بمنزلی که در و مدعاست می ترسد
کسی که همچو من اول رفیق لنك گرفت
مجوی آب حیا هیچگه ز چشم سفید
کسی عرق نتوان از گل پلنگ گرفت
شنیده بکرخ پیش ازین به نیمه شب
به پنج ز خمه معاون حساب زنگ گرفت
حرف الثاء
به راستی است که در عذر کرده خلق ملوث
چو زاهدی که کند پا و سر بدلق ملوث
بعدل قاضی غوریان ظلم مفتی * كشك
نمی کنم ابداً خو بشرا بحلق ملوث
نه مفتیم نه مرا مسند قضا است میسر
که معده را کنم از نافتا بحلق ملوث
کسی که آتش دوزخ به آب تقوی گشته
حلال نیست که خود را کند بطلق ملوثه
مرا دو چیز ملوث بگوزگی دارد
کهی به بته گاهی شدم بسلق ملوث
جیفه دنیا گر انسان زلف کاکل بشکند
کرگس حرص مرا بال توکل بشکند
حلقه جمعیت این تن پرستان شیخ را
عاقبت ز نارخوا هد بست کچکول بشکند
اینقد ر از بهر روزی مقصد گردون مخار
پنجه تدبیرت از تشویش اتکل بشکند
تیشه امسال نزا هد گر برآید زاستین
نخل ا مید سخارا شاخ و شنگل بشکند
يا كله دا ر هری بکره سلام ما بگو
کا ین حباب از موجۀ دریای کابل بشکند
( * ) ملا حیدر مفتی کشک


دست از بهر طمع در جیب نامردان مکن
کاندرین کهدان به آسان گردن چل بشکند
گرسگ ارباب عزت شد جماعی عیب نیست
مشک تاتاری زخت بوی عنصل و بشکند

عمرها از بهر یاران شوله یخ کردم نشد
همچو طاقر که بهر دوستان گشتم دو تو
تیغ نهارم تا مگر اسباب حق شان شود
یار ز حمت میکشم چون مورمی پیچم چومار
گاه بودم شور و گه شیرین گاهی بیمزه
مست کردم پشته یکرنگی با هم نگسلد
قروحه حرص رفیقان بسکه سخت افتاده بود
از برای خاطر شان روسیه کردم بوی
پخته گان دهر را خامی نشد بیرون زسر

بو در هرگس چو سگ خود را پیخ کردم نشد
که مقوس گه مقرنس گاه یخ کردم نشد
بلکه اسان تر شود ز اخلاط اخ کردم نشد
این مقان از گاو تابای ملخ کردم نشد
گاه زهر و که ترش گاهی تلخ کردم نشد
تولمی ترسان دبقه ش بکست سیخ کردم نشد
بهر تحلیل هر قدر حاوای مخ کردم نشد
چون نشد بستردم از مهر نخ کردم نشد
هرچه گرمی با کدو طيفان کج کردم نشد

بارها از عیب پنهان جماعي چشم خود
باز پوشیدم ز لطف از قهر رخ کردم نشد

این زار کشته کیست که کس معجر ش نکرد
و ین تنبر و سر ین که ز جا بمبه کرده بود
و ین عضوا جبی زده تف نهاده را

وین رقعه جات کیست که کس دفترش نکرد
يك لوطي خبيث برغبت تو ش نکرد
اندر تمام عمر کس احمرش نکرد


این کشته كوزك است همین اشك مشه مر اوست
كه طالعی نگردیكه بد این كون جراب برم
عضوای تلعق سطبزی محانی وطول عرض
جای شكر است كه این عز و اعتبار
هم خواب باقدامى و هم راز با محمدی
با حلم علم لطف تو با عزم و علم رزم
این ترك بر نتافت زبیمت عنان خود
راحت نكردیكه خوبه خوان و مان پرست
دل در كنار خون شد كس دلبرش نكرد
میداد میگرفت كسی افترش نكرد
و امکلا بر كف فكنده بر منبرش نكرد
كردند من نكرد بفكلى خمرش نكرد
آن نامه اش نساخت و این كاورش نكرد
قائم مقام يكشبه ياورش (۱) نكرد
تا این كمند اجل منتظرش نكرد
مرگش خفیده بر دو بخون (۲) عرعرش نكرد

هیئت او كون همید رند
یا د در بر امده و مو توش نكرد

چرا بهر عبادت زاهدان دل تنك مى ايد
طهارت كرده گردان چشم بدخوی بر حق از تو
مگر اهل سما را برده في لون درد پای
حصار شیشه کی دا زج بی باکا را مجلس
جو روشن کشت مركه راز روسه ديلى محكم

كه بیداری نجد از برای جنك ميآيد
پری پیچ كرده ازره كوشه جو نظر جنك ميآيد
كه اواز اسمان امروز طم بنك ميآيد
دهانم ولحقوق فتنه مردم سنك ميايد
هزار افسانه از هر هفت اور نك ميايد

(۱) یاور لوانمختر محمد ابرا هيم خان پي خليفه كلجاري است
(۲) راجع بوالی كه بمرك مفاجا مردت - ا لا زالة ميموه باهبه (*)


۱۰۳
زتا نیر مصاحب زادۀ بیکاری عبدل * از ان از خدمت میر کلانم ننک می آید
گله شتم از سر اخلاص ترک خانقه کردم که از طرف معارف نمره های زنك می آید
به استاد مقمر گفتم ای قابل چرایکسو کرین لا تر مداماً دست ما بیرنک می آید
جوابم داد کاتار عتیقی پشت پای زن که این برد از جوان نو رس غولدنك می آید
مخورغم گرزنی پیشینه از دست تو شد گوزك کشادی رفت از دست توبر کف تنك میآید
هم از عشرت زن ومحفل یعارا شادمانی کن
که امشب خواجه صاحب یار فیق لنگ می آید
بد بخت جوانی که زصیان گله دارد خودی کند اینکار ز شیطان گله دارد
انواع هوس تا به ثریاز ده بیرق اهل طمع از تنگی دامان گله دارد
موری که برو عید شد از غله مردم دیو یست که از قهر سلیمان گله دارد
زاهد بمر صوفی از ین پیش نگر بد کین کوزه خام از نم باران گله دارد
این نیچ نیچ لوطی صفتان گرد تودانی بزنیست که از شورش رندان گله دارد
نه ریش پر از و سمه نه دستار مچرخ
زاوضاع تو گوزك سرو سامان گله دارد
وله ايضا غزل را مهمل در جواب با ذل كابلي كفته
ابروی یار را زگل لاله ساختند | آب خنک ز بق بق بزغاله ساختند
(*) عبدل ملازم میرکازر کاماست .


١٠٤

بلبل بباغ خفته نوازن زبهر چیست دهقان زبهر خربزه بان شاله ساختند
زهاد دهر از پی تسخیر مردمان از پشت سامری سري گوساله ساختند
پیران مرده دل پی اسباب مفسدی نان جوین را زروغن جزغاله ساختند
خوبان سترده موی سنجغ از پیش روی وز پنبه غند هاي کلان غاله ساختند
فساق تا ثبوت کند عضو را سطبر
بیهی برخ ز چك چكي ما له ساختند

بهوش باش كه دهرت الم ثقل نكند بتا ر هاي سبيات ز مهر غل نكند
نواز ش او كندت اينقدر كفايت دان كه همچو يوز نه مسكاب زود جل نكند
ترا ز عز ت دنيا همین بس ای زاهد كز آستين فسون تو كچه گل نكند
کسی ندید که یاری زروی یکرنگی بسر برد و چه به آخر رسد پتل نكند
تو پیری و اجل انسان كند به تیشه تیز كه بر درخت جوان اره بقل نكند
زرا حتى دو جهان مستفید میگردد تهمتنی که بحرف بد چغل نکند
بشه وزيری دوران چنان فتند چك چك اگر چه طفل بهر نیمشب بجل نكند
متاب گردن همت زسابلای ممك كه رنج پیچیش گر دن تراذ بل نكند
نجا تم چه نشینی به تهنیت میکوش نه مردن است و فاتی که کس دهل نکند
محرف پوچ تو اهل كمال اسماعیل
عجب بود که دهان ترا کچل نکند


۱۰۰
رفتن محمد سلیمان خان محمد هاشم خان و آمدن محمد سرور خان
دیدی که فلك چه سر در آورد
خم گشت بخویش چیز آورد
آخ كرد بروز کار تف كرد
تی كرد بتي سر خر آورد
در باغ گل بهار را برد
يك با غچه كس بجا در آورد
ترسم که به بحر کس شود غرق
کپری که چو خایه لنگر آورد
بر بود نشان حسن اسلام
در بطن غلام کافر آورد
تا كون کند هر که است باقي
بر تخت هرات سرور آورد
خون رفت ز دیده سد الله
مرگی به کریم مسگر آورد
شد شاد جهان که دلبر آمد
دیدی که دل از جهان برآورد
گوزك زجهان تو سردی آموز
عقواد است کسی که دختر آورد
خورده بینان کار حکمت را بتارن بسته اند
نظم قانون داني از نعایم بیرون بسته اند
آنچه در گوش تصور بوق میگفتیم ما
روزگاری شد که در سیم تلیفنون بسته اند
عشرتی را کز خمار یکر میدیدیم ما
حالیا این نشه در خمخانه کوش بسته اند
پیش ازین مردانگی ها بود در ابنای دهی
بر هم آوردند اندر بند پطلون سته اند
از كف كالار كورتی کمونس وز کلاه
بودجه آوردند بر خود طرف موزون بسته اند
منجنیق دهر سنگ فتنه میبارد زقهر
عیش محفل بین که بر سیگار توتون بسته اند


١٠٦

از وکیل منتخب پرسیدم از ملك هرات | گفت قبطی بود بر دو بروی از خون بسته اند
زاب سبب تار تیغ عقل میدادند آب
گوزك آن حدت همه بردو دافیون بسته اند
در پشت هفت بام فلك كوس میزند | هر کو قدم به مشرب خنوس میزند
جای و زیر امنیه خالی که كون کشان | مشتی هزار بر سر او افسوس میزند
هر قحبه که بچه نا پاك زاده است | بر شرم خویش شوهر خود بوس میزند
فخر جدیدیان بقدیمان عجب مدار | برق عاقبت بخر من فانوس میزند
فعل عتیق بسکه شنیع او فتاد هاست | ترك جالم كرده و پروس میزند
بیچاره بیخبر ز مساوات بوده است | کیکشن از جهل طعنه به پوس میزند
دیروز ازوه آمده با مو ر قامه نو | امروز دم زدوستی روس میزند
میگوز ك خموش هر انجه توان شکیب میزننی
اهل ترانه بین که ز امپوس میزند

دوش جانم بلب از بیم ورم در کف بود | بسکه مردم همه جو زیر چوسید اشرف بود
نشنیدند سخن هر چه بقانون گفتم | داد د ردرد ه این طایفه بی مصرف بود
غافل از حق نادان همه جاشورا و کید | دمن مردم دانا همگی انگف بود
متفرق شده ارباب دعا گوی بکوی | در عقب طائفه شمردف اند ر صف بود
همۀ روي زمین در همه جا سك شده بود | گر لب بام ز جل قابه ثری عف عف بود


۱۰۷

دفتر عشرت سردفتر ما ریخته بود کس نپوسید که اینخانه چرا بی رف بود
پایه منصب سالار حق جر تپل است اندرین بیع چرا بر گد جارم شف بود
صبحش آن بود که شاپور دلاورتا شام سینه پر کینه و بر تارك او مصحف بود
ریش پت کرده بروتش سوی دوگوش بقهر
گوزك روسیه از بیم بروتش خف بود

چشم بددوراینکه در شهر هری کاری نشد شهر شاپور از هم ریخت ما لاری نشد
هر بلائی کز فلك اندرز مین انداختند خورد بر اهل دعا و چور بازاری نشد
انچه بر حاجی رسید (۱) از کبر دۀ اهل فساد عیش او منغض شد اما ساب دیناری نشد
از تنعم های دنیا حصۀ ارباب فضل غیر دود چرس چای تلخ نسوار نشد
از ضعیفی های زاهد در تعجب رفته ام کین کخ امعای ممسك عاقبت ماری نشد
شکران باید نمود امروز اهل اعتبار فحش دشنامی شنید و جل افشاری نشد

بارها از دهر ممون که با این فکر بکر
گوزکی گردید اسماعیل سرداری نشد

جهان بگلشن آفت رسیده میماند وطن بکلبن گبرگ چیده میماند
در اوفتادن ظالم بگردن مظلوم سگی شکاری بصید دریده میماند
صلاح روز فساد شبانه فتفذ بزاهد بر دادر خزیده میماند

(۱) حاجی ملا الله قلی .


۱۰۸

کسی که گشت بیاران خویشتن تسلیم چون به بنده گک زرخریده میماند
بریش بسکه رسید است ریشخندکنان بخاشه که درو کلب ریده میماند
همین مروت انصاف میرگازرگاه بکبك تیهو ئی در شب پریده میماند
به نظم نثر تو گوزك کسی ندارد میل
بدیك جوش نمك ناچشیده میماند

اسیر دوستان گشتم گرفتار اینچنین باید شدم مغلوب نفس اكنون نكونسار اینچنین باید
گوارای طبیعت گشته بزم حاکم و عامل لجام اینگونه میبو داست افسار اینچنین باید
هوس دلا زبها آرزو زنجیر کردن شد پلی گون اینچنین در کار و شلوار اینچین باید
بمستاجري دنیا روزگاری شد سحر خیزم پی این منجلاب تازه خر کار اینچنین باید
بکنج مسکان جز ریش زاهد نیست مفتاحی بحس البول اسبان دم کفتار اینچنین باید
گهی خم میشود که راست طامع چیست میدانی بقیل اهل نعمت تور و تلوار اینچنین باید
جماعی در جماعی قانعی شهباش دل خوشکن
مجشم تبك حرص نفس مسمار اینچنین باید

تا جدا از خرد فهم شعورم کردند تکت نامزد فسق فجورم کردند
من ندانم که زخورشید رمم چو نخفاش دیدن همنفسان بود که کورم کردند
دی رفیق بسر بستر خودمیز ارید یا رب انصاف کجا رفت که چورم کردند
مد جدی بسر سنك گذرگاه سرود گفت صد شکر که پابند قلورم کردند


۱۰۹

گفتمش چیست که در پست گرفتی مسکن گفت از سکه گرفتند فتورم کردند
گفتم آزار کمان جستی پاداش رسید گفت بالله که اول به تنورم کردند
گفت از محفل ما زود رمیدی گفتم
گوز کی بودم و از معرکه دورم کردند
ای نفس همه همت تو صرف پلو شد خست چو چنان بود به اخر همنتو شد
ای بیخبران اب مخوا عید زمیراب زیرا چو شکر دردهن انداخته او شد
زاهد ز چه رو غره بر یشی نشنیدی هر موی کژ اندازه برون گشت لتو شد
ان لب که نه از بهر دعا بود محرک یکچند مخند ید به اخر لكدو شد
هر جا فکنی پرتوی از بهر هدایت ن قریه و ان کوچه وان خاچه پوشد
از توبه خود تو به نمودند مریدان زان روز که نذرت همگی لشتر گرا شد
خفته است کسی کور و تقلید گرفته ست بیدار کسی هست کزین کار مخو شد
ارباب خرد پیش بدی خلق ریشید
کوزك بغلط از ره دنباله جلا شد
کاش ارباب ریاست همچو من رسوا شود جای همت پر شو دریا سر بجای پا شود
يك بيك افتاده در افواه یاران دول فهل ببالد اگر قدری سخن سروا شود
قاصدا از من برو پیر معارف را بگو دوستم در بی تلا مین است اگر ملا شود
تا ترا زوی جزانا ید بمیدان قصاص کی درین بازار جنس ارزو سودا شود


۱۱۰
یر باران برفت و برو افتاده است | تاشبی برقی اگر از گوشه پیدا شود
پرده این راز از نطق کسان ناوانگشود
کوزکی باید که تا این رازها پیدا شود
خربستافا کناخ (*) ندارد ده میسابا خود عمل ندارد | سان د مضح عمل ندارد چنین خشمی دول ندارد
د، فسادی اشعارم بری بروز شور ابو د ديدي | فستق عذر اوها انکوزی چنین دماغی جوله ندارد
نزاده مادر او هنربوی تمسك مجری به پیشه میری | عذر شور انخشه گیری که دیندار و یا بدل ندارد
مشرب خود وطن پرستی که فرقی دستش ندیده دستی | گرفته دیر عروس مستی که در سر ایا علل ندارد
شنیده ام من که میر عالی به منتینان کو توالی | پخته به گفتی که جات خالی النگ عذر اکبل ندارد
بقه من اسلم نطع انور بال بالون بياري مو تو | نه حوض ما پر نه چاه دختر بدین بر آبی مگال ندارد
ز شرم پرستی فقط بنامه ز چین قشقر رسیده کاسه | مثالین پوست نه چوشد اسه که گندم او بخندار
به طق خواندی که شکر لله ز سعی پلوان حریتخواه | نشیب فوق فرازا يترام سرك بد آخر كتل ندارد
سو اكردم كه مه مزمانا خده مشنا مساوقد دانا | چه آرم ايك به از مقانا بگفت کیری که دل ندارد
جه کم سفر اقرون من غدو کابل اعلي ترفق شد | سر و پز و ثق نگون من شد هنوز خود را چقل ندارد
سخن شناسان طبع ناؤك نسته با مز کشیده این چك
هزار ارمان که شعر گرزک قصیده دارد غزل ندارد
(*)پالان کهنه


از ظلم دزد بر فقرا اسب خر نماند
وز جور کار دار بکس سیم زرنماند

کلکین چاره از زکف رفت و پرده اش
بیچاره را بخانه امید در نماند

گفتم بکور بر خبرامن چیست گفت
جز عدل پادشاه بعالم خبر نماند

گفتم برشوه خور هنر آموز گفت چور
بهتر ازین هنر که تو دیدی هنرنماند

گفتم که روز کار بتر میشود دلا
گفتا خموش باش که روز بتر نماند

بی اعتبار سرکند از هر کناره
جائی که دزدیار یکی معتبر نماند

گویند دزدیار پدر دار گمشده است
ممکن بود که گفته شود بی پدر نماند

گوزك چه غم خوري كه بدختر حيا نيست
شرم حيا بدیده فرزند نر نماند

هر چه کردم جستجوئی آرزو کمتر نشد
از طمع موتو به هر سو تا ختيم دچو نشد

سید یوسف رتبه عالی به آسانی نیافت
کی بمنظوری رسید این توله تا تیکر نشد

امدورفت جهان عادیست جانکند انچه سود
خایه از بهر جماع عافیت لنگر نشد

سر بدار عبرت استادسنو گردی نداد
خاص تا شاگرد جانبازان چو دنگر نشد

نظم شوم راجوانان صرف هذیان گفته اند
نصح بود اما کسی زین پند مستحضر نشد

آتش اشرار برا خیار اخر جفت شد
طاق بود این هیمه زانرو زود خاکستر نشد

همچو گوزك هيچكس عيش نظر بازی نیافت
هر که او را ما د خاص مردم عنبر نشد


۱۱۲
مرا مضنون موزون بود در یکباره مهمل شد
اگر چه مدعا حاصل نشد وفق مراد من
گهی گفتم که ایا حال کار غازیان چون شد
کسی گفتا مخالف با غوا نان ستم پیشه
میان پنجه استبدادیان یکعده از مردی
جهان تاریک شد از پرتو کفر امان الله

چوموجز مختصر بیخواستم شرح مطولشد
ولیکن چند روزی کار بیاکان معطل شد
مگر شیران مشرق خسته چون بیلانمنگلشد
زهم پاشید پر سم ریخت در هر سو خونکلشد
بنامردان آزادی طلب اوقات مختل شد
زنور محض امثالی زکوهستان ممثل شد

کسی کو خویشرا بیخواست عالیحضر تشغازی
من از پلتيك بازیهای امنیت نمی خندم
تران خوان معارف در قفانرسیده میگوید

برفت از سمت اقدس در اروپا شاه هوتل شد
بحمد الله که از هر گوشه چال انگیلند اچل شد
شکر در کام ما از تلخي ایام حنظل شد

بشارت داد گورک عیشت شروط خواها نرا
که قطع را یشر ایک و نهید این امر فیصل شد

مال بچه بيك نو رسيده میماند
ز دست دزد اگر صاحب دول بیند
زبسکه بر دهن خویش صاحب باقی
عیا ل طفل زبید اد مردم طرار
بفکر ما ل یکی دیگری بفکر کمال

بباغ نوتك افت رسیده میماند
همه محاصل حیوان چریده میماند
طپانچه خور ده بکون دریده میماند
چوکوی بر سر میدان دویده میماند
بیان گوزک مانا شنیده میماند


۱۱۳

ادایهٔ رقم از جور دهی وار ستند در گرفت گشاد ند داد بر بستند
سیاق غرق به اب امو که پای نداشت محیطیه جد و لیان از فرات بر جستند
وکیل منتخب از رشوه‌رشوه میگیرد به بین که بی‌حمی و قابوق تا کجا مستند
تعجب است که این خشت زر بسر نرسید هزار فعله بيك وضع دست‌بردستند
تو از بلندی عیسائیان هراس مکن اگر بمنزل خور شید میرود پستند

معلمین کرخ در فساد چنان
که گوئیا همه فرزندبابلي هستند

راجع بمیرزا حیدر کرخ ميگويد

حاجي آن نيست كه از طرف يمن مي آيد انگليسيست كه از راه چمن مي آيد
خوکی از بيشهٔ اقليم شبش رفته بهند خرس گرديده سپس سوي وطن مي آيد
كهري سر گلهٔ قافلهٔ فسق فساد رفته سرخان مگسی باز جرن مي آيد
نرو بيسی زكنيزان سوي بادق رفته متقس گشته پی گادن من مي آيد
از طواف حرم پاك پشيمان گشته ام شاد و خرم بسوی بیت حزن مي آيد
وجدننا كرده و از نجد سخن ميگويد كون در ا ينده چرا پا ره دهن می‌آيد
باز گرديدن از ناز تفاخر كردن زاده انسان نه كه حيوان بسخن می ايد

گوزك آنروز كه در بدرقه مي آيد
سر اين قوم سزاوار كفن مي آيد


١١٤
هر که چون با حریفان تازه چنگالی کند
خویشتن را عاقبت هندوی دیوالی کند
چیست معنی تمدن کیست ارباب شرف
انکه جیب دامن خلق از درم خالی کنند
بودجه دار ونظم خوانصاحبرسوخ امروز کیست
یفشر د تا خایه یا از ناز در مالی کند
با جوال گندمی ما میکند علاقه دار
انچه موش دزد با کانداله شالی کند
حکمت دانای مطلق مور را پر می دهد
تاکه زنبور زبال او بنا عالی کند
کل دول از دولت المان گله دارد
زانسان که اروپا ز مسلمان گله دارد
از اشك ریا دامن زاهد شده شاكي
چون غله فروشی که ز باران گله دارد
نه سارق بیچاره که مسروق ستمکش
هر دو طرف از دست قو ماندان گله دارد
زنهار مرو برد رشیخ ای بسراينك
کاین مستبد از حریه خواهان گله دارد
عذرا نه به تنها ز وکالت شده غمگین
بی باو سر از مردم داشان گله دارد
گوز لك چه زنی شانه بریش از سر رغبت
زین توبره پیوسته زنخدان گله دارد
آن نیست کناري که در او بوس نباشد
مالی که درو شرکتی از روس نباشد
دو دول مظلوم بکنج کر ده ظالم
قبر یست کز از آتش ببروس نباشد
اینحرف دروغیست که نشنید کسی عرض
شرط است که عارض سك منحوس نباشد
بی میر وکیل هیئت ما حسن ندارد
عیب است که در معرکه دیوس نباشد
در مکتب اقطاع کرخ تجربه کردم
طفلي نشنیدیم که با بوس نباشد
بچه حرامی را گویند


۱۱٥

در کلبه زاهد چه غم از خنده شاهد
در رزق خطی نیست که سالوس نباشد

گوزک چه بکف داشتی از وضع بزرگی
جز شانه ریش که زآبنوس نباشد

شمشیر ظلم قطع ید و کله میکند
ز انبان که بحر غرق خس شام میکند

کی موقه شپوشه کند بر کدام ملك
ظالم که غله کش بسر غله می کند

ایا هزار صوفی دانسته میکند
انحاصل که یکه نز دله می کند

گر ما برون بمله سپاریم عیب نیست
زاهد درون مخلص خود مله میکند

گر هیئت بخیت کند رجم قهقری
با زار كون كثي همگی پله می کند

اندیشه کن زآه ضعیفان گوشه گیر
کاین تیر چله کار دو صد چاه میکند

هر کس به هر چه فخر کند گوزک همچو شیخ
گاهی بریش و گه بسرو صله می کند

بیاد رفتگان هر دم شهیدم تا چه پیش آید
سراپا مایل طرز جدیدم تا چه پیش آید

گهی مامورم گاهی معلم گاه سر کا تب
پسر خود را در ین خدمت دویدم تا چه پیش آید

بر همن شکل و پاپ آسا وچو گی راشك ملاخو
چنین در قله کوهی خزیدم تا چه پیش آید

به اسانی نگشتم ره سپار ملك پنهانی
سروش از عالم بالا شنیدم تا چه پیش آید

بدین بی دانشی پیر کرخ را روز گاري شد
که انکارم و گاهی مریدم تا چه پیش آید

ملامت میکنندم دوستان گر عار بگذشتى
بلى بر اعتبار خویش ریدم تا چه پیش آید


١١٦

چو زاهد عاقبت برباد دادم نام نیکورا
به‌شوق از نام بدجزوی خریدم تا چه پیش آید

به‌بوس ریش ممسک زیر لب کوزک همیگفتا
فسونی بهر اخاذی دمیدم تا چه پیش آید

واعظ اندر وعظ نهي ازما واز من می کند
لیکن اندر خانه هر شب کار جرمن می کند

عیش گازر گاه آب حوض زمزم نوش باد
وز کرخ نان میخورد توصیف لدن میکند

نثر زمان هر لحظه ابیات گرفتن می کند
فرقۀ مراد را ترغیب دادن می کند

نصح دانا بان نمودن شرمساری آورد
این معاون بین که با امر اد در سن می کند

سهو ملا میر را دیدم که در لفظ گوزن
ادعیات منتخب توجیه گوزن می کند

در زبان چرب زا هد مغز او از ره برد
کاین زرخالص به آخر کا رچو دن می کند

غیره بین را دوست شمر زانکه در پایانکار
خوك افبيلست آخر قتل خرمن می کند

حریت خواهان ز جور اهل استبداد داد
يارب از ما در چرا این مردم بد زاد زاد

نه حمیت نه شرافات نه تمدن نه کمال
بر تن بیحاصل خود هست چون شمشاد شاد

باء بخل خاء خرکای بمکتبش نویس
حیف باشد اینکه بنویسی بهر قصاد صاد

صاحب انصا ف شو رای دول گردیدی
گردی از دست این بیداد کیشان داد داد

ایخو شا ایام امنیه که در هر گوشه
نوجوانان وطن هر مردی را گادگاد

باعتیقان مقتدایم با جدیدان مقتدی
گر زکر هر جا نشستم هر چه گفتم باد باد

خوك افبيل نام موضعی است در کشک


۱۱۷

قصه سر معلم و معلم امانت کرخ

عمری مرا بدرس امانت امید بود
هر شب که می گذشت بمن روزعید بود

افسوس از معلم مامور مکتبش
با هم چوزید و عمرو بگفت و شنید بود

گفتند زید تازه جوانست فیشنی
عمرو غریب پیر محاسن سفید بود

با زید بود حربه خواه وطن پرست
با عمرو در عقیده خود مستبید بود

زید نخست روز به عمرو نخست زدند
و ین زید شب بکوفتن خود فرید بود

پرسیدمش بخفیه که ای وحش بی شرف
این فعل زشت ز اهل تمدن بعید بود

گفتا خموش باش که مسئول نیستم

کاین قضیه درس او لطرز جدید بود

این غزل را بعد از رفتن محمد سلیمانخان و نائب سالار و آمدن نایب الحکومه
دیدی که روزگار چسان شور میکند
اخر کرا بجای که دستور می کند

هر شب ملال را بتو نزدیک میکند
هر صبح عیش را ز برت دور می کند

اخیار را مصیبت دین خفته پشم کرد
اشرار بین جا تمشان سور می کند

خرسی بیچار باغ نشاند که خسرو است
خوکی بدار نغمه شاپور می کند

وین بی نماز گفته که اينک منم جنيد
وان کوه فسق دعوی منصور می کند

با بنده ندا و کریم خبیث بین
چون بلشويک بر فقرا زور می کند

وان بوق اسیای سرکال کوتوال
چون حشر اولین نفس صور می کند


۱۱۸

ان محصلی که پار بيك بيضه بود خوش امسال خلق را بهوس چور می کند
بادقتري مپیچ که هر هفته نو بنو فردی ز بهر قتل تو در بور می کند
از فرط اشتها نجس منجلاب را هر دم خیال شیرۀ انگور می کند
اندیش از ان قلم که بود نوک او طلا الماس وار رخنه بساطور می کند
چون داد رس همین بود خیر خواه آن
پس ملك را بعدل كه معمور می کند

دمی کز سینه من آه دامنگیر بر خیزد صفا از دوغ طعم از ماس رنك از شیر بر خیزد
مبین بر اهل دنیا اعتبارش بین که هر ساعت بزا نو گر در آید زاهد از جا پیر بر خیزد
فساد از حضرت سادات اندم میشود یکسو که همچون من سبك از خرمن جا گیر بر خیزد
غلام حضرت مولاي سادات سلك شيخم که گر اینان نباشد فتنه از تأثیر بر خیزد
ندوسم گر بر غبت دست ارباب ارادت را ز غیرت جیره شان ویرانش چونتیر بر خیزد
ببانوید صدائی خامش سنتور بیحاصل بجائی کاندرا نجا نعرۀ کفکیر بر خیزد
بعالم نیست مهما نخانه کز سفره اش یکشب بهم مهمان صاحب خانه تادامگیر بر خیزد
عجب دارم مهر جانا نجیبی شب همی خسپد سحر از جای خودعاوی بود یا میربر خیزد
جراحات زبان و کام بدگو تا ابد باقي است محالست اینکه داغ چیچک و خرتیر بر خیزد
چه افسون کرده گوزک که در تعظیمت از هر سو
یکی واریش از جاد یگر پر اگير بر خيزد


۱۱۹

در ان محفل که ریش اقسا م کردند
براي صید نامم حلقه مو ی
بی مد هو شی ار با ب دنیا
زا قبا لم حسد كجوي حاسد
بصد افسون صداتر و بر نیر نگ
کمان پختگی د ار ند بر کا
رفیقان ر و ز گا ر خر می را

مر ا د یدند گو زك نام کردند
ززاهد از محاسن وام کر دند
می حرص است کاندر جام کر دند
خرز لنگی است کاندر بام کردند
مرا در باغ شاهی رام کردند
نبو د آنان خیا ل خام کردند
عبث رو ز یست پیها شام کردند

عجایب نیست از اشعار گو رك
حریفان چو ن شکر در کام کردند

حریت خواهان به استبدادیان همسر نشد
گوش بد گویان نکر داندر زواعظ را قبول
قوة شان ملل افزون شد ازسعی دو ل
روسيه بودم نشد از راستي رويم سفيد
در مثل سر غاله مادر بدختر میرسد
منصب فتوی به آسانی نمی آید بکف
نظم من از نار سائیهاي ابناي زمان
لیکین اشعارم ازان جاریست در اقلیم پارس

گاو نر به بو دهم بند گاوی لا غر نشد
راه نا همو ار اینان قابل مو تر نشد
محصل املاك بود تا تحصیلی از عسکر نشد
شرم عذرا بود این شایان خاکستر نشد
حیرتی دارم که ایند ختر چرا ما در نشد
با قضا مفتی نشد تا با رضا کا فر نشد
شد گهی مقبو ضه گه مد فو عه انوانتر نشد
از سکو ت نکته دانان وطن پنچر نشد


تنگچشم ادین میزدند عضو من اجراح دهن
یاد داری تو که اسرار ملل فاش نبود
ماو راثنا عشري هر دو بيكنان بودیم
بد نکردیم نبودیم بهمد یگر بد
وحشیان بیصفائی بیخردی می کردند
ایبقد ر از پی محویت استبدادی
نشنيدي احدی فرقه قرماندا نی
باورت هست ازین قصه که در کل هرات
همگان واقف او رگنج بخار بودند
زاهد صو في واعظ همه یا بند صلاح
سنیان را هوس رسم ارو پا هی کر
خونی سار ق و بيباك جفاكار غيو ر
در مرام و مرام پس شد و مستتر نشد
بر در کوتا ی ما بهره وفراش نبود
هیچ بر کاسه ما کهنی از شاش نبود
کینه بر سینه ما دانه خماخاش نبود
همچو باران تمدن همه فحاش نبود
مردم حیرتنی جمع به کنکاش نبود
لقای تازه نو از باجی داداش نبود
یکنه، ظالم رشوت خور قلاش نبود
یاد ایطالیه ذکر پشکتا ش نبود
رند بیباک خطا پیشه او باش نبود
تابع ملت ز ر دشت قزلباش نبود
دزد پار قراه با د یه خاش نبود

گوزك او راست روی کرمی همه جلس شد.
سرد چون بقه و کج کرد چو کنگاش نبود.

هر که خود راه همچو من بدنام رسوا میکند
می کشد از حسن حکمت مغز استبدادرا

کار بر وفق مراد اهل دنیا می کند
سجده شکر انه کویا بر کلیسا می کند

صعتر الت مصنوعیدت که انها بکار می برند.


پیش ازین سو بدر بو دست فرزند حلال این جلالی ۱ بین که کار ضد با بای کند
پیش ازین تقلید ملا بود تعلیم عوام صرف کار عام را امروز ملا می کند
بی طهارت سجده بر راه روان نان میخورد بی کف کا لار پطلون بول برپای کند
ظالم انکار د که بر مظلوم افتر دست میخ میخ بر خود کرده پندارد که با مای کند
بهر پاس خاطر نصرانیان اسلامیان ز انبرابر روی هر ساعت چلیپا می کند
پر توی از نیر انصافت اعلیحضر تا
گر بما خامان فند کاریر یا ۲ می کند
صو فیان گوید که زاهد خاک را زر میکند کی کسی این فعل را نادیده باور می کند
ليك روح سامری منکر نه میگوید که ما انچه من میکرده ام این کس بجا و ر می کند
من بصد اسباب آلت شکل گاو ی ساختم او بيك افسون دو صد دانسته را خر میکند
بردباری هر طرف بینم از دست وی است این جانور خویشرا همرنك جيكر می کند
شب همه شب سلم فسق است در فعل زنان روز اندر بچه بازی کارانور میکند
باز گردان روز زاهد اینکه گیر و دار او دیده در را کور سامع را بحا کر میکند
وانما انموذ جی زاحوال عاوی زاه ده کو خویشرا نسبت به اولاد پیمبر میکند
وصف آداب تمدن کن که آقای وکیل ترك دختر بر لحاظ نسق ما در میکند
آفرین بر صدق اطفال معارف آفرین وام با با را بعین زنده گی سر میکند
۱ نائب الحکومه محمد ابراهيم خان ۲ قریه نام ملکه افغا نستان


۱۴۲

اعظم دانی نیست در قضات چون قاضی زبیر
رشوه را بی هضم پی در پی تناول می کند
اینقدر مرسو چوقو ماندانیت موتر مران
فیصل دعوی برنك قطع اعوری كند
این تداخل شخص را جا کبر بستر میکند
هیئت تفتیش در يك میخ پنچر میکند
با چنان مضمون بکر با چنین طبع بلیغ
شعر گوزك را كه غير از خواجه زیر میکند

هر كه را خواهد که برهنك فضا کورش کند
یا برو برغوریان بارشوه چون قاضی زبیر
یا برو از بهر قطع اعورش سوی یوروپ
دهر ظالمرا ببرنك قاضی و مفتی كشك
گر همه شیرند گر پیلند حكام ملل
وام با باداد نی بودست اما بعد از ین
سالها گردن ز قانون تافت ارکاندول
چون وکیل و ادشان همرا زد ستورش کند
با در اقطاع كرخ بی رشوه مامورش کند
یا اسیر پنجه آقای دکتورش کند
بر کف شورای ملت عاقبت چورش کند
پا یمال هیئت تفتیش چون مورش کند
كي ادای وام بابارا توان پورش كند
این خنا زیر عاقبت ترسم که نا صورش کند
گاه گوزك كون مجایر باش گاهی کس فروش
تا تر اگردون سپس نور علی نورش کند

روزی که اقتدار بقاضی ملك بود
بر مسند محاکمه عذ رای روزگار
ن کاتبی به ون مفتی دينك
عقل هزار فلسفه آنروز دنگ بود
از پس کشاد بود و از پیش تنگ بود
گویا دو خرس ساده اسیر پلنگ بود


۱۲۳

تحریر کرد صورت حالش تمام کذب
عنوان صلح نامه او جمله جنگ بود

نادیده چشم دهر در اسلام همچو او
نشنیده گوش کس که چو او در فرنگ بود

هر صبح شام بر در خلوت سرای او
از اخذ جر و توه بهر سو شرنگ بود

بگریخت از کنار کس او را عقب نکرد
افسوس آنکه هیئت آمایش لنگ بود

بکنجی رفته ام بیغم غنودم تا چه پیش آید
در عزلت بروی خود گشودم تا چه پیش آید

نه نادان را ستایش میکنم نه خدمت دانا
نباشد با کسی گفت شنودم تا چه پیش آید

سر جان را فدای ملت آزاد میسازم
در ین سودا سر است سودم تا چه پیش آید

مساواتست بر هر مشربی شوق دگر دارم
گهی اثنا عشر گاهی یهودم تا چه پیش آید

وکیلا خصلت علاقه دا را بدر نیکو کن
همان کشت که کردم خود درودم تا چه پیش آید

مترس از قهر زاهد و زدهای بی اثر کاول
من آن وحشی صفت را آزمودم تا چه پیش آید

جوانان مایل عیشند كوزك همصنانی کن
در ین بزم از سر رغبت سرودم تا چه پیش آید

نقش عجب از صنعت نقاش بر آمد
کاین کوزه درست از الم داش بر آمد

ما خجلت صد ماده از ین قطعه کشیدیم
جیگری از رنگ قزلباش بر آمد

زاهد به خبر باش که اسان نتوانخورد
این کاسه که از شو رۀ پر آش بر آمد

یاران مجرد همه در ستی بدعا بود
تا دلبری از خانه هوش فاش بر آمد


١٢٤

با کنهم برستان ستمدیده بگوئید
هرچند دویدید خریدید چشیدید
غمریست که ر خاطر یاران وطن بود
مامور زراعات ندانم زکه آموخت
کی بیغم ان مقصد عیاش برامد
شیرین تر ازین خربزه یکقاش برامد
این مژده که امروز زکنگاش برآمد
تا يك تنه سني و قزلباش برآمد
برمن نبود گوز کار خوف عمل عیب
جائی که زاعیان ملل شاش برامد
یاد از روزی که فردای مرامشتاق بود
داشتم ازنظم نثر نطق باخود جزو ها
نه ز دزد اندیشه نه بیم از طول لسان
کو به کوئی شاد مروی حر بات را بابلی
گیسویش بال چلیداداشت شراب عيسوي
در خیابان لاله زار تر از زاهد در ایام صيام
خانه ام گاهی بمنبرگاه در چقماق بود
و زبان تازم در هر رف مرااوداق بود
بلکه از ضرب محصل فارغم طالاق بود
میدهم هم صحبتم پیوسته در اوطاق بود
ليك اندامش زگل و زسیم خالص ساق بود
زیردامانش پروي نامحوار ان يراق بود
شب همه شب خاطر اوع صبح تعليم بورت
روز تا بیگه چوتوه اندانم استنطاق بود
حکامر ا ز بهر چه مجله بلي مي گوید
آن اعمال نظر ام دی و لوپستی عروق
تا بحال گوي من لطبیعت تکسیب کمال بود
کار عجب مخالف تشکیل می کند
بعد از ان جماع اتفاق تبدیل می کند
لآن له علم مشوره تحميل می کند


١٢٥

دین در کدام پایه تعالی کند چرا
معنی حریت طلبی را چه خوانده اند
نامند رشوه را که بجاهد یه میرسد
تعویق در جزا چقدر بی مروتی است

اینجا که حکم حلت تنزیل می کنند
هابیل را مساوی قابیل می کنند
ظلمیه را به عدلیه تحویل می کنند
در موضع قصاص که تعطیل می کنند

گوزك بدین هنر بدیار یورپ روی
جنس ترا ز شوق درم ذیل می کنند

ریشم از اشك ندامت یکمرا تب تر نشد
چون فلاطون ارسطوئی جا همره نبود
قوهٔ صیت مصائب بود تا بالید دین
منکر اسلام شد تا رفته آقای وکیل
از زمرد کور گردد افعی از افسون به بند
وقت برگشت است کین طیاره از پرواز ماند
طفل ما را فسق و اخذ رشوه عالم می کند

خاشهٔ سگ دیده شایان نم ساغر نشد
خضر از آنسو جا بیدا نشان رهبر نشد
ورنه این آدینه از حیث هوس قهقو نشد
خواجه ابدال از یورپ باز آمد و کافر نشد
کور شد این اخوی اما قید از منظر نشد
جادهٔ تخلیص ما وابستهٔ موتر نشد
حیف اطفال کرخ اسلم شد و انور نشد

چشم دیدن باید گوش شنیدن درخور ست
نظم گوزك لا یق تحسین کور و کر نشد

نالش مکن دلا که بماند فلک نکرد
گر دیر شد درست شود کارها بخیر

وین سقف چوب پوش پایان چلک نکرد
غمگین مشو که آه یتیمان کمک نکرد


- ١٢٦ -
آبی که میر آب قد جان به آب داد   داروغۀ خیال جدید ان خبرك نكرد
از گریه قلب خستۀ احباب به نشد   بنزین برفت دفع شکست چك نكرد
دیگر از انشدم که چرا باغبان دهر   ببرید شاخ ظلم ز بیخش كچك نكرد
گوزك بشكر کوش ز روی سیه مرنج
کین باد سرخ پشت ترا يك تلك نكرد
ظلم از تحسین این بیدانشان رنگین نشد   این عروس تازۀ مالایق کابین نشد
تاك اسایش بدیوار هنر بالا نرفت   تا خر حرص حریص از بام خود پائین نشد
مرد را نامردی از میدا هیچا می کند   رستم ما از میان نگریخت تا گبرکین نشد
غیر راه چپ نگیرد اهل دنیا کامیاب   این جعل در جاده هرگز سیر از سرگین نشد
بخت اگر شد سرنگون از هیچکس یاری مخواه   موتر پنچر دوان از قوۀ بنزین نشد
هر سری از جان کنی خسرو نمیگردد بزور   خویشرا فرهاد کشت و همدم شیرین نشد
بر سلاطین ملك بر ترك ستم گیرد قرار   تا نه ترك ظلم کرد آسان کسی لینین نشد
میوه از نخل فراگرفته ام حسرت چسود   ار بهشت خویشتن شد آدم هم گلچین نشد
شکر باید کرد اسماعیل گز بیدانش
هرزه گوی یاوه شد گوزك شد و بیدین نشد
گر مدعی دولت از قهر سر کند   فرزند از مشیمۀ نسوان بدر کشد
آتش زند چنانچه بر اعدای دین زدند   زان آتشی که بر همه عالم شرر کشد


۱۲۷

موتر بپاش افتد و بیگی کند سجود طياره را ز جو هوا زير پر کند
دين آنچنان شو د که پدر هم خليل وار از روی شوق كارد بحلق پسر کشید
شیخ که بود معتکف کنج صومعه آید برون بر سر میدان حشر کند
بیند جزای کرده اعمال خویشرا هر چند یا ربسل بد یا ردگر کند
يك بند دوستانه بطیاره باز پس بر خاك می فتد تن موری که پر کند
این بار زاهد را که بدوش تو کرده ایم
گوزك شود دو روزگراین بار خر کشد
هنر کار چون با من حریفان مجلس آرائی کند یکبر میماندگر او را عالمی گدائی کند
من نه عذرای جهانستم سد اسکندرم پهلوی خود میدرد هر کس که دارائی کند
گر نیم رشک پری رنګ تیا تر خانه ام کی مرا این دیو زشت از قهر مینائی کند
تو به ام چون زهد زاهد هر دم از جا میرود ليك میترسم که این نا پاك رسوائی کند
تل بنگی بود آخر رو به آبادی نهاد حال یاران خوش که یوسف واربنائی کند
بی بی بزم خرابم هم که قمازم بحسن زینسبب آقای علوی بر من آقائی کند
عیش یاران دول را برده ارکان ملل کارصد کس را چسان یکتین به تنهائی کند
می تواند بعد از ین در نمره بابای محل روز شب برخیز و از ناز با بائی کند
گر بروز افتد بدست کس گدایان می کند ابچه شب روباه با جارو ق سر پائی کند
كوزك ما بعد از ین از دست اقوام جهول ريش را بيباك نتواندكه حنائی کند


۱۲۸
خجل نیم که مرا ناز نوش گوزك کرد جنون نکرد همه عقل هوش گوزك کرد
هوای قرص جوین داشتم گوشه خاص نشیمن کرخ و جو فروش كوزك كرد
و یا دوام تعصب ز ا هد مسکین بلی قفا زدن خرقه پوش گوزك كرد
سپس بصومعه صوفیان مرا ره نیست کشیده صیحه و در يك خروش گوزك كرد
بسوی مدرسه رفتم که علم آموزم بحجره شده كيك و شبوش گوزك كرد
مرامعلم (*) پارینه باب خود خواندی پدر خطا بیکی زخمه دوش گوز ك كرد
نفس شمار مرا ثبت در سوانح عمر ز پای تا كمر دهر دو گوش گوزك كره
وگر ترانه سرودم و گر غزل خواندم
دگر خموش نشستم خموش گوزك كرد
قناعت آخر نمود باری ـ اندماراببردباري رهاند یکسر ز بیقراری گر بعیشم هوس نزیبد
توكل من فتاده دو توما من سیه رو بزور بازو ریش ممسك چنان بریم که در خلاجاء مگس نریبد
بجستجوی خیال دنیا هوس سرایان شدند رسوا اگر جماعی طمع ندارد بخوان حاتم سپس نزیبد
گشادکاری زهیچ باری نشد میسر بروزگار دمیده باشی مثل که گفتند بمردم طونیطس نریبد
دوشینه بلبلی بنوا خواند زار زار یارب چسان رسد ز پی این خزان بها
آیا گهی بود که بینم بچشم خویش هيئت ز شهر گم شود و مير از مزار
تکی بفرق بالش عزت بخواب ناز زانسان سری که هست سزاوار پای دار
(*) مراد معلم مكتب كرخ است


۱۱۲۹
آن شهر طاس دمی است که براب نهد چروق وین آدمیت است که بر لب نهد سگار
یا عادات دخالت کانو شند آب بنگ عقل از کجا فزود کس از دود کوکنار
هم خانه میبرند هم از شوق میخورند گر وقف نذر هدیه مسمی شود منار
ظلم که بر رعیت مظلوم می رود از دست جور محصل تکلیف کار دار
حقا که بود باش محل معاش نیست جز دافع ظلم ظالم یا عدل یا فرار
چرخ آبگین روش دو سه روزی قد میزند سنگ سیاه بارد ازین نیلگون حصار
علاقه بگسلاند خدا یا هدایتی نوحی که هست بر سر مردم علاقه دار
از باب اعتبار بمانی بردهای ور نه ز شرم آب شدی وقت اعتبار
حکام دوختند نفسی بی را بکوه قاف
گورك ز بيم مرګ نغلی كند شماور
من را ضياك * كفتاكه اي آقابر من بایستم از برای دید مردم بهر من كفش بخر
گفتم ای مهروی سنبل موی قوس ابروی من کر تبسم گاه در میوازی و گاهی شکر
تو نمی بینی که از آزاد طبعی همچو سرو پای در گل مانده ام دست تهی اندر کم
تا چه عقبا از قناعت معتکف در گوشه خفته ام از نان تهی شد کاسه ام کیسه زر
گفت ای افا تو افغانی که در مردانگی طبل افزونی زدی بر جملگی از بحرو
در مبارزگاه ضربت می شناسم دیده ام میندا نی چرم نسوانرا تو از رمح دگر
*** را ضياك كنيز شاعر است .


حیرتی دارم به تندی تو در وقت جماع
یاد می آرم که اندر چقچر ان کردی مرا
در کرخ از ضربت کیرت اگر واقف شوم
در جواب آن صنم بر قامت خود شید رو
ليك اهل فضل در يكدا نه گندم کی خرد
يك واقفت شد کسان صاحب هنر را دانشمند
اي بزی حکمت چو در کار متداول بهتر است

میزنی ما نند گاو میکشی ما نند خر
تاسحرگه از شرم و هردم چکیدی خونتر
بگذرم از شیخی او حضرت میرزا عمر
گفتم اینم ارا که گفتی راست باشد در سر
گر بهر فن مرا باشد دو صد خرمن هنر
دوست را بر می کشد از رو به از طاوس پر
دا اگر دولت نباشد صورتی همچون قمر

بازا گر هر دو نبو دم چونکو میبودم کسی
صاف چون می کر دلك ورلكين مثل تخته نیز

دوش با من گفت پنهان و از سو دای دگر
گفتمش کی گفت که اول شیطان گفته اند
چون قو ماند انیت کالا تر بهم بست و ببرد
اهل تفتیش از خردته دانی محکم کرده اند
نیست دلگیری اگر عذر شد از دست وکیل
می شنید ستم که عذرا نیز بعد از وضع حمل
اینچنین نا پاك نامطبوع چون قاضي ملك

بعد ازین د با تو د هر لحظه غوغای دگر
منتظر شو بعد فرداست فر دای دگر
تا جهان آرد بمیدان باز کالای دگر
گرید بزودی معاون بر سرش دای دگر
غم بگیرش هست در هر گوشه عذرای دگر
بر بطیر خویش زد.شتي که آقای دگر
نیست جز از قلمه نو اکنون در اقصای دگر

سبزا سم قطع است .


۱۳۱

دیده باشی اینکه هر شب قاضی شرع شریف
غیر قلع و قمع استبدادیان در روز کار
بر کشد کیر از خود و شاو از پای دگر
حریت خواهان نمیدارد تمنای دگر
سالها سر ناز دي گورك كسي حالی نشد
موقع عیش است پف کن باز سرنای دگر

نه ببر عبای دارم نه بپای خود سلیپر
نه مرا هوس بشیخی نه بکف عصای سیخی
نه به سینما دویدم نه بموزیم خزیدم
نه هوای عهده داری نه ببرق ه پنجه ام سوخت
نه چو زاهدم عبادت نه چو زارتم زراعت
نبود هوس بجانم نه اسیر کو تو الم
نه بدوسیه برم دست نه معلم اند کاتور
نه مرا خیال بنگی نه ببر بخرفه رنگی
نه بپام ارگ رفتم بمراد چون مغنش
نه چره تبد زدہ لاف نه چو حریث زدم پف
نه شدم قرین عشرا نه با نمره غسل کردم
نه بکاسه هوس شد نه بفسق دسترس شد
نه بسر کلاه دارم نه پس از کلاه تیسپر
نه به پشت رفته میخی که دو اکنم به تینچر
نه برند فلا شی رفتم که فتد بدست جیگر
نه باقتصاد شرکت نه کرا کنم بمو تر
نه چو گاو بند صبحی نه خبر ساز دیگر
نه حریف با صنو گردنه رفیق دزد چونگر
نه بمشوز ه نهم پا نه قلم کشم به سطر
نه به نیزه بسته رنگی که هلا کنم فلندر
نه چو کوتوال کردم سر خود بزیر چادر
نه مقر شدم به اعدام و نه منکبرم زخنجر
نه بر شوه وام گیر دم که ز کف دهم بلاتر
نه به پشت و اصلین نه زدم بیروی پودر

راجع بکار خانه برق که پنبه های کار خانه عموما سوخته بود


متشکرم که هرگز چو معلم امانت
نه شرف بکار دارم نه رسوخ نه تمدن
کجاست دیده که گرید بحال زار آخر
لحظه لحظه از ین قلم رنگ نو زاهد
ز او فروشی پابند خان سید یوسف
گذاره رفت نه تنها بباد چون تیتران
ز هرچه داشتم از وی علاقه بگسستم
نفاق چیست بقانون حریت خواهان
نظام نامۀ دولت بقوۀ تفتیش
جهان بکام دل مملکت پر ستان شد
حقوق ملت اگر میرسید از دولت
گیر مقمر «۱» شطرنج روزگار اینست
ظلمی که با کرده حاکم کشمیر «۳»
خلاف وعده بسر روی کرده میترسم
زر وی حرص اگر پشت بر منار کنند
امید نیست که از ملك غير باز آید

سپو ختم بر غبت شب عید با برا در
نیز د بگوز کی ما هنری ز شعر بهتر
کر است ز هره که خندد بروز گار آخر
کند پر تله امسال را بیار آخر
بسوخت حاصل نوکشت چون شیار آخر
ر سید نوبت انجیل کار بار آخر
چو میبرد به تظلم علاقه دار آخر
که با نفاق بر آرد زماد مار آخر
نوشته است بر و صرف کاردار آخر
بریخت ماس شکمت از کفم نقار آخر
میشدم بدین کس کشان شکار آخر
پیاده «۲» عو شود نیز چون سوار آخر
نکرده بر طبسی مردم تتار آخر
که کون کشی شود اسباب اعتبار آخر
ز بیخ بر کشد این اشتها منار آخر
کسی که کرده اراقلیم ما فرار آخر

۱ یعنی قمار باز ۲ راجع بخوانیر سواران که اموال امان الله خانه وقوف نمو د ۳ قو ماندند محفوظ


١٣٢

کمر بکشتن ما بسته تیغ کین بر کف کسی که بود مرا یار غمکسار آخر
بحیرتیم که معمار روزگار چرا زروی تعبیه خشتی نزد بکار آخر
بدان رسید که در نظم مملکت کور شد کشاده اهل خرد چشم انتظار آخر
دوای رنج وطن نیست جز تب غازی چنانچه گرد دوا درد قندهار آخر
شود معاینه بیند بچشم سر گورک
هرات نیز به آسایش مزار آخر
بعد از رفتن نائب سالار محمد هاشم خان از هرات بسمت کابل انشاء کرده است
باز بانه کار عدل معطل شده است باز وا نونگهای تیره مچتل شده است باز
آنبا رهای شکر و آن خانچه های نقل یکجاعوض بشربت حنظل شد است باز
باغ شهی که مرغ برانداختی بر او اينك قمار خانه هوطل شد است باز
مضمون بسته من از اندیشه سپاه بگسسته است از هم مهمل شد است باز
از بس فساد فتنه جهان را گرفته است شاپور ما محمد کون بل شد است باز
کوه وقار بود جهاتی شکوه فضل اهل دعا برا بر خر دل شد است باز
از حادثات فعل مداز واردات شر اکنون هری شبیه بمنگل شد است باز
انور که در زمانه عدلش بعقل نیست مجنون صفت بدانش افضل شد است باز
زاهد ز بیم هرزه درایان بگو شه چشم در است خفته و احوال شده است باز

برا در دیوانه میرزا محمد انور خان است


١٣٤

با هل دعا چنان بزمین رخ نهاده است کاندر قفاش دانه دبل شد است باز
پنهان ز چشم حاسد بد گو زك خبير
در خواب خوش به بستر مخمل شد است باز
مستیز با قضا که نداری سر ستیز
تدبیر را بهل که نگردند مدعا
با زاهد زمانه سلام مرا بگوی
مردان راه فقر تعبها کشیده اند
بر دست عاقنامه نامش اجازه خط
آزاد را غلام که اينك مريد ماست
ايشاه وقت فرصت درماند کیست زود
گیر آرزو بروز جزا آرزو ستد
با سوی من بگو شة ابر و اشارتی
ورنه دعا کنم که هلاکو فرارشد
مگریز از قدر که نباشد ره گریز
حاصل بسعی مکر و حیله وس و انگریز
کی جامع ریا بعبث آبر و مریز
نه در کرشمه همچو تو که فیز گاه غیز
هی هی به این مروت بح بح به این تمیز
حری رو سپوخته كانيك مراكنيز
دستی که دین زد است شد از دست مشت خیز
بهر رضاي او همه را ابرو بریز
تا من به تیغ هجو کشم انتقام نیز
از بهر قتل شان کشد از قور تیغ تیز
چون نوعروس فکر تو بکرست گو زکا
حاجت نيا شدت که کشی زحمت جهیز
پیرم اما در حقیقت نو جوانستم هنوز قرنها بگذشت من صاحبقران هستم هنوز
جا کشستم دلهام رشوت خورم عیبم مکن کز غلامان وکیل داد شاتستم هنوز


١٣٥

می کشندم میبرندم گون همی خواهد زمن
زهره ام ندرید خیلی پهلوانستم هنوز
خوان ارباب تمول صرف در ما نست بس
خیره چشمیهای من بین میهمانستم هنوز
جمعه داری قمع بیرق قلع حزب محوشد
از خری بنگر که تا امروز خانستم هنوز
حریت خواهان مرکز را اگر گم سر نج
جزو استبدادیان زنده جا نستم هنوز
همچو شرم ساده رویان کشف احوالم نشد
شکر کاندر پرده چون آلت نهان نستم هنوز
شب بپرستار قدیمم روز هم بزم جدید
تا مذبذب در میان این و آنستم هنوز
مغز دم اما ز هر فردی تمتع یافتم
کوز کم منکر نیم حاجی قرآن هستم هنوز
امتحان می بینم از هستی نمیدانم هنوز
طرفه با این دانش سرشارم نادانم هنوز
کس کشی علمیست گر صد سال تعلیمم کنند
پیش زاهد کمتر از طفل دبستانم هنوز
رنگها در پرده این فلم پنهانت من
انتظار کشف اسرار ز پنهانم هنوز
چارانبانی که مادر بچه «١» میترساند ازو
بعد از ین می آید حالا من هراسانم هنوز
آن الالوخ «٢» که می گفتند قو ماندانیش
پاره ئی ببریست من از وی پریشانم هنوز
سعی کردم مدح خواندم عرض من نشد برفت
چشم بر راه شه از سوی خراسانم هنوز
ظلم تا جاریست رشوت خوار چوگان میزند
تار باید صرحرا چون گوی غلطانم هنوز
(١) اصطلاح که مادر بچه را با مدن مادر چارانبان می تر ساند مراد آمدن
اعلیحضرت امان الله خان از طرف اروپا «٢» اله لوخ هم اصطلاحات


١٣٦
بذل اهل فراست بعرص دم خس
كه بی اشاره شوهر پا نه بست چرس
سطبر سخت قوی کند همچو عضو فرس
بطعنه که شنیدند از رئیس (٣) طلس
که بیفروش كفه ی آب را نداد بکس
که در تک اند زبیم سگان هرزه مرس
که بیم میکنند از وزیر و بند و عسس
نشسته بر سر چوکی چو باز بر چرکس
بمر و رود و بسختی بند راه و رس
گشاده سینه تر افتاده مرغه ای قفس
بماء لحم غنی را فقیر را بعد س
که هست اسب عرب پیش شان بوزن مگس
بغیر کس کشیم نیست در زمانه هوس
ترا شريك بكار است يا نمودی بس
به یو دوه نه دره بل ثلور پتره لس
ظالم امردم پیشین بعدل مردم پس
بعشق میر وكيل و بعصمت عذرا
به آین جم راد (١) که بر عضو خویش مالیدم
به تگ کش کش حاجی جلال رستم خان
به او فروشی علاقه دار خوشیاشان
به تشنه گردی نخچیرهای دشت بلان
بجور دادک بیداك نورك گلمير
به هر دو چنك شكاري مفتيين حقوق
با نرم خویی مفتی و حرص قاضی كشك
به تنك چشمی ممسك كه در مساوی او
به نسخههای حكیمی که می کنند علاج
به اخذ زاهد-ر کاتب و(٢) مدیر حساب
اگر چه مقتدرم در تمام حرفه وليك
سوال کرد مرا خواجه ز ملك كرخ
بر وخطا بيه كردم بلفظ افغانی
١ نین چرا دیعتی ناجیگر ابودین نام دوائی که برای ضعف خورده گی استعمال میشود ۲ رئیس طاش اقا
میر حیدر خان ورستم خان است که حاجی جلال خان برایش گفته ود که عیال خود را چرا گفتی و با جواب
گفته بود که من با بیگانه دیدم و گشتم مثل شما نیستم که بهر کس به بینم عرض نگیرم ٣ میرزا عطا محمد خا
دوم دفتر


۱۳۷

نظم مرا مکن تو به نثر عسس قیاس
بر حریت طلب چه دی جلوه رشوه را
ای هیئت قدیم مزن طعنه بر جدید
رخ را سفا ز گرد خجالت نموده ایم
صد بار اگر به پیش سپرزیم عیب نیست
در زیر زنک ۱ مدرسه مخفی دو صد نداست
از اعتبار عار کند صاحب وقار

بانگ هز بر ار بطین مگس قیاس
آزاد را بمردم تن در قفس قیاس
تا تو ۲ چرا بجناب فرس قیاس
کردیم زینسر ا بیکی مشت خس قیاس
ما پیش را نموده بسوراخ پس قیاس
ای مدعی مکن بدر آی جرس قیاس
کی اعتبار بود بد بن فیس فس قیاس

گو زنک تو ئی قرآن گل زرد دوستان

شعر ترا نمود بطرز نفس قیاس

تا بشت تو رخ نمود کرد مذلت چروانس
سکه ارباب هنر سعی ارادت دارند
ما بشاهنشه غازی کف بیعت دادیم
بیخ ایمان کن زاهد شده اما تنها
پرده از پیش حریفان حیا یکسو کرد
علم فتح ظفر بر در او استاده
ختم کردیم برو وضعیت سردی را

گشت مقبول دل دولت مات چروانس
مخلصانند بمیدان شده حضرت چروانس
شد به ارکان دول صاحب بیعت چروانس
نیست بر همزن هنگامه هیئت چروانس
همچو از پشت عزر بر آن شهامت چروانس
تا بتهدید کشد تیغ سیاست چروانس
یعنی جمعیت اهمیت غیرت چروانس

۱ مراد زنک مکتب های جدید است . ۲ مرغی ضعیف


۱۳۸

شد روا بود اطاعه شده شاه روا
گوزك امروز موفق شد و میترسد
آه ازین دوستان لك لواش
وان یکی خویشرا نیارش نام
وان یکی کرده خویشرا باجی
لیکن اندر فساد بیباکی
وندرین دوستی برو میناز

نیست ممنون و بعالم زدمت چروانس
که بفردا کندش برهم و غارت چروانس
داد ازین دشمنان کافرتاش
واندگر گفته خویشرا داداش
که ندیدند مادر و باباش
هریکی خفیه میکند کنکاش
اندرین دشمنی بیا میشاش
ریش اگر خاص بهر دین داری
نیست گوزك براستی بتراش

سیاه روی شدم آخر از غبار طمع
یهود و ارمنی و گبر و روس ایانم
اگر چه بر در اهل قلم دلنگانت
اگر طمع کنم از دوست یا ز دشمن خود
علاقه دار به تنظیم ملك مامور است
معا و نین و مآمور جمله متفقند
رئیس * هیئت شرع شریف را دیدم

کسی مباد خدا یا چو من دو چار طمع
اگر دوباره گرفتیم بلب سگار طمع
بخط مشق جلی دایم اشتها ر طمع
بخرج زوجۀ پارینه ام منارطمع
بمار رسیده ز کابل علاقه دار طمع
بچنگ آشناي خرمن و شیار طمع
بصدره محکمه بنشسته در وقار طمع

* قاضی ملا عبد القيوم قاضی ابتدایه هرات .


۱۳۹

کدام مفتی مافوق ماده فتوی داد
نه رشوه می طلبم از کس نه هدیه و نذر
عجین کاس کنم سنگ مجهری ز ثواب
امیر مجاهد غازی بلوچی جرگه یار
کدام بیشرف بی حمیت نادان

قویت مسئله شرع در شعار طمع
که تا شوم پس ازین من گلو فشار طمع
به تربیتی که درو دفن شد مزار طمع
به بست از سر اخلاص درب دار طمع
گشاد بر سر بازار کرد جار طمع

شنید هٔه ممسک چه گفت زاهد شهر
نصیحت پدری برای آن بزرگوار طمع

دوش ز نبور سیاست خورده لبند دروغ
شد قد کذاب از کوب غزت بر شکست
از زقاق راستی بیرون نمی آید کسی
تلخ با شد شام کام رشوه آشامی که او
می نکیرد هیچکس اندرز دانا را بگوش
صدق زار از حریم بیرون مات نشوید

یا حصار عقل را بر بست در بند دروغ
گرنه تر بندش کند هردم احسن چند دروغ
تانگیر دد امن تو فیق سو گند دروغ
جای شیر ین می کند هر صبح از قند دروغ
تا ز نا دان نکند یکره کمر بند دروغ
راستی این تبارش هست ده چند دروغ

حیرت جو از غبا ر مستبدی فارغ است
کوژ ک ما میزند بر خویش پیوند دروغ

کیستم من لکش کشی معروف
چون غنی چند خان یعقوب اوف

(۱) ملا محمد حسن برادر زاده حاجی الله قلی (۲) سخدان


١٤٠

نه غم دین مرانه از دنیا گاه در لافم و گهی در پوف
گاه در کس کشی وکون بازی گل بر وچون جناب سید یوسف
گاه میزنم شخص استبداد گه عنان سوی حریت معطوف
خیمه میزنم به پلا لاسها گرنمی شد جوال دوز از لوف
شیر بکوش وزارت ثابت با بکون ایالت موقوف
کردی تا شدی اتابک ملك تا به احوال خود شدی مکشوف
گر نمی شد شهید والی ملك عالم از دست او شدی کفر و ف
نطق ها در برا بر نظمم هست چون در کنار خز سندوف
بی هنر غیر گوز کی چکد گرچه با شد بخلق خوش موصوف
ای همدمان بفعل بد روز گار تف با گیر دار وبد به اعتبار تف
تنها نگویمش که به اهل رسوم تف با کار سنج و کار کن کار دار تف
تف بر سخای يك كش و صفای چرس بر چای قهو ه تف کنی که بر سگار تف
بر تا جرا ن فا جر بی اعتبار اخ بر سود گیر وسوده سودخوار تف
بر نایب - وار سر گروه گفته ام اندر سبا ه سابر بر جمعه دار تف
بر زاهد ان گوشه نشین هر دم آفرین صد ره بکار گوزك بی اعتبار تف
آزاد تف بقد كوزك فگند نیست بر گیر میر و خادم پای مزار تف

رقمة الفقير غلام نبی خان شمس ان بيسه عفیه عالیه مبه دارالامارت


١٤١

نتیجه این سیاست همه ی به این تفاق عصمت ز خانه گمشده و فرش از اطاق
بر ما همیشه رسم مساوات جاریست از پیش روی سیلی از پشت سر قفاق
هر جای هر که را که ببینی ز ضرب دزد از پای لنگ باشد از دست خود چلاق
هر شب کشیک دارم و هر روز مرد کار اکنون نفاق را که کند فرق از نفاق
فریاد ما بسمع وزارت نمیرسد داریم همچو طفل بحلقوم خود خناق
گر داشتی بهای پا پورت رفتمی در کوفه یا به بصره و یا شام یا عراق
پرسیدم از مدیر که چونست حال ملك گفتا رد ز وضع وطن نکهت زلاق
مستوره همچنان بدرو کوی میرود از سر فگنده معجر از پای خود دلاق
ساق سرین برهنه و مقطوع آستین خوشحال ناظری که نظر میکند بساق
امرداد خلط بر سر انگشت بهر کار گویند لوطیا چه روی ازین بزاق
پیوسته میکشد سوی حمام نمره رخت گویا گرفته بر کف خود نامه طلاق
استاد از برای تلامیذ در سما فی کفه القضيب و في فمه البزاق
گوزك دوسال ماند ه ز عيش تو يا سه سال
بر ریش جفت می فگن بر بروت طاق

مستزاد
ملکی که درو خورد شود که همینست
اندر همه آفاق
شهری که خورد باد قیه ده همین است
از خانه او طاق


١٤٢

ارکان دول گر پی تعمیر بکوشند از رأفت رحمت
پاریس اگر خوانم کلکته همین است چون عنبر چقماق
آثار عتیق از همه جا رو به دم کرد مانند مناره
تقدیر درین مرحله البته همین است مگوی ز طبراق
زاهد کله بد برو و بسته دستار از روی تعنت
ای بیسرو پا عاقبت لته همین است کو شمله و قلپاق
کو زلف بسرویش تو سوگند که هر شب از عادت خود بیش
شلغم چوخوری خاصیت پته همیست با کشمش قچاق

کیست کورا نبود رشوه تقاضا گوزك همه خوردند ملامت شده تنها گوزك
عدل حکام زمان غیر هوا خواری نیست عیب پوشي است عجب رفتن صحرا گوزك
کف و کاژار بخود بست و بسترد ذقن نیست کسرا بجز این هیچ تمنا گوزك
عمرها بندگى حضرت دیوان کردم تا عصی شدم القصه بمیرزا گوزك
نکته ها گفتم صد گونه فضولی کردم تا شدم همنفس حاکم اعلا گوزك
قوس این زنگ که بر مکتب اطفال زنید بینی آخر شده ناقوس کلیسا گوزك
تا بکی چرخ بهم بر نزند لوطی را شیشه میکده و با دو مینا گوزك
کیست همسنگ تو امروز بمیزان قبول انکه دارد هوس خنده بیجا گوزك
قائد چاشنی نطق تو از طرز جدید آمد این طایفه بر نظم تو شیدا گوزك
یاری و مردمی و رسم وفا داری رفت گوزك ما است همان شخص تولا گوزك


١٤٣
یافت شعر تو بهر مملکتی رنگ قبول تا که ممدوح تو شد والی والا گوزك
گشته احباب را رسم مساوات هوس ترسم این بزم شود همچو تو رسوا كورك
ریش اگر رفت دعا کن که بروتت برجاست يك در ار بسته شود هست دری واكوزك
گاه ممدوح تو سر دفتر گاهی نایب تا بيك رشته کشی مهره دو تا گر زك
برخ اطفال معارف زسر رغبت شوق میدهد تا که کند مسجد بو ریا گوزك
چند در خوان لئیمان زوی لقمه خوری
زین سپس طعنه از ین مائده مر با گورك
مردی آن نیست که نالد کسی از جور فلك که چرا نایب تکبیر غم اشك چك چك
یا چرا رشوه که خوانند ورا مایه لعن توی بر توی فزون گشته نه اندك اندك
یا چرا یار معلم عوض اجرت خود کرده در ترب تلامیذ نهانی زر بدك
قاضی محکمه کشك چرا با مفتی بر سر اخذ عمل هست چوسك با سكاك
شخص نادان تنومند بدانا چککند انچه با قافله راه گمراه دزدا چك
پار پیرار کسان طعنه بور دك میزد سال امسال زند طعنه بر وغن وردك
مردم پیشتر از نان نمك میتر سید شرم دارد ز جوانان وطن نان نمك
گر بتحقیق یکی شاخ درختیم اکنون جنك قرطاس چرا کشمکش باغ فدك
دین اگر نیست تفاوت نکند طایفگی زاد چنگیزی و سلجوقی و جمشید و اچك
* کنایه عضو مخصوص است *


١٤٤

ابی و بابۀ من زادۀ احمد شاه است مادرم زاد الکو پدرم از بارک
نیستم گوزک ارغارت کرن میترسم
غالبا میزنم از دست لئیمان کو تک
مگو لطیفۀ شیر ین بهیچ جا گوزک که نیست نکته سنجیده رابها گوزک
مرو ميا وز یاران مخواه حسن و فا که ریخت آب ترا این برو بیا گوزک
تراچه فایده دارد حياي کد بانو چنانچه راستی شخص کدخدا گوزک
ببوي صحت هم خلوتان که نیست اثر اگر چه هست همه سایۀ هما گو زک
پوسند ي که در و مشتی بود ز خسی چرا برهنه نخیلی بدو ریا گو زک
جبین مسايد راهل جود سجده مكن كدازه طمع از كس مكن عطا گو زک
به بندم تا یکی این بنده گی که میترسم بدو زخت برد این طاعت ریاگوزك
اسیر الفت بیگانگان به آخر عمر مشو که میشود از دست آشنا گوزك
بشانه که کند ریش خویش را زاهد
مخور فریب که نبود بجز صدا گوزك

کرده تا بسر از کبر کلاهی گو زک نمكندي بمن از ناز نگاهی گو زک
چرخ دون تایکجاپایه قدرت افزود که نیابند ر فیقان بتورا هی گو زک
ور برون نیست ترا مرتبۀ دانش و دین مگر از سوز درون کردۀ آهی گوزط
از چه شد فتح بروی تو دري جاه جلال تو که امروز سزاوار پجا هی گوزك


١٤٥
از خجالت پدرش روی سیاه آمده | با بذات از طرف ملك فراهی گوزك
شکر ایندوات عظمی نتواني گفتن
در میان همگي بلبل شاهي كو زك
بر ای آخند زاده ملا محمد صدیق خان قاضی حالیه نوشته .
روی تو چو فرشته سیمات چون ملك | حافظ از ان سرود که آنی فدایت لك
دو ضدهم بخلق تو زیب دگر دهد | گاهی شکر ز نطق تو ریزد گهى نمك
افسوس ازینکه جنس شناسان روزگار | نقد تر ا نزد ز سر شوق بر محك
اعیان کابلي ز بی انتفاع خویش | می ستاند از يك و از ديگري بلك
اهل هرات مانده تحصیل فوت شب | كه اسفناخ می طلبد گاه گند مك
کرخ که عیش خانه یاران شهر بود | از اخذ تار و آبی خربوزه زنگ
امروز هر یکی زجفاهای کار دار | بعضي بچرخه شاغل بعضی پی هلك
يارب چه شد که گشت هوا نقد عالمی | زانسان که میرود بهوا نقط از چلك
يكدانه قند هدیۀ ما شد چهل هزار | ترسم که این معامله آ خر کشد به لك
گر مجلست به اندکی قانع شود مرو | در دفتر محاسبه کا نجاست جاي شك
طوطی صفت کشاده يكي كف بده بده | که در دو پا ستاده چوكرك بتك تنك
از بیم طامعان كه بجد ول مقرر ند | مردانه بود لیست که خايد دمي علك
در هر ادار ه عرض کسان نا شنیدنی ست | کی مید هد به استم سارق كسی كمك


١٤٦

از ده نشین بحیله چنان نقد میبرند
زا هدیه بذر مخلص بیچاره م دمي
واعظ بوعظ گفت که صوفي مکن سماع
اینجینو ابفائده شرکتیم مخوان
با واحا که میر وکیل ازچه رهگذر
گفتي که من سفیدم و قره هم تو ئی سیاه
کبر و فساد اگر هنري باشدت چرا
عزت اگر بپهلوی حاکه نشستن ست
آسایش ار همی طلبي ملجاً بخواه
کشتش چو خانقاه کرخ صرف جیره خور
بثواب دران دیار عبور مرور کرد
کثر پشت مالدار بود زد كو پتك
جیب جول دار د سر پنجه چو چك
اندر شنای کیر نشد خصیه لنگرك
کیر نقد بیاش دارم و گر جنس كمترك
سرمایه جمع کرد زارکان مشترک
گفتم بلي بقوه قز و نترسك از خمك
ازدفتر ملا ئکه ابلیس گشته حك
اندر یوروپ بسره افسر نشسته سك
کو ملجأ و ملاذ بجز دره بر غك
باغش باهل صفه همه وقف چون فدك
اما بشرط انکه شو در اه او سرك

بر استماع شعر تو كوزك چو روزه دار
بنشسته منتظر که کند توپ شام تك
نه از خود بیخودم نه مست مدهوشم شدمكوزك
کهی یار ملل گاهی به ارکان دول مونس
نه در زیر عبا اسرار پنهان داشتم اما
به ارباب فتوت کردم همه چشمي پشیمانم
علیم زد برف پيري از بنا گوشم شدم كوزك
به هر مشرب که میخواهند میجوشم شدم گوزك
مقدش یکطرف افکند سر پوشم شدم كوزك
که گاهی خرقه در برگه نمد پوشم شدم كوزك


١٤٧

اگر بر دیگری بار تدبر جست را کندناشو از ان باری که بنهادند بردوشم شدم گوزك
مرا طبع جدیدی رسم استبداد برهم زد زبر خالص نیم البته مغشوشم شدم گوزك
تظلم هر قدر دیدم نه افشا کر دم و گفتم به افران یا ات بسك خواموشم شدم گوزك
جگر ریزم ز اوضاع معارف داکتر داند
دلاات میکند بر علت شوشم شدم گوزك

رایت لیلا شعاع وجهك اذتلالا على المحافل فقلت هذاهو المجتبى لئن رآنا لقد يقاتل
بزور بازوش او ر ذخواندم دعاش گفتم که رب سر که دشمنانشچو دونتا شبه انتقامش شود بسمل
فيك فغان ناز جور ظلمت که کردی آخر خلاف قاون فرانشسته سفیه نادان بعزت عشرت بجای فاضل
خيار محروم شرار مخموم حر بمفسد رفیق خاین نیس کاذب حبیق غادر شفیق جاهل مرید غافل
چه خواستگردو نکه اکشنو از و پس از تماشاهمیتمش فرار عالم قرار جاهل بتخت ظالم بحبس عادل
بگوش فکرم سروش گفتا شنیده باشی مثال عامی چه میسر آید بکو تمه سکچه این انا ملچه این انامل
فساد پیشه دو اند در اینه که هست مطلب بکف همیشه محال باشد که بار اینان زراه مقصد ر مد بمنزل
نکته ئی آخر بكاف گوزك من المعاقد الى المحاسن

تا نشد اتفاق دین و دول نشکند آسمان زاوش گول
ایدریغا که مردم ماضی دیدی امروز حال مستقبل
حال اولاد خویش میدیدم در نزاع فساد جنك وجدل


١٤٨

یکدل از بهر فتنه آمال
دری پی مفسد است دیگر دال
و ان یکى خشك شیره دوکار
دیگرى دوم میکند صندل
تو مجو انشان کلامه کج و حس
پر سزان لى ذقن در خل
آن یکی همچو خرس درکوه
دیگری همچو خوك در جنگل
یکى از فقر در پوش کرباس
یکی از فخر واسکت مخمل
فی المثل گر ز آسمان افتد
بهر آزارشان هزار کتل
يك بکان راهی کنند بدوش
دود وان راز شوق دل بغل
گر بگویم که ای گروه خبیث
چند ازین گیر و دار فکر دغل
وعظ با مردمان ناقابل
عذرگیر خر است قصه جل
آرزو ها به آبرو ها کرد
آنچه سیلاب کرد با خشبل
ترسم ایقوم دون رستا خیز
سر بر آرند نابینا ی مختل
سخن زشت رو برو سهل است
گورك از سوی پشت در غلغل
تو محل اعتماد کی لخصاله خصال
کر دم از شرح ظلم عدل سوال
که بگو ظلم چیست عدل کدام
تبین کا نعم من از حقیقت حال
اور خواب از نموده پر یشا نی
گفت کای دار و سراسر عقال
جهل که بکو شاخر شده بود
..


١٤٩

از کدام عدل و ظلم مي پرسي كه كنم شرح هر دو را در حال
گفتش در جهان دو عدل دو ظلم نیست تا بود است چندین سال
عدل يك ظلم يك دو گفتن چه گفت خه خه بدین جبین ذکال
عدل دو ظلم دو است مشرب دو میکنم شرح این دو دو بکمال
حال پیشینیان وگر بودست حال وا ماندگان که بیني حال
بود عبد العزيز جامع عدل ظلم حجاج قتل غارت آل
گفتمت رسم مردم پیشین گویمت وصف حال صف نعال
سمت ظلم در وجود نمیم ختم شد همچو روزه در شوال
مثل دیگر ار همی خواهی نالة مرغ بين جور شفال
عدل در اصطلاح گمرکچی نام باریست شامل دو جوال
یعنی آنچه آورد بکف مظلوم نیمی از اوست نیمی از عمال
عدل را اینچنین کنند معنی خواه در وزن خواه در مکیال
هر که حصر است گو بیا حل کن شرح اشکال خود ازین اشکال
من بعد ما و یار من وگوشه خمول بلغ سلامنا بكيرخ ايها لرسول
از روی عجز خدمت مولای ما بگو کای کامل الفروع ويا جامع الاصول
قم طرف وجهه و تقبل يدیه قل کامروز چونتو نیست بعالم ذو العقول
هذا العريضه لمن الانقلاب ريح در خدمت تو آمده اما زراه چول


١٥٠

گستاخ وا ز خدمت پیر بزر گوار
لاشك في ارادتنا ياغيا ثنا
عمری که بر ضای خداوند بگذرد
خواهی که در دو کون براحت بربری
دست جفامدار ز آزار و پا بکش
تو آن نه که نیست چو تو در همه جهان
هر چند جد جهد نمودم که به شوی
الآن في ديارك ود و فا حلم
گوته شود بصدق یقین رشته فساد
عرض غلام حلقه بگوش ار شود قبول
ور با شدت شکی بمیان در فکن بحول
في ليلها اليقر وفى يومها اليول
فالزم كلام ربك فاخرج من الطيول
تا جاءك الغمام لقد جاءك السيول
اكال كالجراد واقوى من النمول
مخد و منايحا لك الجهد لا حصول
عنقا وكیمیاست و یا نام همچو غول
عمري شریف اگر نکشد اینقدر بطول
گوازك به آستان تو بیقدر تر بود
كالبكر في العويقزك كالشيخ في السبول
شکر خدا که از مدد فضل لم يزل
بکرنگی انحنای سوانسایم رانهاد
مخچیر در کمریوه و در بیشه هاگوزن
این نیست آفرین وحش که پار سال
فرزند زال را هوس ملك بادغس
قحط جفای دزد چنانشد که می نمود
شد متفق بخط ما ملت و دول
اخفا شد است ما ر بزاويه مگل
با انس نهاد زبر سر گرگ از گیل
کس را نبود زهره که تنها رو دبتل
ممکن نبود رفتنش از راه سنگ گتل
یکسان بچشم گرسنگان کندم و سجل


کس یاد نمیداد که سارق به کند مال
کشتش ز آب خون بود خرمن از سجل

شبگرد راهزن که بیغما رود بروز
خندان کشید تیغ که بشکسته است چل

شد مضمحل ز دلت بمان کار مملکت
ماننده نظام که شد مو بمو چتل

فارغ نبود هیچ دهی زیند و دزد و تبد
یا تك تك تفنگچه و یا غژ غژ و ریل

پاینده گك بدوستی سید گل بناز
مطلق نداشت در همه ملك هرات بل

امسال شد ز همت این هر دو خاص شاه
منکوب و در بدر همه بیهوده و دغل

بیچاره قمبر اور عبدا یکی شدند
با هم برنگ شربت دو شاب با عسل

ادنی خریفه بزم افاضی است روز و شب
بادیده چون ترن ابروی چو خمل

در کوچه معاشر بيك شیوه میروند
خندان و تازه رو بهم سالمو كجل

در اسپطال و هم بيك قطع خفته اند
مبروصی جذامی و سلی و کور و کل

گاهی به پیش فخر کنم گاه بر کپل
گاهی به شعب دست برم گاه بر قلل

یعنی که این دو هدیه بود مایه نجات
خواه از ملل خلل رسد خواه از دول

راز نهان ز قلم برونی کشیده می
ما را جزای طول لسان کرده است شل

فکر از میانه رفته و در مانده عیب جوی
از بسکه کار ها شده از هر طرف چتل

نه رشوه نه روانه را ی گره گشا
چون دعوی کرخ نشود عقد فصل و حل

پیرو جو ان و مستبد و حریت طلب
در کار آینده ها که شود شعله مشتعل

ارکان دولت هیچ نخواند پروگرام
اعیان ملت از چه ندارد در وعمل


١٥٢
در قریه جات نعره زنان فارسی که دزد افغان بکوه و دشت فغان میکند که غل
در خواب راحتند مقیمان باز خواست دزد از کف مسافر از ان برده پارسل
بر گفته عوام کرابا شد اعتماد در هیئت که هست خواص انقدر دغل
از روی غور معنی عذراش را بخوان حوضی است پرزماهی چاهی است پرمکل
تاویل کرده اهل طبیعت بظن خود کاین دور لا یزال و این بزم لم یزل
هر کس که دید این غزل از روی شوق گفت کاین نظم در قواعد شعر يست محتمل
از بس کشیده معنی مضمون تازه را
مشهور گشته نام وی از بانك بی محل
خواب دیدم دوش وصف زلف کاکل میکنم چون صراحی خنده یا چو شیشه غلغل میکنم
رشته بر پا به پیچیده چو ارباب حسد هر دم انگشتك با صحاب تمول میکنم
طالسان کرده ام بر سر که این رسم حیاست ليك در معنی نواي شور وز اول میکنم
کرده ام تعبیر آن گر فتنه خیزد موجها بر سر عالم من از حکمت تجاهل میکنم
تار تدبیر از کف اهل خرد بگسسته است حکم تقدیر است هر جانب که شاول میکنم
مصلحت از هر سر جستم فرد آمد بدوش این حوالت را بدان بان کابل میکنم
گوزك در تعبیر خواب دیگران ز انسان کدی
هر کجا دیدم تو را از قهر اتکل میکنم
اگر کمال همین بر کمال خود ریدم وگر جمالی همین بر جمال خود ریدم


١٥٣

ز اتصال ملولم ز انفصال غمین با تصال خود و انفصال خود ریدم
ز روی شوق طر ب بر این خود خوردم همران قد ر که ز غم و بر شمال خوریلم
مریش دشمن بد اعتقاد من سو کند بد و ستان بلا اعتدال خرد ریدم
صلاح فيشن چت و فساد طول مذاب ازین سبب بطر از کشال خود ریدم
شبي مسخرفی با بر وت خو د گفتم خبر با بروی همچون هلال خودریدم
بحال زاهد اگر و ار سید مي ريدي چو و ا نمير سم اکنون بحال خودریدم
نصت چيست مرا ز اعتبار عزت و جاه همین قدر که بخرج عيال خود ریدم
ز یده ام بخیال و بکفر هيچ کسي هر آنچه ریده ام اندر خیال خود ر یدم
بقيل و قال مهان هیچگونه ممکن نیست بیا بیا که بقیل و مقال خود ز يدم
يعقل و فهم اول قاسی و دوم قاسی برفت آمدن کو توال خودر ید م

عجب نیست بحمام کر ده گو زك بول
کسی به كفت بد يك و جوال خودریدم

محتاج نیستم که بکس التجا کنم الا بکار خی که از و بند وا کنم
که رجهم تر اکطرف که دگر طرف کاهل به پیش دست برم که قفا کنم
ز اهد صفت به حجره کشم که بصومعه گاهی بسوی مدرسه و خانقا کنم
چو ن هیئت نخست سوی گو نيش برم بر خوانم و بمجمع رفیقان صلا کنم
یا هد به سازمش ببر شایخ دال داری و ام هزار ساله خود را ادا کنم


١٥٤

لیکن ز بیم خفیه نویسان که پیه نیست
ریش سفید داری و روی سیاه زشت
جور و دوام بیخطر نشنیده کس من دیده‌ام
مامور مفتوح القفا پای معلم بر هوا
با خایه‌کی محرم بودی یک خواجه با ابنای دهر
هان رشوه نگرفتی کسی زارباب حاجت برملا
دیدم ز دریا بار ها صد غرق بیرون آمده
گه‌گاه ما در خطه‌کی میکرد با دختر شب
با خوک در یکظرف نان خوردن نشاید دینه وز
بی‌پرده بیرون نامدی مستوره هرگز از حرم
زاهد بچشم همکنان اندیشه کردی از گنه
از کس بچابر شعبه تعداد می‌شد حرفه را
از آدمی مانند کو مامور مکتب را زدن
عصات مؤمن محتمل کبر از جهنم بوبرند
تفسیر قبر آن حالیا بر عکس موضع اهم
نسترده ریش و شرم را استرده میدیدیم ما
گویند مردم در مثل زاد است از سگ آدمی

این کلب جوع را بچه دارو دوا کنم
گو ژک چرا ز باد دازین رو سیاه کنم
آه سحر گه بی‌اثر نشنیده کس من دیده‌ام
من وه‌لی بیک‌روجر نشنیده کس من دیده‌ام
محرم بقطر کبرخر نشنیده کس من دیده‌ام
گیرند با ضرب ذگر نشنیده کس من دیده‌ام
یکسر جهان غرقه به بر نشنیده کس من دیده‌ام
در روز روشن از پدر نشنیده کس من دیده‌ام
خرس سواری بر زنشندیده کس من دیده‌ام
اکنون به بیگانه چکر نشنیده کس من دیده‌ام
اندر معاصی مفتخر نشنیده کس من دیده‌ام
کون آش زارباب هنر نشنیده کس من دیده‌ام
بیرون کشیدن همچو خر نشنیده کس من دیده‌ام
از تحت بر تخت سقر نشنیده کس من دیده‌ام
تاویل آیات بقر نشنیده کس من دیده‌ام
چت ریش با شرم ببر نشنیده کس من دیده‌ام
وز زاد آدم چون تکثر نشنیده کس من دیده‌ام


١٥٥

نطق مطول خوانده‌ام نثر مسجع دیده‌ام
چون نظم گوزل مختصر نشنیده کس من دیده‌ام

با همه محتشمی بنده کمینم چه کنم
تا کجا برده دل کوشه نشینم چه کنم

یکدرم قیمت و ابنای جهانم تابع
اینکه در حقه انصاف نگینم چکنم

عاشقان بنده خال و خط مهشر قه و من
روزگاریست که مداح سرینم چکنم

زاهد و گنج و یا داعیی و سخره خویش
او چنانست من زار چنینم چکنم

هوس آرزوی نفس ز افلاک گذشت
چون نداند که کف خاک زمینم چکنم

عمرها شربن گیش خردمندان بود
کس ندانست که آخر بچه دینم چکنم

کس گلی طلب از گلشن ایام بچید
من آزاده گرا ز ناز بچینم چکنم

گر چه گوزک شده‌ام دست طمع کوته نیست
بعد ازین گر بکف حرص زبنم چکنم

به بستان محبت یکقلم گلدسته را مانم
به بزم عشرت ایام مغز پسته را مانم

بمیدان قضا دست رضا پیش است میدانم
اگر کاری نکردم پهلوانی بسته را مانم

نیم زاهد که بیجا سر کشم از خرقه و گویم
بطوبای حقیقت نخل از خود رسته مارانم

سر خرگشته‌ام در محفل ارباب آسایش
بدفع چشم بد کو کار دار شسته را مانم

قویدل بودم از بس باقویدستان سفر کردم
ز ضعف بی تمیزان رشته بگسسته را مانم

نه گر قو گردة بودانه بازدهی بد خویم
چرا اندر بساط دهر مرغ جسته را مانم

کیم گوزک صدفهای سینه‌ام مدقوق مطرب
با حکام اطبا چینی اشگسته را مانم


١٥٦

دل یاران بمن نا شـنا بو داست دانـستم
ندارد زیب پاس خاطر آزاده طبعانرا
زاهل مارکط دیوانه آشا عجب دارم
چه کیفت اینکه عالم مست ین دورمولانات
گناه اعظم و فیض الله وعبد اللطیفش چه
درین بزم اتفاق دولت مات یکست اما
حذر کا خربطوفان حوادث عرق میکردد
مشو پابندریش زاهدود تارپر پیچش
سرا و خانقاه لنگر اوحجره های او
غلاف گندم ازگندم جدا بوداست دانستم
کجی ها از برون های رسا بود است دانستم
که این نا پارسایان پارسابو داست دانستم
می این شیشه ز افیون برهوا بو داست دانستم
سر این فتنها نایب قضا بود است دانستم
رضا بعضی وبر خی نارضابو داست دانستم
بکشتی که نادان هاخدا بوداست دانستم
که این موحلقه دام صد بلا بود است دانستم
بقول مولوی بیت الزنابوداست دانستم

جهانرا کهربای ودوآهن ربا کو زک
بفن خویش آدم ربا بوداست دانستم

یا د ا یا می که درس عشق از بردا شتم
گوش هو شم بسته پیغام نا ا هلان نبو د
نه مرامد فوعه نه مقبوضه نه انوانتری
نه مرا بیم جز نه ترس از کتر معاش
بر د راستاده بود مین که شه سرمینها د
عدۂ اهل بصیرت جمع ار باب رسوخ
خانقا د و مسجدو تالار و لنگر داشتم
چشم را از عیب کور وگوش را گرداشتم
نه ز جدول آکهی نه فکر عبدر داشتم
رو ز ها خود را اکر چه غیر حاضر داشتم
باکدائي خو یشرا از شه فروتتر داشتم
حجره ها پر از الادنك قلند ر ذا شتم


١٥٧

نه چو زاهد فاقه میرفتم که صوم دائمم
هیچگه با حربت خواهان نمیگفتم که گاو
تا فزاید حسن اطفال کرخ هر صبح شام
گرچه الدنك ترت الواتم
در کف پهلوان نامردم
ببر مه انگیزی نجار
مهره مدعای نزادم
فتح باب جهنست آخر
اثر از سجده سحرگاهی
نسخه شعر من بایران رفت
تابع دله یار دیویم
در جدیدان عدیل قاآنی
راز آینده کی توانم گفت
عرصه کز وزیر و هیئت اوست
عذر را هیچ يك پذیرا نیست
کر مرا جوز کله دریابد
بی نطق جدید میکردم

نه چو مبر دادشان فسق مکرر داشتم
قوم استبداد را من بسه خر داشتم
چون معلم خویش را مرهون پودر داشتم
درسواد سخن گگر لاتم
ورنه در ذات خویش گجراتم
تیشه تیز دست خرا تم
خند طفلت ورنه لفا تم
همچو زاهد نواب طاعاتم
آتغد ریا فتم که سبها تم
تا چه آید جواب يكا تم
نه که هم مشرب مسا واتم
در قدیان رشید و طوا تم
کرده دامنه مك پيجا تم
ما تم ايكنون مجابران ماتم
ورنه من يکجهان سما جا تم
ميشناسد كه فلقلجا تم
تا کجا میکشد سیا ساتم


١٥٨

گوزك ار خواجه مطر بی کردی | لارها داشت نغمه کا تم
در بستر راحت نشستیم و خفتیم
تا قول مخالف نشنید یم و نگفتیم
هر چند بجان سعی نمودیم چو زاهد
کز حسد از سینۀ احباب نرفتیم
زنك دل ما هیچ سوهان توجه
نزدود به بین تا بکجا سخت و کلفتیم
در مشرب ارباب ریاست همه طاقم
در شیوه یاران طریقت همه جفتیم
هر خش که در بزه کسان بود شنیدم
هر لطف که در خواطر ما بود نهفتیم
در جام حریفان ارادت همه سانم
در شیشه انکار رفیقا چو آلفتتم
گوزك بهمه عشوه کری همچو تخلص
تفریح دماغ نشد ستیم که مفتیم

نه رشوه میدهم نه رشوه كیرم | نه بیکی بان نه در موتر شفیرم
نه پاپ روسم و نه عالم فارس
که نبود از مسلمانی کزیرم
نه مانند الف نادان محضم
نه همچون با یکی با شد بزیرم
نه در ويساك هندو مقتدایم
یهود از ابلۀ من ملا گبیرم
نیم صوفی نیم زاهد نیم شیخ
که بر اوضاع ملت خورده کیرم
نه بیمارم که در نیخ و طبیبان
ببالم کی پرستاران فقیرم
نه در دین پای بندم نه بدنیا
از ان دریا وه بنوشتن دلیرم
نه عذرایم نه صفرايم که هر دم
بمیرداد شان جنبد فطیرم


۱۵۹

ميفخرم كه من علاقه دارم
عینازم كه در مكتب مدیرم
نیم شورای دولت كز سر حرص
كنم آبی کل و ماهی بكیرم
نه مستوفی نه سركاتب نه مامور
نه در ایران نه طوران سفیرم
نه اینجینر نه آتش کار برقم
که چون ویران کنم كویم بكیرم
نه باقیده كه از بیم محصل
بر آید باد بموقع ز زیرم
بدین سان باقهم رخشم صدرا
هیولا ام که هر صورت پذیرم
بیان راست نتوانم که ترسم
دهانم را کنند تا کوش چیرم
من آن طفلم که در روز نخستین
زبستان طمع دادند شیرم
نگوزوکیم اعذری دکر نیست
بغیر از ریش بنمایم که پیرم
هزار شکر که درد هر کار دارنیم
فساد پیشه و عذا رو هرزه کار نیم
جو مور غله بخود جمع ميكنم امسال
كدام دا روسیه روی همچو پارنیم
مرابسك صفتی کرده دوستان منسوب
سكی شکاریم اما پی شکار نیم
وفای دوست مرادر بدو میدارد
من از جفای جفا پیشه کان فرارنیم
سفید و معنی وليكن سیاه بیرونم
کجا ندرون و برون راست چون منارنیم
نه صاف مایل صوفم نه شایق مخمل
بقید اطلس و و ابسته توار نیم
بعلم عقل تنازم كه صرف کو زوكم
بزهد و ریش چه فخرم که اهل عارنيم


١٦
هزار ارمانکه همچو طفلاندرین دبستانکشش نکردم
بنار حرمان زمهریاران برنك خامان طپش نکردم
مریض جاهم امیرعزت زکام دولتچراچو مردان
نه فصد کردم نه قصد حمام غریق خطط كه فش نكردم
بسوی بركدویدم از ره نه مارکطرا خرابکردم
ادای شکرکه مثل مژگان بدیده کس خلش نکردم
به مال کسرا بحیله خوردم نه نان مردم بخیر چشمی
نه برشکستم دل یتیمی که روز دیگر سرش نکردم
مراگناهی بروسیاهی ندیده باشد کسی جزاینم
که چون خسیها ندون طبیعت بذوقجوئی، وش نکردم
تمام عالم بحسرت غم گهی پی بیش و گه پی کم
من ازتغافل نه ازتعادل درین فرزگه چرشن نکردم
چو نیست مالم درین خیالم زبود و نابودچون ننالم
منش دردهرچنان ببندم که یکمراتب دوشش نکردم
بشم انصاف اگرببینی بسویم آخرمحیط یاسم
نمادیان که ره نبردم جماکیان که رکش نکردم
زنیکنامی چه کرد حاصل اگر به پرسد کس جماعتی
زبان کویابنباشد اصلا بجز جوابی گه ش نکردم
صادق نیم خلاف محبت نمیکنم
چون نیست نکته دان سخن سنج بذله گو
من دانکی بمشرب من گون مجابریست
صد بار اگر خلیفه دیوان بیکی شوم
بنی خدا نگویم و ابناش نیز
در پله ترازو ی انصاف دیگران
معنیست پر ز بغض جمادیست پرحسد
بکعالم اعتقاد ز طاعت نميكنم
كتمان مدیم بیان بلاغت نمیکنم
فردوسی ام ظهور شجاعت نميكنم
اخلاص چون هزاره بحضرت نميكنم
بر اولیای خاص شباهت نميكنم
همو زن با تمامی امت نمیکنم
توصیف ازین زیاد جنرات نمیکنم


١٦١

دوشيزه ام چوبيوه زنان شرم خويشرا با شربت مويز دگر پت نميکنم
تنظيم مملکت همه بروفق مدعاست زائر و شکست ملة و دوله نميکنم
از بس طمع بخواطر زاهد گرفته جا تعويذ را زشوق قراءت نميکنم
دارم هوای حريت از بيم دوستان دستی بريش ميکشم و چت نميکنم

قدت چون ظلم قوماندان رسا بودست دانستم دلت يکعالمی جور و جفا بوداست دانستم
سوادبزرت جوشيد حسنت را نشد حايل خطت دود سگار سينما بوداست دانستم
من از باتيک علاقجات درعجب ماندم فروشد چوولی گندم نما بوداست دانستم
عجيب الکالس بيرون ميدهد کلو که اش ورنه سرنيت صرف سنگ آسيا بوداست دانستم
سرخودرزمين بنهادن وياترهو کردن خلاف مشرب اهل دعا بوداست دانستم
نه تنها ما و زاهد درگدائی يضرب داريم حکومت هم گدائی نان ربا بوداست دانستم
بکار سلطنت قاضی وحاکم يکدل افتاده با خنبرشوه هرفردی جدا بوداست دانستم
جوانان وطن از روی سيلی ميخوردگوزک
زد وخورد تو ازسوی قفابوداست دانستم

ما درين ملك بسی حاكم و افرد ديدم وندرين تخت دو صدکهتری و مهتر ديدم
وان یکی سست ؟ اروی آرميدی سگ دزد دیگری شخ که ازو ملك مسخرد يدم
لاله در دشب گردیده بدور ان یکی ليك در عهد يکی روز چومحشر ديدم
بود در عهد کی خواندن قرآن گناه پيش روی دگری بازی لاتر ديدم


١٦٢

با مداد یکی از جامع او فوت نشد د بکری خفته الی توبه بستر دیدیم
نه ز حکام که عمال سیاسی دانرا از پس گوش قلم بر سر دفتر دیدیم
چه قد رشاه درین تخته زندق شده است چه قدر مهره برون رفته زشش در دیدیم
چه قدر نصب و معرز شده دیدیم بچشم چه قدر از پی او عزل مکرر دیدیم
کاه سر خوش بسر مسند شاهی مغرور کاه مغلوب کمی صرف مکدر دیدیم
مسلم و هند و اثنا عشریان جدید هر سه را نیکتر از اسلم و انور دیدیم
خاص شورای ملل راز پی فسق و فساد خفته با ما در و داماد بدختر و دیدیم
دیده ام کفش فطن دوخته در پای قدیم بر سر مردم نو فوطه و تیرو بدیدیم
خالی از عقل و خرد عالم و نادان زاهد شوخ و بد کاره تر از مردم چوبکر دیدیم
تازه آبادی کان بر که از آقاصوفیست بر همی کرخ از میر مظفر دیدیم
نو جوانان و طن غره مباشید که ما کاندرین راه بسی موتر پنچر دیدیم
ترك شد موعظه عالم استبدادی بسکه ما نطق جدیدا نه بمنبر دیدیم

وقت آنست که پستین بر خویش کشیم خویشرا در کف سایه درویش کشیم
صحبت ما بکسانی که ز عالم رفتند خود حاجت که غم از هیئت تفتیش کشیم
عنکبو تا نه اگر دست ز واری تاز بر وی زده بر گوته خود بیش کشیم
صید اکوز بود و ماده و یا نر ماده کو کنا رانه ز هر سو که شود پیش کشیم
دولت و ملک ما متفق آزاد یست ما چرا منت المانی و اطریش کشیم


١٦٣

شخص بیگانه بما جور جفا هیچ نکرد
مرگ ارباب تمول که بدین رسوائیست
ما هم از تا زه نهالان معارف بودیم

هی جفائی که بما میر سد از خویش کشیم
کوچه حاجت که بمرگ دگران پیش کشیم
حیف باشد که چو زلئز خرد ریش کشیم

پیاپی ذل استبداد را میخواستم دیدم
بخود میگفتم ایکاش عرض کس نشنیده میبودی
خیال حریت را پیش این لیداشتیم پنهان
تلامیذ معلم سالها میخفت در زیرش
حکایات کیان و قصه فرعون میخواندم
مدامم انتظار روز حق وفق زاهد بود
انیس از کشف مستور اتم آگاهی نداد آخر

شکوه ملت آزاد را میخواستم دیدم
کسی کو نشنود فریاد را میخواستم دیدم
پی تاریخ آن میلاد را میخواستم دیدم
بمکتب سرنگون استاد را میخواستم دیدم
در اقطاع کرخ شداد را میخواستم دیدم
بلی رسوائی زہاد را میخواستم دیدم
بکام خویشتن فریاد را میخواستم دیدم

چو دیدم عکس گوزك آرزوی صبخش کردم
همان انبانچہ پر باد را میخواستم دیدم

دلاز چرخ چه نالی که چرخ چنبر تست این
تو در خیال فتادی که گار خوبی و زشتی
همه فشارش قبر است شخص مامورین
چنانچه منزرا حباب رو بویرا نیست
همیشه گیر صفت لوطیان شهر هری

نه با من تو که با خلق کار دیگر شست این
بسر رسیده خبر میکنم تو را سر شست این
به بارخواست تنازع نکیر و منکر شست این
نه دخل هاشم این قریه ملک چونکہ شست این
دژ سفید بهم میزنند کہ سنگر شست این


١٦٤

بزهد دا من دنيا كرفنه پنداری که کس فرخته بداما دمهر دختر شست این
و زيرهيئت تنظیمه است كوزك نیست براه میرو و قارقار مو تر نشست این
ايدل بیام ببر دن مردم توپ مکن علة از ان توست شگست برب مکن
يکذار از عتیقه و بارجد يد شو چون گله برشویمت تو يا دسپرپ مکن
کرآخذان رشوه تو را کون کنندبزور کون پاره گیر واعظ واز نصح چپ مکن
ز نهار از ین جماعه ناپاك زيشرف كرانگين بجام تو ريزند شب مكن
علاقه دار اكرزتو که گاه خواست كون سر باز زن ازین کرم از شوق و خب مکن

گفتی که نظم کو زك وخائف مشابهند
این پیله مت را تو مسا وی به تب مکن

يظلم بر دوام تو حيرا نم آفرین وی جور بر جفات ثناخوانم آفرین
بركو جلند كر كري يا روز محشري نه نه که فرقه شر و تمندانم آفرین
ایظلم ترکی با بضرب باز ملك روس گفتا خمش كه سني و افغانم آفرین
نه دوره تمتمه ام نه فشار قبر ز احباب كفرو مرك مسلمانم آفرین
یحور كيستي ز كجا ئی چه مشر بی گفتا بلي زقريه داشانم آفرین
ایظلم اسلمی تو و من مالك فلوس هر سود و ان چو مردم غوريانم آفرین
گفتم دول حقوق ملل را ادا کید کر باشد اتفاق نکهبانم آفرین
دزد از برون بغارت ما بهره از درون من درمیان چو کوی پمود انم آفرین


١٦٥

رفت از کف کفایت من آنچه داشتم  چشمه انتظار بقا وانم آفرین
پشت از قفای من شد و از پیش رو نصف  من در میان چه خایه ولگانم آفرین
از دست جور در بدرم از ظلم کو بکوه  این سر نوشت بود بدیوانم آفرین
هر انکه چرخ ندادش ز قهر خویش امان  برو بگو که شکایت مکن زدست فلان
قساوتی که بما میرسد ز ملت ما  همان محبت روس است و خلت ایران
ندیده از همه اسلام رحم همدردی  کسی که عقد اخوت نمود با المان
نتایجی که ملت داده دوستی یوروپ  شکست کشته نفور و عداوت افغان
موزیم خوا نه اخلاص خویش را بکشا  دری چنانکه گشائید در رب از انسان
ز خوان خانه انثوران شوی مسرور  اگر ز هوتل بی دانشان نخواهی نان
مخواه در نور حقیقت ز زاهد مفلس  که برق مردم بی مایه کم شود چالان
عناق بقاب زید را تکه در مثل گفتند  پدیده که بود پشت قاب گر زنگان
اگر چه رستم ایام خویش تن باشی  فشار می خوری آخر ز پنجه هویان
ز وعظ پند و چه واعظ خموش شو گورك
که از مصارف بیجا تهی شود انبان
ای پری ز کف بی خردان نوش مکن  صحبت یار وفا پیشه فراموش مکن
نظر از گوشه نشینان وطن باز مگیر  پنجه در مقصد یاران خشن پوش مکن
اینقدر از غم محنت زدگان سهو مرو  خویش را بی سبب از غصه سبکدوش مکن


١٦٦

کوتی راحت ایام بقای بکند از برای دیگران آهنگ و سا روش مکن
سید یوسف اگر یاوه سرا یده شنو گوش سوی سخن بیدم و بیکوش مکن
حاجتت هست واگرنیست مبابات حجاب ما ورای تو کسا نند تو خاموش مکن
وان چرا غیکه بود آیت فیها مصباح و کرم روشن کنیش بیهوده خاموش مکن
گوزك از بهر توصیاد اجل میسازد
شیر وبیدارشو دخواب چه خرگوش مکن

اي حريص يك درفوت زین مست دور شو گر عیشت آرزو است حریفه شعور شو
ای نفس اگر تو را هوس رتبه میشود سر شه میدهم که قرین صد و ر شو
مقصود ماست کشت گل وکوتی وسرك گیرملك جوررفت بگو زود چور شو
درو انتظار وان ديده گو يكيزنك بيدار كورشو
با ظلم دیده چند بگو چرو فر کنی دیدی جزا يی دادكو لخت صبور شو
گر میر وی مشوره توصیه میکنم یار شو ديومن تربدرخواجه روزشو
گوزك كسی ز باد صبا بهره ور نشد
با فال نيك طا لب بادعبو ر شو

ا يصبا از من برو آخند بارك را بگو مفلس نيك خو ر ا ولاد بارك را بگو
غاش زین بگر فته از اسب بخت افتاده گل بهاری لاله زار خرسوارك را بگو
شیر رانماینده از دوغ سر خوش گشته بدم سرشت بد منشت نامبارك را بگو


مادر آزارگر بیان خرد بد ريدۀ
کاسه ليس پر خوری اشکم تغارك را بگو
درنما ز صبح يسيغ خوا ندۀ در ظهر فتح
عمه را در عصر ودر خفتن تبارك را بگو
ختم ها کر دی بزور قبله را بشكا فتی
عزت کوحرمت کو مزدكارک را بگو
و ر خطيب چكه چوخه كجادستار کو
مزد پاداش و بهای چپق چار ك را بگو
متقيس نرد پس دبۀ بيكارۀ
سایه خسپ گوشۀ بی اعتبار ك را بگو
دانه چين بذله گوی مفلس بی مايۀ
دار سازو حقه بازی و قمار ك را بگو
سالها در فکر عشرت با ختی عمر عزيز
تاس باز پر امید شصت و چما رك بگر
شامل دشنام مخش و حامل اوضاع طعن
لایق حدو قصاص و سنك سارك را بگو
بفن شعر کی استاد بودی این من و این تو
کجا از اهل استبداد بودی این من و این تو
غمی آزادو استبداددارى ليك ميدانى
نو پیش از حریت آزاد بوی این من و این تو
چه مینالی زجور و ظلم قوماندان اعضایش
خودۀ درو قه خود شداد بودی این من و این تو
بجای گفته کوزك شدم از بس بسر خوردم
ز جاگوزوك مادر زادبودی این من و این تو
نه تنها در گرخ می بودۀ چون خوله بادی
بنوربان آسیا باد بودی این من و این تو
باوضاع خرابی نکتۀ ها گفتی نمیشرمی
ز اول کی چنین آباد بودی این من و این تو
وكيل منتخب رکن ایالت عالم عصمت
بصغر ایدش از این داماد بودی این من و این تو
دم گفته ازضعف پیری گشته ام گوزك
کجا تو قلعه فولاد بودی این من و این تو


١٦٨

میخورد خون زابخته تقصیر قضا چه
زاهد که با خلاص پرستید خدا را
ای محتسب خانه خراب از نگه می
میر آب اگر نقره شکسته است اگر قلب
نه عذر بکار است نه زاری نه تملق
از دست طمع قاضی کوران شد محبوس
انگشت بدندان تحیر نگز د کس
از بهر رفیقان نکشی بار تحمل

پوسیده لبش مردم بیگانه جا چه
پرسید کسی زو که بگو این من و ما چه
بگذار که تا تخته بپرد بشما چه
گیرند ز من آب فرو شد بیدا چه
شاهست کند هرچه باین مشت گداچه
بد نفسی از و بود بدیگر علما چه
گز زوك بسخنهای تو این نشو نما چه
شمعی که نسوزی بهزار شهدا چه

ببر باد صبا از من پیام آهسته هسته
بگویش نیر اقبال عبرت را همین کافی
ضعیفانرا بخواری مه ببین کاخر برون آید
درین تندی که میرانند اسپ اهل طمع ترسم
نه بیند نشاه آسایش گیتی کسی کانجا
هوای سرکشی آنلحظه بنشیند که بنشاند
زدام و دانه زاهد تابکی سجاده آرائی
ز خامی کار ناید ناتوانی پخته کاری کن

یان شکر لب نازك خرامم آهسته هسته
که آید از پی هر صبح شام اهسته هسته
بپای لنگ از کار کدام آهسته آهسته
که از کف بکسلد آخر لگام آهسته آهسته
باقائی کشد کار غلام آهسته آهسته
بجای سنك برفر قش ز خام آهسته آهسته
از ان ترسم که افتی خود بدام آهسته آهسته
که علت زاید از حلوای خام آهسته آهسته

مهر غمن کسی است که تقسیم آب تعلق بو بست


١٦٩

بدین بید ار مغزی مالك دفتر نمیدانم تکاور چون دواند پشت بام آهسته آهسته
ز رسم عاملي از واقعی رسیده ام گفتا نخواهد خورد این قانون حکام آهسته آهسته

مکش تیغ از نیام و خون مظلومان نریزان تا
نریزد خونت گردون زانتقام آهسته آهسته

چون جوانان وطن مضمو از تو کرده با چنین شیريني ا خبر کار حسر و کرده
طرفة طرالي که در قرطاس چون بوطيفرنك نشر عالمرا بنظم خو بش نار و کرده
چون شکفتي چنی صاحب سخن را پتره کن کار با ید گر دخشتي را که خود زو کرده
قوه سه اسپا میگویند داری در جماع کار دو مامور مكتب را بيك لو كر ده
قدري تو باش قد جان و دافزه لتر زكوه نزد این لود ولتان خود را بيك پو کرده
یکجهت کمر دی بخود راه استبداد را این دو ضد را پار یا امسال یکئو کرده
راست گو پلتيك با ندبير كردي يا فسون یا چو زا هد خویشرا از فاقه مقدو کرده
ریش تو از بسکه بالید است در گرد ذقن کو ئی کلبو ته را در باغ خویشو کرده
گر جوانان معارف را امین دانسته اعتماد خویش بر دزدان دینو کرده
ا يمهندس دانش فهم و فر است نیست هر که همتو میکند تو نیز همئو کر ده
ایصبا از من برو گوبار غوریان را بکو خرج از میخرددا و صاف سکو کرده
این مثل مشهور میگویند اندر شانفلان نان فتفر خورده کوکو بد و او کر ده
نظم گوزوك ـ از حیدر رقص صغراهر سه را گر بمنبر خونده واعظ فقط او کرده


۱۷۰

هلا کر بگو که این دیك خام سر رفته بخواب امن مرو عضو تا كمر رفته
که که خر مه اش رفته بود میجستی کنون چو دله نا هر دو خایه در رفته
و فا طمع مکن از آن کسی میپرسی فلان کجاست بکویند در چکر رفته
زبسکه شایق کونند اهل عزت و ناز بریده رنك زکس مردی از ذگر رفته
همه بكير خری بود اعتبار جهان به بین که رشته عزت بکون خر رفته
عجب که مرتبه غوثیت بدست کسیست که بارها به پیش نفری پدر رفته
دو حصه كير ده عبادات از خویشر ازاهد یکی بجای و یکی قیمت شکر رفته
ز شرم با دتغرت است گوزولك از میدان
ز حرف زشتر فميقا ن خود بدر رفته
آه از دست مستبدان آه خواه اکبر رعیتند خواه سیاه
با و جود که حریت خوا ها ن بسته از شش جهت بر ایشان
با همه جد و جهد مي نكند از حیل دست خويشرا كوتاه
اندکی زجر را غنیمت دان زاهدانص إن بكلاد تلاه
میر احمد سجل مخفیه نوشت در بلاد اوفتاده فیض الله
کار بیجا نمو د مير وكيل روي گوزولك شد از ميانه سياه
از اسا رت همیشه از ا داست هر کرا بستکی است با شو را
آنچه با کار و ان علبز ائي می نماید نكر ده اهل فراه


۱۷۱

راست بینی و راستی مطاب ز انکه کج می نهد بفرق کلاه
می بده رشوه هر که میخواهد لیکن از هیچ کس نجات مخواه
می سترربش از جق کوزوك
کرتو را هست قصد خدمت شاه

برق چالان کشته با یار از ره دور آمده یا که فرمان بهر کشف متر مستور آمده
یارئیس هیئت تنظیمه از راه سفر یا جوانان وطن با ضر ف بلور آمده
يا دك اين با نور ك اين با تهر از اسفزار بر كف همت ركابی از پی چور آمده
یا چرا غان شب مولود اعلحضرتست كاعمی سفلی چو علوی سر بسر نور آمده
یا شعاع آتنی ظلمت با علا قدا ر یا وکیلان ملل از جانب غو رآمده
یا ز باغ نو کن آقای ما احمد قلی بر سر خادم ز تا ك لعل انكور آمده
يا صفای باطن زاهد برون شد از غلاف يا با سي دان وزیر فیض کنجور آمده
یا هواخواهان آزاد یت برحب وطن بر هلاك مستبد با تیغ سا طور آمده
هر يكی را نامه علم كبكر نانی بکف هر سر پر از بیان امپرا طور آمده
میخرا برد یکران کردند من گوزوك شدم تاکجا بنگر که بر ماعاجزان زور آمده

گفتم این از رسم قانون نیست گفتا کوتوال
تو نمیدانی همین اندکا تو رآمده

ما زا بکبر و دار چه و ا قندار چه یعنی که با خیار چه و با شرار چه


۱۷۲

ما را دعای دولت اسلام کافیست بر هیئت قرار چه و فرار چه
با مستبد هدیه ستان دشمنی چرا با حریت طلب چه و با رشوه خوار چه
ما بیعتی علیحده داریم و غیرتی با پشت رود و مینه و قندهار چه
ما وحشیانه از سر هستی گذشته ایم با قوه گریز خوانین سوار چه
ما تابعیم مرکز دارالخلافه را با مردمان قطغن و شهر مزار چه
ما روز و شب مدافعه میکنیم با خورد برد کشکش علاقه دار چه
گر اعتبار بسته بدو دستکار نیست دود سگار بر لب هر باده خوار چه

وانکس کو بر نصایح نطاق قانعست
او را بنظم گوزوک شب زنده دار چه

شبها یاد غمهای مینو نکردی وگر نه ترا ختم بدخو نکردی
دو جو گر تحمل همیکردی آخر تفاوت دران بزم یکمو نکردي
بلی شاکرستم که بر عون لا حول بدست خسانم ترا زو نکردي
جسارت چنان کرده بودم که هرگز بعهد صفي مرد شملو نکردی
ولیکن تو از لطف داعی نوازی غضب همسر زور بازو نکردي
من بی ادب ز انجمن راندنی ام چرا خار و خس را بیکسو نکردی
مرا نسبت کفر کردی ترنجم که نسبت به الو و پنجو نکردی
نیم منصف ار خوک خوانی و خر سم ننالم که این شتم نیکو نکردی


۱۷۳

بهین اگر حال گوزوك بد بدی حرام است تا بجا بجا گونكردي
خطی با من نوشت عبدالله کای پدر خو بشرا کتوکردی
بهر چمار حیات بی تو ته از وطن رفته سر و کر دی
زارع مهربان انحا را از سر پورت شاز لکو کر دی
دفعه از برای پشته کشی ز پشرا زانسبپ تو گردی
بهر تسکین حریت خواهان بستریدی بکون گو کردی
اینهمه کبر برای فرزند است با من و با قبك چه رو کر دی
قاصد اورد شیده ام کاول در بر خود عبای نو کردی
بعد از ان حو يشرا الى گردن غوطه در خر من پلو کر دی
نه خودت بل ملا زمان را نیز تادم و گوششان ملو کردی
تا شود راست کار طاحو نه مقصد خويشرا تلو كر دی

یارواز دست جارو از ه زکان
بهر نکلکه عضو لو کردی

كيم من مفلسی سر گشته از معرفت دوری شکمبوئی حریصی دبه از عقل معذو ری
بد بد عارۀ از علم حکمت روی بر تابی سفيهی ظالمی نامرد می بك هيئت چوری
عتیقی مستبدي وحشی زشتی بداخلاقی تکبر مسلکی ناپاک بد کردار مغروری
بصورة همچو زاهد دمبدم سجاده بر دوشی بمعنی راهیب ديری و بر صيصاو با عو ری


۱٧٤

پدر ازار مادر نجشي اسلام بیزاری خدا نا ترس کذاب و وكيل خواجه زوری
زگون زانیده بر خویش استم کرده نقاش تظلم پیشه علاقه دار بی مست مخموری
معلم مشربی بالميك بازي ناخدا ترسي معاون مذهبی از پا کشی شلوار مأموری
پدرسان عالمی ظامی پسرگو نوادی حلمی نشاید اینچنین شیرین لبا بد انچنان شوری
پداس خاطر اعدای دین بکمالع لطفی پی قتل معاما نان بكف بگر فته ساطوری
معارف را چه باشد گوزوك ما ناله نرنگی محافل را بگاه جشن هست اواز طنبو ری

گر وكيل منتخب مشغول جانکند ن شدی محتمل کا فلیم ما ابا دچون لندن شدی
سعی بر درس معارف گر معلم داشتی هر تلامیذی از و استادبر جرمن شدی
سید یوسف وارم از میبود اشکم بر حرام کی مرا امروز چاك از پشت پیراهن شدي
ایبر انصاف ایا ات گر بیا ربدی بجا سبزه عیش طرب شاداب تاگر دن شدي
حریت خواهان اگر دست از ستم میداشتند مستبد از روی رغبت لابس فيشن شدي
در صنایع گر عمل میکرد ارکان دول اهل ما سر بسر ازاد چون برلن شدی
ما در ایام اگر زادی من ابزنام نيك خایه مامای ما کی لازم کندن شدی
از سه نیر پنج تیا یا زده بگذشته گو رکا خر بفن خویش ماشین کن شدی

بناکانی بزار ایچرخ گردون کام درویشی بجبان از براي مصلحت ارزو ریشی
نه بر مظاوم اسایش نه بر بیچاره ارامی نه ظالمرا بخاطر از جفای دهی تشویشی
چه عیب از پهلوی عدل با الت خفته ناپاکی کدامين دا كتر جذ وارراد بدست بی بیشی


۱۷۰

بخوان مسکان بی‌قط قط جواب نتوان شد
بی خذلان یاران عاقبت سامری آسا
نه استبداد را صبر و نه بر آزاد انصافی
خبر ده ایصبا در خفیه مامورین دولت را
عسل را نوش نتوان کرد بی اندیشه نیشی
بخلوت کرده پنهان زاهد گمراه جامیشی
نه آقا ملت دارد نه عذرا را بود کیشی
که بهر انتقام ایام دارد جمع تفتیشی
تو راگوزولك چه دارد انقدر گستاخ لافيه ن
که از نيك و بد ايام هر گزمی نیندیشی

ای کاتکی مهندسه چالاک بودمی
گر دولت هنر بد هم یا شیر افتی
صاحب رسوخ بودمی چون میرکبراق
تعویز تیو بندی اکبر بودیم مرا
تا کشف شد معا مله که په و صفا
بیدار اگر بشب بودمی صبحدم بخواب
يا لك دار ساوه ترياك بود مي
کی بد سرشت هرزه و بیباک ودمی
از پیش بس گو اندکی ناپاك ودمی
بر بازوان نوشته چو ضحاك بودمي
در خاطر آر زواست که دلاك بودمي
سفاك تر زمردم سفاك بودمي
گوزولك چو دیگران هوس عز مال و جاه
گردا شتي شکسته و غمناک بو دمي

رسید مژده که آمد زمان آزادی
چه گفت گفت که ای بیکسان افسرده
وليك وقت خرابي بود که دالان تان
زطرف کابل قاصد جلال ابادی
شنیده اید که بعد از خراب ابادی
زدست چور کسان رو کند بسا بادی


هنوز طائفه بیوقار کوته فکر بسر نهاد ز عشرت کلاه سنبادی
بخون اوست همان تشنه او چنان خرم که میبرند کشانش بسوی دامادی
ندیده است و نخواهدست هیچ نشنیده که نیست دور فلک را علامت شادی
گمان فاسدش از راه برده میگوید که نیست معتبری غیر شید وشیا دی
چه سالها که بسر بردایم و خواهد برد بمکر و حیله و چال افکنی و برادی
حلال برمن فانی حرام باق باد که این هنر نبود غیر خانه بر بادی
بگو نصیحت کوزوك کراپسند افتد بکوش هوش و رضائك چيفرآ بادی
که رفت موطبر سواره بر شر عشوت که روز کار نرانندش بخاك اوکادی
که خورد مغز یتیمان بظلم چون ضحاك که کاوه خورد نکر دش بتيك حدادی
بروز نصب عمل کار حکم شر نیست بگاه عزل همان خون فرق فرهادی
مکبر تو غافلی از زخم پشه نمرود که کرده کالبد باغی خیال شدادی
بکند سبات گوزوك ببادِ حسرت داد
کسی که کوش نکرد این بیان استادی

اینکه در ملك كمرخ نیست چون رسوائي رو زم در گوشه افتاده و شب در جائي
نه مرا داعیه روس و نه پروى فرنك خرس در کوه ند ارد چو من استغنائی
خلقی از واسطه بندى آزاد شد ند خواجه را چیست که دارد هوس آقائی
تا نخست اهل کرم قطع وظایف کردند. بعد ازین نیست کسی را هوسی ملائی


۱۷۷
جیفه داران بسر جیفه دنیا بدمند
زا هدا غصه جگر میخورد از تنهایی
گو ز پیکار اب تول همه سرسام بدند
چه شود کر بدهی بهر تفرج نالی
ز دوش خود وکیل منتخب گفتم ببردباری
شتر زایید اما بر شتر شدجك سرباری
بآباد پست سعی سلطنت اما نمیدانم
ندارد در خرابی اولیاء مملکت کاری
جاءلا قداری مست یا دیوانه می آید
نمی زاید مکبر از مادر ایام هشیاری
نه آزادی بدست آمد نه استبداد از کف شد
میان هر دو همچون عکه کم کردیم رفتاری
باخذ باج زا دوزین دولت قانعم اکنون
بهر جا چیده قضات وطن از شوه بازاری
به اکیکه نمی مجاور شد شاه چه خوش باشد
جا کر بر تواند از در راحت باز سر کاری
فلك بر انتظام ظالمی مد سخت مقید شد
که نتواند گریزد از کمند لینك پاداری
نه ارکان دول حالی نه باران دال واقف
همه در خواب غفلت رفته ایم ایچرخ بیداری
اگر تفتیش براحوال قوماندان شود آنکه
سرش اکروقة برسنك جزا هم چون سر ماری
به نه جوانان وطن دانسته ای گوزك
برای مصلحت بفری کنی لبته ناچاری

فلك انسان کتیجد از قلم حکمت شبیشه رنکی
بریزد کزبہی تفریح محفل طره بنکی
زخوای جهان میجو شد اکنون وضع آردی
ببا ونی میدان آرد مطرب یادف و چنکی
نظامهای قو ماندن کوآوالی و اعضایش
شروشور فکند آنسان که تابر باشد و جنکی
وامیس قوامیل ملل خر در فته بود از کف
نمی آمد به تفتیش هبری کر قابل انکی


۱۷۸

نه بهر مدعا و خويشتن اثر جهل نادانی
بقانون در دافع کبر او زد از ادب دنگی

مکافات عمل از منجنیق دهر هر ساعت
زند در شیشه عیش ستمگر دمبدم سنگی

باند از انقلاب دادك وافعال قوماندان
نه آثار بسیر فکری نه عذرا را بیا و نگی

جهان آسوده شد از مردم راشی هلاگوزوك

برای خواطر احباب خود بنواز سارنگی

چست ز هد ز ما نه میدانی
کابرو از ون و نقش ارژ نگی

بوی سر تا بدوش ریشی جت
یاوه پیما و ئی بکف دنگی

دودکی چرس ماشکی ترياك
خورده باش طرۂ بنگی

کاه چرتی که تا کرا کاید
خواه در صلح خواه در جنگی

کاه گوید که گیست تا فکند
بر سر عضو عارفان زنگی

قیفذ یار خوار بد کیشی
کجر وی بد نهاد خر چنگی

نه نمازو نه روزه ونه حج
همه در پیش ا و بشور دنگی

امردی کر بدست او افتد
کوشه فیر د حجرۂ تنگی

صافکی دلر بودۂ مستی
رندکی شوخ دیده شنگی

بدر بار او ز روی غضب
همچو دامجنه میزند هنگی

عجبب از بتازد از گردون
بر سر اینچنین کسان سنگی

ور نه گوز وك چرا کنند بعبث
با ر منت ز شلکی لنگی


۱۷۹

از دعا گر روز بهتر میشد از روز دگر
یا اجابت می شدی هر شب دعا میکردی
نه از پس حاصلی دارم نه از پیش
بسی چون غارو پیش سوسماری
به بد نامی دریده پیرهن را
چو اندر پای عذرا شالواری
چه میر احمد حلیمی برده باری
چه فیض الله مفتی رشوه خواری
بحمد الله که روزم آخر آمد
سفر در پیش من موتر سواری
اگر در خوانه میکنجدی اینك
بخود میبر دمی هر دم مناری
نه درد انمته گی استاد فسقم
نميكيرند از من هیچ کاری
حصول زندکانی چرت بنگی
قماش مردمی دود سگاری
بیا در اینا فا غرم که باشد
پیانو و رباب و چارتاری
کبرو غمت وصف اخوان صفا می کردی
عقده قولنجرا بر دست وا میکردی
ورچو قوماندان نمیدادیم تحويلي ببانك
آنهه نقد دغل را در کجامی کردی
بیحقی را جور میکردم چو میردادشای
برو زارت خویشرا گر آشنای کردی
اندك دانسته شدی پایان تفتیشی ملل
ور نه برحكام اعلي ادعا مي كردي
گر ظالم را زبر میداشت مامورین تان
کار تیلفون به بوق آسیایی کردی
از درون گر بودي وابنته ناموس ننك
از پی راحت برون چون اقتضاء بکردمی
گربدی امسال قحط آب همچون پار سال
روز و شب در او فروشی آشنای کردی
شرکتی ماگر بکار برق بودي سودمند
دخل او را خرج عیش سینما مي كردي


۱۸۰

شادم که از دو دیده من در دل آمدی
در کلبه مقر بیحاصل آمدی

اینائب زمانه هری خونبهای توست
دست خوش که بر مدافعه قائل آمدی

حیران آن شدم که پس از دور کارها
عالم از ملك رفته و پس جاهل آمدی

ناقص نخواست که پی جمع و خرج مال
در اخذ فیض پنه عجب قابل آمدي

یاد دی که مادح مدح تو روبرو
در زیر تیغ دودم تو بسمل آمدی

شیخ الشیوخ مرشد عالی که هر دمی
فیض و فتوح و کشف هنر واصل آمدی

میگفت فاش بهر مردان پرده دار
کی آنکسان که جانب این منزل آمدی

فهر سیدی زمن کی جامع مهرو وفا چونی
در ین بمیدعائی ایجهان مدعی چونی

ز اوج عزت آخر در خصيص ذلت افتادی
بمردم دیدها بنشسته بودی باخدا چونی

هری گلشن شد اما نغمه داود میخواهد
سلیمان تخت را آراست بورهبر خیار چونی

اسیر آرزوی تفلك اماره تاچند
هلاك جادوی سیما و کیمیا چونی

مخواه از دهر دون پرور اگر بد کرده نیکی
که دارد صبح ظالم در قفا هم شام تاریکی

اگر داری بروز حشر شك آخر نميترسي
که آرد منتقم بالون سوار از راه نزدیکی

کسی کو شد مخال امیدت نساج دوران هم
كند نقش جدید تازه از دکان فریکی

اگر از آدمیت بهره داري نيست حاجت
که باشی نژاد افغان با نزاد ترك تاجیکی


۱۸۱

کیم من از دل جان یادگاری
سیاسة چیست کوشش در ترقی دادن ملت
اگر کوشش کند بروافت انصاف مامورین
حریفان تر دماغ از نشانه شمر نوشد گوزوک

گرفتمان بدست کارداری
وگرنه فرق نبود کوچوی تکیه زرخیکی
فرستم از برای هر یکی انشای تبریکی
طرب ترسم بغل خالی کند گربری کیکی

حریت خواه چنان تیز ندیدست کسی
حکم در قطع ید و زوجة عوض بگرفتن
خرس در مسجد بوزینه بمنبر کردن
نامه شرع نبی در کف هر نا اهلی

خر دیوانه و مهمیز ندیدست کسی
اینچنین ظلم ز چنگیز ندیدست کسی
خوک بجمع اوز قالیز ندیدست کسی
تازه اندر کف پرویز ندیدست کسی

قاضی طامع مفتی همه جا یافته اند
گوزوک بیخور شب خیز ندیدست کسی

ز جا لغزید پای مدعا ای چرخ بلنیکی
فلك بربوه از دوشم گلیم فقر را آخر
گوارا گشته مارا ناله استمکشان زانسان
سیاسة هر کجا در خواب خرگوشه پنداری
سر بیغز دونان آرزوی سروری دارد
هنر تدبیر تعلیست یا اسایش ملت
چرا گوزوک چو زاهد زیر مینالی توکل کن

زهم پاشیده احشای ملل دست مکانیکی
چنان كز هوتل گردنکشان غالی قبريكي
که گوئی میرسد در گوش ما آواز موزیکی
که کار ترک و یغما گید هر فرد تاجیکی
دل اشکسته مارا که خواهد داد تبریکی
وگرنه بسته فاهم بدوش خویشتن خیکی
به بم بنوازی تاکی میزنی آواز باریکی


۱۸۲

سفر نیکست میدون گر بود همره پر روئی میسر گرنه در وی نکو باری نیکوخوئی
مشو ممنون زشتان گرچه گردد مدعا حاصل نمی ارزد حصول مدعی بر ناز فالوئی
دریدن از سر ایمان کد : تن چاکنی کردن نزیبد تاج تخت سلطنت با این هیاهوئی
بدوش بار ذلت سید یوسف افسرمات بدو در زیر بار در کند شاه تا توئی
ز اوضاع ایالت درد سوگردیده ام آخر کجائی ای طبیب عافیت بگشا سرا روئی
زصفر احالما سودا نیم ای داکتر رحمی اگر سقمونیا باید کف کافی است لیموئی
مروت نیست در ایام ما آزاد خواهان را مگردزدید درجه از حریة چودزد هندوئی
چرا قانع شدی بر روی صاف شرم پلموئی
اگر سیف اسنان مکتب نیستی گوزوك
آخر چورفتت زدار فنا ضرور خواهی نوحید زی و خواهی جدید کیر
در مطبخ و مزبله بسیار فرق نیست خواهی قریب خانه و خواهی بعید کیر
در مشرب سفید روان طاهر است بس اندر مذاق مردم مصر ابلید کیر
بانی و ساعی هر دو محاسن مفید بود تاریخ این بنا ز دو ریش سفید کیر

والی دانسته ابراهیم خان شاه را مامو با با را پسر
انکه از ظلم ستم اقلیم را کرد همچون اند جان زیر و زبر
سارق اندر عهد او ساحقران صاحب کالا ربسارق برزگر
چشم او از عیب رشوه خوار کور گوش او از عرض داد خلق کر


۱۸۳
بود یکسو ارۂ شاخ سخا بیخ نخل عدل را بودی تبر
گر بدش خواندی کسی عذرش پذیر بلکه از بد بود صد چندان بتر
جاهل اندر عهد او قبره انزوا پیش عالم کمتر ازيك كور پر
تخته پل شد اندور جسر صراط اوفتاده از تخت در تحت سقر
بخت بد سالخ مبارك را بر او کرد همچون غره ماه صفر
از پی تاریخ قتلش هر طرف میدو بدم سرخوشانه چون جبر
ها تفی گفتا سعر بایتر ایزن آگهی گرد اری از سال قمر
شد شهه مادۀ تاریخ او هست ای كوزوك شهيد كبر خر
گر ترا تاریخ شمسی آرزوست بيت ثاني شد معمای دگر
تای تف را بر رخ زا هد فکن
پس بيا لش سر سرا پاي ذكر
عبد الرحمن فبرقه مشعر نخست كزغمش روز کار بیغم شد
انکه هر سال عید باقی ده از جفا یش مه محرم شد
قتل او باعث حیات همه ماتمش سور نسل آدم شد
دا شت هم پیشکی و همنامی زان سبب یار ابن ملجم شد
از پی جستجوی تا ریخش هر طرف فکر بکر من خم شد
خفيه ز اهل بهشت پر سيدم همه از روی کر ، ره شید


١٨٤

کردم از اهل دوزخ استفسار
از جهنم گرفت سو ما لك

دوزخ از جا جهيد خرم شد
خنده زد گفت ظالمی کم شد

تاریخ میر زمان الدين بحساب قمری

چشم پرده داشت ارباب تمول روزها
برخلاف مشرق از مغرب برآمد آفتاب
کارداران از بلوک مركزهمچون میركند
سفله اندنك اوباش جفاکار خبيث
بفتتا پيك اجل يکره گریبانش گرفت
جستجو از بهر تا ریخش همیکردم رفکر

کز قدوم والی والا نشان آوازه شد
سدباب توبه زانسان شد که بی خمیازه شد
بهر صید مال مظلومان همه درگاه زه شد
يك پيكرا روی مانند عروسان تازه شد
کز نهیبش صحن گازرگاه در آوازه شد
ها تفی گفتا دوباره مرك لينين تازه شد

تاریخ مرك علم خان

آنکه از عبرت بسوی عالمی میدید رفت
آن مرك كوه بخل برج معصيت
آنکه چون نادر شکن هر روز از بهر جماع
گر نبودی در جوار حضرت پیر هرات
بهر تا ریخ از بروت خویشتن عبدالحکیم

دور از ین محفل ندیدی پرکش خنديد رفت
باهمه خوئي زسائل روي مي پيچيد و رفت
مستعدی ممد چو غولی نر همیکائید رفت
قبرا و میگفت اینجا می باید رید رفت
پاي موئي کند و گفت اینجا همی شاشید رفت

تاريخ مرك میرزمان الدين حاكم هرات بتاريخ شمسي

چو داشت والي والا نشان تعلق غرس
اجل کشید عنا نش سوی باغ جهنم


کی مدیر زراعات دهی مزروعست
کسی نکر د ه درین روزها بغیر جنایت
مطنه دوزخیان گفته ای رئیس در خوش
مشو غمین زتو و امانده مو ترو بیکی
چو داغ گشت زجورت رعیت مظلوم
مجاور ی سرقبر او چو گو زوك نيست
بزند خواست که بکند چراغ دین ازان شد

بیا که آشیانه ندارد غراب زاغ جهنم
ازین جدید خیالان یکی سراغ جهنم
که سالها است برای تو پرا باغ جهنم
که حاضر است کسی برای چکر الاغ جهنم
از ان شدی بمکافات خویش داغ جهنم
از نیکه نیست کسی را چو زو دماغ جهنم
بمرك ماده تار یخ او چراغ جهنم

رباعی

ایکاش که من شعر موقر بودي
از عیب تخلصم کس آکاه نبود

یا ساکن قريه للندر بودی
چون کوری خود اگر همه کر بودی

تمت الكتاب

بعون ملك الوهاب


١٨٦

- ساقی نامه -

بهار آمد رفت ایام دی
خوشا حال مستان جویای وی
بها ریست رنگین چوروی نگار
بهاری که آید درو شهر یار
بها ری که شادند اهل هرات
بكا يك چو سر كاتِب باقیات
بهاری نه چون بار بی بر لشا ز
چو حجاج امسال راه حجاز
بها ری نه پیش از زمستان شوم
بها ر ی که سر سبز شد مرزبوم
بهاری که ویوان خرا بازو است
بهاری که رنگین مناجات ازوست
بها ری که آمد درو اتفاق
بها ری که بیرون شد ازوی نفاق
بها ری که حجاج راه سفر
کشیدند خندان روی بهر و بر
بها ری که کس را بغارت دهد
بها ری که زن را بكارت دهد
بیا سا قیا پر کنم جام می
لبالب بد ستم ده و پی به پی
بده می که چون یاد عذ را کنم
شوم بیخود و بند ر ا وا کنم
گهی بیخود افتم گهی پا زنم
گهی پشت پا بر ا ر و پا زنم
گهی بوسه بر دست راشی زنم
بصغرا گهی لاف خویشی زنم
گه از خنده بنگی صف غش کنم
گهی گریه بر حال گونگش کنم
نه صغرا فروشم نه عذ را خرم
نه سایر سپاهی و نه افسرم
نه صوفی که مدح مشایخ کنم
نه عالم که بر مر تضی پخ کنم


۱۸۷

نه حاکم که محکوم را بی سبب
نه قانون شناسم نه علاقه دار
نه بیانه نقاش نه بر زگر
به رشوت ستانم نه رشوت دهم
نه صاحب کرامت نه زاهل شعور
نه کوريز که ریش استرم یا بروت
همان حریت خواه پارینه ام
بده ساقیا می که آمد بهار
بده می که چون سر بالون کنم
ببرج زحل بوق را پف کنم
مسلم شوم حریت خواه را
د هم مژ ده آلمانی و روس را
ز ششد ر برون آورم مهره را
دران سر خوشی خویش را گم کنم
ز کانون دل وز سر ذوق هوش
بر آرم بدین نغمه آواز را
کجائی تو اي مست عذرای من

د ر آرم بمشولیت از غضب
نه از ساکنا نم نه ز اهل فرار
نه تا جر نه فا جر نه صاحب هنر
نه پیر سپاهی نه میر دهــم
نه ز اهل تمدن نه ازملك غو ر
نه ناطاق نطقم نه ز اهل سکوت
همان گو ز و ك خرس دیرینه ام
بها ری چوسر سبزی کار دار
به اوج فلك طفل را كون كنم
بفرج زن سید یوسف کنم
مثلث كنم مشعل ماه را
بیا د آورم روح جانحوس را
بر قص آ روم دمبدم زهره را
به اشعار گو ز وك تر نم كنم
بخوا نم که تا زهره گر دد خموش
بیا د آ رم شوخ طناز را
کجائی تو ای مست صفر ای من


۱۸۸

نه تنها شکست از فراق تو دل
فتاد از کف باده خواران بهار
تو مست از می من ز روی تو مست
مرا بی تو خود روز روشن شب است
بیا ساقیا آب انگور ده
می ده که طیاره بازی کنم
می ده که بر باد عذرای بکر
می ده که ایام کنکاش شد
می ده که با صوفیان خموش
من و بعد ازین خانقاه کرخ
من و زاهد و حجره گوشه
مریدی کنم تا مرادم رسد
اگر صوفیان رد بابم کنند
معاون شوم خو کنم با مدیر
نه از بیم اطفال بیجا شوم
بر آرندم از مرکز اعتبار
نه رنجی کزان شر مساری برم

شکسته سرو گردون پای من
می و جام قابوق مینای من
جز این نیست دیگر تمنای من
به بین چون بود حال شبهای من
بکوری آن خواجه زور ده
بباز آمدن چاره سازی کنم
شوم نیز اندیشه نیز فکر
می ده که سر جهان فاش شد
نشینم چون گر به در صید موش
بسر سنگ کوبم بمقصد کلخ
بقر صحیف با امردان تو شه
نشینم که حضرت بدادم رسد
ز اعضای مکتب حسابم کنند
گهی باز بر کاه خسیم بثر یثر
چنان در سیوزم که رسوا شوم
بوند م کشان سوی علاقه دار
نه باکی که تشنیع خواری خورم


۱۸۹

شنیدسته این مثال از عتیق    که میگفت بد نام مست غریق
که خوردیم حلو او پر تو شدیم    فرو تر بودیم و فراتر شدیم
درین کار بد شد مرا نام نيك    چه غم وارم ار کرد تاجيك جيك
بده ساقیا می که یابم فرج    که باز آمد حجاج از راه حج
بده می که باران عذرا رسید    مخور غم که وقت تماشا رسید
بده می که تا رجع قهقر کنم    شوم انور و مقمدي تر کنم
بصد حیله نیرنك بازی کنم    بدفع عدو چاره سازی کنم
ز دین منحرف رو بدنیا شوم    فدای قدسر و صغرا شوم
شبی چند بوزینه را جل کنم    سفر جانب شهر کابل کنم
بعثمان و انور دهم کار را    به هر دو دهم تیغ و طومار را
که تا وصف اوصاف والي كنم    گهی گریه گه خایه مالی کنم
در رشوه بر خویشتن وا کنند    وطن را بيك هفته رسوا کنند
بده ساقيا مي ز آب نبید    که گر رو سیاهم شوم رشوم
مده می که آتش ملکتر شوم    برو می خریدار موتر شوم
بعالم زنم آتش از اسپرت    بریزم به اندام عذرا سمت
روم گوشۀ آه و زاری کنم    طنین خوانین سواری کنم
کنم سر نواهای نقاره را    بیاد آورم مقمد پاره را
گهی باد هاهوی بیرق کنم    که از نم گو بیان خودش کنم


۱۹۰

نه از لعنت رشوه از شرم خلق
نه از صحبت طفل هر روزه جلق
نه بیمی که گردد بده مشروطه خواه
نه خوفی که شد روی شرکش سیاه
نگه کن که مطرود ناکام شد
بآخر گرفتار اسلام شد
نه دزد بکف ماند او را نه دین
همین است مضمون علم الیقین
فلك هر کرا خواست رسوا شود
چنان مسخ دنیا و عقبا شود
بده ساقیا می که مفتی سراج
که گه چشم کچ کرد ي و گه کلاج
گهی روی گردي بسوى لطيف
که اي داده از دست دين حنيف
سپس تازه کن دین زردشت را
زبام خرد در فکن طشت را
چو بر گشت از و ناگهان روزگار
شنيدم که بگريست و میگفت زار
چه شد آنکه هیبت بر ایوق زد
رقم تازه بر نام سلجوق زد
چه شد آنکه بنمود رفع بي حجاب
که میداد فتوی بجل شراب
ز اول بر اسلام قابوق زد
به تخریب دین بار هابوق زد
بيا ساقيا نوحه کن بر وزیر
که در رشوه خوارى نبود ش نظير
نه درو يش هو ش ونه در عرض گوش
همه عمر چون گربه در صید موش
نه دوق که کمر شد به تعمیر خير
همش كوش برق و سامان دير
شنیدم که میگفت با ديگری
بدنیا توانی که عقبی خری
چه بگرفت دامان رند ش اجل
نبرد از جهان جز دو سطر از وحل


۱۹۱

بيا ساقيا داد معنی بده
نه اهل تمدن شرف ریختند
بده می که تا ترك تازى كنم
بده می که شاه معارف پرست
طبیعت نمايان قانون شناس
کسی کوکند امر کج همچو پیل
درين عرصه چون رخ ره راستی
بده می که یاد معارف كنم
معلم چه شد آنکه دفع صداع
تهی گاه دستان باو از زنك
شنيدم كه آخر بموى سفيد
پشیمان شد از اكل شرب نخست
کمی گفت میگفت شب با پسر
مخير بغض و انکا رو کبر جحود
بیاساقي از صدق صدیق گوی
دهان کج زبان کج دل و دیده کج
نه شرم از جدا مجد و نژ خداي

که بزم نو آمد ز اطراف ده
به تدبیر تعلیم بکر بختند
دمی ند به شاه غازی کنم
بگویم که آه از معارف پرست
ز ششدر برون نادریدند طاس
شود عاقبت غرق درياى نيل
اگر رفتی از صدق برخواستی
دمادم وداع معارف كنم
نمیکرد الا با طفلات خماع
چنان نعره میزد در که و پلك
ز بیم تلا مین ببر زنك ريد
چه دید اینکه دین مبین شد در ست
که ای قوة قلب نور بصر
ازین شرکت آخر چه کردیم سود
که بر تافت از دین اجداد روی
ز يك هيئت كج كه بیند فرج
نه از انتظام عمل تر بلا


۱۹۳

بهم زد زر و ننگ و ناموس را  کند زنده تا نام جنقوس را
حیات آورد دولت مرده را  علم سازد این قوم افسرده را
بیاموزد آئین آداب را  برآرد ز خواب عالمی خواب را
که این است رسم یوروپ ایدریغ  هنر بهتر است وزدم تیغ و تیغ
می و بزم لا تاتر و رفع حجاب  گهی سینما گاه تا ول کتاب
به بودیجه اجرای قانون کنند  با مر اد ایمای صابون کنند
جوانان آزاد او طان پرست  بموتر نشینند و مخمور دست
شود مملکت ساز همچون عروس  چه ایکدل شد افغان ایران و روس
زان به که در شرع کوشش کنیم  درین تخته هر ساعته د و شش کنیم
بر آریم بنیاد اهل علوم  چه حاجت با ینقوم ناپاك شوم
دما دم بدولت کنند اعتراض  که اندر شفا گفته قاضی عیاض
گر آزاد مشروط يك هیئتند  پلیدند و از فرقه بدعت اند
جدل کنید اینکه که قوم خبیث  بود مشرك اينك بقول حديث
برآرید بنیادشان از زمین  نه گنجد بيك بزم دنیا و دین
چه شد یار طیاره و موترم  بيك چند اسلام را کی خرم
من و توپ اسباب المانیان  چه غم از هیا هوی افغانیان
نه دولت گذارم نه عقبا بکس  جهان پیش من کمتر از خرمگس


بده ساقیا می که فصل تموز
بشبی صفائی دیگر بخشدت
بده می که سالار تنظیمه نیز
با قبال شاهی ز دل با سپاه
درآمد دلیرا نه اندر هرات
که سالار تنظیمه عبد الرحیم
سز و گوش او پر ز اندرز شرع
کسی را که شد شرع حاجت روا
شود دشمنش غرق دریای نیل
ولی دود و عا از دل وجان کنم

شباش هست تا بدو مانند روز
صفائی که وقت سحر بخشدت
که از جنگ اعد اندار د گریز
چه اسکندر از راه تاریکستان
پل هری گشته آب حیات
کند زنده امروز عظم رمیم
بلی بغیه ها داد بر در ز شرع
چه حاجت که رو آورم در دعا
کفایت بود قوة جبر ئيل
نخست از درستی پیمان کنم

دویم و انکه حکمش ندارد قبول
شود روسیه چون امیر رسول

-* یکشنبه ۱۸ ربیع الثانی *-
-* سنه ۱۳۴۸ *-
- تمام شد -


[BLANK PAGE]