فتوحات اسلامی
(۸۰)
فتح مصر و اسکندریه

کسی که در آنجا مدفون گشت مردی از منافر موسوم بعامر بود که در حین نعش مردم گفتند
یا عامر ابن و من! آیا با دساختی عمر و بن العاص رضی از حضرت عمر رضی عم عنه روایت نموده
که من از حضرت رسول صلی اللہ علیہ وسلم شنیده‌ام که میفرمودند خداوند چون مصر را بر شما
مفتوح نماید عساکر زیاد از آنها بگیرید که هان اجناد بهترین و یمن است حضرت
ابابکر صدیق رضی عم عنه پرسید که بکدام سبب یا رسول اللہ آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم
فرمودند چرا که خودشان و ازواج شان تا روز قیامت در رباطند یعنی در سرحد مطیع و
میباشد بعد از ان عمرو ابن العاص فرمودند که ای گروه مسلمانان هرچه شما را
خدایتعالی داده است سکر نمائید چون ماه - مونه که از ماهها عجم است بمبدانیالی مصر
نزد عمر و جمع گردید گفتند یا امیر دریا نیل را عادتیست که اگر بجا آورده نشود آبش خشک
گردیده استفاده نمیشود عمر و فرمود که آیا آن عادت چیست گفتند چون دوازده شبان
روز ازین ماه بگذرد در جستجوی کنیزک باکره میباشیم وقتیکه کنیزک موصوف بدست آید
پدر و مادرش را راضی ساخته البسه فاخره با و میپوشانیم بعد انرا به قعر نیل می اندازیم
عمر و فرمود که دین اسلام ناسخ عادات ما قبل خود است و لشما بر با اجرا این امر مجاز
نیستید مردم ماندند بعد از گذشتن ماهای تونه ایب مسری نیل کلی خشک گردید
مردم از بی آبی اراده جلا وطن نمودند عمرو از مشاهده انحال مکتوب بحضرت عمر رضی
فرستاده تمام ماجرا را بیان نمود عمر رضی عم عنه رایش را تصدیق داده گفتند یا عمرو امری
در دین اسلام نمی باشد بلکه دین اسلام با دم این عادت سخیفه میباشد اینک مرقومه
برایت فرستادم زمانیکه مکتوبم بتو رسید آنم رقومه را در نیل انداز و مضمونش این بود
بسم الله الرحمن الرحیم از طرف عبد اللہ عمر ابن الخطاب امیر المؤمنین بسوی نیل مصر
اما بعد دانسته باش ای رود نیل اگر از طرف خود جریان می شوی جاری مشو و اگر از جانب
خداوند واحد قهار جاری میگردی زان خدا وند جریان تست مسئلت مینمایم عمرو مکتوب
قبل از یوم الصلیب آن مرقومه را بنیال انداخت بصبح آنروز که مصریان از ترس بگی معاش
بواسطه قلت آب نیل مصر آماده سفر بودند نیل در حالت فیضانی که شانزده زرع ارتفاع
آب بود مشاهده نمودند از میمنت مرقومہ حضرت عمر رضی عم عنہ ان عادت بداهالی مصر
مصر معدوم و معدوم گردید یزید بن حبیب گفته موسی علیہ السلام در آبلیہ فرعون دعانمو
که آب نیل نحوستکی در وغدادند آب نیل را خشک گردانید اهالی مصر بأسفر راند شدند حضرت
موسی برای اینکه شاید ایمان بیاورند از خداوند جریانش را رجا نمود خداوند دعایش را
مستجاب نموده آب نیل به ارتفاع شانزده گز فیضان کرد ضحاک چنانچه در قاضی خورد قبول


فتوحات اسلامی (۸۲) بیان فتوحات عراق

تعقیب کرده اکثر یه شانرا مقتول نمودند در نیوقت شهرزان پادشاه فارس مرد ومادون
ودجله بتصرف مثنی در آمد اهل فارس اجتماع کرده (دخت زنان) نواده کسری را ملکه خود
گردانیدند چون از وکارگرفته نشد لہذا ویرا خلع نموده سابور پسر شہرزان را بمالک خود
انتخاب نمودند به تدبیر اسلامی فرخ زاد بن بندوان اقدام نموده کشته گردید بسبس آن
فتنه و فساد در بین مردم مشتعل گشته سابور را محاصره کرده نیز مقتول ساختند بعد از آن
ازرمید وختر دیگری کسری را بر خود ملکه ساختند بان فتنها مشغول بودند در ین بین
مدت مدیدی اخبار حضرت ابی بکر رضی هم عنه برمتی نیامد لہذا مثنی عزم رفتن مدینه منوره
نموده بشیر ابن خصاصیه را که صحابی از نسل سدوس ابن شیبان از دیل عجل ومن غوط خلیفه
لکردانید نسبت به جده اش خصاصیه از دست و پدرش یزید بن سعید بوده بشیر
همرا و فد قبیله خود بحضور با هر النور حضرت رسول صلعم اصلی اللہ علیہ وسلم رفت نام اصلیش زحمان
بود آنحضرت او را بشیر سمی نمودند سبب رفتن مثنی بمدینه منوره این بود که ابی بکر
رضی اللہ عنہ را از کم وکیف احوالات د شمن مطلع ساخته استمداد نماید وقتیکه
مثنی در اهل مدینه مشرفه گردید حضرت ابی بکر رضی الله عنه مریض و دند در آن روز شفا یافته بود
لہذا مثنی از اخبار کفار وی را مستحضر نموده ابی بکر رضی اللہ عنہ عمر را طلب نموده فرمودند یا عمر
من امید دارم که امروز چشم از دنیا پوشیده بدار عقبی روم پس ترا لازم است امروز را
شام نکنی تا همرا ه مشنی جیشی بفرستی مصیبت فوت من شمارا از امر دین واطاعت پروردگار
باز ندارد یا عمر تا آیا ندیدی که بعد از رحلت رسول الله که اشد مصائب مخلوقات بود
چه نمودم وقت یکه خدا وند شام را بر آمسلمانان فتح نمود عساکر عراق را واپس بمکان
شان عودت بده زیرا که ایشان باهل و و الیان امر شهرهای خودند ابا بکر رضی اللہ عنہ
انشب وفات نموده بجنت وصول یافتند حضرت عمر رضی اللہ عنہ وی را دفن نمودہ
بهمرای شنی جیش الشکری از مسلمانان بطرف عراق سوق دادن را عزم نمودند و سوق مسلمانان
بمقابله اہل فارس بسیار سخت می آمد زیرا که در شوکت و سطوت اہل فارس از سایر امم
ممتاز بودند تا سه روز عمر رضی اللہ عنہ مشغول بیعت مردمان بود روز چهارم مسلمانانرا جمع
دبرفتن عراق ترغیب وتحریص نموده اول کسیکه اقدام به رفتن نمود و از دیگران بیعت
جست ابو عبیدہ پسر مسعود ثقفی پدر مختار بود کہ در زمان حیات رسولص اصلی الله علی سلم
ایمان آورده بود بعد از ان سعد بن عبید انصاری و سلیط پسر قیس انصاری
از جمله غازیان غزوۂ بدر بودند مهیا سفر عراق گشتند بعد مردمان متابعت کردند
شنی نیز بواسطه بیانات خود مردم را تشویق مینمود و میگفت یا معشر المسلمین نخواهم بود


( ۸۳ )

فتوحات اسلامی
بیان فتوحات عراق

شما این امر زیرا که ما فتح نمودیم کشتی از و مزارع بیشماری از اهالی فارس متصرف نبودیم چون
سواد و وطرف عراق را ما رو است که دلیرا بیایم بر ایشان و غلبه نمائیم بر آنها بنابران مردمان
زیادی جمع گشتند و از حضرت عمر رضی هم عنه استدعا کردند که بر ما امیر گردان یکی از سابقین
مهاجر وانصار را امیرالمؤمنین فرمود که بنجا و ندستم بلند نکر دنیه حقتعالی احدی از مهاجر
وانصار را مگر از حیث سبقت مسارعت در قتال با کفار لہذا امیر میگیرم ام بر مسلمانان
مکر کسیکه در انجا سبقت نمود پس از ان امیرالمؤمنین عمر رضی الله عنه طلب نمود ابو عبیده
وسعد وسلیط را برای سعد و سلیط گفت که اگر نسبت به ابو عبیده پیش قدمی مینمودید نسبت
سبقت حالیه فضیلت سابقه خود را حاصل مینمودید زیرا که آن ها در غزوه بدر حاضر شده بود
بنابران ابو عبیده را امیر مسلمانان ساخته توصیه نمود که از ان دو نفر استعمار ای نمائی
در امور خود ایشان را شریک سازی زیرا که اصحاب رسول صلعم صلح سلم میباشند مرا
چیزی مانع امیر ساختن سلیط نگشت مگر شتابی او در حرب زیرا که این خصلت بموجب طباع
عرب است صلاحیت حرب را شخصی دارد که درنگ کننده و احتیاط کار باشد این اولین شخص
عسکر بود که عمر رضی هم عنه بطرف عراق ادند بعد از ان قرار توصیۀ رسول صلعم صلحی سلم
که فرموده بودند دو دین جمع نمی شود در جزیرۀ عرب لہذا یعلی بن امیه را بطرف یمن
و به قرار دادی قبیله نجران – امیر گردانید – در حین عزل نمودن مثنی عمر رضی هم عنه نفت
خواست که عزل نمیکنم مثنی و خالد را از امارت شان بواسطه حدوث عیبی مگر اینکه مردمان
بر آستان اعتماد فوق العاده و تعظیم زیاد میکنند دوست دارم بدانند مردمان که خداوند
کارساز بوده عزت و ذلت بدست اوست

بیان جنگ نمارق

ابو عبیده ثقفی وسعد بن عبید وسلیط بن قیس با همرانان خود ومثنی بحارث بقم جهان
با کفار رفتند عمر رضی هم عنه مثنی را به پیش قدمی امر نمود تا که اصحایش جمع گردند و آنها را
مامور به بیرون نمودن اهل ارتداد که اسلام خود را نیکو گردانید بودند نموده و مسلمانان
قرار فرموده حضرت عمر رضی هم عنه عمل نمود مثنی همرای قبیله خود رفت تا که به خیره رسیدند
در نیوقت اہل فارس بسبب انقلابات داخلی از امور مسلمانان باز مانده بوران
دختر کسری را بدین شرط بر خود ملکا ختند که ده سال ستم پسر فرخ زاد پادشاهی
میکند بعداز ان پادشاهی متعلق با ولاد کسری باشد خواه ذکور و خواه اناث لہذا
بوران روئسا فارس را طلبت و باطاعت رستم توصیه نمود و بدست خود تاج پادشاهی
بر سر رستم نهاد و اهالی فارس قبل از آمدن ابو عبیده ثقفی رستم را انقیاد نمودند

پوشیده نماند که از زمان جاهلیت
در کوفه سه نام متداول بوده خمره
اتخاذ ورگ مندر
خمره کلاه ستاد دست بپاه
در کوفه هر موضع که نامش گفته
میشود نجم الجبله است


فتوحات اسلامی (۸۴) بیان خبر جسر

خفان
موضعیست زیاده در یکمر حله
سعد و نه مرحله درکوفه
کسکر
مرزی از کسکر معلی گفته در خوز

باقسیاثا
نام جائیست در زمین عراق
معجم البلدان ۱۲

قس ناطف
موضعیست نزدیک کوفه در کنار
فرات بانجا جسر عقده است ابوالعبید
بفتح نون

مروحه
موضعیست در کنار فرات
عربی معجم البلدان ۱۲

بعد از یکماه رسیدن مثنیٰ به حیره ابو عبیده هم وصول یافت. رستم در ین وقت هر قریه از قریه ها
فارس شخصی را فرستاد که مردم را بمقاتله مسلمانان بروز معینی خارج نمایند و لشکر عظیمی بمقا
مثنیٰ ارسال نمود. مثنیٰ بر اثر این خبر حرکت نموده به خفان نزول نمود جیش فارس
به نمارق منزل گزیدند و ندا بو عبیده هم بمقاتله شان شتافته بعد از قتال شدیدی
خداوند مردم فارس را شکست فاحشی داد و امیرشان که موسوم به جابان بود اسیر
دست مسلمانان گردید منهزمین رو بقرار گذاشته به کسکر که نرسی نام سپهسالار کسری حاکم
بود رفتند ابو عبیده تعقیب شانرا کرده با اهالی کشکر نیز قتال شدید نمود باز اهالی فارس
شکست خورده نرسی سپه سالار شان بگریخت و مسلمانان غنایم زیادی بدست آوردند
وقتیکه خبر هزیمت جابان به رستم رسید لشکری را تحت قیادت جالینوس بمدافعه
مسلمانان فرستاد و جالینوس با لشکر خود آمده بباقسیاثا نزول نموده ابو عبیده بمقاتله
او شتافته اورا شکست داد و ان بلاد را تصرف نموده به حیره مراجعت نمود قبلا از
عمر رضی الله عنه برای ابو عبیده فرموده بودند که تو بر سر زمینی پیش میروی که اهالی آن غدار
و مکار میباشند لہذا ترا لازم است که در کتمان اسرار خود بکوشی زیرا که مخفی داشتن اسرار
حصاریست که کمند بد یها بکنگره آن نمیرسد بنا بران ابو عبیده مردی بود دارای عزم
ثبات و ضابط در افشای اسرار خود توصیه با حضرت عمر رضی الله عنه را شعار خود ساخته
بکار می برد. بیان واقعه قس الناطف و شهادت ابوعبیده رضی الله عنه

(موسوم بجسر)

جالینوس پس از هزیمت بمراجعتگاه خود بجانب رستم رفت و گفت ای رستم کدام پهلوات
که بر عرب قدرت داشته باشد رستم بهمن جاذویه مشهور بذی الحاجب که از پهلوانان
شهیر بود با فیلش بمقاتله مسلمانان فرستاد و جالینوس را نیز با او همراه ساخت و بهمن
توصیه نمود که هرگاه ایندفعه هم جالینوس بگریزد گردنش را قطع نما لہذا لشکر کفار تمام
به جسر فرود آمدند- ابو عبیده به مروحه آمده روبه رویش جواب دادند که در شخصی جام
شرابی از آسمان فرود آمد ابو عبیده فرمود که درین غزوه من ازان چشمه عز جام شهادت
خواهم نوشید و براصحاب خود گفت هرگاه کفار مرا شهید گردانند فلان شخص سردار امیر
گردد و بعد از ان که او هم کشته شود دیگر شخصی بهمان کسانیکه در عالم خواب ازان
جام آشامیده بودند به ترتیب معین کرد و بالاخره که همه انها شهید گشتند لواء
اسلام را مثنی بن حارثه بدست بگیرد- بعد ازان ابو عبیده با عسکر خود از پل گذشته


فتوحات اسلامی (85) واقعه قس الناطقه

همراه دشمنان خود آغاز مقابله کردند چون آتش قتال در بین فریقین شعله ور گشت
فیلها اهل فارس داخل میدان جنگ نشسته بر مسلمانان حمله نمودند ابو عبیده فریاد
زد که ای مجاهدین با غیرت اسلام بر جهید بر پشت فیلان و تنگهای شانرا پاره
سازید تا انچه که بر پشت ایشان است بیفتد و خود ابو عبیده بر یک فیل سفید
حمله نموده با شمشیر تنگش درید انچه بر فیل بود افتاد آنفیل بدست خود
ابو عبیده را زده ابو عبیده بر زمین فتاد فیل بر بالا بدنش افتاد چون مسلمانان
اینحال دلدوز مشاهده نمودند و ابو عبیده را زیر پای فیل دیدند لوای اسلام را شخصی معین
گرفته جسد ابو عبیده را از زیر پای فیل کشیدند باقی مسلمانان هم فیل ها را متفرق
ساخته تنگهای شان را بریدند و صاحبان شانرا مقتول ساختند درین حین امیری
که لوار ابعد از ابو عبیده برداشته بود نیز کشته گشت شخصی دیگر به امارت قیام نمود
و همان ترتیبیکه ابو عبیده فرموده بود هفت نفر از بنی ثقیف امیر گشته و بدرجه شهادت نایل
شدند رضی الله تعالی عنهم مثنی درین وقت بیرق مسلمانان را بلند ساخت مردمان از نزده
رو بفرار نهادند عبداله پسر مرثد ثقفی دید که مسلمانان بسبب قتل ابو عبیده شکسته یافتند
بشتاب رفته جسر را قطع نمود و خطاب کرد ای گروه مسلمانان اکنون باشمشیر تان قتال کنید
که یا ظفر یابید یا اینکه مانند امیر خود کشته شوید کفار با چهار احاطه کردند مسلمانان را بعضی
از مسلمانان بی صبری کرده خود را بدریای انداختند و غرق شدند و بر نجامیکه پای
ثبات ابر قتل مشرکین گذاشته صبر نموده بودند کفار حمله آور گشته مثنی با بعضی سو
کاران و پهلوانان سر راه را بر آنها گرفته فریاد زد که ای مسلمانان من در نزد شمایم
مد هوش نشوید و خود را غرق نسازید بآرامی عبور نمائید عروة بن زید الخیل و ابو محجن
ثقفی بمقابله قدمه و نمایانی کردند ابو زید الطائی وحال انکه نصرانی بود برای اخرای همیم
آمده بود محض جهت ننگ و عار عربیت مردانه وار جنگید درین حین آواز مثنی بلند شد که ای
گروه مسلمین هر کس که عبور کند بنجات مییابد و امر نمود تا که من با به بندند و مسلمانان هم را
مثنی گذشتند در ین وقت عده کی از مسلمین بد و رشنی با قیا نده بودند آخرین کسی که از
مسلمین شهید شد سلیط بن قیس بود جراحات زیادی بوجود مثنی رسیده بود حتی که حلقه
زره به بدن نازنینش چسپیده بود عده مقتولین اسلام با مغروقین چهار هزار و از
کفار شش هزار بود اگر چه بعد از عبور مجاهدین اسلام از پل لشکر فارس سمت انه قباله
کشیدند لیکن بهمن بر خلاف آن میل داشت که عقب مسلمانان عبور نمایند گاه بهریش
خبر رسید که مردم فارس پراکنده گشتند و از اطاعت رستم سر باز زده بدوست


فتوحات اسلامی
(۸۶)
باب نوزدهم در بیات

منقسم شده اند یکی فلوج طرفدار رستم و دیگری اهل فارس همرا فیرزان متفق گردیدند
بنا بران بهمن بسمت مداین حرکت کرد .
بیان واقعه البویب
چون حضرت عمر رضی الله عنه حادثه ابو عبیده بلیه جسر شنید مردمان را بطرف مثنی
تحریص و ترغیب نمود مثنی قبلاً طایفه بجیله را در تحت قیادت جریر بن عبدالله
بجهاد تشویق نموده بود و آنها جمعیت کثیری گردیده بودند عمر رضی الله عنه ایشانرا
بجانب عراق امر نمود آنها سر باز زده گفتند ما بطرف شام نمی رویم بالآخره عمررض
بوعده دادن ربع خمس آنها را راضی نموده بطرف عراق فرستاد بعد از ان برآ
قبایل اهل ارتدار نیز خبر فرستاد و هر کس که می آمد او را بجانب مثنی روانه میفرستا
و خود مثنی هم رسولانی بقبایل قریب اعراب ارسال نمود عده زیادی همرا رسولان
نزد مثنی رفتند انس بن هلالنمری که از قرابت نصره بود با جمعیتی از نصاری نیز بجاب
مثنی رفته گفتند که بجمعیت قوم خود جنگ مینمائیم چون خبر جمعیت مسلمانان بگوش
رستم و فیروزان رسید در پشت فرات لشکر خود را جمع نمودند امیرشان موسوم به مهران
همدانی به مثنی خبر فرستاد که از فرات گذشته به اینطرف بیا و یا اینکه ما می آئیم مثنی جواب
فرستاد که شما یان از فرات گذر کنید و به اینطرف بیائید بنابران مهران با عسکر
خود از فرات عبور نموده در کنار فرات نزول کرده میمنه جنگ شدند مسلمانان بسبب
ماه رمضان روزه داشتند مثنی اصحاب خود را برای کسب قوت و قدرت امر بافطار
نمود و در نوقت لشکر فارس در حالیکه بسه صف منقسم بودند و بر هر صفی فیلی بود
بجانب مسلمانان نزدیک شدند و صدا ها عجیب و غریب مینمودند مثنی جرجیث بن خوام
گفت که این آواز ها ناشی از بزدلی ایشانست شما را خموشی لازم است چون عرصه
بین فریقین قریب گشت مثنی در بین صفوف خود قدم زنان بیانها نموده در گذشتهاز را
تیز میکرد و گفت که من سه تکبیر میگویم شما خود را آماده جنگ سازید بعد از تکبیر چهارم
بر دشمن خدا خود حمله نمائید وقتی که تکبیر اول مثنی در طبقات هوا به هزار در آمد
لشکر فارس مختلط گشته نایره قتال بلند شد چون مقابله بشد او یافته بطول انجامید
مثنی به انس گفت من قصد مهران میکنم اگر چه تو بر دین ما نیستی لیکن یکنفر عرب
میباشی لهذا مرا یاری کن انس خواهش او را قبول نمود لهذا مثنی و بر مهران حمله
نموده او را زور ساخت تائیکه در میمنه لشکر داخل گردید و هر دو قلب لشکر میکدیگر ادخال
ارد و غبار اطراف شان را فرا گرفت میمنه و میسره لشکر نیز با مقابل خود مقاتله مینمودند


فتوحات اسلامی
(۸۷)
بیان واقعه ابوعبید

و هیچکدام از طرفین عساکر فریقین امیر خود را کمک داده نمیتوانستند مسلمانان وقتیکه دیدند
امیر شان قلب عسکر دشمن را تزلزل ساخت لہذا جناحین جیش مسلمان بر جنیتین لشکر
کفار حمله کرده بعد از قتال شدید عسکر فارس را ہزیمت دادند مثنی نسبت بر رسیدن
مشرکین بکسب سبقت جسته مانع عبور شان گردید لشکر فارس از مشاهده آن متفرق
گشته بعضی بطرف بالای فرات و برخی بجانب سفلی آن متوجه گشتند مجاهدین
با شجاعت اسلام ایشان را فرصت گریز نداده بضرب شمشیر بخود عدهٔ زیادی را
کشتند که استخوانہای آن مشرکین تا مدت مدیدی باقی بود تلفات کفار صد هزار
شد و این غزوہ موسوم به یوم اعشار گردید زیرا که صد نفر از مسلمانان را شمار نمودند
که ہر یکده نفر از مشرکین را مقتول نموده بودند مسلمانان جہانشب و فردا شب کفار را
تعقیب نموده غنایم زیادی حصول کردند قرار فرموده عُمر یکه را چهار یک خمس غنایم دادیم
بیان خبر خنافس و سوق بغداد
بازار خنافس موضعیست که تاجران بلاد امصار کسری و سواد در معه و فضاء در آن
موضع مجمع شده امتعهٔ خود را در معرض خرید و فروش می آوردند مثنی با اصحاب
سوار شد تمام اموالیکه در ان بازار موجود بود غارت و اسه را سبز را گرفته بجا
انبار متوجه گشتند اہالی آنجا از ترس محصور شدند زمانیکه مثنی را شناختند نزد
او آمده کلید و متاعہا خود را تقدیم کردند مثنی هم چند نفر از ایشان براه بلدی
بازار بغداد ہمرای خود بردند سوق بغداد موضعی بود که منصور دانیقی بعد از ان در انجا
بنای شہر نمود و صبحی بود که آفتاب سعادت اسلامیاں سر از غرفه فلک کشید و اشعات
زرین خود را نثار مجاهدین مسلمین میکرد که عسکر مثنی در انطراز ار بغداد گردیده از برق
شمشیر هَا خود اتش بر خرمن هستی کفار زده انچه که میخواستند ازان بازار گرفته به انبار مراجعت
نمودند سواران در ہر طرف و اکناف غارتہای کثیری کردند گروہی را بر قبیله تغلب
و صفین ارسال نمود آنہا ہم قرار فرموده مثنی اہل صفین را غارت مقاتلین شان را
مقتول و اولاد شان اسیر نمودند و جمعیتی اسیر کونی و چپاول ثعلب عُمر که در حوضی مجله
سکنی داشتند فرستاد آنہا از عزم مسلمانان اطلاع یافته رو بگریز نہادند مسلمانان ایشانرا
تعقیب نموده به تکریت آنہا را بدست آوردند ہر انچه از نعمت ہا که میگذشتند بر عملہ کیا
حاصل گردید
بیان خبر ام قادسیه و مشوره شان و با انتخاب یزدجرد

اہالی فارس از استماع انہزام خود و تغلب مسلمانان بر سواد عراق بهیجان آمده بطرف

نام بازار بیست
انبار
شہر بست بر حجر فرات در غربی بغداد به
مسافت در فرسخ بفتح الف و نون
مشحده بحسین موصدیست
و یکروزه راه بود بین مجف و کوفه بست
جمله نهربغداد
تکریت نخو منصور است بین خط دجلیبی
مسافت بغداد موصل مجتمع
قادسیه موضعیست که بین آن
و کوفه پانزده فرسخ و خلافت امیر المومنین
عمر بدست سعد وقاص و فتح گردید
بحجر السلام


بیان امر قادسیه
(۸۸)
فتوحات اسلامی

رستم و فیروزان را گرفته گفتند از اختلاف مین شما دو نفر فارس بگر و رفته دشمنانش را
بطمع انداخته موجب بر بادی ملگ شدید و میخواهید که بعد از بغداد و سباط و تکریت آیا
مداین کسری و فارس را در معرض ہلاکت بیند از ینقسم سخنها وند که بایکدیگر متفق گشته
برای نجات امیکوشید یا اینکه هر دو نفر شما را بدست خود مقتول ساخته با اطمینان خاطر
آماده قتال میشویم از اولاد کسری فقط یک پسر بیست و یکساله بود موسوم به یزدگرد
او را پادشاه خود ساخته تمام اهالی فارس از بن امر خورسند یها نموده والیها نیز
بطیب خاطر اطاعت یزدجر در امیکردند لشکر عظیمی برای صیانت مملکت خود و دفع
اعرب مہیا ساختند شنی و مسلمانان ازین خبر مطلع گشته مکتوب بطرف امیرالمؤمنین
عمر رضی عهده فرستادند و درین حین خبر ارتداد مسلمین سواد و نقض عهد متعهدین
انجانیر بر مسلمانان رسید چون مکتوب مسلمانان بحضرت عمر رضی عهده رسید فرمود
که بخدا وند قسم میزنم پادشاهان عجم را بضرب شمشیر پادشاهان عرب میگذارم درین
شان رئیس نامه الی سیزدهم افتی و مقولی د با خطیب ی شاعری را مگر که مقتول مقدور عرب
کردانم و برای مسلمانان نوشت که از بین عجم تا برآمده بر سر آنها قریب متفرق گردند
نگذارند کی از سوار و پیاده قبیله ربیعه و مضر و خلفائی که برضای اخیار قبل از
اسفار سلیما ده کردند مسلمانان قرار گفته حضرت امیر المؤمنین عمر رضی عهده عمل
ورزیدند اینواقعه در ماه ذی لقعده سنه سیز دہم ہجرت بود در ماه ذی الحجه زمانیکر عمر
برای بطرف بیت الله الحرام از مدینه خارج گشتند بوالیان بین عرب مکتوب
فرستادند که نگذارید شخصی صاحب قدرت و مالک مهابی رای و سلاح امیگر اینکه
به دشمنی بر بعراق بروند بنابراین مردمان قریب عراق اجتماع نموده پیش مثنی نیزه بد
سنین مجاهد نز دکاتمینه و باقی اضلاع عرب که از طرف الیها فرستاده شده بودند
بعد از مراجعت عمر رضی اله عنه از ج نزد آنحضرت جمع شدند عمر رضی اله عنه بدینه منوره حفرات
علی کرم الله وجه را عوض خود خلیفه ساخته برای شان بعزم جہاد رفتند تا اینکه
بسرابی موسوم به ضرار نزول فرموده تنظیم عسکر را نمودند مقارن با امتداد داد
مردمان عزم حضرت عمر را نمیدانستند که ایا اقامت میورزند یا بایشان میروند ابندان
عثمان رضی اللہ از وی استفسار نمود عمر رضی اله عنه مسلمین مجمع ساخته در بنوضوع
استشاره نمودند در عامه میانه که همرای شان بروند بعد از ان حضرت عروضی است
گفت که ای گروه مسلمانان خود را آماده و آراسته رفتن نمایید منم با شما میروم
مگر اینکه را بهتری پیدا شود در انوقت اشراف اصحاب رسول صل صل علیه سلم را


فتوحات اسلامی (۸۹) بیان امر قادسیه

جمع کرده حضرت علی کرم الله وجهه را از مدینه منوره طلب نمودند لهذا اصی الیوم صلی اللہ علیہ وسلم
گرد آمدند و عثمان و زبیر و عبد الرحمن بن عوف و طلحه رضی الله تعالی عنهم در رفتن خود
امیر المومنین مشورت کرده بر این اتفاق کرد که شخصی دیگری را از اصحاب رسول الله
بفرستند و استشخص همراه لشکری مسلمین شامل عمام حله نمایند در صورتیکه غلبه نمودند
فبها المراد والا شخص دیگری را اعزام نمایند در هر صورت بهتر از نیست که امیرالمومنین
عمر رضی الله عنه نرود که در بیگار نفع اسلام و غبن کفار است بعد ازان عمر رضی الله عنه
مردم را باطراف خود جمع کرده فرمود که اراده داشتم با شما متفقا بمقابله دشمنا
بروم لیکن صاحبان آراء شما رایم را گردانیده اقامت مرا در مدینه منوره مصلحت
دیدند اکنون شما در انتخاب امیری بر خود فکر نمائید کسی را که سزاوار میدانید منتخب
سازید قبلاً حضرت عمر رضی الله عنه سعد بن وقاص را بهمراه اخذ صدقات هوازن
فرستاده بودند درین اوان بسبب جمع آوری مردمان صاحب آراء و صلاح مکتوبی
برایش ارسال نمودند درین مشوره حضرت عمر رضی الله عنه با مسلمانان در باب
انتخاب و انتصاب امیر از طرف سعد مکتوبی با مضمون رسید که هزار سوار سرنگی
دلاور بختیه محار به تهیه نمودم مسلمانان از استماع نام سعد گفتند یافتیم امیر خود را
حضرت عمر رضی الله عنه سوال کردند آن مرد کیست جواب دادند که سعد بن ابی
وقاص حضرت عمر رضی الله عنه انتخابشان را پسند کرده هر آحله سعد شخصی را فرستاده
و او را بر حرب عراق مقرر ساخته وصایای شایانی برایش ایراد فرمود عده عسگری
که با سعد رفتند چهار هزار و بعد ازان دو هزار مرد از یمن و دو هزار از اهل نجد
بکمکشان نیز فرستادند همراه شقی هشت هزار کسر بود سعد بن ابی وقاص از قبیله
امنه مادر مهتر حضرت خاتم انبیاء صلی اللہ علیہ وسلم یعنی از قبیله بنی زہرہ ابن کلاب بود
نسبش سعد پسر مالک پسر وهیب پسر عبد مناف ابن زہرہ ابن کلاب پسر مرہ بن کعب
بن لوی بن غالب بن قهر بن مالك بن نضر بن کنانه بن خزیمه بن مدرکه بن الیاس
بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان - و امنه والده ماجده نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم
دختر وهب پسر عبد مناف پسر زہره پسر کلاب بودند نسب سعد رحما به عهد منا
بن زهره با امنه و در کلاب بن مره با رسول الله صلی اللہ علیہ وسلم جمع میگردد او از جمله
سابقین در اسلام و یکی از عشره مبشره میباشد و از شجاعان مشهور بود اول کسیکه
خونی فی سبیل الله ریخت و نخست شخصی که تیری در راه خدا انداخت او بود در غزوة
بدر واحد و باقی غزوات همراد سوال الله صلی اللہ علیہ وسلم بود چنانچه در غزوه احد شصت


فتوحات اسلامی
(۹۰)
بیان امر قادسیه

بزرگی گرفتار گشت تا نفس آخرین حضرت پیغمبر اکرم از وی راضی بوده نوید جنت برشن
دادند و در حقش دعا نمودند که دعوتش اجابت گردد لہذا مجاب الدعوه نیز بود فضایل
و مناقبش بسیار است حشب عماً مدینه او عراق را فتح نمود—زمانیکه حضرت عمر رضی الله عنهم
از دست ابولولو، مجوسی زخمی شده آثار رحلت از جبین مبارکش ظاهر گشت سعد را
از جمله آن شش نفر اصحاب مشوره که مستحق خلافت بودند محسوب داشته از خلیفه
صاحبا که حضرت عمر رضی الله عنه در حین تهیه سعد بامارت لشکر عراق ایراد فرمودند یکی اینست
که ای سعد خداوند ترا معز و سر فراز که مردم ترا خالوی رسول خداصلی الله علیه وسلم خطاب
نمایند زیرا که خداوند گناه را بگناه محو نمیکند بلکه گناه را به نیکو کاری عضو مینماید بدرستی
بین خداوند و بندگانش مناسبتی نیست مگر از روی طاعت وی تمام مردم در نزد
حقتعالی مساویت خداوند پروردگارشان و ایشان بندگان خدا می تمام امروزه
مردمان عافیت در فضیلت خود میدانند پس هر آنجه از رسول خدا مشاهده کردی برآن
پای بند باش و صبر و ثبات را از دست مده مثنی که پیشتر رفته بود درین
اوقات بانظار آمدن سعدر امینمود لیکن از شدت جراحاتی که بوجودش عارض
گردیده بود پیش از رسیدن سعد دنیا را وداع گفت إنا لله وإنا اليه
راجعون ] بعد از قدوم سعد به عراق عموم عسکر را مرتب ساخته از طرف
امیر المؤمنین متعاقباً برایش امداد می رسید تا اینکه سی و شش هزار نفر نزد سعد جمع
گردیدند مثنی در وقت رحلت برادر خود معنی بن حارثه را طلب کرده توصیه نمود
که چون سعد برسد برایش بگوی که نزدیک به حجر که خطه فارس است با اهل انجا محاربه
نمایند نه در داخل مملکت شان زیرا که در صورت اول اگر غالب شوید ماوراء
آن نیز در تصرف شماست و اگر لا سمح الله پس پا شدید به جمعیت خود رسیده میتوانید
مثنی آن شهید راه دیانت و آن نابغه دیار شجاعت در بلدیت مواقع و معابر
شان کمال مهارت را دارا بود سعد از استماع وصیت شنی بر او و اصحابش ترحم
نمود-ہمرا سعد نود و نه نفر از اهل بدر و سیصد قدری زیاده از اهل بیعة الرضوان
و سیصد نفر از فاتحان مکه و هفتصد نفر از اولاد اصحاب و درین حین مکتوبی از
جانب امیرالمؤمنین عمر رضی الله عنه باندر آمد مغنی در موضوع موضع جنگ بسد ظاهر
گفته عمر رضی الله عنه مکتوبی بر سعد نوشت که فرستادم برت و نفر که مقابل است
با دو هزار و آن دو شخص عمرو بن معدیکرب وطلیحه بن خویلد میباشند ایشان را امر
شگردانی زیرا که شدید الا قدامند و بالشکرم دارا نمی نمایند در حرب و جنگ میکنند


فتوحات اسلامی (91) بیان واقعه قادسیه

از کثرت شجاعت شان عمر رضی الله عنه آنها را بقیاس بهمان با هزار نفر مقابل نموده
بود برای دلالت قولشان عنقریب از شجاعت و مردانگی شان ایراد خواهد گشت
در حیره ملک عرب از جانب کسری عامل بود که اورا قبیصه پسر ایاس طائی میگفتند
چون از آمدن سعد خبر یافت استفسار حالش را نموده عبد الله بن سنان اسدی
در آنجا حاضر بود و گفت سعد مردیست از قریش قبیصه گفت قسم بخدا وند که
به تنهائی با وی مقاتله میکنم زیرا که مردم قریش غلام غالبین خودند و در وقت
خروج از بلاد خود بجز از خفت موزه چیزی بگیری را مالک نیستند عبد الله از شنیدن
این کلام عرق قرشیت آن حرکت شد بغضب آمده مهر نمود تا اینکه قبیصه را
داخل مأمن خود گردید در آنوقت اورا مقتول ساخته با سعد ملحق گشت از اسلام آرد
و همراش بقادسیه که قریب کوفه است آمد حضرت عمر رضی الله عنه بطرف سعد
این مکتوب را نوشتند که ای سعد زمانی که بر دشمنان غالب شدی و کسی از شما
بطور بازیچه شخصی از آنها را به اشاره یا بزبان امان داد باید که بآن عهد خود با وجود
آنکه ایماء و ملاعبه بوده وفا نمائید زیرا که این افعال نزد مردم عجم دلالت بر امان
دارد شما را لازم است که ایشانرا امان دهید چرا که وفا کردن به عهدی که خطأ بر انسان
متعهد شده باشد موجب بقاء و خطابه فریب عهد که بسته شده باشد سبب ہلاکت میگردد
و ازین غدر شما ضعیف و دشمنان شما قوی میگردند سعد ده زمره لسر غیر در سپر
افتاده برج یه یمینی را که از حجاب رسول الله و نقسم سفارت نزد آنحضرت آمده ایمان
آورده بود مقدم الجیش منصوب نمود همان وزشک بکشته بود که زهرة قطعه از
عسکر خود را بهمرأهی نفرا ز اشخاصی که معروف و مشهور بدلاوری و کار کنی بودند
بغارت نمودن حیره فرستاد مسلمانان چون از سلیحن گذشتند سنگاشته لما فراگرفت
خموشی عمیقی آن محیط را کار فرما بود از دور آواز رفتار حیوان را شنیدند لہٰذا توقف نموده
تا که آن رهندگان مقابل شان آمدند ناگاه دیدند که خواهر آزاد مرد بن آزاد به دام
حیره که موسوم به شیر زاد بود بر مرکب سوار بخته زفاف جانب شہر حنین که قریب
کوفه است نزد سؤہرش که والی آن شهر بود می بردند و او از جمله اشراف عجم بود در بینوس
بکر بن عبد الله لیثی که امیر آن سریه بود حمله نمود استخوان کمر شیر زاد را کوبید اسپش
او را بر زمین انداخته بکر بخت مسلمانان افتعد و غروفه سی نفر از همراه گشتنداین
و صد نفر از توابع شان را غنیمت نمودند بانقدر اموال نزدشان بود که قیمت آنها
دانسته میگردید بکر تمام آن اموال و آنمرا خود نزد سعد آورد سعد تمام آنها را برمسلمانان


فتوحات اسلامی (۹۲) بیان خبر قادسیه

تقسیم نمود و مدت یکماه در قادسیه مکث کرد در ظرف این مدت کسى از اهل فارس نزد
ایشان نیامد و سعدمه اطراف را بسیار غارت نموده غنایم کثیری بدست می‌آوردند
بنا بران عیش و عشرت در لشکر مسلمین گردید بعضی مسلمانان که همراه سعد بودند اقوام
اورا که در یمن عسکر بودند به نزد حجاج بن یوسف صفت مینمودند که ما در دنیا اقوم
سعد زاهدتر و شدید البغض تر ندیدیم و آنها نیکوکار و متقی بودند و در بین شان
که دلی کم جرأت و غدار پیدا نمی شود - القصه مردم سواد بجانب یزدجرد خبر فرستاد
استغاثه نمودند و او را از دخول اعراب بقادسیه اعلام کردند اظهار نمودند که کاری
نمانده که اعراب نکرده باشند عرصه بین خود و فرات را خرب ساخته اند طعام ما و چهار
پایان را نهیب و غارت نمودند و به این مضمون مکتوب فرستادند که اگر بتعجیل بما
امداد ننمائی بسته رضاء خود را بایشان میسپاریم امروز ما در وادی هلاکت سرگردانیم
ازین قبیل بیانات نمودند تا که یزدجرد در امر فرستادن عسکر بر مسلمانان تهیجا آورد
لهذا یزدجرد بر اثر استغاثه شان رستم را طلبیده گفت تو امروز یکی از پهلوانان و سوار
کاران بوده مصایبی که بر اهل فارس از دست عرب حاصل گردید نیز مشاهده نمودی
اکنون اراده دارم که ترا بمقاتله مسلمانان بفرستم رستم گفته او را گوش داده
گفت میخواهم مرا بجنگ نفرستی چراکه عرب همیشه اینگر تره مانند تازمانیکه من
بمقابله شان نرفته باشم شاید دولت ما مصئون و محفوظ بماند و خداوند شرایشان
برگرداند محقق است که تامل کردن در بعضی مواضع بهتر است از ظفر و دوراندیشی نافع‌تر
از تعجیل و مقاتله نمودن با لشکر بعدت که مفیدتر است از یکبار شکست خوردن و متهور
رفتار بر دشمنان دشوارتر است یزدجرد از رای رستم ابا ورزید رستم باز
دوباره شروع بگفتار کرده گفت من از ناچاری خود بعظمت و ستایش نمودم در
صورت داشتن چاره هرگز بجوآب تکلم نمی‌کردم حالا ترا بخداوند سوگند میدهم
که مرا واگذار شو که با لشکر خود باشم جالینوس با لقو است اگر فتح کردید مقصود حاصل
والا شخصی بگیری اصغر هستم تازمانیکه چاره بامحکم گردد در انوقت گردشانرا گرفته
پراکنده میکنم تا من شکست نخورده ام همیشه در اهل فارس امید است یزدجرد
سخنان او را قبول کرده امر خروجش را فرمان داد بنابران رستم با لشکر خود خارج
شده لشکرگاه را در ساباط تعین نمود جالینوس را با چهل هزار بر مقدم جیش
و خود او بهمرا هشتاد هزار و ساقه لشکری بیست هزار که جمله یکصد و بیست هزار بودند
خارج شدند سعد از استماع مقدار لشکرشان بجانب امیر المومنین عمر رضی الله عنه مکتوب


فتوحات اسلامی
(۹۳)
بیان امر قادسیه

فرستاد امیر المؤمنین بجواب نامه سعد نوشت که خبر آنها شما را مشقت نیندازد
چند نفر اشخاص صاحب رأی و بصیرت بر آنها بفرست که ایشانرا بطرف خدا وند
دعوت نمایند زیرا که خدایتعالی عوت را سبب ضعف آنها گردانیده بعد ازان سعد
چند نفر قابل کار را بپوشش ارسال نمود آنها از رستم اجازه خواستند که بحضور یزدجرد
بروند رستم ایشانرا اذن داده از بین لشکر گذشته در جایکه یزدجرد وزرای خود را
با رستم گرد خود جمع کرده مشورت میکردند که چو جواب بدهند داعیان راه حق رسیدند
مردمان از هر طرف برای تماشای شان جمع شدند محبان بر اسپان سرست بشمه زنان
و شاطران که بدست هر یک شلاقی بوده ایستاده ترجمانی را طلب نموده گفت ازین سواران
سوال که برای چه آمده میا غر شده حریص با دمانشته اند و سبب غرضدار شانرا
شنویم بربادلیر شدند؟ نعمان بن مقرن ره برفیقان خود گفت ایا اجازه میدهید
که من با ایشان تکلم نمایم یا دیگری سخن میگوید همه گفتند تو جواب آنها را نعمان گفت
حقیقتاً برما رحمت کرد که پیغمبری فرستاد ما را براه خیر هدایت و از شر نهی فرمود
و مارا براجابت اوامر خود بخش دنیا و آخرت او عده نمود بعضی از طوایف ایمان آوردند
و برخی مخالفت کردند لهذ پیغمبر(صلی الله علیه و سلم) مارا امر فرمود که ابتدا کینه مخالفت
عرب بسماع شروع بمقاتله شان نموده داخل شدیم بایشان بدو قسم منکرین که بضرب
شمشیر ایمان آوردند بعد از ان افسوس میخوردند وطایفه ی که رضا مند بودند
بر سرت و سعادت شان افزود گشت پس ما دانستیم فضیلت آنچه را که رسول خدا
برای ما بیان آورده بود نسبت بچیزیکه سابق متمسک بودیم از دشمنی و تنگی خود بعد
ازان بقبایل و طوایف قریب خود مأمور شدیم که آنها را بدین خود دعوت نمائیم
و اکنون شما را بدین خود آن دینیکه اشخاص نیک او را خوب و کسانیکه بدیم او را
بد میدانند و اگر قبول نمیکنید و ایمان نمی آورید شما را بامر سهل تر تکلیف میکنم
یعنی جزیه را بدهید و اگر ازینهم سرباز میزنید باشما مقاتله مینمائیم در صورتیکه
ایمان بیاورید کتاب خدا را نزد شما گذاشته می ایستیم بحکمیکه از احکام آن کتاب
باشد و بنگاه محلی عودت نموده شهر و شما را واگذار میشوم اگر جزیه میدهید از ضرر
شمادست بردار میشویم والا قتال خواهیم کرد ترجمان مقوله نعمان را بیان نمود یزدجرد
گفت من در روی زمین طایفه از شما شقی تر و از حیث عده کمتر و از مصالحت
بد اندیش تر نمیدانم زیرا که تفویض نمودیم بشما ملکی را که دران قریه ها بنا میشود
و گفتیم شاید شما را از ما باز دارد باید بفارس طمع نکرده پیش نیایید اگر برای آشامیدن


بیان نبرد قادسیه

فتوحات اسلامی ( ۹۴ )

عزور رسیده فریب نخورید و اگر مشقت گرسنگی بر شما عارض شده طعام شمارا ما ایام ارزان
فراهم نمائیم و بزرگان تان را اکرام و خود شمارا بپوشانیم و بر شما ملکی مقرر فرمائیم
که رفق و مدارا نماید چون سخنان او تمام شد مغیره بن زار اسدی از جای برخود
و گفت ایها الملک این ها که می بینی و سأ و شرف حریند مرسوم ست که اشراف
از شرف می شرمند و یکدیگر را تعظیم می نمایند اینها بر انچه که مامور بودند گفتند و نه
سخن ترا اجابت نمودند اکنون کلامی را که بر آن میگویم و رفیقانم شهادت میدهند
جواب بگوی در موضوع بد حالی هر چند که فرمودی صحیح بلکه از آن شدید تر است
بعد ازان مغیره شرح مشقات عرب امع فرستادن حقتعالی نبی اکرم را مانند
نعمان بیان نموده گفت اینک اختیار کن جزیه را که ذلیل باشی یا قتاله را آماده
شو یا اینکه اسلام آورده باعث نجات خود و رعیت گرد یزد جرد از استماع اینکلام
بغضب شده گفت افسوس که قتل سفرا جایز نیست و اگر نه شما را میکشتم بروید حق از شمار
نزد ما نیست بعد از ان توبره خاکی را طلب کرده گفت بر شریف تران شان حمل نمود
ببرند تا اینکه از دروازه مد این ببرند و بر رسولان سعد گفت بروید بجانب صاجب
خود اینک رستم را فرستادم که شمایان را بخندق قادسیه دفن نماید و بعد از ان
به شهر ها تان داخل گردیده چنان بشما دشوار بگیرد که بخود در ماند سخت تر از تمر د اسابقون
و شاه پور عاصم پسر عمر کنائی لیثی برخواسته گفت من اشرف و سید اینهایم بدره خاک را
عاصم نماگوار ا بر دوش گذاشته بر مرکب خود سوار شده نزد سعد آمده گفت بشارت
باد ترا که خدا وند زمام مملکت شان را با داد بعد ملکی رستم گفت میدانستم که مرعوب
چنین اشخاصی باشند که از شما در جواب دادن نیکو تر باشند بر امرای او ندادند
که باید آنرا دریابیم و یا اینکه بر سر آن کشته شویم که من در ایشان احمقی تره
دیدم که خاک را بر سر خود حمل نمود رستم گفت ای ملک او داناترشان بود که پیش
بفال نیک تعبیر نمود یعنی وطن مان را گرفت و بر حماقت ما نشان داد بعد رستم با تمام
غضبناک از نزد یزد جرد بر آمده شخصی در عقب قاصدان سعد فرستاده باشخصی
معتمد خود گفت که اگر رسول آنها را دریافت البته تلافی زمین خود را نمودیم و اگر نه
یقین بدانید که زمین شما را گرفتند ساعتی گذشت رسول رستم آمده ندیدن قاصدان
برسته گفت رستم گفت که زمین شمارا بردند زیرا که او در علم نجوم و کهانت مهارت
تامی داشت بعد ازین واقعه سواد بن مالک تمیمی بنجاف و قرافن غارت نموده
سیصد راس خر و قاطر و گاو را بدست آورده ماهی با ر نموده بطرف لشکر آمد چون

بغساف
نام موضعیت
بدانکه میم را رفع شود

طرافن موضعیت
بین بصره و ماه نزدیکی هیچ

مجمع


فتوحات اسلامی
(۹۵)
بیان مرتدین
صبح شد سعد آنها را بر لشکر تقسیم نمود و این روز را به یوم الحیتان موسوم ساختند بعد
سریه دیگری فرستاد آنها شتران بنی تغلب ذنمر را گرفتند بجانب عسکر سوق داد سعد
شتران را نحر کرده بتقسیم نمود فراوانی طعام بین مسلمانان کارفرما گردید و قندین را
سیرین را غارت کرده میوه اشنی زیادی را بطرف مسلمانان سوق داد - بعد رستم
از ساباط خارج شده الات حرب را جمع آوری نموده بر آنات حالیکه او را دلاور
می ساخت گفت اگر خداوند ما را فتح داد دخل مملکت شان کشته نزد پادشاه
شان میرویم خیان اهل و اولاد شان را پریشان میکنیم که ناچار دادن مال را قبولدار
شوند چون رستم از ساباط برآمد بطرف بندوان برادر خود مکتوب فرستاد که قلعه ها
و حصار ها خود را محکم نمائید زیرا که خیان معلوم میگردد که اعراب شما را از وطن او لارستان
فرار خواهند داد رائی من این بود که با ایشان مدافعه و مطاوله نمایم چنانچه در بخش
اسخم هوید است ) ماهی آب را تیره نموده نعامه وزهره نیاشته اند) و میزان مقدمه
گردید و بهرام رفت نمیدانم غیر از اینکه عرب به ما نزدیکه ها غالب میشوند چیز دیگر نیست
آنچه که مرا باین محاربه باعث شد همانا امر ملک بود که محقت اگر تو نمی رفتی من به نفس خود
محاربه میروم بعد ازان رستم جابان را برپل ساباط ملاقات نمود که هر دوی ایشان
منجم بودند جابان برستم گفت آیا نمیدانی که اوضاع کواکب دلالت بر نحوست دارد
رستم جواب داد که من بطرف حشاش و زمام لشکر میکشم بناء بر حسب الامر ملک چاره
جز این ندیدم بعد از ان حرکت نموده به کوتی فرود آمد در آنجا مرد عربی را بحضور
رستم آوردند از عرب پرسید که چه چیز موجب آمدن شما در اینجا شد و چه می طلبید
آن مرد عرب گفت ما بطلب چیزی که خداوند ما وعده داده آمده ایم اگر شما از دین سلام
سرباز نزنید مملکت و اولاد شما را تصرف خواهیم نمود رستم گفت اگر بیشتر از ما کشته
شدید چه میکنید جوابداد که هر کس از ما کشته شود بجنت میرود و کسیکه باقی ماندند
آنچه را که به ایشان وعده نموده عنایت میفرماید و ما در خصوص یقین داریم رستم
گفت خوب بدست شما افتادیم مرد عرب گفت اعمال شما شما را بدست ما داد خداوند
شما را بواسطه اعمال شما سالم نسازد فریب ندهد ترا و کسانیکه با طرف خود می بینی تو همرا
انسانها جنگ نمیکنی بلکه با قدر پنجه میدہی رستم بخشم آمده گردنش را زد بعد ازان
کو چیده به برش فرود آمد لشکریانش مال و اولاد آن موضع را غصب نموده بازمان
یکجا شده شراب نوشیدند مردم نزد رستم آمده داد و فریاد کردند رستم گفت ای گروه
قسم بخدا که آن مرد عربی راست گفت و الله که سلامت نمیدارد ما را مگر نیکی عمال خودرا

يوم الحيتان
سیرین و ذنابیان
ساباط
در مدین معروخه بمدین تارک
کوتنی و نجف در بین و
نزدیک دریابند
حشاش
موضعیست نزدیک مدین
نام موضعی
کوتی نام موضعی
برسواد قریه در دین را بر
بُرس
نزدیکت کوفی و اند
محله اشم شام اسلینا


فتوحات اسلامی (۹۶) بیان امر قادسیه

نیکوسازیم و اگر بمانع خواری مشقت خود از روی خصلت انشایته اندسابق شما را
خداوند بواسطه خوبی اخلاق و اعتکاف از ظلم و وفاء حسان شما به خلق خدا بود
که شما را بر بلاد و امصار مالک گردانید و نصرت می بخشید اکنون که تغیر حالت داده صفات
ممدوحه را شعار خود نسازید خداوند شما را یاری نخواهد نمود در ینوقت شخصی بحضورش
آوردند که قبلاً از رفتار بدش شکایت شده بود بنابراین رستم گردنش را قطع کرد و
بعد بجیره رفته مردم را به اطراف خود جمع نمود تخویف و تهدید نموده قصد بازخواست شان را
نموده پسر قبیله گفت چنین مکن با ما در صورتیکه از نصرت مایان عاجزی و از عدم دفع
مارا ملامت میکنی وقتیکه رستم به نجف رسید بخواب دید که فرشته از آسمان
نزول نمود پیغمبر صلی الله علیه وسلم و امیر المؤمنین عمر رضی الله عنه نیز بایشان بود فرشته
تمام اسلحه و یراق اهل فارس را گرفت و بعمر نمود به پیغمبر سپرد حضرت بعمر رضی الله عنه
داد صبح رستم با حالت غمناک از خواب بیدار گشت درین حین جالینوس مین
نجف و سلیحین بود حضرت سعد سریه ها را بر اطراف سواد سر دادند به سوی محیط
صد نفر فرستاده بنهرین اغارت نمودند چون اینخبر به رستم رسید سوارانی بطرف
شان فرستاد سعد نیز اثر آن عاصم بن عمرو و جابر اسدی ایکمک سریه با خود ارسال
نمود درین حین سوارانی فارس بطرف انهار افرا گرفته نزدیک جمع که ایشان اغارت
نمایند که ناگاه عاصم بایشان ملاتی شد مردم فارس از مشاهده عاصم گریخته مسلمان
با غنیمت زیادی مراجعت نمودند حضرت سعد به عمر دین معدیکرب طلیحه اسدی الی
ده نفر جاسوس قرارداد و بجانب اهل فارس فرستاد آن ها سه کرور زیاده نرفته
بودند که اسلحه خانه شان را مملو از سلاح و باغ پشته ها را پر از عسکر دیدند عمرو و طلیحه
و یاران شان پس مراجعت نمودند مگر طلیحه که از رفتن سرباز زده گفت من پیش میروم
عمرو و رفیقانش چون دیدند که طلیحه مراجعت نکرد گفتند که ای طلیحه تو حقیقتاً غدار و خیانتی
اراده داری آگاه باش که پس از قتل عکاشه رستگار نخواهی شد بیا با ما عودت نما
طلیحه سخن شان را اجابت نکرده عمرو و رفیقانش بازگشته سعد را از کیفیت قوم خبر دادند
و طلیحه خود را بقصد تجسس و تفحص به لشکر رستم رسانیده شب را معلم آوری گذرانید
اطناب یک خیمه شخصی را برید و آن خیمه بر سر صاحبش فرود آمد و اسپش را کشیده برد با
دو شخص دیگر همین معامله را اجرا نموده بر اسپ خود سوار شد و بهر طرف میدوانید
و مردم را می ترسانید سواران فارس او ر تعقیب نمودند تا وقتیکه صبح شد یکی
به او ملحق شد طلیحه اورا بقتل رسانید و سوار دیگر نیز دوچارش شده مقتول شد

[Margin Text, left side]
نجف جائیست
که مقبره منوره حضرت علی کرم الله وجهه
در آنجاست

مسلیحین دبر نجف
؟


فتوحات اسلامی (۹۷) بیان نبرد قادسیه

شخصی سوم خود را با و رسانید از مشاهده دو نفر مقتول که پسران عم وی میشدند غضب درآمده
بر طلیحه حمله نمود طلیحه او را اسیر ساخته با خود برد اهالی فارس از کشته شدن دو نفر خود و اسیر شدن
یکنفر دیگر بر عرب تر آنها غالب گردیده مراجعت نمودند طلیحه با آن مرد فارسی اسیر نزد
سعد رفتند طلیحه قضیه را بیان نموده ترجمان خواستند از فارسی سوال کردند از سعد
استدعا امان نمود مطلوبش اجابت گردید بعد از ان اسیر از سعد اجازه شرح واقعه را
خواسته گفت پیش ازینکه از طرف خود چیزی بگویم ازین رفیق شما خبر میدهم از زمان
صغارت خود تا اکنون جنگها را طی نموده بسی پهلوانان نامدار و ذوی الاقتدار را
دیده و شنیده‌ام لیکن مانند این رفیق شما ندیده بودم به طرف طلیحه اشارت نمود
که بعد از طی کردن دو فرسنگ داخل لشکری شود که در ان هفتاد هزار پهلوان که هریک
داعیه آنیخ الی ده نفر خدمتگار باشد حمله برده رهی نباشد که مانند آمدن خود برگردد
برگردد دو اسب از ایشان را گرفته بطناب با خیمه شان به بندد و چون ما در اشکره گردیم
اول شخصی را که هزار نفر مقابل بود بقتل رساند و شخصی دیگر را نیز بهمانصورت مقتول
ساخت منکه از مشاهده آن دو نفر مرگ برخود یقین دانسته از شجاعان سبقت نمود
به او اویختم مرا اسیر نمود بعده ضمن اخبار لشکر فارس را بیان نموده بدین اسلام مشرف شد
سعد او را به مسلم موسوم ساخت طلیحه اورا ملازم خود ساخت تا نزد فارسی زبان بلا ماده
بود خلاصه رستم حرکت کرده جالینوس و بهمن ذو الحاجب نام نمودند جالینوس بحیال
زهره بن حویه و ذو الحاجب به نظیر ناباد و رستم به خراره نزول نمودند بعد از ان تارستم سیر
نموده در قادسیه فرود آمد مدت مدن او از مدائن تا قادسیه چهار ماه کشید در ظرف
اینمدت بجنگ پیش نشد تاشاید عرب سختیانده مراجعت کنند و اگر از طرف پادشاه
امور بحرب نمی شد هنوز جنگ تاخیر می نمود امیر المومنین عمر رضی الله عنه ذریعه مکتوبی
سعد را بر حکم صبر نمود لہذا سعد هم مستعد اقامت ایام در از گردید و طول مدت
بر مسلمانان مضر نبود همراه رستم سی سه فیل بود که یکی از آنها موسوم به فیل سابور
ابیض بود که تمام فیلها با او الفت داشتند رستم هژده راس آنها را به قلب لشکر د پانزده
دیگر را به میمنه و میسره لشکر مقرر نمود رستم چون شب را صبح نمود سوار شده رفت تا اینکه
به اخر لشکر مسلمانان رسید و بعد از ان با لا رفته تا اینکه برپل سید در موضعیکه قرینانان
بود تامل نمود برزهره رئیس لشکر پیغام فرستاد که توقف نماید تا بواسطه دادن
چیزی مسلمانان را راضی بسازد که پس به ملک خود بروند و از جنگ صرف نظر نمایند و بندا
نصر بن که بآنها چنین گوید بلکه به تنیستم اظهار کرد که ما و شما همسایه ایم و بنا احسان

موضعیت در پیش حیره
موضعیت در نجد کوفه
موضعیت در نجد کوفه


فتوحات اسلامی ( ۹۸ ) بیان امر قادسیه

نموده ایم و نگهداشت شماراکرده ایم اعمال خود را با عرب بیان میکرد زهره در جواب رستم
گفت که امروز شما مانند عربان سابق نیست که برای طلب دنیا آمده باشیم بلکه برای آخرت صرف
همت مینمائیم بلی سابقاً ما بمیل شما رفتار مینمودیم تا اینکه خداوند ما پیغمبری فرستاد که را با یجاب
پروردگار دعوت نموده اجابت نمودیم خدایتعالی به پیغمبر خود گفت که اینقوم مسلمانان
مسلط ساختم بر مردمانیکه ایمان نیاورند و بواسطه مسلمانان از آنها انتقام میگیرم و غلبه
بمسلمانان عطا نمودم تا که بر مسلمانی خود ثابت بمانند بهمین دین اسلام حق است هر که
از ان رو گردان شود خوار و بر باد و کسی که به آن ایمان آورد معزز و دلشاد است
رستم گفت چیست ارکان آن دین در جواب رستم بیان نمود که هر چه ستون آن که بدون
آن اصلاح ممکن نیست شهادت بکلمه طیبه لا اله الا الله و محمد رسول الله است رستم
سوال کرد که دیگر چیست؟ گفت بیرون نمودن مخلوق از عبادت بندگان
بعبادت خداوند تعالی مردمان همه اولاد آدم و حوا میباشند و برادران یکپدر
و مادراند رستم گفت چه خوب سخن میباشد اگر من و قوم این سخن را قبول نمائیم
کار ما و شما بکجا می انجامد آیا پس میگردید گفتند بلی رستم بیان نمود که نور است
فرمودیم لیکن از زمانیکه مردم فارس یزدجرد را پادشاه گردانیدند نمیگذارد
که هیچ زیر دستی از خدمت خود دست بکشد میگوئید که اگر انها از عمل خود بیرون
شوند بر بزرگان و اشرف خود سرکشی می نمایند زهره بفرمود که با اسلام و دین
اشرف ادیان است این رفتار شما را به نسبت زیر دستان نمی پسندیم ما کمربندند
و اگر کسی بواسطه عبادت خداوند مارا اطاعت نماید بعد ازان زهره رفته رستم
اعالی فارس را جمع نموده بهرآشان مکالمه نمود در باب دین اسلام مگر آنها سر باز
زدند لهذا رستم بطرف سعد قاصدی فرستاد که چند نفر از تابعان خود را بفرست
تا که با مذاکره نمائید سعد جمعیتی را انتخاب نموده که بفرستد ربعی ابن عامر گفت
تا چند جماعتی برویم با ایشان گفتگو کنیم بفرست یکنفر را که آنها را قانع سازد سعد اورا
تنها فرستاد ربعی بطرف شان شتاد تا اینکه رسید بپلی که قادسیان میگذشتند ربعی را
توقیف نموده از آمدنش به رستم خبر دادند رستم از شنیدن آن محفل خود را آراسته ساخته
کرسیها زر نگار نموده فرشهای مزین گسترانیده دستگهای تهیه نموده خود بر کرسی طلا نشست ربعی را
امر حضور داد ربعی در حالیکه بر اسپ خود سوار و شمشیرش بگرد و مظلوف و نیزه اش
به پارچه دستمال کهنه پیچیده و جل شتر خود را زره ساخته پوشید بود چون نزدیک
رسید بوی گفتند که از اسپ خود فرود ای او اعتنائی ننموده رفت در میان


فتوحات اسلامی
(۹۹)
بیان امر قادسیه

اسپ خود را به دوشکا بست چیزی به او نگفتند مدارا کردند گفتند سلاح خود را بگذار
جواب داد که من نیامده ام که بشما خاضع سلاح کنم شما خواسته اید مرا—بعد ازان
برستم خبر دادند اجازه ورود داده چون ربعی جایزه یافت با نیزه خود عصازنان
دما قدامتاً خود خورده رفت هیچ فرش و متکائی نماند که از نوک نیزه او پاره نگشت
وقتیکه نزدیک رستم رسید نیزه خود را بر فرش خلانیده بر زمین نشست رستم از
وی سوال نمود که بر انچه بر فرش ننشستی گفت من دوست ندارم که بزیفیت
شما بنشینم پس ازان ترجمان رستم سوال نمود چه باعث شد که شما درین ملأ
بیائید گفت خدا متعالی مارا آورده که بیرون کنیم کسی را که او میخواهد از تنگی دینوی
بفراخی و از شدت بجانب فرح و از ظلم ادیان باطله بطرف عدل اسلام کسی که دعوت
مان را اجابت نمود باز میگردیم و ملکش را واگذار میشویم و اگر قبول نکرد با او مقاتله میکنیم
تا فایض جنت گردیم یا اینکه مظفر شویم رستم گفت اراده شما را دانستم آیا مهلت
میدهید که مصلحت نمائیم گفت از رسول خدا صلی الله علیه وسلم سنت است که دشمنان را
از سه روز اضافه تر مهلت نمیدهیم حالا ما تا سه روز شما را مهلت دادیم شما در کار خود
مصلحت کرده یکی ازین سه فعل را اختیار نمائید یا اسلام آرید که شما و ملک شما را
واگذار شویم یا جزیه دهید که بازداریم خود را از شما و در صورت لزوم حمایت کنیم
و نصرت نمائیم و یا مهیا قتال شوید در روز چهارم مگر ابتدا شما اقدام محاربه کنید
و من درین عهده از طرف یاران خود کفیلم گفت مگر تو سردار ایشانی گفت نه
مسلمانان با یکدیگر جسد واحد اند که اجازه میدهید ادنای شان بر اعلای شان بعد
رستم با رؤسا قوم خود خلوت نموده گفت آیا سخن مانند این سخن عزیز تر و واضع
تر شنیده اید قوم نافهم او گفتند معاذالله که ما بدین این کلت رغبت کنیم آیا جامه
مندرس اور اندیدند که چه بود رستم گفت دا بر شمای قوم جامه او را دیدید
و رأی و خصلتش را مشاهده نکردید مرسوم عرب است که از جامه ای خود تخفیف
و بر اخلاق خود می افزایند نه مثل شما که برخلاف آن عمل میکنند چون صبح شد
رستم مردی را نزد سعد فرستاد که آن مرد را بفرست سعد حذیفه بن محصن را بوس
شان ارسال نمود حذیفه بلباس مرد اولی آمده سواره نزد رستم ایستاد رستم گفت
پیاده شو حذیفه جواب داد که نمی شوم رستم سوال کرد که تو چرا آمدی شخصی اولی
نیامد حذیفه گفت امیرمان دوست دارد که در سختی و آسانی بین ما عدالت باشد این بار
نوبت من است رستم پرسید که شما را درین بلاد چه آورد حذیفه مانند شخصی اولی


فتوحات اسلامی (١٠٠) بیان مرثیه و سید

جواب گفت رستم استفسار کرد که موعده تاکدام روز است حذیفه گفت بلی تاسه
روز پس وی را رخصت کرد روی باصحاب خود نموده گفت وای بر شما چیزی اکه من
دیروز و امروز مشاهده کردم شما ندیدید و ایشان بر زمین ما غالب گردید شخصی
دیروزی انچه را که با عزت می پنداشتیم تحقیر نمود و این مرد امروزی سواره در مقابل
ایستاده و آن را بفال نیک تعبیر نمود یعنی بر ما و بر زمین ما غالب میمون فردا شهبار رستم
به سعد خبر فرستاد که شخصی را بسوی ما بفرست مغیره بن شعبه را فرستاد و او با تشکر
روی آورد در حالیکه آنها باجهای مکلل برسر و جامهای زربفت بر دست یکدیگر اندار
مفروش ساخته بودند مغیره از روی فرشها گذر نموده بر کرسی رستم نشست قوم
رستم بر او آویخته از کرسی فرود آوردند مغیره گفت ما شنیده بودیم که شما مردم عاقید
لیکن امروز از شما نادان تر قومی را ندیدم ما مردم هرگز بعضی بر بعضی عبادت نمیکنیم
اکنون گمان کردم که در بین شما مساوات است در حقوق مانند ما بان پس خوب شد که از
اخلاق شما مطلع شدم که بعضی از شما مالک و صاحب دیگر میباشد این خصلت را کسی
نمیکند عنقریب از شما هم دور خواهد شد من خودم نیامده ام بلکه شما من را خواسته بودی
دانستم که شما مغلوب مملکت بر شما از ین خصلت عقول باقی نمی ماند رعایا گفتند و هـ
راست گفت مرد عرب دهقانان گفتند قسم بخداوند که غلامان ما همیشه درین موضوع
مرا ز عه دار ند خداوند سلف را بکشد که امروین مردم بر اسهال بستند بعد از ان
رستم آغاز سخن کرده قوم خود را ستایش نموده گفت که ما بر بلاد مستولی و بر دشمن
غالب و برطوایف عالم شرف میباشیم هیچکس مانند ما عزت و سلطنت ندارد ما
همیشه بر اجانب نصرت می یابیم و دیگران برما غالب نمیگردند مگر کج و در وز جزا ما مکاره
بسبب گناه پس از رسیدن کیفر اعمال خود که خداوند از عارضی تند دشمن خود را
مضمحل ساخته غالب میگردیم و هیچ هیچ طایفه مانند شانزد ما آسان تر نبود شما قوی
بودید بد معیشت و بد حال که شما را بنظرنداشتیم زمانیکه قحط بر شما مستولی میشد قصدا
میکردید برای شما جو و خرما میدادیم اکنون میدانم که چیزی شمارا به آمدن اینجا و ادا
تساخته گرسنگی و مشقت که در شهرهای شاد قوع یافته پس امر میکنم که لباس و خاطرمتوجه
و هزار در هم با میر شما بدهند و یکرو از خرما بهر کی شما داده شود بشرط انکه از مقاتله ما
منصرف شوید چرا که من بقتال شا شایق نیستم بعد ازان مغیره برا آغاز سخن نمود
بعد از ستایش خداوند گفت خدایتعالی خالق جمیع مخلوقات و رازق آنها میباشد
و انچه که عمل نمایند خداوند بایشان رفتار می نماید و با صفاتی که از احوال خود و آنها


فتوحات اسلامی
(۱۰۱)
بیان امر قادسیه
شهریست که نمودی میدانیم باین کار بار خداوند به شاکر ده و بنعمت تأمین شمائنا و فر گرد
در به حالی نعمتی انکار نداریم خداوند مارا مبتلا ساخته بود از آنجا که دنیا مانند دو دولابی است
که یکی بالا رفته و دیگری نزول میکند و باز بالعکس ولو بالا پایان دیگریش بالائی میسود
همچنین ملت سختی کشیده را سعادت و راحت استقبال میکند و گروه متأثر را محنت
تعقیب مینماید و شما هر چند که شکر میکردید به نسبت این نعمائیکه درین از منه واوقات خداوند
بشما اعطا نموده بود یکی از هزار و مشتی از خروار آنرا ادا نموده نمیتوانستید لهذا ناشکری شما
موجب تغیر حالت شما گردید و نهایت ابتلا ما سبب عودت مرحمت خداوند گردید که پیغمبرخود
در بین ما فرستاد بعد از ان ما بند قبل از کرسی ملت به ایمان کردیم که یا اسلام آوردن
و یا جزیه دادن و یا مقاتله است وبس و نیز عالما با طعانها شهرهای شما را خورده لذت
برده اند میگویند که مکن نیست این شهر ها را واگذار شویم رستم گفت خوب میدمروید
و اطعمه ها را نخواهید خورد مغیره فرمود که هر کس از ما کشته شود به بهشت می رود
و اگر از شما به قتل برسد دوزخ منزلگاه و خواب جا اوست و کسیکه از ماباقی بماند بالا
شما مظفر و منصور خواهد شد رستم خشم آلود گردیده گفت که فردا هنوز صبح
نشده باشد شمارا قتل خواهم نمود مغیره هم عودت نمود رستم بالایی ژاپس طلبیدت
نموده گفت این قوم با شما چه نسبت دارند هستم بخداوند که این مردم مرد آینده
خواه بدروغ یا راست و الله اگر به این عقل کا مل و ضبط اسرار خود مختلف نگردند هیچ طایند
بر اینها کامیاب نمی گردند و اگر صادق باشد جامعه شان خلل پذیر نخواهد شد لیکن
قوم رستم لجاجت نموده اظهار دلاوری کردند رستم مردی را نزد مغیره فرستاد که
برایش بگوید که اگر پل قطع شد چشمست اکور میکنم چون قاصد این سخن را بمغیره برد
گفت مغیره بموجب قاصد فرمود که مرا بشارت بزرگیات آدی واگر اراده جهاد
بمثل شما مشرکین نمیداشتم که بعد از نهصد مانند شما مشرکین را بقتل برسانم کور شدن
چشم دیگر خود هم حاضر بودم و تفت که قاصد تا یکرهزار بستر بیان نمود گفت ای مردم فارس
اطاعت مراسجو ولازم بدانید چراکه واقعه می بینم که شما را قوه مدافعه انرا ندارید بعد مقدم
مستشاران را که دو سه نفر بودند نزد او فرستاد گفته ای رستم امیر ما نرالسوی
امری دعوت میکند که سراسر بنفع شماست بعد از ان در اپس هلاک خود بمردم شما
میدانید و مملکت وملت شما وا کر کسی قصد شما کند بتبعه محض شما میباشیم امی رستم
از خدا بترس و قوم خود را بدست خود هلاک مکن میان تو و این امر چیزی نیست غیر از پلی مالا
باین امر پس شیطان را از خود دور کن رستم گفت از کلای شما بخوبی ظاهر است که کرسنه این


فتوحات اسلامی ( ۱۰۲ ) بیان امر قادسیه

و قحط بر شما مستولی گردیده نه انصاف دارید و نه منع کرده میشوید باللحاظ همسایگی
فراموش نداریم بر شما غله با میدادیم و احسان با میکردیم چون اطمعه ما را خود بد و مشربت
ما را اشامیده نزد قوم توصیف کردید لہذا بر استخصال آن طایفه خود را وعده داؤ نزد
ما آمدید مثل شما مانند شخصیست که روباه را در باغ خود دیده گفت روباه حنیف بیا
بران روباه بخاطر جمعی عده ابر و با نان را با خود آورد باغبان سوراخ مدخل شان
بسته تمام را بقتل رسانید الحال میدانم یگانه باعث آمدن شما در اینجا گرسنگی است
اکنون بروید هر چند غله میخواهید بشما میدهم زیر اینگہ شتر شایان را دوست ندارم
و دیگر مثل شما به مثل آنست که کسی عسل را دیده میگوید دور هم میدهم ہر کس مرا
بآن برساند چون رسید غرق شده میگوید چهار در هم میدہم اگر کسی مرا رهای بخشد
باز گفت مردی قدری طعام را بجامه جیده در گوشته نهاد موشان آمده جامه را
سوراخ ساخته داخل شدند صاحب جامه آن حال رادیده سوراخ را مسدود ساخت
بوی گفتند سوراخ را بند زیرا که جای دیگر را در یده بیرون میشوند بلکہ نیا تحوتی را
در ان جامه داخل نما موشان از در ون آن بی یک یک خارج شوند و تو آنها را بقتل برستان
الحال منہم ہمان قسم نمودم که تمام راهها را مسدود و فقط پان را میر ساختم که هر یک
بیرون شوید مقتول سازم با وجود آن شما را چه وادار ساخت که چندان لافی زدی چیزی
ہم بشما نمی دهم مسلمانان ساخته گذشته خود ر امانند دهقانان حالت ذلت شبت
آنحضرت و اخلاف اول خود را در نشر فرستادن بدین اسلام یاد کر نموده گفتند خداوند
ما را به جهاد با کفار امر نموده و مثالهار ا که تو گفتی حقیقت نه مناسبتی با ندارد بلکہ حالت
شما مانند دهقانان خائن آن مردیست که ار انمی خود را تهاک نموده در تنهایه مورتات
جویها جاری و قصرها تعمیر کرده بود و در بهترین امر آنها سکی داد که بعلم باغ و بوستانش
به پردازند لیکن آنها بر خلاف خواهش صاحب باغ عمل نمودند صاحب باغ ایشان را مد
مدیدی مہلت داد مگر آنها از خیانت خود حیا نکردند ۔ لہذا دهقانان دیگری آورده
ایشان را حکم اخراج داد اکنون شما از تخابر و ند بجنگ مردم افتاده هلاک میگویند و کمر
توقف کنند دهما قین جدیده آنها را خوار داشته بر زمین گوز خواهند نمود قسم بخد او در
اگر ما بحق نمی بودیم در عتبت دنیا میداشتیم هرگز شمار ا با این عیشهای خوب نزدیون فرمود
مرغوب و الذار شده خوب میگرفتیم - رستم گفت شما بطرف را می روید یا اینکه با نجام
شما بیاسیم مسلمانان جواب دادند که شما بیایید در نیوقت آفتاب قبال شدن در سمیه
کو بہار تفاوت غروب نموده مسلمانان بطرف لشکر خود مراجعت نمودند - در بی مسلمانان


فتوحات اسلامی
(۱۰۳)
بیان امر قادسیه

با خبر ساخت که هر جا خود مکن باشند و بسوی لشکریان فارس بآمده فرستاد که شما میدانید جود
شما آنها اراده نمو دند که از پل عبور کنند چون قبلاً جبرا مسلمانان متصرف شده بودند لهذا عقید
شما را اراده عبور نیست پل را کدام الک شایم بنارد میکنیم درین شب تا صبح آن در جای عتیق
از گیاه و خاک و پالان چنان پر نمودند که راهی ساخته شد در کس شب رستم خوابی دید که ملکی
از آسمان فرود آمده کمانهای لشکرش امهر نموده به آسمان برد چون از خواب غناک بیدار
شد با یکی از مصاحبان رویا خود را بیان کرده گفت خداوند مارا پند میدهد اگر مانند
بگیرید. و قتیکه رستم بعزم قتال سوار اسپ گردید دوزره و کلاه خود پوشیده اسلحه بر دوش
هنوز پای در رکاب کرده بود گفت فردا ایشان را محکم میزنم مردی از برابرش گفت
انشاء الله گفت بدون انشاء الله از جیتیکه شیرین کسری از میدان رفت روباهان
بمیدان در آمدند من می ترسم که این سال بوزینگان باشد این سخنان از جته تجبرا
شمردن فارسیان مسلمانان را بر زبان می آورد و اگر نه حقیقتا از مسلمانان می ترسید
چنانچه بر معتمد خود این سخن را اظهار میکرد.
بیان روز ارماث
چون لشکر بی پایان فارس از دریای عتیق گذشتند رستم بر سریر خود نشسته سایبانها
بر سرا و بر پا کردند هژده فیل که بر آنها صند و قها موضوع و مردان کاری سوار بودند
بر قلب لشکر و هفت الی هشت فیل بر جبتین تعبیه کردند جالینوس بطرف راست
و فیروزان جانب چپ سپاه ایستادند ملک یزد جرد برای اخبار مین خود و رستم
عده کثیری را پی در پی ایستاده نموده بود که یکسر آن بردرب ایوان یزد جرد و انتها
نزد رستم بود کارتی را که رستم می نمود شخصی اول بدویم و سیم متوالی خبر میدادند
مدت قلیلی یزد جرد از تمام واقعات حرب واقف میگشت مسلمانان صف
ارائی نمودند لیکن امیرشان سعد بواسطه عروض دمل یا عرق النسا ر طاقت
نشستن انداشته بر بام قصر قریب مسلمانان سینه خود را بر بالشی تکیه داده
که صف شان در پنجر اقصر ایستاده بودند چنان نزدیک بود که اگر فرضا شخصی
بر ناقه سوار می بود سعد انرا بجائیزد آور ا گرفته میتوانست این موضوع در شجاعه او
نقصان ندارد اگر چه بعضی مبعضین می درین کارش عیب گرفته گفتند
نقاتل حتى انزل الله نصره وسعد بباب القادسية معصم
جهاد میکنیم تا فرود آرد خداوند نصرت را و حالیکه سعد بدروازه قادسیه پناه گرفته است
فابنا و قدامت نساء كثيرة ونسوة سعد ليس فيمن ايم
بر دار شدیم که زنان بسیاری بیوه شدند وزنان سعد را خسته که بیوه شود


فتوحات اسلامی
(۱۰۴)
بیان غزوات

سعد این ابیات را شنید گفت خدایا اگر این شخص کاذب است و از روی غرض ابیات را
میخواند ز بافش را از من کوتاه کن چون مستجاب الدعوه بود ناگاه در همان روز
در بین صف تیری بدخان انشخص رسیده موجب بند شدن زبانش چهار روز وفات
خود از نطق محروم شد در ین وقت سعد بنزد لشکر فرود آمد زخمهای ان مسریخ در
نشان داد اهل سپاه او را معذور داشتند بنا بر آن چون از سواری عاجز بود
خالد بن عرفطه را عوض خود خلیفه ساخت لیکن بعضی اختلاف نموده بنای شور
و غوغا را گذاشتند از انجمله چند نفری را در قصر محبوس ساختند که ابو مجز ثقفی
از ان نمره بود بقول بعضی بسبب عسل بو محجن جهته اشامیدن خمر بود بعد از
سعد بمردم خلیفه نمودن خالد را اعلام نموده و بر منبر بر آمده خطبه خواند مردم را به
همان روز دوم محرم سنه ۱۴ مسلمانانرا به جهاد کفار تشویق و تحریص کرده و عده‌های
خداوند را در باب فتح شهر ها و مغتنمهای که سابقاً از اهل فارس بایشان رسیده بود
یاد آوری نموده همچنین هر امیر قوم خود را وعظ و ترغیب که دند سعد چند نفر
مبزین و صاحب رای را مانند مغیره حذیفه عاصم طلیحه قیس اسدی و عمربن
معدیکرب و امثال شان را در شعر امتناع رو حطیبه و اوس بن مغراة وعبده
بن الطبیب را فرستاد که مردم را به اشعار خود تحریص بمقابله نمایند درو مسلمانان
مقابل دیوار قدیس و خندق ایستاده فریقین بین خندق در در عتیق واقعده
بودند سابقاً مذکور شد که اهل فارس یک لک بیست هزار و مسلمان سی چند هزا
بودند چرا لشکر فارس سی هزار زنجیر دار حصن بود در ین وقت سعد مسلمانان را
بقرائت سوره جهاد یعنی سوره انفال امر نمود چون خوانده شد قلبها در به تشان
مانند اسیر بهاری که بسته از اثر قرائت آن آرامی دل و ثبات قدم را داشتند بعد از
فراغ قرأة سعد گفت که هر جا خود باشید تا نماز ظهر را ادا ساخته پس از نماز تکبیر میگویم
به تکبیر اول خود را مستعد سازید از استماع تکبیر ثانی همه تان تکبیر گفته اسلحه های خود
مهیا سازید چون سوم را شنیدید همه تکبیر گفته سواران مردم را بچالاکی نشاط آوران
به تکبیر چهارم یکباره تمام (لا حول ولا قوة الا بالله) گویان حمله نمائید هنوز
تکبیر دوم را سعد نگفته بود که دلاوران پیش شده قتال را شروع کردند اهل فارس
هم چنان نموده ضرب شمشیر و نیزه میان شان مبادله گردید بالاخره غالب پسر
عبدالله اسدی پیش شده چند بلیت را خوانده مبارز طلبید از لشکر کفار هرمز
که پهلوان مشهور و از ملوک باب بود تاج بر سر نهاده با کمال متینت و صلابت

بمقابله


فتوحات اسلامی
(۱۰۵)
بیان وزرایراث

بمقابل طالیجه آمده مغلوب گردیده اورا اسیرانه نزد سعد برده بازگشت عاصم بن عمر
تمیمی بمیدان نبرد در آمده سواری را شکست داد هنواز گریخته در بین صف در آمد
اگر چه عاصم او را تعقیب نمود لیکن صف هایشانرا نموده شخص شتر سواری را اسیر کرده
با خود آورد و آن مرد که اسیر دست عاصم گشته بود خباز ملک و بادی چیزی از طعام
پادشاه موجود بود سعد آن طعامها را بمحاضرین حضور خود تقسیم کرد بعد از آن پیلانی
از لشکر فارس خارج شده مبارز خواست عمر و معدیکرب از بین مسلمانان بمقابل او
برخواسته آدر انچاک بیلت خوابانده کشان کشان سرش را ز تن جدا ساخته بوراثیش
گرفت در ینوقت فیلها لشکر فارس برمسلمانان حمله نموده متفرق ساخت جماعت بجلرا
و اسپان از مشاهده فیلها رمیده رو بفرار گذاشتند گفته ام که هفده فیل عقب بجیله را
گرفت اسپ در جان گریخت که نزدیک بود بجیله هلاک گردد سعد بر بنی اسد نیز دتا
که از بجیله و همراهانش حمایت کنند طلیحه پسر خویلد در حال بن مالک که در لشکر خود بودند
فیلها را دفع نمودند از آنجمله فیل بزرگی قصد طلیحه کرد لیکن طلیحه اور اضربی نیز مقتول
ساخت اشعث بن قیس فبیله کنده را ایستاده بآواز بلند گفت ای گروه کنده بر توا
لازم است که فرمیت خود را محافظت نمایند و شما انتظار میکشید که دیگری معاونت
نماید شمار اخدا وند خیر د ہزبنی اسد را به بینید که بکدام طرف میروند و بکدام جا از
موضع خود حرکت میکنند و من شهادت میدهم بر آنکه شما بر سرا مان عرب قوم محمد
نیکی کردید بعد از آن اشعث با همراهان خود مردانه وار با مقابل خود مدافعه کرد پراگنده
ساختند آن نامرد جو انرا اثل فارس تعرض بنی اسدرا بر مردم و فیلان مشاهده
نمودند سوید ابا ایشان حمله برده بجانب شان تیره ها زدند ذوالحاجب جالینوس
هم در بین آنها بودند در ینوقت هنوز تکبیر چهارم گفته نشده بود که لشکر فارس
با فیلان خود بر بنی اسد جمع گردیدند بنی اسد پای ثبات را بر زمین کو فتند که ناگاه
تکبیر چهارم سعد بلند شد مسلمانان بیکبار حمله کردند جنگ بنی اسد دابر بو د
فیلان بر میمنه و میسره لشکر حمله میکردند اسپان ترسیده فرار نمودند سعد به عاصم
بن عمر و التیمی گفت یا معشر بنی تمیم در دفع فیلان چاره نمیدانید عاصم گفت چرا
میدانیم بعد از ان تیراندازان خود را طلب نموده در ماقبل و ما بعدشان اشخاصی را
چست و چالاک تعین کرده گفت ای گروه تیر اندازان فیل سوارانرا نمایئدیم
و ای جماعت چالاکان شما عقب فیلان رفته تنگههای شان را ببرید و خود عاصم
هم بیرون شده حمایت میکرد هنوز اتش قتال وجدال بر بنی اسد نیران مینمود که


فتوحات اسلامی ( ۱۰۶ ) بیان روز اغواث

اصحاب عاصم بر میمنه و میسره فوج جولان نموده بر فیلان هجوم کردند دنباله صندوقها گرفته تکمهایشان را بریدند صدا بآ فیلان بلند گردید فیلی نماند که آوازش بلند نشد و صاحبش مقتول نگشت لشکر فارس از بنی اسد منصرف شده بجای خود بازگشته مقاتله نمودند تا زمانیکه بوی امید مشرکین به آخر رسیده و آفتاب ایشان از افق ناپدید گشت دست از قتال نکشیدند و تا وقتیکه ظلمت اطرافشان را احاطه نموده حصه از شب گذشت بعد ازان طرفین مرحبت کردند و دران از قبیله بنی اسد پنصد نفر شهید گردیدند و عاصم امر حمایت را بدوش داشت این روز اول به یوم ارماث موسوم گشت
بیان روز اغواث
علی الصباح که نسیم باحیات بخشائی سحری برخیل مسلمانان عبور نمود مجاهدین غیور چشمهای خواب آلود را کشادند سعد شخصی را برا نقل دادن مجروحین مقرر نمود و آن زخمی ها را بزن ها مجاهدت سپاریدند که پرستاری نمایند و شهید راه حق را بر سرزمین شرف که نام وادی مین غذیب مین الشمس است بانجام و فن نمودند چون این ماجرا فارغ شدند ناگاه از طرف شام سوارانی ظاهر گردید این سواران اشخاصی بودند که بفتح شام رفته بودند و فتح دمشق قبل از قادسیه بوقوع یافته بود امیرالمومنین عمر رضی الله عنه مکتوبی بجانب عبیده بن جراح عسکر مسلمانان در شام فرستاد که حبشی در تحت قیادت هاشم بن عتبه پسرابی وقاص از پهلوانان مشهور وقت و اصحاب انحضرت صلی الله علیه وسلم در فتح مکه بدین اسلام شرف شده بود بطرف عراق بفرست لہٰذا عبیده قرار فرموده امیرالمومنین عمر رضی الله عنه لشکر منظمی بعراق ارسال نمود در مقدمه آن حبش قعقاع پسر عمرو تمیمی منفردی داد گر از طم اصحاب رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم و در وقت وفات شان حضور داشت قعقاع صبح روز اغواث بتعجیل تمام آمده متابعین او که هزار نفر بودند ده ده تقسیم کرده گفت هر ده نفر یک بطرف مسلمانان رفت ده دیگر از عقبشان روان شوند خود قعقاع باده نفر از صحابه خود تعجیل نموده پیشتر از باقی مردم نزد مسلمانان آمده سلام داد و بشارت قدوم ایشان را برسیدن لشکری و تیز کرد آنها را بجنگ گفت ناند موجا ر که نید بعد ازان جنگ جوئی ہاے شایانی را ابراز نموده در باره قعقاع گفتند که حضرت ابوبکر رضی الله فرموده اند شکست نخورد لشکری که در بین آنها بند قعقاع شخصی باشد بعد از این قعقاع مبارز خواست ذوالحاجب از مردم فارس بمقابله اش بیرون شد قعقاع او را بشان


فتوحات اسلامی ( ۱۰۷ ) بیان روز اغواث

فریاد زد که ای حق داران ابی عبید، و سلیط، و صحاب جسر اشاره بواقعات گذشته
نموده بهم آویختند بالاخره قعقاع او را از نعمت حیات محروم ساخت سپـ
ذوالحاجب از خوف تاشب میگریخت مسلمانان از مشاهده اینحال مسرت اشتمال بـ
چنان فرحت نمودند که گویا روز قبل مصیبت ندیده بودند لیکن مهران غمناک گشته
شکست خور دند قعقاع مانند شیرنری در میدان جولان کرده باز مبارز طلبید شخصی
مقابله کند فیرزان ، و نیز وان از لشکر فارس خارج شدند لذا حارث بن ضباں
هم با قعقاع رفیق شد با یکدیگر جنگیدند تا اینکه قعقاع فیرزان را و حارث نیزوان
بقتل رسانیدند قعقاع بقوم خود ندا کرد که ای گروه مسلمانان جنگید با ایشان
بشمشیر ها خود چرا که در ویدان مردمان بذریعه شمشیر است پس فریقین بقتال کردند تا نزول
شب در ین روز فارسیان امری اندیدند که باعث مسرت شان شود بلکه بسیاری
آنها بقتل رسیدند بسبب شکستن مهر بهم شدن جند و قتالکه روز قبل با تفاده بود
بهر ا فیلان خود نه جنگیدند و مشغول ترمیم آنها بودند که ناگاه قعقاع و همراهانش
رسیده سخاک ذلت آنها را فشاندند هر زمانیکه طایفه از صحابه قعقاع ظاهر شد یکدیگره
و مسلمانان با او در گفتن تکبیر هجوم موافقت می نمودند ده ده نفر بر شتران کجا نه ها
فیلان آنها داخل نموده رو بپند بسته بودند سوار شده بر کفار حمله میکردند و بر
اطراف آن شتران خیل ها بر آنگہبانی سواران مقرر نموده قعقاع پسر خود بایاں
خود را امیر نمود تا اینکه بر سپاه اہل فارس حمله کنند خلاصه در روز ا غو رث مسلمانان
به مردم فارس چنان رفتار نمودند که آنها در یوم ارماث فعل نموده بودند اسپہا فارس
از دیدن شتران مجلل یعنی فیلها مصنوعی گریختند و ہمراہ اسپان مسلمانان همچو کردند
آنموقعہ را دیده خورسند شدند اینقدر ضرر کہ از فیلان مصنوعی بر کفار حاصل شد
از فیلها مردم فارس بمسلمانان نرسید در نیوقت اندینی عمیم اراده کشتن هستم را
کرده اما در نزدش شهید شد و شخصی از اہل فارس آمد جنگجوئی می نمودہ تا اینکہ
از دست طرٹ ابن علم عقیلی بقتل رسید شخصی دیگر بر آمد او هم مقتول گشت بعد
ازین مردم فارس اطراف طرٹ را گرفته از اسپ فرود آوردند و اسلحه او ابوداشتند
لیکن او مشت خاکی بر چشمشان زده بطرف اصحابنے مراجعت نمود در ان روز
قعقاع سی مرتبه بدشمن حمله نمود هر وقت که هر طائفه از دشمن بمیدان جنگ بیانی
طلب میشد او بر ایشان حمله نموده بضیمح را مقتول میساخت آخرین شان بز مهر مهربان
بود که با اعور جنگجوی کرد ہمدیگر ر ا کشتند اعور پسر قطبه شهر یا ر سیستان بود نا گفته نہ


فتوحات اسلامی
(۱۰۸)
بیان در اغوث

جنگے دام داشت بعد از ان هجوم نموده بجنگ اشتغال ورزیدند تا انکه نیم از شب گذشته
لهذا شب ارماث را ابتداء ولیلی اغوث را سواد نامیدند در روز اغوث مسلمانان
کامیاب شده اکثر یهاشراف فارس را بقتل رسانیدند سواران قلب شکر بطرف بجولان
در آمده پیاده گان صبر و ثبات نمودند چنانچه از گریختن ایشان مردم فارس قبلا مذکور شد
که اگر سواران واپس نمی آمدند رستم نیز دستگیر میشد مسلمانان شب را در آنجا گذاشت
مانند که شب قبل مردم فارس در انجا اقامت نموده بودند. پیشتر گفته شد که ابو محجن ثقفی
در قصر بدست سعد محبوس بود روز اغوث که مسلمانان و کفار قتال میکردند عرق غیرت
و شجاعتش بحرکت امده از سلمی زوجه سعد در خواست نمود که مرا از بند رها کرده اسب
شوهرب را بمن بسپار که جهاد نمایم اگر زنده ماندم پس آمده مانند سابق محبوس میسازم
سلمی سرباز زد خلاصه ابو محجن اصرار نمود تا وقتیکه سلمی راضی ساخته سلمی بند از پایش
برداشته و اسپ سعد را که موسوم به بلقام بود به اوراد ابو محجن بر اسپ سوار گشته
با یک قلب پر از جوش و خروشی بر یمن شکر رفته و از انجا تکبیر گفته بطرف چپ فارس
حمله نمود بعد ازان عقب لشکر مسلمانان تاخت و باز بطرف راست عسکر اهل فارس
حمله کرده شکست میداد لیکن کسی او را نمی شناخت و تعجب میکردند بعضی گفتند که شاید
از اصحاب هاشم یا خودش باشد و برخی گمان کردند که حضر علیه السلام است و گروهی
گفتند که اگر این می بود که ملائکه خودش جنگ نمیکند یقینا میگفتم که ملک است سعد
فرمود اگر ابو محجن محبوس نمی بود میگفتم که سوار ابو محجن و اسپش بلقام است چون
شب نیمه شد و فریقین دست از قتال کشیدند ابو محجن باشتاب تمام خود را بقصر
رسانیده و پاهایش را به بند آویخت سلمی پرسید که سبب شو هرم بر انچه ترا محبوس
ساخت ابو محجن گفت بخدا وند سوگند که مرا بواسطه شرب خمر حبس کرده لیکن در زمان
جاهلیت بآشامیدن شراب عادی بودم و شاعر نیز میباشم سبب این دو بیت که بر
زبانم جاری شد مرا محبوس نمود.
اذا مت فادفنی الی اصل کرمته تروی عظا مبعثه وعروقها
چون بمیرم ساقیا در بیخ تاکم دفن کن
تا که بعد از مردنم سازد ریشه هایش
حمله پیاده ازینر
سو که بجانب

ولا تدفنی فی الفلاة فاننی اخاف اذاماتان لا اذوقها
در بیابان دفن من منسد ای تا که من
بیم دارم دور در ایام حیاتم گشته لاغر

(یعنی اگر میرم در بیخ تاک مرا دفن کنید ـ تا که ریشه هایش استخوانهای مرا اب دهد)
[و در بیابان ها مرا بخاک سپارید چرا که ـ میترسم که بعد از مردن نچشم شراب را]
چون صبح شد سلمی به نسبت مجزو ندامت خود باسعد آشتی نموده کیفیت ابو محجن را


(۱۰۹)

شرح داد سعد فوراً ابو محجن را رها کرده گفت من بعد اگر هر چه کنم ترا متعرض نمیشوم
مگر اینکه عمل نمائی ابو محجن هم با خود متعهد شد که بعد ازین زبان را به چیز قبیح نیالاید
عده شهداء در جنگهای مسلمانان دو هزار نفر و مقتولین اهل فارس ده هزار بودند مسلمانان
شهیدان را به قبرستان نقل داده مدفون نمودند و مجروحین را بزنها سپاریدند که پرستار
کنند زنان و کودکان قبرهای ساختند حاجت زیادتر استعجل شده مقرر نموده بودند لیکن
مردکان کفار در بین صفین افتاده عباء تا شقاوت بر چشام شان نشسته بود مسلمانان
از دیدن آنها قوی دل شدند قعقاع شبانه دران موضع گذر نمیده اصحاب خود را
در جایکه روز قبل جدا شده بودند فرستاده گفت که چون فردا آفتاب طلوع نماید صدا
صد نفر به تغییر لباس بیایند تا که مردمان شما را نشناسند اگر باشتم همرا اصحاب خود
آمد آن هم چنان کنید زیرا که مسلمانان از مشاهده شما دلاور و کفار بیدل میگردند
فردای شب که آفتاب جهانتاب افتخار مسلمانان از افق نمودار شد اصحاب قعقاع
آمده تقسیم شدند اهل فارس در شب صند و قها شکسته خود را درست کردند که
مانند یوم ارماث از فیلان خود کار بگیرند وقتیکه شب را صبح کردند فیلها را مجهز ساخته
محافظین بآنها مقرر نمودند که بار بندهای شان را مسلمانان قطع نکنند لیکن باندازه
قبل استفاده نموده اسپان از وحشت فیلها نمی گریختند چرا که محافظین اطرف
فیلها بودند و فیل در صورت تنهائی وحشی تر است چون جنگ شدت یافت
مسلمانان تنگیر کشته پر شدند و زخمهای زیادی بر یکدیگر میزدند که ناگاه باشم
همر الشکر خود رسیده آنها را به هفتاد هفتاد تقسیم کرده و بر دشمنان هجوم نمودین
حین عمرو بن معد یکرب حمله نمود بر اسپش زخمی رسید یکی از قتاد کفار بر سرش هجوم
آوردند لیکن او با همان حال شمشیر خود مدافعه مینمود اصحابش آمده دشمنان را از طرفش
دور ساختند چون ضربت سختی بر پهلویش رسیده از کار افتاده بود لہذا دست در از کرده
پای اسپ عجمی را گرفته اسپ از رفتار ماند مرد عجمی از اسپی خود را اندخته بجانب اصحاب خو
گریخت و عمرو بر آن اسپ سوار شد بعد سواری از لشکر فارس آمده مبارز خواست بشر
بن علقمہ کہ مرد قصیر القامت بود بمقابش بر آمد سوار با نظر تحقیر اور ا دیده پیاده شد
و او را بر زمین فکنده بر سینه اش نشست چون عنان اسپ را بکمر بند خود بسته بود در وفت
شیدان شمشیر جهت کشتن بشیر اسپش ر میده اور ا به پشت انداخت بشیر از جا جسته آن
کافر را بقتل رسانید و لباسه او را بر آورده به دوازده هزار فروخت چون سعد دید که فیلها
مانند یوم ارماث بین فوجها داخل شده کار میکنند بسوی قعقاع و عاصم خبر فرستاد ئیکہ فیل سفید


فتوحات اسلامی
(۱۱۰)
بر یمان روز اغوث

که در مقابل شان میآید باقی فیلان به او آموخته اند کفایت نمایند و نیز بر حال پل
فرمود که فیل مقابل خود موسوم به اجرب را علاج نمایند بعد قعقاع و عاصم
با نیزه های خود در نجل مردم گردیده هر دوی شان بضرب نیزه دو چشم فیل سفید را
کور نمودند فیل از ضرب آن سر خود را جنبانیده فیل بان را بر زمین انداخته خرطوم
خود را آویزان نمود قعقاع تیری بجانبش انداخته نیل به پهلو افتاد و اشخاصی که
بر او سوار بود کشتند، همچنین حال از پیل قصد اجرب را کرده حال چشمش
تیر زده اور اکور ساخت و زبیل خرطومش ابرید فیل بان از مشاهده اینحال
بطرف زبیل متوجه شده با طبرزین پیشانی و بینش را شق کرده زبیل در آن حال
رانی یافت فیل زخمی بحالت حیران بین صفین ایستاده هر گاه بطرف مسلمانان
میرفت او را بشمشیر و نیزه می زدند و چون بجانب مشرکین میل مینمود او را سیخ
می نمودند بالاخره پشت گشانده در حالیکه چشمش را حال کور نموده بود خود را
به نهر عتیق انداخت باقی فیلان هم متابعت او را نموده صف مردم فارس را دریده
با صند و قبای خود بیداین آمدند و اشخاصیکه در صند و قبا بودند همه بلاک شدند بعد
از رفتن فیلان فریقین دست از قتال کشیدند تا نصف روز بعد از ان مسلمانان
حمله برده جلادت کردند تا که شام شد و مقاتله شدت یافت دوام ورزید این شب را
لیله الهریره یعنی شب سکوت نامیدند چرا که تاریکی و خموشی عالم را فرا گرفته بجز آواز
شمشیر و عمود و فریاد ها مجروحین صدا شنیده نمی شد بعد از ان سعد در ان شب
طلیعه اسدی و عمرو و عدیکرب را در پایان لشکر با مرحراست مامور ساخت که مبادا دشمنان
شبیخون زنند و تا که آن دو نفر بگذار ب رسیدند مختلف شدند طلیعه گفت باید بآب
داخل شده از راهی کج مجیان فته اند ایشان را تعقیب نمائیم عمر و فرمود نه بلکه باید از
پایان تر عبور نمائیم طلیعه عقب لشکر را گرفته سه بار با و از بلند تکبیر گفت مسلمانان
متعجب نمودند و عجیبان متوحش گردیده هر چند جستجو نمودند او را نیافتند لیکن عمرو
زیر گذر را غارت نموده بازگشت در ین وقت دسته از کفار بطرف مسلمانان آمدند
جماعه از مسلمین به ممانعت آنها قیام ورزیدند دیدند که ایشان غیراز بله نمودن مقصدی
ندارند لهذا مسلمانان بدون امر سعد حمله کردند احمق کیک با یرک را قدام نمود قعقاع
بود چون سعد اور ادید فرمود خدایا قعقاع را بیامرز و او را نصرت بده اگر چه از من احسان
نگرفت و برا اجازه دادم بعد از ان قبیله بنی اسد به ایشان ملحق شد سعد فرمود اللهم الغفر
لهم وانصرهم از عقب آنها قبیله نخی و بجیله وکنده هجوم کردند سعد در باره هر کدام


فتوحات اسلامی ( ۱۱۱ ) بیان روز اغوث

عفو و نصرت می‌طلبید روسا عرب هم در محل بزم شدند لیکن اسپها حرب قبیله قعقاع کمال
شدت را داشت در گردش بود حضرت سعد فرموده بود که من سه تکبیر میگویم شما حمله نمائید
درین مقال در تکبر گفت چون مردم تکبیر سوم را شنیدند بیکدیگر چسپیده مخلوط شدند
بعد از کار خفتن که سیکا شب دران محیط کار فرما و خموشی وحشت آوری آن سرزمین را
مستولی شده بود صدا تیر و شمشیر مانند گرند اسنکاران اواز میداد شنیده میشد همان
شب را تا بصحب مشغول مقاتله بوده خداوند صبر و ثبات را بر ایشان عنایت فرمود بوم
سعد چنین شبی هرگز سحر ننموده بود و عرب هم هیچوقت اینقسم کاری اندیده بودند
اوازهای سعد و رستم قطع گردید سعد روی بعجز بی عالا آورد که بدرگاه قاضی الحاجات
دعای نمود چون صبح شد مردم پدیدار گشتند درین شب گلی مسلمانان محاربه آنان
تغلب تعرض شد و شب هریر از من شجها لیله القادسیه میگویند و درین شب
الی صبح چشم بر هم نزدند درینوقت قعقاع با بین مرزان سیر کرده دلداری میداد
و میگفت که دایره مغلوبیت آنرا استحاصلست که در جنگ پیش قدمی نموده اند
شما صبر نموده یکساعت تحمل ورزید زیرا که نصرت دصبر قرین یکدیکرند روسا قبایل
نزد قعقاع جمع شده بر رستم و اطرافیاش حمله نمودند چون قبایل تحرکت امدند
کلان ها هر طایفه میان قبیله ها خود ایستاده خطاب نمودند که ای قوم روسای شما نسبت
بشما در استرضای خداوند جاهد تر ایستند و نه کفار از شما شایق تر بمرک میباشند در چرا
انتظار میکشید بنابران بر کسانیکه قریب شان بود حمله برده مخلوط شدند مقاتله دائم
و دشت تا که آفتاب سعادت اسلامیان بوسط اسما در رسید اول کسیکه از لشکر فاتر
پس باشد فیروزان و هرمزان بود که عقب آمده بر جای خود ایستادند و قلیه لشکرشان
در هم شکست درین حین غبار ادبار مردم فارس احاطه نموده باد تند مقابل شد قوم
عاد بر کفار و زیده عظمت و حشمت شان را بباد فتاداده باینده شقاوت اثر نهارا
تهدید نمود و سایه بان رستم را از تخت کنده به بحر عمیق انداخت این باد مغرب بود
که خاک ندامت را بر فرق مردمان فارس پاشید در ینوقت اقصایع با چند نفر بطرف رستم
متوجه گشتند داو بعد از انکه سایه بانش از سر پرکنده شده بدریا افتاد آمده بسایه
بارقاطری که قرینش بود نشست که ناگاه هلال بن علقمه برانها بار رسیده شمشیر خود
بار بند را برید بار بر سر رستم افتاد هلال ز حال رستم مطلع نبود اتفاقا حرکت نمود چشم
هلال با و افتاده چنان ضربتی با و نواخت که بوی شیک از کالای او بلند شد رستم
گریخته خود را بدریای عتیق انداخت هلال نیز اور اتعقیب نموده خود را بالایش انداخت


فتوحات اسلامی
( ۱۱۲ )
بیان روز فغوث

پای او را گرفته از دریا بیرون نمود و با شمشیر چنان بر پیشانیش زد که از حیات محروم شد
بعد ازان جهد پلیدش را از پای شتران انداخته بر تخت بالا شده فریاد زد قسم برب
کعبه که رستم را کشتم اشقیا بیدار و شب دور او جمع شدند و سعد لباسها رستم را بهلال
داد و کلاهش مفقود گردید گفته اند که قیمت کلاه آن صد هزار بود بعضی بر انند که چون هلال
قصد رستم نمود او پا خود را در رکاب ثابت نموده هلال را به تیر زد هلال براد حمله کرده
بیک ضربت وی را بجهنم فرستاد بعد از ان سرش را جدا ساخته آویزان کرد و فریاد
میزد که ہلاک رستم را کشتم مشرکین از نیو قعه دل خود را باخته جالینوس با سر بند در پا استاده
و اہل فارس عبور نمودن ندادند به اینطریق خداوند ایشان را شکست داد سلسله ایشان
که به زنجیر بسته شده بودند و عده شان سی هزار بود فرار نموده خود را بدریا انداختند
و همه هدف تیر مسلمانان گشت ضرار بن الخطاب لوای بزرگ لشکر فارس را گرفته بصوت
سی هزار درهم فروخت و قیمت اصلی آن در نزد مردم فارس دوازده لک درہم بود عده تلفات
مشرکین غیر از آنخاصیکه تهلاکشته شده بودند ده هزار کس و از مسلمانان قبل ازین
ہردو ہزار و پصید و در لیلہ الہریر و روز قادسیہ شش هزار نفر و اصل جنت گردیدند
بعد از ان اسپه و استر را جمع نمودند چنان اشیای مسلمانان بدست آوردند که بچشم
دیده بودند و نه بعد ازان دیدند سعد قعقاع و شرحبیل را بتعقیب گریخته گان
فرستاد تا اینکه مقدار راهی پیمودند پس از ان زهره بن جویه تمیمی با صد سوار
در تعقیب منهزمین شتافته در حالیکه جالینوس گریخته گان را جمع آوری می نمود رسید
او را بقتل رسانید و لباس هایش را گرفت و هر قدر نفری که بین راه منم ضرار و و جنف
یافتند کشتند بعد ازان باعده اسارامرجعت نمودند- نقل است که منتر جوان
شخصی ہشتاد مرد اہل فارس را اسیر کرده می راند سعد کالای جالینوس را زیاد
دانسته بجانب عمر رضی اللہ عنہ مکتوب فرستاد حضرت عمر رضی اللہ عنہ بجوابش نوشت
که آیا از دادن آن اسپه را باندازه ہر شخصی خود داری میکنی- وحال آنکہ ازین
فعل خود تکاهی آزردی در صورتیکہ ہنوز محاربہ باقی خواہد بود لہٰذا ترالازم است
که او را بنسبت دیگران بدادن تخصیص فضیلت و بی رویایت نموده که چون
مسلمانان کفار را تعقیب نمودند به بینقسم آنها ذلیل شده بودند که شخصی را اشاره
میکردند او آمده در نزدشان می ایستاد بعد از ان او را بقتل می رسانید و بسا بود که
بسلاح خودشان میکشتند و بعضی اوقات دو نفر را امر مینمودند که یکدیگر را بکشند
و آنها ہمدیگر را میکشتند سلمان بن ربیعه باہلی و عبد الرحمن بن ربیعه با طایفه تلاقی


فتوحات اسلامی ( ۱۱۳ ) بیان روز غوث

شدند که برقی نصف غرفه و خیال جمعیت داشتند و میگفتند که متفرق نشوید مسلمانان همرا باش
تمام شان را بقتل رسانید سعی چند فوج کفار از سرم بگریختند سعی و چند نفر از روسای
مسلمانان قصد آنها را نموده بهر مهر یک فوج رسیده قتال فوجها دو قسم بود بعضی میگریختند
و برخی ایستاده بقتل میرسیدند از جمله اسیران فوج هرمزان بگریخت غنیک یا رقیب اهل
فارس مسلمانان مراجعت نمودند مؤذن شان شهید شده بود لهذا رامه اذان من مسلمانان
منازعه پیدا شده نزدیک بود که قتال نمایند تا انیکه سعد قرعه انداخته مردی اؤ ذن مقرر
شد وقت تقسیم غنائم در قادسیه اگر هیست مخیمر بودند بجهت غصیه در شخصی که
پیشتر آمده بود بخمسه هزار زیاده از دیگران دادند به سعد گفتند که پیش آمدگان
و متاخرین قادسیه را مساوی سهم بدهد سعد فرمود و جهان کسانیکه مرتبه آنها نزد
بایشان برابر نمایم باز گفتند فضیلت بده آنانی را که منزل شان دور است به نسبت
اشخاصیکه قریب مکان خود مقاتله نموده اند سعد فرمود هرگز تفضیل نمیدهم انا نیکه قرین
بدست دشمن گرفتار میباشند ایا مهاجرین با انصار با چشم فضیلت گذاشتند عربان متوقع
بودند که با قعه عرب و فارس قادسیه بین عربیت و عدل را بهتر ظاهر میشود سبقت بین
آملیه و باطیه و معتقد بر این بودند که ثبات و زوال مالک فاس بقادسیه مربوط است
و در هر شهر آوازه قادسیه شایع بود و منتظر بودند که عاقبت امر آن چگونه خواهد شد
پس از انجام امر قادسیه خبر آن بین مردمان شایع شد سعد بجانب امیرالمؤمنین عمر
رضی الله عنه مکتوبی که مشعر بر خبر فتح و شمار مقتولین و مجروحین بود فرستاده اشخاص
معروف را در ان مکتوب مرقوم نموده بشیر سعد رم پسر عمید فزاری ارسال نمود
حضرت عمر رضی الله عنه علی الدوام وقت صبح از خانه برآمده از هر سواری استفسار امر قادسیه
می نمود وقت ظهر پس بمنزل خود مراجعت می نمود تا انیکه یکروز با نیزه زابیر احد جنین عمر رم
به بشارت دهنده شتر سواری ملاقی شده پرسید از کجامی آئی گفت از قادسیه
می آیم به نزد امیر المؤمنین بشارت می برم فرمود بسیار خوب بشارت بده مرا آن بشیر
با میر گفت خداوند مشرکین را شکست داد حضرت عمر رضی الله عنه پی در پی از او استفسار
می نمود و او بسبب ناشناسی جوابی گفته شتر خود را میراند و عمر رضی الله عنه پیاده برکاب او
می آمد تا بجائیکه داخل شهر مدینه شده مردمان گفتند السلام علیک یا امیر المؤمنین قاصد
منفعل شده سوال نمود که شما امیر المؤمنین میباشید پس چرا من را خبر نساخیر عمر رضی الله عنه
فرمود برادر چندان با کی نیست چون مسلمانان بقادسیه آشمار قاصدرا می بردند لہذا
امیر المؤمنین عمر رضی الله عنه سحلا امر نمود انیکه مردمان قادسیه بر متصرفات خود مانده اندورا

شکست کفار
قادسیه و خلیفه دوم رضوان الله علیه
( یکه شور عسکر کفا رو
آمدن
مجرم اسلام
بکوفه )
کوفه میگویند در آنوقت نیز
علاقه سب دار درخت بوده


فتوحات اسلامی ( ۱۱۴ ) بیان وقایع بعد قادسیه

اصلاح نمایند و محاربین شام را از کسانیکه دروقعه پرموک و دمشق حاضر بودند فرستاد تاریخ وقعهٔ
قادسیه را در سنه چهارده بعضی پانزده و برخی شانزده گفته‌اند والله اعلم .
بیان وقایع بعد فتح قادسیه تا فتح شدن مدائن کسری
بعد از فتح قادسیه سعد مدت دوماه در آنجا اقامت نموده بر آسررشته خواستن در امور خود
بجانب خلیفة المومنین عمر رضی‌الله‌عنه مکتوب نوشت حضرت عمر رضی‌الله‌عنه بجوابش باین مضمون
نامه فرستاد که زنان و عیالها را در عتیق گذاشته خودت طرف مداین عزیمت نما همراه باز ماندگان
عتیق لشکری انبوه مقرر و اشخاصی را که بهر پرشاری محافظت غایله‌های مسلمانان انتخاب کردی
از اموال غنیمت به آنها قرار تقسیم سهم بده سعد بعد از قرائت مکتوب قرار فرمودهٔ امیرالمومنین
در غره‌ماه شوال از قادسیه به رشن کوچید با لشکری از مردم فارس مقابل شده مقاتله شدیدی
نمودند بالاخره کفار شکست خورده به بابل که در آنجا جمعیت زیادی در تحت امارت فیرزان
بود گریختند مسلمانان بر اثر آنها رفته با لشکری فیرزان نیز محاربه کرد بسیاری شان را
بقتل رسانیدند و باقیمانده پراکنده گردیدند در نیوقت هرمزان به اهواز و نهاوند
رفته تمام خزاین کسری را گرفته همرای نخیرخان و مهران رازی به بابل رفته جسرا قطع نمود
لهذا سعد در بابل اقامت ورزیده زهره پسر حویه را بجانب نهر شیر که مقابل شهر مداین در آن
غرب است فرستاد دهاتین ساباط اصلا ملاقات نمودند زهره ایشان را بسوی مدائن سال
نمود و بهمرآشان بادآ جزیه مصالحه نمود بعد از ان سعد مع مسلمانان بقصد مداین کسری
برآمدند چون به نهر شیر قریب گشتند ایوان کسری را از دور مشاهده نموده ضرار بن الخطاب
گفت الله اکبر ابیض کسری این وعده است که خدا و رسول باداوه مسلمانان
با او در گفتن تکبیر موافقت کردند و این عادت مسلمانان بود که چون بطایفه مقابل می‌شدند
تکبیر میگفتند پس ازان باطراف شهر فرود آمده محاصره کردند نزول شان درین شهر ذی‌الحجة
بود مدت دو ماه محاصره کرده بسیب منجنیق نصب نموده بواسطه دبا به تا که امنیت در شهر
نقب ببردم نزدیک گردیدند سعد سوارانی برای غارت اشخاصیکه متعهد نشده بودند فرستا
و آنها بزار عنیکه تعدادشان یک لک مقابلشتند در نمیوضوع سعد بسوی امیرالمومنین
مکتوب فرستاد حضرت عمر رضی‌الله‌عنه بجوابش نوشت از عنیکه نزد تو آمده اند در صورتیکه
بکفار معاونت نرسانیده باشند در امانند و کسیکه گریخت شما او را بدست آوردی
شامیدانید در امرش را بنابران سعد ایشان را امان نموده بسوی دین اسلام و جزیه
دعوت کرد و همرایشان عهد نمود و آنها بعد از ان مراجعت کردند خلاصه از مغرب
دجله تا عرب اهل سوادی باقی نماند که داخل در امان نگردیده و بمسلمانان مسلکی نبر

قادسیه موضعیست
بین خندق و عتیق بر حجر فریب
نار سیزده
عتیق مداین
شهری بود در سمت حق آن در خطأ
نهرین الخ
رشن معرقه ایست درکوفه
از بابل
بابل اسم ناحیه بر کوفه
و در وقایع شت
اهواز نام شهر است
بین بصره و فارس
نهاوند در طریق
همدان است
مهران رازی هم موضعیست
بین بغداد و واسط


فتوحات اسلامی
(۱۱۵)
بیان وقایع بعد قادسیه

محاصره مدین غربی بحدی اشتداد یافت که سگها و گربه ها را خوردند درین حین قاصدی
از طرف پادشاه آمده بمسلمانان خطاب نمود که پادشاه میگوید مصالحه کنید با ما باین صورت
که از نزدیک من دجله دکوه با متعلق باشد و از قریب شما بین دجله وکوه بشما زیرا که شما
سیر نمی شوید خدا شکمهای شما را سیر نکند ابو مقرن اسود بجوابش مقاله گفت که خدا وند
به آن سخن اور املیم ساخته بود بعد ازان نه خود شرمند رفیقان او نفهمیدند که چه گفته شد
قاصد مراجعت نمود مسلمانان دجله را قطع نموده بمدین شرقی که ایوان کسری در انجا بود رفتند
در حین مقرن از وی پرسید که در جواب قاصد چه گفتی مقرن گفت سبحانه بمکه قسم با کن فرستاده
نفسه خود راندانستم امید میکنم که نیر مسلمانان نطق نموده باشم حضرت سعد و مردمان نیز
از و پرسیدند ندانست چه بگوید بعد از آن سعد فرمود که ای مسلمانان بشتابید بسوی
کفار فجار کسی از شهر ظاهر نشد و نه مردی بمقابل شان بر آمد مگر شخصی از دور فریاد میزد
که الامان - الامان - مسلمانان اورا امان دادند انشخص گفت بیائید کسی در شهر نمانده
که شما را ممانعت نماید لہذا مسلمین داخل شهر شده نه چیزی دیدند و نه کسی اما خضد یجردام
و آنمرد از وی سوال کردند که برای چه اینجا گریختند گفت پادشاه بجانب شما ایلچی فرستاد
شما در جوابش گفتید که ما بین ما وشما مطلقا صلح نیست تا به آفریدون آمده رنج محنوی بما
نخوریم پادشاه گفت و اویلا فرشته بزبان آنها تکلم نموده چوب ما را مید هند بنابراین
بمدینة قصوی رفتند سعد بمدینه غربی داخل گردید همه لشکری را بمنزلی مقرر فرمود.
بیان فتح مدائن که ایوان کسری در ان بود
چون مسلمانان در داخل مدائن غریبیه گردیدند بین آنها و مدین شرقیه شط دجله حایل شد
بسبب نداشتن کشتی نتوانستند که از ان عبور نمایند. سعد بنجو بے یکسواران کا
مسلمانان در احوال دجله گردیده عبور نمودند لہذا سعد برای تفسیر خوب خود مردم را جمع کرد.
پس از حمد خدا وند گفت - دشمنان شما بواسطه در یا محفوظند شما بطرف شان رفته میتونی
و آنها بذریعه کشتیهای خود میتوانند شما را فرا گیرند در عقب شما هم کسی نیست که بنما بیاید
و خوف داشته باشد توقف شما در مقدر مدت کافیست و دشمنان شما سرحدات
خود را معظم نمودند رای من اینست پیش از اینکه شغل زیاد انگیزش ما گرد و با کفار جما
نمائید و ازین دریآ برای پیش برو مقصود خود عبور کنید مسلمانان در جواب گفتند حاضریم
هر آنچه که ما را امر نمائی بنا بر آن سعد امر بگذشتن از دریا نموده فرمود که آیا کدام
شخص مقدم میشود که موضعی گذر را محافظت و صیانت کند تا باقی مسلمانان بدون
ممانعت بساحل بر آیند عاصم پسر عمر و ندا کرد اشخاصی صاحب شوکت و قوت را و خودش

بخاری و نیشاپور - آفریدون بضم ت


فتوحات اسلامی (۱۱۶) بیان فتح مدائن

پاشصت سوار پیش شده سواران اسپها و اسبان را بپتاخت عاصم در خل
در یاب شد و باقی سواران خود را با درسانیده چون نزدیک ساحل گردیدند عاصم
گفت ای مسلمانان نیزه های خود را مستعد ساخت چشم دشمنان ابه نظر بگیرید و قتیکه
از دریا بالا شدند بکفار حمله نموده اکثریه شان را کشتند و باقی مانده که رهائی یافته گریختند
همه از ضرب نیزه دارای یک چشم شدند شصت سوار دیگر هم بدون زحمت با نها رسیدند
چون سعد را داخل شدن عاصم را بگذر نا دید و باقی مسلمانان را سخت ممانعت بود در انتظار
اجازه سعدر امیکشیدند لهذا تمام شان ابداخل شدن در یا ار داده و گفت بگوئید
نستعین بالله و نتوکل علیه حسبنا الله و نعم الوکیل و بخواند
قسم که او تعالی دست خود را نصرت میدهد و دین خود را ظاهر میسازد و شکست میدهد
دشمنانش را ولا قوة الا بالله العلی العظیم مردم داخل عهد گردید تغییری در قیافه
شان پیدا نشد مانند یکه در بیابان مشی نمایند با یکدیگر سخن میگفتند کسیکه سعد را از دور
میگذرانید مسلمان فارسی معنی معنه بود اسپان شان چنان در آب فرورفت که از نظر
غایب شدند و سعد این کلمات را خوانده میگفت حسبنا الله ونعم الوکیل
قسم بخداوند که دوستان خود را البته غلبۀ بوقع عصیانی بکند و دشمنان خود را همزیمت
میدهد و دین مبین اسلام را بر باقی ادیان غالب میگرداند سلمان در جواب گفت
اسلام نو است در یا ها مانند بیابانهاد و را مطیع گردیده سوگند بخدائی که نفس سلمان
بید قدرت اوست مسلمانان چنان از دریا برآیند مانند که داخل آن شدند بعد ازین
قرار نعمته سلمان از دریا بسلامت بیرون شدند مگر انه نزد مالک بن عامر عنبری قدحی
افتاده آن را آب در سلان بالا بکفرت تقدیر بهلاک قدح رفته بود مالک این سخن کولا
نیفتاده گفت از خداوند چنان استدعاد دارم که قدح مرا از مین مردم مفقود نگرداند
چون از دریا بالا شد مردم دیدند که باد موجدادندی بقد حش در زیده بکنار ساحل رسانید
و مالک قدح خود را گرفت خلاصه کسی در ان عبور غرق نگردید مگر عر قده بارقی ز پشت اسپ
خود که موسوم به اشقر بود لغزیده بدریا افتاد قعقاع فور اخود را با ورسانید بنجاتش داد
اہالی فارس هرگز چنین کاری راگمان نمیکردند بعد از اینکه مسلمانان سالم افترآب برآمده
اسپان شان آبها خود را می فشاند مردم فارس از مشاهده اینحال بپریشانی فتاده بنجاب
حلوان گریختند یزدجرد قبلا عیال خود را بجانب حلوان فرستاده بود و مهران و نخیرجان را
عقب گذاشته حفظ و صیانت بیت المال را به نخیرجان واگذار نمود حتی المقدور امتعه
و البسه و ظروف نگین ها و اشیای نفیسه قیمتی را همرای لشکر بردند و سایر لوازنات

مستحملوا با بیداد
اسمه نه اثر هدد و چند
بی مسلمان


فتوحات اسلامی
(۱۱۷)
بیان فتح مداین

حصار داری قلعه عبدی از قبیل گاو و گوسفند و اطعمه واگذاشتند بیت المال شان دران
زمان بالغ بر سیصد هزار ملیار دی بود که نصف آنرا رستم برای لشکر خود برداشته نصف دیگر
در انجا باقی بود چون مسلمانان داخل مداین گردیدند سعد بقصر ابیض نزول نمود جمیعی از اهل
فارس نزد وی آمده بدادن جزیه عقد ذمه نمودند حضرت سعد جماعتی را برآ غارت نمودن
اطرف و جوانب فرستاد و گفت اشخاصی که طلب امان نمایند امان بدهید و ایوان کسری را
بدون تغییر مسجدی ساخته در حین خول این آیه شریفه را قرأت فرمودـ كَمْ تَرَكُوْا مِنْ
جَنّٰتٍ وَّ عُيُوْنٍ الی قوله قَوْمًا اٰخَرِيْنَ ـ و نیز هشت رکعت نماز فتح را در انجا ادا نمود
در فتح مداین چیزی عجیب تر از گذشتن آب نبود آنروز را یوم الجراثیم نام نهاد پر از کانی
که دله میگردید مقابل شید با یک حصه‌ای از آب برآمد تا ان استراحت می‌نمود و آب به تنگ
اسپ نمی‌رسید.

بیان مقدار غنایم و تقسیم آن
زمانی‌که سعد داخل مداین کسری گردید اموال و امتعه غنیمت را که بی شمار بود نزدش جمع
نمودند در ان شهر قبه ها بود مسلمانان گمان کردند که در بین شان طعام است وقتیکه کشادند
بی ظروف طلا و نقره از ان یافتند برآ تبدیل و فروش طلا بنقره بقیمت برابر میکشیدند
و مشتری جستجوی نمودند و قتی مقدار کافوری بدید، گمان کردند که نمک است قدری
از ان درا بین خمیر مخلوط ساختند بعد از چشیدن از طعم تلخش فهمیدند که کافور است
عُدهٔ جویندگان مسکین هم از هُرهٔ جماعتی از مردم فارس را دیدند که بر سر پل هُردان ازدحام
نمودند از ان پل استری از ایشان به نهر فتاد بتعجیل خود را در عقبش انداختند مسلمانان
درک کردند که درین قضیه چیزی مضمر است لہٰذا استر را گرفته دیدند که حامل دو درگاه کسری
و حامل ورزده مکلل بجواهر بود که با افتخار آنرا پوشیده بر سر یر سلطنت جلوس مینمود کلحه ها
به دو استر رسید که دو نفر با او بود آن دو شخص را بقتل رسانیده بر ان دو کجاوه‌یافتند
که در یکی تاج مرصع کسری و بر دیگری جامه ها دیباج که زر بافته و مروارید کشیده والسبهٔ
غیر دیباج زر ی مردا‌رید کشیده بود قعقاع به مرد از اهل فارس ایافته کشت که در نزدش
دو صندوق بود در یکی پنج شمشیر و در دیگری شش شمشیر و زره ها بود که از انجمله زره و کلاه
خود کسری و زره هر قل و زره خاقان پادشاه ترکیه و زره نعمان و زره داهر پادشاه هند که اباله
فارسرخمان جنگ کردن همراه خاقان و هر قل داهر در روز گر مخین نعمان از دست کسری
این زره و شمشیرها را از ایشان گرفته بودند تمام اینها را قعقاع نزد سعد آور دور آنا
انتخاب بعضی را آنها نیز گشت قعقاع شمشیر هر قل را اختیار کرده و سعد زره بهرام را هم نام

هردان
شهر یست اندر ان نهر


فتوحات اسلامی
( ۱۱۸ )
بیان فتح مدائن

باقی را تقسیم کرده شمشیر کسری و نعمان را بخدمت عمر رضی الله عنه فرستاد بر آنکه طایفه عرب
این را بشنوند و تاج کسری را مع اسپه اش نیز بحضور حضرت عمر رضی الله عنه ارسال نمود
تا مسلمانان به بینند عصمت پسر خالد ضبی به دو نفر مقابل شد که دو مرکب داشتند یکی از یشان را
کشت و دیگرش گریخت بر یکی از خران دو صندوق بود ما بین یکی مجسمه اسپی از طلا که زینش نقره
و بر لجام و سینه بند و پهلو بندش دانه های یاقوت و زمرد نشانده و بران مردی از نقره مکلل
بجواهرت سوار بود در صندوق دیگر مجسمه ناقه از نقره که کفن موش و تنگش از طلا و مرصع
بیاقوتها و بر بالایش مردی از جواهر سوار بود و کسری هر دو را بر ستونهای تاج خود می نهاد
همچو امتعۀ فراوانی بدست آمد و شخصی اموال فراوان را بقسمت نزد قسمت کننده غنایم آور
شخصی قاسم از مشاهدۀ آن متاعبا حیران شده گفت در بین تمام اموالیکه در نزد ماست شیئی
که مثل یا قریب به امتعه تو باشد ندیدم آیا از اینجا چیزی گرفته آمز و گفت اگر بیم خداوند
نمی بود هرگز مالها را در نزد شما نمی آوردم قاسم غنایم و همرهانش از وی پرسیدند که تو کیستی
جلولاء نامیهیست
از نواحی بغداد بین آن و قصر شیرین
هفت فرسخ فاصله افتاده
تکریت شهر مشهورست
بین بغداد و موصل
موصل شهر کلاه
و مشهوریست که باب العراق
و کلید خراسان میگویند ۲۱
مجمع ۱۲
گفت قسم بخداوند که هرگز نام خود را نمیگویم تا مرا صفت نکنید بلکه ستایش میکنم خدای
خود را و قانعم بثواب او بعد ازان مرد آورنده رفت و یکی تعقیبش را نموده معلوم شد که عامر بن
عبدقیس بود سعد از مشاهدۀ اینحال سرت استعال فرمود بخدا وند قسم که این لشکر با صاحب
امانت است اگر خداوند توصیف اصحابی را نمی نمود میگفتم که اینها در فضیلت مانند اهل
بدرند حقیقتاً خلقتی را از یشان دیدم که گمان نداشتم جابرا بن عبدالله فرموده شبیه کسانیکه
غیرا و مستحق عبادت نیست ندیدم و نشنیدم کسی از اهل قادسیه که اراده دنیا را بهمراه اراده
آخرت داشته باشد مگر سه نفر را که متهم دانستم بعد ازان کسی را مانند ایشان امین ندیدم
آن سه نفر طلحه، و عمرو معدیکرب، و قیس بن مکشوح بودند، چنان منقول است که وقتیکه
شمشیر و کمر بند و زبرجد کسری را نزد امیرالمؤمنین عمر رضی الله عنه آوردند فرمود که قومی
ادا کردند این را بصاحبان امانت حضرت علی کرم الله وجهه در ان محفل حاضر بوده فرمود
یا عمر تو عفت و تقوی کردی۔ لہذا رعیت نیز پرہیزگاری نمودند. چون غنایم جمع کردید
سعد بعد از وضع خمس آنرا قسمت کرد در بین مجاهدین که عدۀ شان شصت هزار سوار
بود و پیاده در بین شان نبود حصه هر یک سواری دوازده هزار شد بوسهم مشقت سیدگان
از خمس غنایم افزود منزلها را نیز تقسیم نموده عیالها را در ان سکنی دادند تا لحین حصول
فراغت از امور- جلولاء - حلوان- تکریت- و موصل- در مد این اقامت نموده بعد ازان
بجانب کوفه رفتند- سعد از خمس غنایم اشیائیرا بخدمت حضرت عمر رضی الله عنه میفرستاد
که عرب ابحیرت اندازد از آنجمله فرش کسری موسوم به قطیف که از شیای عجایب کارس


فتوحات اسلامی
(۱۱۹)
بیان تقسیم غنایم
بود طولش شصت بے رخ و عرضش نیز شصت ذراع بود که پادشاه برای تفریح روح و شتیا
قلب در زمستان که بادهای خزانی بر سر و و ریاحین چمن تار و زیده نابود می نمود سانا
و آن یک مجسمه گلستان خوش نمای فصل بهار بود که بالاییش نشسته شرب می آشامیدن
و نظاره میکردند و لذت می بردند از نهایت نقش گلهای سیم سبزه زارها و مجاری و
میا که در ان بود گویا که در میان بوستان بودند در ان مراط ها رسم نموده بودند و مانند جوی
نمگین با نصب کرده بودند در خیش مذهب غیر آن نمگین ها مانند در بود کنار هایش مانند سبزه زار ها
برگهای ابریشمی بر شاخسارهای طلا شگوفه های از طلا ونقره و میوه ها از جوهر داشت
سعد ابتداً اراده خمس آنرا نمود لیکن برابر نشده برام مردان گفت آیا خوش میقوید
و میگذارید از چهار حصه خود ازین قطیف که بفرستم بسوی حضرت عمر رضی الله عنه تا هر رجاه
که بخواهد بنهد چوان این کم است بنابران در تقسیم آن مصلحت نمی بینم گفتند بسیار خوب بعد
ازان سعد قطیف را بحضور امیرالمومنین عمر رضی الله عنه فرستاد چون خمس غنایم را نزد امیر المومنین
آوردند در مواضع لایق تقسیم نمود و در موضوع قطیف استشاره کرد بعضی برای دادند که برا
ثلث ذخیره نمای برخی بخود حضرت عمر رضی الله عنه رأی مفویض دادند حضرت علی کرم الله وجهه
فرمود که در بین مسلمین تقسیم نمان چرا که اگر باقی باند فردا کسهای استخوان یافت که چیزی ماند شتن
مستحق باشد حضرت عمر رضی الله عنه تصدیق نموده فرمود راست گفتی و نصیحت نمودی مرا
یا علی لہذا پارچہ پارچہ ساخته تقسیم کرد از انجمله قطعه بحضرت علی کرم الله وجهه رسید
ابن اثیر گفته علی کرم الله وجهه حصه خود را به بیست هزار دنیار فروخت در سیرت الحلبیہ
نیز بیان شده که به بیست هزار فروخته بودند رسول الله صلی الله علیه و سلم در حین ہجرت بمدینیه
منوره از بر سراقہ بن مالک گنانی که اراده تعرض رسول الله صلی الله علیه و سلم نموده بود فرمود
چه احوال خواهد بود ترا و قتیکه بپوشی زینت ها کسری را و به بندی کمر بند اور امیان خود
و بنهی تاج وی را بر سر خود بنابران و قتیکه آنها را با دگر اموال غنیمت نزد امیرالمومنین عمر
رضی الله عنه آو دند سراقہ بن مالک را طلب نموده پوشانید بر او جهان تاج و کمر بند با زوهایی
موسها فرادان داشت حضرت عمر رضی الله عنه فرمود بر بند کن بازوهای خود را و تکبیر گوی
و شکر کن خدای خود را که آنها را از کسری پسر هرمز که ملقت منم پروردگار مردمان
گرفت و بمرد عربی از قبیله مدلج پوشانید و عمر این جملات را بآواز بلند میگفت بعد
از ان سراقہ را سوار نموده بشهر مدینه منوره گردش دادند تا که اظهار معجزت رسول اله علی الهام
بشود زیرا که اخبار نموده بودند خود حضرت عمر رضی الله عنه هیچ شیشه از مال غنیمت اختیار نکرده
این ایت را میخوانم [ زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ] الی اخرايه و میگفت خداوندا


فتوحات اسلامی (۱۲۰) بیان تقسیم غنایم
ما طاقت نداریم که محبت کنیم غیر انچه را که تو بازینت قرار دادی توفیق بده مرا تا این اموال را
بمصرفش برسانم میگریست و بیان می نمود که خدا تعالی نگاهداشت از رسول خود صلی الله علیه وسلم
وصاحب او و مفتوح ساخت از برای من می ترسم که استدراج باشد امام بخاری در کتاب
رقاق گفته که حضرت عمر رضی الله عنه میفرمود خدا و ندا نمی توانیم که خرسند نباشیم بران زینت ایکه
که بر ما عطا نمودی و می نائی بار خدایا استرحا میکنیم که مرا موفق کنی بر اینکه نفقه نمایم این مالها را
بمستحقینش دار قطنی اضافه تر تفصیل داده میگوید چون خمس غنایم کسری را نزد حضرت
آوردند فرمود که بر زمین ریخته بالایش را بپوشید بعهد ازان مردم را طلب نمود چون جمع
شدند امر نمود که پرده را از رویش بر دارند عمر رضی الله عنه گریه نمود و حضار با عده کرد اصحاب
پرسیدند که باعث گریه شما شد یا امیر المومنین در حال اینکه این غنایئیست که خداوند ام
کفار گرفته بها عنایت فرموده بجواب شان فرمود هرگاه خداوند بهر قومی این مالها را
فراوان نمود آنطائفه خون ریزی و جرام خوار می نمایند زید ابن اسلم گفته وقتیکه
غنایم تقسیم شد یکشتر که بنده باقی مانده تقسیم نگردید عبد الله ابن ارقم گفت یکی این
اموال را تقسیم نمیکنید حضرت عمر رضی الله عنه فرمود چون فارغ شوم لنز کن تا تقسیم
کنم بنا بران عبد الرحمن بن عبد به حضرت عمر رضی الله عنه ملاقات نموده عرض مزید در حق شتر ها
و مالها را در بین زنبیل آورده روی فرش ریخت حضرت عمر رضی الله عنه آمده فرمود خدایا
تو گفتی که زینت از برای مردان داده شده محبت الشهوات که زنان و پسران و مال شتر
طلا و نقره اسپان سره و گاوان و گوسفندان و کشت زارها باشد و زین للناس
للناس حب الشهوات را تا آخر قرئت نمود و گفت اله العالمینا قدرتی عدم
محبت چیزهای اکبر بازینت قرار دادی ندارم حالاکه عنایت نمودی پس محفوظ دار
مارا از شرش توفیق بده مرا تا که انفاق نمایم از جای بر نخواست تا وقتیکه چیزها باقتی
نماند و همه را تقسیم نمود رضی الله تعالی عنه .
بیان واقعه جلول او بخش در سال شانزدهم
چون مردم فارس از مداین بجلولا گریختند یزدجرد بحلوان رفت اهالی جلولا در تحت قیادت
مهران رازی متفق گشته با طرف خود خندق حفر و از حشک الحدید مملو نمودند بر را عبور و در
خود فقط معبری در انحا گذاشتند حشک الحدید به شکل گیاه خار دار یست از آهن که در الات
حرب استعمال میشود و برای دفع هجوم دشمن به طراف لشکر میباشد) سعد از استماع خدعه
شان مکتوبی بحضرت عمر رضی الله عنه نگاشت جواب رسید که هاشم بن عتبه را با دوازده هزار
نفر که مرکب از اکابر مهاجر و انصار و مشهوران عرب باشد بفرست تا قعقاع را بر مقدمه


فتوحات اسلامی
(۱۲۱)
بیان واقعه جلولا

لشکر قرار بده اگر خدایتعالی کفار را شکست داد او را بر سواد و جبل مقرر نما سعد فرموده
حضرت عمر رضی الله عنه را بجا آورده باشم را بجلولا فرستاد چون باشم به بابل رسید
کشتمنان بلاد مصالحه نمودند بهینصورت که در بدل صلح جزیه مبی را از درهم قرش
نمایند باشم بند قاشان را پذیرفته بقصد تا ئیکہ بجلولا رسیده محاصره نمودند کفار را در نها
نیمتوانستند که خارج شوند هر وقت که اراده بر آمدن را می نمودند مسلمانان ایشانرا
ممانعت میکردند به این طبق مدت هشتاد روز گذشت یزدجرد بهمراهی
و از جانب سعه بمسلمانان معاونت میرسید بالاخره آتش نفاق و مخالفت در بین
شان شعله ورگشته بیرون شدند و با دخداوندی عادسان بر ایشان وزیده عالم را
تیره و تار ساخت که شهر را نمی دیدند و سواران شان بخندقها افتاد نا چاراً برای آمد
سواره ان خود در خندق راهی ساخته حصار را خراب کردند چون این خبر بمسلمانان
رسید بمقابل شان ایستاده چنان مقاتله شدیدی نمودند که مانند آن دیده نشده بود
درینوقت قعقاع خود را بدرب خندق سانیده شخصی را امر نمود که ندا کند ای مسلمانان
اینک امیر شما داخل خندق گردیده متصرف شده است بشتابید و خود را به امیر خود رسانید
پیش از انکه بین شما و امیر شما دشمنان حایل گردیده مانع وصول تان بشوند سبب
ندا کردن این بود که مسلمانان قوی گشته حمله نمایند ناگاه مجاهدین غیور بقعقاع پیرن
در حینیکه درب خندق را گرفته بود رسیدند و شکست دادند مشرکان را و آنها بطرف
راست و چپ فتادند یعنه خارهای که برخندقها گنده نموده بودند هلاک شدند و جفا
پایان شان هم کاملاً تلف شدند بنابران پیاده رو بگریز نهادند مسلمانان تعقیب شانرا
نموده بجز اندکی نجات نیافتند عده مقتولین شان در ین روز صد هزار بود که تمام معرکہ
و اطراف و جوانب پر شده بود ازین جهتہ بواقعه جلولا یعنی حادثہ بزرگی کہ دران کشتہ
بسیار شده بود موسوم شد قعقاع در طلب منهزمین تا خانقین رفت ـ چون خبر
ہزیمت اہل فارس به یزدجرد رسید بجانب رئی رفته خسر سنوم را در حلوان خلیفه
ساخت قعقاع ہم با لشکر اسلام جانب حلون متوجہ شد خسر سنوم ضرابی کہ رئیس
کشتمندان بود بمحاربه مسلمانان بیرون شدند زینبی مقتول و خسر سنوم گریخته
حلوان متصرف مسلمانان آمد قعقاع در آنجا اقامت گزوه تا زمانیکه سعد بکوفه امد
بعد قباد را کہ صلاحر سہانی بود عوض خود خلیفه ساخته نزد سعد رفت و خبر فتح را بحضرتم
عمر رضی الله عنه نوشته استد عای اجازه تعقیب کفار را نمودند کہ حضرت عمر رضی الله عنه
اجازه نداده فرمود کہ من مایل بود م بین سواد و جبل سدی باشد تا دشمنان بار سفی
خانیقین قریه یست
در نزدی که او واقعه جلولا بوهم
از جانب بغداد و شهرقین روم
و یک قریه و خانقاه بود
گویند شهریست
در سواد عراق و انهم جلولاست
م م م


فتوحات اسلامی (۱۲۲) بیان واقعه جلولا

نتوانند و نه با ایشان زمینها را خیز سواد بره کافیت و سلامت ماندن مسلمانان بهتر است
از مال غنیمت قعقاع در حین تعقیب کفار مهران و فیرزان را در خانقین یافته مهران را
بقتل رسانید و فیرزان فرود آمده بطرف کوه گریخته خود را پنهان نمود و قعقاع بعضی
از زنان کفار را اسیر ساخته نزد هاشم فرستاد و او بر غازیان قسمت کرده والده شعبي
از انجمله بود بعد از تقسیم اموال غنیمت بر هر سوار نه هزار نقد و نه رأش اسب رسید
بقول بعضی ادیان مال غنیمت سه کرور بود خمس آنرا نزد حضرت امیرالمومنین عمر رضی الله عنه
فرستادند انحضرت فرمود بخداوند قسم که در هیچ خانه نمیگنجم نها تا تقسیم نکنم عبدالرحمن
بن عوف و عبدالله بن ارقم بشب را در مسجد پاسبان بودند چون صبح شد حضرت عمر رضی الله عنه
غنایم را ظاهر ساخت و از مشاهده یاقوت و زبرجد و جواهرت بگریست عبدالرحمن
بن عوف گفت یا امیرالمومنین از چه سبب گریستید و حال انکه جای شکر است حضرت
عمر رضی الله عنه فرمود که قسم بخداوند گریستن من ازین جهت است که حقسبحانه و تعالی هر قومی
که این مالها را داد بحسد و بغض مبتلا شدند و قومی که بغض و حسد در بین شان کار فرما باشد
همیشه با همدیگر در جنگ و جدال اند عمر رضی الله عنه تقسیم سواد را بجهت دشواری تقسیم ششماه
و تمحلات شانها و حق آنها ممانعت نمود و نیز از قسمت کردن اموال بشده با وجاه های آنجا
برنج داشته مخصوص کسری و مقتولان بواسطه دفع فتنه و فساد خودداری نموده خرید آنها را
نیز منع فرمود لهذا اموال مذکور را توقف نموده برای مقرر متولی که خلق رضایت بدهد
اقدام ورزید رضامندی و اتفاق مسلمین فقط در باره امرا بود بنا بر تعیین فوق از حوانا
تا قادسیه اراضی سواد فروخته نمیشد از آنجمله جریر در جنب فرات زمینی را خریداری نمود
حضرت عمر رضی الله عنه فسخ بیعش انموده و نامش را شنیع شمرد.
بیان شهر ساختن بصره و کوفه
در شهر گردانیدن بصره اختلاف است بعضی گفته اند که در سله بعد از فتح جلولا سعد بن
عتبه بن غزوان را بر حسب الامر حضرت عمر رضی الله عنه فرستاد که در ولایت بصره شهری بناء
اهالی ابله بمقابله اش برآمده بعد از مقاتله شدید شکست یافتند مردم دشت میسان
نیز جمع آوری نموده آماده قتال و جدال گردیده عتبه نیز آنها را مغلوب نموده حاکم شانرا
اسیر نمود یسار ابو الحسن بصری و ارطبان جد عبد الله پسر عون بن ارطبان نیز از جمله اسیران
میسان بودند برخی بر انند که عتبه در سنه و بعضی در سنه بصره را شهر گردانید لیکن
کوفه در سنه تعمیر شده است زیرا که هوای مدائن مطابق طبیعت عرب نیفتاده
سعد مردم را برای انتخاب موضع مناسبی فرستاد آنها زمین کوفه را نشان ادند این

بصره نام شهریست بین
آن دو بجزء مدائن

دشت میسان
شہر نامعینت بین واسط
و بصره که آنرا
میسان و میسارا گویند


فتوحات اسلامی
(۱۲۳)
بیان شہر تکریت وغیرہ

ابن قبیله بسعد گفت که بر این زمینی از زمینها خداوند نشان بدهم که ازار منی قبه مرتفع تر
و از فلات نشیب تر باشد و این زمین را نمایان نمود بعد از ان سعد همرآ اصحاب خود
در سال هفدهم از هجرت در آنجا رفتند .

شراح فتح تکریت و موصل
در سال شانزدهم بعد از فتح جلولا انطاق نام بر آحفاظت و صیانت زمین تکریت از موصل
بر آمده اطرافش را خندق حفر نموده جماعت کثیری از طوائف روم ایاد تغلب
نمر و شهر حبد را با خود متفق ساخت سعد چون ازین خبر مطلع گشت صورت واقعه را
بحضرت عمر رضی الله عنه نوشت جواب رسید که عبدالله بن معتم را بتکریت فرستاده بر مقدمه
الجیش ربعی بن انکل و بر سواران عرفجه بن هرثمه را مقرر نما عبدالله بجانب تکریت
رفته مدت چهل روز انطاق و همراهانش را محاصره نمود و در مدت بیست و چهار مرتبه
حمله نمودند بالاخره عبدالله شخصی اتزد عربا نیکه با انطاق متفق بودند فرستاد تا کما آنها را
بمعاونت مسلمانان دعوت نماید عربان دعوت عبداللہ را پذیرفته برای استیمان شخصی را
نزد او فرستادند عبداللہ گفت اگر راست میگوئید پس ایمان بیاورید آنها اسلام را
قبول نمودند چون عرب در کتمان آن اهتمام نمودند رومیان از ماجرا مطلع شدن
بنابران غلبه مسلمانان را یقین دانسته امیران خود را بترک اموال در کشتی انتقال دا
عبداللہ کسی انزد عرب فرستاده گفت هرگاه آواز تکبیر مابان را شنیدید بدانید
که در مها خندق را گرفتیم لہذا شما را لازم است که ابواب طرف دجله را محافظه نموده
بر هر کسی از کفار که قدرت داشتید بکشید بعد عبداللہ همرای مسلمانان بالا شدند در
خندق را گرفتند و تکبیر گفتند اهل تغلب و نمر و ایاد نیز اثر آن تکبیر گفته در نهاد دجله
گرفتند رومیان مشتبه گشته گمان کردند که مسلمانان از طرف دجله به ایشان هجوم
آوردند بنابرین بطرف مسلمانان گریخته خود را زیر شمشیر مسلمانان یافتند و از طرف
دیگر اہالی تغلب و نمر و ایاد حمله کردند خلاصه بحر شخاصیکه اسلام آوردند از محصورین
کسی نجات نیافت - عبدالله ربعی بن افکل را همر آتغلب و نمر و ایاد بجانب قلعه نینوای
و موصل فرستاده گفت بزودی خبر فتح را بفرست - ربعی بر ان دو قلعه هجوم نمود در سام
آہالی آنجا امان خواسته جزیه را قبول مدر تخت صلح در آمدند پسر انکل بشتاب خبر فتح وغنائم
فرستاده تقسیم نمودند سهم هر سوار سه هزار و از پیاده هزاره در هم شد خمسش ر بخند
حضرت عمر رضی الله عنه فرستادند از طرف امیر المومنین ربعی والی حبه موصل و عرقجه بر آم
جمع خراج مقرر گردیدند بعد از ان بانی علاقه های موصل فتح و توابع اکراد در بابل مسخر گردیدن

فائده: تکریت
شهریست که کوه ندارد دجله
بجانب شرقی آنست و بین بغداد و
سامره واقعت حصین بخاک آنست دجله را
قوس و نینوائی شق می نماید اسلام عم در
سنة ١٦


فتوحات اسلامی
(۱۲۴)
بیان فتح ماسبذان

ماسبذان
موضعیست از حدوده
کوفه

شیروان
شهریست بکوه حلوان

درمیسا
شهریست بر سر راه بند
اهند راه کوفه

هیبت
شهریست
در دشت از داد بغداد

بحرین
عبارت از ولایته قریب
آطیلش سرزمینیست
بوسعت یکماهه راه با اقلیم
فارس

ماسبذان نیز در سنه شانزدهم فتح شده بعد از واقعه جلولا بسعد خبر رسید که آذین پسر هرمران
با جمعیتی بطرف دکیته از ماسبذان بیرون گردیده سعد ضرار بن خطّاب را بالشگری بمقابله ایشان
فرستاد فریقین بدریکی از ماسبذان تلاقی شده مسلمانان با کمال شجاعت مبالغه کردند ضرار آذین را
گرفته بقتل رسانید بعد از ان بطرف مشرکین برآمده تا رسید بشیروان - ماسبذان بقهر
و غلبه استیلا نمودند اهالیش بطرف کوتًا گریخته آنها را پیش خواسته اجابت نمودند ضرار
در آنجا اقامت ورزید تا وقتیکه سعد بکوفه آمده او را خواست ابن تهریل اسدی را عوض
خود خلیفه ساخته برفت ماسبذان یکی از در بندهای کوفه بود.

بیان فتح قرقیسا در سال شانزدهم

بعد از انقضای فتح جلولا سعد عمر بن مالک بن عتبه بن نوفل بن عبد مناف را با لشکری
بجانب - هیئت - که مردمان اطراف در آنجا جمع شده بر اطراف خود خندق کنده بودند
فرستاد - عمر بن مالک چون دید که آنها در خندقهای خود پناه گرفته اند خیمه ها را بحال خود
گذاشته حارث بن یزید را خلیفه گردانید که اهل هیت را محاصره نماید و خودش
با نصف لشکر در غته غفلتا قرقیسا را بقلعه یشصرف نمود اهالی جزیه را قبول کردند حارث
نیز مکتوبی به اهل هیت فرستاد آنها نیز دادن جزیه را بر ذمه گرفتند . کوفه چهار
سرحد داشت (۱) حلوان که بر او قعقاع (۲) ماسبذان که دران ضرار بن
خطاب (۳) قرقیسا که در ان عمر بن مالک (۴) موصل که دران عبدالله بن معتم
مقرر بود هر گاه بعضی از ایشان بطرف میرفت عوض خود خلیفه مقرر میساخت .

غزوه فارس از بحرین

علا وحضرمی در زمان خلافت حضرت ابا بکر رضی الله عنه بر بحرین مقرر گردیده در عهد خلافت
حضرت عمر رضی الله عنه نیز مقرر بود بجهة غزا نمودن با فارس دم را جمع نمودهم امیرالمومنین
حضرت عمر رضی الله عنه سفر در یار از جته خوف غرق شدن مسلمانان نهی نموده بود
لیکن علا مخالفت کرده بر آنجهاد دعوت نمود بسیاری مردم اجابت نموده لشکری
متعددی تشکیل دادند - ہر یک جارود بن معلی - وسوار بن همام را بر لشکری مقرر
خلید بن منذر بن ساوی را که او هم بر لشکری امیر بود امیرالامرا ساخت در کشتی ها
سوار شده بدون اجازه حضرت عمر رضی الله عنه از بحر عبور نموده به اصطخرا در آیندان
اهل فارس در تحت ریاست ہربز بمقابله شان شتافته بموضع طاوس مقاتله شدیدی
واقع شد سوار وجارود شهید گردیدند از مردم فارس عده زیادی بقتل رسید بعد ازان