فتوحات اسلامی
(۳۸۲)
غزوۂ منصور

او قس قریه و مجریه گویند

کثیرالآلات
عنبر و عطر است
افرنج نام مردمیکه بغلط برنجته
پادشاهان مسیحی و یهود
خلیفه

با میر است که قریب
صعلوک محیطه از ناحیه شمال اندلس
در قصۂ مجریه
بودن
حصاری بود در مجریه بود

این کلمه مراد از بران کوه تا سلاطین
که در کوه سرپرست نباشند
اسبراجه قسم از بونیته
که قلعه مریه

دیازده سقطلاطون و پانزده مرشید و هفت انماط و دیباج و دو جامه از دیباج رومی که بکلی سنگین
خدا می مرحمت کرد بسوی قرطبه سالم و غانم و بسیار کرد نعمت ابر مسلمان و نیافتند کشت با
مگر پسله مردی سوال کرد او را از جائی گفت او قس یعقوب و پراگذاشته مزاحم نشدند.
ذکر غزوۂ دیگر از غزوات منصور
سبب این غزوۂ این بود که جماعه از صنهاجه که فرقه ایست از بربر قدوم آوردند بر منصورون
ابی عامر از مغرب سنه سیصد و هفتاد و سه نازل شدند برویه قرطبه پس اکرام کرد آنها را و
وظایف مهمانداری بجا آورد پس رسید از ایشان سبب انتقال از افریقیه بسوی اندلس گفتند
ما ترا خوش داریم و قصد داریم که همراه تو جهاد کنیم فی سبیل الله پس تحسین کرد از ایشان
و وعده کرد ایشان چند روزی توقف کردند بعد عرض رسانیدند که ما یان مشتاق جهادیم
پس گفت منصور ببر آستان که اختیار کنید از لشکر هر چه میخواهید که همراه شما کنم گفتند که دلما
نشود همراه مایان مینج شمن بگیریدنی عام را از بربر و غلامان داده بر آستان هر چه انیخواستند
از اسپ یراق و مال فرستاد همراهشان راه عمارا ـ و راه زمین دشمن تنگ بود وارد شدند
زمین تجلمه مقدمه در شب داخل باغ کلانی گردیده کمین کردند آن باغ نزدیک شهر مجربته گفتنید
کسانیکه در باغ و نواحی باغ بود و قطع کردند شجاره را چون صبح شد بیرون آمد جماعتی از شهرانها
نیز کشتند و بازگشتند مباغ دشمنان انه وقعہ راشنیده سوار شدند در عقبتشان چون مطلع شدند
بدینحاله و پس گشته کمین کردند دشمنان از آنها گذشتند ناگاه در عقب دشمنان بیرون شده
یک لقمتیه ساخته دشمن امحله نموده کشتند چون شنید دشمن کبیر شایع اثر رسیدند و گمان کردند
که ایشان بسیار شیا منهزم شدند و صنهاجه تعقبت را نموده کشتند از ایشان خلقی بسیار ورا
وغنیمت کردند یراق پای شان و در پیشان او بازگشتند بسوی قرطبه پس بلند شد رتبہ شان
نزد بن ابی عامر و دید شجاعت از ان زیاده از لشکر اندلس پس احسان کرد بایشان مقرب
گردیدند چون اوّل اندلس فعل صنهاجه را دیدند حسد کردند بایشان و میل کردند در جهاد
و گفتند برآ منصور که ما یان را صنهاجہ بنشاط آوردند بر آغزا کردن پس منصور تجهیز کرد
لشکری بسیار برا از جمیع اقطار و بیرون شد خود او همرا لشکر در همان شب خوابید کوئیکیسے
برآ او اسبراج داده است و منصور گرفته است آن اسبرجرا از دست آن کسی خود دانست آنرا
و بأسبرج نام سبری است پس طلب تعبیر کرد خواب اعلی ابن ابی جبه که یکی از علماء وقت بود
پس گفت در تعبیر خواب که بیرون شو بسوی شهر الیون پس زود باشد که فتح کنی شهر را پس
گفت منصور که از کجا دانستی ابن یا گفت ابن ابی جمه که اسبرج در لسان اہل شرق جلبوں سے
پس فرشته خوبیهی است بر آؤ کۂ الیون یعنی گر شہر الیون او پس بیرون شد منصور همراه آن لشکر


فتوحات اسلامی (۳۸۳) غزوة منصور

و نازل شهر الیون او آن از اعظم شهرهای نصاری بود و اهل آن شهر استمداد طلبیدند از فرنگها
پس فرنگها بآنها را کمک دادند بلشکرهای بسیار و مقاتله نمودند هر دو لشکر در شب و روز نار
حرب بسیار مشتعل شد و از فرنگها نفوس بسیار کشته شد و غنیمتیم کردند صباحه در میدان
حرب پس بیرون شد سر هنگ کلانی از فرنج که بمثل آن در هیچ کس نبود در زور و شجاعت و جولان
مینمود در ما بین هر دو صف و مبارز میطلبید پس بیرون شد بجهة ممانعت او علاء الدین
زہری مینماحی پس حمله کرد هر یکی بر صاحبش سرہنگ فرنگی با نیزه برکین خود بالای جلاله حمله
برداره جلاله خود را از نوک نیزه آن منحرف ساخته چنان ضربه از شمشیر با تاثیر خود به شان فرنگی
زد که سیکل و هیکلیش سر از یر و بنجاک مذلت یکسان گردید درین موقع مسلمانان بالای
فرنگیان هجوم آورد فرنگیان بطرف شهر قلعه خوبات بسیار عید از ایشان که به شمار می آمد
حتی ملک الیون را بقتل رسانیدند ازین مرحله غنم ابن ابی عامر مال بسیاری که بانداره
آن دیده نشده بود غنیمت گرفته و عده سی هزار کس را اسیر گردانید بعد از ان جلالے
اعظار کشته ها را بر یکدیگر انداخته مانند کوهی بلند کردند چنان ابن عامر موذنی را بالای نعش او
استانیده امر بگفتن اذان شام داد بعد از ادای نماز شهر قامونه را ویران و با خرند
ظفر اثر خود سالم و غانم مراجعت نمود در نفع الطیب آورده که منصور ابن عامر در نیست
تمام و ضبط و ربط مالا کلام را به لشکری خود کار میفرمود که مانده آن نه ترتیب و تنظیم
لشکر گذشته چنان بود که عسکر در آن به احاطه کرده با اسپان خود خموش در موقع خود
قرار داشته منتظر امر امیر خود بودند و راه ها اسپان شان نیز مانند صاحب ها خموش کسی ہیچ صحیحه
از ایشان بظهور نمی آمد مرتبه -- یکی از لشکریان نظر تو امان که باقضای
میدان حرب بود قصدا یا مزا حا شمشیر خود را از غلاف کشید گمان اینکه نظر منصور بر آ
مستولی نخواهد شد ناگاه نظر منصور ابن عامر بر برق شمشیر او فتاد حکم بر احضار آن نموده
در حال پیش دی او حاضر گردانیدند منصور از برآ آن گفت چه چیز ترا در برهنه کردن بشیر
باعث کرد در موضعی که بدون اذن برهنه نمیشود مرد لشکری گفت که من به شمشیر خود
به جانب فیق خود اشاره کردم پوش آن لغزیده و شمشیر در دست من برهنه ماند منصور
ابن عامر گفت مانند این بدعوی جو از ندارد امر کرد که گردن آن را بزنند و سر آن را
بین لشکری طواف دارد گناه آن امیر مردم ندهند تا دیگران عبرت گیرند امر او را فعل نمودند
و نیز بیان کرده است که پای منصور در ناک بود محتاج داغ گردید شخص داغ کننده پا آن را
داغ گذاشته و خود منصور در نزد اہل محلات خود نشسته ایشان را امر بمعروف و نهی از منکر مینمود
و در امور مملکت خود تدبیر میداشت و مردم از داغی گذاشتن پا او هیچ اطلاع نداشتند


فتوحات اسلامی (۳۸۴) غزوه منصور

تا اینکه بوی گوشت کباب هشام شان سید از منصور هیچ اثری انتزاع نمی شد که مشعر بر الم درد
آن باشد مردمان ازین حال مستعجب شدند و در نفح الطیب بسیاری از خبرهای کرم و عفو و حلم
و حسن خلق آن در معرض بیان آورده فرموده که چهار منصور را اگر در قید قلم آوریم کتابها
خواهد شد ولی عنان بیان انگاه دشت میکنیم منصور ابن ابی عامر بعد از انقضای بیست
و هفت سال از سلطنت خود سنه ۳۹۳ هجر ظفر المظفر در حین غزوه فرنگ بشهر سالم بیک
اجل را لبیک گفته وفات یافت پسران آن عبد الملک و عبد الرحمن متعاقباً در هر سلطنت
قیام ورزیده اولا عبد الملک امر سلطنت را اقامه داشته سیاست و غزا را مانند پدر
خود بمفاد الولد سر لابیه الی مدت هفت سال مرعی و جاری می داشت و مدت آن در نهایت رام
عید بود بعد از ان پسر دیگر آن عبد الرحمن در امر سلطنت ثابت گردید مانند پدر مغرور
خود در منع کردن خود را از تحت حمایت خلیفه هشام در استقلال خود اقدام می ورزید تا اینکه
رأی آن بگرفتن سلطنت مستقله تصمیم یافته بقضای ولی عهدی خلیفه هشام نمود
چون خلیفه هشام تغلب و استبداد او را بر خود مشاهده کرده بود خواهش او منظور کرده
اهل شورا و ارباب حل و عقد را در نزد خود حاضر داشته عبد الرحمن را ولیعهد گردانید
و خطی بر ولیعهدی آن نوشته قضات و وزرا و وسایر اهالی ان امضا کردند بعد
از ان بسیاری از بنی امیه و غیره سعی نقض ولیعهدی عبد الرحمن کردند فتنه عظیم
برانگیختند تا اینکه عبد الرحمن را در سنه سه صد و نود و نه کشتند
بعد خلیفه هشام را خلع کرده و با محمد پسر هشام ابن عبد الجبار بن امیر
المومنین ناصر بیعت کردند بعد هشام دا پس انده ده شد در
سنه چهار صد و سه مفقود گردید و بعضی گفته کشته شد
و از ین مرحله فتنه های بسیار موجود گردید که کلام در ذکر
آنها طویل میگردد و عاقبت آن با درین بین به زوال مملکت
آنها انجامید و کلمه شان متفرق گردید و روزانه خلیفه خلع
میگردید و بدیگر بیعت واقع می شد تا اینکه در مملکت
اندلس والی آن خود را خلیفه میگفت و امیر المومنین بلقب میگردید
و جماعت مملکت های اندلس بتفریق مبدل گردید و مملکت در
طوایف تغلب قرار گرفت و در هر طرف پادشاه ذی استقلال صاحب
تغلب بود که حاجت بذکر نامهای شان نیست درین حین امر مردم نصاری قوت پیدا کرد
در ملکتها اندلس تغلب مینمودند پیاپی مواضع را مالک میشدند در آنغایت در هر طرف پیش می رفتی


فتوحات اسلامی
(۳۸۵)
ذکر اول شهری که طاغیان اندلس گرفتند

و پادشاهان طایفه های اندلس از احوالات یکدیگر پرسش نمی نمودند و حمایت یکدیگر نمی کردند و هر
کدامشان از نفس خودتی بجمله مدافعه مینمود و بسیاری اوقات با همدیگر خود با مقاتله میکردند و بعضی
بر بعضی تغلب می نمودند.
ذکر اول شهری که طاغیان اندلس گرفتند
اول شهری که طاغیان مالک گردیدند شهر (بلنسیه) بود که درسنه ۴۵۰ به تصرف شان درامد بطاغیه
مشهور بواقعه د بطر نه ) است که نام آن موضع می باشد و سبب این بود که فرنگیان شکر بزرگی فراهم آورده
در سنه مذکوره بشهر بلنسیه نزول نمودند و اهالی آن از محاربه بخبر بودند و چندان بعیش و عشرت مشغول مجالس نگ
و شرب مشغول بودند که مطلقا امر محاربه خیال دل و دماغشان نمی گشت چون فرنگیان بدانجا فرود آمدند
براهالی آنجا پشیمانی خودها را از آمدن ظاهر کردند و با نها می فهمانیدند که ما بان تاب مقاومت شمایان را
نداریم بدین سبب آنها را فریب زیاد دادند و آن ساده لوحان فریب خوردند و فرنگیان انهار
بالطماع و بطلع انداختند انها نیز بطمع افتادند و مغلوب گردیده در آنجا از پادشایان طوایف عبد الزحمن
ابن عامر محاضر بی بود بعد دشمنان در چند مواضع بردن شهر کمین ها مقرر داشتند و بر هر جا هر جا سواران
ایستاده کردند اهالی شهر گمان کردند که دشمنان متفرق شدند و از سرشان بکوچ و باری باشند
اهالی شهر همراه امیر خود با کمال زینت و شوق از شهر بیرون گردیدند که ناگاه کمینان دشمنان بهر
کردند تا اینکه مردمان شهر تا ماشوق بسیار بیرون گردیدند ناگاه کمینان دشمنان بر سر شان خروج
کردند و سواران برایشان فرود ریختند قتل بسیار کردند و اسیران بسیار گرفتند تا اینکه دمارشان
کشیده شد کسی نجات نیافت مگر که اجل آن باقی بود خود امیر خلاصی یافته دشمن بر بلنسیه مستولی
شد بلنسیه در شرقی اندلس از شهرهای بزرگ شرقی اندلس، بلنسیه، مرسیه، تطیلیه، سرقسطه، لارده
داتیه، سهمله، ثغر الاعلی، برای هر یک از شهر ها مضافات وسیعه است ابوالایوب سلیمان بیخی
بن هود جزامی پادشاه مستقل بود به شهر تطیلیه بعد ازان فرنگیان باقی شهرهای مذکور فوق را مالک گردیده
استیلا و دشمنان اول در بلنسیه بود در سنه مذکوره و ذکر پس آمدن آن بدست مسلمانان و بازگرفتن
آنرا نصاری بار دگر در آینده بیان می شود انشاالله تعالی.
ذکر مالک شدن دشمنان بربشتر و سرقسطه که آن قصبری طاغیه است
از جمله مالک شرقی اندلس، بشتر و سر قسطه، وثغر الاعلی، وشهر تطیلیه، ومرسیه، وبلنسیه و غیر ذالک که
ملوک الطوائف بنو سلیمان بن هودین و جذامی تغلب نموده بود از سنه ۴۳۱ بیشتر از ایشان بنو منذر
بن مطرف نجیبی تغلب کرده و در سنه مذکوره بنی سلمان از ایشان گرفته بودند چون سنه ۴۵۶ شد شکر
ارد خیش نزول نمود آنها محاصره کرد امیر یوسف بن سلیمان در حمایه شهر تقصیر کرد اهلی آنرا اغتشم
نفوس شان کردها سینه چهل روز دشمنان محاصره داشتند تا اینکه صلح هل شهر در باب خوداکه نزاع فتا


فتوحات اسلامی
(۳۸۶)
ذکر اول شهر ملطاعیان از اندلس گرفته شد

چه کم بودن آن این خبر بدشمنان رسید محاصره و قتال و ابراء بی شدت دادند این شهر حقیقتا همچو
دو شهر بود کهتر از بطرفی زره پوش شهر اول را داخل شدند مردم وحشت نمودند بشهر داخل بائی رفتند
جنگهای سختی پیش واقع گردید و هیصد نفر فرنگی کشته شد بعد چنان اتفاق افتاد که کاریزیکه آب
آن در جوی شهر می آمد به زیر زمین در سرداب موزون بود کاریز خراب و فاسد گردید رنگ
بزرگی بدیوار سرداب افتاد سرداب بسته آب از شهر منقطع شد مردم از زندگی ناامید شده ناچار
شده طلب امان کردند خاصه بر نفسهای خود دون مال و عیال دشمنان ایشان را امان دادند
چون بیرون شدند غدر و عهد شکنی کردند تمامی را کشتند مگر ابن الطویل که لشکر کش بود و قاضی و طبیب
و آن چند نفری که بمرابطان شونده گان رسیده برای دشمنان زراعت میکردند تا یتیمان از شماره آن با خواست
تا اینکه آنچه بعضی قدم پای دشمنان به نهادند هیصد دختران بکر اختصاص یافتند و از فرط رو علی دیونشان هیصد نفر
با رشد و مقدار کشته گان اسیران صد هزار نفر شدند اما من اثنالیه راجعون از عجایب که درین شهر اجرافات
این بود که چون قنات و آب قطع گردید زنان بر دیو ار شهر ایستاده به کسانی نزدیک خود ندا میکردند که جرعه
آب میامی بده و اولاده شود آن بی رحم میگفت که هرچه با خود داری بده تا تو لاب هم زن بیچاره از شدت
تشنگی پوشاک و زیور خود را تسلیم میکرد تا قطره آبی میگرفت سبب کشتن شان این بود که دشمنان از بدر
رسیدن سنان بسیاری باودن شان میرسیدند چون برایشان زیاد بر شهر را کشتند پادشاه امر کرد گزبرا
کنند که باقیها با امان باشند و ترامر نمود که باقی مانده ها از شهر بیرون شوند مردمان چنان بدو وازه هجوم کرد
که از کثرت ازدحام خلقی مردند بلکه از دیوارهای شهر بذریعه ریسمان فرود آمدند و بآشامیدن آب مبادرت
کردند در شهر مقدار هفتصد نفر از معتبرین جای گرفته بیرون نشدند اما منتظر بودند که چه بلا بر سرشان نازل
خواهد شد چون شهر از کشته گان اسیران و خرابه ها خالی گردید در باقی ها ندا کرد و شد که هر یک از
ایشان بطرف ارخو و اهل خود بروند و در امان باشند جمع گردیده شتافتند چون هر یکی شان
با اهل خود در منزل جمع شدند فرنگیان علیهم اللعنه بامر پادشاه خود آنها را تقسیم کردند و هر یک
از ایشان را با حویلی و انچه در وی بود هیچه نگرفته بود با حصه من هذا الافعال جماعتی از اهل
شهر گریخته سر کوه را پناه قرار داده بمواضع محکمی متحصن شده بودند نزدیک بود که از تشنگی هلاک
گردند پادشاه بر نفوس شان امان داده از غایت تشنگی بر صورت مرده گان بیرون
شدند و آوشان را واگذاشتند چون اندکی راه رفت جماعتی از کافر انیکه حاضر حادثه نبودند
ملاقی شده ایشانرا کشتند مگر کسیکه اجل او نرسیده بود فرنگان عنهم اله تعالی که در شهر داخل شدند -
بناموسی های مسلمانان افعال قبیحه را معمول داشتند که قلم از تحریر آن می شرم د خلاصه اینکه مسلمانان پیش از
در هیچ زمانی مشاهده نکرده بودند بعضی زنان محنت کش را که خوش میکردند بغلامان میدادند چون باستانج م دیا جو بردنا
اند تاریخ دختران صاحت جمال و از کودکان زیبا با خود داشت به افوتان خود هدیه می بردند تا شهر را از هر شری


فتوحات اسلامی
(۳۸۷)
هزار و پصد سوار و دو هزار پیاده گذاشت از جمله چیزهای که درین حادثه تنیجه او در دگر
بعضی تجار یهود در پیشتر بعد از حادثه آمده اراده فدیه دادن دختران بعضی معتبران که خودشان نجات یا
بودند داشتند که آن دختران در سهم سر نیکی ها ندایشان شده بود که تا جود یرا می شناخت تا مر گفت رفتم
بمنزل وی این خانه دیدم که بوضع صاحب سرداشته و بر فراش آنتکیه کرده در بهترین جا مر در تحت پیری
وی فراوان میکند اسباب فرش و پاسنی گذاشته رفته بودند همان هیئت مکمل بود و خدمتگاران
وی مخصوم مویها برسر آن ایستاده در خدمت وی سعی میکردند چون مرا دید مرحبا گفته از قصد من
پرسید باوی گفتم و ببیاری ختر که وی رسیده بود اشاره کردم معنی دخترانی که برسرا و ایستاده
بودند کہ آن جا جمیع دانستم تبسم کرده بزبان خود گفت چقدر زود طامع شدی در چیزهایکه بر تو توشم
شد ازینها اعراض کن که چیزی شماند کسانیکه مقاطعه من بسیا سیر ند از قریب های تو خواهش
که گفتم رای من در داخل شدن قلعه نیست بغرب تواش و پہلوی تو اطمینان من است
یعنی اینها را یمن بده من آنچه خواهش داری بتو میدهم گفت چه چیز است در نزد تو گفتم زندای
بسیار پاک و عیار تنیع غریب گفت گویا مرا بآرزوی اندازی بچیزی که در نزد من نخواهد
بود یا بجهد بعضی خدمتگاران که یونانم داشت بزبان بدی وی تغییر خورده بلو بگفت برخیز
آنچه در صندوق است پیش من بسیار بطرف صندوق برخاست همان طلا و کیسه های دراهم را
آورد و بسته های لولو و را پر سنه کرد و پیش روی کافر ریخت تا اینکه نزدیک بود شخص آنر اینهان
کند بعد از ان بوای آن خادم گفت نزدیک کن چیزی همن از ان تخت ها و انز دیک کرد
بوی قطعه از قطعات عمائل و خزر و دباج فاخر تا اینکه بصر من نیره شد و حیران شدم آنچه
در نزد من بود ذلیل شمردم بعد از ان گفت در نزد من در اینجا هر چیزی هست که بآن لذت
بگیرم بعد از ان بمن قسم خورد که الخشیاء که در نزد من بود و کسی برای من معوض این مایه
که از من خواستی نمیداد قبول نمیکردم زیرا که این دختری صاحب این منزل و در قوم خود نجیب
و صاحب جمال است که خود اختیار کردم تا ازان اولاد شود ما این کار ها را بعوض آنچه بزمان ما در حین ذلت
خود میکردند اجرا میداریم فسبحان ما اعظم شانه وجله بعد از ان گفت زیاده کنم این کینز یباریک
و لطیف بامبنین اشاره بیجاریه دیگری کرد که برای والد خود گاهی خوشخوانی میکرد گفت
ای فلانه بگیر ساز را دخترک بر ا بر نشته ساز را گرفته و من فکر میکرد ام الشکهای و برا
که بر رخساره آن میچکید آن کا فر سرعت کرده اشک او را بدست خود پاک میکرد انسیری تغنی
میکرد که من معنی آنزا نمی فهمیدم چه چاکی ساکن کا فرچون از وی نامید شدم برخاسته رفته دار ساری مال و
اسیران که در دست زنان بود تعجب کردم در نعم الطیب آورده که
اینها قناعت بخش است بر ای کسی که


فتوحات اسلامی
(۳۸۸)
ذکر پس گرفتن مسلمانان برشتبر ومسقط
آنگرا کند و بندگرفتن است بران کسی که بندگی و ان حق تالایغیر نمیدهد اجال تو ملی تا اینک تغیر د هند آینه
در نفسهای ایشان است چون بولی اندسن متها برایشان متوالی شد و ملذات و شهوات بنده
رفتند قطع صله رحم و الفت کردند بر کنار وادی ہلاکت رسیدند نفس های خود را بر باطل
معلاج داشته به نعمتهای فانی غرابی کردند از طاعت خالق دور و وصیت نبی صلی اله علیه وسلم
خود را متروک از مند بندره بیخود غافل شدند تا اینکه دشمنان شان در میان بار با هاخلاط
گر دید و شکست سویشان بازگشت ولا حول ولا قوة الا بالله العلی العظیم
ذکر پس گرفتن مسلمانان بر شتیر ومسقط را
چون سنجهارصد و پنجاه و هفت شد احمد مقتدر بن ہود که تقصیر کرده در نزد اہل ان ستم بود و
اہل اطراف بر او بان متخرف شده بودند آهنگ آن نمود ہمراہ مد های معتمد برب او والی قرطبہ برای
اینکہ نام بد و بی ناموش و دہ حق تعالی بروی ثبت گرداندداله خون کند در عی توفیق کرده با جاعی از سلمانان
قصد بر بشتر را نمود کفار را به حلاوت جهتا که هر حبان از وی شک افتاد اہل حقیقت و دلاوران
عزیر گردیدند شهر حلب کوفت گردیده تا اینکه تقال دومستان او در نصرت او و دشمنان در انترنت
رسانند دشمنان پشت گردانیده داخل شهر شدند مسلمانان برایشان داخل شدند تا مای آن ارای
شدند مگر کسیکه از جای واقعه گریخته بود شمشیر در میان کفار به جولان آمد و مارشان را
کشیدند مگ کسیکه از خرد مایه گان غلام و بزرگان فدیه دادند و انچه در شهر عیال و اطفال
بود ہمہ را اسیر کردند شهر را بقدرت خالق باری متصرف شدند طایفه ارسلا نیکه حامی
کوشش کنان در تصرف دین خداوندی بودند در میدان شمشیر نصرت مقدار پنجاه نفر
شهید شدند و از دشمنان خدا مانند ہزار سوار و مجهزار پیاده کشته شدند مسلمانان شهر را
از پلیدی شرک شستند و از نکافک مصیقل صحانی ساختند مامون بن ذالنون بلنسبه
پس گرفته ابو بکر بن عبد العزیز منصور را بران والی گردانید بن هود در انتقاض مداخله کرد ه به
بلنسیه استبدار نموده و بر ا ضبط کرد بعد از وی پسر وی قاضی عثمان بن ابوبکر به تصرف درا
تاشته بدست او باقی بود چون طاغیه در همین سال طلیطله را مالک گردید چنانچه ذکر ان
می آید از قاور بن ذنون تسلیم شد ندانظرف قاور نکو و بشروط اینکه بلنسبیه وی تسلیم نماید
بعد طاغیه بمعیت لشکرهای خود رفته تا اینکه بلنسبیه را به تملک در آورد و سبب تملک آن بن بود که
چون قلعه مذکور با جیوش طاغیه متوجه آن ملا کردید مسلمان های ان و لا از بیم تملک جیوش طاغیه
قاضی عثمان بن ابی بکر را مخلوع نموده بلنسیه را تسلیم قاور نمودند و این واقعه در سال چهار صد جتان
و هشت و قاور تا سال چهارصد و هشتاد و سه در انولا بوده و این امر بعد از دخول یوسف
ابن تاشفین باندلس و تغلب آن بر ملوک الطوایف شده چنانچه در ما بعد مذکور خواهد شد
یوسف


فتوحات اسلامی
(۳۸۹)
ذکر گرفتن مسلمانان برشتر و سرقسطه را

یوسف مذکور بجهة تشخیص بلنسیه از تصرف قادر تجهیز لشکر نموده امارت آنرا از برای قاضی ابی احمد
سعید بن عبدالله صحاف گردانید و قاضی مذکور قادر بن ذی النون که طلبیطله را تسلیم الفونس
امیر طاغیه نموده بود در شهر بلنسیه محاصره کرده با جماعتی از ثغری وابسته خود بر قادر هجوم آورده
او را بقتل رسانید و این واقعه در سال چهار و هشتاد سه بود و این جماعت بلنسیه را مالک
گردید بعد از ان جماعتی از طایفه که بوجود آن جماعت طلب فتح و نصرت می نمود در زمان
ملک بلنسیه بآن معاونت یاری نموده بودند از نزد آن بازگشته و قاضی هم از استیلا
طاغیه بر سر خود خائف و متوحش گردیده از امیرالمسلمین یوسف بن تاشفین بجهة امداد خواست تا
برای آن فریاد رسی و معاونت نماید درینصورت آن تعطیل گردید در این اثناء یوسف
بن احمد بن هود صاحب قسطه لذریق رمیط اغیه را بر استیلاد بلنسیه به حرکت آورد
لذریق با لشکریان خود داخل بلنسیه شده قاضی بن حجاف بهمراه آن معاهده نمود بشرطی که
ذخایر قادر مذکور را حاضر نماید و این عهد را موکد به قسم نمود که اگر ذخایر مذکوره در نزد ان نیافته
و موجود شد او را بقتل رسانند اتفاقاً ذخایر مذکوره را از نزد ان یافتند قاضی موصوف را
بر آتش سوختید در بلنسیه حمله کرده آنرا ویران کرد این استیلا در سال چهار صد و هشتاد
و هشت بود بعضی گفته اند که در سال سابقی ازین بوده و این طاغیه را قنطیر میگفتند و
پیش از گرفتن بلنسیه بیست شهر را محاصره نمود بعضی گفته که بلنسیه را صلحاً داخل و بعضی گفته که
بقهر و غلبه داخل شده و او را سوخته تباه کرد و از جمله اشخاصی که دران ولا سوختنه یکی ادبیه
ابا جعفر بن بناء شاعر مشهور بود و بعد ازان لشکر امیرالمین یوسف بن تاشفین متوجه آنولا
شده در حالیکه ابا محمد مزدلی امیر لشکر بوده و در سال چهار صد و نود و پنج حضرت خیرالمشرکین
جل سلطانه بلنسیه را بدست آن فتح نمود تا سال ششصد و سی بلنسیه در تصرف مسلمانها بود
بعده دشمنان از نزد مسلمانان گرفتند. و وقایع ما بعد آن عنقریب مذکور خواهد شد
از جمله مواضعیکه دشمن بآن غالب گردیده یکی شهر مریه که از جمله شهرهای مشهور و بزرگ
اندلس است که در سال پنجصد و چهل و دو دشمن بآن غالب شده به هیئتی که عد داساراء حزان
باکره بچهارده هزار رسیده ابن حبیش که از اخرین حفاظ اندلس بوده گفت که در زمانیکه دشمنان پادش
بر مسلمانان قلعه مریه غالب شدند من انجا بودم در نزد سر دار نصاری که نواسه دختری
الفونش بوده رفته برای او گفتم که نبت الاسلامید نسل تا هر قل یا دو ارم و پسر
سائم سردار برایم گفت بگوی بیان کردم برایم گفت که فارغ البال با اهل وعیال و
مصاحبان خود بکمال آسوده حالی بدون بند و قید ازین دیار بر آمدم و بعد از
اینکه قلعه مریه در سنه مذکوره گرفته شد باز در سال مذکوره نیز گرفته شد باز در سال پنجصد دسی


فتوحات اسلامی (۳۹۰) ذکر مالک شدن طلیطله را

و رو مسلمانها قلعه مذکوره را تصرف شده در دست ایشان بود تا اینکه باز کفار فجار آن
قلعه را گرفتند و زود است که انشآءالله تعالی در مابعد بیان کرده شود .
ذکر مالک شدن طاغیه طلیطله را
در کتاب نفح الطیب گفته که اندلس منقسم میگردد به سه قسم مشرقی و مغرب و متوسط و
و هر یک ازین قسام ثلاثه مشتمل است بر شهرهای عظیم که هر کدام آن مملکت مستقله می باشد که
در بر گیرنده اماکن وسیعه و منازل رفیعه و ده ها و کشت زار های باندازه و بوستانهای
ترو تازه و مردمان متمول منعم از حد افزون کذا فاحال شان از شماره و اندازه حساب بیرون
میباشد چنانچه قرطبه و طلیطله و جیان و قسقله و غرناطه و مریه و مالقه و دیگر مواضع که ذکر
و بیان آن موجب ملالت و طوالت خواهد گردید از جمله بلاد متوسطه میباشد مریه
و بلنسیه و شاطبه و دانیه و سهمله و لغرالاعلی و سرقسطه و تطیله و دیگر اماکن و اقطار که
ذکر ان از حیطه بیان افزون است از جمله بلاد مشرقی میباشد و اشبیلیه و مارده و اکشنوبه
و شلب و شنترین و لبکه و الخضرا و تطلیوس و دیگر اماکن و دیار که ذکر شان موجب اطناب
میشود از جمله بلاد غرب اندلس میباشد چون امر خلافت مسلمانان ضعیف گردیده ملوک
اندلس متفرق شدند و اختلاف بسیار در میان شان واقع و فتنه و فساد شایع گردید
ممالک مذکوره در قید تصرف و تملک پادشاهان بسیار درآمده از انجمله ملوک الطوایف
نام نهاده حکمرانی هر پادشاه در خطه قلمرو آن مستقل و جمله اوامر و نواهی آن در اطراف و اکناف
مملکت آن ساری و جاری بوده چنانچه شاعر خلاصه گفته پادشاه ممالک خطیم
صغیر مشق ما فکرم ماست - لیکن سلاطین موصوفه در اتساع و عدم اتساع ممالک ملوکانه
خود مختلف الاراء بودند و ابتدا تفرق ممالک مذکوره و استبداد تلک طوایف موصوفه
از سنه چهار صد و هفت بوده که ملوک مذکوره پیوسته با یکدیگر منازعه و مجادله نموده هر کدام
غالب و مغلوب بر همدگر میشدند که عد و شان بانزده و میان اسامی شان محتاج الیه
نیست و بزرگترین ممالک در نزد آنها قرطبه که دارالخلافه و پایتخت فیروزی بخت
و دارالسلطنه بوده که از جمله ملوک الطوایف معتضد بن عباد بران مستولی و غالب
شده بود پیش از تغلب عباد مذکور بر آنولاد قبضه اقتدار ملوکانه ابی جهور یحیی
بن جهور بن معافری کلبی بوده و ابتدای تصرف آن از سنه چهار صد و بیست و دو
و بعد از موت آن بتصرف اولادات او تا اینکه در سنه شصت و یک ابن ذی النون
صاحب طلیطله بقهر و غلبه از نزد شان گرفت تا سنه چهارصد و شصت و نه بتصرف آن بود
او معتضد بن عباد مذکور بعد از مقاتله بسیار ولایت ذبور را از نزد ابن ذی النون انتزاع


فتوحات اسلامی
(۳۹۱)
المالک سدسی عبادیه ۱

نموده در جمله باقی ممالک متصرفہ خود ملحق و مضموم گردانید ابن عباد بزرگترین ملوک طوایف
بوده که دیگر ملوک ہدیه و تحفه برای او میفرستاد تواضع و تملق او را پیشه نموده
از سطوه و ہیبت آن ترسان و لرزان بودند و ابو المعتضد همان شخص است که تاسیس
این ملک برای او شده بعضی گفته که از قبیله لخم بوده و نسب آن بنعمان بن منذر که
ملک حیره در جاهلیت بوده منتهی میشود و معتضد مذکور در سنه چهار صد و یک وفات
یافته و بعد ازان پادشاهی به پسر آن معتمد محمد بن عباد تعلق گرفته پادشاهی آن
وسعت یافته و سلطنت آن از سلطنت پدر آن بلند تر و افزون تر گردید و دیگر
از اعظم ممالک طلیطله است که بتصرف بنی ذی النون بود قبل از ان از اول فتنه
و تفرقه تا سنہ چهار صد و بیست هفت بتصرف یعیش بن محمد بن یعیش بوده که از نزد خلیفه
اسمعیل ظافر بن عبدالرحمن بن سلیمان بنی ذی النون یکه در اصل خود از بربر و از قبیله
ہواره بوده تغلب انتزاع نموده و در تحت تصرف مالکانه خود در آورده در جمله ممالک
مصرفہ خود داخل کرده تا مملکت ان وسعت یافت و در سنه چهارصد و بیست
ونه وفات یافت و پسر آن مامون ابو الحسن یحی والی آنولا گردید و پادشاهی اریخی
شد تا اینکه در میان ملوک الطوایف سلطنت آن بزرگ تر گردید در سنه چهار صد و شصت
ہفت وفات یافت و بعد از ان نواده آن قادر با لله یحیی بن اسمعیل بن مامون بحجوالی
انولا گردید و طلیطله که از جمله بلاد متوسط اندلس بود طاغیه از نزد قادر بالله مذکور
انتزاع نمودند طلیطله و اطراف انرا ثغرا دنی و سرقسطه وجهات آنرا ثغر اعلی می نامیدند
و نیز طلیطله را مدینة الاملاک سمی نمودند زیرا که در حیطه تلک هفتاد و پادشاه در آمده و کشته
شده است که حضرت سلیمان بن داود و حضرت عیسی بن مریم علی نبینا و علیہم الصلوة
والسلام طلیطله را بقدوم سعادت لزوم خود ها مشرف فرموده و حضرت ذوالقرنین
قدس الله تعالی اسراره العلیه نیز بو رو د ابتهاج اتود مبارک خود نیز مفتخر ساخته و طلیطله
شهر حصین حصین و معموره قدیمی و از بنا کرده عمالقه و جمیع جہات آن شامل اقالیم رفیعیہ
و قراء و چراگاه های آباد و سیعه و کشت زارهای عجیبه و قلعه های محکم و استوار میباشند نیز
در آنجا پل عجیب البنائی است که زبان بیان و وصف واصفان از تفصیل آن عاجز است
که مشتمل بر یک طاق که طول آن سه صد باع و عرض آن هشتاد باع می باشد که اب بشدت
در آن طاق در آمده و بشدت می برآمد و در آن جوی نا عوره بود که بارتفاع نود ذراع آب از
دریا بر آورده و داخل پل موصوف جریان میداد تا آب از آنجا داخل شهر مذکور می شد و
مامون الرشید در آنجا قصری بکمال محکمی بنانموده و مال بسیار نفقہ کرد و در وسط آن دریاچه و

باغ مقدار گشت روز عیدون
که در دو دست محمد و اخو غامده سطح
آب میباشد ۱۳
نا عوره دولاب را گویند
که آب از دریا بجوی صعود میکند
مانند دولاب رح ۱۳


فتوحات اسلامی

(٣٩٣)

ذکر مالک شدن طاغیه طلیطله را

در میان آن قبه ساخته که تدابیر مهند سانه و تعمقات حکیمانه آب در اعلی قبه صعود نموده و ازان در میان قبه پایان شده بطور یکه گویا قبه در رسخیر میطی بود و باوجود آن مامون در وسط آن نشسته و از الایش ترشح آب بر وجود آن مامون واگر خواستی شمع در آن می افروخت روز در آنجا مامون بکمال فرحت اسوده نشسته بود که این شعر را از قایلی شنود که میگفت شعر
ابن بناء الخالدین و انما بقائك فيها لو علمت قليل لقد كان في ظل الأراك كفاية لمن كل يوم يعتريه حيل
معنیش اینکه ـ بناء بنای عمر شید چر اکنی گردانی ناایست بقایت دران قلیل ـ در سایه اراک اقامت کفایت است آنرا که میرسد همه دم بانک الرحیل ـ بعد ازان بمدت اندک زمان حیات مامون در سنه چهار صد و سی بکوچ انجام یافته بعد ازان فواده ابن یحیی قادر بالله والی گردید تا اینکه ولایت از نزدان گرفته شد و نیز بلنسیه بوسطه طاغیه بان تعلق گرفته تا زمانیکه کشته شد چنانچه سابقاً گذشته و در ولایت طلیطله باغ و بوستانهای فراوان و جویهای اب روان و ریاض جنان و میوه های خوب مختلفه الطعم والالوان و نیز ایوان کلانی که گویند اسپ دوانی دران می شد در طلیطله بوده از برای اولاد ذی النون ملک طلیطله دولت بسیار بود و که در عزو شرش بکی آسایش بکمال رسیده تا اینکه طاغیه سمی با دفونش در گرفتن سلطنت آن طمع کار شده باین طور که قاد یحی مشغول فسق و فجور و نافرمانی و شوخی و بی باکی و لهو و لعب اکثر افرنج و مصافات غیر مشروع شان مشغول و گرفتار شد تا اینکه از لهو و لعب متلذذ شده دست تعدا به مال رعیت دراز نمود و درین اثنا پوسته شیئاً فشیئاً مردمان افرنج مملکت او را بتصرف خود درآورده تا اینکه طلیطله را بتجرفته مملکت او را تصرف نمودند و در وقت اراده گرفتن آن ممالک اد فونش بالشکری خود در آنولا رفته اندک اندک ده ها و ولایات آنجا را در حیطه ملک خود در آورده و دایره سلطنت او را تنک مینمود و آن تدابیراد فونش در مدت هفت سال بوده و چون کار بر اهالی آنولا دشوار و حصار بر ایشان تیره و تار گردید مسلمانها رضا بقضا داده از حصار فرود آمده اکثر انها اسیرو مقتول و غارت گردید اما کوچ دیار شان تا راج و تباه شد و ابن بسام واقعه بطرنه را ذکر کرده که مام پیش ذکر نمودیم و بیان نمود انچه رسیده بود برای مسلمانان در نزد گرفتن آن و همچنین بر اهل طلیطله جاری شد زیرا که دشمن را خداوند خار و بی اعتبار نماید بر مسلمانها غالب گردید و جماعات مسلمانا نرا بقتل رسانید و از جمله اموال غارت کرده افرنج در زمان قهر و غلبه براهل آنولا هزار جامه دیبای فاخره سرخ رنگ بود بگذرا دیگر اشیاء ذی قیمت و در سنه چهار صد و هشتاد و هشت طاغیه طلیطله را گرفته و قاد یاهی

رباعی
برخیز فراتر سر غارت
چون بودن تو در ان قلیل است
بنشین و بگو سخن می شنو
کز مک ندای الرحیل است

دویر


فتوحات اسلامی
(۳۶۳)
ذکر مالک شدن طلاغیه طلیطله را

و دیگر مسلمانان آن ولارا اولاً امان دادند چون طاغیه آن ولارا مالک شد رویه عدل اسلامیرا
جاری کرد و بقیه اهل آنجا بصورت عدل و ا ما بانها مشاهده نموده مردمان فرومایه بنصرانیت
مایل و خورسند شدند و برای پادشاه ایشان گفتند که چنانچه ملوک سابقه این ولا را تاج
خسروی بسر بود ترا نیز باید تاج ملوکانه بسر باشند در جواب گفت تاج بسر نمودن پیش قوّت
گرفتن قرطبه ایشان سست و بجهته این مدعا ناقوسی مقرّر نمود و تدارک استعداد ملک
قرطبه را کرد و از جمله چیزهائیکه دلالت بر بزرگی طلیطله و استحکام حصار آن می‌نماید اینست
که چون مسلمانها طلب و انپس گرفتن ولایات متصرفه اعدا را نمودند گرفتن طلیطله چنان جایز
شدند که در تصرف دشمن تا آخر مدت باقی ماند چون مسلمانها در اول کار اندلس و فتح
نمودند حضرت خیرالناصرین جل سلطانه در دلهای نصاری ترس و بیم انداخت تا خودرمان
نصاری از ان دیار فرار نموده بقسمی که احدی از نصاری در اول واقعه که در مابین انها و
مسلمانها واقع شد در انولا باقی نمانده طلیطله را تخلیه نمودند که مسلمانها طلیطله را از مردمان
نصاری بالکلیه فارغ یافتند و نیز مائده و خان حضرت سلیمان علی نبینا و علیه صلوه
و السلام را یافتند و بعضی گفته که آن مایده حضرت سلیمان علیه الصلواه والسلام نبوده
بلکه از ملوک خودشان بوده که نهایت شادمانی مینمودند در ساخت آن که بآب طلا
رنگ شده و بجواهر شاهوار و مروارید آبدار و یاقوت و زمرد پیشار مخلل و مرصع بوده که مثل
آن دیده نشده بود که سه صد و شصت و پنج پایه های آن از جنس خود مائده بوده و طارق بن زیاد
فاتح اندلس مائده موصوفه را گرفته و بطریق هدیه و تحفه در نزد ولید بن عبدالملک برد
ذکر انچه بعد از غلبه نصاری دشمن بر طلیطله در مابین ایشان و معتمد بن عباد صاحب قرطبه وان
رسایل عظیم اثرش و نه که ابن عباد بزرگ ترین ملوک الطوایف بوده بدلیل اینکه با بسیاری
ملوک الطوایف مقاتله نموده و اکثر ممالک ایشانرا در حیطه تصرف خود درآورد مثل قرطبه و
و اشبیلیه و بطلیوس و شریش و قرمونه ورنده و غیرهم و باقی ملوک الطوایف از نزد آن ترسان
و لرزان بوده پیوسته التماس رضامندی او را مینمودند و چون ابن عباد قوت و شوکت
اذفونش طاغیه را مشاهده نمود بطریق نفاق برای او هدیه میفرستاد و فروتنی میکرد و بر ذمّه
خود مقرره نهاد که همه ساله برای او تادیه نماید و در زمانیکه اذ فونش طلیطله را مالک
شد مقدّر مقرره معتاد خود را که همه ساله برای اذ فونش میداد اذ فونش هدیه اورا قبول
نکرده شخصی در نزد ابن عباد فرستاد تا اینکه شوکت و هیبت آنرا بترساند و بعدم
آمدن او را بقرطبه بطریق قهر و غلبه نمود که قرطبه را فتح می‌نمایم مگر اینکه حصاری
محکم و استواری که من اراده انرا دارم برای من واگذار شود و معاهده


طليطلة
ذکر وقایعات بعد از غلبه تسخیر این
(۳۹۴)
فتوحات اسلامی

بمسلمانان باقی بماند و بهمراه فرستاده اذقونش در نزد معتمد جماعتی از نصاری متابعان اذقونش
بودند عده انها تقریباً پنصد سوار میشد و چون در نزد معتمد رسیدند معتمد موصوف
رسول مذکور را بمهمانی در نزد خود حسره در آورده جایداد و باقی سوار انرا
متفرق با و طاق و منازل لشکری خود تقسیم نمود و لشکری خود را حکم داد تا اینکه سوار
های نصاری که بهمراه رسول اذقونش آمده بودند همه را بقتل رسانیدند و رسول
مذکور را معتمد در نزد خود چنان طپانچه و مشت بر قفای او زد که هر دو چشم او از کا
سهرش برآمد و سه نفر از همان نصاری در نزد اذقونش سلامت و اپس رفتند و این قصه را برای او
خبر دادند اذقونش چون ازین مضمون واقف شد تجهیز لشکری به سخانب قرطبه بجهته محاصره آنولایت
بود خود او واپس بطلیطله آمد تا در تجهیز و آلات حصار و لشکری بیفزاید و چون خبر باهتمام شهر با همی
معتمد رسید بجهته تدبیر مدافعه این کار بجانب اشبیله روان گردید و مشایخ و علماء
قرطبه این مضمون را شنیدند و بحقیق این ماجرا را نمودند و از قوه افریخ و
ضعف مسلمانها واقف گردید در کو انیحا حال و گذارش احوال ملوک الطوایف
تامل نموده دیدند که همه شان در لذات نفسانی و شهوات حیوانی مستغرق و فرورفته ان
و همیشه با یکدیگر خودها مقاتله و از افریخ در این باب استعانت می نمایند علماء موصوف
بجهته مشاوره و معالجه این کار اجتماع نمودند بعضی گفتند که مردمان افریج در بلاد اندلس غلبه یافتند
و اکثر مواضع را متصرف شده اند واگر این کار بقسمی که می بینم بر قرار بماند البته نصرانیت عود
می نماید چنانچه بود و قوت و شوکت آنها روز افزون میگرد بعد از ان علماء موصوف در نزد قاضی
القضات که در نز دشان بلقب بقاضی الجماعة وسمی بقاضی عبیداله بن محمد بن ادهم بود رفتند و
برای او گفتند که چرا بحال صغار مسلمانها نظر میکنی که بخواری افتاده برای طاغیة جزیه میدهند بعد ازان
که دایما از نزد طاغیة جزیه میگرفتند و ما یان مصلحتی دیدیم که در نزد تو عرض می نمائیم قاضی موصوف
پرسید که آن مصلحت چیست گفتند که مردمانرا یعنی قحط میفرستم که اگر در ولایت مایان حاضر شوند مناصفه
اموال خود و را بایشان حرف مینمائیم و معیت آنها بجهاد فی سبیل الله بیرون می شویم قاضی موصوف در
جواب علماء مدوح گفت که عرب افریقہ اگر بیا ر با یان بیایند بلاد ما یا نزا خراب میکنند و در مانطمع میکنند و ش می
با افریخ یا محاربه میکنند و اموال مایا نرا ربط خود میبرند و ما یا نز ابدون اصلی و اطعیه مانع و اگذار می شوند و در انحال
قوت افریخ بر مایان افزون میگردد و انچه فکر و رای است این است که
اشخاصی که تبعه و وابسته یوسف بن تاشفین پادشاه مراکش بایان نزدیک تراند
از مردمان عرب افریقیه و یوسف بن تاشفین پادشاهیست که وی را ملک
و قوت است در مراکش و فارس و اطراف آن علماء مدوح رای قاضی را
موصوف


فتوحات اسلامی (۳۹۵)
ذکر انچه بعد از نالت شدن حسن بن علی طلا قصه
موصوف را پسندیدند و قاضی مذکور در نزد معتمد بن عباد رفت انچه علماء برای دلگشه و از
نزد او شنوده بودند در نزد معتمد عرض نموده مفید تحسین کرد و برای قاضی مذکور گفت که
تو نامرد رسالت پیغمبری که در نزد یوسف بن تاشفین بروی قاضی از این مرا با د امتناع
نمود تا نفس خود را در تصمت اگر برد واقع نشود بری سازد معتمد عده قاضی را نپذیرفته در
نزد قاضی معذرت و الحار زیاد نمود تا قاضی را رضا مند فرموده عازم رفتن گردید و زود آن
که بیان ان در ما بعد کرده شود قاضی برفتن بگذارید پیش از رفتن قاضی ذکر نمایم آن
چیز ہا ئیکہ تعلق بدولت یوسف بن تاشفین پادشاه مراکش داشته باشد و چگونہ کے
ابتداء حکومت آن و سبب ترقی دولت و زمان رسیدن آن بکمال قوت و محکمی مختصر
مشهوری ولست انرا بدولت مرابطین و متلمثین که پیوسته خاک بوسی می نمودند و آنها خاکی بوسی نمودن *
چند قبیله بودند مشهور ترین قبایل قبیله لمتونه بود و یوسف بن تاشفین نیز از ان جمله
بوده و دیگر قبیله جدا له و لقمته در اشهای نسب ایشان اختلاف بسیار شده و مختار مهم
اثیر آنست که منسوب بحمیر میشوند و بنا بکفته این اثیر از عرب می باشند و اول حرکت آنها
از ولایت یمن بسوی لایت شام زمان فتوحات شام در وقت خلافت حضرت ابی بکر
صدیق رضی اله تعالی عنه بوده و از شام بولایت مصر انتقال نمودند بعد از ان معیت موسی
ابن نصیر داخل غرب شدند و بعد از ان مصاحبت طارق بن زیاد فاتح اندلس توجه نمودند و بعد از ان جائی را
پسندیده داخل بیابان و صحراء شده در انجا وطن گرفتند و بعد پراکنده شدند و از انشان ۱۳
قبایل بسیار گردید و مختار ابن خلدون بر آنست که ایشان از عرب نیستند بلکه از بربر
می باشند و نسب آنها بیافث بن نوح علی نبینا وعلیه الصلواة والسلام منتهی میشود چون در
صحرا و بیابان پراگنده و متوحش شدند از احکام اسلامیت بجز از کلمه شهادتین و نماز چیزی
دیگری نمی دانشتند در سال چهار صد و چهل و هشت شخص از قبایل مذکوره بزیارت حج
بیت الله الحرام زاد ہا الله تعالی تشریفا و تعظیماً مشرف شد بعد از مراجعت از حج عبدالله بن
پس کرولی را که شخص عالم فاضل فقیه متدین کامل بود ہمراہ خود آورد و مقصد اصلی و مطلب کلی ان
از اوردن آن عالم فاضل این بود که تعلیم شرایع و احکام دین مبین را بقبایل و عشایر آن بنماید
و بعد از رسیدن عالم موصوف اغزاز و اکرام بلا نهایه بعالم ممدوح نمودند و عالم معظم النی تعلیم
شرایع و احکام را بکمال فصاحت و بلاغت بآنها نموده تا اینکه ابو بکر بن عمر را بر خود با امیر مقرر مونه
کار لمتونه رئیس نایان بود با اهل بغی فساد که نزدیشان دو شروع بمقاتل نمودند و کار آنها قومی شوکت
مستوی گردید بعد از ان بجانب سودان قصی وان گردیدز کواة آنها را میگرفتند تا اینکه کا بزار و مقاتله دربان
یشان اقح گردیده اهالی سوس را مطیع و منقاذ خود ها نمودند بعد با اهالی سلجاسه مقاتله کردند و آنها رانیز


فتوحات اسلامی (۳۹۶) ذکر غزوۀ ذلاقه

در تحت تصرف خود درآوردند بعد ازان ابوبکر بن عمر که امیرشان بود و برادر زاده خود ابوبکر بن عمرام
بن عمر را خلیفه خود کرد و وفات نمود بعد در سنه چهارصد و شصت و دو ابوبکر مذکور نیز وفات کرد
و طوایف شان اجتماع نموده پسر عم ان یوسف بن تاشفین را بر خود امیر مقرر کردند و او ملقب
به امیر المسلمین نمودند بطاعت شان بسیار گردید و کارشان قوت یافت یوسف موصوف بعقل و ذکا
و فهم درایت معروف و مشهور و در صلاح و حسن تدبیر موصوف بود تا اینکه علوشان سلطنت ظهور
امرا نها ظاهر شده بقصد مواضع شهر مراکش با نمودند که سرزمین نرم و همواری عمارت آثار
بود و یوسف موصوف بخط عمارتی بنای شهر مراکش را کشید و با قبایل و صاحبی در انجا
فرود آمده و شهر بشهر شهرهای مغرب را در حیطه تملک و تصرف نوگانه خود داخل مینمود تا
اینکه قوت و حشمت او چنانچه در تواریخ مسطوره مذکور است شایع و مشهور گردید میان این کلام نمود
طالت میگردد شروع بقصه نمائیم چون اهل اندلس طیبه مزاحمت کفار نازل شد و بقصد او مونه قاضی عبیدار
بن محمد بن ادہم که قاضی قرطبه و ملقب بقاضی الجماعه بود با مکتوب که از معتمد بن عباد میرا
قاضی مافی بود در نزد یوسف موصوف فرستادند قاضی موصوف تبلیغ رسالت نمود الشوق
و طوایف ترس و بیم که از طرف اذفونش در میان مسلمانان واقع شده بود بیان نمود امیر المسلمین
وقتی که شهر شته بود باین حال سیر و روح حکم رفتن عساکر بسیار و لشکر بیشمار بجانب اندلس نمود و
آدم در عقب بعضی عساکر از مراکش فرستاد و عساکر مذکوره بجانب او روان گردید بعضی در بعضی
دیگر می آمدند چون لشکری بر نژاد و کامل مجتمع گردیدند از دریا عبور نموده روان شدند تا اینکه بولایت
اشبیلیه در نزد معتمد بن عباد جمع شدند و این غزوۀ مشهور بغزوه ذلاقه گردید.
ذکر غزوۀ ذلاقه
چون یوسف بن تاشفین همراه معتمد بن عباد بولایت اشبیلیه یکجای مجتمع گردید دید که معتمد میگون
نیز عساکر خود را جمع آوری نموده و در میان لشکری و اندرونان ولایت قرطبه بسیار بوده و پهلوانان
از اشیاری و باقی بلاد اندلس فوج بسیار و خلق بیشمار بود و بعد از اجتماع این دو فر یقین خمسین این اخبار
شان به اذفونش طاغیه رسید اذفونش مذکور نیز لشکری خود را جمع آوری نموده و از طلیطله اوران
شد و مکتوبی بزبان عربی به امیر المسلمین یوسف بن تاشفین نوشت مکتوبی بعضی از گرانان که
خود را باسلامیت منسوب میساختند اقوال غلیظه را با صفت سخت و کثرت عدد واسلمیه طاعیه بلکه
در مبالغه از حد تجاوز کرده تحریر نموده بودند ابن تاشفین چون مکتوب او را ملاحظه فرمود شی
خود را امر نموده که جواب نامه اذفونش را تحریر نماید منشی آن اعلم طی می تحریر نمود و چون امیر المسلمین یوسف
جوابرا خواند گفت که این نوشته تو طویل است نامی منشی نوشته اذفونش را نزد من حاضر دار چون منشی نوشته اذفونش
را حاضر نمود امیر المسلمین در پشت کاغذ اذفونش بقلم مشکین رقم خود کوتاه و مخلص نوشت

حاشیه
سبته شهریست در قواعد
شهرهای مغرب و مابین
ذلاقه زمی است در اندلس
قریب بقرطبه ۱۳ م


فتوحات اسلامی
(٣٩٧)
ذکر غزوه ذلاقه

میکرد و و باشنده که جواب خود را به بینی نه اینکه بخوانی و وقتی که کاغذ باذفونش رسید و
خواندند نوشته آن لرزان گردید و دانست اینکه مبتلا شده بشخصی که صاحب عزم و استوار ــ
د فراهم آورنده کار خود است اذفونش در استعداد و قوای عساکر خود افزود و سه صد هزار لشکر
مهیا نمود که از انمله چهل هزار نفر زره پوش بوده و بکمال استعداد مستعد قتال بودند و اذفونش
خوابی دید که بر فیل سوار است و پیش روی آن طبل خوردی گذاشته و آن طبل را میکوبد این خوابرا بر
قسیسین یعنی علماء خود بیان نموده همه شان از تعبیر این خواب عاجز و حیران ماندند اذفونش لا علاج شده
یکی از علماء مسلمین را حاضر آورده خواب خود را بسمع آنشخصاب عرضه نمود عالم موصوف از تعبیر خوابا و معافی
خواست اذفونش معاف نکرد عالم ممدوح از زرا ذفوش طلب امان نمود اذفونش امان داده برای اذفونش گفت که
تعبیر این خواب تو از کتاب الهی جل سلطانه ما خود میشود که فرموده أَلَمْ تَرَكَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ إلى آخر
السورة المبارکه و نیز خداوند کل هم قدیر خود فرموده جل جلاله فَأَذَاقَهُمُ اللَّهُ الْخِزْيَ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ
على الکافرین حین قسیسی واسه او خواندن این آیات بینات عالم معظم الیه برای اذفونش گفت که این خواب
نظیر سکستی ہلاکت لشکر تو دانستند اذفونش برای عالم مبر گفت میگویی که محمدصلی اللہ علیہ وسلم که صاحب کتاب شما
میباشد باین لشکر القا نموده و باین لشکر من و انس و ملائکه سماوی مقابل میاید بعد معبر موصوف از نزد اذفونش بازگشته
برای بعضی مسلمانها گفت که اذفونش بالشکریخو ہلاک شد و بعد از ان عالم موصوف این حدیث شریف حضرت رسالت
پناهی علیه و على آله واصحابه میر الصلوات افضلها و من التحیات اکملها را خواند که ثَلَاثُ مُهْلِكَاتٌ شُحٌ مُطَاعٌ وَ
هوى مُتَّبَعٌ وَ إِعْجَابُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ يعنى سه چیز از جمله مهلکات شخص میباشد یکی بغل اطاعت کرده شده و
یکی آرزو و هوای متابعت کرده شده یکی مجب خود بینی نمودن شخص بینفس خود و چول این هر سه باذفونش موجود
است پس البته انشاء الله تعالی بالشکری خود هلاک میشود بعد اذفونش جمیع اهل بلاد دور و نزدیک بلا د خود را
آواز نموده جمیع نامداران و عالمان و کلان شوندگان پیشوای خود را بالا کرده اشکیلهای خود را پراگنده نموده
بسیاری لشکری و قوت استعداد خود ها مغرور گردیده فتح و نصرت را برای خود ها یقین کردند و ندانستند که انجام
آرن فتح و نصرت بمضمون هدايت مشحون وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِندِ اللَّهِ کیک کعایت و قیمت در بیت
خیر الناصرین جلی علا سلطانه میباشد و نیکبختی عاقبت از برای مسلمانان پرهیزگارست بعد از ان امیر
المسلمین و معتمدین عباد بالشگرهای خود و لشکرهای ملوک الطوائف روان گردیده تا بسر زمین که از جمله بلاد
شان و مسمی به ذلاقه بود رسیدند و اذفونش بالشگرهای خودآمده در موضعی که در میان او و مسلمانان شش
ہیزده میل راه بود فرود آمد و در اندلس از ملوک الطوائف کی باقی نماند که معاونت مسلمانها مبادرت بکار و حال خود نکرده باشم
باوجود این عده ایشان مساوی تعداد لشکری دشمن نگردید در حال برای امیر المسلمین گفته شد که ممکن است که این
عباد بذل نصیحت در نفس خود را در نزد تو نماید و امیر المسلمین چول این مضمون را شنید این عباد
را امر نمود که در مقدمه الحیش باشد این عباد امرک العالی مطاع را گفته همچنان


فتوحات اسلامی
(۳۹۸)
ذکر غزوه ذلادقه

نموده اذقونش خیمه های خود را بدارمجح وزد و معتمد در دامن کوه مقابل آن چنبر داد و بوضعی که
یکدیگر خود را عسکرین مقابلین می دیدند و امیرالمسلمین در عقب کوه مستر نگاه معتمد فرود آمد اذقونش
بجهت تعین مقاتله آدم فرستاد و گفت روز دوشنبه معتمد بانفری خود مضطر شدی و حق با لفرض اریلمخت اداء نمودن
بطریق غدر در شب جمعه وقت سحر سوار شده و شکر او بلشکری معتمد در وقت صبح قریب رسیدند و
گمان اذقونش این رسید که جمیع عساکر اسلام همین جمعیتی می باشد و بسش مقاتله در بین شان واقع شده
مسلمانهایای صبر را بدامن دانئی چیده اذقونش بالشکری خود مسلمانها را از چهار طرف احاطه نمود
کارزار سخت آتش مقاتله شعله ور گردید و کار براصحابی معتمد دشوار شد و ابن عباد بوجود خویش
خود چنان مجاهده نمود که مثل آن دیده نشده بود و وجود او را جراحات بسیار رسید و بر سر دیشان
او ضربتی واقع شد که جراحت آن باگوش و چشم آن رسید و نیز دست راست او مجروح شد و یکی
از دو طرف و نیزه زدند و سه راس اسپ ب زمان سواری اوی پیستند که هر اسپ که پلاک میشد دیگر اسپ کی
سوار میگردید و بعوض پالی سگ شناور پنی می نمود و بچپ و راست شمشیر میزد و ابن
عباد در نزد امیرالمسلمین آدم فرستاد و فتح و نصرت او را برانگیخته نیز نمود و درین
میان که مشغول مقاتله بودند ناگاه امیرالمسلمین بالشکریای خود بعد از نیکه مسلمانها نزدیک
بانهزام و شکست رسیدند بمعاونت و مدد مسلمانها رسید و قصد خیمه های افرنج و جای
بود و باش اذقونش را نموده داخل سنگرهای شان میشد و همه را سوختاند و غفلتاً همه را
گرفت و کشف و طبلھای شادمانی نصرت را نواخته و بوق ها آواز بر آورده به
سحری که زمین جنبیدن گرفته از کوه ها و آفاق و اطراف آن جواب صدا های
شادمانی در رسید و رومیان بعد از نیکه دانستند که امیرالمسلمین در میان شان
ست بمحلات خود مراجعت نمودند و بر امیرالمسلمین حمله آوردند و امیرالمومنین
ایشان را کوفتن گرفت و برکفار حمله آورد و ایشان را از مواضع آن بیرون
کرد و باز کفار بر امیرالمسلمین حمله نموده از مواضع شان حرکت دادند تا اینکه
چند مراتبه بطرفین شکست و ضعف واقع گردید تا اینکه انقلاب لشکری امیرالمسلمین
را بنجم آورده چهار هزار کس از مسلمانها از اسپهای خود پیاده شده مباسپر
بای دلیرانه و شمشیر با شجاعت نشان و نیزه مردانه داخل جمعیت دشمن شدند
و بسوار و پیاده شان شروع بزردن کردند تا اینکه بران اسپها چنان نیزه میزدند که
که از پهلو او بیرون میشد و اهالی اندلس قطعاً اشتر را ندیده و نمیشناختند زیرا که در بلاد
شان اشتر نبوده و بهمراه امیرالمسلمین شتر های بسیار بود که اسباب فتح و نصرت شان گردید
زیرا که اسپهای کفار از اشتران رم و ترس بماند و از دادمی آنهایش داشتند غرض باقی نمیشد تا اینکه جمل و حامل خود ها را


فتوحات اسلامی (۳۹۹) ذکر غزوه زلاقه

بهر سو برده و بزمین انداخته بسیاری تلف و هلاک شدند و دیگر منافع شتران آن بود که در وقت
فرود آمدن عسکر را گرد میگرفتند و در وقت محاربه آوازهای سخت میکشیدند و بعد طایفه از لشکریم
المسلمین در موضع مقاتله آمده انها را ملاقات نموده شمشیرها در میان کشیدند تا اینکه کفار فرار را
بر قرار اختیار نمودند و حضرت خیرالناصرین جل سلطانه فتح و نصرت با مسلمانان عطا نموده و سکینه
را بر قلوب شان نازل کرده کفار روی بشکست آوردند و مسلمانان شترهای خود را بهار از هر جاکت را
گرفتند مسلمانان بشجاعت مثال و شیر دلان تهور خصال بر کفار فجار یکبار حمله اوردند که از سم اسبهای
شان زمین جنیدن گرفت و روز روشن از گرد و غبار تیره و تار گردیده بسببها در دریای خون
شناور و غزان مسلمان از هر جهة دلیرانه خود بهر و دیگر دید و کفار فجار شکست خورده روی بگریز
و فرار آوردند و در زانوی الفونس ترسی رسید که اثر آن باقی بوده بالفرض اندک از میدان محاربه
گریخت و اگر کغار کشته و تلف اردیدند و میدان مقاتله با وجود اینکه موضع کلان و میدان درشت
و سیع بی پایان بود بقدر موضع یکقدم از مرده و خونهای روان خالی نبود و سرهای کفار را بمقدار
پشته‌ها جمع نموده بنهایت افتضاح سوق دادند و گفته‌اند که از جمله سه صد هزار لشکری افرنج کفار
بجز از سه صد سوار که آنها هم روی بفرار آوردند دیگر کسی زنده باقی نماند و مسلمانان شجاعتشان
جمیع اموال و اسلحه و دواب کفار را غنیمت گرفتند وامیر المسلمین غنایم مذکوره را بجمع نموده خود او
پرهیز کرده بصرف خود از غنائم چیزی نرسانید و بر ملوک اندلس تقسیم نمود و رای شان بیان
حال خود را کرد که مقصد اعلی و مطلب اقصی من جهاد فی سبیل الله و اعلائ کلمة الله میباشد و چهار
روز معین بجمع کردن غنایم کرد و ابن عباد باشبیکنه واپس رفت وامیر المسلمین بجزیره خضراء
رجوع نمود از سیته عبور نموده بمراکش رفت و اخوانش چون ببلاد خود رسید و از دلاوران و
شجاعان اصحاب خود پرسید و ایشانرا نیافت و بجز از نوحه و فریاد در بلاد خود چیزی نشنیدند و
ناک شده از کمال غمناکی از اکل و شرب باز مانده از غم و اندوه هلاک گردیده قصه لامه نا ویرا
نموده عازم دخول جهنم شد و این واقعه در روز جمعه ده اول رمضان المبارک سنه چهار صد و
هفتاد و نه بود و این غزوه از اعظم غزوات مسلمین و بزرگ ترین فتوحات شاقین میباشد

ذکر آن چیزی که بعد از غزوه زلاقه واقع شد

چون امیر المسلمین یوسف بن تاشفین از غزوه زلاقه فارغ گردید چند روزی باندلس
اقامت گزین شد و چون اراده توجه مراکش را نموده لشکر عظیمی بجهة قصد غزای
افرنج باندلس گذاشت و بسیاری علمای اندلس از جور و
ظلم ملوک خود که اندلس را تقسیم نموده و در لذات نفسانی


فتوحات اسلامی (۴۰۰) ذکر خروج افرنج بجانب اندلس

و شهوات شیطانی و انواع معاصی فرورفته بودند در نزد امیر المسلمین یوسف شکایت
نمودند امیر المسلمین ملوک مذکوره را موعظه و زجر و توبیخ کرده از ظلم و جور و توغل در لذات
و شهوات منع نمود رجوع بمراکش کرد و ثانیاً برای امیر المسلمین خبر رسید که ملوک اندلس
در جهاد با کفار تکاسل و تقاعد مینمایند و مستغرق لذات و ظلم شان از سابق زیاده شد امیر
المسلمین چون این احوال را شنید از علماء عراق استفتاء نمود علماء موصوف معزولی و موقوفی
ملوک ظالمه فتوا دادند امیر المسلمین در سال چهار صد و هشتاد در آن دیار عبور نموده ایشان را
معزول و بر اندلس غالب گردیده بعضی متمردین آنجا مقاتله نموده بعضی آنها را مقتول و
بعض را اسیر کرده بمراکش برده آنها را محبوس نمود تا در مجلس هلاک شدند و جمیع ممالک اندلس
در حیطه تصرف امیر المسلمین و عمال او درآمده بدیگر ولایات مغرب اقصی منضم شده خود را
مضاف نمود بالشکری خود باندلس فرود آت بسیار نموده در سنه پنجصد از دار الغرور و سرای
فانی بدار السرور عقبی جاودانی شتافت چون حسن سیرت امیر المسلمین بعددهة الافاضة الاشراق
امام غزالی قدس الله سره العزیز رسید قصد دیدن او را نموده از عراق بشام شریف عازم گردید
و چون در میان راه از وفات یوسف واقف گردید واپس مراجعت نمود و یوسف بن تاشفین
برای بنی عباسیان خطبه میخواند و خواهش تقلید و اطاعت آنها را داشت زیرا که برای او
گفته شده بود که اطاعت و تنفیذ احکام تو جایز نیست تا اینکه ولایت تو از خلیفه وقت نباشد
بعده چند نفر رسولان خود را با هدایا در نزد خلیفه فرستاد و طلب تقلید را نمود و مستظهر بالله
عباسی بن مقتدی بامر الله بن قائم بامر الله بن قادر بالله بن اسحاق بن مقتدر بالله بن معتضد مکتوبی
بیوسف موصوف نوشت و او را در اندلس و باقی ممالک زیر دست او مقرر و او را
ملقب بامیر المسلمین و ناصر دین لقب نموده و بعد از وفات یوسف موصوف پسر او علی
بن یوسف بیعت نمود و یوسف موصوف شخص حلیم و هشیار و صالح و عادل نامدار بود
إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ.
ذکر خروج افرنج بجانب اندلس بعد از وفات یوسف بن تاشفین
چون یوسف بن تاشفین وفات یافت طمع نصاری بر غلبه نمودن اندلس زیاده شده در سنه پنجصد و چهار خوش
فرنگی برآمده و خواستین ولایات متفرقه مسلمانانرا از مملکت اندلس نمود لشکری جمع آوری کرده بیرون شدند علی بن
یوسف بن تاشفین از مراکش بالشکری و جمعیت خود برآمده او را ملاقات نموده مقاتله سخت کردند و
مسلمانها مظفر و منصور شدند و افرنج مغلوب گردیده کشته‌های بسیار در پستی و متجاوز غنایم بیکران از اموال
کفار خد میان افزون بدست مسلمانان نایل شدند بعد ازین شکست فاحش کفار رستگار شدند در سنه پنجصد و
چهارده این و مسیر که از ملوک افرنج بود با جماعت کثیری برآمده بجماعت امیرالمسلمین علی بن یوسف طلاقی شد و مسیر کثیر انا


فتوحات اسلامی
(۴۰۱)
ذکر خروج افریخ بحار
رسیده بعد ابن رومیر به بلاد خود رجوع کرد و امیر المسلمین نامز مدافع محمد بن تومرت که ادعای مهدویت
می نمود مشغول شد و در اندلس فتنها بپاشایع گردید و امیر المسلمین تاشفین نام پسر خود را
بجهت جهاد کفار با مارت اندلس فرستاد در مابین او و ابن رومیر وقایع بسیار بر پا شده
که بر بعض وقایع بر ابن رومیر مظفر و منصور شده و این رومیر بعد از مدت بیست روز
از غم و اندوه هلاک شد و از سخت ترین ملوک افریخ بود بر مسلمانها و حضرت حافظ
حقیقی مسلمانان را از شر آن کافر فاجر دعایت و کفایت نمود و از جمله ملوک افریج از قوا
که ملک طلیطله را نموده باقی اند در میان او و مسلمانها وقایع بسیار شد تا عقد مصالحه بیسیاسالی
منعقد نمودند.
ذکر قیام محمد بن تومرت که ادعای مینمود که مهدی منتظر هم
بدانکه این قضیه را کیفیت و کلام طویلی میباشد که در کتب تواریخ مذکور است و خلاصه آن
اینیست که محمد بن تومرت مردی بود از جبل سوس و ادعا مینمود که من شریف میر حسینی
میباشم و تحصیل علوم را بولایات مغرب و یمن و از انجا به شرق و عراق رفته و با بسیاری
علما اجتماع نموده و از نزد هر کدام چیزی اخذ کرده و گفته شده که یکی از علماء حضرت امام غزالی
علیه الرحمه بوده و بعضی گفته که بخدمت امام غزالی علیه الرحمه نرسیده و خوابها بسیار می دید
و تا ویل آن را بقیام امر امامت مینمود بعضی از خوابها او این بود که آب دریا را در دهن
اشامید و بعلم رمل و نجوم نیز دستی داشت یکی داشته و خیال نمود که من مهدی منتظر
میباشم و این خیال را در باطن امر خود پنهان داشته اظهار کار خود را در حمر نمود و نماز و روزه
بسیار و عبادات فراوان مینمود و بجامه درشت و چرکین بسر می برد و بامر آشرفوع بار
معروف و نهی منکر نمود و جماعتی بجهة تعلم علوم او را میداشتند و بجمعیت و اجتماع دیگر
می نمودند از معظم تابعان محمد بن تو مرت و بزرگ ترشان عبدالمومن پسر علی گومی و
بود و ابوحفص عمر بن یحیی هنتاتی و بونجبه معه الونشریسی که بمر فوع علم عالم بود وی امر
نمود که علم خود را پوشیده خود را گنگ بگرداند و بخدمت شیخ قایم باشد و ویرا گفت علم های
خود را پوست بده داشته باش و محتاج به بیرون کردن علم تو شوم در وقتیکه بیرون کردن علوم
تو را مثل معجزه و دلیل بگردد با تمام مقصد یامان حکم دی را قبول نموده خود را میان مردمان گنگ
دانمبه کرد اید چنانچه لعاب دهن با وی بر وی سینه وی جاری بود و هیچ سخن نمیگفت مگر برا
شیخ در وقت خلوت بعد سه هر یکش داخل گردیدند عیالها دیدند بر قاطر ها سوار و پیا
شان طاهر و هویدا بود و عادت آنها در همان شهر ها همین بود این کارشان را انکار
نمودند و بعضی قاطر ها را زدند ما از بالای وی بیزنی افتاد دیدند خواهر امیر مسلمانان بود فرا


فتوحات اسلامی
(۴۰۲)
قیام محمد بن تومرت

این امر را با میرمسلمانان بردند و امیر را خبر دادند که همین شخص در تغیر دولت کلام می نماید وی را
با تعلقات وی حاضر نمودند نزد امیر مسلمانان جماعت علما حاضر گردیدند در میان علما و میان
این تومرت مجادله های بسیار واقع گردید- ابن تومرت- بالای شان دلایل و حجت
قایم گردانید با نیقسم که بسیاری کارهای بد در میان شان موجود میباشد و آن کار ها را
بد نمیدانند و امیر مسلمانان را نیز موعظه بسیار نمود تا اینکه امیر را بگریان آورد مالک
بن و هیب که عالم صالحی بود و با میر محالسه بسیار مینمود ملکه یکی از وزیر های وی بود
با میر گفت در رای من نصیحت و خیرخواهی است اگر قبول نمائی عاقبت آن خیر خواهد
بود انشاء الله امیر مسلمانان فرمود چه نصیحت است بگوی مالک گفت من ازین مرد نترس
میباشم و می بینم که این مرد اراده امر معروف و نهی منکر ندارد و اراده فتنه انگیزی
دارد و خیال دارد که بر بعض اطراف غلبه نماید این شخص را بکشید و خون این شخص را
از من بگیرید و اگر نمی کشید حبس دایمی نمائید بعضی حاضرین مجلس امیر گفتند بسیار
قبیح است که امیر به موعظه این مرد گریه نماید و بهمین مجلس باز با وی بدی کند
و امیر با بزرگی مملکت خود از وی اظهار خوف نماید و امیر در قهر سد جوع خود نمی تواند
چون پادشاه این سخن را شنید و براغرت پادشاهی فرا گرفته امر فقیر را خود دانست
و از ان صرف نظر کرد و از وی را خواسته آنرا رخصت نمود چون از نزد پادشاه
بیرون گردید به رفیقان خود گفت به هر مکان استاده نمی توانیم با وجود مالک بن و هیب
به اغمات رفتند بعد رفتند بطرف کوه ینمصل و آن کوه عظیمی بود که قبایل بسیار
در آنجا بودند و بسیار مزروع و میوه ها بسیار در آنجا بود تا به شهر سوس متصل
گردیدند و اینوقت سنه ۵۱۴ خمسد و چهارده بود خلق بسیاری بران مجمع گردید
و آوازه وی اطراف را فرا گرفت و این شخص به موعظه کردن شروع نموده بنده گام
بسیار و شرایع اسلام و تغیرت احکام اسلامی احداث ظلم و فساد را بدیشان یاد گار
مینمود و میگفت طاعت دولت های اسلامی هیچکدام واجب نیست چرا که اینها بر باطل
میباشند بلکه واجب است که بدینها مقاتله شود و این قاعده مانع شوند قبیله ها
بسیار متابعت وی کردند وی تابعان خود را موحدین نام نمود و بدیشان گفت
که پیغمبر صلی الله علیه وسلم بشارت داده اند که مهدی پیدا میگردد و زمین را از عدل
مملو می نماید و جا بیرون شدن مهدی مغرب قصی میباشد ده نفر از جای برخاست که یکی
از ایشان عبد المومن بود و گفتند که همین بشارت پیغمبر صلی الله علیه وسلم در تو موجود است
و تو مهدی میباشی با وی بعیت کردند خبر این شخص با میر مسلمانان رسید و لشکری ساختگی

اغمات ناحیه ایست در منتهای معموره زمین بجهت جنوب غربی

ینمصل کوه ایست در جنوب غربی سوس اقصی در بربر در مراکش


در بیان مهدی بن تومرت

( ٤٣ )

فتوحات اسلامی

نموده با بعضی اصحاب خود بسفری روانه نمود و مهدی باصحاب خود بانحضرت عهد داد بشکر
امیر مسلمانان ملاقی گردیده لشکریه شکست دادند و کالاهای شانرا بغرا گرفتند کلان مردمان
در صدق مهدی قوی گردید و فوجها قبیله های گردآگرد وی شرماد غرمابقیف روی روی
آوردند و با وی بیعت کردند و برای شان کتابی توحید تصنیف کرده طریقی درین
بعضی با بعض در میان مقرر نمود و میگفت هر جامه با کوتاه کم قیمت اقتصار نمایند و در دنیا
زاهد و بی رغبت باشد وقوت آن حصر به هر روز یکنان و قدری زیت و روغن بود
و مردمان را بمقابله دشمنان تحریص نمود و اینکم شرایط از بین خود بیرون گردانید
و جوانان و صاحبان آبرو را بطرف خود مایل میگردانید و لکن صاحبان عقول بآمال و آرزوی
از طرف وی منع میکردند و از متابعت وی مردمان را می ترسانیدند و از قهر و سطوت
پادشاه نیز خون بدین علم آورد ترسید که تابعان وی بحق وی فساد نکنند و و برا به پادشاه
تسلیم نمایند انه هر طرف سوال نموده تجسس میکرد از اشخاصیکه اولاد و قبیله های خود را
بیگذاشتند که متابعت وی کنند نامهای شان را در جریده ثبت نوشته نزد خود نگاه
میداشت و هیچکس باین خبر نبود مگر عبداله الونشریسی گنگ که خدمت می نمود و کارهای
وی را مرتب میکرد که پیشتر ذکر نمودیم که وی امر کرده بود که علم و معلومات خود را پنهان
دارد و خود را جفاع ابله و گنگ ظاهر نماید تا وقت فرصت ـ در اینوقت ویرا گفت که هنگام
وقت ظاهر کردن معلومات است و وی را امر نمود که انچه پنهان میداشتی الحال بفعل بیاور
بعد مهدی یکروزی حصه آواز صبح بیرون گردیده در جانب غرب شخصی دید میکولیا
طیب الرایحه خود را ناشناس ظاهر ساخته پرسید این شخص کیست شخص گفت من ابو
لشریسی میباشم مهدی گفت قصه و حال تو چیست شخص گفت من گنگ بودم و هیچ سخن
گفتن نمی توانستم درین شب فرشته از آسمان نزد من آمده قلب مرا کشت و قرآن با
بمن تعلیم داد و کتاب موطا وغیره علمها ـ و احادیث بامن تعلیم نمود مهدی بحضور
مردمان بگریه افتاد گفت ما ترا آزمایش نمائیم علم خود را به فعل بیاور تا بدانیم شخص مذکور
شروع نموده بقرائت خوب قرآنرا خوانده از هر موضعیکه می پرسیدند میخواند
و همچنین کتاب موطا وغیره کتابها فقه و اصول و باقی علمها را امتحان کردند مردمان
بسیار تعجب نمودند و این شخص را تعظیم بسیار بجا آوردند بعد بر آمردمان گفت یکه
خداوند برای من نوری عطا کرده است که بدان اهل جنت و نار را می شناسم شمایان
امر مینمایم که اهل نار را بکشید و اهل جنت را بکشید و خدا تعالی فرشتگان نازل
کرده است در چاه که در فلان موضع میباشد که گواهی بصدق و راستی من میدهند


ذکر قیام محمد بن تومرت (۴۰۴) فتوحات اسلامی

در همان چاه سه نفر را وضع کرده بود که شهادت بصدق وی بدهند بعد مهدی مردمان
بادی به رفته و آنچاه رسیده در راه گریه می‌نمودند و در سر چاه مهدی دو رکعت نماز
خواند و بعد از نماز گفت ای فرشته‌های خداوند عبدلله الونشریسی چنین و چنان
میگوید مردی که در چاه بودند گفتند راست میگوید چون این سخن از میان چاه گفته
گردید مهدی گفت شک نیست که همین چاه پاک مقدسی است که فرشتگان درین
چاه فرود آمده اند مصلحت چنان می‌بینم که این چاه پر شود تا بنجاست چیز ناروائی
درین نیفتد و این سخن را گفت تا مردی چاه ظاهر نگردد و سری فاش نگردد و تدبیر
امری که نموده بود فاسد و تباه نشود بعد در چاه سنگ و خاک انداخته چاه را پر نمودند
و مردها را هلاک کردند بعد ندا نمود اهالی جبل اکه در نیو ضع حاضر گردید حاضر شدند
تا اینکه اهل جنت از اهل نار متمیز گردند سعد الونشریسی قصد می‌نمود بطرف شخصی که مهدی
از عاقبت آن بیم داشت و در جریده مهدی نوشته بود الونشریسی اطلاع داشت و می
گفت این شخص از اهل نار است کشته میگردید و بطرف جوانی یانورسیده و کسانیکه از وی
بیم نبود قصد نموده میگفت که این شخص از اهل جنت است آن شخص را برطرف یمین
خود نگاه میداشت و همیشه مردمان را جمع مینمودند در روزهای متتابع چنین عمل مینمودند
تا اینکه تمام اشخاصی که از آن ها بیم بود کشته گردید ابن اثیر در کتاب تاریخ
مسمی به کامل خود گفته است که شماره کشته گان به هفتاد هزار رسیدند و باقی
ماندگان برمیتهاے صاعقه و دلها مستغرق سخت طاعتی بودند از آنان لشکری
ساخته کی نمود و عبدالمومن بن علی را بر ایشان امیر مقرر نمود ولشکر را روانه نمود
بمقابله مجاهدین اقوام امیرالمسلمین علی بن یوسف بن تاشفین و مقابله میان فریقین
مراشائی در پی گردید و شرح این بطول می انجامد خلاصه انکه تصرف وی مستم گردیده
رو به ترقی بود تا سنه بیست و چهار بعد مهدی بمرض سخت مریض گردید عبدالمومن
که همراه لشکرهای که با اهل مراکش محاربه مینمود وصیت نمود که خلیفه من است
و مردمان را بمتابعت دی امر نمود و اینکه امر خود را تسلیم وی داشته مطیع و منقاد وی باشند
بعد از ان وفات کر د چون عبدالمومن از مقابله باز گردید مردمان بوی بیعت کرده انقیاد نمودند
و دولت وی دولت موحدین نامیده میشد زیرا مهدی چنانچه
پیش گذشت موحدین نامید و بعد از ان عبدالمومن لشکرها را سا ختگی نمود و بتصرفات
بنی تاشفین را بالکل بحوزه ایل کرد و شهرها را فتح نمود و بسیاری از شهرهای مغرب
مالک گردید و تمامی اینها در کتابهاے تواریخ مفصلا مذکور است و بر عبدالمومن


فتوحات اسلامی (۱۴۰) قیام محمد بن تومرت

مملکت بسیار عظیم در دیار مغرب و اندلس مهیا گردید که با ولاد وی میراث میرسید الی سنه
ششصد و شصت و هشت تا اخر الامر مملکت را بنومرین از دست شان کشید
و مدت دولت بنی عبدالمومن همراه مهدی شان صد و پنجاه و دو سال امتداد یافت
در کتاب نفخ الطیب گفته است که دولت بنی عبدالمومن از جمله بزرگترین دولتها
اسلامی است در هر یک از پادشاهان وی خود را امیر المومنین لقب می‌نهادند و نظارت آن
در مملکت بسان رفتار خلیفه ها بود در هر منبر نامرا محمد بن تومرت مهدی خود دعا می‌نمودند
و سکه با اسم وی را میزدند و عبدالمومن در سنه پانصد و پنجاه و هشت وفات یافت
و عمر وی شصت و هشت سال و مدت پادشاهی وی سی و سه سال بود بسیار شخص عاقل
و محتاط کار خوب نکر حسن السیاسه جواد طبیعت بود مگر بسیار بیباک و خون ریز بود هرگناه
خورد و امروزن ا بزرگ می شمرد و مردمان را در تمام شهرهای خود باقامت نماز لازم داشت
و هر که نماز را ترک مینمود میکشت در مجلس وی دایما علما و اهل دین حاضر بودند از سخاوت
وی منقول است که شاعری بمدح وی قصیده آورده که بیت اول آن بود
ما هز عطفيه بين البيض و الاسل مثل الخليفة عبد المؤمن بن على
چون این بیت خواند اشاره نمود که بدین بیت اقتصار نماید یعنی سخت به درخشکه
و جنگلی و دوست سخی مثل ابن علی و قصیده را تماماً نخواند و حکم نمود که هزار
دینار به شاعر دهند از مجلسیان شخصی به عبدالمومن گفت حکمت چه بود که قصیده را تمام
نشنیدی عبدالمومن گفت آنچه درین بیت مبالغه در مدح نموده بود ازین زیاده
گنجایش نداشت و در کتاب مونس در اخبار تونس علامه ابی القاسم رعینی
قیروانی آورده است که همین شاعر بعد ازین که هزار دینار را قبض نمود فردای آن
روز آمده و بیت مذکور را خوانده ساکت نمود و حکم کرد که هزار دینار دیگر بوی دهبد
بعد هر روزه شاعر آمده درین بیت را خوانده حکم مینمود که هزار دینار بوی بدهند
تا اینکه چهل هزار دینار رسید شاعران بوی حسد برده او را گفتند تا چند میروی
و هزار دینار میگیری مگر از تغیر مزاج امیرالمومنین نمی ترسی شاعر خوف نموده فوراً
رحلت نموده به شهر خود رفت بعد خلیفه عبدالمومن از وی پرسیده گفتند کوچید رفت
خلیفه گفت لا حول ولا قوة الا بالله افسوس که بعد با را خلاف اراده مایکان وی
رسید اگر زیاده اقامت مینمود البته بر وی زیاده ازین می بخشیدیم و عبدالمومن بعلم اشعار
و علوم ادبیه معرفت زیاده داشت چنانچه از وی حکایت کنند که به بعض ایا یی شعر
مراکش میوقت و وزیر وی ابو جعفر ابن عطیه بادی بود دختری وید بسیار خوب حال گیسوها


فتوحات اسلامی (۴۰۶) قیام محمد بن تومرت

پنداشت که سر خود را از چهره بیرون کرد عبدالمومن گفت ع قدرت بوادی
من الشمال از نظرت ابن عطیه متغیر گشت چون اقوالو الی العشاق
بالمقل بعد عبدالمومن گفت كانما يخطها فى قلب عاشقها
ابن عطیه گفت ع سيف الورید عبد المومن بن علی و عبد المومن را
قیسی هم میگفتند چرا که نسبت آن بقيس بن عيلان بن مضر بن نزار میرسید
و عبد المومن را کومی نیز میگفتند چونکه نسبتی پشت بکومه که قریه ایست به
تلمسان و محمد بن تومرت مهدی به عبدالمومن میگفت که رسول صلی الله
علیه وسلم فرموده که خدا تعالی نصرت میدهد همین دین او در آخرالزمان بمردی که بنی
قیس و امید میدارم که مستحق مضمون حدیث شریف تو باشی و پدر عبدالمومن
مردد اشگری بود که کاسه های سفالین تیار نموده میفروخت در تاریخ ابن خلکان
در ترجمه عبد المومن آورده است که در زمان کودکی پیشی دی پدر خود خوب
بود و پدر وی مشغول بساختن ظروف گلین بود که پدروی آوازی شنید سر خود را
بالا نمود مانند ابر سیاهی دید از زنبورها که بالای حویلی او آمده اند تمامی زنها بر بالای
پسر وی عبدالمومن نزول نمودند و وی مخواب بود بالای کودک اقرار گرفتند که از
زیر زنبوران ظاهر نمیگردید و نه کودک بیدار گردید مادر وی نزد شوهر در آمده است
دید و برفزند خود خوف نموده فریاد بر آورد پدر وی اشاره بسکوت عیال نمود گفت
می ترسم گفت باکی نیست بلکه من تعجب میدارم که بدین فرزند علامته می مشاهده
میکنم بعد پدر وی دستها خود را از گل شسته جامه خود پوشیده ایستاد و
که آمرزنبوران بچه قرار میگیرد تا اینکه زنبوران تمامی پریدند و کودک بیدار گردید
و هیچ دردی بکودک نبود هر چند مادری وی مرحسم کودک جستجو نمود اثری نیافت
و به نزدیکشان مردی بدانائی مشهور بود پدر وی پیش آن مرد رفت و کیفیت
زنبوران و کودک را بر وی عرض نمود آنمرد گفت بفرزند تو حالتی عظیم می آید
که تمامی اهل مغرب بر اطاعت وی مجتمع گردند تا اینکه شد کار وی چنانکه شد پیشتر
ذکر شد که از جمله اصحاب مهدی عمر بی سچی سنتاتی بود که بعضی گفته اند
نسبتی بامیر المومنین عمر بن الخطاب رضی الله تعالی عنه میرسد بعد از محمد
از وزیر با عبد المومن گردید و اولاد عبد المومن با ولاد عمر مذکور ولایت شهر
تونس را دادند و اولاد عمر را حفصین مسمی کردند ملک تونس بعادلاد
عمر مذکور مستمر ماند الی سنه نهصد و هشتاد و یک که دولت عثمانی ملک را از آنها


فتوحات اسلامی (۴۰۷) ذکر ساختگی لشکر عبدالمؤمن

انتزاع نمودند آنها ملقب به حفصیین بودند و مدت ملکشان به تونس سه صد و هفتاد
و هشت سال بود و اینها از شعبه های دولت مهدی محمد بن تومرت بودند و مردمان
در امر ابن تومرت اختلاف دارند بعض علما میگویند که ابن مهدی اراده اظهار حق
داشت باجتهاد خود خطا شد و بعضی میگویند بر انت مجمعی بدتر از ظلم حجاج و نیزید
پیدا گردید و الله اعلم بحقیقة الحال و الحال جزی از فتوحات که در زمان عبدالمؤمن
و اولاد وی و در زمان حفصیین پادشاهان تونس بوقوع آمده است ذکر مینمایم
(ذکر اول ساختگی لشکر عبدالمؤمن بملکت اندلس)
ابن الاثیر در کتاب تاریخ خود مسمی به کامل در حصه حوادث سنه پنجصد و چهل و یک
آورده است که در همین سنه عبدالمؤمن ابن علی لشکری بطرف جزیره اندلس روانه
نمود انچه در جزیره از شهرهای اسلام بود همه را مالک گردید و سبب این بود که
عبدالمؤمن چون مراکش را محاصره نمود جمعی از اشراف اندلس نزد وی آمدند
و مکتوب در باب بیعت بهین مردمان بعبدالمؤمن و داخل شدن ایشان در زمره
موحدین اصحاب عبدالمؤمن و قبول کردن مر آنها را نشان دادند عبدالمؤمن بیعت
شانرا قبول نمود و اظهار خوشی کرد و دلهاشان استجا آورد و از عبدالمؤمن امداد طلب
کردند بالای فرنگیان عبدالمؤمن لشکر بسیاری ساخته بگی نموده بایشان روانه نمود
و بطولی تغییر کرده بدیریا فرستاد اسطول بطرف اندلس رفته شهر اشبیلیته را قصد
نمودند به بندر آن بالا رفتند و در انجا لشکری از لمتین که با یعان یوسف تاشفین
و آنها را مرابطون میگفتند یافته لشکرهای عبدالمؤمن آنها را محاصره نمود بر او جحرا
و آنها را مالک ندیدند به قهر و غلبه و جمعی کشته مردمان امان اور مردمان ابرام کردند
و لشکریان بر شهرها استیلا زیاد پیدا کردند مردمان شهرها تابع عبدالمؤمن گردیدند و لشکرهای
عبدالمؤمن بسیاری شهرهای اندلس که زیر طاعت ابطین بودند شهر شهر از آنها انتزاع
نموده فرا گرفتند و بعض محاربه های بسیار که ذکر آنها بطول می انجامد و در سنه چهل و دو فرنگیان
واقع گردید شهر مربه اندلس را محاصره نموده از ایشان بر او جرا گرفته بقهر
و غلبه مالک گردیدند و کشتار بسیار نمودند و غارت زیاد کردند و ایضا شهرستان
و ولایت حیان را بتصرف در آوردند و اینها تا با ندلس میباشد و در سنه چهل و سه
فرنگیان باندلس شهر طرطوسه را مالک شدند و با آن شهر تمام قلاعه ها و حصون بالا رو
و اطرافه را مالک گردیدند و بمسلمانان در همان طرف چیزی باقی نماند که از استیلا
فرنگیان خلاصی یافته باشد و در سنه چهل و پنج سلیطین که اصرا از نوشتن میگفتند


فتوحات اسلامی
(۴۰۸)
ذکر اول ساقت عبدالمومن

که پادشاه طلیطله و مضافات آن بوده این شخص از پادشاهان جلالقه که نوعی از فرنگیانند
بوده بهمراه چهل هزار سوار بطرف شهر قرطبه رفته آنرا محاصره نمود و در این شهر در نهایت
ضعف و گرانی بود ناگاه بمراکش خبر به عبدالمومن رسید لشکری بسیار ساختی نموده
ابا زکریا یحیی بن مرموز را مقدم شان گردانید بطرف شهر قرطبه روانه فرمود چونی
نزدیک به شهر گردیدند قدرت نیافتند که بلشکر سلیطین ملاتی گردیده پا مال نمایند
اراده نمودند که با مسلمانان که به شهر قرطبه محاصره میباشند مجتمع گردند بنا براین بکو ههای
سخت و جاده های آنها تنک پیشنهاد خود نموده پست و مجردتر در کوهها سختی و همواری
در مسافت خیبر ای نرم رفته تا اینکه بکوه نزدیک به شهر قرطبه رسیدند
چون سلیطین آنها را دیدند و امرشان را تحقیق نمودند از قرطبه کوچ نمود که بطریشان
بروند رئیس شهر ابو النمر السایب از اولاد قاید بن غلبون بود که از دلاوران
اهل اندلس و امیران شهر محسوب میشد چون فرنگیان کوچ کردند فورا از قرطبه بیرون
گردیده بطرف ابن برمون بالارفت و گفت بزودی نزول نماید در شهر داخل
گردید در شب آمدند و شب را گذراندند چون صبح گردید لشکر سلیطین را بر قله کوهی
که لشکر عبدالمومن در آنجا بود دیدند ابو النمر بدیشان گفت دانسته بودم که سلیطین
بطلب شمایان از اینجا کوچ کرده است چونکه از موضع منزلگاه وی اکوه راه خوب
و نرم میباشد و اگر در آنجا بشما لحق میگردید بمراد خود از طرف شمایان و از بابت
شهر قرطبه نایل میگردید چون سلطین پیش آمد که دوکوه نبودند دانست که شهر قرطبه
داخل گردیدند طمع وی از شهر قرطبه بریده گردید کوچیده واپس به شهر های خود
عودت نمود و محاصره وی شهر قرطبه را مدت سه ماه بود و در سنه چهل و شش
عبدالمومن لشکر بزرگ قریب به بیست هزار سوار بطرف اندلس بهمراه ابو حفص
عمر هنتاتی روانه فرمود و عیالها شان را هم روانه نمود لیکن عیالها جدا از لشکر
میرفتند چادرها سیاه داشتند غیر غلامان و خدمتگاران کسی همراه شان نبود
چون شخصی بطرف عیالها می آمد آنرا غلامان تازیانه میزدند چون خلیج را
قطع نمودند بطرف شهر غرناطه رفتند و آنجا جمعی از مرطبین جماعه
ابن تاشفین بودند و لشکروی شهر را محاصره نموده خوب بدیشان سختی و تنگی
نمود احد بن ملحان والی شهر و مردی اتش و مضافات آن با جماعه خود
بطرف وی آمدند و از جمله موحدین و مجاهدین گردیدند و ابراهیم بن نبسک
خسر ابن مردنیش والی جیان آمده از جمله موحدین و رفیقان وی همانو دنیا

محمد
تغیر دادن
مغز بسط از دین
نوسطه از دین
علت
شهرستانهای
نطین بوسط اندلس


فتوحات اسلامی
(۴۰۹)
احوال ساخته گی لشکر عبدالمومن

لشکر شان را یاد گردیده او را تحریص نموده گفتند که بزودی بطرف ابن مردنیش
پادشاه شهرهای سمت شرقی اندلس بروید که قبل از ساخته گی لشکر وی را محاصره
نمائید چون ابن مردنیش این خبر را شنید بر نفس خود ترسیده به پادشاه شهر برشلونه
شهرهای فرنگ قاصد روانه نموده وی را خبر داد و کمک طلبید و برسیدن بزودی
وی را برانگیزانید فرنگی با ده هزار سوار بطرف وی آمدند و لشکر عبدالمومن
رفته بشهر بلقواره رسیدند لشکر عبدالمومن مراجعت نموده شهر مریه که از فرنگیان
بود چند ماه محاصره نمودند در لشکریان گرانی یا قحط پیدا گردیده و طعامها معدوم
گردید از آنجا کوچیده بطرف شهر اشبیلیه عودت کردند و در آنجا اقامت نمودند
و در سنه پنجاه و یک عبدالمومن پسر خود ابوسعید عثمان او ر شهر سبته و جزیره
الخضرا و مالقه عامل گردانید ابوسعید از دریا عبور نموده بطرف مالقه اندلس رفته
مالقه را مقر خود جای اقامت قرار گرفت و میمون ابن بدرطونی والی
شهر غرناطه با وی مکتوب فرستاده تقاضا نمود که از جمله موحدین اصحاب وی
گردد و شهر غرناطه را بوی تسلیم نماید ابوسعید از وی قبول فرمود و شهر غرناطه
تسلیم شد میمون بطرف مالقه با اهل و ولد خود رفته با ابوسعید
ملاقات گردید وی را اعزاز و اکرام نموده به طرف شهر مراکش به نزد پدر
خود عبدالمومن فرستاد عبدالمومن باستقبال وی بیرون گردیده وی را
اکرام زیاد نمود و دولت مرابطین به سعادت میمون طلعت منقطع گردید
و مرابطین را لمتون نیز میگفتند چنانچه پیشتر ذکر یافت و بمرابطین
جائی باقی نماند مگر جزیره میروقه که بتصرف احمد بن غانیه بود چون
شهر غرناطه را مالک گردید لشکرها را جمع نموده بطرف شهر مرثیه که
فرنگیان از مسلمانان در سابق گرفته بودند در سنه پنصد و چهل و دو
برقه نازل گردید درین بین اسطول از سبته هم رسید و در اسطول
مسلمانان بسیار بودند شهر مریه را براً و بحراً محاصره نمودند فرنگیان
ناچار شده به قلعه بندی تن در دادند آنها را محاصره نمود
و لشکر قلعه ابرکوی که نزدیک آن شهر بود صعود داد ابوسعید دیواری
بر کوه مذکور نامه با کشید و خندقی بران تیار نمود شهر و حصن جاے
فرنگیان بهمین دیوار و خندق بوجه خوب محاصره گردید و جای
مکن نماند که بدیشان امداد و کمکی برسد. از نوشتن پادشاه فرنگیان اندلس


ساخته گی لشکر عبدالمومن

(۴۱۰)

فتوحات اسلامی

که مشهور به سلیطین است جمعا فرنگیان را که تا دوازده هزار سوار رسید
جمع نموده بهمراه وی محمد بن سعد ابن مردنیش با شش هزار سوار مسلمان
خواستند که خودها را به شهر برسانند تا اینکه مسلمانان از شهر مدافعه نمایند
پس نگردیده خود را رسانیده نتوانستند سلیطین و ابن مردنیش نا امید
شده گان و خجالت کشیده گان مراجعت نمودند سلیطین درین عودت خود
پیش از اینکه به طلیطله برسد وفات نمود و محاصره شهر مریه مدت سه ما
شده غله باب تنگی نموده و اطعمه بر فرنگیان نهایت قلیل گردید طالب امان
نمودند تا اینکه حصن را تسلیم نمایند ابو سعید امان شان را قبول نموده حصن را
تسلیم گردید فرنگیان فردا گی آن کوچ نموده بطرف شهرهای خود عودت
نمودند شهر مریه مدت ده سال بتصرف مسلمانان بود در سنه ششصد و پنجاه
و هفت اهالی شهر غرناطه که از شهر های اندلس است از عبدالمومن خود
قاصد بطرف امیر ابراهیم بن همسک خسرابن مردنیش فرستادند و وی
بطرف خود پای استدعا نمودند که آمده شهر را تسلیم مینمائیم و امیر مذکور
چنانچه پیشتر ذکر شد از جمله موحدین و تابعان عبدالمومن گردیده زیر طاعت
وی بود و وی را بالای ابن مردنیش برانگیزانیده بود درین حین چون
قاصد های اهالی غرناطه نزد امیر مذکور رسیدند با میر طمع ملک پیدا
شده با قاصد ها آمده به شهر داخل گردید و بدانجا جماعة اصحاب عبدالمومن
بود تحصن نمود ایشان را امتناع نمودند به شهر مالقه خبر با بوسعید عثمان
بن عبد المومن سیده لشکری که در نزد وی موجود بود جمع نموده متوجه شهر
غرناطه گردانید تا نصرت اصحاب مسلمانان که در غرناطه میباشند نمایند ابراهیم
بن همسک بدین مسلم آورده از ابن مردنیش پادشاه شهرهای شرقی اندس
استمداد خواست ابن مردنیش ده هزار سوار از دلاوران اصحاب خود
و از فرنگیان که لشکر شان بادی بود روانه نمود با طریف شهر غرناطه اجتماع
نموده اینها و لشکریان عبد المومن که به غرناطه بودند با یکدیگر ملاقی گردیدند
قبل از رسیدن ابو سعید مقاتله بین شان امتداد پذیرفته لشکر عبدالمومن
شکست خورده ابو سعید با همرانان خود قدوم نموده باره دیگر مقاتله پیش نمودند
بسیاری اصحاب ابو سعید شکست یافتند و طایفه از اشراف و سوارکاران
مشهور و پیادگان دلاوران با وی ثابت ماندند تا اینکه تماما کشته گردیدند


فتوحات اسلامی
(۴۱۱)
سراجهای پادشاهان طوائف

درین وقت ابو سعید پسرانهزام یافته به شهر مالقه ملحق گردید چون کیفیت این خبر
به سمع عبد المؤمن رسید فی الفور پسر خود ابو یعقوب یوسف را به همراه بیست
هزار دلاوران جنگی روانه فرمود که در میان لشکر جماعه شیوخهای موحدین
نیز بودند در رفتار خود کوشش زیاده نمودند چون با خبر باین مرد نیش
رسید خود به نفس خود بهمره لشکر بطرف شهر غرناطه روانه گردید تا به این
جنگ اعانت تمام نماید جماعه کثیر به غرناطه جمع گردیدند و باین مرد نیش
بجای آب و شریه رسیدن شهر نزول فرمود و دو هزار سوار
لشکریان که اولا با عانت ابن همشک مقرر نموده بود به بیرون قلعه الحمراء
نزول کردند و خود ابن همشک باندرون قلعه الحمراء نزول نموده بود لشکر
عبد المؤمن بکوه نزدیک شهر غرناطه نزول نموده چند روز در دانکوه اقامت
نمود بعد چهار هزار سوار بطریق سریه روانه نموده بلشکر بیرون قلعه الحمراء
شبیخون نمودند و از جمیع طرفها بایشان مقاتله کردند سوار شده و گریختن
فرصت نیافته همگی کشته گردیدند و لشکر عبد المؤمن با کمال اقبال نموده باطراف
غرناطه نزول نمودند ابن مرد نیش و ابن همشک دانستند که بایشان تاب
مقاومت ندارند در شب دوم گریخته به شهرهای خود ملحق گردیدند و موحدون
به شهر غرناطه استیلاء تمام یافتند و در سنه نهصد و پنجاه و هشت عبد المؤمن
وفات یافت موحدون به پسر وی بیعت کردند بعد از چهل و پنجروز وی را خلع
کردند و به برادر وی یوسف بن عبد المؤمن بیعت نمودند و وی امیشانی به
آن لقب امیر المؤمنین گذاشتند در تاریخ ابن خلکان آورده است که یوسف
عالم فقیه بود و حافظ کلام شریف بسیار دلاور محکم در مقدمه میان سوارکاران
دلاوران بود در وقت گفتگوی متکلم میان علماء شناساتر مردم بود بعلم میر حتم
که عربان تکلم می نمودند و تمام ایام جاهلیت و اسلام بحفظ وی بود و مردمان
میگفتند که صحیح البخاری شریف را حفظ داشت کلام الله شریف را به همراه بسیاری
از علم فقه حفظ داشت و فتوحات وی اگر خواهد گردید الحال متوجه به ذکر عبدالرحمن
در غیر اندلس بیان میگردد
ذکر فتوح مهدیه
مهدیه شهریست از شهرهای افریقا و این شهر به تصرف حسن بن علی بن محمد بن تمیم هم
بود و وی از عاملین عبیدیین پادشاهان مصر بود بعد بر شهر فرنگیان غلبه کردند و
عبدا الرحمن
چولون
آفریقا
ہے


فتوحات اسلامی
(۴۱۲)
فتح مهدیه

سفاقس شهریست از
نواحی افریقیه قریب المهدیه
سه روز
زویله شهریست در آنجا

مالک گردیدند و از تصرف وی سنه پنجصد و چهل و سه انتزاع کردند و امیر مذکور از انمجا
گریخته به نزد عبدالمومن رفته وی را اکرام زیاد نمود و بخوب وجه جا داد و اهالی سفاتس
و زویله با فرنگیان بجهته خلاصی شهر مهدیه مقاتله زیاد نمودند قدرت بر خلاصی
کردن نیافتند و چند بار شکست خوردند و بسیاری از آنها کشته گردید با نز در
در سنه پنجصد و پنجاه و یک بود بعد فرنگیان در شهر زویله داخل گردیدند و قتل
عام نمودند تا اینکه زنها و طفلان خود را کشتند اموالها شانرا غارت نمودند جماعته
از اهالی زویله نزد عبدالمومن به مراکش رفته از وی استمداد نمودند عبدالمومن
ایشانرا اکرام نمود و عبدالمون را اگر کیفیت واقعه که به سر مسلمانان آمده بود خبردا
کردند و گفتند که از پادشاهان اسلام کسی نیست که نصرت یانرا بنماید غیر از جناب شما
چشمها عبدالمومن از اشک پر آب گردید و گفت خاطر جمع دارید که شمار انصرت
میدهم بوقت فرصت و حکمه مهمانداری شان نمود و دو هزار دینار بدیشان
بخشد بعد لشکرها ساخته کی نموده سه سال خود راستعد کرد هند بادی صد هزار مرد
جنگی اجتماع نمودند و هیمن مقدار اهل سوق و اتباع همراه لشکری ملحق شده در ماه صفر
سنه پنجصد و پنجاه و چهار متوجه شده رفتند و چنان شکر خود را بضبط و نگاهدا
می برد که درمیان زراعتهای مردم میرفتند و احدی از اهالی و رعیت از لشکریان
متأذی نمیگردید و از زیر دستشان چیزی تلف نمیشد و هرگاه بجائی منزل میکردند
تمامی لشکریان بیک امام یک تکبیر جماعت مینمودند و هر قدر بودند از لشکریان احدی از سیمان
از ترس بازخواست وی تخلف نمی نمود زیرا که هر یک از ایشان تخلف مینمود کشته میگردید
و پیشتر دلوی امیر افریقا حسن بن علی بن محمد بن قیم صنهاجی که از دست فرنگیها فرار کرده
بود در مقدم لشکر میرفت و همچنین میرفتند تا در ماه جمادی الاخر سنه مذکوره در شهر تونس
رسیدند و مملکت تونس بتصرف احمد بن خراسان بود درین میان اسطولها عبدالمومن
در دریا پدیدار گردیده رسید هفتاد شینی و طرید و غیره بود چون بمملکت تونس نازل
گردید قاصد روانه نموده اهالی تونس را با طاعت خود تکلیف نمود از اطاعت وی
امتناع نمودند فرد آ آن روز با ایشان مقاتله سخت نمود که باقی نماند مگر گرفتن شهر و داخل
کردن اسطول را بطرف شهر که درین بین باد سخت وزیدن گرفته موحدین را از داخل
شدن شهر مانع گردید بار دوم مرجعت کردند تا اینکه فردا بمقابله مشغول گردیده
شهر را مالک گردیدند چون تاریکی شب عالم را فرا گرفت هفده نفر از اشراف اهالی
تونس به نزد عبدالمومن آمده طالبان باهالی شهر خود ها نمودند و باقی باهالی شهر را نیز عفو

و اہل


فتوحات اسلامی
(۴۱۳)
فتح مهدیه

در اموال و عیال ایشان اراد و مال و املاک شان مناصفه باشد و والی شهر خود تمام اهل و عیال را از شهر
بیرون کرد و با امر شان بقسیم استقرار یافت و شهر را تسلیم نمودند و هر یکی لشکریان
از دخول شهر مانع میگردید و ی را فراگرفته نزد وی میفرستادند چند نفر اشخاص امین
فرستاد تا مالهای شان را قسمت نماید و سه شبانه روز اقامت نمود و بر یهودیان
و نصاری که آنجا بودند اسلام عرضه نمود هر یک که اسلام آورد سلامت ماند و هرکدام
که از اسلام امتناع نمود کشته شد و اهالی تونس هرکدام که کرا به نصف حویلی خود باده
میدادند اقامت مینمودند عبدالمومن بطرف مهدیه روانه گردید و اسطول به محاذی وی
در دریا میرفت تا اینکه هجدهم ماه رجب به مهدیه رسیدند و پادشاه زادگان فرنگیان
و سوارکاران اور در آنجا بودند و شهر زویله را نیز خالی ساخته بودند از زویله تا مهدیه
مقدار یک تیرانداز بود عبدالمومن در زویله داخل گردید و زویله را لشکریان
و بازار یان و دکان داران ملو نمود شهر زویله در ظرف یکساعت آباد و معمور
گردید و هر یک از لشکریان که بشهر جای نمی یافت به بیرون شهر منزل میگرفت
واز صنهاجه و عربان واهالی شهرها اینقدر آمدند که از شمار وحساب بیرون گردید
بعد متوجه مهدیه گردیده چند روز مقاتله نمودند کامیاب نگردیدند چونکه بسیار
شهر محکم و دیوارهای آن قوی و موضع مقاتله آن بسیار اندک بود بسبب انکه
دریا اکثر آن را احاطه داشت و شهر سان کف مردی در یا بود و یکبازوی شهر به
بیابان اتصال اشت و اول کسی که شهر مهدیه را بنا نموده بود خندقرا میان الاوران
خود را بیرون نموده با طرف لشکریان سید بعضی را تلف میکردند و بشتاب بمواضع خود
واپس میرفتند عبدالمومن حکم نمود که بطرف غربی شهر دیواری بنا نمایند تا ایشان را از خروج
منع نماید و اسطول در دریا بشهر احاطه نمود روزی عبدالمومن مرزوق را که همراه حسن
بن علی که سابق والی شهر مهدیه بود نشسته گشت دریا میکرد استحکام زیاده آن شهر را دید
معلوم وی گردید که این شهر بمقاتله برا و بحر فتح نمیگردد غیر انیکه محاصره را مدت در از نماند
حسن خطاب نموده گفت چه باعث گردید که ایچنین جای محکم را ترک داده آمدی
گفت چند سبب بود نغزی معتمد به من بسیار کم بود و طعمه و خیره هم نداشتیم و تقدیر
خداوند هم بدین رفته بود عبدالمومن گفت راست گفتی و اند در یا عودت نموده حکم
بجمع کردن غله و طعمه بسیار نمود و مقاتله را ترک داد و باندک زمانی غله و اطعمه
در لشکر اینقدر جمع گردید که بمقدار دو کوه گندم و جو پدیدار میگردید هر کدام نغزی
که از دور باردوی لشکر میرسید میگفت که این کوهها از کجا پیدا در شده است


فتوحات اسلامی
(۴۰۱۴)
فتح مهدیه

میگفتند که این حجر بها کندم و جو است بسبب تعصب می نمودند در مدت محاصره مد از انشود
در بیدت اهالی صفاقس و طرابلس و جبال نفوسه و قصور افریقیا و مضافات آن با طاعت
عبدالمومن در آمدند و شهر قابس به شمشیر فتح گردید چون اهل قفصه اینحالت دیدند
عبدالمومن را اطاعت نمودند و فرنگیان که شهر صقلیه را در سنه چهارصد وشتاد
و چهار مالک گردیده بودند جاحه باسیار آمده آن را از تصرف عامل عبدالمومن
انتزاع نمودند و در تصرف فرنگیان باقی ند درینب به شهر صقلیه کوه عظمیه
بدیشان پیدا گردید محصوران شهر مهدیه مدد میرسانیدند در شهر شعبان
سنه مذکوره که هصد و پنجاه و چهار باشد اسطول والی صقلیه پادشاه فرنگ
با صد و پنجاه زورق مجز غیر کشتیهای ذمی از جزیره خنکه آمده بود از شهرهای
اندلس که اهالی آن را اسیر کرده بودند بطرف آن اسطول پادشاه فرنگ قاصد
فرستاده آنها را بآمدن مهدیه امر نموده بود در تاریخ مذکور قدوم آوردند
چون بمهدیه نزدیک رسیدند درین حین اسطول عبدالمومن بطرف شان بیرون
گردید لشکریان عبدالمومن تماماً باسطول سوار گردیده بر کنار در با ایستادند
فرنگیان لشکر های بسیار دیده بسیار بر آنها خشم آمد و ترس و رعب در دلها
شان داخل گردید و عبدالمومن دی خود بر زمین مالیده گریه و تضرع بدرگاه حقتعالی
مینمود و دعای نصرت مسلمانان از داح جان میکرد بعد در دریا مقاتله نموده
شانی های فرنگیان شکست فاحش خورد و کشتیهای آب کنده را واپس
به شهر های شان عودت دادند موحدان ایشان را عقب گرفته از آنها است
شانی دیگر ستند واگردیگر شانی بهمراه شان می بود اکثر شان را میگرفتند و آخر شبی
و فتح قریب ظاهر و هویدا گردید و اسطول مسلمانان مظفر و منصور عودت نمود
و عبدالمومن بدیشان مالها بسیار بطریق جایزه تفریق نمود و اهالی مهدیه از کمکی
نا امید گردیدند و بمحاصره شش ماه تا آخر ذی الحجه سنه مذکوره صبر نمودند درین
حین از سوارکاران فرنگیان ده نفر بطرف عبدالمومن آمده سوال امان کردند
نفرنگیان شهر بنفس و مال شان تا اینکه از شهر بیرون گردند و به شهرهای خود عودت
نمایند که خوراکه شان خلاص گردیده بود تا انیکه اسپان خود را خورده بودند بدیشان
اسلام عرضه نمودند و آنها را باسلام دعوت کرد اجابت نکردند و چند رقبه سخنهای
نرم و شیرین بطرف عبدالمومن تردد مینمودند تا بدیشان اجابت نموده امان
داد و بدیشان کشتیها داد تا سوار شده بروند لکن فصل زمستان بود بیشتر شان

غزوة فتح بدت از کنت


فتوحات اسلامی
(۴۱۵)
فتح مهدیه

دو دریا غرق گردیدند و اندک نفری بصقلیه رسیدند و والی صقلیه میگفت که اگر عبدالمومن
فرنگیان شهر مهدیه را کشت مسلمانان ساکنین جزیره صقلیه را میکشتم و ملک مال
شان را فرا میگیرم همین بود که حقتعالی کشتی های مهدیه را بدریا ببرکت خودشان
غرق گردانید و مدت تملک شان شهر مهدیه را دوازده سال بود و عبدالمومن
بشهر مهدیه صبح روز عاشورا سنه خمسصد و پنجاه و پنج داخل گردید و بیست روز
آنجا اقامت نموده احوال شهر را مرتب نموده و رخنه های دیوارهای شهر را اصلاح
کرد و ذخیره های خود را که بشهر رسانید و نفری آماده گی با بشهر نقل نمود و بعضی اصحاب
خود را بشهر عامل گردانید و حسن بن علی که سابق والی شهر بود بادی مقرر فرمود عمال
امر نمود که در افعال خود اقتدا برای حسن بن علی داشته و حسن بن علی خواه خوب
بر عامل مقرر نمود و سر آنها بسیار خوب بجهته سکنی بوی داد و عبدالمومن در اواخر صفر
سنه مذکوره از شهر مهدیه کوچ نموده متوجه شهرهای مغرب گردید و لشکر با بطرف
اندلس ساخته گی نمود
ذکر فتوحات یوسف بن عبدالمومن
چون بعد از وفات پدر وی عبدالمومن بیعت به یوسف استقرار یافت در برادر خود را خلع نمود طریق
پدر خود را فرا گرفت در هر روش پدر خود رفتار نمود و لشکر ها را بسیار گردانید شهرها از ملک پدر او
زیاده بتصرف در آورد چنانکه از غنای قرقها تا بلاد میله و اندلس را متصرف شده از برای او
خراج می آوردند بدون نقصان و تظلم و خزاین بیت المال و بتزاید گذشت و امنیت
کاملی در راه ها بجهته عبور و مرور مترددین حاصل شد و بجهته کشف بر مصالح امور مملکت
و پرسیدن احوال رعایا همراه صد هزار سوار بسوی اندلس روانه شده در اشبیلیه فرود
آمد و باسترداد بلاد مسلمانان که در دست فرنگیان بود شروع کرد تا که ملک و ضبط شد
از قونش را در طلیطله محاصره نمود بعد چندی از محاصره عرصه بر وی تنگ شده بجهته
امیر یوسف فرستاد که شهر تسلیم تو میکنم نفس ما بان امان ده امیر یوسف امان آنها را خوای
و آبی از ایشان منع کرد چون نهایت تشنگی برانها غالب شد و چاره نیافتند
رو بدرگاه حضرت قاضی الحاجات آورده چندان فغان و زاری نمودند که مسلمانان از بیرون
حصار آوازها سهمناک غوغاهای عظیم شان را میشنیدند که یکمرتبه در یا فضل خداوندی
موج زن شد چنان باران بر ایشان ریخت که حوضها و سردا به های شان پر آب سیلاب
و صاحب وقت گردیدند و باز طالب صلح شده امیر یوسف هفت ساله همراه نشان مصالحه
نمود و به اشبیلیه رفت و اشبیلیه از جمله شهرهای بود که همه ساله بدون باز دیگر نما

اشبیلیه شهر یکدست در اندلس
از قونش نام یکی نصارا است


فتوحات اسلامی (۴۱۶) فتوحات یوسف بن عبدالمؤمن

ابو محمد بتجا باز قاطر خراج می آوردند در سنه ۵۰۸ پادشاه شرق اندلس که مشهور بابن مردنیش بود
با فرنگیان بر ضرر امیر بر اتفاق کردند هر آبهم خلطه شده اتفاقاً آن حاکم شد امیر یوسف بجهت دفعۀ ضرر او
تجهیز لشکری نموده بجهت سرکوبی ممالکش بنامرد نیش فرستاد لشکر امیر یوسف بملک ابن مردنیش
هر جا تفحص و تجسس کرده خرابی های یاد کردند و دو شهر از شهرهای او را بتصرف خود آوردند لشکر
او را از مقاتله ترسانیدند مدتنے با او در آن شهر اقامت کردند درین تتقطع و نقل آنها بشان سریس خود
نمود تا اینکه در سنه ۵۶۸ امیر محمد بن حسین مرونیش که متأشهرهای شرقی اندلس بود وفات یافت
در حین وفات برادلا خود متابعت و منقاد بودن امیر یوسف را وصیت کرد امیر یوسف در همان سال
قبل از مردن ابن مردنیش با صد هزار از مقاتلین بطرف اندلس تجاوز کرد پسران ابن مردنیش با ستعدا
پدر خود بعد از فوت او در قریبه با راندلس بصحبت امیر یوسف رسیدند و امیر از آمدن ایشان
خوشنود شده و آمدنشان را فال نیک دانسته بگیتیشان آتربیتان دکرد و خواهر ایشان را
بنکاح گرفت عطیه اکرام زیادی کرده مالها بسیار بآنها بخشید انها نیز همراه او باستقامت خیزند در سنه ۵۶۸
امیر یوسف عسکر مظفر اثر خود متوجه اندلس شد در اشبیلیه نزول آمد از انجا گذشته قصد بلاد فرنگ کرد
و حصار و بنده را محاصره کرد فرنگیان برای دفع لشکر سرخپوشان بود جمع آوری با نمود با وجود آنهم
جرأت ملاقات مسلمانان انیآور دند لاکن از کثرت لشکر و نا بودن خوارکه بر مسلمانان قطرات میدی
رخ داد که مسلمانان ناچار گردید ترک کردن ملکیے یک بسوی اشبیلیه عودت نمودند بأسیران چون
باشبیلیه آمدند متعاقب لشکر تهیه میکردند و بر سر فرنگیان میفرستادند چنانچه در نیمدت غزوت متعددی
ظهور رسید عربان شیر دل ران غزوات آن قدر شجاعت مردانه ی کرده اند که صفحه بیان گنجایش تحریر
آن اندارد چنانچه کفار از رعبت مسلمان و لشکر اسلام دیشه در سردن شهر و قرنگیان با حتمانکده طلب میکردند کسی شکیرا
جرأت بیرون شدن میدان نمیکرد بعد ان امیر یوسف از اشبیلیه بسوی مراکش رفت کویند امیر یوسف اندام ها
در افریقیه باوی محاربه کردند بسیار ست چون ذکر آن در تواریخ مذکور است در ینجا حاجت نگار آن نیست در سشد
ملک فرنگ پادشاه صقلیه بسوی او رسول فرستاده طلب صلح نمود امیر یوسف باو بمدت ده سال مصالحه کرد
در سنه ۵۸۰ یوسف بسوی غربی اندلس لشکری بزیاد بسیار رفت و شهر شتر توا که یکی از شهرهای فرنگ است ظفر نموده آناجا
دو چار مرض شده و از ان مرض خود در ماه ربیع الاول سنه مذکور در گذشت.

معنی گفته اند که بغیری که با در سد در فوت شد و تابوت او بسوی شبیلیه بردند قفید و از اشبیلیه کوشا و را در جبل تین کنا
مرده در نزد پدرا و عبدالمؤمن بجانب قبر مهدی محمد بن تومرت دفن کردند در دستان مسلمین متفرق شده بر یعقوب پسر
امیر یوسف بیعت نموده و او را منصور لقب گذاشتند لطیفه حکایت شده که ابو سید احمد بن عبدالسلام کورتیم
از ظرفیان مصاحبان عبدالمؤمن بود بعد از عبدالمؤمن در نزد پسر او یوسف امیز نزد د شریع تقریب بود اتفاقا روزی
به حضور یوسف بن عبدالمؤمن حاضر بود که طبیب سعید عماری هم آمد یوسف گفت که شاعران بخوبی و لطافت کلام
از جمله عجائب دنیا است کورانی در تجویب گفت و ضرب لنا مثلاً و نسئی خلقه ضمیمن خواجہ محمد که مبرود
بودن خلیفه است از گومیه امیر یوسف در دل خود گفت که او را بعقود حلم عقوبت کنم بهتر است
از شمشیر حرب که در عفو که زیب اوست عفو کرد او را و عذاب نکرد او را

مشهور بان مردنیش امیر یوسف بن
عبدالمؤمن
در قضیه دینه
اوبن مرو نیشنه در انوب
که در آنه آمد بآنها در با نانجه
در قصیه شیو مستر است
اندلس
رسل دنده شکست فاحشی
واقع جن اشبیلیه و بطاقہ
لشکرش اول شکست
که نیامده است بعد از خرفها
فتح بود مهر
مقابل کوه نامیست بعبور
در افریقا و قلاع کثیر الطمین
و سکن کافه بود
دیگران تسلیم است از امیر
عماله نیز از فاطمین بود


فتوحات اسلامی
(۴۱۷)
بیان فتوحات امیر یعقوب

بیان فتوحات امیر یعقوب بن یوسف بن عبدالمؤمن
امیر یعقوب شخصی بود دین دار که تنفیذ احکام واقامه حدود می نمود وقتیکه دولت بنی عبد
المؤمن بوی مقرر یافت تمامطراف مملکت بوی
منقاد شدند و با هر یک شیوه خوب و گذاره مرغوب می نمود در امورات مملکت
شخصی عالی و مدبری بود علم جهاد را بلند نمود و در بند های اسلام را پر و محکم ساخت
مردان کاری و امور جهاد را در باقی بلاد اندلس مرتب کرد و از بسیاری محبت که
به علما داشت مصاحبت و مشاورت او دایم بایشان بود و خود او نیز در کثیری از
علوم عالم بود و طبعی ظریف داشت و این هم از انجمله است که وقتی به بعضی
از عاملان خود نامه نوشت که یکنفر عالم جته تادیب اولاد او فرستند عامل
دو نفر با نامه فرستاد بدین عنوان که دو نفر فرستادم یکی شان بحر است زخار
و یکی بر است در دین بعد از امتحان مرغوب خاطر امیر یعقوب نیفتاد هر دو را
پس فرستاد و در پشت نامه عامل خود نوشت که:- ظهور الفساد فی البر والبحر
در سنه ۵۹۵ امیر یعقوب خبر رسید که فرنگیان بر شهر و شلب متصرف شدند امیر
لشکری زیاد آماده کرده جمعیت خود شهر شلب را محاصره نموده از نزد فرنگیان
گرفت و در همان وقت لشکری از عرب وغیره بجهاد فرستاد چهار شهر را که فرنگیان
قبل بجهل سال از مسلمانان گرفته بودند استرداد نمود چون طالقه را یاد شاه طلیطله
دید ترسید و طلب صلح نمود امیر یعقوب پنجساله معاهده صلح را با ونموده بسوی مراکش
مراجعه کرد بعد از گذشتن مدت مصالحه فرنگیان لشکر عظیم بر بلاد مسلمانان ق
دادند چنانچه قتل و غارت بسیاری رخ نمود خبر بامیر یعقوب رسید در مراکش
لشکر بسیار بجهته مقاتله آماده ساخت در سنه ۵۹۱ فرنگیان از تجهیزات امیر یعقوب
شنیده ولشکر از دور و نزدیک جمع آوری نموده بطرف امیر رو کردند امیر یعقوب
بعد از جمع آوری لشکر در حین خروج بسوی جهاد دو چار مرض سختی شد که طبیبان
از علاج آن مایوس شدند بواسطه شدت مرض از رفتن باز ماند و در اثر
این اعراب وغیره که در اطراف بودند فساد و تباهی و غارت در آن حوالی بیا
کردند و همچنین اذفونش پادشاه طلیطله هم در شهرهای مسلمانان شروع بقتل و
غارت و فساد کرد امیر یعقوب لشکر خود را بواسطه رفع اختلاف و دفع فساد
در آن بلاد متفرق ساخت تا اینکه فساد داخل را رفع کند اذفونش طمع بلاد
مسلمین را نموده با میر نامه نوشت و در نامه خود تهدید و وعید زیادی کرده طلب

یعقوب شلب را در حین ولایت گودش
خلاص کرد
نه وقتیکه بماراکثر مراجعت نمود
از شقا ۴۱۱


فتوحات اسلامی (۴۱۸) بیان فتوحات امیر یعقوب

بعضی از بلاد مسلمین را از امیر کرده رساله از انشای بعضی از ملاحدہ که ادعای ملت اسلام میکردند
تحریر بدین عنوان نمود باسمک اللهم فاطر السموات والارض وصلی الله علی سید المسیح روح الله وکلیته
الرسول البقیع اما بعد ایها الامیر پوشیده نیست بر صاحبان عقل و هوش انکه تو امیر
اسلامی چنانچه از قوتش امیر ملت نصاری است و نیز پوشیده نیست بر تو احوال
رؤسای اندلس که اشخاص عیاش و راحت طلب و بیخبر اند از احوال رعایا و ملک
بر جهاد و غزا فیشله ایشان را بحکم غلبه سیاست و ریاست میکنم چنانچه خالی می سازم
از ایشان دیار را و اطفال شانرا اسیر میکنم و جوانان شان را می کشم و مبلغی بهای
شانرا مثله میکنم و ترا عذر بر مخالفت نصرت ایشان نیست باید ضرور ایشانرا
نصرت کنی و از طرف من نیز مجاز و مختاری قدرت و کنت دادم ترا بر قتال
خود با انکه شما مسلمانان معتقدید که یکنفر شما بر ده نفر مایان جهاد کینه چون در بین
شامان ضعفا و ناتوانان بودند در ثانی فرض شد که یکنفر شایان بر دو نفر مایان قتال
کنند اکنون یکنفر مایان بر ده نفر شایان قتال میکنند و قدرت دفع دارید نه شجاعت
امتناع و رسیده است بنزد من که شروع نموده در بیرون آمدن بعنان قتال و تاخیر
میکنی از یکسال بدیگر سال یکتائیتی سکناری و کیا پس می نهی گویا مترددی در ام
قتال نمیدانم که از جبنلی تاخیر میکنی یا از کذیب بوعده خدا که بر شما وعده فتح
داده است و رسیده است از تو بسوی من که هدایت نمیشوی و راه نداری
بسوی قتال و ممکن است که روانه داری داخل نمودن خود را در میدان محاربه بسوی من
و اگاه باش که من میگویم برای تو انچیز یرا که براین مقاتله است از نفع
و ضرر و عذر جوئی میکنم از طرف تو اگر روی آوری بطرف من بهمه قوای
خود از سوار و پیاده با جوانان دلیر و پیران باندبیر و من نیز بیایم بسوی توهمه
قوای خود و کارزار کنم ترا در عزیز ترین نقاط مملکت تو هرگاه باشند شوکت
و غلبه از طرف تو برسد ترا بغنیمت بسیار و صلح متمثل و مشکل در نزد تو و اگر
شوکت و غلبه از طرف من باشند قدرت و شوکت بلندی بر تو مستولی بشود
و مالک میشوم امارت و ملت را یعنی ملت اسلام و نصاری را و امام میشوم بر هر
دو گروه و ناخدا محکم میشوم برین را وا حد بوفی الاراده و یوضح السعادت لارب
غیرہ ولا خیر الا خیرہ وقتی که رسید نامه او بنزد یعقوب و خواند نامه را در بلند مکتوب
ملک نصارا نوشت که پس کرد بسوی ملک نصارا و بنزای او بگو فلناتینهم بجنود
لا قبل لهم بها و لنخرجنهم منها اذلة وهم صاغرون (ترجمه) هر آئینه میایم نصر انیا را به

ترجمه و سلون از او بخش
در روز دوازدهم


فتوحات اسلامی (۴۱۹) بیان فتوحات امیر یعقوب

لشکرہا ئیکہ نسبت مقابلت مرضرا نیاز با بران لشکرہا ہر آئینہ پرون میکنیم نصر انیا نرا
از شہر های ایشان خوار و بیقدار در حالیکہ ایشان خوار شوندہ گانند جواب آنست کہ
بچشم خود بینی نہ انکہ بگوش بشنوی یا از نامہ بخوانی و نوشت ہمیں بیت مشہور را
و لا کتب الا المشرفية القنا ولا رسل الا لخمیس العرمرم
یعنی نیست نامہ الطوفان مگر شمشیر تیز و نیست رسولی مگر لشکر یلی پایان
و فرستاد نامہ را بسوی او و جمع کرد لشکر بسیاری بسوی اندلس بالشکری که صحرا ازان تنگ
گردید فرنگیان از آمدن لشکر شنیدند دور و نزدیک مملکت خود را جمع کردند و بسوی او با
جمعیت تمام رو آوردند بزم قتال از بسیاری لشکر خود اعتماد بظفر را داشتند در نهم ماه
شعبان در شمانی قرطبہ با مسلمانان ملاقی شدند جنگ ہای کلان در بین شان واقع شد
مسلمانان بسیار شہید شدند دائره شکست در ابتداء بر مسلمانان واقع گردید بعد
ازان مسلمانان پس گشتند و حملہ بر فرنگیان آوردند فرنگیان شکست فاحش خوردند
و مسلمانان نصرت یافتند و جعل الله کلمة الذين كفروا السفلى وكلمة الله هي العليا
یعنی گردانید خدا وند دین کافران را پست تر پست شان پست و گردانید دین
اسلام را برتر مسلمانان بلطف خداوند غالب است بر ہمہ اشیاء و حکیم
است تقدیر خلق خود . در آن غزوہ از فرنگیان یکصد و چهل و شش ہزار بقتل رسید
و سیزده ہزار شان را اسیر نمودند و بقولی سی ہزار اسیر شدند ، مال بسیاری
از ایشان مسلمانان غنیمت گرفتند کہ از انجلہ یکصد و چهل و سه هزار خیمه و چهل و شش ہزار
یا هشتاد هزار اسپ و صد ہزار قاطر و صد یا چهار صد ہزار مرکب بود زیرا که -
بسبب نابودن شتران اکثریہ بارکش اہل اندلس مرکب بود بدون انچه مسلمین
از ہنگام جدال برای خود گرفته بودند شصت ہزار زره هم تسلیم بیت المال مسلمانان
گردید و حساب طلا و نقرہ کہ تسلیم بیت المال مسلمانان شد از حد افزون بود چنانچه
بخرید و فروخت اسیران و چهار پایان بیک درہم رسید یعقوب حکمران لشکر مال
ہای غنیمت را در بین لشکری بطریق انصاف قسمت نمود بدون (فنش) نام پادشاه
نصارا که در بدترین احوال نجات یافت دیگری از اہل کفار باقی نماند زیرا که پادشاہ
نصارا در طیطال که حصار محکم است رفت بعد از ہفتہ میسبب که به پادشاہ اندس
رسید سر خود را تراشید و صلیب را سرنگون کرد و سوگند خورد که بر فراش نخسپد و
نزدیک نشود و بر چهار پایان سوار نشود تا انیکه انتقام خود را از مسلمانان نگیرد باشندا
این ملاحظہ بجمع کردن مردمان از شہر ہا برای آمادہ نمودن قتال شروع کرد این خبر


فتوحات اسلامي ( ٤٢٠ )

امير يعقوب رسيده مرتبه تازى نقدا را كرد تا اينكه باز در طليطله حصاري شده چون
طليطله حصار محكم بود كه فتح آن مشكل نبود بذريعه منجنيق حصار را سنگباران نمودند
تا نزديك بفتح شد زنان و مادران و دختران و اطفال خوردونك نصارا نزد
يعقوب گريه كنان بطلب عفو آمدند كه ما يانرا عفو نما و حصار طليطله را از براى ما
بخش يعقوب بعد از قدرت برايشان رحم آورده عفو شان نمود و مال بيقياس
بهمراه فقر طليطله برايشان بخشيد بسوى قرطبه عودت كرد در آنجا يکماه بود
بقسمت نمودن مال هاى غنيمت ماند فنش ملك نصارى بسوى يعقوب رسول
خود را فرستاد و طلب صلح از همه طوايف نصرانى نمود بعد از رسيدن ملك نصارا يقوب
مستعد صلح شده بخياله برايشان مهلت صلح گذاشت و رفع قتال را از بين درم
نمود منادى ندا كرد هر كسيكه كالاى مقتولان را گرفته است ازان اوست بعد
ازان شمرده شد كالای كه از مقتولان غنيمت گرفته شده بود زياد بر هشتاد هزارشد
این واقعه را مورخین واقعه درک میگویند بجزو نوع آن در موضع دارگ بعد از قام
خلافه که در دست امیر مسلمانان یوسف بن تاشفین شده بود مثل این واقعه درگ
شنیده نشده است بلکه بعضی از مورخین درگ را از (ذلاقه) بزرگتر می نویسند در
واقعه ارک بتعداد بیست هزار مسلمانان بشهادت رسیدند بعد ازین واقعه امر
اسلام در اندلس بزرگ شد و مدح کردند شاعران یعقوب را بقصاید بسیار و
بعطاهای ممتاز جایزه یافتند بعضی از شعرایکه یعقوب مدح کرده است این مقدار
از شاعر بلیغ و مشهور است چنین گفته است .
سا شکر بحر آذا عباب قطعته -- الى بحر جود ما لا خراه ساحل
شکر میگویم خدايرا كه قطع کردم هاى موجد ارا -- بسوى درياي بخشايش كه نيست آخرطرد براى آن
الى معدن التقوى الى معدن النها -- الى من سمت الذكر منه الفواظل
بسوى معدن پرهيزگارى و معدن بخشايش -- بسوى كسیكه بلند شده است بزرگ و انعام مضاعف
الیک یا امیر المومنين ولا تزل -- الى بابك المامول تزحى الرواحل
بسوى اى اميرالمومنين هميشه باشد -- بسوى درگاه تو قافله ها ميراند از رواحل و دا
قطعت الیک البر و البحر موقنا -- بان نداك الغمر بالنج كافل
قطع کردم بسوی تو دریا و بیابانرا در حالیکه یعقین کنیم -- بآنکه انعامى تو بخاطر آمدن ضامن است
و حومت بقصدک الغنا فبلغنها -- دادنی عطایاک العلی و الفواضل
طلبكهم بقصد تو دنيا را در رسيدم بدان -- كمتر بخشش تو بلند بها و بزرگها است


فتوحات اسلامی
(۴۲۱)
ذکر فتوحات امیر یعقوب

فلا زلت للعلیاء والمجد باقیا — تبلغک الآمال ما انت آمل
همیشه باشی بجهته بلندیها و مجدش باقی — برسد ترا آرزوها چیزیکه تو آرزو کننده
عده ابیات قصیده چهل بیت است هر تمی ازان یعقوب هزار درهم صله داد و از اندلس
به افریقیه رجعت نموده بسبب فتنه و خروج مرابطین براکش فرود آمد آتش فتنه را
فرونشاند و دفع کرد گویا بسبب صلح و مهلت اهل اندلس را شنیدن همین خروج مرابطین
بود [لطیفه] شیخ محی الدین بن عربی رح در فتوحات گفته است که در سنه ۵۹۱ بشهر فاس
بودم لشکر مسلمانان گذشته بود بجنگ اندلس بجهة قتال دشمنان دران وقت دوستی از
دوستان خدا را ملاتی شدم پرسید که در حق این لشکر واهل خاک اندلس شده چه میگوئی آیا
در همین سال اندلس را فتح خواهند کرد یا نه من در جواب گفتم از علم این در نزد تو چیست و توجه نمودم
که خدا وند کریم در کتاب عظیم خود برائی حبیب خود بشارت داده و فرموده انا فتحنالک فتحاً
مبینا موضع بشارت فتحا مبیناست که در حساب جمل فتحا مبینا پینصد و نود و یک میشود از تمیم
تکرار الف در مبیناً زیرا که آوردن الف در مینا بجهة اشعار بر تمام آیه است نه آنکه از جمل
کلمه است پس لابد فتح در ساله که همین سنه است میباشد بنا بر وعده همان مرد
گوا ر جدا شدیم از وی و رفتم بسوی اندلس در همان سال فتح کردند مسلمانان
اندلس و آن فتح خداوی بود که راست گوی کرد خدا وند دوست خود را در سنه
۵۹۱ بود که امیر یعقوب در شهر (سلا) یا مراکش سن چهل و یکسالگی
فوت شد ابن خلکان می گوید که در شته جماعت بسیاری از اهل دمشق به من
روایت کرده اند که بشام در بقاع عزیزه قریه ایست که او را حاره حاره میگویند
بیکطرف قریه مشهدیست که بقبر امیر یعقوب مشهور است و همه اهل آن نواحی
متفق اند که قبر امیر یعقوب در آن مشهد است در نفح الطیب میگوید وفات سلطان
یعقوب در شهر (سلا) ۵۹۵ و مدت امارت او پانزده سال بود و انچه
بعضی گفته اند که امیر یعقوب خود را از خلافت خلع نمود و بسیاحت ارض مشغول
شد تا که بشام رسید و در اینجا فوت کرد در بقاع دفن شد اصلی ندارد
شریف (غرناطی) در شرح مقصوره حازم بطلان این قول را تصریح کرد
و گفته است که اینها از ہزیان عامه است- از نهایت که بسلطان مذکور
موبس بودند- در تاریخ ابن خلکان- می نویسد که از امیر یعقوب
حکایتی شنیده شده است که تذکار آن در این جا لازم است
گویند که :- امیر عبد الواحد بن ابی حفص عمر (هنتانی) خواهر امیر یعقوب


فتوحات اسلامی
(۴۲۲)
ذکر وقوع جنگهائی نمایاں در تمام

بکاح گرفته بود- وقتی در بین زن و شوهر- منافرت و نشوز واقع شد خواهر ام
یعقوب نزد برادر خود آمد امیر عبد الواحد در طلب زن خود رفت زن اورج ورا
از رفتن با شوهر منع کرد امیر عبد الواحد شکایت در نزد قاضی ابو عبداله محمد بن علی
بن مروان برد قاضی نزد امیر یعقوب رفته ماجرا باز گفت امیر در جواب سکوت نمود
بعد چندی باز امیر عبدالواحد نزد قاضی آمد و گفت تو قاضی مسلمانی اهل من را از من منع کرد
اند باز قاضی نزد امیر رفته قصه را گفت در این مرتبه هم امیر یعقوب سکوت کرد و جواب
قاضی را نگفت بعد چند گاه امیر عبد الواحد نزد قاضی آمد و گفت این مرتبه سیم است که نزد
تو آمده ام و تاحال زن من را نیاورده اند قاضی مرتبه سوم نزد امیر یعقوب رفت باظهار
مطلب را چنین نمود که این سه مرتبه است نزد تو آمده ام یا زن میر عبدالواحد استجانه ام
فرست یا مرا از قضاءت عزل کن بعد امیر یعقوب خادم خود را سر آفرستاد که اهل امیر یعقوب
در خانه اش روانه کنند و بحرمه حرمت شرع شریف بدین عسرت قاضی هیچ نگفت اینهم از جمله اخلاق
شریفه امیر یعقوب و دیانت قاضی بشمار میرود .
ذکر محمد ناصر بن یعقوب بن منصور بن یوسف بن عبدالمومن و جنگها نیکه در امارت او واقع شد
چون امیر یعقوب وفات یافت اهل حل و عقد یعنی رؤسای مسلمانان پسر او امیر محمد
ناصر بیعت کردند و ناصر لقب ماندند امیر محمد ناصر بجهته کم سنی که بسن نوزده سالگی تخت
سلطنت نشست به بسیاری از وزرای پدر خود بیحرمتی نمود و مراعات خواطر مردان
جنگی اندلس را ننمود تا اینکه بسیاری از مردان جنگی اندلس برگشت و دل شک کرد بعضی با بودجه
گرفتن مال بایشان بنابران فرنگیان بسیاری از حصار و قلعه های اندلس که بتصرف مسلمانان
بود تملک کردند و در این نقالیص گر از بی تدبیری بدبینی و د محلی عهد فرنگیان اشهار طله او وقتیکر
بر محمد ناصر خبر قوت نهد فرنگیان طمع شان در تقلب به بعضی حصار ها بلکه گرفتن بعض حصار ها رسیده
کرد در تجهیزات جنگ چنانچه مهیا ساخت ششصد هزار مرد جنگی چنانکه از بسیاری لشکری ام مجونق
براه پیدا شد و طرف مقابل نیز تجمع کردن بسیاری لشکر باشد او آماده ساخت در ماه صفر شنه
شروع بمقاتله نمودند در این جنگ مسلمانانرا شکست افتاد و بسیاری از آنها بقتل رسید بنام
محمد بن یعقوب عده کی که عددشان به هزار نفر نمیرسید نجات یافتند این واقعه را تامه کبری
می گویند کویا قیامت در اندلس بلکه در تمام مغرب بپا شد وجهته بد فکری و اعتاد او بر قوت
بسیاری لشکر نه بر خدا وند جل جلاله والله غالب علی امره غلبه کردند دشمنان بر بسیاری
اندلس این واقعه را واقعه عقاب نامیدند بعد ازین واقعه هرج و مرج زیاد بجهته بسیار
خون خهاما ان و خارجیبان در دیار مغرب رخ نمود در سنه عمر محمد بن یعقوب فوت کردید


فتوحات اسلامی (۴۲۳) ذکر وقوع جنگهای نایبارت امیر محمد ناصر بن مقصور

بنی عبدالمومن در بین شان متفرق شد چنانچه اختلاف و قتل و فتنه‌های بسیار در میان شان
پیدا شد که هر دو برای شخصی بیعت میکردند و باز او را خلع کرده بروی آن شخص می‌شدند تا که نوبت
مستعفی شد بعد از ان خطبه و سکه دراهم را بنام محمد بن تومرت که در سابق دعوی مهدویت
نموده بود کردند مگر شخصی هم از خلفای ابوالعلی ادریس که مامون بن یوسف بن عبدالمومن
ملقب بود امر کرد باسقاط نام محمد بن تومرت از خطبه و سکه و رساله فصیح و بلیغی در تکذیب
و اضلال مهدی مذکور تالیف و لعنت میکرد او را از چند که ادریس مامون عالم بود در اصول
و فروع و شخص ماهر بود در نظم و نثر لکن خونریز بود از غایت سفاکی به حجاج مغرب نامیده میشد
چنانچه صد نفر از شیوخ موحدین را بقتل رسانید و خون بسیاری از خوارج ریخت
ویکرد و چهار هزار نفر از ایشانرا کشت و سر هایشانرا بکنگره شهر مراکش آویخت
در سنه ۶۳۰ فوت شد بعد ازان دولت بنی عبدالمومن رو بضعف گذاشت در شنه ۶۶۸
بکلی منقضی گشت مدت دوام دولت شان همراه مهدی شان یکصد و پنجاه و دو
سال بود از جمله کسانیکه همراه مهدی شان ولایت کرده شانزده شخص بودند (فسبحان الملک
الباقی الذی لا یعتری ملکه الزوال والنقصان) تفصیل و فتنه‌هائیکه در بین شان واقع
شده در تاریخ اندلس که تصنیف مصنف کتابست مذکور میباشد بسبب انقراض
بنی عبدالمومن جماعتی از بنی مرین شد که بعد ازین ذکر شان با غزواتی که همراه
کفار اندلس نمودند میشود انشاء الله تعالی لکن در اینجا تقدیم ذکر (حفصیون) پادشاهان
تونس را اولی مست زیرا که ایشان از تتمه دولت موحدین و از شاخه‌های دولت محمد
بن تومرت بودند و ایشان اولاد ابی حفص عمر الهنتانی، بود و عمر مذکور وزیر دوم
محمد بن تومرت است زیرا که در اوایل دعوی مهدویت او سه نفر از ملازمان
او قائم بامر او بودند: عبدالمومن بن علی، عبداله والونشریسی، وابو حفص هنتائی ذکر
عبدالمومن و اولاد او که ملک را میراث برده‌اند گذشت و عبداله والو
نشریسی هم در بعضی جنگهای اول ظهور محمد بن تومرت کشته شد ابو حفص عمر الهنتانی
وزیر عبدالمومن و ولیعهد او بود عبدالمومن درا بکیله مطیع نمود و محمد پسر خود را ولیعهد ساخت بعد از ان یوسف
پسر خود را ولیعهد گردانید در ابتدای امر و ابی حفص مذکور را خلیل و شیر در جمیع امور خود قرار داد و بعد از عبد
المومن اولاد او ابناء ابی حفص با بانی عبدالمومن از برای خود وزیر و مستشیر میساختند تا شنه ۶۲۶ در
خلافت محمد بن یعقوب بن یوسف بن عبدالمومن ولایت تونس اند برای عبدالواحد بن ابی بکر بن ابی
حفص هنتانی قرار گرفت بعد از عبدالواحد اولاد او ولایت تونس را از ان میراث بردند تا در
سنه ۹۸۲ سلاطین آل عثمان ولایت تونس را از انها گرفتند و مدت الایت تونس از برای اولاد


فتوحات اسلامی
(۴۲۴)
ذکر دولت بنی مرین و غزوات شان باندلس

الی حضش ۳۷ سال بود شمار پادشاهان شان ۲۸ نفر بوده است دولت شان از انقضای
دولت محمد بن تومرت شروع شده است ملک بسیار داشتند غزوات و فتوحات چشمار که
بعد از ذکر دولت بنی مرین میشود نمودند.
ذکر دولت بنی مرین و غزوات شان باندلس
بنی مرین قبیله ایست از بربر بدو استوحش و صحرانشین و مالدار بودند رفته رفته برایشان قوت و
شوکت حاصل شد وقتیکه ملک بنی عبدالمومن رو بضعف و اختلال نهاد بنو مرین از صحراها
بیابانها در اطراف شهرها و آبادیها جاگیر شدند و از برای خود اسباب و الات حرب آماده
ساخته از اطاعت بنی عبدالمومن سر کشیدند و برایشان خروج نمودند چانچه بسیاری از رعایای
بنی عبدالمومن بسبب جور و ظلم او بد بنی مرین التجا نموده ملحق شدند ازین جهت در بین شان اختلاف
و محاربات زیادی پیدا شد تا که بنی عبدالمومن روز بروز رو بتنزل گذاشته و دولت بنی مرین
قوی شده میرفت و اول کسی که در بنی مرین بعد از پنجصد و پنجاه سال از هجرت رئیس شد محیو
بن ابی بکر بن حمامه بود در سنۀ ۵۹ فوت شد بعد از ان پسر او عبدالحق وابن خود رئیس کرد در سد ۶۲۴
وفات یافت بعد از ان عثمان بن عبدالحق بریاست رسیده در سنۀ ۶۳۸ فوت شد بعد برادر
عثمان محمد بن عبدالحق در سنۀ ۶۴۲ فوت شد بعد از ان ابویحی بن عبدالحق در بین شان رئیس شد در
۶۵۶ فوت شد بعد از ان برادر او یعقوب بن عبدالحق درین مدت گذشته محاربات زیادی
بین بربریان و بنی عبدالمومن واقع شد تا اینکه امر بربریان قوت پیدا کرده و آوازه شان
در اطراف و اکناف ممالک مشهور شده در شهرت بوده جات بسیار مثل دکناس
فاس، تلمسان، طنجه، سبته، و غیر ذالک غلبه کردند مگر تونس و مضافات
آن که در دست حفصیون بود و مالک شدن بنی مرین فاس را در سنۀ ۶۷۴ بود و
در سنۀ ۶۶۸ مراکش را مالک شدند و اباد بوس را که ملقب بواثق
و آخرین ملوک بنی عبدالمومن است بقتل رسانیدند بعد ازان انسب بنی مرین ملک
در دست یعقوب بن عبدالحق قرار گرفت یعقوب اگرچه آخر شان بود ولی شخص
اول بنی مرین گفته میشود چرا وقتی که بر مراکش غالب شد اهل اندلس
همه برایش بیعت نمودند و بسیاری از اهل اندلس بطلب نصرت بر نصاری
که غلبه کرده بودند بر اندلس نزد او آمدند و ز و دانست که اماده گی شان
از برای غزوات اندلس ذکر شود انشاء الله تعالی .
ذکر غلبه کردن نصاری بر بسیاری از شهرهای اندلس در وقت ضعف بنی عبدالمومن
چون دولت بنی عبدالمومن ضعیف شد و عاملان در اطراف شهرها پراگنده بودند و نایرهٔ
فر