگد و سلطان مراد وزیر خود بایزید پاشا
را با عساکر زیاد بطرف این شخص روانه نموده و در ولایت ادرنه بایزید با آن
شخص جنگ را انداخته و بایزید شکست خورده عساکر پریشان و بایزید
پاشاه بدست این شخص اسیر افتاده کشته شد و بعد سلطان مراد شخصاً
با عساکر زیادی بجنگ این شخص برآمده و از تقدیر خداوندی برای
مصطفی ای مذکور رعاف سختی حادث شده و بعد از سه روز جوحان خون
عمل آن مختل گشته ارکان دولت آن مجد و بسیت آنرا ایقان نموده خوف بر ایشان
مستولی شده متفرق شدند مصطفی ای مذکور که خود را تنها دید آنهم بنامی فرار
نداشته فوج سلطان مراد که از قضیه خبر دار شدند بکشتی ها را پر دریانوردی
آدمی را کشته و اسیر نموده اموال و دواب زیادی از قستی با غنیمت
گرفتند سلطان هم بعضی از امراء را به تعقیب خارج مذکور روانه بوب
ادرنه او را گرفتند و کشتند و باز تمامی ممالک سلطان مراد رجوع نموده
کار آن ساخته شد و سلطان مراد نده بر فتج قسطنطنیه خیلی حریص بوده و بدین
ہزار سپاهی انرا محاصره کرد جنگی بشدت میشود لکن با مانی سخت مقاومت
نموده و سلطان مراد محاصره را بیع نموده بواسطه دفع فتنه هائی که روسیان
در آن نواحی بر پا نموده بود بوطن رفته و بدفع آن فتنه هامجاہدت نموده
تا اینکه آنها را خاموش نموده آن شهرها را خلاص نموده و بجهة پیش قدمی
میسود تا اینکه بممالک موره داخل شد و چون نز در نیک خبر
این شخص شایع شد پاپ روم قیام نموده و عهد نامه با دین شایان


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۰۳) غروۂ بزرگ
فرنگ منعقد ساخته و همه را بجنگ سلطان دعوت نمود و حکومتھای فرانس
و جرمنی و مجارستان پولونی اجابت نموده بین سلطان و این دولتھا جنگھا
شروع شده در بعضی جنگھا نمبردند و در بعضی پا میباختند و بعد از آن در سنۀ ھشصد
و چهل و هشت براه خان مصالحه نمود و در سنۀ چهل و نه سلطان مراد از
تخت پایین شده و تخت برای فرزند خود سلطان محمد رھا نموده و خود شھر مغنیسا
را برای خود جای عزلت ساخت بمجردی که اینخبر در آفاق شایع شد
شاھان کفار در بین خود ھا گفتند که شاه مسلمانان شیخ بزرگی شده از ملک
استعفا داده و پسران جای نشین او شده صغیری ست که نباید از ان ترسید
پس قرال انگورش و قرال آسمان و قرال چه و قرال له و سیز لاطین و امیر ستبانا
و رئیس افلاق و بغدان و طوایف فرنگ با ھم متحد شده تصمیم نمودند که از
ملک مسلمانان سنگی را نگذارند که سالم ماند اینخبر که با ارکان سلطنت
عثمانی رسیده ترسیدند و مصمم شدند و سلطان مراد را از مغنیسا طلب کردد
کار اندازند جه نام آن باعث دل شکنی کفار میشود و آنرا دعوت نموده
خواھش کار نمودند و آن شخص راضی نشده میگفت ششاه شما پادشا
ست و آنرا بکار اندازید و از من بگذريد مکرر ارباب حل و عقد تا آن رفت
و آنقدر زیاد و الحاح فوق العاده نموده و اخیراً او را راضی ساختند.
(غزوة بزرك)
سلطان مراد با پسر خود محمد جانب دشمن شتافته آتش جنگ از
طرفین اشتعال نموده و از هر دو جانب شدت نمود و رفتہ رفتہ مسلمانان
منهزم شده خیلی بقوت از طرف کفار طرد و قتل میشدند تا اینکه در قلب سپاه
بدون از سلطان مراد خان کسی باقی نماند سلطان مذکور دست دعا
بجهند حضرت خالق بی نیاز بالا نموده دست توسل بروحانیت حضرت
رسول صلی الله علیه و سلم برای مسلمانان دعای فتح نمود و ھنوز –
ساعتی نگذشته بود که قرال انکر دس که قوماندان عمومی اردوی متحدین
بود مغرور شده و از بین عسکر خود منفرد برآمده و شخصاً باسلطان مراد
طلب مبارزه نموده و بر مسلمانان ہجوم آورد که ناگاہ اسپ آن
پیس پای حنده و مسلمانان بدور رسیده او را قطع و ببر نیزه برافراشته
منادی بانگ برداشت که این ست سرقرال انکرش بھین شیوع


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۰۳) غزوۀ دیگر

اخیر کفار هزیمت یافته میگریختند و از دست مسلمانان که تعقیبشان
مینمودند قتل و اسیر می شدند و این روز مصیبت مسلمانان بود که خداوند
بسرور برایشان مبدل نمود غنایم مسلمانان درین جنگ از تقدیر و تخمین
بیشتر بود و بعد از ان که سلطان مراد از ین جنگ فراغت یافت باز
سرخود سلطان محمد را بتخت نشانده و خود در مغنیسا منزوی گشته و به
همین طور می بود تا اینکه یک طایفه از ینک چری ها عودت نموده
و بر خانه های احرار و وزرار هجوم برده غارت نمودند و این واقعه
در سال هشتصد و پنجاه بود.
غزوۀ دیگر
درینحال باز وزرار و سائر ارکان سلطنت تصمیم نمودند که سلطان مراد را بتخت
نشانند تا آنکه طوائف ینک چری از ان برسیده آرام شوند سلطان مراد هم
آمده وتخت نشست و سلطان محمد بجای پدر شهر مغنیسا رفته و دران جای بود
تا پدر آن فوت شده سلطان مراد هم بنای جهاد را گذاشته شهر های
بزرگ کفار را بتصرف آورده تا شهرهای موزه و باقی اقالیم مجاوره او
رفته و آنها را تابع نموده برایشان خراج مقرر نمود و بر تعقیب این
جنگ ها جنگهای زیادی بهمراه ارنا ووط و تجارستان نموده و در
سال هشتصد و پنجاه وپنج در حالی که عمر آن چهل و نه سال و
مدت سلطنت آن سی و یک سال بود فوت شد سلطان مذکور
شاه بزرگ و نیکوکار و دوست دارنده علم وعلمار و مشایخ و
صلحار بوده مملکت را آباد و راه ها را مأمون کرده شرع و دین را احیار
و کفرو الحاد را خوار نموده شخص شجاع و مقدام وجواد بود و برای حرمین
شریفین از اموال خصوصی خود سالیانه سه هزار و پانصد طلا هدیه
نموده و برای شرفار از خزینۀ خود بهمین مقدار که ذکر کردیم بخشش
میکرد اولین وصیت او برای فرزندش سلطان محمد
این بود که قسطنطنیه را فتح کند و بعد از ان سلطان محمد آن مرد عالی
مقدار فاضل د هوشمند که از روی توکل و جهاد و شجاعت و
اتخاذ نفس بزرگ ترین شاهان عثمانی است بجای پدر نشست
اساس ملک بنی عثمان را نهاده و وضع قوانین نمود مانند طوق زر نگار گردن
عمارات ان مملکت را حقا که
در چند مدتی همون رویست
که با این شهر در اسیا
و ار وپا مسجد در کلویا
معلوم نمیدادن


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۱۰۴)
فتح قسطنطنیه

زمانه را بوجود خود زینت داد این مرد بزرگ دارای آنقدر مناقب
جمیله و مزایای فاضله است که سجا ویدان در صفحات شب و روز مرتسم
شده و هیچ گاه تعاقب سنین و ایام بل دست غدار زمانه هم نمیتواند که
کلمات را از جبین زمانه محو نماید زمانی که تخت سلطنت قیام نمود دارای
هژده سال عمر بوده و بجنگ صاحب قرمان شتافته صاحب قرمان ازان
ترسیده و با آن مصالحه نموده و سلطان محمد جانب وطن شتافت.
(فتح قسطنطنیه)
برای سلطان محمد عبث ایجای پدر بدون فتح قسطنطنیه دیگر غمی و بهی نبود و از
ابتداء بمهمات آن شروع نموده تهیه ذرایع مینمود شهر مذکور از بزرگ شهرهای
عالم و دارای نفوس زیاد و حصار محکم بود سه طرف آنرادریا و فقط طرف غربی
آن خشکه بود که آن هم خیلی تنگ بوده و بذریعه سه دیوار و چند خندق که
در آن با آب شور دریا را لسوق داده بودند و در دیوار با توپ های بزرگ نصب
نموده بودند خیلی محکم شده بوده و در سنه هشتصد و پنجاه و شش با شاه
قسطنطنیه بنای صلح را گذاشته و بیک قطعه زمینی از ملک آن که قدر یک
پوست گاو باشد صلح نمود شاه قسطنطنیه هم چون این مقدار زمین را بی اهمیت
میدید رضا داده و صلح منعقد شد بعد سلطان محمد پاشاره مهندسین پوست
گاو را باریک ساخته و امتداد داده و معمارهای خود را با پوست گاو از خلیج
داخل دریای نطش (دریای سیاه) بحر روم عبور داده و آن جلد گاو را که خیلی
وسیع شده بود بر دهانه خلیج بر زمین پهن نموده و بهمان مساحت یک برج
خیلی متین و مرتفع ساخته و توپ های بزرگ در بنورک های کاری کن
نصب نمودند و بعد از ان بمقابل این برج در خاک خود که زمین انا طولی باشد
هم یک برج ساخته و همچنین او را بآلات ناریه مجهز نموده و بدین ذریعه
دهانه خلیج را ضبط نموده راه دریای سیاه را از قسطنطنیه و بحر روم بسته نمود و
بعد خود متوجه شهر ادرنه شده محله در سعادة جدید را بنا نموده بنای ساختن
توپ های بزرگ و زنبورک ها را برای فتح قسطنطنیه گذاشت تعداد
زیادی از انها ساخته آلات و اسباب و ذرائع را مهیا نمود و بعد به
تقدیرات خداوندا سبابی تولید شده و ذریعه نقض معاهده گشته و شاه
قسطنطنیه بنابی غریدن و تهدید نمودن را نهاده سخنان غلیظ را

در مقابل


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۰۵) فتح قسطنطنیه

در مقابل سلطان استعمال نمود بر عزم و اراده سلطان بدرجات
بیفزود شاه قسطنطنیه که عزم متین سلطان را مشاهده نمود بجانب شاهان و ممالک
فرنگ دست توسل دراز نموده و عده کرد که کلیسای روم شرقی را بکلیسای روم
غربی ایتالیا) ضم میکنم پاپ که این سخن را شنید خیلی مسرور شده سپاهان فرنگ
را بمعاونت شاه قسطنطنیه و قسطنطنین هم مجبور نموده عده را برای مدافعه قسطنطنیه
اعزام نمود و این هم فایده نداشت چه مردم شرقی بواسطه تباین
مذهب با نضمام کلیسای خود با کلیسای روم غربی رضا مند نبودند و ازین سبب
از شاه قسطنطنیه رنجیده و از معاونت آن دست کشیده حتی بعضی از اکابر ایشان
گفت ازینکه تاج پاپ را در قسطنطنیه حکم فرما به بینم برای من خوشتر میگذرد که
تاج سلطان عثمانی را درین شهر حکومت ملاحظه نمایم سلطان محمد در اوائل
جمادی الاول سنه هشتصد و پنجاه و هفت با سپاهی که بدو صد و شصت هزار
بالغ می شد با یک عزم متین واراده متین بخداوند توکل نموده بطرف قلعه
قسطنطنیه خیمه زد و چون سلطان محمد بجد خود و پدر مرحوم خود بچها رصد کشتی
مالک بود آنها را نیز از راه حصار خود که از پوست گاو ساخته بود و آن راه
به بوغازکس موسوم بود روانه نموده و بقوه تدبیر و شهامت خود سپاه
خود آن کشتی را عرابه گلک های چوبی داده و از دریا بخشکه کش نمودند
و تصادفاً باد شدیدی هم توافق نموده و بادبان های کشتی را باز نمود
بقوه باد و قوه بازو آن کشتی ها را در خشکه رانده در خلیجی که جانب شمالی شهر
از طرف شهر غلطه واقع بود انداختند خلیج ازین کشتی ها مملو شده و آنها را
سیاهی با قطار ساخته بذریعه زنجیر ها با هم وصل نموده و بروی این خلیج ششها
پلی ساخته معبر فوج خود قرار دادند مردم شهر که تنها از طرف خشکه هراس
داشتند و انطرف را محکم نمودند ازین طرف کامل مامون بوده هیچ استکامی
درین جانب ننموده بودند که ناگاه مسلمانان از طرف خشکه و دریا بنای قتال
را گذاشته پنجاه و یک روز جنگیدند اگر چه این مدت مسلمانان را خیلی
مانده وخسته ساخته بود باز آنها صبر و تحمل نموده معاونت داشتند شاه قسطنطنیه
که حال را سخت مشاهده نموده مردم شهر و کلان شونده گان را طلبیده نطق مفصلی
کرده ایشان را بجنگ تحریض نمود آنهم خیلی متاثر شده گریه ها نموده و
یکدیگر را معانقه نموده و وداع کرده بدیوار های شهر در آمده آنجای سنگر نمودند

ازین محکم تر نبود ۱۲


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۰۶) داخل شدن مسلمانان بقسطنطنیه
داخل شدن مسلمانان قسطنطنیه
روز فتح که عساکر عثمانی هجوم نموده داخل شدند شاه با رعیت جنگ شدید نموده
و خود را در معرکه کشته و با آن هم جیش زیادی از انطرف هلاک شد و مسلمانان
داخل گشته دابی آنرا اسیر نموده مکاتب آنرا سوختند و میگویند سه و بیست هزار
مجلد درین کارزار تلف شد و پیشتر ازین سلطان محمد در پیر خود احمد پادشاه
بن ولی الدین پاشاه بخدمت شیخ عمار با الله شمس الدین و بخدمت شیخ آق
بیق پروانه ایشان را بجهاد دعوت نموده بود که بفتح قسطنطنیه مجاهدت فرمایند
ایشان نیز حاضر شده و شیخ شمس الدین برای وزیر مذکور بشارت داده
بود که درین سال و این جنگ : فلان روز از فلان موضع و ساعت چاشتگاه
روز قسطنطنیه بدست مسلمانان فتح میشود وزیر هم سخنان شیخ را بحضور سلطان
بطریق تبشیر گفته بود و چون وقت وعده شیخ رسیده و شهر فتح نگردید
برای وزیر مذکور از طرف سلطان هراس شدید واقع شده و بحضور شیخ
شتافت و چون بفرمان شیخ پرده خیمه را انداخته بودند و وزیر را اجازه دخول
ندادند وزیر طناب های خیمه را بالا نموده دید که شیخ بر روی خاک بسجده
افتاده و سر برهنه بحضور خداوند گریه و تضرع میکند و هنوز وزیر سر خود را
را از طناب های خیمه بالا نکرده بود که دید شیخ بپای ایستاده و تکبیر گفته
فرمود ستایش میکنم خدایی را که فیروزی را نصیب مسلمانان کرده بها
بفتح شهر منت نهاد وزیر میگوید جانب شهر نظر نمودم دیدم که عساکر
داخل شهر شده و برکت دعای شیخ بهمان موعدی که اشاره فرموده
بود مفتوح گردید شیخ از ان ذواتی بود که دعوت آن آسمان
ها را پاره می نمود و بعد از ان که سلطان بشهر داخل شد وزیر
مذکور خود را به پهلوی خود دیده و گفت این سبت نتیجه تجر شیخ
که شهر فتح شد و باز گفت من باینطور فتح با چندان مسرور نمی شوم و
مسروریت یگانه من آن است که امثال فتح ذوات متبرکی در
عصر من وجود دارند از مناقب این شیخ میگویند که بصورتی که طبیب
روحانی مردمان بود اجسام را نیز علاج میفرمود و گیاه ها اورا
ندا نموده فوائد خود را با مراض می گفتند فتح شهر قسطنطنیه در اول
روز چهارشنبه بیستم جمادی الاخر سنه هشتصد و پنجاه و هفت بعد از پنجاه


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( ۱۰۸ ) داخل شدن مسلمانان بقسطنطنیه

دیگر روز محاصره واقع شد مسلمانان این شهر را نقدی فینقص گرفتند که مثل ان در هیچ جا شنیده نشده بود چه سلطان بعد از انکه دید که لشکر آن خسته و مانده شده و قدری فتور بآنها رخ داده صلاداد که من از شهر شما هیچ آنرا نمانم اموال وغنایم از فاتحان آن باشد چون مجاهدین با ازین مژده التفات یافتند بمدد کارئی قیام نموده و اجیر آن گردیدند و چون خبر فتح قسطنطنیه بافاق شهرت یافت سلاطین عالم ترسیده و تهنیت نامه ها از طرف ملوک مصر و ملوک عجم و ملوک عرب پیاپی رسیدن گرفت جای شبهه نیست که این فتح از جمله فتوحات بزرگ اسلام است و بسا زمام داران از خلفا و شاهان که قصد این شهر را نموده همت خود را صرف وجهد و مال خود را بذل و عمر و عساکر خود را فانی نمودند و بمطلب نرسیدند که خداوند برای این شاه جلیل و سلطان جمیل عطا فرمود چه نیت این مرد خالصتر و بهترت این جهت تربود بعضی ها این بیت را در تاریخ فتح گفته اند و تاریخ لفظ (آخرون) است .
راموا من الفتح قوما اولون
حازوا بالنصر قوم آخرون
و بعضی تاریخ را (بلدة طيبة) گرفته اند و آن هم همین است و چون سلطان بشهر قسطنطنیه داخل شد از همه بیشتر به کلیسای ایاصوفیا توجه نموده و دران داخل شده آنرا از خبائث کفر پاک کرده و در آنجا نماز کرده شکر و حمد خدا وند را به جای آورده آنرا مسجد جامع مسلمانان ساخته برایش اوقاف و مستغلات بامقرر نمود و بعد سلطان از شیخ شمس الدین موصوف درخاست نمود که مرقد جناب ابوایوب انصاری رضی الله تعالی عنه را برایش نشان دهد شیخ فرمود که من در یک موضع این خاک نوری مشاهده میکنم شاید تربت آن جناب ازان جا باشد و بعد شیخ رفته ساعتی توجه کرده گفت با روح آن جناب ملاقات نمودم و مرا باین فتح تهنیت گفته فرمود که خدا وند سعی شما را مشکور گرداند که مرا از ظلمت کفر نجات دادید سلطان که ازین خبر سرور آمیز واقف شد شخصاً در آنجا حاضر شده و از حضور شیخ التماس نمود که برای اطمینان دل او بعضی علامات با آن نشان دارد مقصود شیخ بعد ازین سؤال ساعتی توجه نموده گفت اینجا را حفر کنید و این طرف

تاریخ فتح قسطنطنیه هشتصد و پنجاه و
هفت از هجرت بود که سلطان محمد خان
غازی آنرا فتح نمود کتبه [؟]


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۰۸) داخل شدن مسلمانان در قسطنطنیه

بر آن نه گوار است، و بعد از حفر نمودن از قبر مقدار دو گز زمین سنگ مر مری پدیدار
میشود گویا این شهادت مدعا بعد از کندن دو گز سنگ مر مری پدیدار استند
که بخط کوفی و خط عالی نوشته و در دلک بند بتجھے مذکور اطلاعی داشتند
چنین خواندند که این مزار ابو ایوب انصاری رضی الله عنه است و بمجرد
مشاهده این حال رعبی در دلهای محمد فاتح پیش شد که اگر او را نمی گرفتند
بر زمین میافتاد و در وجد اران امیر دائر که بدین تربت قبه بنا کنید اما ماحد
درسته خود از حسن ذهالم از اثر غنوی روایت میکند دقتیکه خوارزم
قسطنطنیه در سلک امیر دی است امیر آن در سلک سپاهی است سبب آن
این حدیث علی له معجزات انحضرت صلی الله علیه و سلم یکی از علائم
نبوت و پیشگویان است که از غیب خبر داده اند و این حدیث بر سلطان محمد خان
صادق مدعا است چه با وجود انکه در زمان اصحاب هم غزا بطرف قسطنطنیه شده و
در عهد جناب معاویه رضی الله عنه بگی طرف آن فتح شده و حضرت ابو ایوب
هم دران واقعه شهادت رسیده بود مگر رومی ها واپس قلعه را فتح نموده
ملک خود را مصاحب نموده بودند پس گویا فتح تمام در عهد سلطان
محمد واقع شده و عین حدیث با برکت بنقیب سلطان محمد
استجابت امام احمد و امام بخاری و امام مسلم از ام حرام بنت ملحان
رضی الله عنها روایت میکنند که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند
در اولین لشکری که از امت من در شهر قیصر غزاکنند امریده اند این حدیث
بهمان غزوه که در سال پنجاه و دو و در عهد حضرت معاویه رضی الله عنه شده بود
صادق میآید که در ان غزوه بسیاری از صحابه موجود بودند که ازین جمله ابن
عباس و ابن عمر و ابن زبیر و ابوایوب انصاری وغیره رضی الله عنهم میباشند یزید بن ما
هم درین غزوه موجود بود و بعضی میگویند امیر لشکر بود و بعضی میگویند سفیان بن عوف
امارت سپاه را داشت و انکه فرموده آمرزیده اند مشروط است بر اینکه از اهل
مغفرت باشند و سلمان ببر د و الا بسیار زناقه یکی از ان فوج ارتداد کند این
مغفرت بیرد است و همچنین است در هر حدیثی که والامشروطه که مگر کسی سجه کند آمرزیده
میشود و یا بجهت داخل میگردد اینطور احادیث هم مشروط است که اعمال منافات
کند و اینطور محو پاکاری در عبادت اولیار هم دارد چنانچه بعضی فرمودند
هر که مرا بیند داخل بهشت شود یا طعام مرا بخورد بجهت میرود یعنی این


فتوحات اسلامی براثرمانی ( ۱۰۹ ) غزاء بوسنه غزوه سلطان محمد مملکت‌های سرب و سینا و ارناوط

مقوله باهم مشروط است که بینده و خواننده بایمان فوت شوند و باین توجیه
جای هیچ اشکال نیست سلطان محمد پهلوی قبر حضرت ابوایوب انصاری
رضی الله عنه جامع بزرگی بناء نموده و بعد از اتمام بناء آن بیک موکب بزرگی
آنجا رفته نماز ادا نمود و از انحا بعد از ادای صلوة جناب آق شمس الدین
بدست خود شمشیر سلطان قلیده نموده و ازان وقت عادت شد که هر
کدام از سلاطین عثمانی که بتخت سلطنت می‌نشینند باید درین مسجد رفته و
بعد از نماز شمشیر در گردن حمائل کند و این بمنزله تاج پوشی متعارست.
(غزای بوسنه)
سنه هشتصد و پنجاه و هشت سلطان محمد بهمراه عساکر زیادی بخرابی
بوسنه برآمده و با ایشان جنگ شدیدی نموده بر عموم شهرهای شان مالک
شد و بعد ازان دران حوالی قوتی از کفر باقی نماند و در سنه هشتصد و شصت و
یک همت خود را بفتح جزیره رودس مصروف نموده اهل آن را بتهدید نموده
مطالبه خراج کرد اهالی جزیره ابا نموده و بنزد پاپ روم شکایت نمودند
پاپ شاهان فرنگ را بجنگ عثمانی با تحریض نموده تشویقات کرد سلطان
محمد که ازین مسئله واقف شد بهمراه صدو پنجاه هزار عسکر بشهر بلغراد حمله کرد
آنرا محاصره و اهالی را به تنگی دوچار نموده از خسته درر با فشار آورد و
نزدیک بود آنرا فتح کند که یکی از یاوری غیرت شده مسیحیان بشدت
تحریض نموده بمدافعه مصروف ساخت و در نتیجه چهل هزار فوج نمسادی که هرده
گی یکی از نفر مجارستان جمع شده بکشتی های سلطان صدمه و نقصان
رسانیدند سلطان محمد هم چهل روز حمله های مکرر باین شهر مینمود و بالاخره
از انجا کوچ کرد مکر سر کرد های مجارستانی کفار زخم شدیدی که باعث هلاک
آن شد درین جنگ برداشت و بعد ازین جنگ سلطان محمد به شهر آتن (از
شهرهای یونان) پای تخت آن حمله برده که آتن را که حصه معتنا به آن است فتح نمود
(غزوه سلطان محمد بمملکت های سرب و سینا و ارنا ووط)
در هشتصد و شصت و سه جانب بلاد سرب شتافته فتوحات زیادی دران
جا با نموده در سنه شصت و شش ایالت طرابزون و ولایت سینور را
فتح کرده رئیس سینوب را با سارت به قسطنطنیه حاضر کرده و چون و آب
سینوب بر شاه عجم خط نوشته و ازان معاونت خواسته بود و آنرا آمزم


فتوحات اسلامی جلد ثانی
( ۱۱۰ )
غزم محمد باق تاتارها برجور و غارت

نعر فرزندان او سلطان محمد تقبل رسانید در سنه هشتصد و شصت و هفت
سلطان محمد با تمام فتح بوسنه قیام برولایات افلاق و لبندان و صقالیه
غارت انداخته و عزم خود را بتصرف ممالک ارنا ووط که کانفر ازنصاری
بود مردم زحمت کش اور بحر بودند معطوف ساخت بعضی ها میگویند که ارناودط
از نسل عرب های شام و از نژاد بنی غسان اند که بعد از دعوت اسلامی از
شام کوچ کرده ازین دیار آمده اند و بعضی عقیده دارند که آنها از نژاد بر برند که
که از طرف مغرب آمده و دریا را عبور نموده اینجا متوطن گشته در رفته رفته
جهل برایشان تسلط یافته و دچار عقیده نصرانیت شده اند سلطان
محمد شهر بابے از مله دط داخل شده بنای شب را گذاشته برچند قلعه
استیلا نموده امر داد که در آنجا یک قلعه بزرگ در سرحد مهم آن بسازند که
در بین مسلمانان و کفار مانند سدّی گردد و بعد از اتمام قلعه آنرا به توپها و
زنبورک ها و سپاهی ها مجهز نموده آق حصار نام نهاد در سنه هشتصد و هفتاد و
دوسلطان محمد برئیس قونیه ولارنده غضب نموده حکومت را از نزد آن
گرفته به پسر خود سلطان مصطفی تفویض نموده و بر چند قلعه های متمرّد مانند قلعه
ارکلى و قلعه اق سوای و قلعه كولك و قلعه کولی مستولی گشته همه را بفرزند مذکور
خود سپرد در سنه هفتاد و پنج جزیره ارغبوز را که از توابع بند قیه بود بعد از قتل
و تاراج زیاد فتح نموده بر بقیه شهرها و علاقه جات ارنا ووط قبضه نمود .
غزو محمد با و تاتارها بر چور وغارت
در سنه هشتصد و هفتاد و شش رئیس محمد حسن بیک طویل ویوسفیچہ بک با عساکر تترها
تاراج مملکت عثمانی توجه نموده شهر توقات را غارت نموده آتش دادند
و بعد یوسفچہ بک غره شده بر شهرهای قرمان هجوم برده غارت نمود درین
والی این صوب سلطان مصطفے بود و بشجاعت فوق العاده بود با یوسفچہ
بک معارضه نموده فوج آنرا منهزم و شخصی یوسفچہ بک رها اسیر نموده و با
قید آهنین بهمراه باقی اسیران بحضور پدر روانه نمود و این ابتدا ء فیروزی
نشان بود در سنه هشتصد و هفتاد و هفت در بین سلطان مصطفی و
زینل شاه ولد حسن طویل جنگ واقع شده و نصرت بعثمانی ہا نصیب
گشته و عمرها را تعقب کرده قتل و طرد و اسیر مینمودند تا اینکه زینل
شاه هم گرفتار شده بقتل رسید و بعد سلطان مصطفی بطرف قره حصار


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( 131 ) غزوه بغدان

شرقی که از شهرهای حسن طویل بود رفته و آنرا فتح کرده ضمیمه ممالک خود
نمود و در همین سال سلطان محمد وزیر خود کدی احمد پاشا را بفتح شهر
با می کفه روانه نموده و وزیر آنجا محاصره کرده و فتح نمود و بعد از ان چند
قلعه دیگر را نیز بتصرف در آورد .

(غزوة بغدان)
در سنہ ہشتاد و نه سلطان محمد به جنگ کفار بغدان شتافته رئیس بغدان
(استفان) ترسیده باقصای ممالک خود رفت سلطان محمد هم داخل
ملک آن شده بر هر که قدرت یافت کشت و خلقی بیشمار قتل و اسیر و غارت
شدند تا اینکه استفان مذکور مجبور شده مطیع گشت و جزیه را قبول
نمود در سنه ہشتاد و پنج سلطان محمد قصدیکه جزیره رودس را فتح کند و
صد هزار لشکری را در کشتی ها انداخته سه ماه جزیره را محاصره نمود لاکن
بواسطه محکمی جزیره بفتح کامیاب نشده واپس گشت در سنه ہشتاد و شش دو
سپاه بزرگ ترتیب نموده میخواست یکی را بجانب قبرس و یکی را بجنگ عجم
روانه کند که ناگاه قبل از انجام مقصد خود در شب جمعه پنجم ربیع
الاول سنه ہشتصد و ہشتاد و شش در حالیکه پنجاه و یک سال عمر داشت
و بعد از پدرسی و یک سال سلطنت نموده بود وفات یافت سلطان
مذکور پادشاهی بود که وصف از شماره فضائل آن عاجز ست همت آن
از فتوحات عجز و ماندگی نداشت رحمه الله علامه قطبی از بعضی اوصاف
سلطان محمد چنین بیان میکند سلطان مذکور در گردن تمام مسلمانان
طوقها ی منت بیشماری انداخته خصوصاً علماء که تا روز قیامت
نمی توانند از زیر بار احسان آن بر آیند اگر من مناقب آنرا ذکر کنم
باید یک مجلدی را پر کنم خداوندا او را در بهشت برین جای دهد و بر قبر آن
ابر های رحمت ببارد بعد ازان پسر آن سلطان بایزید ثانی بتخت نشسته
برادر آن سلطان جم با آن منازعه کرده جنگهای که اگر ذکر کنیم کلام
بطول می انجامد در بین شان واقع شده در آخر فتح نصیب بایزید شده
مملکت او را مسلم آمد این مرحوم هم ملازم جهاد فی سبیل الله و شاه مظفری بود
که بخیرات مائل و دوست دارنده علماء و صلحا بود در سنه ہشتصد و هشتاد و هشت با
ہمراہ عساکر خود بجانب شهر آغره بغدان رفته قلعه کلی و قلعه آق کرمان را


فتوحات اسلامی
( ۱۱۳ )
غزوه بغدان

با قلعه ملوان و قلعه متون و قلعه طرطوس و قلعه لغشیر و قلعه کو کجک
فتح نموده بر بسیاری شهرهای بغدان و اطراف او غالب آمد در سنه هفتصد
و نود و هفت وزیر یعقوب پادشا برای غزای بوسنه برآمده شاه آنرا که جزیل
نام داشت اسیر نموده محبوساً نزد سلطان بایزید فرستاد در سنه هفتصد و نو
سه سپاهی بعزم دیار ارنا ووط روانه نموده از طرف حتله و دریا ایشان را چنان
نموده خود با سپاه بسپار پس از آنها بیرون شده عزم ممالک سرب و ممالک
ارنا ووط را نموده درین جنگ مائولو نیا نیز مقاتله نموده یک حصه بزرگی را ازان فتح
کرده ده هزار اسیر نمود و باز مرتبه ثانی برایشان نکت های عظیمی ایجاد نمود
بود در سنه هفتصد و پنج سلطان بایزید با عساکر خود بقلعه اینه بختی و قلعه قردک
رفته و فتح نمود سلطان بایزید ثانی از جمله کسانی بود که محض برای خدا و
برای اعلای کلمة الله جهاد مینمود و همیشه بر دشمن های دین مظفر می شد
در زمان آن کلمه اسلام جمیع واهل گمراهی پریشان می بودند بخیرات و
صدقات مائل بعلما و مشایخ و اولیا رحمن بوده و بطریقه صوفیه داخل شده
حکومت گزین و حله نشین و مانند صلحا راستگین دیانت کش شده و
باید ر مولانا ابی السعود مفسر که مولانا شیخ محی الدین خندی باشد داخل خلوت
می شد سلطان بایزید مذکور مسجد جامع با و مدرسه با وعمارت با دهمانخانه ها و تکیه ها
و خلوتخانه ها و خانقاه ها و شفاخانه ها و حمام ها و پلها بنا نموده بنای مفتی بزرگ و
علما را هم رتبه اکتساب نه ده هزار عثمانی و برای هر یک از مدرس های هشت
گانه پدر خود سالیانه هفت هزار عثمانی و برای هر یک مدرس شرح مفتاح
چهار هزار عثمانی و برای هر کدام از مدرس های شرح تجرید دو هزار عثمانی بهمین
طریق برای مشایخ سلوک و مریدان شان مردم غزلت گزین بقدر مراتب شان معاش نموده
پوشاک تموزی که از پشم و غیره میبود و پوشاک زمستانی که از پوستین
و غیره میگرفت ما ورای این معاش ها بود این مصارف و معاش مستمری بود و
اہل حرمین شریفین احسان نموده علاوه بر آنچه از طرف پدران بزرگ آن مقرر
بود از طرف خود انعام نموده بفقرای حرمین شریفین سالیانه چهارده هزار
دینار طلا روانه نموده بیه آنرا بفقرای مکه معظمه و نیمه را بفقرای مدینه منوره بخشش نمود
در آنزمان حرمین شریفین تحت حکم آن نبود مگر این الطاف و مرحمت ها را اهالی دیده و بایل شنید
دعا مینمود تا خدا جنگرانی این قعبه را فی شریف عالم نصیب پیران سلطان سلیم شد


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۱۳) ظهور شاہ اسمعیل شاہ عجم

چنانچه ذکر میشود انشا الله هر کس که از حرمین شریفین نزد بایزید می آمد برعایت
درجه اکرام و احسان دیده و اخیرا به صله و تحشیش بوطن مرجع می نمود.
ظهور شاه اسمعیل شاہ عجم
از عجایبات زمان سلطان بایزید اینست که شاه اسمعیل در ملک عجم در سنه
نهصد و پنج ظهور نموده استیلاء بدایتی بر شاهان عجم نمود که از جمله عجایب محسوب
میشود این شاه رفته رفته مشهور گشته وصیت آن منتشر گشته در ممالک اسلامی
بنای سفاکی و بیباکی را نهاده مذهب رفض طهاری ساخته موجب تغییر عقاید مردم
گردیده مردم را بفساد و سوء عقیدت دعوت مینمود و از جمله شیعه اسمعیل
شاه شیطانی منبعث شده در مذهب مسلط گشته بکشت و شر او در هلاک ساخته
موجب فساد و خونریزی شده روز بروز شوکت آن زیاد و پریشانی
مسلمانان از دست آن مضاعف شده در صنف سلطان بایزید وزیر
اعظم خود علی پاشاه را با یک سپاه زیاد جانب آن روانه نموده علی ماشاء
به شهادت رسیده آن شیطان نیز کشته و عساکر آن منهزم گشت ضروی
زیادی از ایشان بقتل سید و شرارت شان از مسلمانان رفع شد و این وقعه
در سنه نهصد و پانزده واقع شد اسمعیل شاه مذکور بن حیدر بن جنید بن
ابراهیم بن سلطان خواجه بن علی بن صدر الدین موسی بن صفی الدین اسحق
اردبیلی میباشد و خاندان شان را خاندان صفویها میگویند و به شیخ
صفی الدین مذکور نسبت میدهند این خاندان از مردم اہل سنت
وجماعت و از زمره اهل ولایت وصلاح و شیخت و سلوک و دارای
طریقه و سلسله بودند و در طریقت بسلسله امام احمد غزالی برادر
حجة الاسلام امام محمد غزالی مربوط بودند و بعضی میگویند که نسب شان
بامام موسی کاظم میرسد بهرحال جدشان صفی الدین در سلوک و طریقت
شهرت تامی داشته در سنه هفتصد و سی و پنج وفات یافته شیخوفت به پسر او
صدر الدین و بعد ازان در پسران علی و بعد ازان به سلطان خواجه
و بعد ازان به ابراهیم و بعد ازان به جنید و بعد ازان به حیدر منتقل
گشت در زمانی که شیخیت در جنید منتقل شد اتباع آن زیاد شده شهرت
آن از حد گذشت و همیشه بکفار با مریدان خود مجاہرت مینمود و در هلان
اوان جہان شاہ ترکان شاه شروان واحد بایجان که بر عرق و بغداد تسلطم


ظهور شاه اسمعیل شاه عجم ( 114 ) فتوحات اسلامی جلد اول

گشته بود از قوت و شهرت جنید بهراس افتاده جنید را با اتباع آن از اردبیل فرار نمودند
و آن با بطرف دیار بکر توجه نموده و دران دیار باز قوت شان بواسطه اتباع
و مریدین زیاد شده باشاه شروان بنای قتال را گذاشتند و در نتیجه
زد و خورد شیخ جنید منهزم شده و بقتل رسیده مریدان آن متفرق شدند
و باز پس از مدتی مریدان باطراف پسر جنید حیدر جمع شده و به شاه شروان
حمله درگشتند درین حمله نیز شیخ حیدر بقتل رسید. و فرزندان آن که شاه
اسمعیل هم در ان جمع بود محبوس شدند اسمعیل درین اوان صغیر بوده
همی برادران آن در سنه هشتصد و نود و شش از حبس گریختند و بعد
همه در سنه نهصد و شش در حالیکه سیزده ساله بود گریخته و بواسطه فرار
آن از حبس خلق زیادی از مریدان پدرش با آن جمع گشته و چون خودش
به مذهب رفض میلان نموده بود بغیری را هم سعی بعقیده ساخته بانتقام
خون پدر با نی خود اگر چه دین آن با را ترک نموده بود قیام نموده میگویند مذهب
رفض را از حبس خانه تعلیم گرفته بود در تاریخ ظهور آن این کلمه را میگویند
مذهبنا حق ٩٠٤ و بعضی اهل سنت و جماعت این جمله را فارسی
میخوانند باین طریق مذهب ناحق که تا در فارسی ارات نفی
آن میشود پس اسمعیل شاه با همراهان خود بطرف شروان رفته در همرکابی
اتباع آن زیاده شده بر شاه مذکور حمله نموده او را منهزم ساخته و دستگیر
نموده نزد شاه اسمعیل حاضر کردند شاه اسمعیل هم او را با مر خود در یک دیگ
کلان انداخته و گوشت آنرا پخته کرده با تباع خود خورانید و بعد ازان
با همراهان خود جانب شاهان عراق و خراسان شتافته آن ها را که متغلب
آن دیار و از طوایف ترکمان وغیره بودند یک بید دیگر قمع نموده تمام
ملک را بضرب شمشیر و تاراج گرفت و بهمین دیره تقدمه میزد تا اینکه تبریز
و اذربایجان و بغداد و عراق عرب و خراسان را تصرف نموده و کار ان
بدرجه بالا گرفت که میخواست دعوی خدائی کند ظلم آن بدرجه بود که تعداد
کشته گان دست آن که در است با د اقوام نموده از شماره بیرون بود عساکر
در وقت برآمدن آن او را سجده مینمودند علامه قطبی در تاریخ خود میگوید
اسمعیل مردم بی شماری را کشت که نزدیک بر یک میلیون میرسند که نه در اسلام
و نه در جاهلیت و نه در مردم گذشته همچو خلایق تباه نشده بودند از علما و بزرگ


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( 185 ) ظهور شاه اسمعیل در عجم

خلق زیادی را بقتل رسانیده و علمای سنت و جماعت را که در ملک عجم بودند
کامل فنا ساخته کتب قران های شانرا بتمام اینکه این قران های اهل سنت
و جماعت است سوختانده بر قبر مشایخ که میرسید حکم نبش آنها را داده
و استخوانهای مرده گان را میسوخت هر کدام از امرای آن که بقتل میرسید
زن و جایداد آن را برای شخصی دیگری می بخشید از جمله خرافات این شاه
که بر سفاهت عقل و جهالت و کبر آن دلالت میکند اینست که یکی از سگان
شکاری خود رتبه امیری داده خدم و حشم و قصر و بساط و سماط و ارکان
و فراشان امیری را برایش مهیا نموده زنجیر طلائی و مسکای حریری بآن
مخصوص کرده یک حصه از خدام خصوصی خود را بخدمت آن مقرر نموده
بود و میگویند روزی بر یک کوه بلندی که بساحل دریا واقعه ده بود رفت
دستمال خود را بدریا انداخته خدم و لشکریان آن بگرتن دستمال خود بدریا
افکندند تا آن را آورده خود را بذریعه مساس آن دستمال که بدست
شاه رسیده متبرک سازند و بحضورش تقرب جویند و میگویند یکهزار نفر
بطلب دستمال دران دریا غرق شدند بعض میگویند که سپاه آن بران
عقیده الوهیت می پرورانیدند و اعتقاد داشتند که عسکر آن منهزم
نمیشود حکایت میکنند که سپاه اسمعیل شاه در اول مراتب پایداری
نکرده و میگریختند و آن هم به تبع سپاه همیشه شکست میخورد تا اینکه
روزی با اتباع خود در یک قریه گذشت و زنی فاحشه او را بمهمانی دعوت
نموده طعام بسیاری گرمی را در طبق آورده نزدش گذاشت شاه هم
از وسط طبق شروع کرده بنای خوردن گذاشت زن از کمال الحفت
که ای مهمان عزیز تو به شاه اسماعیلی که درین روز با خروج نموده خیلی
مشابهت داری آن مرد هم تصور نموده که قوت و عظمت در مرکز بلاد است
و بآن جا حمله برده ناکام میشود و این خطا و ظاهر است پس باید آن شاه
اطراف مملکت را بگیرد تا مرکز خود بخود سپرد شود تو هم ای آقای مهمان
از طرف طبق نوش جان کن تا وسط طبق خود بخود سرد شود شاه از گفته
زن متنبه شده بنای مقابله با اطراف مملکت گذاشته کار آن بالا گرفت
و تمامی ممالک عجم مستولی شده تشیع را در ان بلاد انتشار داد سلاطین
امروزه عجم از نسل آن میباشد در آینده قریب وقایعی که در بین اسمعیل شاه

پند گرفتن از یک
زن بد راهه


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( ۱۱۶ ) جنگ خونریزی که در مبین با یزید و سلیم
در بین سلاطین عثمانی وقوع یافته و هم حوادثیکه بین آن دو بمیان آن در بمیان وی اوه ذکر خواهیم
شد. و ما ازان سبب خصوصیات اسمعیل شاه را مفصل ذکر نمودیم تا بدانیم که برای
سلطان سلیم مشروع بود که بهمراه این طاغی سر کش بجنگد و ما انشا ء الله و اقعات
جنگشان را با عداد تی که در بین شان بودند ذکر میکنیم
جنگ خون ریزی که در بین سلطان بایزید و پسران
سلطان سلیم واقعشد
ما پیش از همه چیز اسباب خفیه خدا وندی اگر علت اصلی اسباب ظاهره است
و خداوند از ازل آنها را مقدر نموده است ذکر میکنیم علامه قطبی در تاریخ خود
میگوید منجم حاذقی که در عصر با یزید بود خداوند او را مطلع ساخته بود و سلطان بایزید
قبل ازین چند فرزند داشت و سلطان سلیم هنوز بدنیا نیامده بود - سلطان
سلیم یکی از زنان قابله را که خیلی صالحه و عاقله و امر ولادت تمام حرم سرای
بدان محول بود طلب نموده و خیلی آن را تاکید نمود که بعد ازین اگر از زنان
و کنیز کان من پسری تولد شد بهر صورت با ید آن را بقتل برسانی -
و اگر دختر باشد غرض دار آن نشوی روزی از یکی حرمهای سلطان
پسر تولد شده و همینکه قابله بصورت زیبای آن که خداوند بر یش داده
بود نظر نمود محبّت آن و معصومیت بر این طفل خوشکل رقت نموده گفت
اگر اینرا بکشم جو اب خدا وند را چه بگویم لا جرم بنای دروغ را گذاشته
آن را بنام دختر مشهور ساخته در سلطان هم خبر داد که خانه شاینی فلان
حرم دختری خوشکل تولد شده سلطان هم از ین خبر مسرور گشته او ر اسلیم
نام نهاد این سخن مدت ها پوشیده مانده و سلیم بروز بروز به نمو نموده
اوصاف مردانه گی بران غلبه میکرد و هر روز بر دختران غالب گشته ایشان را
لو ب داده بازیچه ها را از نزدشان تا راج مینمود و دختران هم از نزد آن
خیلی هراسان بوده هیچ با او مقابله نمی توانستند سلطان در یکی از اعیاد
بحرم سرای آمده و دختران را طلبیده بحضور خود نشاند و چیزی حلویا
پیش شان گذاشته مشاهده اولاد خود را می نمود ناگاه سلیمه (سلیم) هم
بنوبت خود حاضر شده و بنای همان تغلب ها خود را گذاشته دختران از آمدن
آن دو چار دهشت شدند سلطان با یزید از حرکات این دختر ( پسر )
به حیرت رفته در احوال آن متفکر بود که ناگاه یک دانه یعسوب بزرگ


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( ۱۱۷ ) جنگ خونریزی در سالگان بایزید ۲
شاه زنبوران در بین پیدا شده دختران بتا گرفتن آن نارا نهادند مگر هر که چند
نفر آن ناگرید همه ترسیدند و بنای فرار را گذاشتند درین بین سلیمه اقدام نموده
و آن را بدست گرفته و کف مال نموده بر زمین مرده آن را انداخت سلطان ازین
امر متعجب نموده بزنان گفت تصور میکنم این پسر است دامن آن را بالا کنید قابله که
نزدیک شده و به سلطان عرضه نمود بلی این پسر است سلطان بدولغت چر از
فرموده من تخلف نموده اورا زنده گذاشتی قابله گفت از خداوند ترسیدم
خود و ذمه ترا از یک خون ناحق و کشتن یک بیگناه خلاص نمودم سلطان
مدتی تفکر نموده گفت هر چه خدا وند خواسته باشد همان واقع میشود و بعد
به تربیت آن توصیه نموده امر داد که آن را لباس مردانه بپوشند
و نام آن را هم سلیم گذاشت تا اینکه رفته رفته مقدراتی که بدست این
بود بروی کار آمد کما تشاء الله كان وچون مشیت ازلی میخواست که عقد
آن بروی کار آید و سلطنت بایزید بدست پسرش سلیم داخل شود
اسباب جنگ را بد ذرایعی که هیچ عقل حکم نمیکند که باین ذرایع در بین پدر
و پسر نزاع واقع شود بروی کار آورد و این است که سلطان بایزید پیر شده
و پای های ان بواسطه مرض نقرس از حرکت افتاده میخواست که سلطنت
برای فرزند خود احمد که بزرگ ترین و محبوب ترین فرزندان او بود و قبل
ازین هم آماسیه شده بود واگذار شود و باین تقریب وزرا و ارعیان
دولت را جمع نموده با ایشان پیمان نمود که احمد را بولایت عهد بشناسند
سلیم که در ان وقت والی در نه بود بخشم آمده عساکر تهیه نموده بر روی پدر
عازم قسطنطنیه شد اما بیهانه اینکه من میخواهم بحضور پدر حاضر شده دست ها
ان را ببوسم و هم اظهار مینمود که من بسلطنت برادر خود رضامندم و دعوی
سلطنت را ندارم پدر هم از قراین مکنونات خاطر سلیم را دانسته با یک فوج
زیاد از قسطنطنیه بیرون شده بین آن و ادر نه جنگ واقعشده و سلیم شکست
خورد و سپاهیان خواستند که سلیم را تعقیب نموده بران قبضه کنند بگر سلطان
مخالفت نموده گفت بگذارید شاید خود اصلاح شود سلیم هم بحالت گریز بیدا نشته
و ملک خود شتافت سلطان بایزید پسر خود احمد را طلب نموده تخت را
بآن تکلیف نمود احمد عذر آورده از اینکه حضرت پدر زنده باشد از سلطنت
ابا نمود و هم در عین حال از شورش سپاه انگشاری که طرف دار سلم بودند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۱۸) جنگ خونریزی سلطان با یزید با پسران

می ترسید و چون سلطان بایزید دید که خداوند سلطنت را نصیب احمد نکرده است
و هم ترسید که مبادا بواسطه کشاکش نا اجانب بملک دست نیابند بجانب
سلیم قاصد روانه نموده او را برای سلطنت دعوت نمود سلیم هم برای
منتی که آمده نزدیک قسطنطنیه رسید سلطان امرا و وزرا و عساکر را
باستقبال آن روانه نموده او را بملکت تهنیت گفتند و آن هم داخل
شده دست پدر را بوسید و پدر سراً و عاً گفته ملک را تسلیم آن نموده
سجده و صیتی که سلطنت آن لیاقت مینمود توصیه بفرمود سلیم هم امر داد
اسباب سفر پدر را به شهر دیمتوقه مهیا نمود و گفت دو شمشیر در یک
غلاف جای نمی شوند و چون بایزید از شهر بر آمده در راه بود میخواست
برای نماز پیشین وضو بسازد که زهر را در آب وضوی آن مخلوط
نمودند و بعد از وضو چون دید که موی ریش آن بتمامی ریختن بگذاشت
مسمومیت خود مذعن شده و پسر عزم قسطنطنیه نموده و به شهر نرسید ترک
حیات گفت و نعش آن را به شهر نقل داده در مقابل مدرسه که در شهر
مذکور بنا نموده بودند دفن نمودند و بدت سی و یکسال سلطنت کرده
شصت و دو سال عمر داشت وفات آن در سنه نهصد و هجده واقع
شد این شاه دارای مناقب زیادی بود که بعضی از انها تذکر یافت
و از جمله مناقب آن یکی اینست در هر منزل که از غزوات خود مراجعت مینمود
امر میداد که غبار راه را از کالای آن بگیرند و جمیع کنند و زمانی که اجل
آن نزدیک شد حکم نمود که آن غبار را خمیر نمایند و از ان خشت را امران
یک خشت خورد خاصی ساخته و زیر رخساره راست آن در قبر گذاشتند
و گویا سلطان بایزید میخواست بدین امر خود را در زمره اصحاب این
حدیث شریف داخل کند حضرت رسول الله صلی الله علیه وسلم میفرمایند
که هر کس که پایهای آن در راه خداوند غبار آلود شود آتش بر آن
حرام میگردد و چون با یزید فوت نمود و سلیم بجایش نشست احمد
برادرش با آن قیام نموده و سپاه بیکرانی از طرفین بجنگ شروع
نمودند و بعد ازین عسکر که در سنه نهصد و نزده وقوع یافته بود احمد
منهزم شده و بدست برادر خود مختنق و خفه کشته پسران احمد برخی بطرف
سلطان غوری و برخی بطرف شاه اسمعیل که طرفدار پدرشان بود پناه بردند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۱۹) جنگ سلطان سلیم و شاه اسمعیل

سلطان سلیم برادرزاده خود را از شاه اسمعیل طلب نموده و شاه اسمعیل روانه
ننمود، علاوه بر مظالم دفاعیه شاه اسمعیل که سلطان سلیم را بدشمنی خود
وادار میکرد این هم یکی از اسباب نزاع گشت. سلطان بایزید
غیر از احمد دیمر پسران هم داشت که آنها هم به سلطان سلیم شوریده
و مغلوب شده اند و حاجت نیست که اینطور مسائل را تذکر کنیم.
جنگ مابین سلطان سلیم و شاه اسمعیل
بسیاری از مورخین میگویند که سلطان سلیم شاه قاهر و شدید البطش و بزرگ
سیر و پر جستجو بوده به جنگ جویان و بهادران توجه زیاد داشته در حال
مردم و حالات شهر ها خیلی تفحص میکرد خودش هم گاهی تغییر لباس کرده
در شب و روز بر خبر ها مطلع شده اسرار را کشف نموده چند نفر محبوسین
آن که جنبه اعتماد آن واقع شده بودند نیز در زیر قلعه و بازار ها و مجتمعات
گذاشته خبر ها را در مجلس مصاحبت برایش میگفتند و آن هم حسب
سیاست خود بعد از آن خبر ها فعالیت مینمود و بعد از ان که از مسائل
برادر خود فارغ شد در جنگ پادشاهان و تصرف شهر ها قیام نمود.
و از همه بیشتر به جنگ شاه اسمعیل بن حیدر صفوی در سنه نهصد و بیست
مبادرت نمود و سبب جنگ این بود که بعضی برادرزاده های سلطان
سلیم پناه اسمعیل پناه برده و بعد از مطالبه سلطان سلیم شاه اسمعیل آنها را
تسلیم نکرد و نیز بعضی عوامل دیگری که بیان نمودیم سلطان سلیم با عسکر زیادی
از مرکز سلطنت حرکت نموده جانب شرقی شتافته در موضع چالدران
با هم ملاقات نمودند لشکر شاه اولی ادان بیرون شدن یکصد و چهل
هزار بوده و بعد از ان چهل هزار دیگر هم بان پیوسته یکصد و هشتاد
هزار شد و بعد از تلاقی فریقین جنگ شروع شده شدت گرفته
سپاه عجم بسیار به قباحت شکست خورده تمام اموال و خزاین شان
بدست ترک ها افتاده بدون از عده قلیلی همه سپاه آن مقتل رسید
شاه اسمعیل هم گریخته و خود را به قلل کوه متحصن نمود. اموال و خزاین
و خیمه ها و زن های آن بدست سلطان افتاد و سلطان سپاه را تعقیب
اسمعیل نموده با سپاه داخل تبریز که پای تخت مملکت عجم بود شد
نماز جمعه را در انجا خواند و میخواست که مدتی در ان شهر اقامت کند تا تمامی


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( ۱۲۰ ) جنگ سلطان سلیم با شاه اسمعیل

شهر را را فتح نماید لاکن چون سلطان غوری با اسمعیل معاهد بوده و آذوقه را از لشکرهای سلطان سلیم منع نموده کسی را نمی گذاشت که چیزی ببرد و بیاورد قحط در شهر جای گرفته بدرجه رسیده بود که یک توبره علوفه بدوصد درهم و یک دانه نان بصد درهم رسیده بود چه اسمعیل در حین گریز کدام های خود را سوخته و غله بواسطه مخالفت شدید سلطان غوری که بعضی ها میگویند آن هم مذهب رافضی را اختیار نموده بود از دیگر طرف نمی رسید - علامه قطبی میگوید من یک جماعت را از مصاحبین مولانا -- سلطان سلیم دیدم از ایشان حسن مصاحبت و لطف معاشرت و شدت بیداری کثرت ذوق وحدت فهم و قوت حافظه و وفزت مطالعه سلطان را در تواریخ شنیدم و شنیدم که در لغت فارسی خیلی بینائی داشته در فارسی و رومی شعرهای بلیغ انشاد میکرده وعلامه قطبی میگوید در بالای طاق قصری که سلطان بعد از فتح مصر امر ببنای آن نموده بود دو بیت عربی بخط سلطان سلیم دیدم و این است آن دو بیت .
الملک لله من یظفر سبل منی -- یرددہ قسراً و یضمن بعدک الدائکا
ملک از خداست هر که گردن کشی با من کند -- رد میکند بزور او را و ضامن می کند
لو كان لى ولغيري قد اغلته -- فوق التراب لكان الامر مشتركا
گر بودی قوتی از غیر من یا غیر من -- مقداری غله بودی این امر مشترک
و در زیر این دو بیت امضای سلطان سلیم بود - علامه قطبی میگوید سبحان من قسم اگر این دو بیت انشا کرده سلطان مرحوم باشد چون بدرجه اعلای تفوق واقتدار صنعت است میتوانم بگویم که سلطان مذکور در زمان عربی هم سلطنت داشته چه این دو مصرع از بلند ترین طبقات شعر عربی فصیح بلیغ مسجع است و اگر این است که سلطان این دو بیت را بطریق تمثیل از دیگری اقتباس نموده این هم یک رتبه بلندی است که در حسن تمثیل ولطف استحضار و فهم اشعار عربیه داشته و همچنین قدر استحضار برآ علماء متوغلین علوم عربیه غریب است تا بسلاطین چه رسد و چون سلطان از جنگ شاه اسمعیل فارغ شده و خط بر ایشان غلبه نمود و اپس مردم مراجعه نموده در شهر اماسیه زمستان را گذشته و در بهار و اپس بطرف شرق شتافته قلعه کاما را که از منیع ترین حصارهای آن صوب بود با شهر بیبورد فتح نموده


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۲۱) جنگ سلطان سلیم با سلطان غوری

وزیر خود فرہاد پاشا را با عسکر زیادی بجنگ شاه مرعش البستان روانه نموده
و فرہاد پادشاه نصرت یافته در آن دیار مالک شد. و در همین سال اہالی آمد
با طاعت سلطان سلیم میل نموده و والی شاه عجم را از ملک کشیده در وازه ہا را
بسته نموده از سلطان سلیم خواهش فرستادن والی نمودند سلطان ہم
سلقو محمد بک آمدی را در آن جا روانه نموده و آن شہر را در ین امدت چہل
روز محاصره نموده و فتح کرد و بعد شهر های موصل را فتح نموده جانیه و حدیقه
و هیت و سنجار و حصار کیفا و جمشزک و حصار سوران و بانی شہرا
اکراد و عامہ جزیره اکراد هم در تصرف سلطان سلیم در آمدند این شهر ها تا این
وقت از عثمانی نبوده بعضی از ملوک عجم و بعضی از دیگران بود که عثمانی ہا
برین ممالک غالب آمدند.
جنگ سلطان سلیم با سلطان غوری
در سنہ نهصد و بیست و دو سلطان سلیم عزم نبرد سلطان غوری که صا
مصر و شام و حلب گفته میشد چرا اینکہ ہمراہ شاہ عجم موافقت نموده و آذوقه
قطع نموده و از قسطنطنیه با سپاه بسیاری که عبارت از یکصد و پنجاه ہزار
سپاه باشد جانب غوری شتافت و سلطان غوری هم سپاه زیادی
بر داشته و ہر دو فریقین در مرج و ابق نزدیک حلب باہم تلاقی شده بعد
از جنگ زیاد سپاه غوری شکست خورده و سلطان غوری ہم کشتہ
شده سلطان سلیم بشهر حلب داخل شده علما و صلحا و عامہ مردم شهر
قرآن ہا را بر فرق خود نهاده باستقبال بر آمدہ را بفتح تہنیت گفته ارپا
عفو و خواست نمودند سلطان بایشان ملاطفت نموده به شهر داخل شد
و قبل از ان خطبا وحلب در مناقب سلاطین مصر خادم الحرمین الشریفین
میگفتند خطیب حلب نیز برای سلطان سلیم این لقب را در خطبه گفت
سلطان سلیم این کلمه را بفال نیک گرفته امید کرد که خدمت حرمین شریفین را
هم بان محول خواهد شد و برای خوش خبری خطیب خلعت شاہانہ خود را
کہ پنجاہ ہزار عروستش ارزش داشت بخشیده جانب شام بشتافت
اہل شام هم او را باکرام و احترام استقبال نموده عفو و الطاف آن را
در خواست نمودند و آن بدیشان ہم خوش رفتاری نموده و با ایشان
نماز جمعہ را خوانده و خطبہ را باسم خود کرده سه نیم ماہ بہ شام مکث نمود


فتوحات اسلامی جلد ثانی
( ۱۳۲ )
جنگ سلطان سلیم با شاه غوری
و بعد عزم دیار مصریه را نموده در بین راه شهر بیت المقدس را فتح کرده و باز رفته
شهر غزه و طبريه، وصفد، و لچون، و محله را تصرف کرده در سیزدهم محرم سنه
نهصد و بیست و سه بمصر رسید و درین روزها بعد از سلطان غوری که کشته
شده بود سلطان اشرف طومان بای که میگویند خواهر زاده غوری بود
بتخت نشسته و چهل هزار چرکسی با آن بودند این هم بمقابله سلطان سلیم
بر آمده و بعد از جنگ شدید عساکر آن منهزم و اکثر کشته شد طومان بای
هم بدست سلطان سلیم اسیر افتاده و بعد از ده روز از طرف سلطان
سلیم پروازه زوله بدار کشیده شد. سلطان سلیم هم از طرف خود خیر الدین
بک چرکسی را نایب مصر مقرر نموده سلطان سلیم در شعبان سال مذکور
از مصر بر آمده در سپار دمشق شده برای امارت آن و توابع آن
امیر جان بردی مقرر کرده بر شهرهای لطیمه و : بورگی و دارنوه و بهتنی
و کرکرد- کاخته البیره، و عقاب، و انطاکیه، و قلعة الروم قبضه کرده
قبایل عرب که مجاور شام و مصر بودند نیز اطاعت او را قبول نمود ند
و چون سلطان بقسطنطنیه رجوع نمود در تزئید مهمات و تهیه جنگ ها
و غزوه های جدیده مشغول شد که ناگاه دملی در پیشانی آن ظاهر شده
و روز بروز بزرگ شده زخیم و سبعی شده سلطان از حرکت افتاده
و حاذق ترین اطباء از معالجه آن عاجز شدند و میگویند مالین با ور مرض
تن میگذاشتند گداخته میشد این مرض دراز شده تا اینکه در سنه نهصد
و بیست و شش در نهم شوال در حالیکه پنجاه و چهار ساله و مدت
سلطنت آن نه سال و هشت ماه بود فوت گردید.
در فوائدیکه بفتوحات مذکوره تعلق دارد
فائده اولی
بسیاری از مورخین میگویند که علامه بن کمال پادشا از قرآن مجید اشاراتی
بدولت عثمانی و نصرت سلطان سلیم و اینکه در سنه نهصد و بیست کار آن
بالا میگیرد و هم اینکه دولت عثمانی از بندگان صالح خداوندند و سلطان
سلیم نیز از ایشان است استخراج نموده است ابن کمال پاشاه میگوید
بمه انکه بطریق رموز ایما د بشاره ازین آیه وافی معلوم شد. و لقد
كتبنا في الزبور من بعد الذكر ان الأرض يرثها عبادي الصالحون


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( ۱۲۳ ) فائده اولی

باینطریق که کلمہ ولقد اگر بحساب ابجد شماره شود صد و چهل میشود و لفظ اسلیمر
بآن درین عدد مساوی میباشد و از کلمه من بعد لکز هم اشاره میکند که
بعد از نهصد و چهل سال چه الذکر بعد از انکه بقاعده حساب جمل از حرف
تعریف مجرد شود تنها ذکر باقی و آن از حساب نهصد و بیست است. و
عباد الله الصالحین دولت عثمانی است که طبعا سلطان سلیم هم از ایشان
بلکه اختصاصی هم دارد. و چون ازین استخراج سلطان سلیم را واقف
نمودند خیلی مسرور شده و معنویات آن محکم شده به جنگ مصر شتافت
و همان بود که بقرار این وعده فتح هم نمود و این فتح قوت و صحت استخراج
ابن کمال پاشا معلوم میشود در قران مجید اسرار نامعلوم میشود و خداوند بکار
کتاب خود بهتر میداند.

فائده ثانیه

بعد از انکه سلطان سلیم ممالک مصر و شام را کامل در حیطه تصرف در آورد نخواست
که فوجی انتظام داده وبطرفین حرمین شریفین برای آنکه آن دیار را از تصرف
حکام سلطان غوری بیرون کند روانه نماید و در ان وقت امیر مکه شریف
برکات بن محمد بن برکات بن حسن بن عجلان بود که در سنه نهصد و هجده
پسر هشت ساله خورد خود را نزد سلطان غوری فرستاده خواهش نموده بود
سلطان پسرش را اکرام نموده و او را مشارک پدرش در امر شرقت ساخته
بود. سلطان غوری در ان وقت یک جماعه اشراف مکه را با علامه قاضی
صلاح الدین ابن ابی سعود ابن ظہیره در مصر حبس نموده بود و سبب حبس
شان هم این بود که سلطان غوری ازین ها مبلغ ده هزار دینار بطریق
مصادره طلب نموده و آن ها را که ازین مبلغ عاجز بودند محبوس خواسته
و حبس نموده بود و بعد از قتل سلطان غوری قایقبان آن ها را رها نمود .
و بعضی میگویند سلطان سلیم ایشان را رها کرد و چون سلطان سلیم
میخواست فوجی بطرف حجاز روانه کند قاضی صلاح الدین با یکی از وزرا را
سلطان ملاقی شده و چنین رای داد که محتاج بروانه نمودن فوج نیست
و تنها شریف برکات که شخصی عمده و دارا نفوذ برای فتوحات شما کفایت
میکند و این مرد شریف و فاضل از همه بیشتر بیعت نموده بیعت دیگران را
هم حاصل میکند و فقط همینکه از طرف سلطان فرمانی نوشته آید کار تمام میشود


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۳۴) فائدہ ثانیہ

سلطان هم که ازین واقعه خبر شد خیلی پسند نموده فرمانی برای شریف برکات نو
شته
و پسرش ابو نمی و مشارکت آن مقرر کرده و دو ثوب خلعت های فاخره برای
خودش و پسرش فرستاد و قبل از رواندگی خلعت ها و فرمان قاضی صلاح الدین
هم شریف برکات را مطلع ساخته و شریف برکات هم با پسر خود و اشراف
مکه باستقبال فرامین و خلعت که با محمل و خلعت کعبه به صحابت امیر
مصلح بیک روانه شده و اوان حج هم نزدیک بود تا موضع زاهر بیرون
برآمده و با آنها تقابل نموده خلعت ها را پوشیده داخل مکه گردیده خطبه را
بنام آن خوانده و از مردم بیعت گرفت روانه نمود و بعد شریف برکات
پسر خود ابا نمی را بخدمت سلطان در مصر روانه نموده و از طرف سلطان
مورد اکرام گشته بمشارکت پدر باز مقرر و موید گشت در سنه هشت صد و
و باز در سنه سعی یک شریف برکات فوت شده و پسرش ابانمی مذکور
بجای پدر از طرف سلطان مقرر شده الی سنه نهصد و نود و دو که
هشتاد سال عمر داشت و مستقلا امارت خود را اداره میکرد فوت شد
و مدت حکومت آن هم بمشارکت و هم باستقلال هفتاد و سه سال بود که تهمین
مدت برای هیچکسی از شرفاء مکه و فاتی نکرده بود و این ابانمی جد
اشراف مکه است - و زمانی که امیر مصلح بک بمکه وارد شده محمل و فرمان والباس
کعبه و آن دو خلعت همراه آن بوده و بعد از حج بامر سلطان سلیم در آنجا
اقامت نموده خیرات بسیاری را در ان دیار حکم فرماند از آن جمله برای
شریف برکات پنجصد دنیار علاوه بر انچه سلاطین مصر میدادند مقرر نمود
و یک دفتری ساخته اسامی مجاورین را دران دفتر ثبت کرده برای
هر کدام صد دینار وظیفه گویا بخشید که از خزانه مصر بگیرند و نیز سی نفر
حفظه را معین کرده که روزی یک ختم قرآن بنمایند و برای هر یک دوازده
دنیار مشخص کرد و نیز امیر مصلح ذخیره که برای صدقه از خزانه مصر بیرون
میشد و سلاطین مصر برای مجاورگان و فقیران حرمین خصوصا مکه
مخصوص نموده بودند تقسیم نمود و هم این صدقه از طرف سلطان سلیم
منظوری یافته و هفت هزار اردب گندم برای حرمین شریفین که پنج
هزار بر اهل مکه و دو هزار برای اهل مدنیه باشد سلطان سلیم منظور
نموده امیر مصلح بک التوزیع این در حرم نشسته مفتی ها و علماء و اعیان را


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( ۳۵ ) فائده ثانیه

خواسته و فرمان شاهانه را برایشان قرائت نموده در تقسیم آن مبلغ ازیشان
مشورت خواست ایشان امر را برای جناب شریف محول نموده منتظر فرمان
او شدند آن هم باجرای امر سلطان تاکید نموده امر تقسیم بامر ا مجلس
اعیان مذکور مفوض کرد ایشان هم بمقداری از گندم فروخته صرف
کرایه آن که از جده بمکه نقل میافت نموده بنام نویسی نفری محلات
شروع نمودند و بدون تاجران و اهل بازار و عسکریان تعداد نفری
دوازده هزار نفر شدند و برآ هر نفر شش بای از کیل ربیع کبیر که چهار
ربیع از بیست و چهار میشود وکیل هم مصری است دادند و برای هریک
از مفتی های چهارگانه سه اردب داد که برای نقل آن از جده برای هر نفر
دینار از قیمت گندم مذکور ادا نمودند - علامه قطبی میگوید این صدقه
اولین صدقات سلطانی است و برای هر مسلمان عموما و برای اهل
حرمین خصوصا واجب که بدوام سلطنت ال عثمان خلد الله ملکهم
دعا نماید چه دولت شریفه شان بعموم مسلمانان و خصوصا به پناهگان
خانه خدا و همسایگان حضرت رسول الله صلی الله علیه وسلم رسیده است
چه این ضمره درین دولت درخشان بانعامات وافره و در ثروت این
سلطنت قاهره بصدقات متکاثره واصل شده اند که بدیگر سلطنتها
نظیر آن را ندیده بودند خدا وند بصورتیکه احسان شان را عام فرمود
سلطنت شان را نیز همیشه بداراد - علامه ابن علان میگوید
که سلطان سلیم پیش از گرفتن مصر نیز با اهل حرمین محبت فوق العاده
می پروراند بعد ازان اولاد سلطان سلیم همان هفت هزار ادرب
تزئید نمودند تا اینکه برای اهل مکه دوازده هزار اردب و برآ اهل
مدینه هفت هزار اردب بالغ شد خداوند عزت و بقای ان سلطنت
ادامه نموده همه شاهان آن را بدین خصایل نیکو موفق بداراد و از کارهای
خیر امیر مصلح بک یکی آنست که مقام حنفی را در مکه معظمه مجدد و وسیع
نموده و بر آن قبه ساخت و حال آنکه قبل از ان سقفی بود که بر چهار
پایه ایستاده و بر صدر آن محرابی بود و آن را در سنه هشتصد و دو
سلطان فرج بن برقوق انرا بنا نهاده و درین سال نهصد و بیست
وسه امیر مصلح آن را قبه ساخته و بعد از بیست و پنجسال ویران


فتوحات اسلامی جلد ثانی (126) طبع ثانیه

شده و مقام بشکل مربع ساخته شده طبقه بالا آن برای کبرین مخصوص گشت
موضع اصلی اینمقام در جاهلیت خانه بود که قریش برای مشورت در ان
جای جمع شده آن را دار الندوه میگفتند و آنرا حضرت معاویه در وقت
خلافت خود خریده منزلگاه خلفا رساخته بود که حین آمدن بحج در ان نزول
نموده و از انجا برای نماز و طواف بیرون میشدند بعد از ان خراب گشته
در حین خلافت معتضد بالله در سنه دو صد و هشتاد آباد شده و داخل
مسجد گشته و باطراف آن باز شده بر پایه تا سقف آن ایستاده شد و بعد
ازان در سنه سه صد و شش این بنا را عود شده بوضع بهتری آباد شد
و باز در سنه هشتصد و دو تغییر یافته و باز بدست امیر مصلح قبه دار شده
و هئیت و بخیال و جد باز تجدید گشت و بعد ازین در تغییرات آن طاهری شد
مذاهب ائمه چهارگانه از بدو ظهورشان در حرمین شریفین عمل واقعا میشد
و ائمه مجتهدین زیاد بودند مگر از بین آن با چهار مذهب را باقی گذاشتند
و این به تحریر درآمده محل انظار و تحت علاء گردیده بدرجه که اهل سنت
و جماعت بر کسی که مجتهد نباشد واجب میدانند که یکی ازین چهار را پروی
کند و هرگز از ان خروج نکند که حرام است – علامه سنجاری
از تقی فائی نقل میکند که نماز این ائمه برین صفتدیمی است مگر نمیدانم
از کدام وقت ابتدا و شده و بعد علامه مذکور نقل میکند که ازین
چنان استفاده میشود که در سنه چهار صد و نود و هفت حنفی و مالکی
و شافعی موجود بوده و حنبلی وجود نداشت و فقط امام زیدیه بود
و باز علامه مذکور میگوید که من دلیلی یافتم که حنبلی در سر هصد و چهل
موجود شده – در بحر العمیق میگوید که اتفاقات در سنه هشتصد وقت
بهمین حالت موجود بوده مگر کیفیت نماز درین مقامات اینست
که به ترتیب میخواندند اول شافعی و باز حنفی و باز مالکی و باز حنبلی
از سخن این جبیر معلوم میشود که مالکی پیش از حنفی نماز میخواند و بعد
از سنه هشتصد و نود حنفی بران سبقت جسته است کلام این
جبیر در باب حنفی و حنبلی مضطرب است چه در خصوص از سخن آنان
معلوم میشود که هر کدام اثربن با پیش از دیگری نماز میخواندند این
ترتیبات در باقی نماز ها بدون نماز شام بود چه درین نماز همه بیکوقت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۳۲) فایدۀ ثانیه

میخواندند و این مسئله در سنه هشتصد و یازده تا امیر ملک ناصر من رقوق
موقوف شده و تنها شافعی نماز شام را میخواند و انمیشله تا زمان
ملک موید شاه مصر که آن را موقوف نموده هر سه مذهب را اجازه
داد که شام را در یک وقت بخوانند امتداد داشت و لفظ حکم ملک
موید در شب ششم ذی حجه سنه هشتصد وده جریان یافت دیگبه
این تقدم و تاخر همیشه جریان داشته و بعد از خروج وعلی تا ا
مکه و بازجاری شدن احکام دولت عثمانی در حجاز در سنه هزار و دوصد
و بیست چنین قرار یافت که در نماز صبح اول شافعی بعد مالکی بعد
حنبلی بعد حنفی بخواند و در باقی نمازها اول حنفی بعد شافعی بعد مالکی
و لاکن در نماز شام بدون حنفی اولا و شافعی ثانیاً دیگری نخواند وحنبلی
در مقام خود بدون از صبح دیگر وقتی نخواند در سنه هزار و سه صد یک
از شریف عون الرفیق بن شریف محمد بن عون و از والی ولایت حجاز
سید عثمان نوری پاشا فرمان رسید که حنبلی هم بدون از نماز شام دیگر
نمازها را بخواند و نماز آن بعد از نماز مالکی باشد و این سخن در بین مردم
حنبلی مستحسن شد چه در مکه خلق زیادی بوجود آمده بسیاری به نمازهای
ائمه ثلاثه نمی رسیدند و درین نماز رسیدن میتوانستند - علامه قطبی
هم این سخن را تائید نموده میگوید بوجود دولت عثمانی تفری حرمین زیاد
شده اند و میگوید من در قبادت حرم شریف و طوف گاه را خالی
میدیدم و بسا شده که طواف را تنها نمودم و بلکه بسیار وقت با یجهته کثرت
ثواب برای تنهائی طواف گاه انتظار میکشیدم و میگفته این مسئله
ثواب زیاد دارد که یکنفر در تمام دنیا تنها باین عبادت قیام کند اگر انیمسئله
نظر با نسان است چه ملائکه هیچگاه از طواف گاه خالی نیست و هم ممکن است
از اولیا ر خداوند که خود را از چشم مردم پنهان میکنند خالی نباشد و چون
این دو مسئله خلاف ظاهر است بسیاری از صلحا ر کوشش مینمودند
که درین عبادت تنها باشد چه در دنیا عبادتی که یک شخص بآن منفرد شود
جز طواف کعبه"
موجود نیست بهر طواف که اگر با انسان دیگری نباشد بحسب ظاهر این
عبادت یگانه است- پدر من بمن روایت میکند که یکی از اولیا را
چهل سال شب و روز انتظار می برد که طواف را تنها ایفا کند و میکند هر گاه


فتوحات اسلامی جلد ثانی
( ۱۲۸ )
فایده ثانیه

دیده و بطواف اقدام نمود دید که ماری نیز درین طواف با او شرکت دارد
ابن ابی عمار خطاب نموده گفت تو کیستی گفت من یکی از جنی هایم در انچه را که تو
چهل سال انتظار میکشیدی من بصد سال پیش از تو انتظار می بردم ولی مذکور
باز گفت چون تو از پیش تا نمی باشی گمان میکنم که طواف خود را تنها نمودم و میگوید
که پیر سالخورده از اهل مکه بمن گفت که من دیدم که آهوان از کوه ابو قبیس
نزول نموده در صفا آمده از دروازه صفا بمسجد داخل شده و از مسجد بیرون
میشدند و آن پیر مرد باعتقاد من آدم راست گوئی بود وما میدیدیم
که باز ار سعی در وقت چاشت از مرد رونده گان خالی بوده و قافله ها
گندم بار نموده از بجیله می آمدند و کسی اعتمی بدند که از ایشان تمام
اشیار شانرا خریداری کنند و مجبور میشدند که به نسیه
فروخته بروند و باز وقت دیگر آمده وجه امروز را میگرفتند و با اینکه
غله کم بود باز هم بواسطه نبودن پیسه ارزان بود اما کنون هم مردم
زیادند و هم ارزاق زیاد و هم خیرت و افرد هم مردم بزیر سلطنت
علیه آرام و در دریای انعام و احسان کو نعمت بی پایان آن غرق اند
خداوند این سلطنت درخشان و دولت قوی و خلافت روشن را
ادامه داشته باشد لاکن بنای اینمقامات چنان است که مقام حنفی را
ذکر نمودیم حنفی با بمقام ابراهیم علیه السلام نماز میخوانند مقام مالکی
و حنبلی را در بحر عمیق چنین تذکار میکند که ساخت این مقامات در نصف
سنه هشتصد و هفت شده است در تاریخ قطبی بعد از تذکر عمارت
حریمی که در زمان سلطنت سلطان فرج بن برقوق واقعشده بود
میگوید که فراغت از آبادی مذکور در سنه هشتصد و هفت زمان
امارت شریف حسن بن عجلان به عمل آمد در ین تعمیر هر چه در صحن
مسجد بود حتی مقامات اربعه را نیز بهیئت سابقه ساختند و
اینکه گفته بر هیئت قدیمه ساخته شده است معنیش اینست
که قبل ازین تاریخ هم موجود بوده است و در هیچ کتاب نخواندم که این
بناء سابق را ذکر نموده باشد و یا از کار دیا تاریخ ساخت آن اطلاع
داده باشد عبارت بحر عمیق اشاره میکند که تعمیری که در سنه هشتصد
و هفت واقعشد همان اول مرتبه که مقام مالکی و حنبلی احداث گردید


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۲۹) قاعده ثانیه

بحر عمیق میگوید ساخت این مقامات بهمین صفت در سنه هشتصد و شست
و نه قعشده و مقام مالکی در یمین رکن یمانی و رکن غربی و مقام حنبلی مقابل
رکن که در ان حجرالاسود است بود در سنه هزار و سه صد بسیاری از معمرین
گفتند که مقام مذکور از قبله منحرف است و بسببی که از انحراف آن انحراف
صفوف آن بعمل می آید و این سبب عدم تحقق استقبال قبله در بعضی صفها
شده موجب انحراف صف شافعی که پشت به مقام ابراهیم علیه السلام
میگردد چه صف مذکور شافعی که در مقابل آن مقام حنبلی است در ان
قدری سیلان حاصل میشود اگر مقام حنبلی در وسط رکن یمانی و حجر الاسود
بصورتی بنا شود که انحراف نداشته باشد بهتر خواهد بود اینمسئله محضور
شریف عون پاشا و والی ولایت حجاز سعید عثمان نوری پاشا رسیده
علماء و اشراف و مهندسین هم در خصوص رأی و پیشنهاد دادند
و بعد از ان که در قعنه حضور سلطان عبد الحمید ثانی رسید در سنه هزار
و سیصد امر بهدم بناء اول و متوسط نمودن مقام مذکور رسید
و بصورت امروزه در بین آن دو رکن متوسط گشت و هم شکایتها
دفع شد چون این فوائد که برای ارتباط سخن عرض نمودیم بانجام رسید
اکنون بسر سخن برمیگردیم و میگوئیم که امیر مصلی بیک بعد از ان که امور مکه را
انجام داد جانب مدینه منوره رجعت نموده صدقات انجارا نیز باحسن
وجه تقسیم کرده و بعد از عملیات بسیار نیکی باز بطرف پای تخت سلطنت رهسپار
شد. و بعد از فوت سلطان سلیم سلطان سلیمان که ولی عهد آن و در
سروخان بود در آنجا حکمرانی مینمود و وزرآ مرگ سلطان را پنهان
نموده و بعد از آمدن آن مرگ پدرش مسمی شده و سلیمان به تخت
نشست و این شاه در مملکت خود هیچ منازع و مخالف نداشته دوست
دارنده جهاد و برخاک زننده دماغ دشمنان خدای بود در هر طرف
که میرفت نصرت با او بود سپاه و فوج آن باقضای شرق و غرب رسد شهرهای دو سالها
فتح کرده کفار و ملاحده را بزور شمشیر خاضع ساخته دین حنیف و ملت منیف را شعار
شریعت را بقوه بازوی خود بر روشن نموده چراغ کفر و زندقه را از خطه متصرفه خود
خاموش ساخته بود سلطان مذکور خیلی بلند پایه و عالیجناب در حرب و سلم خوش خلق
بعلم و حلم و حزم موصوف بود علامه قطبی در وصف آن میگوید درین قرن دهم


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( ۱۳۰ ) فاده ثانیه

سلطان سلیمان مجدد دین است مجددیه است و در هر قرنی مجددی است که شان آن
اشکار است این مرد که دارای فضل مبرهن و علم دافی و ادب وافی تو که هر شاعر
و ادیب از وصف آن عاجز است می بود با این هم بزبان فارسی عربی ترکی
میدانست و بان ها شعر میگفت ـ در حال رعیت و حکومت پیشه تفکر نموده
در زبان فارسی دیوانی و در ترکی نیز دیوانی دارد که بلغاء زمان آنرا از خودشان
رافت و شفقت و صداقت آن فوق العاده بوده هر چه میگفت راست
بود و اگر راست به نزدش گفته میشد غوغ فریب را دران نمیدانست
از بدنیتی و مکر و نفاق دور بوده با بد اخلاقان الفت نکرده صاف دل جا
عقیدت روشن ضمیر ایمان دار صاحب دل بوده و کسی در کمال دیانت آن
اندک شبهه همی پرورید علامه قطبی بعد ازین میگوید ـ
وما تناهيت في مدح محاسنه ـ الا واكرمها قلت لما دع
در سنه نهصد متولد شده و به نهصد و بیست و شش تخت سلطنت در ماه
شوال جلوس کرده چهل و هشت سال سلطنت و هفتاد و چهار سال عمر نمود مرد
شجاع و کریم در صورت وسیرت جمیل بوده موسس قواعد دولت عثمانیه
گشته ممالک را تمهید و امور را آسان ساخته شهر را فتح کرده و طبق شرع
قوانین نافذه ساخته جهاد و غزاء را با کفار دوست میداشت .
اولین فتح و نصرت سلطان سلیمان
اولین فتح سلیمان آن بود که بوالی دمشق که بعد از مرگ پدر آن شوریدها
و میخواست که بسر خود سلطنت کند بود در اصل این واقعه چنان است کا آن
غوری شاه مصر با دو نفر امیر خود یکی جان بردی بیگ غزالی و یکی خیرالدین یک
در باطن حیدری عداوت داشت در وقت جنگ با سلطان
سلیم این دو امیر را پیش از سپاهیان بجنگ روانه نموده اراده
داشت که اینها در اولین جنگ تلف شوند جان بردی خیرالدین
که ازین واقعه خبر بودند به سلطان سلیم پیغام روانه نموده امان
خواستند سلطان هم با ایشان عهد نموده ولایت شام را به یکی
و مصر را بدیگری وعده داد وقتی تلاقی فریقین خیر الدین که امیر
میمنه سپاه و جان بردی غزالی از میسره جانب سلطان سلیم
فرار نموده شاه با قلب لشکر تنها مانده بعضی فرار و بعضی هلاک شدند

بنده نوازا مونت دیدن
سلام ما با شرقه رسانیدم
گوئیم تو اراده کلم تراری
کردم و لیس


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۳۲) غزوه رودس

از طرف سلطان اینجا مقرر بود بقتل رسانید بودند و سلطان ازینوقعه بغضب شده با
سلطان حرکت خود را براه وارنه انداخته لشکری بسیاری با خود گرفته و یک حصه بجانب
قلعه یوکردلوه که قلعه متینی بر ساحل نهر صاوه واقع است روانه نمود انرا
محاصره و تصرف نمودند و بعد بطرف بلغراد روانه شده سلطان نیز با یشان
رسیده بمحاصره بلغراد مشغول شدند تا اینکه خداوند آنها را فیروزی داده
و شهر را مفتوح نموده خلق زیادی را کشته و مال بسیاری را بغنیمت بردند
و سلطان همه توابع آن را فتح نموده و یرانی زیادی کرد کفار که اینحال را
مشاهده نمودند ترسیده با گامید کاهشت قلعه محکم دیگر بحضورش آمده
امان خواستند سلطان هم در آنجا قاضی و حاکم مقرر نموده و امر تعمیر خرابی ها
داده سالم و غانم در ماه ذی قعده همین سال بمرکز سلطنت خود مراجعت نمود
غزوه دوم عن واقع رودس
رودس جزیره ایست که در ما بین قسطنطنیه و مصر میان در یاد قعشد د کفار دران
حصار محکم بنیادی ساخته آن را خیلی پخته و آن را خیلی بلند نموده بودند و از سر آن
قلعه همین در یا نظر نموده و اگر کشتی های آینده را از مسلمانان میدانستند بنای
تحصین بها نموده در آن کشتی ها را میگرفتند و نصارا در اینمعبد استا اموال
زیادی صرف نموده و در استحکام بنای آن میکوشیدند دیوار از پائین تا بالا
سوراخ نموده توپ های بزرگ در ان وضع نموده و این توپ ها هر طرف
که میخواستند گلوله باری میکردند و برای این قلعه دروازه آهنی ساخته
در مد یا زنجیری در پیش روی دروازه بسته نموده بودند که کشتی نتواند ازان
تجاوز نماید و بقلعه برسد و چند کشتی جهاز براق و مقاتلین و آلات مهیا نموده
وقتی که کشتیهای حجاج و یا تجار را در دریا مشاهده نموده این کشتی ها را روانه
میکردند و آن مسافران را با کشتی شان می بردند و باین طریق قطع طریق میکردند
و باز اینطور مال ها را صرف جنگ ها بر خلاف مسلمانان می نمودند شاهان مسلمانان
هم از دفعیشان ایمین نبوده عاجز شده و بعد از چند مرتبه تصرف باز نقض عهد
نموده و این دفعه خیلی قوت گرفته بودند و چون سلطان سلیم ازین واقعه
جان کاه و این بلیه عظیمه واقف شد در دهمه آخر ماه رجب سنه نهصد رو بیست
و هشت اسکندر را خیمه گاه خود ساخته و عزم رودس را نموده و در ماه رمضان
این سال برودس رسیده دو صد هزار سپاه و چهار صد کشتی با خود داشت شاہ رودس


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۳۳) غزوه دوم غزوه رودس

که از قضیه خبر شد از شاه فرانسه و اسپانی کمک طلبیده و آنها بواسطه اغتشاشات
مابینی خود جواب ندادند و باز از پاپ روم کمک طلب کرده و آن هم بشاهان
وطولت التماس نموده و آن هم ناکام گشت در چهارم رمضان سلطان
سلیمان بر یک محل بلند بالاشده و حصار شهر را دید که خیلی محکم ساخته شده
و مهندس آن خیلی ماهر بوده سنگرها را تحت الارضی ساخته و خندق خیلی
پهن و عمیق ترتیب داده برای شهر دو دیوار بعرض هفت گز بنا کرده
و مابین آنها را از سنگ و خاک پر کرده است در این شهر از طرف دریا بندر
دارد مدور و این سند دروازه مخصوص دارد و در بین دریا بمقابل آن
زنجیر درازی ساختمان آمدن کشتی ها بدان ذریعه دفاع نموده اند
و هم بعضی برجا بلند در آن طرف ساخته اند که در بلندی و احکام با سمان
برابری میکرد خیر الدین بک هم از مصر با بیست و چهار کشتی بکمک سلطان
آمده بود و مسلمانان بنای جنگ به توپ و تفنگ گذاشته مدت سی
روز و بعضی میگویند شش ماه جنگ نمودند لاکن چیزی از پیش نبردند
علامه قطبی میگوید امکان نداشت که از طرف دریا به حصار کشتی نزدیک
شود چه خندق و توپ ها از یکطرف و زنجیر از طرف دیگر با آتش فشانی
توپها سخت مدافعه مینمود توپ پایان مسلمانان اسیر گرفت لاکن
توپهای مسلمانان بایشان بواسطه محکمی دیوار کاری کرده نتوانست
درین وقت سپاه شکه قدری خود را پشت سر نموده و ریک و خاک را
آورده و مانند کوه در پیش روی خود انداخته مانند سپر می ساختند تا اینکه رفته
رفته این سر را پیش برده به خندق رسانیده و آن را پر کرده و بدیوار وصل نمود
از دیوار هم بلند نمودند درین حال مسلمانان بالا دست و کافران زیر کش
شدند و بفرمان سلطان خندق هموار و از زیر دیوارها نقب بریده و از باروت
پر شده و بذریعه در دادن باروت بعضی حصه های دیوار غلطیده راه هجومی
باز گردید چون کفار باین حال را مشاهده نمودند طلب امان کرده و از طرف
سلطان مامون شدند و چون از طرف فرنگ چند کشتی بکمک آنها شهری رسیده
بود باز رجوع نموده و بجنگ قیام ورزیدند و باز مسلمانان به جنگ شروع نمودند
بعضی ها میگویند در ین دفعه مسلمانان دوصد و بیست هزار گلوله توپ بشهر
زدند تا شهر خرب گشته و کفار با مان خواستن دوباره مجبور گشتند و هر طرفه


فتوحات بدیعه جلد ثانی ( ۱۳۴ ) غزوه رودس

پنجاه نفر از بزرگان امپراطور قاصدی نزد سلطان روانه نمود سلطان هم بایشان
امان داده اجازه رحلت فرمود و گفت که محبوسین مسلمانان را رها کنید و ان
تعداد بزرگی از اعیان و اشراف مسلمانان که مدت ها در قعر و قید محبس انجا
بسر می بردند بیک دفعه خلاص شدند رئیس و دس چهار هزار اهالی را از ملک
اخراج شده و پاپ او را شهر ( ویتیربو ) را که از ممالک اطالیا بدیشان
داده و در انجا سکنی نمودند تا انکه ( شارل کن امپراطور هسپانیا ایشان را به جزیره
مالطه نقل داده و در آنجا بنام شوالیه مالطه یاد شدند و زمانیکه بونا
پارت عازم مصر در سنه هزار و دوصد ده بود ایشان را خلاص نمود و بعد
عساکر سلطان سلیمان داخل شهر رودس شدند کلیساها را خراب نموده در جامع
تبدیل داده جزیه را بر باقی ماندگان انجا گذاشت فتح رودس در پنجم صفر سنه
نهصد و بیست و نه واقع شده اهل اسلام بدین موهبت جزیل مسرور
و شادان شدند و مورخین مواد تاریخی زیادی ساخته و بهترین شان انست
کفرح المومنون بنصر الله ۱۲۹ و در همان سال چند قلعه دیگر نیز
فتح شده و سلطان به قسطنطنیه سالم و غانم باز گشت
ذکر عصیان احمد پاشا والی مصر و خلع ان از طرف سلطان
سلطان سلیمان وزیری داشت که آن او را در خدمت خود توصیه نموده و نامش
ابراهیم پاشا بود و پدرش سلطان سلیم نیز تجویز وی داشت که باحمد پاشا
مسمی بود و این وزیر بعد از فوت سلطان سلیم اعظم منصب صدارت را امید وار
لاکن سلطان سلیمان وزیر خود را که ابراهیم پاشا باشد صدارت داده و همینکه
احمد پاشا بوطایف ابراهیم به علت نموده و موخرالذکر دایما از نزد ان
بحضور سلطان شکوه نموده رافع و ازاله او را می اندیشید تا انکه سلطان
سلیمان احمد پاشاه را والی مصر نموده ممالک زیادی را بتصرف ان واگذار
هم او را از حضور خود دور و هم خاطر ان را بیازارد مگر ابراهیم پاشاه
باین هم قانع نشده دایما بنای اسباب میگذاشته
موجبات قتل او را نزد سلطان فراهم می آورد تا انکه فرمانی
از سده سنیه بنام بعضی مستحفظین مصر جریان یافت که به نزد
احمد پاشا حاضر شده او را بقتل برسانند و یکی را بجای آن مقرر
نمایند تا عوض ان از حضور حضرت سلطان مقرر شود فرمان که بمصر

( حاشیه ) : انتقال جنود مسلمانان
بطرف بغداد نمره ۲

( حاشیه ) : احمد مقبره و سلیمان

مصر


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۳۵) عصیان احمد پاشا

حاضر شد قبل از همه بدست احمد پاشا والی مصر افتاده و او همان نفری را
که بقتل او مامور شده بودند بدیوان خود طلب نموده بدیشان گفت که فرمان
سلطانی بقتل ما حاضر شده بود و بعد حکم قتل ایشان را داده و بعد از قتل ایشان
بنای بغاوت را گذاشت و خیلی بخود مغرور شده خطبه و سکه را بنام خود
نموده و بیعت اهالی را گرفته و مردم را مصادره کرده لشکری بمقابله سلطان
تهیه نمود بکمرا اهالی قلعه کوه بران طغیان نمودند و این هم پهلو آنرا بمقابی
شان روانه نموده و اخیرا ایشان را مغلوب ساخته عسکر نامی سلطان را
که درین قلعه مذکور بودند بقتل رسانیده آتش فتنه و فساد را در شهر برپا
کرد و از جمله کسانیکه مصادره نموده بود یکی جانم حمزاوی و یکی محمود بیک
بودند که ایشان محبوس و محکوم بقتل بودند مگر خداوند جانشان را موخر نموده
بمحبس می‌ماندند و فرصت قتل شان نمی‌آمد روز یکه احمد پاشا به حمام
رفته بود و ازین دو نفر از حمام رفتن آن واقف شدند محبس را شکسته
و برآمده بیرق سلطانی را نصب نموده ندا دادند که هر که طرف دار
سلطان است زیر این بیرق جمع شود خلق زیادی این دعوت را اجابت
نموده و محمود بیک سمت ریاست و سرداری این فوج را گرفته جانم حمزاوی
باعث وزیر و معاون آن بزیر دست آن قیام نموده در لشکر خود بحمام
هجوم بردند احمد پاشا که نیم سر خود را تراشیده بود از حمام بسطح آن گریخته
و از اینجا بخانه بخانه مخفی گشته خود را به بیابان به نزد یکی از مشایخ عرب
رسانیده و نزد آن که نامش عبد الدایم بود پناه گزید عسکر سلطان
که قوت گرفته بودند اموال احمد پاشا را با بونه و ذخایر آن که بظلم از بین
مردم جمع نموده بود تاراج نموده و به تعقیب آن به نزد عبد الدایم رسیده
او را تخویف نمود احمد پاشاه را از نزد آن گرفته سرش را بریدند
و در بازار های مصر گشتانده بدروازه زویله آویزان
کردند و بعد بحضور سلطان فرستادند و اینواقعه در سنه
نهصد و بیست و نه واقع گشته و محمود بیک و جانم حمزاوی
مصر را ضبط نموده منتظر بودند تا قاسم پاشاه سردار سلطنه بولایت
مصر آمده و نشست و ابراهیم پاشاه که وزیر اعظم بود برای
انتظام مصر بنهایت دبدبه و شکوه آمده و انتظامات کرده بقاسم پاشا


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۳۶) عصیان احمد پاشاه

در موحش نشانده در کمال اجلال و با سرع فته در حضور سلطان به نهایت تقرب
و اقتداری بود مگر رفته رفته غنچه در اول آن زیاد شده و مغرور کشته استبداد
و استقلال خود را با مور مملکت نشان داده و در سینه حاسدان سلطان
غیرت گرفت و بلکه بحضور سلطان رسانیدند که ابراهیم پاشاه خیال قتل
سلطان و غصب سلطنت را دارد سلطان بنای تفتیش و آزمایش را
گذاشته روزی ابراهیم پاشاه را در خلوت گفت من میخواهم سلطنت را
بتو تفویض کنم ابراهیم در جواب گفت استغفر الله بنده را هیچ نمی رسد
که بمرتبه مولای خود برسد سلطان باز تکرار نموده گفت باید همنطور
شود ابراهیم گفت اگر حضرت سلطان مرحمت فرمایند همین کفایت
میکند که یکطرف سکه را بنام مبارک خود و دیگر آنرا بنام خادم ضرب
بفرمایند و همین برایم بس است که در سکه سلطنت شریک باشم و چون
سلطان این سخن را شنید و بعضی قراین دیگر هم نزد آن واضح شده بود
در یک شبی از شب های اخره مضان اور ا نزد خود دعوت نموده وطور
عادت بران خیلی انعام فرموده ملکه هر قدر نلات مرصعی که در ان شهر
داشت برایش بخشیده در جوش طبیعت این در بر خورد فوق العاده
کوشید وحین التواء مجلس برایش گفت میخواهم که امشب با من باشی
وزیر هم این مسئله را لطف سکان سلطان تصور نمود کمال تفاخر
قبول نمود و همینکه خواب بر چشمهایش هجوم آورد سلطان برای
جلادهای خود امر داد که او را ذبح کنند مگر ذبح کننده گان موضع
ذبح را غلط نموده کار در ایجا انداخته و ابراهیم فریاد کشیده استغاثه
نمود مگر سلطان نشنیده تکمیل ذبح را امر داد اورا برای ابد
خاموش ساخت ـ وشاید احسان زیادی که این وزیر با مردم
نموده بود در اخرت برایش سبب خیر گردد وممکن است نیت آن دربعضی
امور صادق بوده از نزد خداوند درجه یافته باشد و بسا اعمال صالح است
که سبب نجات انسان از اتش میشود وصاحب خود را در جمیع شهدای
ابرار داخل می نماید فوت این وزیر در شب بیست و ششم رمضان
سنه نهصد و چهل و یک واقعشد ـ وقصه این وزیر وحریفان احمد پاشا
برای همه دانشمندان عبرت است چه نیکو گفته است آن مرد عرب ـ

رمضان


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۳۶) مدد خواستن شاه فرانسه از سلطان
فی عما حلا سلطانا مثل سفینة ـــ فی البحر تو عك دائماً من خوفه
ان ادخلت من مائه فى جوفها ـــ ادخالها دماء هانى جوفه
مدد خواستن شاه فرانسه از سلطان سلیمان
در سنة سی در مکتوبی با قاصدان از طرف شاه فرنس نزد سلطان رسیده
و از بعضی سلاطین که دشمن آن بودند شکوه نموده و از سلطان کمک
خواسته در ان مکتوب خیلی از سلطان تمجید نموده بود سلطان هم دعوت
او را اجابت نموده از دریا و خشکه فوج زیادی بکمک شاه فرانسه روانه
نموده و دشمن انرا منکوب ساخت و از ان وقت مردم فرنس خود را
خدم و اتباع دولت عثمانی محسوب می نمودند .
غزای سرحد بطرف انگوس
در سنة سی و دو بعضی میگویند سی و چهار بسلطان خبر رسید که طایفة انگرس
مجرا بنای فساد و طغیان را گذاشته مگر را بغاوت ها نموده و هیچ از تهدید
و تخویف هراس هم نمی کنند ازین سبب سلطان با دو صد هزار و بعضی میگویند
سه صد هزار فوج متوجه شان شده به بغداد رسید و همیشه قلعه ها را
حصار ها را فتح نموده و مردم هم امان خواسته کلیدهای قلعه جات را
نزد ان حاضر میکردند تا اینکه بلب دریای حماده که یکی از بزرگترین
نحرهای عالم است رسیده و امر داد که بر آن جسری در مقابل قلعه
سرک به بندند و بعد از بسته شدن جسر و مرور عساکر بطرف
کفار امر داد که جسر را بردارند و این هم از فرط شجاعت سلطان
سلیمان بود که گویا هیچ از دشمن نمی ترسید و هم راه فرار را بر عساکر
خود بسته نموده بود و چون قرال لارش که شاه مجر بود ازین وقعه
خبر دار شده با لشکری زیادی از پای تخت خود برآمده
و به پنج منزلی خیمه زده عزم هجوم را به مسلمانان نهاد و به عساکر
خود خیلی غره شده و از موضع مذکور که موسوم به صهارج
بود خیال جنگ بست مسلمانان هم میمنه و میسره و قلب
لشکر را تنظیم نموده بر پشته جنگ نزدیک شدند سلطان
سلیمان هم بحضور حضرت خلاق قاهر نالیده و بحضور حضرت رسول
صلی الله علیه و اله وسلم التجا نموده و پیش روی عسکر خود

تجهیزات وی
و غیره با تقریب پادشاه
فرانسه متصل است و حین
همیشه از روسیاهیا
و زبان بست
از انکه اسپر در باطری
در اندرون آن زنگال
کرد و دریا بیخودی
اندرون می بارد و چشوم
شخص را تر آب دریا
می
کارد


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۳۸) غزای سوم بطرف ہنگری
طور سنگر و حجاب یکصد و پنجا گادی که توپ های بزرگ بران سوار بود و آن گادی ها بذریعه زنجیر ہا با هم متصل شده بودند قرار داده وعساکر انکساری خود را بطوری که عادت بود نه صف ساخته بمقابل حملہ کفار ایستادند کفار که ابتداء بقلب هجوم آوردند دیدند که راه نفوذ و دخول شان بواسطه گادی های مذکور بسته است جانب میمنه را محل حمله قرار داده در بین شان دو نفری میمنه که مردم رومی بودند جنگ بزرگی رخ داد و چون کفار دیدند که ازین سمت هم فتوحاتی ندارند بطرف مجاهدین اناطولی متوجه شد با این ہا ہم جنگ شدید کردند که ناگاه صدبین گیر و دار قرار لارش به گلوله توپ مسلمانان ہدف شده علی الفور تلف شد و ہمت کفار ضعیف گشته مع ذلک الی غروب شمس میجنگیدند و بعد ازان طبق كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ بنای گریز را گذاشته از طرف مسلمانان تعقیب گشته نعش ہای شان مانند کوه افتاده و خون ہای شان مانند جوی جریان یافت و اموال و دواب زیادی بغنیمت مسلمانان در امد بعضی میگویند بیست هزار نفری از کفار ہلاک شدند و بعد سپاه مسلمان بر شہر ہای مکروس مدت ده روز غلو نموده مال و امیر زیادی بدست آوردند و ہم حضرت سلطان تمام حصار ہا و قلعه ہای جنوبی این مملکت را بتصرف درآورده در ماه غره ماه ذیقعدہ سال مذکور سالماً و غانماً به قسطنطنیہ مراجعت فرمود.
توضیحا بتاریخی یکی کازان قرہابی امیده اند که اینمی بکسیوم اورده اند.
غزوی چهارم به ممالک نمسه وقراد نیز
در سال نهصد و سی و پنج کفار منسه و آلمان و قراد نیز اجتماع نموده قلعه ابودن را که از مسلمانان بود به حیله و غفلت اہالی آن تصرف نمودند این خبر که بسمع ہمایونی رسید خیلی به غضب شده امر به تجهیز عساکر داده و از دارالسلطنہ در دوم رمضان ہیمن سال شکر زیادی به خیمه گاه عالی جمع شدند درین سال زنی از شاہان نگردس به حضور سلطان آمده برای قوم خود از حضور حضرت سلطان امان خواسته و خراج را قبول دار شد سلطان ہم او را بپذیرائی نموده قوم او را امان و خودش را خلعت دادند


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۳۹) عهد محمد سریب

بوطنش مرخص فرمود و عساکر زیادی را برای محاصره قلعه دون روانه
نمود و آن را محاصره کرده در چهارم محرم سنه نهصد و شش فتح کرده اهالی
مخذول و منکوب را اسیر و قتیل ساختند و بعد قلعه تیاق حصاری را نیز
تصرف کرده عساکر خود را بفتح یک قلعه بزرگی که نزدیک پای تخت نمسه
بود روانه نمود و عساکر قلعه مذکور را محاصره نمودند اهالی هم امان خواسته
کلید ها را حاضر نمودند و چون قلعه مذکور از خاک اسلام خیلی دور بود
و عرضه هجوم های کفار بود لاجرم آن قلعه را ویران نموده غنایم
و اسرای زیادی از آنجا بدست آورده و حضرت سلطان سلیمان
در اوایل ماه ربیع الاول سنه نهصد و سی و شش بمرکز سلطنت
خود عودت فرمود الحمدلله.
غزوه پنجم یعنی به دیار نمسه
در سنه نهصد و بیست و هفت سلطان سلیمان شخصا با یکصد و بیست
هزار سپاه و چهار صد توپ عزم جنگ نمسه را نموده و به شهر وین
پای تخت اوستره پا نزول نموده آن را محاصره نموده بسیار بشدت
جنگ نمود مگر ناگاه باران های زیادی باریده و دریا هم
سیلان نموده خیمه گاه مسلمانان را با بعضی از سپاهیان برده و بعضی بدرخت ها
بالا شده دو روز و دو شب بدین مشقت با بودند تا اینکه باران
تخفیف نمود سلطان که این حال را دید بنای بازگشت را نموده
و عساکر هساری هم اسیراتی را که بدست داشتند بقتل رسانیدند
و چون به شهر موهاکز رسیدند حاکم آن استقبال نموده اطاعت
نمود سلطان هم او را بطرف راست تخت خود نشانده اکرام نمو
و زمانی که شاه میخواست مرخص شود سلطان او را خلعت های
گران بها داده و سه اسپ تازی را با زین های مرصع بان بخشید
و سلطان نیز بسلامت بوطن مراجعت فرمود.
غزوۀ ششم بطرف مملکت المان
در بدو سال نهصد و سی و هشت سلطان خبر رسید که شاه
نسمه عده را از المان ها جمع نموده خیال طغیان و فساد
دارد سلطان هم نهضت کرده در شعبان همین سال


فتوحات اسلامی جلد ثانی ( ۱۴۰ ) غزای ششم بطرف المان

احمد پاشاه لقبودان که بجهت حفظ دریا از نصارا با بیست کشتی جنگی که از دلاوران
پر بودند روانه نموده و این باهم چند قلعه را فتح نموده قتلاً اسیری
زیادی کرده ترس بسیاری در دلهای فرنگیان انداختند
و از طرف خشکه سلطان در رمضان سنه مذکور با فوج زیادی حرکت
نموده و خود را بمملکت المان رسانده حصار ها و قلعه های زیادی را
در احاطه عساکر خود گرفته بر آن خیلی فشار آورده دیهات و املاکشان را
تاراج نموده اموال زیاد و اسیران بی شماری گرفته نفری بسیاری
کشتند اهالی هم اغنیار و امرا و گریخته و بیچاره گان را گذاشته
از ملک بدر رفتند و چیزیکه اگر از اموال در آن دیار باقی مانده
بود همه را در بدل امان که سه ساله طلب نموده بودند بسلطان
تقدیم نمودند سلطان هم اموال را گرفته و دعوت شان را اجابت
کرده در اواخر ربیع الاخر سنه نه صد و سی و نه بوطن مظفر و منصور مراجعت
نمود
غزای هفتم بطرف مملکت مجار
در سنه سی و نه سلطان سلیمان با دو صد هزار سپاه برای جنگ مجار
شتافته در راه خود چهارده قلعه را فتح کرده بر اکثر حدود نیسه
مستولی گشته واپس بقسطنطنیه مراجعت نموده و در سنه چهل
با اروپائیان صلح نموده خود را برای جنگ عجم که مخالفت شان
زیاده شده بود آماده ساخت
غزای هشتم بطرف ممالک عجم
در سنه نهصد و چهل در اوائل ربیع الاول سلطان سلیمان
سپاهی زیادی با صدر اعظم بطرف ممالک ایران روانه شده قلوه ها و حصار ها
زیادی را مالک شد و بعد در هشتم ذی قعده سلطان شخصاً برآمده
به تبریز رسیدند و قبل از دخول سلطان به تبریز صدر اعظم او را
استقبال نموده و همه یکجا باستيصال مملکت عجم قیام ورزید
شاه هم بنای گریز را نهاده باطراف مملکت سیر مینمود تا اینکه بخراسان
رسید و چون سلطان به تبریز رسید اهالی آنرا استقبال نموده
پذیرائیها کردند و همینکه رمضان داخل شد سلطان عزم بغداد را که بدست


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۴۱) غزای نهم ممالک عجم

سلاطین عجم بود نموده و کلو محمدخان که حاکم آنجا بود اطاعت اظهار
نموده و خود بایران فرار نمود سلطان هم بشهر داخل شده بزیارت
حضرت ابو حنیفه رضی الله عنه رفته و چون او را شاه اسمعیل خراب
نموده بود سلطان او را آباد ساخته در جنب آن تکیه ساخت
که دران مطبخی ساخته که برای فقرا طعام حاضر میشود و بعد
در بغداد قلعه محکمی ساخته و توپ های کلان در آن وضع کرده آنرا
خیلی محکم ساخت و این حوادث در هشتم جمادی الاول سنه نهصد
و چهل و یک واقعشد و همینکه بهار رسید سلطان بطرف صاروچه
قش توجه نموده عزم تعقیب شاه عجم را در دل پرورانیده و از انجا
الی شهر در گزین شاه را تعقیب میکرد که از طرف شاه تقاضای
صلح می آمد آخر مرتبه درین شهر نفری بشاه آمده و خط شاه را آورد
طلب عفو نمود که رعایا از پای ماندند دیگر طاقت ندارند از مروت
حضرت سلطان امید داریم که دیگر با ما مقابله نکنند عالمی که گرفته اند
از ایشان و ما همیشه بخدمت حاضر و در هیچ گاه مخالفت نخواهیم نمود
سلطان هم بدین مضمون راضی شده و با شاه عجم صلح نمود
و سلطان با سپاه خود بنای کوچ را گذاشته بطرف مرکز
سلطنت شتافت اعمالی قسطنطنیه بعد از آمدن او را جشن نموده خیلی شادمانی
نمودند و بهترین تاریکیه درین خصوص ساخته شده بیستم این است
فتحنا العراق

غزای نهم جانب مملکت اسپانیا و جزایر عرب
این غزوه در سنه نهصد و چهل و سه واقعشد تاریخ قطبی هم همین سند را
تایید میکند لاکن بعضی مورخین آنرا بسال چهل و پنج منسوب میکنند بهر
حال سلطان شخصا با عساکر زیادی از طرف خشکه روانه شده و پیصد کشتی
جنگی را بهمراه سپاه و ذخایر و آلات پا در بر قیادتحیر الدین پاشاه روان نمود از طرف
بر و بحر بعد از جنگ های زیاد قلعه ادحصار که قلعه حصار با سپوج میگویند و جزیزه را
که از جزایر بندقه گرفته بود به بیست و پنج بالغ میشد فتح نمودند و نیز یکصد و شصت و هفت
کشتی بند قیا را پریشان و خراب و دستگیر نموده سلطنت بند قبرای سلطان قلعه های
ناپلی و رومانیا و غیره را تسلیم نموده و سه صد لیر را نیز سالیانه تسلیم نمود بسلطا بازگشت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۴۲) غزوه دهم جانب بغدان
غزوه دهم جانب بغدان
در سنه نهصد و چهل و چهار سلطان شخصا با عساکر زیاد جانب بغدان
رهسپار شده قتل و تاراج زیادی نموده قلعه ها را فتح نموده و اموال
و اسیران را بغنیمت گرفته و در اواخر ربیع الاول بهمین سال سالم
و غانم بدار السلطنه خود مراجعت فرمود.
غزوۂ یازدهم جانب سطلبور از شهرهای مجر
سبب این غزوه آن است چنانچه عرض نمودیم سلطان یکی از زنها
ملکیه انعام نموده و قوم او را امان داده بود و بعد از فوت آن زن
قرال نمسه میخواست دیار آن را بتصرف خود در آورد سلطان
که از ینو اقعه خبر شد در سال نهصد و چهل و هشت با سپاه زیادی
بدان طرف شتافت و چون قرال نمسه از دفعه خبردار شد
بجانب شهریه بکوہ ہا فرار نمود سپاه اسلام ہم در آنجا
دیار جولان نموده اعمالی بغی و طغیان به اتش دادند و زنان را
اسیر نموده قلاع شان را کامل ویران نموده و با غنیمت ہا
و اسیرهای زیادی بعد از ان که سطلبور را نیز با قلعه رشوت
فتح نموده بودند بسلامت بدار خود مراجعت نمودند.
غزوۂ دوازدهم غزوۂ استی غون
این غزا در سنه نهصد و پنجاه واقعشده و سبب آن چنین بود
که سلطان همت خود را به ممالک روملی متوجه نموده و میخواست
آن ہا را از لوث کفر بشوید و ازین سبب از پای تخت خود با سپاه
بیکران برآمده قلعه والپود و قلعه شقلا ولا شور را که از محکم ترین
قلعه های مشهور بودند محاصره نموده در غره ربیع الاول سال مذکور آنہا ر
فتح نمود و باز بر قلعه استرغون که یکی از بزرگ ترین قلاع در آرا ذخایر و مهمات
جنگی استیلا نموده قتل و تاراج و اسارت زیادی نموده قضا و قرا و
اطراف آن را نیز فتح نموده قلعه استولین بلغرا در ا که خیلی
مستحکم بود نیز تصرف کرده و بهر کدام ازین ها حاکم های بیدار
و عاقل و قاضی ہا و بیرق ہای سلطانی نصب نموده و کلیسا های
بمسجد مبدل نموده مظفر و منصور بپای تخت ملک خود رجوع نمود


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۴۳) غزای سیزدهم در نهصد و پنجاه و چهار
غزای سیزدهم در سنه نهصد پنجا و چهار
این غزوه بطرف هند است که سلطان درین غزوه حاضر نشده است
سبب آن است که شاه هند از تاخت و تاز دریائی پورتقالی ها
به تنگ آمده و از حضور سلطان معاونت خواست سلطان هم سپاه
زیادی را بکشتی نشانده و متوجه هند ساخته هندیها را از شرارت
آن قوم نجات داده و سلاطین هند را نیز از جمله منتسبین دولت
عثمانی ساخت.
غزای چهار دهم به شهرها عجم
این جنگ در سال نهصد و پنجاه و چهار در ملک عجم واقع شد و سبب
این بود که شاه عجم طهماسب میرزا برادری داشت قاسم میرزا که انرا
ملک شروان والی نموده بود و یکبارگی در بین شان اختلاف در شده
چون قاسم میرزا قوه مقاومت برادر را نداشت روم گریخته
نزد سلطان پناه آورد سلطان سلیمان هم اورا اکرام نموده طلا و سیم
وجامه های زیاد بخشیده و بیرق و نقاره بان داده بداشتن فند کمک
نمود و خود سلطان با سپاهی هم برآمده و قاسم میرزا را با جماعه
حکم به تقدم نمود و در هشتم ماه صفر سنه نهصد و پنجاه و پنج سلطان
سلیمان شخصا متوجه ملک عجم شده به نزدیکی از بایجان به شهر مریبان
نزول نموده و شروان را از دست طهماسب خلاص نموده و در بیستم
جمادی الاخر این سال به تبریز رسیده و آن را به قاسم میرزا
برادر طهماسب تسلیم مریائین سپاه و توپ های کلان
بقدر کفایت و همینکه قاسم میرزا والی تبریز شد
بعادت عجم با بنای ظلم و مصادره رعایا را گذاشت بسلطان
که از اوضاع قاسم واقف گشت اورا با خود مصاحب
ساخته قصد تسخیر شروان را که قبلا سلطان آن را
تصرف نموده بود باز نواب طهماسب آن را واپس
گرفته بودند نمود و در داسم رجب بد انجا رسید مگر عجم ها
این شهر ها را بذریعه سپاهی با و توپ تفنگ ساخته آن را خوب ضبط نموده بودند
سلطان هم توپ ها بزرگی را در ان حصار کسر داده و اکثر دیوار های در اخر منهدم


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۴۴) غزوه چهاردهم

مردم شهر چون عجز خود را دیدند به نزد قاسم میرزا راه بسته و او را نزد
سلطان شفیع اورده امان خواستند و از طرف سلطان امان
یافته از شهر بیرون شدند مردم اهل سنت و جماعت یعنی سپاهیان
سلطان در ان داخل شده بیرق های سلطانی را در ان نصب
نمودند و سلطان اسکندر پاشاے دفتری امیر الامرا را در انجا والی
نموده و چون نزدیک بمستان بود سلطان بطرف دیار بکر
شتافت و همینکه به شهر آمد داخل شده و خیمه زده بود که خبر رسید
که عجم مجردی که از عودت سلطان خبر شدند به شهر آذربایجان
داخل شده و آن را سوخته و کشتار زیادی کرده کشت ها را سوخته اند
همینکه خبر بسلطان رسید وزیر خود احمد پاشا را با یک دسته
افواج بدان طرف گسیل نمود و کشاف با احمد پاشا خبر دادند که عجم به تربیز
نیز اجتماع دارند و خیمه زده اند لاجرم احمد شاه برایشان شبیخون زده آنها را
پراکنده نمود بعد از ان قاسم میرزا از حضور سلطان خواهش
نموده گفت که اکثر اموال و خزاین برادرم طهماسپ به اصفهان و قم
و کاشان است میخواهم یک دسته افواج برای بدست آوردن آن ها
از طرف سلطان بمن سپرده شود سلطان هم دعوت او را اجابت نموده
یک حصه فوج اکراد و انجاهم را بدان سپرده و سلطان از نهر فرت عبور نموده
به حلب رفت قاسم هم بهمراه سپاهی با خود به حدود عراق عجم رسیده
به چور و سوختن و خراب نمودن دیار توغل نموده و خود را به نزدیکی های
فارس رسانیده خانه ها و کشت ها را خراب کرده زنان و طفال را باسارت
برد و باز برای گذاردن زمستان به بغداد رفته و در انجا بین آن و بین
محمد پاشاه والی بغداد که از طرف سلطان مقرر بود مناقشه واقع شده
محمد پاشاه به سلطان سلیمان نوشت که قاسم میرزا رقص میکند
و میخواهد بر سلطان خروج کند اگرچه این سخن حقیقت نداشت و محض
تعصب محمد پاشاه را بدین سخن وادار نموده بود باز هم قاسم میرزا
از بازخواست سلطان ترسیده و از انجا فرار کرده به کردستان امد
و در آنجا متوقف بود تا اینکه برادرش طهماسپ بان دست
یافته و اورا بیک صورت فجیع بقتل رسانید :


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۴۵) غزوه پانزدهم نیز ممالک عجم دعوای شانزدهم جانب سلطان
غزوه پانزدهم نیز ممالک عجم
در سال نهصد و شصت سلطان عجم اظهار مخالفت با نموده بر رعایای
خود نیز خیلی ظلم نموده و از داخل دیار آن شکایت زیاد نزد سلطان رسید
سلطان رسید سلطان هم با عساکر خود عزم عجم را نموده و در غره ذی حجه
بحلب داخل شده و همینکه بآذر بایجان رسید بشاه عجم نوشته و او را بمبارزه
دعوت نموده و بر گوشه گیری و پنهان شدن او را عار نموده و بطرف شهر
وان که از بهترین و خوش هوا ترین شهرهای ویناست توجه کرده و آنرا
خراب ساخت در همین طور خراب نموده بر بیست و ششم شعبان سنه
نهصد و شصت و یک بشهر سنجوان که پایتخت شاه عجم بود و در آن سراها و
قصرهای شاهی وخاندان پادشاهی و اعیان دولت واقع گشته بود رسیدند
و همینکه سپاهیان در انجا داخل شدند آنرا کامل خالی یافته و کسی را
در آن جای ندیده آنرا کامل خراب و حتی اشجار آنرا قطع نموده و او را
یک دشت بی گیاه ساختند و هم بعضی سپاهیان شهر تبریز را غارت نموده
کشتار زیادی کرده و نیز بر مراغه قتل و تا راج انداخته هزاران نفر را از تبعه
شاه عجم بقتل رسانیده تاجهای مرصع و طبلها و بیرقهای شانرا گرفتند درین
اثنا از طرف شاه عجم قاصدی آمده با خود مکتوبی که محتوی بر ندامت و عفو مجازات
و طلب امان بود بحضور سلطان رسیده و سلطان بعد از مطالعه مکتوب بر
قاصد خلعت پوشانیده از انجا منصرف شده و زمستان را بشهر اماسیه
گذشتانده و باز به پایتخت سلطنت خود رجعت فرمود.
دعوای شانزدهم جانب سلطان مغرب
این یک خبر عجیب و در تواریخ های مشرق نوشته نشده بر قوت سلطنت و علو
همت سلطان سلیمان دلالت میکند و اگر چه سلطان درین بیرون نشده باز هم
لازم است او را در جمع غزوات انو شته کنیم این واقعه در تاریخ های مغرب که
از آن جمله تاریخ نزهة الحادی فی اخبار اهل القرن الحادی
و تاریخ شاهان مغرب و از تصانیف علامه شیخ محمد افراشی مراکشی میباشد و اینخبر را
در ترجمه سلطان شیخ ابی عبدالله مهدی ابن ابی عبدالله قاسم وسوم نفر سلسله خلفای سعدین
که ممالک مراکش و فاس بودند نوشته است و حاصل این خبر چنان است بعد از انکه سلطان مذکور مزید کاملا
تصرف شده طمع آن بطرف مشرق شده و میگفت برایم ضرور است که بمصر بروم


فتوحات اسلامی عثمانی (146) غزای هفدهم که سلطان شخصاً بیرون شده است

واتراک را از انجا از غارهای آنجا برون نموده واپس بملک شان روانه
کنیم و این خبر بحضور سلطان سلیمان رسید ابو عبد الله مذکور سلطان های عثمانی
را بواسطه که همیشه سفرهای دریائی میکردند سلطان های گیران میگفت سلطان
سلیمان در اول برای این سلطان وعدی همراه مکتوبی روانه نمود
لکن ابو عبد الله بآنها اعتنائی نکرد و گفت شما خود را پنهان کنید که من بشهر
های آن داخل شدنی دیدن آن آمدنی میباشم این خبر که باز بسلطان
رسید ببعضی وزرار خود که در الجزایر بودند نوشت که سر ابو عبد الله را بحضورت
روانه کنند ایشان نیز یکی از بهادران لشکر خود را با یک حصه افواج جانب
آن روانه نموده و ایشان هم بشهر ابو عبد الله داخل شده دچنین اظهار
نمودند که ما یان از خدمت سلطان عثمانی بیزار شده و بخدمت شما نائل
شده ایم مگر معتقدشان فقط فریب و غدغه بود سلطان ابی عبد الله که
ازین مسئله واقف شد خیلی مسرور گشته و چون بکدسته اتراک نزد آن از
سابق بودند و آنها هم بخصوصش تقرب داشتند و بعضه با ایشان سوار میشد
و اعتماد داشت و این دسته را نیز بآن با وصل نموده و اتراک سابقه هم
چون غریب بودند بآمدن اینها خوش گشته و همه بحضورش خدمت میکردند
اتراک جدید چون وظیفه مخصوص نداشتند از خیلی بخدمت قیام نموده بخیلی
اقتال دایم میگردند و برای فرصت کمین داشتند تا اینکه روزی برای سر
کوبی باغیان با لشکر بر آمده در بین کوه های دره در یک موضعی اترا انداخته
بحالتی که ابو عبد الله خواب بود که اتراک غفلتاً در ان داخل شده و به
یک ضربت سرش را جدا کرده و در توبره انداخته و بتاریکی شب جانب
سجلاسه بنام اینکه قاصد باشیم که بطرف تلمسان میرویم شتافتند و در
بعضی موضعها هم دوچار شده و جنگیده و بعضاً هلاک شده بقیه شان
تا بنز دسلطان رسیده و سر ذریعه که بود سر ابو عبد الله بحضور سلطان سلیمان
بقسطنطنیه رسانیده و حکم آن تا روزی آن سر متلاشی شد آویخته شده بود
و این واقعه در بیست و نهم ذی حجه سنه هصد و شصت و چهار واقع شده
و جسد آن در مراکش در قبرستان اشراف دفن گشت .
غزای هفدهم که سلطان شخصاً بیرون شده است
در سال شصت و چهار سپاه سلطان سلیمان جانب یمن شتافته متغلبین را


فتوحات اسلامی جلد ثانی (147) غزای هژدهم ونزدهم و بیستم

را از ایشان دفع کرده و اصلاحات را کار فرما شده دپورتقالی ها را که در یا
را قطع کرده و شهرهای اسلام غارت مینمودند دفع کرده واپس مراجعت نمودند
(غزای هژدهم)
در سنه نهصد و شصت و هفت کپطان سنان پاشا با لشکر زیادی بطرف
جزیره حوما که در افریقا واقع بود شتافته و بعد از حصار سه ماهه آنرا فتح و شاه
آنرا اسیر بقسطنطنیه فرستاد چون این خبر بشاه هاسپانیا رسیدت .
مذکور بطرف ملک الجزایر سوار شده بعضی قلعه ها و کشتی هائی را که از دولت عثمانی
بود تملک نمود سلطان سلیمان از شنیدن این خبر بعصب نه بتعرض
جزیره مالطه مصمم شده در نهصد و هفتاد و سه کپطان سنان پاشا را از
بندرگاه قسطنطنیه با یکدسته جهاز که محتوی بر یکصد و هشتاد و یک کشتی بود
بر عسکری مصطفی پاشا بجزیره مذکور روانه نموده و بعد الوصول عساکر
آنجا هم برآمده در کندن خندق ها در پیش روی قلعه بنا نموده در حصار قیام
نمودند تا اینکه قلعه را با اسیر های زیاد گرفته و بعد حوب ها را با هم وصل نموده
در دریا پیش روی شهر انداخته آنرا نیز زیاده محاصره نمودند و چون قبلا عده
از عساکر انکشاریه بدست حاکم شهر گرفتار شده درین وقت حاکم سرهای
آنها را بریده و در توپها انداخته بر محاصره کننده گان فیرمی نمود عساکر اسلامی هم
در اثر این واقعه حملات شدید متواتر نموده و بسیاری نفری خود را عوضه هلاک
یافته فتح شهر را غیر ممکن دانسته از ان منصرف شده باوطان خود مراجعت نمودند
(غزوه نوزدهم)
در اثنای این مدت در بین دولت عثمانی و مجارستان جنگ واقع شده و
عساکر اسلامی بسیاری شهرهای مجارستان را گرفته و آن مردم طالب
صلح شدند و چون قبلاً خراج مقرره را نداده بودند سلطان بغضب شده مقاصد
شانرا محبوس و شخصاً عزم نمود که بطرف شان سفر نماید و چون این خبر بدیشان
رسید اظهار خضوع نموده و خراج را با ضعاف متضاعفه ادا نمودند.
(غزوه بیستم)
در سنه نهصد و هشتاد و چهار سلطان سلیمان برای تسخیر شهری که از حصارهای
مجارستان و سکدوار نام داشت قیام نموده در حالیکه پیر و منحنی گشته مرضی
نقرص آن هم خیلی شدت کرده و حگما و او را از سفر ممانعت می نمودند لکن از


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۴۴۸)
غزوه بیستم
از جهتی که جها در داشت و میخواست که بجلات غرا بپرداز سخن اطبا را قبول
نکرده در نهم شوال سنه فوق با عسکر زیادی که مانند امواج دریا تلاطم میزدند
حرکت کرده وزیر خود پر تو پاشا را بفتح قلعه کوله فرستاده و وزیر قلعه را
بزودی فتح نمود سلطان هم بعد از مشقت زیادی که از مرض متحمل میبود
به بلفرد رسید بارانهای زیاد لم عسکر را زحمت میداد با این هم سلین و
بسیاری شهرها و قلعه های دیگر را فتح نمودند لاکن سکه و له که نهایت محکم بود
واز سه جهات خندق با د نهرها و وحل ها داشته دیوارهای آن نهایت
بلند و محکم و آلات جنگی و سپاهیان سر بهرای انیبت بودند سلیمان
این شهر را محاصره نموده و لشکرهای او از نهایت محکمی قلعه دو چار مشکلات
گشته و مرض سلطان او را سحمال احتضار نزدیک نمود سلطان حضور
خداوند مناجات نموده فتح مجل قلعه را دعا نموده گفت من یقین دارم کین
انشاءالله فتح این قلعه آسان میشود و بکتب تاریخ نوشته میشود که سلیمان
در حالی که مرده بود این قلعه را فتح نمود و بعد ازین سلطنت را به پسر خود سلیم
ثانی نوشته و فوت شد رحمه الله درین حال وزیر اعظم محمد پاشا ازین اینکه
مبادا فوج آن متلاشی شوند مرگ او را پنهان نموده رئیس اطبا را دعوت نمود
نموده و شکم او را شق کرده در دوهائی اور انکجا دفن نموده و جوف اور ا از
ادویه گرم و خشک پر کرده و بعد در امر فتح جدیت نمودند و بعد از سه روز
از فوت آن شاه مرحوم این قلعه را فتح نموده باشا هی آنرا با سه بزار
همراهان او کشتند یکی از اسباب این فتح آن ست که آتش د خزینه بارود
شان در گرفته و یمن قلعه تباہی های زیادی بعمل آورده یک حصه قلعه را
بجان برابرده نفری زیادی را بلاک ساخته بود و این واقعه معنویات
کفار را شکسته و مسلمانان را برایشان جمره ساخت مسلمانان هم بشهر
داخل شده و شمشیر را دران مردم گذاشتند قتل عام نمودند و اینکه گفته
فتح قلعه بعد از فوت سلطان واقع شده است در بعضی تاریخ ها تذکر
یافته است لیکن در تاریخ قطبی مذکور است که فتح قلعه قبل از وفات سلطان واقع
شده و گل در بستر مرض بود که خبر فتح را بدور ساندند و آن پر مرد حمد خداود
را بجای آورده و گفت اکنون مرگ کوار است و بعد برحمت خداوندی پیوست
فتح این قلعه روز شنبه هفتم ماه صفر بعبن سال واقع شد و عساکر اسلام


فتوحات اسلامی جلد ثانی (149) یک خبر عجیب

در آن شهر مانده و بنای اصلاحات قلعه را گذاشته و وزیر اعظم عقب سلطان
سلیم روانه نموده او را به (سکدوار) طلب نمود و سلیم که والی کو تاهیه بود
بمجرد واقف شدن نهضت ایالی بقسطنطنیه داخل شده او تخت جلوس نمود
و نهم ربیع الاول سال مذکور بود بعد از انکه بیعت تمام شده بود در سیار
سکه دائر گشته بعسکر خود پیوسته و هیچ خللی ازیشان بعمل نیامد و بعد نعش سلطان
سلیمان غازی در گادی انداخته و بقسطنطنیه کوچ کرد و سلطانرا در آنجا
دفن نمودند عمر سلطان سلیمان هفتاد و چهار سال و مدت سلطنت آن
چهل و هشت سال بود سلطان سلیم ماه جمادی الآخر همین سال
از سکد وار بقسطنطنیه مراجعت نمود جنگ همیشه در بین عساکر عثمانی و شاه
جاری میبود و از عجائب تدبیر وزیر اعظم است که وفات سلطان سلیمان
را پوشیده و از نزد آن بیرون شده انعامات و جائزه ها را برافواج قسمت
نموده و امراء را ترقی داده و خوش خبر ها را با طراف از فتح قلعه روانه
نموده و سلیم را به پنهانی دعوت کرده و مسئله را از تمامی امراء و وزراء
پوشیده و به بخوبی تدبیر در حالی که بوطن هم نبود و ملک کفر متوقف بود
همه امور اننهایت انتظام از فکر صائب نگداشت در حین جنگ سلطان
سلیم را به تخت پدرش نشانید و بعد از ان در بند صد صلح هشت ساله در بین
دسته عثمانی واقع شد که سلطان سه سالیانه سیصد هزار لیره بجزانه عثمانیه
تأدیه نماید و بعد از آن سلطان سلیم بمرکز سلطنت خود رجوع نمود شعراء
مرثیه های سلیمان را انشاد کرده و سپاهیان با وطان خود ها رجوع نمودند
(یک خبر عجیب)
این واقعه خیلی بر دیانت و تورع سلطان سلیمان مرحوم دلالت میکند چون
سلطان بمرگ خود اذعان نمود امر داد که یک بسته را از صندوق مخصوصی
آن بیرون نموده حاضر نمودند و گفت این بسته را با من بقبر بسپارند و
و بعد از فوت آن جناب شیخ الاسلام مولی ابی السعود عمار ی رحمه الله که
حین تدفین آن حاضر بود گفت باید من باین بسته واقف شوم و آن بسته
را باز نموده دید که در آن کاغذ ہائی که سلطان از دیجی شیخ الاسلام
مذکور) در هر واقعه سؤال نموده و شیخ الاسلام ذیلاً جواب
نوشته است شیخ الاسلام را ازین مشاهده گریه دست داده گفت


فتوحات اسلامی جلد ثانی (١٥٠) غزوه بلیت دیگر که سلطان شخصا حاضر نشده بود

سلطان میخواست که ازین واقعات وقتی که ازان سؤال شود ابراء
ذمه کند و این مسائل بشخص خواننده توجه نماید و من از خداوند خلاص و نجات
خود را نیز مسألت میکنم
غزوه بیلیت دیگر که سلطان حاضر نبود
این غزوه بحجاز واقع شد و مناسب است که آنرا بغزوات سلطان
سلیمان ملحق سازیم اگرچه مباشر این غزوه مولانا شریف ابا نمی شده بود
مخلص اینکه طایفه پرتغال چنانچه عادت شان بود که در دریا با و بندر با غارت
مینمودند عزم سواحل عربستان را نموده و بسیاری را خراب نموده در سنه
نهصد و چهل و هشت با هشتاد و پنج کشتی در لنگرگاه جده که ابو الدوائر نام
دارد نزول کردند مولانا شریف ابا نمی که امیر مکه بود فریضه حج را وداع
گفته و با یک سپاه زیار عازم جده شده و ندای جهاد در داد که هر کس از
اهل اسلام خیال این جهاد اکبر را داشته باشد امارت مکه یراق و خوراک
آنرا میدهد و همین بود که مجاهدین بیشمار حاضر شده و بذریعه خدم و حشم شریف
موصوف بخوبی سر رشته آذوقه رسانی شان میشد بطوری که کفار ایثاران
را دیده در برآسوده حالی و آذوقه رسانی شان غبطه و تعجب مینمودند و امر بدین صورت
مدتی دوام نمود تا اینکه حبوبات کاملا فنا شده و موجود نمی شد بعد شریف
امر داد که شتران را کشته و ایشان را بدان وسیله آذوقه دهد و برای هر سه
نفر یک شترنر و یک شتر ماده میرسید و بدینموال گذاره شان میشد تا اینکه
بعضی ها برای شریف گفتند که این مسئله بهر شترهای مکه را فنا میسازد به
جواب گفت بعد از انکه این شترها تمام شدند من شترهای خود را می کشم و بعد
اسپ ها و بعد هر چه حیوان ماکول اللحم که باشد درین راه قربان میکنم و از
طرف دیگر بفرزند خود شریف احمد امر داد که در موقف حج بصورت یک امیر
امورات حج را جریان دهد و خلعت های وارده را بپوشد و حجاج و امرار
شانرا پذیرائی نماید و شریف احمد هم این وظیفه را بطرز وافی اجراء نموده
و بعد از اتمام حج برای پوشاندن خلعت ها و ملاقات شریف ابانمی
طرف جده رهسپار شدند و آنرا دیدند که بمانند یک سپاهی مسلح شده
وزره پوشیده مردانه و از میدان ایستاده است و ابانمی باستقبال
این ذوات حکم فیر توپ داده و سیصد توپ فیر نمودند و بعد این حضرات


فتوحات اسلامی جلد ثانی (۱۵۱) تنبیه

امراء و اعیان بحضور رسیده و خلعت ها را بر شریف موصوف پوشانیده
بعد از اعزاز و اکرام و مهربانی ہائی که دیدند مرخص شدند کفار نیز که صبر و استقامت
جناب شریف را ملاحظه نمودند بحال محرومی ترک جنگ گفته مراجعت کردند
و چون این خبر بجناب سلطان سلیمان رسید خیلی از شریف ابانمی اظہار
امتنان نموده نیم محصولات جده را بدو بخشیده و دیگر انعامات هم عنایت
نمود اینست یک صحیفه که بنام جناب شریف ابانمی در جمع کتاب یکجا بدین
ثبت افتاد.
تنبیه

علامه فاسی در کتاب خود الاعلام باخبار بلد الله الحرام میگوید که حبشه
در خلافت رسید در سنه صد و هفتاد و سه بجده حمله ور شده و مردم آن
گریخته بمکه آمده و خبر دادند اہل مکه که امیرشان در انوقت عبد الله بن محمد بن
ابراہیم مخزومی بقیادت امیر مذکور بمقابل حبشه ها برآمده و چون حبشی ہا این
حال را دیدند بنا به فرار را گذاشته بذریعه کشتی ها خود بدریا رفتند و
اہل مکه هم در دریا بنای تعقیبات شانرا نهادند و بعضی میگویند اینواقعه در سنه
یکصد و هفتاد و سه واقع شده در فضیلت سرحد جده حدیث ہای بسیار
روایت شده ست شیخ الاسلام الحافظ ابن حجر عسقلانی در کتاب خود
لسان المیزان از ابن عمر رضی الله عنهما و آن از حضرت رسول صلی الله
علیه و سلم روایت میکند وقتی که بمر یکصد و هفتاد برسد جهاد جده بهترین
جہادہای عالم است و در یک روایت ابن عمر نیز آمده است که روزی بر جده
خواهد آمد که بهترین جهاد ہا جہاد جده باشد و نیز از علی بن ابیطالب رضی
الله عنه روایت شده که حضرت رسول فرموده اند چهار دروازه از دروازه
ہای بهشت در دنیاست - اسکندریه - عسقلان - قزوین - عبادان و
جده برین چہار فضیلت دارد که خانه خدا بر دیگر خانه ہا - در شفاء الغرام
از علامه فاسی از عبد الله بن عمر رضی الله عنہا از حضرت رسول صلی
الله علیه و سلم چنین تذکر یافته که مکه جہاد و جده غزا میباشد عطامی
گفت که جده خزانه مکه است و ہر چه بمکه میآید بدون از جده را ہی ندارد ابن
جریج روایت نموده که مجاهدین جده بر باقی مجاهدین انقدر فضیلت دارد که
مکه بر دیگر شہر ہا و نیز از فرقد سنجی روایت شده که در آخر الزمان بجده


فتوحات اسلامی جلد ثانی
(۱۵۲)
فتوحات معنوی سلطان سلیمان

شهدائی میباشند که در روی زمین هیچ شهدا موجود نباشد امام
حجة الاسلام غزالی در احیاء علوم الدین میگوید بعضی اولیا در مکاشفه دیده
اند که همه سرحدات اسلام نزد عبادان سجده و عبادان بسجده سجده مینماید
نویسنده کتاب السلاح والعده میگوید لازم است برای هر کس که داخل
این سرحد مبارک (جده) میشود که نیت غزا و جهاد و مدافعه اعداء مکه را
بنماید و چیزی بهم همراه خود برای دفع اهل کفر و عنا د داشته باشد
و صرف بدین نیت ثواب معنوی جوز را که جهاد باشد مییابد چه عبادات
موقوف است به نیت چرا که حضرت رسول هاشمی صلی الله علیه وسلم
میفرماید أنما الأعمال بالنیات
فتوحات معنوی سلطان سلیمان
بدیهی است که خیرات و مبرات و مساجد و عمارات و مدارس و خانقاه ها و
بناء چشمه ها و قلعه ها و کاروان سراها و غیره اقسام خیرات که بر ای
مسلمانان خدمت کند از جمله فتوحات محسوب میشود و ازین قسم فتوحات
نیز بکثرت برای سلطان سلیمان موجود شده است و بزرگ ترین آنها
آن است که در حرمین شریفین رخ داده است ازان جمله آن است که در
سنه نهصد و سی و پنج جای تولد آنحضرت صلی الله علیه وسلم را تعمیر نموده
در سنه نهصد و سی و شش منبری از سنگ مرمر مکه شریف روانه نموده
که اکنون موجود است و از جمله تحفه های عالم شمار میرود و بر روی آن
نوشته شده است إِنَّهُ مِنْ سُلَيْمَانَ وَإِنَّهُ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
و یکی نیز برنگ این بنمبر مدینه طیبه فرستاده است در سنه شصت میزاب
کعبه را تجدید و در مسجد حرام دو مناره یکی نزدیک باب علی و دیگری نزدیک
باب در یبه و باب الزیاده بنا کرده که هر دو را مناره های سلیمانیه میگویند
و بهترین بناهای مسجد حرام بشمار میرود و نیز چهار مدرسه برای چهار مذاهب
در مابین باب دریبه و باب زیاده تعمیر نموده در کعبه شریفه نیز تعمیرات
بسیاری کرده سقف آنرا تجدید نموده دروازه کعبه را بطلا گرفته
سنگ های مرمر مطاف را اصلاح کرده است و نیز در سنه شصت
و چهار امر بتجدید باب کعبه نموده آنرا ساخت و در سنه نهصد و
شصت و هفت عزم تعمیر چشمه زبیده را نموده و آنرا داخل مکه ساخته


فتوحات اسلامی جلد ثانی (١٥٣) فتوحات معنوی سلطان سلیمان

مردم را که برنج کم آبی مدت ها گرفتار بودند آسوده نموده و این تعمیر در
عصر پدرش سلیم ثانی اتمام یافت مفصل تذکر این تعمیرات در کتب مبسوط
تواریخ مذکورست و بالجمله مفاخر دولت عثمانی و فتوحات وخیرات آن از
شمار بیرون است خصوصاً آنهائی که بقوه بازو ویزوی اسلامیت سلطان
سلیمان بروی کارآمده و این مخصوصاً دردانه ایست که بثاراج دولت عثمانی
قرار گرفته خداوندا و را غرق رحمت کناد از جمله فتوحات سلطان سلیمان
آن است که صدقات و وظائف را برای اهل حرمین زیاد و مضاعف
نموده آن قوم را که بدون این امر دیگر ماده حیات و منشاء ارتزاق ندارند
خیلی برای خود دعاگو ساخته بود این مددو معاش اگرچه از پدرهای
گرام سلطان برای شان مقرر شده بود مگر سلیمان آنها را مضاعف
ساخته و از خزانه خاص خودهم بران افزوده بود و ما گفتیم که صدقه را جناب
پدرش سلطان سلیم مقرر نموده بود مگر سلطان سلیمان بران افزوده
و چند قریه را در مصر خریداری کرده و آنها را برای حرمین شریفین وقف کرد
دخل را بدانجا روانه مینمود که از حاصل آن قریه جات سه هزار اردب
گندم برای اهل مکه و دو هزار برای اهل مدینه میرسید و زمانی که این
قریه جات را میخرید وقف نامه آنرا نوشته و قاضی های عسکر مکه بصحت
آن در دیوان عالی نمودند و از جمله فتوحات وخیرات آن صدقات جوالی
است (جوالی جمع جالیه و آن وجهی است که از اهل ذمه بمقابل توطن
شان در دارالاسلام گرفته می شود) و این یک مبلغ هنگفتی است
اگر بمقیاس حقیقی آن گرفته شود وبواسطه حلال بودن آن مال وظائف
علما ء و صلحاء و کبار متقاعدین را ازان مقرر نموده و چون سلطنت آن
پایدار شد درباره این صدقه تفحص نموده دید که سلاطین چرا که کامل آنرا
بدست نمی آورند لاجرم در ضبط آن و دفاتر آن بذل همت نموده و چیزی
هم از خود زیاد کرده بدان طبقات که عرض نمودیم بمصرف رسانید و نیز در
جوالی مصر و شام و حلب وغیر ذالک توجه کرده و علماء و صلحاء و فقراء را
بدان ذریعه دستگیری نموده و بهرکدام بقدر لیاقت شان عطا نموده تکیه
ها و عمارتها که در آن با طعام برای فقراء پخته میشد ساخت و از ینگونه خیرات
و مبرات نشان زیاد است خداوند این سلطنت خیرخواه را دایم