صفحه ( ١٩ )

دل های پاك خود میپرورانیم ما ملت واضح میگوئیم که هر ملت باین امید زمام
مهام خود را بدست حکومت خود میسپارد که شاید برحال زار ونزار مملکت
ترحم می شود و اختیارات حیات و ممات آن ملت را سوء استعمال نمی کند و
آن قوم را براه ها وروش های غلط به مصائب ونوائب روز گار مبتلا نمی سازد
و اختیارمال و جان ملت را به اشخاص دون همت شکم پرست نمی سپارد بدیانت
و اخلاق اسلامی آن ملت مداخلت های بی جامی کند ، خلاصه باعث نفاق
و شقاق و خانه جنگی نمی شود !
هزار افسوس که در عصر گذشته باین عقیده و آمال ما بکلی مخالفت شد
و برعکس آرزو و امید ما رفتار کردند ، بالاخره آنچه نمی خوا ستیم نا خواسته
واقع شد ، خانه و آبادی مارا آتش گرفت ؛ سرمایه نقد و جنس ما تاراج
و برباد شد ؛ امنیت از سر تاسر مملکت مفقود گردید ، دزدان غاصب روی کار
شدند و بقتل پیر وجوان وطن اقدام نمودند اهل و اولاد ملت در مخاطرات
ومهلکه ها سردچار شدند ؛ نزديك بود شجاعت تاریخی ما ملت افغانستان که تمام
دنیا ظاهر وثابت است لکه دار واستقلال افغانستان که به مهربانی خداوند وفدا
کاری اعلیحضرت شما حاصل شده است از ناعاقبت اندیشیهای عصر گذشته
قریب زوال رسیده بود که خدای قادر توانا این دولت اسلامی را دوباره بنام
نامی شما احیا فرمود و اعلیحضرت شما را بسروقت ما ملت رسانید و وطن عزیز
مارا از امحای ابدی نجات داد .
اعلیحضرتا ! شما و برادرهای فدا کار وصادق تان را ماملت بخوبی شناخته ایم
خدمات برگزیده شما وخاندان نجیب شما در انظار ما ظاهر است ؛ ما ملت شما را
نادیده و ناشناخته وامتحان نا کرده پادشاه خود انتخاب ننموده ایم ؛ بلکه باوصاف شما


صفحه ( ۲۰ )

صغير كبير ومرد وزن این ملت آشنا و گرویده بود و گرویده است ما آن همه فدا کاری های تاریخی شما را که برای این ملك و ملت خود تکراراً و عملاً اثبات فرموده اید عموماً بخاطر داریم. اول وجود مفخرت نمود شما آن نایره فساد منگل را که در عصر اعلیحضرت شهید بظهور انجامیده نزديك بود که بحکومت اعلیحضرت شهید خاتمه بدهد ، خاموش واز تدابیر عسكرانه وجذبات ملت خواهانه خویش شیرازه از هم گسیخته امنیت و انضباط سمت جنوبی را تنظیم فرمودید ؛ دوم در جهاد استقلال از فضل الهی وهمت وفدا کاری اعلیحضرت شما افغانستان بيك حیات پر از افتخار تازه نائل واستقلال و شرف ملی خود را حاصل وشجاعت ومردانه گی خود را در اقطار عالم اعلان کرده است ؛ سوم آن مساعی جمیله وخدمات فدا کارانه شما که در راه نجات مملکت وحیات دوباره ملت محبوب تان بآن موقع خطرناك انقلاب که تمام افغانستان را آتش جهل ونفاق فرا گرفته بود وهمه موجوديتش را سیلاب شقاق و خانه جنگی بغرق وفنا تهدید میکرد موجبات مزید امتنان وخوشنودی عامه ملت قدر دان تان را از شما فراهم آورده است !
اعلیحضرتا ! این همه خدمات خیلی مهم و تاریخی شما بيك بريك در انظار فرد فرد ملت شما ایستاده است و تمام ملت افغانستان اعتراف دارند که وجود شما از مفاخر تاریخی ما ملت است دشمنان ما ملت هر قدر مارا قابل قبول تحريك وتشویق مفسدانه خود بدنیا نشان بدهند و بخواهند ما را در عالم يك ملت بی اراده معرفی کنند لا کن ما بدنیا اعلان میکنیم که ملت افغانستان رفتار وروش عصر گذشته را منافی سعادت دنیا وعقبی خود دیده واضح و آشکارا برای برطرف کردن آن حالت تباه کن قیام کرد و این حکومت نيك و پاك را برای خویش تشکیل نموده والى ماشاء الله باین سلطنت و حکومت بادیانت مشروعه خویش


صفحه
(٢١)

مطیع و فداکار خواهد بود.
اعلیحضرتا ! با آنکه ما ملت به شما اعتماد واثق داشتیم و داریم و انشاءالله
خواهیم داشت ؛ لکن ازین حسن نیت و صفای دل اعلیحضرت شما که حقوق
مشوره را بما ملت ارزانی فرموده اید و شورای ملی را تشکیل دادید از صمیم
دل دعا می کنیم که خدای متعال این مشوره و حکومت و ملت را وسیلۀ ترقی
و تعالی اسلام و افغانستان ساخته موجب سعادت دنیا و رستگاری آخرت ما
ملت گرداند و بما توفیق ارزانی کند که بتوانیم آن گونه خدمات برگزیده را
که دران رضای خالق و سعادت مخلوق اوست ابراز کنیم ما از خدا مسئلت
داریم که حکومت و ملت افغانستان را بشاه راه شریعت غرای محمدی ص آراسته
و مستقیم داشته از نفاق و شقاق که موجب خذلان ابدی است دائماً ما را مصون
و مامون دارد ما بهیچ زبان شکر این نعمت الهی را ادا کرده نمی توانیم که
امروز حضرت رب العزت همچه شما يك پادشاه حقوق بخشای را بما عنایت فرموده
است.
اعلیحضر تا ! لله الحمد که امروز ما وکلای ملت حکومت و ملت را يك چیز
میدانیم و از خدمات چع ج سردار محمد هاشم خان صدر اعظم و کابینۀ شان
اظهار امتنان مینمائیم .
در موقعیکه براس کابینۀ افغانستان این چنین يك ذات حمیده صفات حضور
داشته است ملت بکلی مطمئن و آسوده است چنانچه درین ایام صدارت سردار
محمد هاشم خان می بینیم در هر طرف مملکت لله الحمد امنیت است حکام و مامورین
مودبانه حرکت میکنند ظلم و بدعت از میان رفع گردیده افغانستان به سر مایه
خود قدم بقدم تلافی مافات میکند پول بیت المال بی جا صرف نمی شود هر


صفحه ( ۲۲ )

قدر از مساعی این حکومت اظهار کنیم کم است !
ما ملت وفادار همیشه خدمات برگزیده مشاهیر ملت خویش را تقدیر کرده
ایم و مشاهیر خود مان را بجان و دل دوست داریم ، خائنان که یاوه سرائی
میکنند ما آنها را محققاً دشمن اسلام و دشمن افغانستان میدانیم خدا بما توفيق
ارزانی کند که در سایه شریعت حضرت محمد عليه الصلوت والسلام با او امر
شما که برای ما سراسر باعث فلاح و نجات دارین است خویشتن را فدا کنیم
تا بتوانیم در راه دین و دنیای افغانستان خدمتهای برگزیده را ابراز کرده
باشیم !
ما ملت سیاست خارجی وداخلی اعليحضرت شما را نيك و مرغوب میدانیم
ما ملت از ایام گذشته تا حال اعلیحضرت شمارا درقول وفعل شما صادق ديده
ایم و بصدق و صفای شما اعتماد تام داشتیم که شما را به پاد شاهی خود بالاصرار
انتخاب نمودیم !
اعليحضر تا ! شما همان شخص اید که استقلال خارجی ما ملت را به لطف
و مهربانی خدا جل شانه در عالم اسباب بسر بازی و فداکاری خویش حاصل
کرده اید ما شما را با نی و حامی استقلال خود میدانیم و سیاست خارجی شما را
برای حفاظت استقلال افغانستان درست و صحیح می شناسیم !
اعليحضر تا ! همان طوریکه خدای متعال شما را بامداد ما ملت تا امروز
کامیابی بخشیده است ما ملت الى ماشاءالله برای امداد شما بجان و مال واولاد
خود حاضر و آماده هستیم شاد باشید كه ملت افغا نستان شما را مثل
پدر مهربان خود دوست دارند و آنقدر بشما و برادران شما و باقی اشخاص
صا دقيكه در راه سعادت ملت با شما فدا کاری کرده و میکنند گرویده هستند


( ۲۳ ) صفحه

که ما وکلا از شرح محبت وصمیمیت ملت قدردانتان بحضور شما ذره عرض
کرده نتوانستیم .
اعلیحضرتا ! ما وکلای ملت بشما عهد میکنیم تا جان در بدن ماست برای
خیر حکومت متبوعه و ملت و مملکت خود صادقانه خواهیم کوشید .

خطابۀ جمعیت العلماء
اعوذ بالله من الشيطان الرجيم
بسم الله الرحمن الرحيم

فبما رحمة من الله لنت لهم و لو كنت فظا غليظ القلب لا نفضوا من حولك
فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم فى الامر فاذا عزمت فتوكل على الله ان الله
يحب المتوكلين ط
( الحمد لله على دين الاسلام ) قران کریم از جانب خداوند رحیم بما هدایت
میکند و راه بهبود واصلاح جامعه را نشان میدهد و بشورای ملی که از معظم ترین
مزایای اخلاقی و اجتماعی بشمار است و موجب بزرگ ارتباط کلی حکومت
وملت دیده میشود ارشاد میفرماید .
تاريخ يك شاهد قوى و يك عبرتگاه پر انتباه است که هر چیزی دران دیده
و مشاهده میشود هیچ شبه نباید کرد که صحیفه های تاریخی پرثابت و روشن
ساخته شهادت میدهد که قوت وسطوت و عزت ملتهای که از وجود شورای
ملی محروم و یاتنها شوری گفته به آن کفایه نمود شورای حقیقی را دارا نبوده


(٢٤) صفحه

از حيث اغراض وشخصيات وعدم انتخاب حقيقى مترقبه شورای ملی را
برای تامين رفاه وترقی جامعه کسب نکرده اند روز بروز هیئت و رونق مجتمعه
شان زائل وجامعهٔ شان محو ومضمحل شده اند حقيقتاً شورای اسلامی قوهٔ موجده
ودوام وقرار دهنده هر نوع سعادت و بهتری جامعه اسلاميه است شوری است
که دلها را زنده وفکرها را تر و تازه ميکند ، شوری است که اتحاد ويگانگی
افراد پراکنده ملت را استحصال نموده عموم را يك دل ويك عقيده ميسازد ؛
شوری است که ماهيت امت را محکم کرده تائيد ميدهد شوری است که شرف
وحيثيت ملت را از انقلابات ضخيمه وتبدلات متنوعه مصئون ميدارد .
شوری است که انتظامات متينه وقوای عموميه را وجود ميدهد ، شوری است
که باطفال وطن عزيز خود توصيه تربيه علم وعمر فان کرده از نهالهای وی
مملکت رقم رقم اخذ منفعت ميکنند ؛ شوری است که قرار فريضهٔ اسلامی
رهنمائی ميکند تا به صغار جامعه رحم ونسبت به بزرگان اعزاز و اکرام را
رعايت ورزند وبچشم احترام ببينند ؛ شوری است که در عالم اسلام برای اوامر
و نواهی شرعيه و اعتصام قرآن پاك در اسلاف و اخلاف خدمات شانداری نموده
است و برای ترغيب و تشويق ديانت و تحصيل علوم وفنون در هر منطقه ندا
کرده به منبر ها برآمده علم را بنور جهل را به ظلمت معرفی فرموده است
چنانچه تاريخ صدر اول شاهد اين مدعا است البته چون اين حکومت متبوعهٔ ما
بنا بر اصرار و ذوق و شوق ما جامعهٔ اسلاميه برين خاكپاك وطن عزيز ما
تشکيل شده است از وقت جلوس اعليحضرت غازی الی الان بسا خدمات بزرگ
برای خير وبهبودی وسعادت دارين ملت کرده اينکه افراد ذيشان محفل معظم
شورای ملی را امر دادند تا از وطن مقدس اسلامی بصورت انتخاب حقيقى


صفحه ( ٢٥ )

در مرکز عالی مجموع گردیده و وظائف و حقوق حقه شورای ملی را اداره نمایند در نتیجه قرار حدیث مبارك ( اذا كان امراء كم خياركم واغنيا كم سمحاؤ كم واموركم شوری بینکم فظهر الارض خيرلكم من بطنها ) لازم است که جامعه اسلام را بمراتب رفعت وعزت وشوكت سوق داده حتماً از راه اتحاد فکری حکومت و ملت تمام اسلامی آن مفاخر اسلامی و تاریخی را که باینقدر مدت از دست ما مسلمان ها ؛ بنا بر غفلت و کهالت رفته واپس آنرا تحصیل کرده بعالم دنیا ناز وفخریه نماید ، اگر بدقت غور کنیم برای همه اکتسابات صنعت وتجارت و فلاحت و برای هر گونه آبادی ها و عمارت و برای هر رقم تاسیسات مدنیت وزراعت و برای اصول وقواعد حرب واستحضار آلات جهاد و فتوح بلاد كدام چیزی است که در آیات قرآنی و احادیث نبوی واصول فقهیه مندرج نشده باشد بدرجه که دین متین ما قواعد عدل و حقوق را امر فرموده در هيچ یکی از قوانین دنیا باین پیمانه علیا وجود ندارد اگر شورای حقیقی اسلام برپا واخلاق فاضله واجرا آت شریعت مطهره در خطه يك حکومت اسلامیه در همه طبقات از شاه تا گدا حکم فرما شود و احکام دین را مخالف ترقی عصری گمان نکرده بلکه منبع جمیع سعادت های اخروی ودنیوی واساس همه مدنیت عصری و اصلاحات کافی بدانند واصول اسلام را مدار ومعيار كار و بار معاد ومعاش خود دانسته باشند نفوس خود ها را بريا و کسالت و سفاهت و تنبلی تغییر نداده باخلاق جميله وموالفت واستقامت و فعالیت و عفت وصداقت وخدا جوئی و حقوق شناسی اصلاح نمایند وهر کسی ازمه و كه اهالی و مامورین علماء ومشایخ وغیره وظیفه خود ها را شناخته رفتار نمایند یقین است كه ذات ارحم الراحمين قرار آیه كريمه ( ان الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بانفسهم ) و آیه ( وما كان


( ٢٦ )
صفحه

ربك ليهلك القرى بظلم واهلها مصلحون ) هيچ گاه سعادت آن جامعه را بذلت
وتباهی وخونی شانرا بخرابی تبدیل نمیدهد .
ما جمعيت العلماء كه خود ها را یگانه خدام دین و اصلاح اندیش ملت افغانستان
دانسته ایم بحضار مکرم و وکلای محترم ازین روز فرحت اندوز که بافتتاح شورای
ملی در میان ما ملت افغانستان امتياز یافت واينك عيد بزرگ افغانستان است
تبريك ميدهيم واز حضورتان درین مجلس عالی مسرور شدیم و گفته میتوانیم
كه الحمد لله حكومت ما باديانت وصلاحیت است وشورای ما شورای حقیقی
اسلامی است از خدای متعال خود امید میکنیم که محفل جلیله شوری از ثمرات
واثرات این نعمت عظمی وفرط محبت وصداقتيكه ملت افغانستان با علیحضرت غازی
دیانت پرست همه وقت بدل‌های خود می پرورانند از راه حقه شریعت مطهره
خیر الانام بهر گونه ترقیات مادی و معنوی کار گرفته نتائج آنرا مفهوم فکر یه
خواص و عوام خوا هند نمود .
در خاتمه زنده باد اعليحضرت شریعت خواه ما ، آسوده باد ملت دیانت
خواه ما ، پاینده باد ریاست شورای ملی و جميع مصلحین مملکت اسلامی ما آمین
يارب العالمين و آخر دعوانا ان الحمد لله رب العلمين .

استقبال از شورای ملی

زقوم افغان سحر بگوشم رسيد شور وفغان شوری
بهر طرف ذکر این فسانه بهر زبان داستان شوری
زهر کسی این مقوله روشن زهر تنی این بیان هویدا
تمام ملت زروی فرحت بدین صفت تر زبان شوری
که فرد عصر آفتاب کشور حکیم دوران جهان دانش
یگانه عهد و نادر وقت وشاه غازی و جان شوری


( ۲۷ ) صفحه

زروی علم وقرار دانش بملك كرد اين سجيه جارى
ز نص قرآن وشرع انور بقوم شد ترجمان شوری
نمود این شیوه شاه افغان بملت از روی لطف واحسان
که تا شود بر گل این گلستان ز فیض آب روان شوری
بخیر ملك و رفاه ملت کنون شود انتباه ملت
ازین سبب خیر خواه ملت بکف سپردش عنان شوری
بقوم کرد این رویه جاری بملك كرد اين طريقه شائع
ز لطف داد این شه حق اندیش بملت خود زبان شوری
سرا سر این رویه حسن است و پای تا سر تمام خوبی
نبی و اصحاب و پیروانش نموده نیکو بیان شوری
سعادت ملك گشت طالع چو مهر از صبح این دوشنبه
خدا کند مملکت منور ز نور نيك اختران شوری
از ین شرف قوم گشته دلشاد از ین روش ملك گردد آباد
نشان امن و فلاح باشد بملك و ملت نشان شوری
نماند اید و ستان کسی را بهرزه جای شکایت از کس
نماید آسوده ملك وملت ازین سپس پاسبان شوری
بجامعه زين رفیع بنیان بلند شد پایگاه ملت
بشان او خود کسی چگوید بلند گردیده شان شوری
ندا زد این شاهراه روشن کجی در آید از استقامت
ندید سر گشته کی بعالم زگمرهی پیروان شوری


( ۲۸ )
بجزمتاع سعادت اورا نبوده دربار جنس دیگر
بود بسر منزل سلامت همین رۀ کاروان شوری
بجز صلاح و صواب وخوبی ازین نکو مشوره نجونی
کلام حق سنت پیمبر نشان دهد عزو شان شوری
زصدق مگذر درین رویه صفا چو آئینه ساز پیشه
زراستی سروناز دارد بهر زمین بوستان شوری
بسود هر گز زیان نباشد مبارکست این ستوده سودا
نموده اند امتحان ازین پیش چه حاجت است امتحان شوری
گرش بوند اهل اهل دانش بری زاغراض نفس سرکش
قسم بقر آن اگر ببینی بملك و دولت زیان شوری
که ناشود سرخ روی ملت زخاق مشکين وخلق رنگين
چوگل بیاراید این و گیلان برنگ و بو گلستان شوری
که تا نباید خجل نشستن ز کرده بد به پیش دشمن
رويه نيك پیش گیرید خدایرا دوستان شوری
بدی کجا مشوره دهد عقل به نيك خواهان اینطریقه
کجی کجا دل پسند دانش بشیوه راستان شوری
نصیب ملت شود الهی صلاح وعلم وكمال ودانش
که تالیاقت کنند حاصل شوند ناشایگان شوری
شرافت وعلم وعقل ودانش دیانت وصدق وفهم وبينش
رعایت قوم وملك وملت سزد پی مردمان شوری


( ۲۹ )

صفحه
ز حق كنون مسئلت نمايم بملت آئين اتفاقي
که تا نباشد نفاق هرگز میان یاران میان شوری
اگر شوى فی المثل زمانی در انتخابی وکیل ملت
توسعی کن تابنام نیکو بسر بمانی زمان شوری
چوتیر اگر راست رو نباشی ز زور صدق ار نشان نداری
بخير ملك و رفاه ملت کشید نتوان كمان شوری
کشند اگر اهلش از نجابت عنان نفس از غرض پرستی
زهر بدی تا ابد نمايم به پیش ملت ضمان شوری
بمات از بعد انتظاری نمود روی این نکو خصائل
عزیز دارید ای عزیزان بجان و دل مهمان شوری
بقدر احساس خویش هر کس کند بهر چیز قدرانی
ببال بر خویشتن زعشرت اگر توئی قدردان شوری
بشكر این محفل مبارك بذوق این خير ملك وملت
سزد که مستغنی این قصیده روان کند ارمغان شوری

افتتاح شد به همه وجد و مسرت شورا ء

خار غم از گل امید جدا می بینم رنگ و بوی شرف و عز و علا می بینم
موج زن در همه سو آب بقا می بینم در گلستان وطن تازه هوا می بینم
خاطر ملت خود شاد و صفا می بینم
این همه از اثر لطف خدا می بینم


صفحه
( ۳۰ )

ماتی کو همه دور هراسان بودی بیکس ومضطرب وبیسر وسامان بودی
مانده در دام خیالات پریشان بودی زیر ظلم و اثر قوت شا هان بودی
مدتی گر بعقب مانده و نالان بودی
حالیا کاخ عرو جش به بنا می بینم
نیست وقتی که ز اضداد وطن بود تباه روز فیروز بتر از شب یلدای سیاه
روح ما مضطرب و دیده به نم سینه به آه گه بزیر اثر غیر گهی تفرقه خواه
مصر فرخنده ما بود چو یوسف در چاه
ایوطن كار تو امروز صفا می بینم
کشور مستقل ای مصدر هر گونه امل هست در جیوگرافی بتو فرخنده محل
کام شیرین تو لائق نبود در حنظل ای وطن محترمی در نظر جمله ملل
کرده تقدیر تو با عهت و شان اهل دول
جان من قدر تو در نشو و نما می بینم
ملت از تجربه درکار خود هوشیار شده خائن و صادق این ملك نمودار شده
قدر سر باز وطن بیش ز بسیار شده نرود خواب دگر مردم بیدارشده
از تجارب درو دیوار پر انوار شده
این همه از اثر فکر رسا می بینم
قول گردید بمیدان عمل جلوه کنان خاطر عاشق اسلام و وطن شد شادان
آنکه در حب وطن داده همیشه سروجان ناجی و حامی ما ( نادر ) نسل افغان
مجلس ملی شورا بگشود از احسان
گشت این را به همه درد دوا می بینم


صفحه
(۳۱)
افتتاح شد به همه وجد و محبت شورا
حق مشروعة ملت بکرم گشت عطا
نرسد هیچ دگر درد و غم دهر بما
یافت نیروی صحیح این وطن از فضل خدا
ای مسرت بتو مشغول شوم یا بدعا
حال آینده کشور بضیا می بینم
بخ بخ ای ملت خوش قسمت باغیرت ما
گشت مختوم دم تفرقه و فترت ما
شاد باشد وطن از سلسله اخوت ما
کوه بازد کمر از سایه جمعیت ما
بدرخشد بجهان كوكبة عزت ما
که من این مسئله بیچون و چرا می بینم
بی تحصیل چنین نعمت عظما ایجان
جوی خون کرده بهر جا ملل غیر روان
ما ز لطف شه غمخوار خود ای هموطنان
بگرفتیم چنین مفت بکف نقد روان
شاد بادا شه دانسته ما در دو جهان
که وطن از تو مشرف بعلا می بینم
عرض تهنیت این نعمت عظمای وطن
با همه شوق و طرب باد بابنای وطن
چشم زخمی نرسد باقد رعنای وطن
باد حاصل همه دم کام و تمنای وطن
از یم مرحمت خسرو والای وطن
که من او را بوطن عقده کشا می بینم
عصر ملیت ما دور سعادت بادا
دیده روشن برخ اهل صداقت بادا
سرما بسته فتراك اخوت بادا
مملکت در شرف عزت و رفعت بادا
دور از دامن ما گرد مذلت بادا
بوطن این شرف از صدق و صفا می بینم


صفحه
( ٣٢ )

و کلا در پی اصلاح وطن جهد کنید غافل از سعی به بهبودی ملت نشوید
به متانت بره عز و سعادت بروید دست كمك چو برادر بحكومت بدهید
تا ابد تفرقه جوئی زوطن دور کنید
چشم امید همه سوی شما می بینم
ای « صبا » عشق تو در راه وطن باد زیاد نکشی هیچ دگر از غم ملت فریاد
میشود این وطن از لطف الهی آباد تا زمامش بکف ( نادر ) غازی افتاد
آنکه فرمود وطن را ز اسارت آزاد
ذات او را ز محبان خدا می بینم

[ شوراء و بشر ]

نخستین مرتبه انسان از پراگنده گی کار و بیچاره گی بتنگ آمده ، سرش را
به پیشگاه رفیع شاهنشاهیت خم نمود ، تاکه نظامات اجتماعیه اش بروی یك اساس
صحیح و يك فکر درستی جریان یافته ، خاطر مشوشش را از هجوم تفکرات داخلی
و خارجی مطمئن و آسوده بسازد و مامون و مصئون بوده ، بخاطر جمعی تمام قدم
بجاده علم و ترقی بگذارد و این سعی صحیح انسان بود .
اگر چه انسان در اول وهله از کج و پیچهای این جنگل بی آئین خود بیرون
گردیده دست التماس بدامان امارت و سروری زد ولی در اندازه آن تا يك حدى
غلط تفکر کرده بود در آن امارت اثر مشورت و اعتدال بجا نماند - و شهر
یاران و شاهان که می باید نگهبان و حافظ این گله رعیت ( اجتماع ) می بودند
مع الاسف گرگهای درنده گشتند و بخوردن گوشت و جوشیدن خون زیر دستان


صفحه (۳۳)

خود مصروف ومشغول گردیدند.
بواسطهٔ همین غلط کاریهای شاهان خود سر - سرمایه داری از جای خود تجاوز نمود وعدل وانصاف بجور و اعتساف مبدل شد. خون جگر غربا بصورت لعل گران بها آرایش گوش و گردن ایشان گردید، چونکه جمهوریت سابق بی اصول و اساس بود، از ان رو انسان تار و پودش را بسان خانهٔ عنکبوت از هم گسیخت ولی اصول شاهنشاهیت را که قدم دومین سعی انسان بود نسبت بسابق بطور صحیح تری تأسیس نمود، و آن سلاسل را بزور بازوی خود از هم گسیخته نتوانست باز انسان بیچاره بایکعالم درماندگی باطراف و حوالی می نگریست اما متاسفانه درمان و علاجش را نمی یافت! هرچند که ناله و فریاد می زد! هرقدریکه آه و بکاء میکرد! و بهر پیمانهٔ که می جهید و می طپید هیچیک فائدهٔ را عائد، و راحتی باو نمی بخشید بالعکس چندانکه می طپید همانقدر گره هایش مستحکم شده میرفت! و حلقه های آن در بازوانش فرو می نشست! این اشرف مخلوق و این احسن تقویم بزیر شلاقهای فرعونی و تحت فشار شکنجه های طاغوتی شاهان مستبد بوده اسیر دست جلالت الملکان، با تن مجروح و استخوان شکسته ناله و شیون کنان امرار حیات داشتند!
ناگهان غیرت لم یزلی بجوش در آمد و از وادی بطحا يك موج بيتاب بر چین بالا شده مانند برق جهيد و بسینهٔ این ظلمت مستولیه فرو رفته پردهٔ کابوس بی ننگی عالم را به تیغ نورانی خود از هم درید.
این انقلاب سومین عالم بود که: خوش بختانه کسب موفقیت کرد و مغروقین گرداب مظالم و توحش را نجات بخشید و انسان بیچاره را که بدست خود مفلوك و مفلوج گردیده بود از خار زار خود غرضی و نفس پرستی بيك جنبش خویش


صفحه ( ٣٤ )

بیرون کشید . باغبان عالم جمله جاده های چمن زار محبت را پیش چشمش باز نمود
و کشت زارهای سر سبز و شاداب اخوت را نکهت خیز و عنبر بیز ساخت .
انسان خود را از بند رهبران رهزن ، شاهان خود سر ، معبودان و پیشوایان
مکار رهانید بندهایش از هم گسیخت و دست و بازوانش از سلاسل بندگی
آزاد گردید در گردنش بجای آن طوق لعنت غلامی يك نشان مجلل بندگی
معبود حقیقی نمایان شد که آن نشان صدهزار آرایش دنیا را می شرماند .
انسان از بیچارگی و بی اصولی افراط جمهوریت و از ضیق و فشار تفریط
شهنشاهیت بیرون برآمده در سايه يك شخصيت واحد كه به مشورت عقلا
و کلانتران قوم که هردم برایش روحیات تازه می آفریدند به شمیم روح پرور
اعتدال و سلامت روی هر لحظه خود را میان فردوس محبت میدید .
ازمان شروع بخدمت عالم انسانیت و نشر تهذیب نمود اسم مبارك این سلامت
روی را بمقابل آن دو اصول منحوس سابقه « اسلام » گفتند .
اسلام مجلس شورای ملی را تاسیس نموده جمله حقوق انسانی را براهل عالم
تفویض فرمود ثابت کرد که پراکندگی جمعیت موجب اختلال افکار افراد ملت
شده می تواند ـ ضیق و فشار شهنشاهیت باعث ننگ انسانیت است چنانچه این تعالیم
اسلام انسانها را انسان مکمل ساخت .
این اجاره داری تهذیب و تمدن ، این پارلمانها و مجالسهای مشاورت که امروز
دنیای مغرب اینقدر بآن مینازد از خوشه چینی همین مجلس شورای اسلام است .
برای اینکه يك ملت از هر گونه ضرورت و احتیاج فارغ باشد ، نمایندگان
خود را برای هر گونه مصالحت مفید به پیش حکومت خود میفرستند تا از حوائج
خود فراغت خاطر و اطمینان کامل حاصل نموده قدم بجاده ارتقا و اعتلا گذارند .


صفحه
(۳۰)

بنابرین فریضه ارکان شوری است که عادات وخصائل حسنه را درملت تعمیم
و افکار ملت را بحکومت و از حکومت را به ملت بصورت مفید و راسخ ترجانی
کنند وسعی بکاربرند تا ضرر مضرات بتدریج کم و دامن قوم از آلایشات پاك
شده برود .
وقتیکه تاریخ کدام قوم را ترقی یافته میگوید ما فی الفور میدانیم که آن ملت
مالك تمدنی هم بود و این تمدن نتیجه یك ماضی طویل میباشد که ازروی ادبیات
و تعداد ادبا و معارف پرورانی که آنها را ملك و ملت بآغوش خود پرورش داده
است ، معلوم میشود . وجود همچه اثرها طبعاً این امر را ثابت میکند که آن ملت
بنوبه اش دارای يك ماضی قدیم و تمدن بالسلویی بوده است .
از تاریخ تمدن ملت نجیب افغان واضح میشود که برخلاف اکثر ملل عالم
این ملت سرداران قوم و خوانین قبائل خودرا از مشورت خود مستفید مینمودند
و این رویه را «جرگه» می نامیدند . گویا همین جرگه در افغانستان حکم مجلس
شوری را داشت .
وقتیکه حیات سلطان ( سرکرده قوم ابدالی ) در عالم از خود رفته کی با حاکم
قندهار (که از جانب سلطنت فارس مقرر بود) يك وعده نامعقول نموده و متعاقباً
بهوش آمده مضرتش را حس کرد ، جمله اعیان واشراف قوم خود را در يك
مجلس مشاورت بهم خواست تا نتیجه کار بمشوره دولت خان ابدالی حسب
خواهش قوم بروی کار آمده بر فارسیان غیرت و نجابت افغانها پدیدار گردید .
بعد قتل نادر شاه افشار همین مجلس مشورت بود که اعلیحضرت احمد شاه
درانی را جهت حکمرانی بر گزیده اساس سلطنت افاغنه را محکم و مستقل
ساخت و ملت خود را بتاریخ ملل روشناس گردانید .


صفحه (٣٦)
حضرت احمد شاه از انجا که دائما مشاورت را شعار خود ساخته بود ازین
جهت ملك آباد ، عسكر فاتح و رعیتش فارغ البال بوده تماماً جاده پیمای علم
و ادب بودند .
بعد از وفات اعلیحضرت احمد شاه، خاندان سدوزائی و محمد زائی به مجلس شورای
اساس صحیح نگذاشته و مشوره ملت را اهمیت ندادند همین بود که در بنیان سلطنت
از عدم مشوره ملت و نفاق خانگی تزلزل ، و در عظمت شهنشاهی افغانستان
تنزل مسلسل شروع شد و این سلسله تنزل بدرجه رسید که برای يك دزد
جرأت حاصل گشت که همان سلطنت دو صد ساله را مضمحل ، و شرف ملت
افغانستان را لکه دار ، و وطن را زخمدار نمود .
حال ازین رفتار حکومت نادرشاهی در دلهای ماییوس ما يك امید پیدا
گردیده که حکومت موجوده اصل مرض را دریافته و تشخیص نموده و چاره
سازیهای اساسی آن را پیشه خود گرفته است .
چنانچه بهترین علاج این مرض مزمن تأسیس شورای ملی بود که باچشم
خود روز دوشنبه ١٤ ماه حال آنرا ملاحظه نمودیم و نطق غراء افتتاحيه
همایونی و معروضه صادقه ملت افغانی را آویزه گوش خود ساختیم از ایزد توانا
برای حکومت وملت خود توفیق میخواهیم که این اقدام نيك را جامه عمل بپوشاند
و دیگر گنجایش برای دشمن ها نماند که باز بذریعه اشخاص صاحب غرض در
تفرقه ملت و حکومت کامیاب شوند بلکه این اساس را چنان متین و قائم سازند تا
بعد ازین ملت وحكومت يك وجود بوده بيك اساس صحیح و پروگرام درست
رفتار و این وطن را بتوفیق کرد گار بی نیاز گلزار نمایند .


( ۴۷ )

( بسم الله الرحمن الرحيم )
سواد مرامنامه
اصول اساسی شورای ملی
( * تشکیلات مجلس * )
اصل - ۱ : - مجلس شورای ملی بعزم وتصميم اعلیحضرت همایونی وتصویب جرگۀ ۱۳۰۹ منعقدۀ مرکز کابل دائر ومؤسس است .
۲ : - این مجلس تمام وکمال مرکب از افرادی است که در امورات معاشی وسیاسی افغانستان مشارکت دارند یعنی نمایندۀ قاطبۀ اهالی مملکت است .
۳ : - ترکیب وتشكيل مجلس شورای ملی از وکلائی است که از ولایات کابل و سائر ولایات و حكومات وعلاقه داریها منتخب میگردند و محل انعقاد آن در پای تخت است .
٤ : - تعداد و کلای شورای ملی در اصول نامۀ مصوبۀ انتخابات درج و تعیین گردیده است .
ه : - موعد انتخاب وکلای این مجلس در جميع ادوار سه سال است وشروع دور اول اعتباراً از روز افتتاح شورای ملی است ؛ ومقرر است که بعد سر آمد هر سه سال وکلاء مجدداً انتخاب شوند .
انتخاب کنندگان در اینکه بخواهند از وکلای سابقه را تکراراً انتخاب کنند


( ٣٨ )

درصورت رضائیت مختار و مخیرند .
٦ : - اوقات تعطیل و موعد اشغال شورای ملی در اصولنامه داخلی مجلس مشخص ومحدود کرده خواهد شد در اثنای تعطیل اگر حکومت بوضع کدام اصول نامه ضرورت حس کند این اصول نامه موقتاً از طرف حکومت تصویب و بموجب فرمان پادشاهی تعمیل میشود در موقع اشغال اگر اصول موفق از طرف شورای ملی تسلیم کرده شد در عداد اصول دائمی ادخال والا از طرف مجلس مذکور تعدیل یا تردید می شود .
۷ : - مجلس شورای ملی برای تحقیق وفصله مسائل مهمه در هنگام تعطیل هم دائر شده می تواند . و هرگاه بجهة فوت مسئله مبحوث عنها فرصت اجتماع عموم ممکن نشود تنها بحضور وکلای مرکز وقریب آن مجلس شورای ملی انعقاد می یابد .
٨ : - وقتی مذاکرات آغاز می شود که اقلاً مناصفه اعضا حضور داشته باشند وفصله مقررات آن هم باساس اتفاق یا اکثریت آراست .
۹ : - مجلس شورای ملی در موقع افتتاح هريك از ادوار خود خطابه به پیشگاه پادشاهی عرض و تبیین داده و از طرف قرین الشرف همایونی مجاب میگردد .
١٠ : - ابتداء اعضای شامله مجلس بترتیب مذیله سوگند یاد می نمایند و قسم نامه را امضاء می کنند .


( ۳۹ )

( قسم نامه )

۱۱ : ـ ما امضا کنندگان ذیل از جهة اعتمادیکه ملت و حکومت برما نموده
بخداوند عظیم و قرآن کریم سوگند مینمائیم که برای ملت و حکومت خود
صادق خواهیم بود .
۱۲ : ـ اعضای مجلس شورای ملی در اظهار رای در مجلس شورا بحضور جمیع
و کلاء آزاد و از هر گونه اعتراض مصئونند .
۱۳ : ـ کافه مذاکرات مجلس شورای ملی بباغتیکه نتیجه آن بمنصة اجرا گذارده
میشود علنی است نماینده گان جرائد و معاینه کنندگان در تحت قیودات
اصول نامه داخلی مجلس تنها حق حضور و استماع مذاکره را دارند .

( وظائف )

١٤ : ـ مجلس شورای ملی امورات داخلی خود را مثل انتخاب رئیس اول و ثانی
و هیئت تحریر و سائر اجزا و اصول مذاکرات و شعبات و غیره بر اساس
اصول نامه داخلی و دوائر خواهد کرد .
١٥ : ـ کلیه اصولات و ضوابطیکه وضع موجودیت آن برای تشیید مبانی حکومت
و انتظام امور مملکتی باشد بتصویب مجلس شورای ملی میرسند .
١٦ : ـ تسویه امورات مالی رد یا قبول عوارض و فروعات و هم تحریمهای جدیده
که دولت اقدام نماید بتصویب مجلس خواهد بود .
۱۷ : ـ ملاحظه ، بودجه مملکت بعد از ترتیب و پیشنهاد وزارت مالیه از وظائف
شورای ملی است :


صفحه ( ٤٠ )

۱۸ : - وضع اصول نامه جدید یا تغییر و فسخ قوانین مقرره به تصویب شورای ملی صورت خواهد گرفت خواه لزوم آن از مجلس عنوان و خواه از طرف وزرا اظهار شده باشد .
۱۹ : - تصویب امتیاز تشکیل کمپنیها و شرکتهای عمومی از هر قبیل و بهر عنوان که باشد از طرف شورای ملی خواهد شد .
۲۰ : - عقد مقاولات و معاهدات اعطای امتیازات ( انحصار ) اعم از تجارتی و صنعتی و فلاحتی و غیره خواه از طرف داخله باشد یا خارجه به تصویب مجلس شورای ملی می رسد .
۲۱ : - استقراض دولتی اعم ازینکه از داخله یا خارجه ، بهر عنوان و اسم باشد به اطلاع و تصویب مجلس شورای ملی کرده خواهد شد .
۲۲ : - تمدید خط آهن و شوسه بپول دولت و یا بخرج شرکت و کمپنیهای داخلی یا خارجی باشد تماماً وابسته به تصویب مجلس شورای ملی است .
۲۳ : - مجلس شورای ملی حق دارد که در اوقات لازمه عریضه به پیشگاه همایونی تقدیم دهد .
اما تقدیم این عریضه در حال بتوسط هیئتی مرکب از رئیس و شش نفر اعضا که سائر طبقات از بین خود انتخاب میکنند خواهد بود و وقت شرفیابی حضور هم اولاً توسط وزارت دربار استیذان می شود .
٢٤ : - وزرا برای استماع مذاکرات در جلسات مجلس شورای ملی حضور بهم رسانده می توانند و نیز حقدارند که در صورت لزوم باستجازه رئیس مجلس برای مذاکره و تدقیقات امور توضیحات بدهند در مجلس برای حضور وزراء موضع معینه میباشد .


صفحه
(٤١)
٢٥ :- هرگونه قوانین جدیدۀ که بوضع آن احتیاج حس شود از طرف وزارات تجویز و انشاء گردیده توسط وزراء یا صدر اعظم به مجلس شورای ملی اظهار میشود و بعد از تصویب مجلس بصحۀ پادشاهی مزین گشته قابل التعمیل میگردد .
٢٦ :- لزوماً رئیس مجلس میتواند که شخصاً یا به پیشنهاد ده نفر از اعضای مجلس و یا وزیری بدون حضور نمایندگان جرائد و معاینه کنندگان اجلاس محرمانه تشکیل دهد و نیز میتواند انجمن محرمانه مرکب از يك عدۀ منتخبین اعضای مجلس که اعضای سائرۀ مجلس حق دخول در آن نداشته باشند ترتیب نمایند مگر نتیجۀ انجمن یا اجلاس محرمانه وقتی مرعی خواهد بود که در هر دو صورت مسئله مبحوث عنها بحضور سه ربع از منتخبین مطرح مذاکره شده و با کثرت آرا قبول شده باشد در صورتیکه مطلب در انجمن محرمانه قبول نشود در مجلس عنوان نخواهد شد و مسکوت عنه خواهد ماند .
۲۷ :- در صورتیکه مجلس محرمانه بخواهش رئیس دائر شده باشد اگر از مذاکرات را تا اندازۀ مناسب به اطلاع عموم برساند اختیار دارد اما اگر تشکیل مجلس بتقاضای وزیری بوده است در آنصورت افشای مذاکرات هم وابسته به اجازۀ خود وزیر خواهد بود .
۲۸ :- وزراء مطلب اظهار نموده گی خود را ولو هر قدر بروی مباحثه شده باشد حق دارند که از مجلس مسترد کنند اما اگر اظهار ایشان بخواهش مجلس بوده است برای استرداد مطلب موافقت مجلس هم شرط است .
۲۹ :- اگر لایحۀ اظهار نمودگی وزیری را مجلس قبول ننماید با ملاحظات خود عودت خواهد داد این لایحه وقتی بمجلس ثانیاً اظهار خواهد شد که وزیر


صفحه
( ٤٢ )
ملاحظات مجلس را رد یا قبول نماید.
۳۰ : - اظهار رای از طرف اعضای مجلس شورای ملی راجع بتردید یا قبول مطلب واضح و بالتصریح میشود و هیچ کس نمیتواند ایشانرا بدادن رای خویش تحریص یا تهدید نماید اظهار رد یا قبول اعضای مجلس بعلامات ظاهری امثال ورقهٔ سیاه و سفید بوده محل ادراك و افادات نمایندگان جرائد و معاینه کنندگان خواهد بود .
( عنوان مطلب از طرف مجلس )
۳۱ : - هريك از مطالبی که از طرف اعضای مجلس عنوان میشود آنوقت قابل مذاکره خواهد بود که اقلاً ربع اعضای مذاکره مطلب مذکور را تصویب بدارند درین صورت عنوان مذکور كتباً به رئیس مجلس تقديم می شود و اگر رئیس مجلس آن لایحه را بدواً در انجمن تحقیق تحت تدقیق بگیرد می تواند .
۳۲ : - یکعده از اعضای شورای ملی ، که بانتخاب سائر اعضا وتصويب رئيس شورا منتخب و تجزیه میشود بنام ( انجمن تحقیق ) سنجشهای ابتدائی مسائل واردهٔ شورا را بدقت نموده از آنجمله مواد قابل الذكر مجلس را همراه يك لايحهٔ نظریه خود ها برئیس مجلس پیش میدارند . و باجازهٔ رئیس مطرح مذاکره می شود .
و موادیکه اکمال بخواهد یا مذاکرۀ مجلس را ایجاب نه کند با اسباب موجهٔ آن از طرف رئیس بوزارت منسوبه اش اعاده می شود ـ اعضای انجمن تحقیق اقلاً ده نفر خواهد بود .


صفحه ( ٤٣ )

۳۳ : - مطالبيکه نظر باصل ۳۱ در مجلس عنوان میشود اگر متعلق بیکی از وزرا
باشد ، در وقت مذاکره و تدقیق لایحۀ مذکوره چه در انجمن تحقیق و یا
در مجلس باید بوزیر متعلقه اش خبر داده شود که شخصاً خودش حاضر
شود و یا معین خود را بفرستد و يك نقل لایحه و ضمائم آنرا باید مجلس قبل
از احضار وزیر و یا معین برای مسبوقیت شان از ده الی پانزده روز باستثنای
مطالب ضروری بوزارت منسوبه ارسال دارد .
٣٤ : - در صورتیکه وزیر بنا بر کدام مصلحتی ، در مطالب معنون از طرف مجلس
موافقت نتواند ، لازم است معاذیر خودش را مواجهه تصریح ، و مجلس
را قانع بسازد .
٥٣ : - وزیریکه مجلس شورای ملی از وی توضیحات بطلبد ، از جواب نا گزیر
و مسئول است و بدون عذر موجهه و علاوه از اقتضا بتعويق و تاخير جواب
هم مجاز نيست ـ الا در صورتیکه مطالب محرمانه ـ و در اختفای آن برای
يك مدت صلاح ملت و دولت باشد اما بعد موعد معینه بابراز مطلب مذکور
بحضور مجلس مکلف است .
٣٦ : - مصوبات و قرارهای مجلس شورا بالعموم بعد از امضای ذات شاهانه در موقع
اجرا گذارده میشود .
اجراء و انفاذ مواد فوق الذکر را امر و اراده میکنم . يوم شنبه (۲۷)
برج سرطان ( ۱۳۱۰ ) مطابق سوم ربيع الاول ١٣٥٠ ھ
( محل مهر اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی )

[ornament]


( ٤٤ )
صفحه
اسمای سامی آن وکلای محترم شوراء ملی افغانستان که فعلاً
در مرکز حاضر ومصروف وظائفند
نمره اسم ولایت موضع انتخاب
١- جناب عبد الاحد خان کابل مرکز شهر کابل
٢- « غلام محی الدین خان « «
٣- « حاجی سیف الدینخان « علاقه داری مربوط مرکز
٤- « حاجی محمد شریف خان « حکومتی پغمان
٥- « محمد عمر خان « لوگر
٦- « عبدالقیوم خان « وردك
٧- « جمعه خان « میدان
٨- « عطالق بیگ « سیغان کهمرد
٩- « سید محمد حسن خان « بامیان
١٠- « عبد الستار خان « مرکز حکومت کلان شمالی
١١- « غلام حیدر خان « حکومتی نجراب
١٢- « عبد الرؤفخان « دره کوهستان
١٣- « حاجی ایشانجانخان « پنجشیر
١٤- « فقیر محمد خان « غوربند
١٥- « میرزا عبدالغفور خان « جبل السراج
١٦- « سید احمد خان « کوهدامن
١٧- « شهاب الدین خان « حکومتی کلان غزنی و علاقه
مربوطه آن


صفحه (٤٥)

نمره اسم ولایت موضع انتخاب
۱۸ - جناب امین الله خان کابل حکومتی مقر
۱۹ - « نادر علیخان « « جاغوری
۲۰ - « سید غلام رضا خان « مرکز حکومت کلان
دایزنگی و دایکندی
۲۱ - « میر محمد علی خان « « بهسود
۲۲ - « سید شاه میرزا حسینخان « « یکه اولنگ
۲۳ - « حبیب الله خان « « میربنی
٢٤ - « محمد سرورخان « مرکز حکومتی سرخ و پارسا
٢٥ - « عبدالعزیز خان قندهار وکیل مرکز قندهار
٢٦ - « عبدالصمد خان « علاقه داریهای مربوطه مرکز
۲۷ - « نظر محمد خان « حکومتی كشك نخود
۲۸ - « محمد شریف خان « « قلات
۲۹ - « حاجی عبدالعزیز خان « « گرمسیر
۳۰ - « محمد شاه خان « « کذنی
۳۱ - « یار محمد خان « « دهراؤد
۳۲ - « داد محمد خان « « ترین
۳۳ - « حاجی محمد عثمانخان « « دهله
٣٤ - « غلام دستگیر خان « « ترنک وجلدك
٣٥ - « احمد شاه خان « « ارغستان


صفحة ( ٤٦ )

نمره اسم ولایت موضع انتخاب
٣٦ - جناب عبدالرزاق خان قندهار حکومتی مرکز حکومتی کلان
زمنداور و علاقۀ مربوطۀ آن
٣٧ - « محمد فاضل خان « « گرشك
٣٨ - « ملا محمد انیای خان « « حکومتی کلان ارزگان و
و علاقه های مربوطۀ آن
٣٩ - « حاجی میرحسینخان « « حکومتی گیزاب
٤٠ - « حاجی عبدالحق خان هرات « وکیل مرکز هرات
٤١ - « حاجی غلام حیدر خان « « « علاقه های مربوطۀ مرکز
٤٢ - « حاجی شیرین خان « « حکومتی سبزوار
٤٣ - « امین الله خان « « حکومتی غوریان
٤٤ - « فراح الدینخان « « وکیل حکومتی كشك
٤٥ - « حضرت نور خان « « « بالا مرغاب
٤٦ - « جلال الدینخان « « « اوبه
٤٧ - « عبدالکریم خان مزار شریف وکیل مرکز مزار شریف
٤٨ - « میرزا محمد قاسم خان « علاقه داریهای مربوطۀ مرکز
٤٩ - « ملا حیدو قل خان « حکومتی سنگ چارك
٥٠ - « حاجی محمد ناصر خان « « تاشقرغان
٥١ - « میرزا محمد یعقوبخان « « ايبك
٥٢ - « ملا محمد یوسف خان « « سرپل


صفحة (٤٧)

نمره اسم ولایت موضع انتخاب

٥٣ - جناب محمد شریف خان مزار شریف حکومتی اقچه
٥٤ - « ملا محمد امین خان « « بلخ
٥٥ - « ملا قربان بای « « دولت آباد
٥٦ - « غلام علیخان « « دره صوف
٥٧ - « قاری عبدالصمدخان « « شیرغان
٥٨ - « محمد کریم خان قطغن و بدخشان وکیل علاقه‌داریهای مربوط مرکز
خان آباد
٥٩ - « حاجی محمد اکرم خان « حکومتی برکه و تمیز (نهرین)
٦٠ - « شاهمردانقلخان « « حضرت امام
٦١ - « ملاعبدالاول خان « « تالقان
٦٢ - « شاه عبدالمجید خان « « مرکز حکومتی کلان بدخشان
و مربوط آن
٦٣ - « میرش بيك خان « « کشم و درائم
٦٤ - « ملا محمد ضمیرخان « « واخان
٦٥ - « میر عالم خان « « جرم
٦٦ - « ملا علی محمد خان « « غوری
٦٧ - « میرزا رحمت الله خان « « رستاق
٦٨ - « عبد الحلیم خان حکومتی اعلی مشرقی وکیل اهالی شهر جلال آباد
٦٩ - « عبد لرسولخان « « علاقه‌داریهای مرکز


صفحه (٤٨)

نمره اسم ولایت موضع انتخاب
۷۰ - جناب عبد الله خان حکومتی اعلی مشرقی حکومتی دکه ( مهمند دره )
۷۱ - « میرزاده خان » « شتوار
۷۲ - « میان عبد الرحیم خان » « کامه
۷۳ - « عبد الله خان » « لغمان
٧٤ - « ملا شیر محمد خان » « نورستان لغمان
٧٥ - « میرزا محمد خان » « خوگیانی
٧٦ - « دین محمد خان » « حصارك غلجائی
۷۷ - « ملا عبد الخالق خان » « مرکز کنر
۷۸ - « ملا عبد الغفار خان » « درۀ سین و نورستان اسمار ( بر کنر )
۷۹ - « محمد معظم خان » « کنر خاص کوز کنر
۸۰ - « عبد الحنانخان » « دره پیچ
۸۱ - « میر گل خان » « رودات
۸۲ - « عابدین خان » « کوچی ننگنهاری
۸۳ - « سید نادر شاه خان حکومتی اعلای جنوبی وکیل اهالی مرکز گردیز
٨٤ - « خیر محمد خان » علاقه داریهای مربوطه مرکز
٨٥ - « محب خان » کتواژ
٨٦ - « گل محمد خان » حکومتی ارگون
۸۷ - « سید رحیم شاه خان » خوست


( ٤٩ )

صفحه

نمره اسم ولایت موضع انتخاب
۸۸ - جناب صاحب جانخان حکومتی اعلی جنوبی حکومتی خوست
۸۹ - « جان نورخان « « «
۹۰ - « میرزا عزت الله خان حکومتی اعلی میمنه وکیل اهالی
مرکز میمنه
۹۱ - « محمد ابراهیم خان « علاقه داریهای
مربوطة مرکز
۹۲ - « میرزا قهرمانخان « علاقه داری قیصار
۹۳ - « حاجی سلیمانقل خان « « دزداب گرزیوان
٩٤ - « ملا محمد یعقوبخان « « اند خوی
٩٥ - « محمد انور خان حکومتی اعلی فراه وکیل مرکز فراه
وعلاقه داریهای
مربوطة مرکز
٩٦ - « عبدالاحد خان « «
۹۷ - « سید محمد خان « چخانسور

( مابقی وکلاء محترم در شرف ورود وعنقریب بمرکز حاضر میشوند )


[BLANK PAGE]


کابل

هدیه انجمن ادبی

بمناسبت جشن سال سیزدهم استقلال
افغانستان

۲۹ ربیع الاول ۱۳۵۰ ه ق = ۲۲ اسد ۱۳۱۰ ه ش = ۱۳ اگست ۱۹۳۱ میلادی


فهرست مندرجات
نمره : مضمون نویسنده صفحه
۱ : عرض تبریکیه انجمن ادبی ۱ الی ۳
۲ : عشق باستقلال سرور جویا ۳ « ۱۰
۳ : قصیده مستغنی ۱۰ « ۱۳
٤ : مسدس استقلال سرور صبا ۱۳ « ١٦
ه : قصیده قاری عبدالله ١٦ « ۲۰
٦ : ترتیب افتتاح جشن محمدبشیر منشی زاده ۲۱ « ۲۲
۷ : عیناً خطابه اعلیحضرت غازی ۲۲ « ۲۵
۸ : معروضه شورای ملی ۲۰ « ٢٦
۹ : بیانیه شیخ السفراء ۲۷
۱۰ : جوابیه اعلیحضرت غازی "


تمثال همایون فال قهرمان جهاد استقلال
( اعلیحضرت ( محمد نادر شاه ) غازی )
( خلدالله ملکه )


(۱)

تبریکیۀ انجمن ادبی
بحضور اعلیحضرت نادر شاه غازی بمناسبت ورود
سیزدهمین جشن مقدس استقلال ملی

اعلیحضرتا !
اجازه میخواهیم انجمن ادبی بنام ارباب قلم وطن ، تهانی وتبریکات صمیمانۀ
خویش را ، بنسبت ورود سیزدهمین جشن اقدس استقلال ملی ، بحضور
همایون شاهانۀ شما عرضه وتقدیم نمایند .
اعلیحضرتا !
بحکم اعتبار حقیقت ، امروز ذات اعلیحضرت شما ، مستحقترین فرزندان
رشید این آب وخاك هستید ، كه بایستی تهنیت و تبریکات این جشن تاریخی
ملی را ، از طرف تمام طبقات وصنوف ملت افغانستان ، وحتی سایر ملل جهان
بگوش افتخار استماع فرمائید . آری در ایامی که ابرهای سیاه حمایه سیاسی
اجانب ، آسمان استقلال وطن را ، تیره و تارسـاخته بود ، و ناگهان جنبش
تاریخی ، و هیجان ملی افغان ، بمانند رعد مهیبی در صحنۀ آسیا ظهور نمود ،
دران میانه اشعۀ خونبار شمشیر شرر بار ذات والای شما بود ، که مثل تازیانه
های برق ، در محاذات حرب وطن درخشیده ، و پرده های مظلم آن ابرهای


(۲)

سیاه را از هم میدرید .
اعلیحضرتا !
ملت افغان و سایر ملل جهان خوب تماشا کردند ، که نیروی بازوی قهرمانانه
اعلیحضرت شما ، فضای حیثیت و شئون استقلال و آزادی وطن را ، چگونه از
آلایشات ننگین و ننگینی ، مصفا و مبرا نمود .
بلی اعلیحضرتا ! کتیبهٔ تاریخی مینارهٔ مقدس استقلال ، زبان حال ملت افغان
است که قصه های این عز و افتخار شما را تا قرن های درازی بسمع اخلاف
این دیار خواهد رسانید .
ملت افغانستان بسی قرین مسرت و افتخار است ، که امروز قهرمان یگانهٔ
جهاد استقلال او ، بصفت پادشاه مملکت مستقل او ، در پایهٔ بهترین یادگار
های دورهٔ حصول استقلال او ، سیزدهمین جشن همایون استقلال ملت افغان را
افتتاح مینماید .
اعلیحضرتا !
انجمن ادبی بعد از اینکه بهترین تحیات و تبریکات ناچیزانهٔ خویش را ،
بحضور اعلیحضرت شما تقدیم مینماید ، میگوید که امروز در مقابل شهریاری
مثل شما ، که حامی استقلال وطن و ناجی موجودیت مملکت از دستبرد دزدان
این وطن بوده ، و شبا روز عمر شاهانهٔ شما ، مصروف خدمات مهمه ، در راه
تقدم این ملت مستعد و انقلاب دیده میباشد ، تمام طبقات ملت افغانستان ،
بحکم ایمان و وجدان ، مرهون و مدیون فدا کاری و خدمات صمیمانهٔ شما هستند ،
که بتوانند بوسیلهٔ نثار موجودیت ، و ایثار مال و جان خود ها کمی از بسیار
حقوق پدرانه و مهربانانهٔ شما را ادا کنند .


(۳)
اعلیحضرتا !
ما عاجزانه از بارگاه خداوند متعال مسئلت مینمایم ، که بملت عزیز افغانستان
توفیق عنایت کند ، تا متحداً و متفقاً فی القول و العمل ، در سایهٔ شاهانهٔ ترقی
خواهانۀ اعلیحضرت شما ، برای تعمیل اوامر همایون ، در راه حصول آمال های
مقدس پادشاهی ، که عبارت از ترقی و تمدن این مملکت واجب الرعایت است ،
قدم های سریعی بردارند .
ما از خدا میخواهیم که سالهای درازی ملت افغانستان ، این جشن ملی را،
درسایهٔ موجودیت اعلیحضرت شما آغاز و افتتاح نمایند .
زنده باد اعلیحضرت نادر شاه پادشاه نامدار افغانستان ، پاینده باد استقلال
ملت افغانستان .
عشق باستقلال
دردنیای امروز و عوالم تنازع زندگی مخصوصاً بانظار ملل زنده دلی که
بحرمت مقدسات ملی علاقه مندی دارند حریت ، ازان حقوق حقه بشری شمرده
نشده که عمیق سنجیهای قدر شناسی را یارای تعیین قیمت و منزلت آن باشد ،
نمیدانم چه فلسفیات بلندی در کنه این مطالب پر پیچ و تاب خوابیده که بیدار
شده گان عالم برای يك لحظه آزاد زیستن ولو ، شئونات آنی باشد نقد حیات را
مایه میگذارند و در راه حصول این آرزو بهزار گونه بر بادی خانمان دل از دست
نداده حتی اتلاف سر وجان را يك نوع آبرو و افتخار میشمارند ،
گرچه بقول متفکرین ، بشر فطرتاً مجرد از قیودات خلق شده و جز مراعات


(٤)

نظام اجتماعی و احتیاجات مدنی هیچ اقتداراتی مانع آزادی او شده نمیتواند ، ولی مشاهدات و احساسات ما این استقلال طلبی های ملل حیهٔ دنیا مخصوصاً افغانان غیور ما را در زیر یکقسم اثراتی نشان نمیدهد . فقط از تهٔ دل بایست باین نکته مهم برخورد که از دیگران انس و محبت است و از ما عشق . بلی ، عشق ما هم بمراتب عالیتری یعنی قریب بجنون ارتقا و تحویل یافته که در مقابل رسیدن بمعشوق و محبوب تماماً سنجش فلسفی را پشت پا زده بايك حدت و شدت فوق التصوری اهمیت حیات و آسیب مرگ را تحت الشعاع میگیرد ، زعشق تا بصبوری هزار فرسنگ است !

بلی ! عشق است که در روح و دماغ حرارت و احساس می بخشد ؛ و در جسد قوه و اساس ، دل را جرئت شجاعت و استقامت میدهد ؛ دست و بازو را توان کوشش و فعالیت ، این موجودیت های عشقی عاشق را با سلاح برنده و زندهٔ مجهز نمیسازد که در پی بدست آوردن مقصود و نیل بآرزو از اشد مشقات و زحمات رو بر گرداند و یا در میدان مبارزه آسایش با سعی و عمل روز را از شب امتیاز دهد همین عشقهای وقتی در مغز دماغ افراد يك قوم تولید عواطف حریت و یا در روحيات يك گروه تالیف حب آزا دی نمود هيچيك فردی در آن جامعه خودش را مسرور نمی بیند ، اگر در خانه و کاشانه خویش استیلا و حاکمیت بیگانگان بیند ، و همچنان بطور اجتماع جامعه ، خودها را مسعود و بختیار نمیشناسند هر گاه نسبت باداره جزو و کل امور جز از نژاد وطن دار خودشان به اتکاء دیگران راحت نشینند .

این عواطف و احساسات اگر چه در بسیاری نقاط با تريك تعليم و تربيه صحيح و عملی معلم و مربی حساس و مهتمی در افراد القا می شود ، ولی بسا طبقاتی در عالم دیده شده که بدون اهتمامات و هدایات علمی و فنی فقط در سایهٔ موجودیت های طبیعی و یا ذوق و شعور انسانی بر حسب المجبول بعد از انکه برای سیر جلوه


(٥)

موجودات عالم چشم کشوده اند پیش از ادراك بسیار چیزهای لازمه يك نوع حس استقلال طلبی و غرور ملی از خود بروز وظهور داده اند که این حسیات بمرور دهور در مدارج زنده گی بزیر تاثیر اخلاقیات همه قطاران ، هم پای آنها طی مراحل نموده و بمحیط منسوب شان رشد و نمو می یابد تا در بزرگی و دورهای کاملیت آنان را بايك قوه خلل ناپذیری همراهی میکنند ، درین قسمت میتوان گفت آب وخاك وهوا وفضائی که محل تنميه و ساحه زنده گانی این طبقات است در ایجاد یا تقرر اینگونه احساسات متمکنین مدخلیت تامه دارد .
این خطه پاك و این پرورشگاه مردان شجيع وبا ادراك كه وطن مالوف ومحيط مانوس ما ( افغانستان ) گفته میشود هيچ خود ستائی و بلند پروازی نخواهد شد اگر بگوئیم بهترین سرزمینی است در عالم شرق که دست قدرت او را با اینهمه خواص و موجودیت طبیعی آرایش داده .
على الرغم کوتاه نظران خودی و بیگانه هیچ بر خود گوا را کرده نخواهیم توانست که پیش از رسمی ساختن این استقلال سیزده ساله ما ها زنده گی در ذات اسارت یا استعمار بسر میکردیم بلکه همان رنگ تحت الحمایه گی را هم اگر بنام انجماد روحی ، یا عدم نهضت فکری برخود بسته بودیم بسی ننگین است چه بسیار دور نرویم همین امتداد صدو نود ساله دوره اخیری که هر گوشه و کنار وطن ما پس از جزر و مد زیاد حد و حدودی بخود گرفت و مجاهدتهای تاریخی پیش آهنگان شجاع افغان بمداخله و اقتدارات ناجایز اجانب خاتمه داد تا ایندم راساً ما بزیر هيچيك نوع حاکمیت خارجی نزیسته ایم . منتها نواقصی که متوجه ضعف اداره بعضی قایدین گذشته ما بوده اینست که نتوانسته یا نخواسته اند حریت و رسمیت ملی و مملکتی ما را چنانچه باید و


( ٦ )

شاید بدنیا معرفی نمایند ، ورنه در روحیات ملی ما هیچ نقص وعیبی نبوده ،
مهمترین دلیلی برین مدعا همان کشمکشهای داخلی و نبردهای خارجی که در
مرکز و سرحدات افغانستان درین امتداد زمان ازما ظاهر شده کافیست ثابت
کند که ملت افغان طبعاً از اسارت اجانب متنفر است موجودیت طبیعی افغا-
نستان ایجاب میکند که افغانستان مستقل وملت او آزاد باشد افغانستان را باید
ملت افغانستان اداره کند نه دیگران چطور می شود يك قوم غيور و عاشق آزادی
بمظلومیت اسارت تن در داده و بيك زندگی پست ور ذیلانه سرخم کند علا وتاً
اگر ما در آن عرصه منازعات داخلی و پرو پاگندهای خارجی چطور یکه
رقبا آرزو داشتند در مواقع لازمه همان حرکات و حرارت غریزی را بغلیان نیاورده
تسلیم محض می بودیم فعلاً ازاین عادات و اخلاق موجوده محروم بوده قادر نمی
شدیم بخشنودی ارواح شهدای راه آزادی با يك حنجره صاف و آهنگ جرئت
آمیزی فریاد کنیم زنده باد استقلال !
بلی این عدم تغير اخلاق خودش بزرگترین دلیلی است بر تائید ادعای
گذشته ما اگرچه بآخرین دوره که ازان اعلان رسمی استقلال ما شروع
میشود چیزی نمانده بود فرط تنبلی و تن پروریها کثرت آلایش و عیاشیها ما را
بخواب گران غفلت گرفتار و خانمان ما را باخاك يكسان و بباد فنا بسپارد ولی
خوشبختیم که فضل ومرحمت خداوند تعالی باز احساسات اسلامیت وافغانیت را
در دل مجاهدين فی سبیل الله زنده ساخت ، خون آزادی خواهی بجوش و عرق
ملی بحرکت آمد بايك همت مردانه و جنبش غیرت مندانه برای آخرین دفعه
خروش استقلال از دل بر کشیدیم سربکف نهاده و بسوی محبوب حقیقی شتابیدیم،


(٧)

فرش توپ و تفنگ کوه و دشت عالم و آدم حتی سنگ و چوب را بفریاد
آورد و برق نیزه و شمشیر در دل مردوزن يك عشق قربانشدن در راه استقلال وطن
ایجاد نمود راحت و آسایش بالتمام از شهر آشیان رخت بربست شوروغوغائی ازسینه
و حنجره غازیان برخواست ؛ صحرا وسنگلاخهای سرحدات از خون مجاهدین پرده
سرخی بسرکشیده جوانان رشيد ودلاورما بخاك وخون غلطيد ، زدیم خوردیم
کشتیم کشته شدیم ولی الطاف بی نهایه پروردگار را شکر گذاریم که درین مرتبه سالار
جنگ و سپه داراعظم آن کارزار مرد شجاع وتجربه کاری مانند شهریارا مروزی ما
بودند که به فتوحات 'نادرانه' خویش ملت افغانستان را مرهون و آوازۀ استقلال
ما را آویزه گوش خاص وعام گردانیدند گویا زحمات وفداکاری ما هدر نرفت
وطرف مقابل ازغلیه وظفر استقلال مارا مجبور به تسلیم گشت ، قسمت خفته گان
در داخل از خواب گران تکان خورده بقوۀ شمشیر این سر افسر بزرگ وناجی
وطن اهمیت خود را شناختند و در خارج بهر مکان وزماني علم رسميت ملی و
مملکتی افغا نستان را بر افراشتند .
بنارم دامنه های کهسار غیرت خیز وهوا وفضای شور انگیز افغانستان را
که در بدو خلقت روح آزاده گی و حریت در خون افغانان جوان سرشته و اوللادان
این سرزمین را از طفوليت بغرور ملی وحرارت استقلال طلبی بار می آورد همين
موج احساسات وجوشش خون است که در جشن های ملی عروق واعصاب را
در تهیج آورده بیاد خشنودی ارواح شهدا پير وجوان صغار وكبارما خوشبختانه
استقلال را باسرشارترین عشقی استقبال میکنند .
استقلال ! ای سرچشمۀ اعتبار افغان ، وسرمایه افتخار افغانستان ! استقلال


(۸)

ای منتهای آمال و محبوب سیزده سال ما متحیرم بحسان زبان با فصاحت و کلمات جذاب از حشمت و جلال تو ستایش کنم وبکدام قلم روان وجملات پر آب و تاب ناروا داران ترا سرزنش و نکوهش تو در هر سرزمینی بنظر اعتنا دیده و بعبارات پر اعتبار معرفی شده ولی نگاهی که از دریچۀ چشم عشقبازانۀ ما مجنون وار یا زلیخا صفت بسوی تو معطوف است شئونات نازهزاران لیلی و یوسف را بهم زده و از طنازی می‌اندازی ، متاسفم که قاموس عشق و محبت بآن تقدس خیال تا کنون از کلك آمال ما صورت تالیف نگرفته که برای استعمال نام ذی شان تو لغات و کلمات برجسته انتخاب کنم ، عزیزدل ما استقلال ! تو نتیجۀ فکر وتدبیر پیرمردان کامل مائی و اسباب سرخ روئی و سربلندی جوانان عاقل ما ـ توحاصل عمر وحیات فدا کاران این سامانی ومزد شمشیر شهریار شجاع ما نادر شاه افغان
استقلال ای خون‌بهای جوانان دلاور یامایۀ رنج‌بازوان توانا و زور آورما !
اسم تو بر لوحه افتخار مملکت ما خط زرینی است ورسم تو در سینۀ هر فرد عسکر ما بیاد گار فتح وظفر مکین، یاد تو در هر سالی ارواح آزاده و پر شور قربانشده گان آزادی را شاد میکند و حب تو بهر حالی در دلهای اقوام سلحشور ، يك حس شهامت ایجاد ، حسن اعتماد بنفس را از عطایای تو یافته ایم و قبح اتکا بغیر را از مزایای تو شناخته مطمئن باش که از خاطر قدر شناسی‌ما فراموش نمی‌شوی ارتقاء علم و فضیات و پیشرفت های تجدد و مدنیت ما بمراتب عالیتری از تو قدردانی میکنند آن اختلافات فکری و دورنگی‌های دیروزه که شاید یکعدئی میخواستند غافل حال تو شوند وامروزه در زیر ادارۀ قاید دانشمند ما رنگ وحدت گرفته به اتفاق آراء ادامۀ ترا تمنا دارند . بلکه این شاخۀ سبزی را که بر مزار برادران شهیدما رویانیدۀ همیشه ملت نجیب و شجاع افغان از زردی خزان محافظه و بخون


(۹)

آبیاری خواهند نمود .
ای شهدای راه آزادی و محصلین حقوق حقه افغانی امروزه اگر جسم
و جسد شما بگورهای تاريك غنوده وخاك كشته ولى ارواح پر نور شما مانند ستاره های
تابانی برای ابدی در آسمان افتخارات وشئونات افغانستان میدرخشند این همه
تجمل وحشمت ما اثر زحمات و مشقات شماست و اینهمه تفاخر و عزت وطن از
شرافت ومناعت نفس شما .
ای سر بازانیکه تا نفس آخرین وطن گفتید و بخاك وخون طپیدید ، برای
اعتلای نام وطن بسخت ترین حالتی جان سپردید و برای حفاظه ناموس مملکت
بسهل ترین موردی هم قبول قربانی گردیدید .
آگاه باشید که تا بیرق افغان در جهان آمریت مستقلا باهتزاز است همت
و غیرت شما مایه ناز و افتخار ما خواهد بود و تا نام افغانستان در دنیای مدنیت باقی است
از فدا کاری شما پاسداری خواهد شد چه زنده گانی و راحت ما ممنون مردن
و طپیدن های تان است ، آسایش و آزاده گی ما مرهون زحمت قربان شدنهای شما ،
باز موقع آن رسید که بمسرت آنروز های تاریخی جشن بگیریم احساسات
دیرینه را در دل زنده کنیم ، بجوشیم و بخروشیم نداهای استقلال را از هر سر
بلهجه و آهنگ مختلفی شادکامانه بر کشیم و از هر زبان و بیانی تبريك جشن استقلال
بشنویم ، ما می بالیم که گیرنده استقلال ومنبع عزوكما ل بحسب اصرار ما زحمت
قیادت بخود گرفته و به احداث عشرت درین شبا روزی غم وملال ملی را از م دور
میکند و شما هم یقین باین شادی های روحی می نازید که یکنفر د برجسته از همراهان
بل سر عسکر دلاور و شريك زحمت شما را خداوند تعالی نعمت حیات و موقع
عزت بخشیده که امروزه بمسرت تاریخی شما اظهار خوشدلی و سرور مینماید .


(۱۰)

انجمن ادبی که درین تازه گی ها بزیر پرچم عرفانی دورۀ درخشان نادرشاهی باذوق
و شوقی در اطراف اینگونه شئونات موقع قلم فرسائی یافته اند اينك هدیه نفیسی که
عبارت از مجموع اوراق رنگینی است بخشنودی و شادی ارواح شما تهیه دیده و در
فکر تقدیم بودند منهم آرزوهای قلبی یا ترشحات قلمی خودم را بصورت يك برگ
سبزی در آن دسته گل بستیم تا دران روز تاریخی مسرت ملی بر مزار شما نثار شود
اگر قبول شود طالعم همایون است
( سرور جويا )

که نیست در وطن اکنون رواج دیده تر

رسید جشن طراوت فزای جان پرور
رسید جشن وز عشرت دهد بخلق خبر

رسید جشن که گردد جهان پیر جوان
رسید جشن که دل رقصد از طرب دربر

رسید شکر دگر بار جشن استقلال
که ملك و دولت افغان حیات یافت زسر

طراوت از در دیوار سر کشیده کنون
طرب چورنگ نمایان بود زبام وزدر

زفیض جشن دل مرده میشود زنده
چنانکه داد بملك ووطن حیات دگر

دوباره گلبن وعیش طرب شود پر گل
نهال عیش وطن یافت شاخ و برگ و ثمر

بخاك ريزد اگر مشت دانه دهقان
بوجد ورقص شود چون سپند در مجمر

رسید جشن که اهل وطن تمام زشوق
روند سوی چمن دسته دسته چون گل تر

رسید جشن که یکهفته از نشاط و طرب
بسر برند چو عید وبرات شام وسحر

رسید جشن وسرور و نشاط و عيش و طرب
شدند رنج و غم وجور وغصه خاك بسر

شگفته گشت هر آن غنچه که بود بباغ
دلی گرفته نه بینی بروز کار دگر


(۱۱)
شد انبساط و طرب در وطن همیشه مقیم نمیکنند دگر این و آن خیال سفر
بروی گل نگذارند شبنم سحری که نیست در وطن اکنون رواج دیده تر
بسوی او بردم کاش طالع مسعود طرب فزاست هوای چمن پس از دیگر
زبس چراغ که روشن بود شب است چوروز بوقت جشن کسی شب نمیکند باور
زمان جشن که عیش وطرب کند قسمت نمیکنند خلائق جزاین حساب دگر
چمن زجلوه گلچهره گان شده گلشن اگر بسوی چمن طالعم شود رهبر
بود بصحن چمن عشرت وطرب خرمن بیاتونیز چـو گل دامنی بیار وبر
بیابیا بچمن میدهـد نشـاط بمفت کسی نگویدت این بی بها متاع بخر
همه سرور بود عهد این بهار طرب بغم حواله نداد این زمان قضا و قدر
بجز نشاط نباشـد حواله تقدير برات غم ننویسد کنون بنـام بشر
بسعی وغیرت این افتخار قوم و وطن زملك رفع شد اسباب انقلاب و خطر
خلاص شد وطن از دستبرد غیر کنون که کوه سطوت او خلق را شکسته کمر
ببین که داد وطن را دوباره آزادی یگانه ناجي ملك آسمان نيك اختر
فرید عصر و زمان آفتاب دولت وملك معين مذهب و دین یار شرع پیغمبر (ص)
هزار شکر کنون قوم گشت فرمانده هزار حیف کزین پیش بود فرما نبر
هزار شکر کنون یافت دولت استقلال نهال ملت افغان دوباره داد ثمر
بدا ! اسیری و نیکا ! زمان آزادی اسیر قوم بسی از اسیر شخص بتر
بمیر زار و مرو زیر بار غیر دگر ز زندگی بغلا میست مرگ نیکوتر
مگیر نام سعادت بدام غیر اسیر گریز پاست چنین دولت این غلام بخر
طمع که میکند اقبال از غلامی غیر چنین خیال کجا عقل میکند باور
نمود این پدر معنوی وطن آزاد که تا زکف ندهی این شرف تو اهل پسر


( ١٢ )

پدر برای تو آزاد اگر گذاشت وطن تو هم چنین به پسر واگذار جان پدر
نگاهدار وطن را همیشه استقلال بجسم و جان و بسیم و بزر بمال و بسر
خدا نخواسته ناموس ملك و دولت خویش بدست خویش سپارد کسی بدست دگر
دلم بجشن بود شادمان کجاست بگو به شادمانی او شادمانی دیگر
کنون زمانه بجز خوشدلی ندارد کار کنند ماه محرم دگر ز سال بدر
تمام سال نشینند مردمان خوشنود بگو بجای محرم نهند عید دگر
چه عشرتست کسی گرد غم نمی گردد توان نمود زهم فرق بدتر وبهتر
کنون رسید دگر بار جشن استقلال زمانه بار دگر خوشدلی گرفت زسر
ازین طرب همه جاعیش وعشرتست سرور ازین فرح بهمه ملك جشن سرتاسر
تمام ملت افغان بوجد جوش خروش تمام قوم پی بازدید يك دیگر
یکی زوجد سراید که چشم حاسد کور یکی زعیش بگوید که گوش دشمن کر
یکی بزمزمه گوید باین که عیش مدام دهد جواب مرانش که حال نیکوتر
خلاف اصل چوگل دسته دسته سوی چمن شوند خلق تفرج کنان ز شهر بدر
کنند روز شبان صرف جشن يك هفته برات عید بود در دیار شام و سحر
چوسال جشن وطن رفت سیزده بشمار کنند جشن الهی هزار سال دگر
بیاد نادر غازی کنند جشن و سرور هزارسال وبيكايك زدیگری خوشتر
بیاد جشن قصاید نگار مستغنی که تا بود زپی قوم یادگار و اثر
ثنای خسرو غازی خوشست ورد زبان کنون دعای نکویش توان نمود زبر
که تا همیشه زمین ثابت و فلك سیار گهی هلال و گهی بدرتا که جرم قمر
همیشه تا که بودفیض معدن ازخورشید هماره تابود از مهتاب رنگ نمر
مباد یکنفسش پای فارغ ازسر تخت مبادش آن سر پر مغز خالی از افسر


( ۱۳ )

بذکر نام خوشش بادجشن استقلال دمی مباد زمانش تھی زرو منبر
همیشه منبرش از ذکر نام بارونق مدام سکه او باد زیب صفحۀ زر
بدهر تا بود این پاك دود مان باقی بوند وارث تاج نگین قبا و کمر
قرین لشکر جرار بر دلش نصرت رفیق فوج غیورش همشیه فتح و ظفر
همیشه حافظ خیلی سپاه او خالق همیشه تا که سپاه است حافظ کشور
همیشه باد دلش مهربان بملك ونظام که تا کنند دعایش رعیت و لشکر
که تا همیشه بود جشن دروطن ثابت همیشه عیش با هل وطن دهد داور
کنم زلجۀ زخار طبع خویش روان بمدح خسرو غازی چنین قصیدۀ تر
سخنوری نشود تر زبان بذکرسخن چومن شوم بمديح خوشش سخن گستر
دهد بخسرو ما برتری خدای بزرگ دهد بخلق بزر گیش خالق اکبر

مسدس استقلال

بهار عزت و شانست کام استقلال عروج و شوکت و جاه شد مرام استقلال
سعادت و شرف آمد بنام استقلال زهی بلندی و اوج مقام استقلال
گرفته ایم بکف تا زمام استقلال
خوش است خاطر ما از دوام استقلال
نمیشود که چنین یاد گار غیرت ما ممثل خرد و همت و شجاعت ما
مبلغ همه اعزاز و جاه و مکنت ما مصدق هنر و اوج روح و فطرت ما
کشد نقاب برخ از وصال ملت ما
که نیست برلب ما جز پیام استقلال


( ١٤ )

دميكه ملت ما عزم حريت فرمود در مراد بما سعی و جد جهد كشود
ز اتحاد و مواخات قدر ملك فزود شب سياه وطن رخ باختتام نمود
طلوع صبح سعادت به برق تيغى بود
که می جهید به تحصيل كام استقلال
شها ! به تیغ تو موجود بوده آبحیات نموده جوهر نیروی ملیت اثبات
چو خضر هادی ما آمدی تو از ظلمات توئی فدائى ملت معلم حسنات
توئی محصل هر گونه رفعت و درجات
تراست سهم بزرگ مقام استقلال
دميكه ملت آزاد و مستقل گشتیم ز درد زحمت و تکلیف این و آن رستیم
مجمله اهل دول عهد دوستی بستیم سلاسل غم دیرین خویش بگسستیم
بقصر آرزوی اصل خویش بنشستیم
بنوش شربت شیرین جام استقلال
شجاعت است که شد اقتدار ما ببقا حماست است که فرموده درد ملك دوا
شها ! یقین شده از همت تو ملت را که بر کشد سر عزت چو خور باوج سما
توئی مبانی هر گونه فخر ملی ما
توئى محصل شأن و قیام استقلال
چو آفتاب سعادت بملك تابان است ز نور عزت ملی وطن درخشان است
بحریت همه مطلوب ما بسامان است گل مراد همه دوستان بدامان است
کجاست اینکه دل دشمنان بحرمان است
كه واصليم بمعنى تام استقلال


(١٥)

هر آنکه جهد نموده برای آزادی گذاشت جان و سرش در بهای آزادی
شهید گشت بعشق و هوای آزادی بهشت یافته آن جان فدای آزادی
دلا ببین شرف و اعتلای آزادی
که عزت دو جهانست رام استقلال

بزرگوار خدا یا بحق خون شهید که در محبت دین و وطن بخون بطپید
براه حریت از جان خویش دست کشید کاین وطن بود آزادو مستقل جاوید
بروز گار شود در تعاليات فرید
مباد رخنه غم در قوام استقلال

چنانکه در پی وصل نگار استقلال نمود ملت ما جان نثار استقلال
همان طريق بحفظ شعار استقلال همیشه ملت ما است يار استقلال
بود عزیز تر از جان وقار استقلال
دلا ببال بحرف و کلام استقلال

تو ای وطن شرف قلب ایشیا داری ببین بغور چسان موقع بجا داری
جبال شامخ و ابنای با و فا داری بوحدتی که تو از دین مصطفی داری
ر سی باوج ترقی که مدعا داری
بشارتست ترا از سلام استقلال

بعهد حریت و ملت عزیز و طن بقوت تو شود سعی کوشش احسن
کنی عروج مدارج بیمن دانش فن برنگ و بوی شوی رشک عالم گلشن
بپاس ابهت شان تو ای صفا مأمن
چو خون بود ببدن اهتمام استقلال


( ١٦ )

شود قشون تو برجسته عسکر دوران کند تجارت تو اعتلا بروی جهان
به صنعت برسد رونق سرو سامان بآب تاب نماید زراعتت میلان
کند عروج بتربیت صحیح عرفان
به مقتضای گرامی نظام استقلال
زسال سیزده حریت نوین روز است سراسر وطن ما مسرت آموز است
چمن بعالم زینت نمایش اندوز است بهر طرف که نظر میکنم گل افروز است
بشکر آنکه وطن شادکام و فیروز است
بگیر دامن عشق مدام استقلال
چورفته درد اسیری این وطن از یاد کشیده رخت ازین مملکت غم و فریاد
گرفته ملت ما دست حریت دلشاد سرورو فرحت امروز کشور آزاد
بشاه و ملت افغانیان مبارك باد
مبارکست (صبا) احتشام استقلال

( سرورصبا )

قصيده قاري صاحب

چمن نموده برنگ دگر بهار امروز چه خرمی است که گردیده آشکار امروز
کشیده اند بصحن خودش بساط نشاط که خیره مانده در او چشم روزگار امروز
صفای بوم و بر این فضای نزهت بخش زچشم خیره زداید همی غبار امروز
زرفت و روب سرکهای پاك او پیداست که رهگذار وطن پاك شد زخار امروز
نسیم دلکش جان پرور هوای خوشش نموده خون جگر نافه تثار امروز
بفرق سبزه سحردانه های شبنم ریخت که در قدوم چمن خوشش بود نثار امروز


( ۱۷ )

برنگ فکر نکو از ضمیر صافدلان نموده رشحه تراوش زآبشار امروز
صفاتر از نگه پاک در مظاهر حسن نسیم را بچمن میفتد گذار امروز
زبان سبزه شاداب صحن دلکش او سزد که طعنه زن آید بلاله زار امروز
صدای موج بلند است از پل مستان که هان زکف ندهی طرف جویبار امروز
چه بخت داده خدا تپه مرنجان را که شد بدامنش این جشن را مدار امروز
کنار کول چمن لحظه بیا و ببین رسیده کشتی مقصود در کنار امروز
چنان زخرمی جشن کشته عشرت عام که نیست خاطر عشاق هم فگار امروز
هر انکه در طلب عیش بیقرار بود درین چمن چو رسد میکند قرار امروز
که گفته است ندارد مدار عیش جهان درین چمن بنگر عیش را مدار امروز
ضیاءالعیش که آمد رهندگى خویش چه خوش بدامن اینجشن شد شکار امروز
زنور برق چراغان شود فزای چمن دگر کسی نه زند حرف شام تار امروز
شگفته خاطر گل غنچه میکند لب خند که می برد غم دل چهچهه هزار امروز
زساز دلکش آهنگ عیش می خیزد زند چو مطرب ما ناخنی بتار امروز
تهیه بزم سرور است و كوك سازطرب بگو به نی نکشد ناله های زار امروز
بمحتسب بنمائید گشته بی می مست که واگذار شود رند میگسار امروز
کنونکه گوهر آمال در کف چمن است زسنگ دست تهی وا رهد چنار امروز
کناره سـرك این چمن دکان بستند بهر دکان بنگر مشترى قطـار امروز
زما متاع نفیس دکان چه می پرسی که چیده اند در او عیش روزگار امروز
هزار چشم گشود از کروپ و حیرانست نگشته سیر زسیر چمن منـار امروز
ببین ببین که در او از کروپ گل بستند که بهر جشن بود زینتی بکار امروز


(۱۸)

شده است خیمه و خرگاه هر طرف برپای ز بهر تهنیت جشن یادگار امروز
درش کشاده تر از جبهه کریمان است که خاص و عام در او یافته است بار امروز
ز گرم جوشی ارکان جشن هیچ مپرس بصد نشاط نمایند کار و بار امروز
بیادگاری فرخنده جشن استقلال گرفته بزم طرب شاه کامگار امروز
شه بلند نظر فرد عصر نادر شاه که روشن است باو چشم روزگار امروز
نفائس گهر نطق او براه رشاد شده است ملت ما را دلیل کار امروز
رسیده است ازو جامعه به نیل مراد نباشدش پی مقصود انتظار امروز
بروی فتنه و آشوب داخل و خارج کشد ز رای متین آهنین حصار امروز
دوساله زحمت او ملك را نموده قرار که بیغم آمده دلهای بیقرار امروز
کمر بخدمت افغانستان زغیرت بست که کار ملت و ملك است استوار امروز
بکف گرفت سر از نوعنان استقلال که خوش بقبضه ما هست اختیار امروز
دگر امور وطن را امید بهبودی است زکار دانی این شاه پخته کار امروز
هنوز زنده بود نابغ زمانه وزیر کزو چنین خلفی هست تاجدار امروز
شه از وزیر و امیر کبیر و احمد شاه برای ملت ما هست یادگار امروز
شه مظفر رزم آزمای فاتح تل که در قلمرو ما هست شهریار امروز
هجوم فوج دلیر شهان افغان را نمونه حمله فوجش بگیرودار امروز
زلطف خویش بملت حقوق شورا داد که در صلاح وطن خود کنند کار امروز
قضای شرع بفتوای اهل شرع گذاشت که جاری است شریعة بهر دیار امروز
جناب حضرت ما را وزیر عدلیه ساخت که کس زجور نیاید بزینهار امروز
شها توئی که زتدبیر رای والایت زآستین وطن کم شده است مار امروز
تمام جامعه را دست داده خاطر جمع که فتنه گشت ز دست تو تارومار امروز


(١٩)

اگر بسوی وطن کس بچشم بد نگرد سیاست توازو بر کشد دمار امروز
بغیر مزرعه کور شوه خواه انبار است بدور بین نتوان یافت رشوه خوار امروز
گرفته صفحه تاریخ حسن اعمالت ز مجمع علما زیب افتخار امروز
زحضرت تو کنون روی حرف گردانم دوباره خود بخود آیم سخن گذار امروز
چوشاه آمده غمخوار و ملك آزاد است دلا تو قدر چنین نعمتی بدار امروز
مباد عمر تو از کف برایگان برود بدخل و خرج نفس یکنظر گمار امروز
همیشه رنج برو سود بخش جامعه باش که رد خلق نگردی ز عیب و عار امروز
سعادت وطن خود گر آرزو داری در آرزوی وطن باش جان سپار امروز
شده است پیچ وخم از جاده تکامل دور قدم بنه که بود راست رهگذار امروز
کنون متاع هنر میخرند از من و تو چه مایه در کف تست هان بیابیار امروز
بدوش همت مردانه بار خویش بکش بدوش غیر منه زینهار بار امروز
بگو بزاهد عزلت گزین برای خدا زخانه زود برا هست وقت کار امروز
فسرده چند نشینی که زنده جنبنده است نمای جنبشی ای زنده زینهار امروز
چوزنده بیکاری میان جمع درای که جای مرده بود گوشه مزار امروز
ره معاش و معادی به پیش روداری بجای تا برسی باش رهسپار امروز
مگر به نشه تحقیق اصل کار رسی و گرنه درد سر آرد ترا خمار امروز
مباد روز شمار از حساب درمانی بگیر خیرو شر خویش را شمار امروز
هنوز نشه خود بینی از سرت نپرید که مست جانی و آفاق هوشیار امروز
بود دولفظ مرادف حیات و استقلال نوشته اند بفرهنگ اعتبار امروز
اگر نگاه ندارند قدر استقلال حیات را نبود لمحه مدار امروز
بحفظ صحه حیات احتیاجها دارد تو نیز صحت خود را نگاهدار امروز


(۲۰)

مباد گوهر آزادیت کشند زكف چو کوهسار وطن باش پایه دار امروز
بحسن خلق و بتوحيد فكر جامعه كوش كه نردبان عروجست این دوکار امروز
ملل بدانش خود در هوا بپر وازند توهم بكسب هنر بال و پر برار امروز
زمین تمام بود نقشه نزاع حیات زروی نقشه برون آبکار زار امروز
کشای راه نفس از برای خویش که هست هوای دهر پر از گاز زهر دار امروز
تو هم علاج سپر کن زروی دانش وفن که رو بروی شود؛ تانك ؛ گله بارامروز
ثبات ورزو لیکن همیشه درپی کار مباش پای بدامن چو کوهسار امروز
بزورکار ترا دست و پای سوده خوش است مباش با محنا دست در نگار امروز
بچاره سازی فردای خویش در مانید اگر بهم نرسانید اقتدار امروز
زدست خامه برون رفت طرفه رشته حرف ولی زجشن خوش آید سخن بیارامروز
فزونتر است بمعنی زجشنهای دگر گرفته ایم ازین جشن خوش عیار امروز
مگوی جشن که محبوب سیزده ساله است که آمده است بصد عشوه در کنارامروز
زما تفاوت امروز و دی چه می پرسی که بهتر آمده از وی هزار بار امروز
بکار گاه خیال از برای خلعت جشن کشیده كلك سخن باف پودو تارامروز
حديث جشن خوش آمد ولی دعا خوشتر بصد نیاز بدر بار کرد کار امروز
بقای مات و اقبال شاه افزون باد که تابجشن سر آرندصد هزار امروز
موافقان شه ما زبخت برخوردار مخالفان وطن باد خوار و زار امروز
( قاری عبدالله )


( ۲۱ )
ترتیب افتتاح جشن استقلال
بحسب پروغرام دایره جشن استقلال باطراف و حواشی منار یادگار که
باشکوه عالی صورت اهتمام را در بر داشت هیئت حکومت از کشوری وعسکری
با کور دیپلوماتیک که هر یک بجاهای مناسب قیام داشته در اثنائیکه از جوش
و شوق و شغف اهالی و صنوف اهل معارف حظها برده همگنان انتظار تشریف
آوری اعلیحضرت همایونی را داشتند عین ساعت (۸) بود که تاجدار دیانت
شعار بيك طنطنه شایانی حضور بهم آورده بر نردبان اعلای منار موصوف برپا ایستاده
بنام خداوند تعالی افتتاح و آغاز جشن سال سیزدهمین استقلال افغانستان را بقرائت
يك خطابه غرا فرمودند که عالم عالم مسرت وجهان جهان خرمی را
بسامعین می بخشید از پند های نادرانه و مواعظ پدرانه دل های پر از شوق
و اشتیاق را بخود جذب و سامعه های حاضرین را نوازش عطا می فرمود
الحق در خور هم چون معلم یگانه و مربی حکیمانه آن چنان اندرزهای شفیقانه لایق،
و به شایقین و سامعین از دل و جان چنین شنیدن سزاوار ، لذتهای گرفتند
که بیان کردن آن حظایظ بالا تر از قوه توصیف محرر سطور هذا است بالجمله
روح شهامت و جان فدائی بمقصد استقلال و غیرها از فواید سعی و عمل و ترویج منسوجات
وطنی و منافع درست اقتصاد و معارف، صحیح وتسهیلات بهم آوری ذرایع حمل ونقل
طرق و شوارع و هر گونه افادات مدنی و منزلی و اخلاقی را بيك پیرایه درست که کلام الملوك
ملوك الکلام را روشن نشان میداد حاوی بود هر که و مه ساعی و جاهد بود که
هر چه پیشتر خودرا متلذذ بگرداند ، سپس از اختتام خطابه غراء شهریار غازی
از هیئت کور دیپلوماتيك جلا لمآب شیخ السفرا ( ستارك ) مختصر نطقی مبنی بر


( ۲۲ )

تبريك و تهانی این روز فیروز جشن استقلال از طرف عموم هیئت سفرای دول
بحضور اعلیحضرت شاه و ملت افغانستان عرض و تقدیم نمود که از حضور ملوکانه
بابیانات مناسب ومتينی جواب و تشکر القاء گردید .
بعد ازان جناب عالیقدر رئیس شورای ملی اقای عبدالاحد خان معروضه
پر جوشی را از طرف عموم ملت افغانیه بوكالت جمع نمایندگان ملی بحضور
شهریاری بشغف تمام قرائت نموده با تذکار یکان یگان از خدمات شاندار نمایان
اعلیحضرت غازی و تمجید و تقدیر و بجا آوری مراتب خلوصیت و شکران بی پایان همگنان
را بآستان عالی اقبال شاهانه فراهم آوردند بعد از ان نیز محرر میدید از هر طرف علماء
گرام و اهل شوق و ذوق نیز عرایض شکران را می خواستند قرأت و تقدیم
نمایند كه اعلیحضرت غازی چون بالاتر از همه ، ملاحظات بی تکلفی عوام
و خواص را مدنظر داشتند مطابق به پروگرام بساعت ( ده ) به دعاهای خیر
انجام داده [ در بین گل افشانیهای تبريك وطيران نمانیهای گوناگون طیاره ها عالم مسرت
باری دیگری را ارائه میداد ] با همه شوق و شغف تمام از که و مه شاه و گدا
بالاتفاق برای تماشای رسم گذشت عسكری بطرف چمن حضوری رهسپار گردیدند .
چون مرقع آن همه خطابه های را كجا يذبی يك بیان عاجزانه در بر گرفته
نمی تواند لازم دیده عيناً خطابه های که تاحال بدست آمده بطور آتی برای
بهره بردن حقیقی خوانند گان كرام اينك اهدی میداریم .
عيناً خطابه اعلیحضرت غازی

بنام خداوند فیاض و توانا این جشن مقدس سال سیزدهمین استقلال ملی را آغاز
و افتتاح مینمایم وملت عزیز افغانستان را بورود این دوره فرخنده و بهترین یادگار
های افتخارات ملی تبريك و تهنیت میگوئیم .


( ۲۳ )

ای ملت عزیز و دلیر من .
استقلال ملت ها ازجمله آن نعمت های بزرگ خداوند قدیر است که در مقابل آن مالها و جانها را قدر وقیمتی نمیباشد زیرا مالها و جانها برای زندگی چند روزه دنیا واین زندگی بحکم حقیقت و فطرت آدمیت برای استقلال و مخصوص آزادی نوع انسان است .
افغانستان که بفضل و مرحمت خداوند و حمیت و غیرت ملت نجیب خود سیزده سال پیشتر استقلال خود را تحصیل ومالک آن گردیده والی ماشاالله درسایه استقلال زندگانی باشرفانه بسر برده استقلال شان برقرار وبردوام خواهد بود اینست که ما امروز بیاد گارهمان جهاد پاك ملی وحصول استقلال افغانستان این جشن مقدس را افتتاح میکنیم و دوباره بکافه ملت عزیز خویش تبريك و تهنیت میگویم : -
ای ملت شجيع وعزيز من !
وظایف ملیۀ ما در راه حفظ استقلال وطن بسی مهم و سنگین است مقتضیات عصر حاضر و ایجابات مدنیت جهان بعلاوۀ داشتن استقلال ملی برای ما وظایفی تعیین ومقرر می کند که در عدم ایفای آن بنیان استقلال ملی متزلزل وناپدیدار است .
این وظایف مهمۀ كه گفتیم عبارت از استقلال اقتصادی وصنعتی وعرفانی مملکت است سنگهای اولین این تهداب ها نشر معارف صحیح وترقى صنايع ترويج زراعت تكثير محصولات وطنى سهولت حمل ونقل تمديد راها و امثالها است واینها از همه اولتر محتاج امنیت داخله وتوحيد واتفاق افکار ملیه است .


( ٢٤ )

چون حفظ موجوديت يك ملك محتاج بقوت منتظم عسکری است لہذا قبلاً
ما وحکومت ماحتی المقدور در تشکیل باقاعده آن کوشیده ایم وامید میکنم که
بمعاونت خداوند در سایه حسن مساعی وفدا کاری وزارت حربيه و افسران
اردوی افغانی عسکر افغانستان بزودی دارای قدرت وانتظام مكمل عصری
گردد و نا گفته نماند که درین عصر تاحال خدماتیکه اردوی افغانستان در راه
اقامت امنیت داخله فدا کارانه ایفا نموده اند البته ماوملت ما فراموش نخواهیم
نمود راجع به توحيد اتحاد افکار عمومی چارهٔ بهترین را که در عالم متمدن هستند
ومتكا است همان دانستن حکومت ملی و مجلس شورا است که مانیز این چاره را
بعون الله تعالى عملی ساختیم و امید میکنم که مجلس مقدس شورای ما بتواند درین راه
بهترین خدمتی را انجام داده و اسباب نظم و نسق مملکت را فراهم سازد .
بعلاوه ما وحکومت ما درين عرصه دوسال خدا را شکر میکنیم که در قایم
کردن امنیت داخله نشر معارف نظم عسکر و ادارات تمديد طرق و شوارع ترقی
مطبوعات تهيهٔ آلات و ادوات حربی و امثالها توانستیم خدمتی نمائیم ولى نصب العين
ما چون ازین ها بلندتر است از خدای متعال توفیق میخواهیم که بتوانیم در آینده
خیالات وطن پرورانهٔ خویش را از قوه بمیدان عمل آريم .
ای ملت عزیز من !
من بهمهٔ شما توصیه مینمایم که متحداً ومتفقاً فى القول والعمل در راه حصول
این مقاصد مقدس ملیه و ترقی و تقدم وطن عزیز از هیچگونه سعی و ایثار مضایقه
ودريغ نه نمائید من از ملت ودولت انتظار دارم كه در ایفای وظایف منتهای
جدیت و صمیمیت را ابراز نمایند و از هئیت شورای مقدس خواهش مینمایم که
باقدم های سریع در تنظیم امور اجتماعی این ملت طی طریق نمایند من يقين میکنم


(٢٥)

که در تمام طبقات ملت عزیز دست بدست داده متحداً و متفقاً در راه تقدم
و تمدن مملکتی قدم می بردارند واز مخالفت های قولی و عملی که باعث تشتت آراء
و افکار اقوام و منتج به نتایج سوء و پیش آمدهای بربادی قوای مادی و معنوی
ملت است اجتناب خواهند کرد .
درین صورت شك نیست که مملکت عزیز ما افغانستان بزودی مراحل ترقی
و تمدن را طی خواهند نمود و وظایف دینیه و ملیه ما وشما در مقابل باز پرس
خداوند عادل ادا خواهد گردید . زیاد از خداوند قادر و توانا مسئلت مینمایم
که بملت افغانستان موقع آن بخشد که تا قرنهای درازی با مسرت خاطر و ترقیات
روز افزون بیادگار جهاد باك استقلال ملی خویش جشن های مقدسی دائر
و افتتاح نمایند .

معروضه که از طرف شورای ملی بحضور مبارك
اعلیحضرت غازی قرائت شده است :

اعلیحضرت غازی پادشاه محبوب القلوب ملت !
ورود این جشن با مسرت سال سیزدهمین استقلال را که از آرزوهای تاریخی
و عنوان دورهٔ سعادت ملت افغانستان و به فضل و مرحمت خدای کریم وفدا کاری
و سربازی اعلیحضرت شما ملت افغانستان بآن نائل گردیده است بحضور
اعلیحضرت شما تبريك میگوئیم . حمد میکنیم خدارا که ما ملت افغانستان از فضل
حضرت وکرم الهی و مجاهدت شما امروز با کمال امنیت و استقلال داخلی و خارجی
و آسایش عمومی با ینقسم جشن باشرف ملی خود نائل هستیم - حقیقةً شکران
این لطف درخشان حضرت الهی را بهیچ صورت بجا آورده نمیتوانیم مسروریتیکه


( ٢٦ )

در جشن استقلال امسال نسبت بسال پیشتر بدلهای مملو از صمیمیت خود
حس میکنیم اینست که الحمدلله تعالی علاوه برحصول امنیت و رفاه عمومی درین
سال بتأسيس يك مؤسسۀ باشرف ملی که آن عبارت از افتتاح شورای ملی است
و سعادت و درخشانیت آیندۀ ملت را نشان میدهد موفق شده ایم .
اینحقوق شورای ملی را که دیگر ملل متمدنه عالم با کمال زحمت و خونریزی
استحصال نموده اند اعلیحضرت غازی باساس دینی و اسلامی و از نهایت عشق
و علاقه مندی که بملت و وطن عزیز خود افغانستان دارند بحکم ( وشاور هم
في الامر ) برای حصول سعادت وتأ مین اسباب ارتقای جامعه ملت عطا فرموده اند .
اعلیحضرتامارأی العین مشاهده میکنیم که اعلیحضرت شما از بدو جلوس شاهانه
تا حال برای پیشرفت امورمملکتی و ایجاد اسباب سعادت دینی و دنیوی ما خدمات
قیمتداری را ابراز فرموده و میفرمایند این اقدامات وطن خواهانه اعلیحضرت
ما ملت را بسعادت مستقبل آن امید وارمیسازد و امید قوی داریم که ازین افکار
بی آلایش و پاك و خیالات مقـدسۀ شاهانه که نسبت بفلاح و آبادی ملت و وطن
دارند موفقیات درخشان و خسارات دوره انقلاب افغانستان يوماً فيوماً تلافی و جبران
شده ووطن بترقيات مشروعة نائل گردد .
ما وکلای ملت از طرف خود اصالةً و از جانب مؤکلین خود وكالةً به حضور
اعلیحضرت شما اطمینان واثق میدهیم که باجرای تمام عزایم وتصمیمات شاهانه که
برای سعادت حال و استقبال مملکت در نظر دارند بهر گونه اقدامات جدیانه
حاضر هستیم و از خداوند کریم برای هر فرد ملت بالخصوص شورای ملی
وهيئت مامورین توفيق خدمت جامعۀ ملت ووطن عزیزما افغانستان را تمنا میکنیم
در خاتمه مراتب تبریکات خالصانه وعاجزانه خودرا به حضور اشرف همایونی تجدید
کرده ورود بسی همچو روز های بامسرت واعیاد ملی را بسلامتی اعلیحضرت
غازی و آبادی وسعادت ملت ووطن افغانستان از درگاه حضرت الهی نیاز مینمائیم .


( ۲۷ )

بیانیه جناب شیخ السفرا

اعلیحضرتا !
افتخار دارم که امروز باعلیحضرت شما تبریکات صمیمی خود و همقطاران محترم را بمناسبت سالگره سیزد همین استقلال افغانستان تقدیم مینمایم .
درین روز عید بملت افغان آرزو های بی آلایش خود ها را بجهت پیشرفت در راه ترقی مادی و عرفانی و تشیید استقلال بیان میداریم و باعلیحضرت شما قوة واستطاعت زیاد و صحت کامل که برای عمل نيك سعادت حکومت افغانستان لازمی است آرزو میکنم .

جوابیه که از حضور اعلیحضرت ایراد شده است

جناب شیخ السفرا !
با تمام مسرت از تبریکات صمیمانه جلالتمآب شما و هم قطاران محترم تان اظهار تشکر مینمایم ، و همچنان از ابراز نظریات نيك شما ها نسبت به تعالی ملت عزیزم بس ممنون گردیده آرزو مندم که بمدد والطاف خدای متعال افغانستان مستقل همیشه بحفظ حسن روابط و تشیید مناسبات دوستانه که خوشبختانه با دول متعاهده خود دارد سالیان بیشمار برهمان اساس قایم و مستحکم بوده وحیات باشرفانه خود را بردوام داشته باشد .


[BLANK PAGE]


کابل

هدیۀ انجمن ادبی

بمناسبت جشن سال سوم نجات وطن

٤ جمادی الثانی هـ ق = ۲۳ میزان ۱۳۱۰ هـ ش = ۱۵ اکتوبر ۱۹۳۱ میلادی


فهرست مندرجات
نمره مضمون نویسنده صفحه
۱ : جشن نجات محمد کریم قاضی زاده ۱ الی ٦
۲ : بیمنت وفیروزی روز مسعود غلام جیلانی اعظمی ٦ « ۱۲
جشن نجات وطن
۳ : تشکر وتبريك سرور گویا ۱۲ « ١٤
٤ : مراسم افتتاح جشن « ١٤
ه : نطق افتتاحیهٔ اعلیحضرت همایونی « ١٤ « ۱۷
٦ : تبريكنامهٔ شيخ السفراء « ۱۷ « ۱۸
۷ : جوابيهٔ ذات شاهانه « ۱۸
۸ : معروضهٔ وکلای شورای ملی « ۱۸ « ۲۱
۹ نطق اختتامهٔ ذات شهریاری « ۲۱ « ۲۳
۱۰ : استقبال از جشن مستغنی ۲۳ « ٢٦
۱۱ : استقبال از جشن قاری عبدالله ٢٦ « ۲۸
۱۲ : مارش نجات وطن اعظمی ۲۹
تصاویر
۱ : ذات اعلیحضرت همایونی ۲ : هیئت محترم شورای ملی


ذات همایونی در موقع ایراد خطابه افتتاحیه جشن نجات وطن


(۱)

جشن نجات

احساس لذت و الم از خصایص فطری بشر بوده ، از روز اول ولادت تا آخرین مراحل زندگانی یاخاتمه حیات با او همراه و همعنان است .
آثار جسمی جذبات موصوف تابع اعمال روحی بوده ، بنا بر اینکه فعالیت ذهنی نسبة به انفعالیت آن موخر است ، تمام حرکات مسرت انگیز ، اوضاع بشاشت آلود فرحت خیز تبسمها ، قهقه ها ، شوخیها وشطارتها با کوچکترین افعا لیکه شائبه لذت وخوشی در آن میرود . یابالعکس ، از انبساط و ابتهاج یا از انقباض وتألم روح نشاة نموده ، بتعبیر دیگر همگی از منابع مذکوره است ، که تکون و نما می یابد .
روح انسان ؛ از مشاهده آثار قشنگ صنعی ، شاهکارهای زیبای دست توانای طبیعت ، لذت و هیجانی اکتساب نموده ، بعدها حرکات شوخ وشطارت خیزی ازان در تراویدن آغاز می نماید . یا عکس آن از رویت و پیش آمد يك واقعه فجيع ، يك منظره جان خراشی ، همچنان روح انسان را تکدر فرا گرفته ، بچه اندازه اوضاع ملال بار و تأثر آمیزی ازان سر میزند ، در حالیکه علائم جسمی اعمال بوجود آمده اولین دو جذبه متناقض کلیة مغایر وضد همدیگر میباشند .
پس همچنانیکه انسان از مشاهده آثار فرحت انگیز یا از انهماك در يكعالم عيش و طرب ، نایل و کامیاب شدن بیکمی از آمال و آرزوهای قلبی خویش مسرور و پیمانه نشاطش لبریز میگردد ، هکذا از تخطر وقایع وخاطرات دیرینه پرشور وشغف آمیز ، تصور کامیابیهای لذت بخش نیز انبساط و هیجان بروح رو داده ،


( ٢ )

مصادر اعمال پرنشاطی میشود ، که مختص جذبه مذکوره است . ولو که مدتهای
طولانی و سالهای درازی ازان وقایع و خاطرات گذشته باشد .
و در روی همین اساس و خصایص روحی بشر است . که پایه های اعیاد
دینی ، جشن های شخصی و ملی هر ملت و دیانتی احراز و استوار گردیده
است . و بلا استثنا هر يك از اعیاد و جشن های ملل و ادیان بائده و حالیه
اعم اینکه دینی باشد یاشخصی وملی . عبارت از یاد همان روزهای فیروز پر افتخار
و تذکارهان خاطرات شور انگیز و کامیابیهای ملی و دینی است . که قبل از
چندین سالها ملل مذکوره و پیروان ادیان موصوف بشرف اكتساب آن مواهب
بزرگ نائل گردیده ، وتجدید آن ، خوشی وخرمیها سالیانه در ایام معین عیدها
وجشنها گرفته میشد ، بعدها بواسطهٔ تکرار و محاکات ، اينك اساس اعياد وجشنهای
دینی وملی گذاشته شده وعلی الدوام تا منقرض نشدن سلسله ديانت ومليت ، بياد آن
ایام شادمانی و پر افتخار ملی ودینی است ، که هر ساله ملتها ، قوم ها ، دولت ها ،
عيد ها میکنند ، جشنها میگیرند ، خوشیها مینمایند . مانند عیدگرفتن مسلمین
سالیانه روزهای اول ، دوم ، سوم شوال را با دهم ، یازدهم ، دوازدهم
ذی الحجه . وهكذا سائر اعیاد مسیحی وغیره وغیره . . . .
يا سالیانه بنام جشن استقلال جشن گرفتن ما از ۲۲ الی ۲۸ اسد بیاد بهترین
ایام میمون تاریخی وخاطرات کامیابی ومظفریت های ملی خویش در خاتمه حرب
استقلال و آزادی . زیرا حرب استقلال از انمفاخر بزرگ ملی و تاریخی بشمار
رفته ، حيثيت وعلو مقام جشن آن باندازه در نزد ما عزیز و بلند است . که نمیتوانیم
آنرا از سایر اعیاد خویش به اهمیت اش قائل نشویم .
و همچنان این جشن نجات وطن نیز بنابر منزلت تاریخی و اهمیت سیاسی خویش


( ٣ )

مقام رفیع را در نزد آنانیكه عشق مفرط وعلاقهٔ شدیدی بوطن دارند اشتغال
میكند كه عبارت از نقطهٔ انقراض حكومت ظالمانهٔ سقوی و روی كار آمدن
حكومت عادلهٔ امروزه ؛ یا دفعهٔ رهیدن از چنگال خونریز و بیرحم بلای مبرم
انقراش و اضمحلال خانه جنگیها و اختلال و فائز شدن به تشكیل حكومت
نادر شاهی است .
آری قدر وقیمت آنروز های نجات وطن وجشن آنرا كسانی بهتر میدانند ،
كه بماهیت آن پی برده ، حقائق ضررهای مادی ومعنوی دوام حكومت سقوی
برایشان آشكار بود . از فجایع ظالمانه وافتراس كار سقو روح آزاد شان مخنوق
جسم شان در شكنجه وفشار ، حیات در مخاطره ، جهان در نظر شان از شب یلدا
تیره تر می نمود .
آه چه بنویسم فجایع آنروزهای مشئوم ونكبت بار وطن به اندازهٔ مهیب
وهیبت افزاست ، كه از تصورش انسان بخود لرزیده ، محاكم انگیز سیونهای
قرون وسطی را از خاطر ها فراموش می نماید البته
لیكن بعدازان درمیان آنهمه فلاكت وبد بختی در بین تمام آن سفالت وبی سر
وپائی چیزیکه بیشتر از همه استراحت بقلب وتسلی بخاطرهـای الم زده می بخشد .
تنها همان خاطرات پرشور وشیرین ایام نجات وطن وجشن آن است .
زیرا این جشن ( جشن نجات وطن ) ازیاد كارهای پربهای آن ایام بزرگ و
فرخنده ، نمایندهٔ آن حماست وسطوتهای ملی مان است . كه توانستند ؛ زمامدار
باعزم ومجاهدین وطنپرست ، بحسن تدبیر ومقاومت دلیرانه ، بضرب شمشیر و
نیروی قوی خویش اتكا كنان ، دشمنان وطن وملت را در ساحهٔ كار زار منكوب
ومغلوب نموده ، خطهٔ پاك را كه معركهٔ آفتناك اختلال وخانه جنگیها گردیده ،


(٤)
مشرف به انقراض واضمحلال بود ، از بلای مبرم فنا ونیست شدن نجات بخشید .
ای تاجدار عالیقام ای ستارهٔ اقبال وسعادت مادی ومعنوی ما ! تا هنگامیکه
جان در بدن داریم ، ترا عزیز واز صمیم خاطرها قدر وتقدیس می نمائیم . زیرا
که تو وهمان فدا کاریهای حیرت افزای تو بود در راه نجات وطن وما آوانیکه فضای
طالع این خاك مقدس و سکنای آنرا سرتاسر ابرهای سیاه وتیره یأس وبدبختی
پوشیده ، آرزوهای قلبی یگان یگان در کانون سینهٔ سوخته سوخته خاکستر میشد که
از شرق آمال بمثل طلوع خورشید پدیدار گردیده ، بدم تابناك شمشیر خویش
پرده های ضخیم و تیره گیهای مظالم دزدانرا دریده ، چه مملکت از ضیای متلالای
عدل ، عرفان منور و روشن ساختی .
ای جشن نجات وطن ترا دوست و با بشاشت قلب می پذیریم ، زیرا ؛ هنگامیکه
سفالت و بدبختی تمام نقاط وطن را استیلا نموده ، شئونات ملی دست برد گروهٔ
اراذل ودزدان ، اقتصادیات در هم و برهم ، نظم و نسق امورات اجتماعی وسیاسی
مختل ، معارف نیست ومعدوم ، مال وجان در معرض تهلکه و مخاطرات ، زمام
مقدرات مملکت بدست دزدان خونخوار بوده ، از آن روح وطن پرستی
سراسیمه وار در فضای زهرناك وطن به تفحص ملجا وماوای مصروف ، وحیات
اینمملکت وسکنای آن با آخرین نفسهای خویش با یکعالم الم وبدبختی ، میخواست
که این جهان پرشور را وداع و پدرود گوید . وبد بختانه کس نبود که اظهار
تأسف خود را نموده بتواند .
همان بود که یگانه قهرمان صحنه نجات ما ، کمر همت را بسته ، با فدا کاریهای
فوق الطاقهٔ خویش عیان بر آمد ، به اطفای شعله های سوزان اختلال و خانه
جنگی ها وحمایت از وطن ضعیف مصروف شد .


( ۵ )

واخیراً تا آنکه بزیور امن و عدل پیکر آنرا نیاراست ، از مرام خویش
که تامین رفاه وسعادت ملت و مملکت باشد منصرف نشده ، از ایثار هيچيك
جانفشانی و فدا کاری در راه نجات ما دریغ و خود داری ننمود .
ای زمام دار غیور و فدا کار ما ترا اطمینان میدهیم . در صورتیکه خاطرات
هولناك مظالم سقویان از لوحهٔ ابنای این وطن زدوده شدنی نیست . خدمات
برجسته وفدا کاریهای عالیمقام تو ( که از انجمله یکی نجات وطن باشد ) نیز در مقابل
آن فجایع چیزی نیست که ابدالدهر از پیش نظر ما ملت افغان دور و از خاطر مان
فراموش گردد .
ای جشن نجات ای بهترین نمونه كار و مساعی این مرد نیکو و زمام دار
باتدبیر ما ، مزایای درخشان تاریخی ترا هیچگاهی ملت از نظر دور انداخته نمیتواند
تو بودی یگانه طبیب حاذقی که وطن مریض بیچاره را از امراض مدهشه اختلال
وسایر بد بختی های رنگارنگ نجات و روح تازه به پیکر افسرده اش دمیده ،
حیات باشرفانه اش را دوباره عود دادی .
ای جشن نجات ای خاتمهٔ بدبختی و مرحله نخستین سعادت ما ، از فوائد بی پایان
وسعادتیکه با تو یکجا ما را استقبال کرد . امتنان بالای امتنان و تشکر بالای تشکر
نموده ، بیاد روح پاك شهیدان راه نجات وطن و مجاهدین با عزم وغیور تو ، که
بمقابل ایثار قطرات گلگون خون بهای خویش جائزهٔ نجات را در معرکه تنازع
با خائنین ربوده اند ، همیشه دسته دسته از گلهای ستایش و رحمت نثار می نمائیم .
آری مبارز و پهلوانان با اقتدار تو بود ، که در مقابل جانبازیهای حماست آلود
خویش توانستند که دشمن و خائنین ملت و وطن را در عرصه گاه عبرت گیر جهان
سرزنش و مغلوب نموده علم علم وعدالت را در سر تا سر این محیط پاك برافراشتند .


( ٦ )

همان جانبازی و فدا کاریهای ایشان بود ، که شان و شرف از دست رفته افتخارات
منجمد و پامال شده ملی را سر از نو تجدید و بدست آورده ، اقتدار و حیات
با شهامت ملی ما نرا بعالم مدنیت و سیاست کنونی دنیا معرفی و شناساند .
خلاصه ای جشن نجات ترا تقدیس و تمجید می نمائیم ، و از ورود اینروزهای
میمون سعادت بار که یاد گار پر افتخار تست بغایت ممنون و کمال خوشی و خرمی را
داریم . چه این ایام است که مفاخر ملی ما را ممثل شده ، تا آخرین روزهای جهان
عنعنات ملی و کار روائیهای زمامدار بزرگ ما را در سینه خویش بیاد گار و
محفوظ خواهد داشت .
ای ابنای وطن عزیز و برادران محترم اجتماع شما را درین روزها درین محفل
سرور و شادمانی با یکجهان فرحت و خوشی تبريك گفته ، همیشه دوام چنین
خوشی و مسرتهای شما را از خداوند رحیم ( جل و علا ) آرزو برده بدین جمله
دعائیه کلام خویش را خاتمه میدهیم .
زنده باد یگانه عامل سعادت و پاد شاه عادل نجات بخشای ما اعلیحضرت
محمد نادر شاه افغان ، پاینده و مستدام باد چنین خوشی و سعادت ملی مان .
( محمد کریم قاضی زاده )


(۷)

بمیمنت و فیروزی روز مسعود
و جشن نجات وطن

حوادث حیرت انگیز ادوار حیات امم و سیر تحولات تعجب خیز زندگی اقوام جهان یکعده وقایعی را در صفحات تاریخ ضبط نموده و بمنصة شهود میرساند که حقیقتاً ما نمیتوانیم درین جهان بی ثبات روش زمانه و گردش لیل و نهار را تماماً بآرزوها و آمال خود انتظار داشته و مقتضیات و مجاری این عالم کون و فساد را به نظر لاقیدی و بی اعتنائی ملاحظه نمائیم!
صحائف تاریخ واقعات حیات اقوام معروفه را تا جائیکه بوضاحت نشان میدهد می‌بینیم که این دهر کهن در مرور روزگار خود اقوام و ملل گمنام و کوچکی را از زوایای خمود و بدبختی بعرصهٔ شهرت و خوش بختی رسانده و مدتی آنها بر آسمان عزت و ارتقا چون ستاره های روشنی جلوه و نور افشانی نموده و بعدها در اثر تصادفات خیلی حیرت آوری راه زوال و نیستی پیموده و عدهٔ دیگری جای شانرا اشغال نموده است!
همین ترتیب ارتقا و انحطاط متوالیاً باحوال طبقات مختلفه اقوام بشر تطبیق یافته و یکی بعد دیگری در فضای موجودیت عرض جلوه کرده و بالاخره راه عدم یا خمود در پیش گرفته و رفته اند.
ملل عظیمه و دول جسیمه از قبیل مصری ها، آشوریها، فنیکیها، یونانیها، بالاخره رومیها و امثالها در اثر همین شعبده بازیهای دهر گاهی در صحنهٔ حیات جلوه کرده و گاهی در زوایای خمود یا فنا بخواب سنگین و استرخای شدید و مزمنی دچار گردیده اند و بجای آنها چراغی در دودمانهای دیگر اقوام و ملل گمنامی


(۸)
سپس افروخته شده ودراثر شعاع آن امروز مامیدانیم در زوایای تیره و تاريك ممالك جهان قبلاً هم اقوام وملل نامداری بوده و آنها هم گاهی تبسمی بررخ حیات وسعادت زنده گی نموده و کوس جهان بانی وافتخارات در صحنه گیتی کوفته اند .
پیش آمد حادثات زمانه وتحولات روزگار برای همه اقوام وملل جهان يك امرطبعی وهیچ طائفه نمیتواند از پذیرائی آن خود داری وازنفوذ قوه قاهره اش چاره وجلو گیری کند . ولی بمشاهدات واطلاعات تاریخیه پیوسته است که تنها اقوامیکه فی الجمله بصیرتی از مجاری حیات بهم رسانده و آشنا بفسون گری و پوليتيك روش این دهر عجوزه بوده اند درهنگام وقوع حوادث نامملائم بکلی خودرا نباخته ومتحمل خسارات کمتری شده اند . و بعضی از ملل جهان بمقتضای همان استعداد وتجارب عالیه رفته رفته سلاسل حوادث دهر را ازخود دور ساخته ودوباره درمیدان حیات عرض موجودیت کرده وتجدید عنوان زنده گی نموده اند که احیای تمدن و ترقیات فعلی الملل رومی ومصری ویونان شهود اینمدعا شـــده میتوانند . بالعکس اقوام مآل نیندیش وعاری از تحمل که سپر حوادث را بسختی و بی مبالاتی مقابله کرده اند امروز در ساحه حیات جز نامی از آنها باقی نمانده است .
وطن محبوب ما نه تنها ازهمین اعصار نزديك داخل مبارزه باحوادث زمان است بلکه از ادواریکه این چرخ دولابی اقوام وملل جهان را زیر ورو مینماید اونیز در ردیف دیگر هم قطاران خود پستی و بلندی وزشت وزیبای ادوار حیات را دیده وتواماً حملات حوادث زمانه را مقابله کرده است .
اگر مسبوقین بتاریخ ومطلعین باحوال گذشته امم واقعات زنده گی وحوادث قرون واعصار گذشته ملت و وطن مارا در قبال تحولات وانقلابات مهمه اقوام جهان بانظر انصاف تدقیق نمایند البته تصدیق واعتراف خواهند نمود که ضربات


(۹)
مدهشه و هنگامه های مهمه حوادث پیشتر از همه همسایه های آسیائی پیکر اینخاک
وساکنینش را فشرده و با مبارزات خونینی هجوم آورده است مخصوصاً از ظهور
استیلای اسکندر مقدونی و هنگامه خون ریزی چنگیزی ها و سپس
و استیلای اعراب و لشکر کشی های تورکتازان هند و بالاخره اختلافات
سرداران وشاهان وطوایف داخلی اقلاً در ظرف اوقات کمی هم موقع استراحت
و دم راسی باین ملک و ملت نداد که تا ممکن میشد این ملت زخم ها
و آلام ایام مبارزه و زحمات خود را وارسی و مرهم داری کنند .
مخصوصاً آخرین ضربه بیرحمانه که روز گار جفاکار در شورش سال ۱۳۰۷
به پیکرما وارد کرده ومملکت را بتجزیه کبرائی نشانید حقیقتاً وقوع این حادثه
از بزرگترین صدمات دهر و مدهش ترین مصائب روز گار نسبت بمملکت ما
بحساب میرود .
جه قیام عامه يك ملت مسلح برضد همدیگر و تعصب وافروخته گی شدیدی
بمخالف حکومت که رفته رفته این اشتعال و افروخته گی ملت را از جهات
شکایات معلومه و پروگرام معینه آنها آنطرف پرت کرده و آخراً داخل شخصيات
واعمال غیر اختیاری نموده بود البته وجود آن شورش فجیع بآن سوزش والتهاب
شدید وغضبناك خويش هيچيك از شؤن و هستی و موجوديت ملى ما ابقا نكرده
به نتائج خیلی دهشتناکی حیات آتیه ما را تهدید مینمود نه تنها غلطیدن
جوانان نوخاسته ملت بخاك و خون یا در ایام متوالی صدا های رعد آسای توپ
وتفنگ و تیره گی فضا بدود باروت دهشت وهیبت این انقلاب خان و مانسوز را
اظهار ودلالت مینمود بلکه نتائج وخیم تر و شد یدتری از قبیل تجزیه اقوام
وتفرقه مملكت ودوام نفاق وشقاق در سالیان متمادی در حیات استقلالی ووحدت


(١٠)
ملی ما ملحوظ و بمخاطرات بزرگتری ما را تهدید میکرد .
از آنجا که رحمت بیکرانه ذات اقدس واجب الوجود در هر آن و زمانی
شامل حال و ممد احوال این ملت بوده وتائیدات غیبیه در همچه مشکلات و
مواقع بد بختی و بیچاره گی دست قوی و نیرومندی را از آستین خود این ملت
بر آورده ودرد ها وبد بختی های ما را بوسیله آن چاره وعلاج فرموده است
همچنان در هنگامه رستاخیز ودرعین شدت مصیبت و آلام که همه رجال معروفه
که بآنها يك نوع انتظار حمايه وكمك میرفت از دفع این بلیه عظیم عاجز آمده و
یکی بعد دیگری سقوط کرده ومیدان کار زار را بین مبارزین مشتعل تر وشدیدتر
ساخته ورفته اند تا بالاخره رحمت خدائی وتائیدات غیبی قرعه فال به نیکنا می
وافتخارات آتیه فرزند نامور ومرد بزرگت وطن پرور افغانستان اعلیحضرت
محمد نادر شاه غازی زده وذات باکفایت وی را باطفای این شعله هــولناك و
این آتش بزرگ موفق نموده ودر عین لمحات یاس ونا امیدی که چراغ این ملت
قویم بنای خاموشی وروز گار روشن کوهسار وطن مایل به تیره گی شده بود
دست حق پرست مجاهد ومردانه این شهر یار دلاور باعزم وهمت فوق العاده
بامداد ونجات ملك وملت پیش آمده وبه نیروی عقل وتدبير و اقــدام بعمليات
مدبرانه ومجدانه پنجه های قاهر وغدارانه حوادث خشن را از گریبان وطن قطع
فرمودند .
پس اگر در اهمیت این حادثه شوم و واقعات هولناك گذشته نظری کرده
و وخامت آتیه آنرا می سنجیم البته مساعى ومجهودات وخدما ذیقیمت این ناجی
بزرگ را خیلی بنظر تقدیر وامثان دید وطبعاً قلب ومميزما را باحترام وشكريه
فوق العاده این نابغه بزرگت وادار کرده وبيك مديونيت ابدی نسبت بذات همايونش
احساس مینمائیم .


( ۱۱ )

امروز که بافتخار آن روز مقدس که روز نخستین نجات وطن یاروز تجدید
حیات و وحدت ملی ماست و درین روز مبارك جشن سروری بر پا گردیده
ما مقدماً تشکرات وامتنان قلبی خود را در قبال سایر افراد قدر شناس این ملت
ومرسوماً بعنوان اعضای انجمن ادبی به پیشگاه ناجی یگانه وطن و مربی و معاضد
خوش بختی و سعادت ملك وملت افغان اعلیحضرت غازی ( محمد نادرشاه ) تقدیم
داشته طول عمر و موفقیت کامله این شهریار عادل را از خدا تمنا مینمائیم .
و هم بهموطنان محترم میمنت و سعادت این روز متبرك جشن نجات وطن را
تهانی و تبريك گفته ضمناً معروض میداریم که : هموطنان عزیز ! این روز تاریخی
و بزرگ يك یادگار پرقیمت عصر حاضر افغانستان است چه دراین روز مسعود
بود که حیات و شئون ملی وتاریخی شما ومملکت شما بدست یکی از بزرگترین رجال
نامدار وطن تامین وتجدید میشود ! در همین روز است که ملت افغانستان گلیم
تعزیه را از ساحه وطن پاك جمع کرده و تیغ های کینه و نفاق را در نیام فرو برده
بصلح و اتفاق میگرایند . همین روز است که سربر آوردگان ملی بصلح و آشتی
دایمی قومی و رفع نفاق وشقاق با همدیگر خود عهد ومیثاق کرده و برای قیام
امنیت عامه و اداره عمومی مملکت بسلطنت و زمامداری فرزند نامور بزرگ
افغانستان و آنکسی که وطن را از تشتت و تفرقه نجات بخشیده است یعنی
اعیحضرت محمدنادر شاه افغانستان متحداً توافق وپیمان مؤکد نموده و اریکه سلطنت
سنیه افغانیه را بوجود محترم او زینت میبخشایند .
آری این روز در نظر اولاد افغانستان خیلی قیمتمار است چه درین روز
است که یکطرف بحران و بدبختی مملکت خاتمه یافته و روز نه های نو را نیت و
آرامی بر روی ملك وملت می کشاید از دیگر طرف تاج پوشی و اریکه پیرای يك
پاد شاه بزرگ و قابل افتخاری صورت میگیرد که بهر دوحال این روز از روز
های خیلی پرمسرت ومسعود ما بشمار میرود .


( ۱۲ )

ما از خدای متعال بعموم افراد این جامعه توفیق و تائیدات الهی را خواستاریم
که قیمت واجبی این عصر و این دوره را دانسته و باتفاق وصمیمیت و قدر شناسی
تمامی از ین دورۀ معظم استفاده کرده و آنرا بمقصد اصلاح مملکت و ترقیات وطن
خیلی مهم و نافع بدانند ! چه عصر زمامداری اعلیحضرت نامی افغانستان که
عملاً بمقصد نجات و سعا دت ملت تهلکه عظیمی را بحیات شخصی و خاندانی
خویش می خواست وارد کند ، ثابت و یقین است که این خادم صمیمی وطن
در راه خوشبخت ساختن ملك و ملت هر آن با تمام مجاهدات وفداکاری حاضر
بوده و خیراندیشانه برای سعادت این ملك وملت آماده و مستعد خدمت میباشند.
در خاتمه این آرزو می گوئیم زنده باد اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی ناجی
یگانه ملك وملت ( افغانستان )

تشکر و تبريك

چه جور ها که کشیدند بلبلان از دی به بوی آنکه دگر نوبهار می آید
ببار گاه اقدس کبریائی هزاران حمد و ثنا میفرستیم که این دومین جشن
نجات وطن را در تحت لوای قاید معظم و پادشاه دانشمند خود با منتهای مسرت
و انبساط می نگریم بجای اینکه آن روز های غم انگیز و ایام فلاکت بار را که از
در و دیوار وطن ناله یتیمان و نوحه مظلومان شنیده میشد بیاد آورده اشك
تاسف و تأثر بباریم بالعکس صدا بصدای شاعر شیراز داده میگوئیم :
خوشش بادا نسیم صبحگاهی که درد شب نشینان را دوا کرد


(۱۳)
زیرا در حالتيكه وطن عزیز بآخرين دقایق نزع مبتلا بوده و هیچکس مختصر امیدی هم بآتیه آن نداشت و به اقوال مختلفه از افغانستان جز اصطلاح جغرافیائی چیزی پیش نمانده بود ولی خدای کریم و رحیم ما نخواست که مملکت جوان و نیرو مند افغانستان تحت سلطه دزدان و خاينين وطن در آمده و برای مدتهای غیر معلومی نام و نشان ، عزت و بزرگی قدرت و سطوت ، سعادت و رفاه ، معارف و عسكر بالاخره استقلال و حریت خود را وداع و بدرود گوید بلکه ستاره سعادت ملت بر آسمان افغانستان درخشان و لواً پرمجود و افتخار نادری در صحن وطن افراشته شد و به تخت دل تبعه خود جلوس نمود و تاج محبت ملت را بسر گذاشت ، ما بچشم سر دیدیم و تاریخ هم فراموش کار نخواهد بود که از روز اول ورود خویشتن تا امروز برای انهدام کاخ آشوب و فساد و محو آثار نا امنی و هرج و مرج های داخلی و برانداختن عوامل خیانت ، اعوان دجل و لشکر جهل و نادانی در نبرد و ستیزه بوده آنی راحت نفرمود و تمام موجودیت خود را وقف آرامی و استراحت ملت خویش نموده مانند حکیم حاذق و معلم دانا يك دسته ملكات فاضله و اخلاق پسندیده و اطوار سنجیده باین ملت و مملکت عنایت نمود. و نام نامی خودش را ممدوح تاریخ و نسلهای آینده وطن قرارداد ، ما امروز از صمیم قلب این جشن نجات وطن را بآن ناجی بزرگ و زمام دار اعظم اعلیحضرت نادر شاه افغان و کافه ملت خود تبريك گفته از خداوند خویش استدعا داریم که روزهای خوشتر و جشن های پرمسرت تری بزير لوای این قائد معظم پادشاه دانشمند خویش استقبال نمائیم.
شاها هزار سال چنین شهریار باش
هر سال تو نكوتر و خوشتر ز پار باش


(١٤)

مراسم افتتاح جشن
منطقۀ جشن و تمام نقاط مربوطۀ آن تا حوالی مینار یادگار نجات وطن بيك
تزئینات و ترتیبات خیلی ها باشکوه و مجلل از طرف ارکان جشن آراسته گردیده
و اهالی وطن عزیز بايك نشاط و انبساط فوق العاده از ۷ بجۀ صبح دسته دسته
سوی چمن روانه گشته حوالی مینار یادگار را حلقه وار احاطه نموده وصنوف
عسکری هم بجاهای مناسب خویش صف زده انتظار ورود موکب شهریاری را
می نمودند در حالیکه تماماً هیئت محترم وزرا و هیئت محترم کورت دیپلو ماتيك
و وکلای محترم شورای ملی ومنصبداران نظامی وعلمای کرام واعیان و مشاهیر
کابل وطلاب مکاتب ملکی و عسکری حضور به هم رسانیده بودند که ذات
اعلیحضرت همایونی تشریف آورده بر منبریکه قبلاً برای ذات شاهانه معین شده
بود قیام فرموده به نطق ذیل این جشن ملی را افتتاح نمودند سپس بجواب خطابه
کور دیپلو ماتيك پرداخته بعد ازان معروضه تبریکیۀ شورای ملی را که مسلسلاً
در ذیل مرقوم است قبول فرمودند :

نطق افتتاحیه اعلیحضرت

بسم الله الرحمن الرحيم

ملت عزیز و قدر دانم !
اولاً بشما وعامۀ ملت محبوبم ورود مسعود این روز فیروز را که مبدأ دور
سعادت وحیات باشرف افغانستان ، و بهترین خاطرۀ قیمتدار تاریخی است ؛ تبريك


( ۱۵ )
و تهنیت میگویم. و بدرگاه خالق بی نیاز عموماً عرض و نیاز مینمایم ، که افغانستان
را تا سالیان دراز، بمزید شرافت ها و اعزاز ، و افتخارات سر بلند و ممتاز داشته
باشد !
از خداوند برای شما و تمام ملت محبوب و عامه مامورین و همه عسکر مظفر
خود مزید توفیق و معاونت را مسئلت دارم تا در راه سعادت ملت و ارتقای مملکت
خود بیش از پیش مظهر چنان خدمات مهمی شوید که ازان رضای الهی
و خوشنودی ملت اسلامی و شرف و افتخار این خطه افغانی حاصل گردد .
عزیزانم ! بمناسبت این روز فیروز که ما وشما آن را از فضل و مرحمت الهی
و حسن مساعدت عموم ملت و مجاهدت فدا کاران صادق وطن نائل گردیده ایم
و به این تقریب سعید در رفع افراط و تفریط ، و دفع وحشت و جهالت ، و ازاله
مناظر بد بختی کسب موفقیت کرده ایم شکر نموده ، بشما و کافه ملت عزیزم توصیه مینمایم،
تا برای حفظ موجودیت ملی و سیر مدارج تکامل و ترقی خود همیشه وقایع تاریخی
جشن امروزه را که حاوی يك سلسله خاطرات متضاده غم انگیز و فرحت بخشی
است ، بخاطر داشته اسباب و علل آن را که باعث انتباه و بیداری نفوس است ،
بمحافظه های نسل آینده وطن بسپارند زیرا اگر عدم آموختن تجربه از سوانح
گذشته و غفلت آینده بار دگر میدانی به اینگونه بلیات ملی بدهد همانا كه ( خدا
نا خواسته ) آبروی مملكت بخاك مذلت خواهد ریخت . ( لا وقع الله )
آری اگر ملل واقوام جهان از سیر ناملایم حوادثات سوء عبرت نگرفته ،
در صدد اصلاح و جلو گیری از مخاطرات آتیه نبر آیند ، البته که روزگار برای
اضمحلال وفشار دادن قوای هستی و موجودیت آنها حاضر و منتظر خواهد بود ،
برای اینکه ما وملت ما خدای منان را باین موفقیت ملی که جشن نجات وطن


( ١٦ )

بهترین یادگار تاریخی اوست شکر گفته باشیم ، فریضۀ اولین ما وملت ماست که
برای اعلای کلمة الله وحفظ بقای ملی با تمام موجودیت خویش در راه تقدم و ترقی
مملکت عزیز ایثار وفداکاری نمائیم .
خداوند را شکر میکنیم ، که درین عرصۀ دوسال بفضل حق سبحانه وتعالی
و معاونت و اتحاد ملت عزیز حکومت شما توانسته است تا يك درجه بخدمات و
اصلاح امور مملکت کامیاب گردد ، و ازان جمله است ترتیب اردوی عسکری
بالوازم عصری ، تامین امنیت عمومیه و تنظیم امور پرا کندۀ داخلیه ، تمدید را ها
وسرك ها ، تهیۀ وسایل حمل ونقل ، ترقی تجارت و گمركات وزراء  ت وصناعت،
تدویر مدارس ومكاتب ومطبوعات وطبّی، تأسیس موسسه های مقدس شورای
ملی ، واعيان وجمعيت العلماء ومجالس اطاق تجارت واصلاحیه، وانجمن های علمی
وادبی ، ترویج و ترقی فابریکه های صنعتی ، كشف معادن تازه و استخدام
متخصصین علمی وفنی خارجی و امثالها .
این چیز های که شمردیم همه در اثر اتفاق و اتحاد ملت با حکومت و حسن
خدمت گذاری ووظیفه شناسی تمام مامورین وهیئت کابینۀ دولـ  وصمیمیت و معاونت
تمام اقوام افغانستان است . لہذا ما از عموم آنها اظهار رضایت مینمائیم ، و از
خداوند توفيقات مزید برای عموم شان می خواهیم ولی ملتفت باید بود که باین
خدمات واصلا حات قناعت کامل كرده نشود زیرا که این مملکت اسلامی ما
محتاج مزید ترقیات سریع اداری و عسکری ، فلاحتی وتجارتی ، تخنیکی ، صنعتی
وصحى ، يعنى محتاج حيات علمى وفنى است .
ترقيات علم وفن نیز ازهمه بیشتر محتاج باتحاد اراء واتفاق افكار عموم ملت است،
که صمیمانه با هم دست داده با حکومت خود متحداً در راه این وظایف ملی که


(۱۷)
اسباب بقای حیات مملکتی و حفظ آئین مبین اسلامی است قدم بردارند.
ما برای ادای این واجبات دینی و ملی خویش از همه پیشتر هیئت دولت را بمزید حسن اداره و اعتدال و ملت را بیشتر باتحاد و اتفاق و ابراز مودت و مساعدت با دولت، و عموم افراد مملکت را به تحصیل علم و فن و حفظ الصحه که مراد از ورزشهای جسمانی میباشد و تقویهٔ اخلاق حسنهٔ اسلامیه که سرچشمهٔ همه ترقیات مادیه و معنویه است توصیه و دعوت مینمائیم.
مخصوصاً از ملت محترم تمنای ما اینست که دولت برای اجرا و عملی شدن آرزوها و آمال ملی و جلب مطالب و مواد خوشبختی و ترقیات مملکتی هیچگاهی از مساعدت عملی و همدردی و موافقت فکری ملت خود بی نیاز شده نمیتواند و حکومات مترقیهٔ امروزه در اثر همین گونه معاضدت و پشتی بانی ملل خویش مدارج ترقی و سعادت را طی میکنند، البته که ملت عزیز ما هم بحکم این ایجابات در همراهی کردن و هر گونه مساعدت و رزیدن با حکومت متبوعهٔ خویش بیش از پیش بذل مقدرت خواهند فرمود در خاتمه با منتهای صمیمیت و صفای نیت بقا و اعتلای ملت و مملکت عزیز افغانستان را از بارگاه خداوند فیاض نیاز و استرحام میکنیم.
زنده باد افغانستان
(متابعت عموم)
تبریک نامهٔ شیخ السفراء
بحضور اعلیحضرت
درین موقع ع ج سفیر کبیر شوروی که سمت شیخ السفرا را داشت تبریکنامهٔ ذیل را بحضور همایونی قرائت نمود:
اعلیحضرتا
امروز افتخار دارم با علیحضرت شما و ملت افغان تبریکات صمیمانهٔ همقطاران


( ۱۸ )
محترم وتبريكات صميمی خود را بتقریب جشن شاندار نجات وطن وجلوس
تقدیم نمایم -
درین روز عيد ما بملت افغان آرزو های بی آلایش وصمیمیانه نسبت به پیشرفت
آن در راه ترقی مادی و عرفانی و تشئید استقلال ابر از داده، و با عیلحضرت استطاعت
وقوای زیاد وصحت كامل كه برای اجراآت درخشان و دوستی و سعادت دولت
افغانی لازمی است ، آرزو میکنم .

جوابیهٔ ذات شاهانه
جناب شيخ السفراء !
با مسرت تمام از احساسات و نظريات نيك جناب شما و همقطاران محترم تان
نسبت به تعالى مل- ومملكت عزیز خودمان و هم نسبت بشخص خویش امتنان می نمایم
و آرزو دارم که افغانستان مستقل ، همیشه محفظ حسن روابط صمیمانه که خوش
بختانه با دول دوست و معاهد خود دارد، بر همان اساس سالیان دراز قائم و پایدار بماند .

معروضهٔ وکلای شورای ملی
بسم الله الرحمن الرحيم
اعلیحضرت استقلال و نجات بخش افغانستان
خوشبختی ومسرتيكه ما و کلای شورای ملی و عامهٔ ملت نجیب تان از ورود این
روز فیروز سال سومین جشن نجات وطن که بیاد گار اختتام دورهٔ نحوست و
بد بختی ملت افغانستان وشكرانهٔ حيات باشرفانه گرفته شده است داریم ، ما را
وادار مینماید تا به حضور شما اعلیحضرت معظم غازی و تمام ملت افغانی خود عرض


(١٩)
تبريك اين تقریب سعيد را تقدیم نمائیم و این نصائح عالی و ارشاد های قیمتی
شهریاری را بگوش دل شنیده جداً به تعمیل آن بكوشیم و باین وسیله خود هارا
به مفخرت و شرافت مادی و معنوی ومراتب بلند دینی و دنیوی واصل گردانیم !
اعلیحضرتا !
این روزیست که اجساد بيروح ملت دراثر مجاهدات ملت پرورانه وسـاعيات
وطنخواهانه وایثار وشجاعت تاریخی اعلیحضرت شما بحیات با شرفانه نایل وازعزم
بالجزم شما بالمره لکه جودت از دامان ملت افغانستان زایل شده است
این روزی است که طلوع خورشید پرچم مجاهدین بقیادت اعلیحضرت شما
ابرهای تیره و مظلم شقاوت و بدبختی و ابتلای جسمانی و روحانی ابنای وطن را از
مملکت برطرف گردانیده است
این روزیست که فدا کاران وطن برای نجات مملکت صفحات خاك پاك افغانستان
را ازخون گلگون خود لاله زار و ملت و مملکت را از اقدامات تاریخی شان
مسرور وصاحب افتخار نموده اند .
این روزیست که دقایق پاس و حرمان ملت بيك عالم امید درخشان ومسرت بی
پایان به نیروی همت اعلیحضرت شما مبدل شده است .
خلاصه این روز ، عنوان سعادت و ترقی و دیباچه اتفاق و وطن پروری و پیش
خیمه انواع شرافت ومفخرت و حمیت ملی ماست .
به این تقریب بدرگاه حضرت الهی بكمال اخلاص و نیاز عرض شکران این
لطف ومرحمت خداوندی را مینمائیم که بتأملات این روز فرحت اندوز نجات وطن
را ازکرم وفضل خود بواسطه حسن تدابیر نادرانه اعلیحضرت شما کرامت
و ارزانی فرموده که عظمت ملی و شرافت تاریخی این خاطره شیرین و خدمات


(۲۰)

قیمتدار شما شهریار دیانت قرین مادائما نقش سینه صداقت دفینه ما ونسل های آینده
افغانستان بوده در بطون اوراق تاریخ وطن بخطوط در شت طلائی ثبت و
بیاد گار می ماند .
اعلیحضرتا ! هرچند ملت افغانستان از اثر انقلاب گذشته بسی خسارات مادی
و معنوی را متحمل شده است ولی بهمراه آن ؛ تجارب مفیدی را حاصل، و دوست
ودشمن و خیر و شر خود ها را شناختند وازان لوحه عبرت خوبتر پند و نصیحت
گرفته از یکطرف ملت شجاع ما برای جلب منفعت و دفع مضرت خیلی زیاد
بذل مجاهدت دارند و از طرف دگر حکومت متبوع ما در اصلاح خرابی وارده
و ترمیم خساره های دوره انقلاب و تنظیم عسا کر و نشر معارف و تعمیم وقوام
امنیت وبسط انصاف وعدالت و فراهم آوری اسباب مسرت عامه ورفاه جامعه و غیره
شعب اداریه ومدنیه فوق العاده بذل مقدرت می ورزد .
اعلیحضرتا ! امروزملت محبوبت ، حکومت شما را از خود و خودها را ازشما دانسته
تماماً سعادت و مرفه الحالی و آرامی خودها را منوط ومربوط بوجود همین حکومت
متبوع قدس خود میدانند و تماماً متیقن هستند که این افتخار ونیکنامی که
افغانستان را بعد ازین انقلاب خانمانسوز دوباره از الطاف ربانی نصیب گردیده
است از اثر زحمت کشی وحسن نیت اعلیحضرت محمدنادرشاه غازی است .
اعلیحضرتا ملت محبوب و قدردان شماهمه این زحمات قابل قدر تان را که شما
آنرا محض جهته سعادت و آرامی ما متحمل شده درین عرصه دو سال مملکت
را بانواع فیوض ومکارم والطاف خود مالا مال فرموده اید از دل و جان تقدیر
و از خدای قدیر برای شما شهریار باتدبیر خود مزید توفیق را خواستاریم تاحسب
آرزو ونیات بلند خویش وطن را شاداب و ملت را بمعارج بلند ترقی کامیاب


(۲۱)

گردانید .
اعلیحضرتا ! امروز ملت افغانستان بر وجود مسعود شما می نازد و برین کار
نامه های درخشان شما که موجب سربلندی و افتخار وطن در داخل و خارج است
برخود می بالدو از حسن ادارۀ بازوی توانای شما و وا لاحضرت صدر اعظم و باقی
کابینۀ فعال شان که تحت اوامر و هدایات شاهانه شما برطبق امیدواری و انتظار
ملت اجرا آت مینمایند اظهار مسرت مینمائیم و اضافه بر اضافه دعای مزید موفقیت
شما و حکومت تان را مینمائیم .
اعلیحضرتا ! ما این دورۀ باسعادت نادرشاهی را که از موهبت حضرت الهی
بر ملت افغانستان احسان شده است از مسعود ترین ادوار مملکت دانسته امرار
و دوام آن را از در گاه حضرت قادر توانا خواستاریم که برای عموم ملت خصوص
هیئت مامورین مزید تو فیق اتحاد و اتفاق وحسن نیت وخلوص عقیدت وفعالیت
و زحمت کشی را که بهترین و سیلۀ ارتقای يك جامعه است عنایت نموده ملت
افغانستان را از خوشبخت ترین ملت های دنیا بگرداند .
در خاتمه مزید موفقیت و کامیابی های اعلیحضرت استقلال و نجات بخشای خود
را در انجاح همه مقاصدیکه برای سعادت ملت و ارتقای مملکت در نظر دارند
خواستار بوده میگوئیم زنده باد اعلیحضرت محمد نادر شاه غازی ! پاینده باد
استقلال افغانستان !


(۲۲)

نطق اختتامیه
اعلیحضرت همایونی

بعد از ختام معروضه فوق ریاست شورای ملی تکراراً ذات شاهانه در کلمات
مختصر دلچسب نهایت مهم ازین حسیات وکلای ملت محبوب شان شکر گذاری
فرمودند ودعا کردند « که خداوند بذات شاهانه وعموم مامورین وعسکر وملت
افغانستان توفیق ارزانی فرماید تا در راه انجام خدمات مقدس وطن که فرض ذمه
هر فرد ملت است مصدر اجراآت مهمی شده این وظیفه مقدسه ایمانی ووجدانى
خود را بکمال صداقت وامانت انجام دهند»
راجع بر اصلاحات و پیشرفتی که درین عرصه دو سال به ملت ومملکت
افغانستان عائد شده است چنین ارشاد نمودند :-
« این اصلاحات و اجراآت که شما ازان اظهارات نمودید در حقیقت از
لطف وکرم حضرت الهی به نصیب شما واین خاك پاك اسلامی گردیده است ـ بازهم
چون جهان عالم اسباب است ، تمام این کامیابی وموفقیت افغانستان در اثر مساعدت
ومعاضدت ملت محبوبم باحکومت متبوعه شان وكوشش ومساعی جمیله صدر اعظم
و کابینه شان وعامه مامورين ملكى و نظامی افغانستان بعمل آمده است »
از درگاه الهی امیدواریم همانطوریکه از لطف وکرم خویش افغانستان را از
آفات وبليات گوناگون نجات بخشیده درمدت اندك همه جراحاتش را التیام بخشیده
است، دائماً او را با شرف ووقار و جاده پیمای راه ترقی وافتخار داشته باشد .
درخاتمه بعموم شما توصیه میکنم که در همه مواقع برای خدمت وطن وتعالى


(۲۳)

ملت خود ساعی وجاهد و همت خود را همیشه بلند وعالی داشته باشید تا بواسطه
جد وجهد وسعی وعمل و همت بلند خویش نزدخالق ومخلوق سرفراز وممتاز باشید
همت بلند دار که نزد خدا وخلق
باشد بقدر همت تو اعتبار تو
بهر اندازه که عزم و همت شما عالی وبدرگاه حضرت الهی سرعجز ونیاز شما
بسجده باشد البته که بهمان اندازه مراحم ربانیه ممدو معاون شما بوده بواسطه
عزم بالجزم و همت بلند خود مراتب ارجمندی را نائل میشوید .

استقبال از جشن

بیا را دگر بار صحن چمن را - که وقت است جشن نجات و طن را
همی خواهم از حالت زار ماضی - کنم روشن و آشکار این سخن را
که تا شکر گویند امروز مردم - ازان حال گویم همی تن به تن را
سری یافت از خودسران دز دورهزن - خدا گم کند این چنین یافتن را
رسیدند بر تخت و تاج آن کسانی - که بودند شایسته دا رو رسن را
قبای شهی کرد در بر غلیمی - که هر دم سزاوار بودی کفن را
ندانم که سر داد بر جان ملت - بیکباره سیل چنین موجزن را
که افگند در خانه ملك و دولت - الهی چنین برق آتش فگن را
چسان بی سبب خشك وتر سوخت یارب - که کرد این چنین آتش افرختن را
وطن گشت ویرانه از سؤ تدبیر - که دید آنچنان سیل بنیاد کن را
ندیدم یکی دزد با چند فردی - که بر پای تخت آورد تا ختن را


(٢٤)

کجا بود تدبیر و ناموس و غیرت ـ که دادند ملك و وطن چند تن را
توان برد دست از مخالف حریفی ـ که هر دم مهیاست جان باختن را
چها در وطن کرد دزد بد اختر ـ که مردن بدی مژدۀ زیستن را
تن خلق از ان زشت رفتار دیدی ـ شب و روز زندان غم پیرهن را
بتکرار دیدند افراد ملت ـ غم و درد و رنج و بلا و محن را
زبی ضبطی ضبط و تاراج مردم ـ ندانستی از خویشتن خویشتن را
زکف داده هر واحدی خان و مان را ـ وداع ابد گفته فرزند و زن زا
بجور و جفا سوخت جانها گروهی ـ که واقف نبودند دل سوختن را
چه بودی اگر دیدی آن سخت حالت ـ که آسان شدی بیستون کوه کن را
نمود ارغوانی رخان زعفرانی ـ برنگ بهی ساخت سیب ذقن را
وطن بود گلزار خون شهادت ـ عزیزان کفن ساخته پیرهن را
نمودند در خاك بس جامه خونین ـ شهیدان ندانند رسم کفن را
شب ما کند روز ای قوم و ملت ـ خبر میرسد آفتاب زمن را
بپاریس خواهد شد آگاه روزی ـ کند در زمان عزم باز آمدن را
نجات وطن سخت باشد و لیکن ـ نه شاه توانای شمشیر زن را
وحید زمان نادر عصر و دوران ـ که جان میدهد لطف طبعش بدن را
ازان گوشۀ دور این بود عزمش ـ که از خار و خس پاك سازد وطن را
پی راحت ملك و ملت چو مردان ـ پسندید برخویش رنج و محن را
وطن را کند باز خالی زدشمن ـ کند خانۀ عیش بیت الحزن را
چو خورشید طالع شد از صبح کشور ـ زدود آن شب تار تاری پرن را


(٢٥)

شه معدلت کیش یکتای گیتی — که در بست برروی رنج و حزن را
بهر دل کمین کرده صد زخم کاری — که داند جز او زخم دل دوختن را
نظیرش نه بینم باخلاق نیکو — ازو یاد گیرید خلق حسن را
وطنخواه فرزانه دلسوز ملت — که بشکست خیل بلا و فتن را
شه دانش آموز جان معارف — که پیوسته میپرورد علم و فن را
بعقل و بتدبیر و اقبال و طالع — زبد خواه دون کرد خالی وطن را
بدانگونه شد منجی قوم و ملت — که حاجت نشدجنگ وخون ریختن را
کند عزم ترمیم ویرانهایش — نوی میدهد این سرای کهن را
بجان و دل اکنون وطنخواه گوید — روان شکر شاه فرید وطن را
توان خواستن حافظ جسم وجانش — خداوند دانای سرو علن را
وطن یافت از دست دشمن خلاصی — رسانید بادوستان این سخن را
منادی توان کرددر کوی و برزن — که سازد خبردار اهل وطن را
که آمد دگر بار عید مسرت — مبر بعد ازین نام رنج و محن را
کنون وقت عیش است و ایام عشرت — بیاور گل و سنبل و یاسمن را
چمن گردد از جوش گل جای فرحت — رساند خدا بلبلی همچو من را
صبا از چمن سوی چین و ختا شو — که ارزان نمایند مشك ختن را
چراغان چمن را کند صحن روشن — کند خیره از رشک چشم پرن را
وطن را کنون میکند برق روشن — نگیرد کسی نام شمع و لگن را
نفس وار هردم نمایند مردم — بسوی چمن رفتن و آمدن را
چو نقش قدم هر که هرجا نشیند — نماید فراموش برخاستن را
گروهی تماشائی پهلوانی — کند سیر مغلوب و غالب شدن را


(٢٦)

سرور سرود است و آواز مطرب ـ نوا برده از خویشتن مــاو من را
بود جشن و زیبد بهر جامه زیبی ـ برنگین قبا پیکر آراستن را
بطرف چمن میسزد دوستان را ـ چو سرو سهی قامت افراختن را
بجشن نجات وطن دور نبود ـ که عشرت بوجد آورد روح من را
درین جشن شرطست خندان نشستن ـ بغم نیست نسبت گل خنده زن را
مکش دست زنهار از عیش و عشرت ـ بپرور بعیش و طرب جان و تن را
زهر ماتمی سور سر بر کشیده ـ نمیشاید اکنون بغم ساختن را
عداوت کنون رنگ الفت گرفته ـ نداند کسی تیغ کین آختن را
شب تار چون روز روشن نماید ـ بپرس از مـه و مهر پرداختن را
بصد رنگ قوس قزح می‌نماید ـ نظر کن چراغان طرف چمن را
سوی کابل از نغز خوانان افغان ـ بخوانید هريك فرید زمن را
بعالم همین طوطی عصر دارد ـ ادای نواهای شکر شکن را
موافق بمیزان شد این جشن موزون ـ که رجحان دهد پلهٔ شعر من را
بود سالها یارب این جشن باقی ـ که تا نام گیرند شـاه زمن را
مگر خلق در جمع مدحتگرانش
شمارند مستغنی خوش سخن را

استقبال از جشن

فزودند رونق بساط چمن را ـ مبارك بگوئید سر و سمن را
چمن را بمیزان شد اردی بهشتی ـ به بلبل رسانید هان این سخن را
در او باز ترتیب جشن بزرگی‌ست ـ که بستند آیین دگر انجمن را
بیکسوی او فوج شاهی ستاده ـ نماید دو چندان شکوه وطن را