( صفحه ۱۳۸ ) کابل ( شماره چهارم پنجم )

« و یکی از شاگردان ایشان برمجسطی شرح فارسی نوشته . »
بعد می نویسد :
عزیزی در حق بعضی از شاگردان ایشان گفته ع، توئی در هر فنی چون صید يك فن۔ از این بعد عبارت ذیل است
« شاگردان ایشان در ریاضی تصانیف رائقه فائقه دارند . »
خیرالله بن لطف الله پسر دوم لطف الله مهندس تمام نام او ابوالخیر المخاطب به خیرالله خان مهندس
است . در عهد محمدشاه کسب شهرت نموده و از لفظ المخاطب ظاهر میگردد که بدر پادشاهی راه داشته
و نیز مانند پدر لفظ مهندس را ضمیمه نام خود میکرده تعلیمات خود را غالبا از خدمت برادر بزرگ خود
امام الدین که تا ١١٤٥ه حیات داشت فرا گرفته است از نگارش امام الدین در دیبا چه تصریح که می نویسد
باعث من درین تالیف تکلیف برادران و احباب بوده دور نیست که یکی از ان برادران این برادرش
هم بوده باشد . کشن چند اخلاص در تذکره همیشه بهار راجع به ترجمه امام الدین ریاضی میگوید : یکی
از شاگردان ایشان بر مجسطی شرح فارسی نوشته خیلی تفصیل . . . . » مراد از شاگردمذکور در عبارت
فوق برا در او خیرالله است چنانکه در آتی می آید و ازین ثابت میگردد که خیرالله شاگرد برادر خود
امام الدین بوده و از کارهای مهمه اوست که در عهد محمدشاه وبحکم او راجه جی سنگ در دهلی ، جیپور ،
بنارس اجین رصد خانهائی بنا گذاشت که بانی و نگران همه آنها همین نادره روزگار بوده . ما این سخن را
بیست و پنج یا بیست و چار سال پیش از ین قیاساً نوشته بودیم . خوش بختانه سخن ما به شهادت يك
از تذکره نویسان معاصر او یعنی بند را بن خوشگو متوفی ( ۱۱۷۰ه بپایه ثبوت رسید . خو شگو در
سفینه خوشگو ( نسخه قلمی این تذکره در کتابخانه بانکی پور به نظر محرر درآمده ) راجع به شرح حال
امام الدین ریاضی می نگارد :-
وامروز ملا ابو الخير معروف بخیرالله برادر اعیانی وی در هیئت وهند سه و اکثر علوم یگانه
روزگار است چنانچه را جه دهیراج جی سنگ سوائی زمیندار انبیر درین ایام خیال رصد بستن در پیش
داشته . قریب بیست لك روپیه در بیست سال صرف این کار نموده باستمصواب ابو الخير مذکور است
وحق آنست که ذات او بر زمانه منت است . . . . » ( سفینه خوشگو نمره ٢٥ ص ۱۲۳)
در دهلی علاوه بر کار رصد خانه بدرس ریاضیات هم مشغولی داشت ( دیباچه تقریب التحریر )
چنانچه اولاً از محمد علی پسر او و بعد از سائر شاگردان او نام برده .
يك یادگاری معنوی از و در کتابخانه دفتر هند در لندن و کتابخانه نواب سالار جنگ بها در
به حیدر آباد دکن و دو نسخه در کتابخانه مشرقی بانکی پور موجود است كه يك از ين دو بكتابخانه
مسلم یونیورستی علیگر داخل و از چهارم علامه غلام حسین جونپوری در جامع بهادرخانی ذکری نموده است .
١ - تقرير التحریر ترجمه ایست فارسی بر تحریر اقلیدس خواجه نصیرالدین طوسی متوفی ٦٧٢ه
این ترجمه را چنانکه در دیباچه کتاب تصریح شده در عهد محمد شاه ( ١١٤٤ه ) بانجام رسانیده است
آغاز آن این است .
٤٣٨


( صفحه ۱۳۹ )
معیار تاج محل ولعل قلعه
( سال ششم )

شکر است مر خدای را که ازوست ابتدا ، بسوی اوست انتها و بدست اوست اختیار همه چیزها »
درنسخهٔ داخل به کتابخانهٔ نواب سالار جنگ بهادر( نسخه حیدرآباد دکن ) نام مترجم ( ابوالخیر بن لطف الله مهندس ) و درنسخهٔ دفتر هندنمرهٔ (۲۳۶۰) خیرالله خان بن لطف الله مهندس نوشته است چنانکه از فهرست فارسی آن ( ج - ۱- ص - ۱۲۳۴ ) معلوم میشود. نام کتاب هم درنسخهٔ حیدرآبادی واضحاً تقریر التحریر ضبط شده لیکن در فهرست کتابخانهٔ دفتر هند بنام ترجمهٔ تحریر اقلیدس داخل است در صورتیکه نام آن این نیست زیرا پسر مصنف در دیباچهٔ تقریب التحریر که در آنی ذکر میشود و نسخه های آن درکتابخانهای بانکی پور وعلیگر موجود است نام آن را تقریرالتحریر نگاشته که این نام ازحیث مشابهت بنام دیگرکتاب اوبی نهایت موزون مینماید. تاریخ کتابت نسخهٔ دفتر هند غرهٔ رجب ۱۱۹٤ هجری است و درصفحهٔ اول آن درحاشیه مسطور است که این نسخه را راجه نندرام در لکشنو برای مستر رجرد جانس انجام داده است سبحان الله يك وقت علاقه مندان علم از انگلیس هم مشتاق استفاده از تصنیفات بزرگان مادر ریاضی بوده اند نسخهٔ حیدرآبادی را شیخ احمد نامی در ۱۲۴۸ هنوشته است .
۲ - تقريب التحرير ترجمه ایست خلاصه و بفارسی بهمراه شرح بر تحرير مجسطی خواجهٔ طوسی. نام مصنف درین کتاب بعنوان ذیل مسطوراست : ابوالخير المعروف به خیرالله المخاطب بخیرالله خان المتخلص بالمهندس. آغاز کتاب اینست :
« ثنائی که ازاندازهٔ مهندس خرد بیرون است شایان صانعی که خالق سبع سماواتست »
( فهرست کتابخانهٔ مشرقی بانکی پور ج ۱۱ - ص ۷۰ )
تالیف آن قرار بیان مؤلف در دیباچه درثلث اخیر از سلطنت محمد شاه سنه ۱۱۳۱ ه ، سنه ۱۱۶۱ ه ، پس از ترجمهٔ تحریر اقلیدس اتفاق افتاده . مؤلف درین شرح از شرح تحریر مجسطی تالیف مولانا عبدالعلی بر جندی استمداد نموده است سبك تالیفش درین شرح عموماً طوریست که اولا يك فقره ازمتن عربی خواجهٔ طوسی را ذکر و بعد ترجمهٔ آنرا بفارسی میکند . بعد بر حسب ضرورت از شرح عربی بر جندی اقتباس واخير اشرحی بفارسی از طرف خود مینماید .
يك نسخه ازين کتاب در کتابخانهٔ مشرقی بانکی پور به نمرهٔ ۱۰۵۸ ریاضیات فارسی داخل است . تاریخ کتابت این نسخه را کاتب آن ۲۲ شوال ۱۴۵۱ ه مینویسد و نسخهٔ دیگری ازان در کتابخانهٔ مسلم یونیورستی است ( به نمرهٔ ۶ علوم فارسی ) که نام آنرا در فهرست ترجمهٔ مجسطی نوشته و هردو نسخه از نظر من گذارش یافته است آغاز کتاب بدین طرح است :
يارب آسان کن بفضل شامل خود فتح باب
پس بلطف کامل خود ساز انجام کتاب
قال الفاضل الكامل المحقق والعامل الماهر المدقق استاذ الكل في الكل عالم العلوم بالجمل الشارح المترجم بالفارسية ابوالعلوم العربية ابوالخير المعروف بخير الله المخاطب بخير الله خان سلمه الرحمن المتخلص بالمهندس ابن لطف الله غفرالله له
٤٢٩


( صفحه ١٤٠ ) معمار تاج محل و لعل قلعه ( سال ششم )

الحمد لله رب العالمين ...... اما بعد ...... پوشیده نماند که چون در سالف زمان ترجمه تحریر اقلیدس که از محقق طوسی بازيادت شرح بعض مقدمات بر ان پارسی برای عموم فیض اتفاق افتاده بود و بتقریر التحریر موسوم گردیده خواست که برای اتمام خدمت عباد الله ترجمه تحریر مجسطی هم که ازان مدقق است بایراد بعض فوائد مرقوم سازد چنانکه بفضل الهی جل جلاله و عم نواله مسوده آن کتاب عظیم النفع در ثلث اخير مدت سلطنت شاه خلائق پناه انجم سپاه فردوس آرامگاه محمد شاه پادشاه غازی عليه الرحمه و الرضوان فراغ دست داده بود و بتقریب التحریر مسمى شده بسبب عدم دريافت قدر دانی ارکان در حیز تعویق افتاده بود بترغيب بعض دوستان طالب این فن در اواسط سنه احد جلوس پادشاه عالیجاه احمد شاه بهادر ) از مسوده اتفاق شروع به مبیضه افتاد در سنه یکهزار و یکصد و شصت و یکم هجری مقدسه صلعم » .
نسخه علیگر جابجا کرم خورده و نسخه بانکی پور سالم و درست است . عبارت فوق با هر دو نسخه تطبیق و تصحیح شده . عبارت خاتمه در هر دو این چنین است :
بعد از بیان سعی در حل این کتاب ، و وصف خوبیهای آن و اعتذار سهو و خطا و طلب دعای خیر و ختم بر صلواة و سلام حضرت رسالت پناه را ..... فارغ شدم از تحریر این شرح و تصحیح آن روز یکشنبه اوائل ذیقعده سنه نهصد و هشت و يك هجريه نبويه ..... بن لطف الله مهندس بن احمد .
« سنه نهصد و هشت و يك » سراسر تحریف و در حقیقت ١١٦١ هـ خواهد بود که در همین سال وفات محمد شاه است در آغاز این نسخه بوفات پادشاه درینوقت تصریح رفته . گویا مسوده کتاب در حیات محمد شاه اختتام یافته بود اما از ناقدردانی ارکان سلطنت سواد آن به بیاض نرسید تا آنکه پس از وفات شاه مرحوم باصرار علاقه مندان ریاضی در اول جلوس احمد شاه پاك نويس شد .
٣ - حاشیه بر شرح بیست باب در معرفت اسطرلاب رساله ایست مشهور از خواجه نصیر طوسی که علامه عبدالعلی برجندی در ( ٨٨٩ ه ) شرحی بران نگاشته و خیرالله مهندس بر شرح مذکور حاشیه افزوده . این حاشیه بر کنار نسخه از شرح برجندی نمره ١٠٤٥ در کتابخانه بانکی پور موجود و نام محشی دران چنین نگارش یافته است :
« خيرا لمهندسین ابوالخیر منجما لمخاطب بخیرالله خان مهندس » .
این نسخه در دوم جمادی الاخرى - ١١٦٥ - ( فهرست کتابخانه مذکور ج ١١ - ص ٦٢ ) . که عهد حیات مصنف است انتساخ یافته است .
٤ - شرح زیج جدید محمد شاهی
راجه جی سنگ سوائی بانی جیپور وصوبه دار آگره و مالوه متوفی (١١٥٦ه) بحكم محمدشاه پادشاه دهلی ، در دهلی ، جیپور ، اجین ، بنارس و مترا طرح رصد خانه ها ریخت که برعلاوه اشتراك سائر هيئت
١٤٠


مسابقه بزغاله تازی از مناظر جشن سال ۱۸ استقلال


از مناظر جشن هزدهمین سال استقلال وطن
یکی از جمله نفری سواران بز کش که این اسپورت ملی را در جشن اجرا کرده اند
و این شخص باخذ جایزه موفق شده


( صفحه ١٤١ ) معمار تاج محل و لعل قلعه ( سال ششم )

دانان مختلف از هندو و مسلمان وانگلیس خیرالله مهندس نیز در بنای آنها شريك بوده . تحقیقات این
رصدخانها بنام خود راجه و بعنوان زیج محمد شاهی در ١١٤٠ ه تدوین یافت وخيرالله شرحی بران نگاشته
در تشريحات واستدلالات آن مشاهدات خودراذ کرنمود علامه غلام حسین جونپوری در تصنیف مشهور
خود جامع بهاد رخانی حواله برین شرح میکند :

« میرزا خیرالله مهندس در شرح زیج محمد شاهی دعوی فرموده است که ما : مدار خارج المرکز
شمس بلکه مدار جميع حوامل را بر شکل بیضوی یافته ایم »

ه - شرح زلالی و شرح حافظ وشرح سکندر نامه خیرالله از سخنوری که جوهرا رثی خانواده او
بود نیز حصه داشت و در اثراین ذوق ديوان زلالی و دیوان حافظ وسكندر نامه را شرح نمود . از دو
شرح اول پسرش در دیباچه تقریب التحریر نام برده . شرح سکندر نامه او که در دوجلد است مدتی
پیش ازین چاپ شده جلد دوم آن در کتابخانه جامعه مليه دهلی بنظر محرر در آمده که در مطبع شرف
المطابع دهلی در (١٢٦٨ه ) بطبع رسیده در این کتاب نام و لقب مصنف را چنین نگاشته اند :
میرزا خیر الله خان مهندس خير الشارحين محمد علی ریاض بن خیرالله مهندس از خیر الله مهندس پسری
هم بیاد گار ماند که محمد علی نام داشت مشارالیه نیز در علم ارثی خاندانی خود تخصصی داشت و از پنجهت
به لقب ( الرياضي ) شهره عصر گردید محمد على مسوده تقريب التحرير تاليف پدر خود را که مؤلف تنها
دیباچه آن را به بیاض رسانده بقیه آن بسبب اشتغال او بامور تصنيف كتب و تدريس طلاب هما نطور
بحالت مسودگی مانده بود پاك نویس کرده قابل اشاعه و استفاده ساخت چنانچه این واقعه را محمد علی در
دیباچه که برین شرح افزوده بیان میکند :

میگوید بنده خاکسار ذره بیمقدار الراجى الى رحمة ربه القوى محمد على الریاضی آنکه چون والد
این احقر العباد برتحریر اقليدس شرحی مبسوط معنی که مسمی بتقریر التحریر است بزبان فارسی
نوشته ..... خواستند که بر تحریر کتاب مجسطی که مشکل ترین کتب علم هیئت است بابراهین
هندسی و درین رصد بی نظیری که دست فکر هر کس از ریاضی دان بد امن معانیش نمیتواند رسید
و زور خیال هر یکی از هیئت دان لنگر معانیش نتوان جنبانید. نیز شرحی بزبان فارسی بافوائد دیگر
بنویسند که برای هر طالبی بکار آید ..... دور آخر سلطنت فر دوس آرامگاه محمد شاه مسوده آن
تمام تحریر یافت . و بسبب بعضی از موانع که شغل کتب دیگر باشد و عدم فراغ از دیگر امورمبیضه
آن در حیز تعویق افتاد . الحال من بی بضاعت عاکف زاويه جهالت خصوصاً در علم ریاضی که
دران ریاضت معتد به نکرده و آشنائی پیدا نساخته و از بوی ریاض ریاضی نمدوشه ؛ والد گرامی
خواست که آن مسوده را مبیضه نویسد بحسب آنچه در خاطر قاتر این ناقص درآید متن را .... »

بعد از این بیاض دیباچه خیر الله است که سابقا نگارش یافت و در پی آن این عبارت
از محمد علی است :

١٤١


( صفحة ١٤٢ )
کابل
( شمارهٔ چهارم و پنجم )

و من مترجم میگویم که این اخبار شارح به بیضه ساختن تا نوشتن دیباچه بود و زیاده ازان سبب
بعضی از مشاغل اتفاق نیفتاد . چنانچه ساختن شرح زلالی و شرح خواجه حافظ و درس کتب ریاضی
این حقیر فقیر خواست که تا این محنت ضائع نشود جرأت در نوشتن بیضه نمود والا چه نسبت خاك را
باعالم پاك . . . . . »

محمد علی ریاضی آخرین شخصی است از نسل احمد معمار که ما او را شناخته و بشرح حال او پرداختم
ترجمهٔ این خانواده هم که اقلاً يك قرن ونیم در لاهور و دهلی خدمات معماری وهندسه و ریاضی را
انجام داده اند بنام او خاتمه پذیرفت .

پس ازین تفصیل و توضیح حیثیت این خانواده بی مناسب نیست که مثنوی لطف الله را که دران
از خانواده یعنی از پدر و برادران و شخص خود شرحی نموده مسلسلاً بنویسیم تا همگنان را بر صدق
بیان او وثوقی حاصل شده در اصل معمار و مهندس عمارتهای تاج ولعل قلعه ترددی باقی نماند : —

شاه جهان داور گیتی ستان
روشنی دودهٔ صاحب قران
عرش برین قبهٔ خرگاه اوست
رشك فلك سدهٔ درگاه اوست
احمد معمار که در فن خویش
سرقدم از اهل هنر بود پیش
واقف تحریر و مقالات آن
آلهٔ اشکال و حوالات آن
حال کواکب شده معلوم او
سر مجسطی شده مفهوم او
از طرف داور گیتی جناب
نادر عصر آمده او را خطاب
بود عمارت گر آن پادشاه
داشت درا نحضرت فرخنده راه
آگره چوشد مضرب رایات شاه
بسکه برو بود عنایات شاه
کرد بحكم شهٔ کشور کشا
روضهٔ ممتاز محل را بنا
باز بحکم شهٔ انجم سپاه
شاه جهان داور گیتی پناه
قلعهٔ دهلی که ندارد نظیر
کرد بنا احمد روشن ضمیر
این دو عمارت که بیان کرده ایم
در صفتش خامه روان کرده ایم
يك هنر از گنج هنرهای اوست
يك گهر از کان گهرهای اوست
چون نبود عالم فانی مقر
کرد سوی عالم باقی سفر
پس سه پسر ماند زمرد سترگ
زان سه عطاء الله رشیدی بزرگ
نادر عصر خود و مشهور شهر
عالم و علامه و دانای دهر
مرد هنر پرور و استاد فن
فاضل و دانشور و حبر زمن
مخزن علم آمده تالیف او
گنج هنر هاست تصانیف او
نثروی از آب روان پاکتر
نظم خوشش غیرت سلك گهر

٤٤٢


( صفحة ١٤٣ )
معمار تاج محل و اهل قلمه
( سال ششم )

منكه سخن پرور و دانشورم
منكه ربودم ز جهان گوی علم
منكه شده آگه سر نهان
ثانی آن هر سه برادرمتم
گر چه مهندس بقلم از شه است
ثالث آن هر سه برادر بسال
ماهمه معمار و عمارت گریم
ليك بنود قصر کلامش عجب
گرچه کم است سال وی از سال من
نتروی از نظم گهر بار تر
دیده ز نور سخنش پرضیا
گنج هنر آمده در مشت او
گر چه منم بی سخن استاد فن
بنده آن حبر سخن پرورم
از دمش یافته ام بوی علم
ازدم او یافته ام قوت جان
هندسه یکفن بود از صدقتم
نام من دل شده لطف الله است
آمده نور الله صاحب کمال
ما همه استاد و سخن پروریم
زان شده معمار مر او را لقب
پیش بود حال وی از حال من
نظم ز نثر آمده هموار تر
طبع ز لطف سخنش پر صفا
خفت قلم رانده سه انگشت او
آن يك و اين يك بود استاد من

کر چه مرا هست مهندس لقب
هندسه زان هر سه برادر طلب

٤٤٣


ارمغان بدخشان
نگارش جناب شاه عبد الله خان بدخشی
امیر محمد جمیل :
کنیۀ حضرتش ، محمد جمیل بدخشی البهارستانی ابن ابو تراب بدخشی ، از شهر تاریخی بهارستان « بهارك » بدخشان است نسب ممدوح بحضرت حارث رضی الله عنه منتهی میشود ، عالم متقی ومتورع ودارای ذکا و فهم بزرگی بوده در شهر کشمير تحصیل کمالات کرده و در علوم فقه مخصوصاً مقام منيعی دریافته است سال وفاتش سنه ۱۰۱۱ هجری قمری است از قراریکه شرح احوال او در تذکره های شعرای بدخشان امثال تذکره مرتبه ( میريار بيك خان ) وكتاب بهار بدخشان مؤلفه فاضل محترم آقای سيد عبدالكريم خان بدخشی و غيره معلوم میشود مشار اليه کتاب بزرگی مسمی به « نظم عقاید » تالیف کرده است .
شخص موصوف شاعر با ذوق و دوستدار عالم اسلام و دارای قریحه خداداد بوده است ، نشیده که در ذيل ثبت ميگردد بهترین گواهـا ، صفای نيت و اعتقاد و نمونۀ ثابت بلندی درجات علمی او بحساب می رود .
مو عظام :
ای راه رو طريق اسلام
کين باديه ايست بس خطرناك
بی بدرقه پا منه درين راه
آن بدرقه در طريق علم است
علم آر بدست تا توانی
دانسته در ين طريق نه گام
عاجز شده كبار وان ادراك
از رهزن جهل باش آگاه
در راه طلب رفيق علم است
تا در ره جهل در نما نی
آنگاه قدم درین سفر نه
عالم چوشدی كنون سفر به
آثار شاعرانه موصوف در دسترس استفاده بسيار است ، اما اكثراً بهمين سبك وبیشتر درلباس تصوف عرض اندام دارد كلامش دقیق و پر معنی و مضامین آنها موثر و دارای جذبه های شور آور علمی ميباشد .
٤٤٤


( صفحة ١٤٥ ) ارمغان بدخشان ( سال ششم )

ابوالفيض، حضرت:

محمد سعيد ، ملقب و مشهور به حضرت از اهالی « سر شهر بهارستان » بدخشان است ، در حدود سنه ١٠٥٠ امرار حیات داشته تاریخ ميلاد و وفاتش به طور واضح معلوم نمی شود این قدر از شرح احوال خود ابوالفيض مستفاد می گردد كه که مشار الیه در معیت « سلیمان شاه » حكمفرمای دوره ملوك الطوایفی بدخشان به تسخیر چترال عازم شده و بعد از تصرف بر حدود چترال ریاست امور ادارتی « كنجوت » از طرف سلیمان شاه برای مذكور مفوض گردیده و چندی دران دیار بسر برده بالاخره در موقعیكه « كامران حسن » برادر سليمان شاه ، بر عليه برادر خود اقدام به جنگ نموده او را مغلوب نموده ( ١٠٥٠ ) و مملكت را به ید تصرف خود درآورد ، حكام جدید از طرف خود بهر طرف ملك مامور و عاملین دوره برادرش را معزول نمودن گرفت . ابوالفيض ، از خوف کامران حسن فرار اختیار کرده از راه پامیر بطرف ترکستان شرقی غربیت نموده ، متباقی عمر را دران ديار بسر برد وبالاخره ، در شهر کاشغر برحمت ایزدی پیوسته در آنجا مدفون گردید .

حاجی قتلو .

ابوالفيض موصوف را اصلاً از کاشغر محسوب میكنند ، اما درین مسئله كه ابوالفيض حضرة بدخشی است هیچ جای شبه واعتراضی موجود نمیباشد برای ثبوت بدخشانی بودن ( حضرت ) و به تذكار مقام فضل و کمال ادبیانه او این غزل ملیحش را انتخاب و بمطالعۀ قاریین محترم ارائه می دارم .

فلك آواره ز كهسار بدخشانم کرد همدم ناله و فرياد غريبانم كرد
منکه چون بلبل نالان بچمیدم بچمن زچه صياد قضا بسته زندانم کرد
داشتم خاطر جمع از غم آشوب جهان ذوق پابندی زلف تو پریشانم كرد
سبب وصل چو پروانه نثارت نشدم عشق در مشهد هجران توقربانم کرد

شب بياد كمرت کرد خیالم جولان
دیده ام موی کشید آخر و گریانم کرد

استعمال ( تشبیهات مطلقه ) در مصرع سوم و پنجم وتذکار ( مبالغه ) در مصرع چهارم با آن همه تناسب و تلازم مخصوصه ( بدیعه ) که در طرز سخنوری حضرت موجود است خیلی جذاب ودلفریب بوده و به ترتیب موزنی به ادای آن پرداخته است .

٤٤٥


( صفحۀ ١٤٦ ) کابل ( شمارۀ چهارم و پنجم )

اظهر

حضرت میر احمد المجددی ، المتخلص به ( اظهر ) از مشاهیر فضلای بدخشان شمرده میشوند .

نسب شریفش به هفت واسطه بحضرت مجدد الف ثانی قدس الله سره العزیز و به سی و چهار مرتبه
بحضرت فاروق اعظم سیدنا عمر ابن الخطاب رضی الله تعالی عنه منتهی میشود .

ولادت باسعادتش در سنۀ ١٢٠٦ در شهر پشاور بوقوع آمده در سن طفولیت تحت تربیۀ والد
بزرگوار خویش بخواندن درس پرداخته و توام به ایام رشد بحکم ارشاد « اطلبو العلم و لو كان بالصين »
عازم خطۀ فاخرۀ بخارا که دران عصر معدن علوم و منبع معارف بود گردیده ، مدت دوازده سال
دران دیار به تحصیل علوم پرداخته نصاب مضامین علوم مقرره مدارس بخارا را طی کرده ، در علم قال
بمرتبۀ ( مولويت ) مرتقى و در علم حال خرقه خلافت و رقم ارشاد از دست حق پرست حضرت
( میان فضل مجدد صاحب ) مجددی قدس الله سره الباری که از سر سلسلۀ علما و مشایخ آنعهد شمرده
می شد ند پوشیدند در سنۀ ١٢٣٥ بعد از ختم علوم بعزم مراجعت به پشاور وارد بدخشان گردیده
و از طرف فضلا و اهالی بدخشان با تجلیلات شایانی که در خور مقام فضل و کمال اظهر بود پذیرائی شد
بالاخره بحسب درخواست اهالی بدخشان در شهر جرم متوطن و از طرف میر سلطان شاه والی
بدخشان که شرح احوالش آتیآً مذکور خواهد شد ، معاش کافی برای شان مقرر و علاوتاً
( قلعه گنبد ) نام موضع دلارا و خوش هوای جرم که از بهترین نقاط آن شهر بحساب میرود با مقدار
کافی اراضی مزروعی که کفاف تعیش آنها و منسوبین ایشانرا نموده بتواند برای شان تخصیص داده
شد . لهذا این ذات فاضل در منطقۀ جرم اقامت اختیار فرموده به تدریس علوم پرداخت . اولاد های
جناب ممدوح مغفور نیز بعد از ارتحال اظهر جرم را به صفت وطن حقیقی خود شمرده و تا کنون دران
جا عمر بسر می برند ، آقای غلام نبی خان مجددی وکیل ملی اهالی جرم بدخشان که از نواده های
این ذات اجل محسوب بوده و امسال در شهر کابل فوت گردید تخلص شاعرانۀ خود را « جرمی »
قرار داده است که انشاالله شرح احوال شان مفصلاً معروض خواهد شد .

خلاصه اظهر از کامل ترین فضلای بدخشان و يك یادگار صحیح خاندان جلیل القدر مجددیه
شریفه بوده در طریق اجتهادات علمی مساعی مالا یطاقی را متحمل گردیده بارها ، ممالك بلخ ، بخارا ،
تاشکند یارکند ، کوچار آقسو ، ختن ، هندوستانرا سیاحت کرده اخراً در سنۀ ١٢٦٩ عازم سمت ترکستان
شرقی گردیده درهمان سنه در شهر یارکند از دنیا رحلت و در جوار مزار حضرت عبد الرحمن غازی
مجددی مدفون شده اند اظهر ، کتب زیادی در علوم مختلفه تالیف کرده و تا اندازۀ که در اثر تتبعات
لازمه معلوم گردیده عده مولفات شان بالغ بر ( نزده ) جلد کتاب میشود که فهرست آنها در مقدمه
یکی از مولفات شان بدین تفصیل ثبت است :

١٤٦


( صفحه ١٤٧ )
ارمغان بدخشان
( سال ششم )

(١) جامع الزرات (٢) هفت مجلس (٣) جامع الدنايت (٤) اربعين چهل حديث مع شرح (٥) صنايع الرحمن (٦) سبيل الرشاد (٧) مناقب الطاهرين (٨) وظايف البنى (٩) اسرار المحسنين (١٠) ربيع المساكين (١١) ديوان مخمس در حمد ونعت (١٢) ديوان غزليات (١٣) مثنوى ٦ جلد (١٤) بحرالمواعظ (١٥) كنز السلاطين (١٦) طريق الطالبين (١٧) سلسله الاوليا (١٨) ذكر السالكين (١٩)مواهب غيب
از جمله كتب مذكور فعلاً بعض نسخه هاى معتبر قلمى آن كه در كتابخانه ( جناب آقاى غلام نبى خان مجددى مرحوم موجود است ؛ کتب ذیل است كه ازانها نام مى بريم .
(١) طريق الطالبين در تصوف (٢) سلسله الاوليا در فضايل سادات (٣) ذكر السالكين در تصوف بنام شاه عبدالرحمن خان ابن قباد خان ابن شاه ونجی خان تحریر شده (٤) كنز السلاطين ، در پند واندرز پادشاهان (٥) مواهب غيب (٦) سبيل الرشاد تصوف (٧) اسرار المحسنين تصوف (٨) چند اوراق پراگنده از غزلیات ومثنویات نمونه کلام فى الحمد الملك العلام جل سبحانه !
در رهت عاجز پیری پشت خم آورده ام
جبهة خجلت بجاى سجده نم آورده ام
عمر اندر نامه غفلت زسر تا هوش رفت
اندرین جنگ ازقوا يك زير بم آورده ام
اندرین صحرا که از تکلیف دام چیده اند
از عمل چون صیدوحشت خورده ام آورده ام
گر ندامت بهر قطع نا پسند یها بود
من ز آه صبحدم تیغ دو دم آورده ام
در مساجد باهوای نفس چون در ساختم
رو به محراب صمد کردم صنم آورده ام
اندرین دارالشفا از درد دل غافل کنون
از دکان نفس سوء معجون سم آورده ام
نرد ثور عام خور شید کرم بخش عطا
با هزاران معصیت شام ستم آورده ام
گرز غفلت رو سیاه ودل چو سنگ خاره ام
بردرت موى سفيد و چشم نم آورده ام
از کرم از زشتی کردار اطهر در گذار
هر چه آوردم به امید کرم آورده ام
چون آثار فکری این ذات اجل يك مجموعه حكم وفضايل معنویه است لازم ميشمارم عقايد فلسفی او را بذريعة این غزل خودش روشن تر کرده باشم .
هرکه جام نشأ در دنیا بعشرت می خورد
عاقبت رنج خمار ازدست حسرت می خورد
جان بقربانگاه عشق الله اکبر می زند
تن ز خوشنودی کجا از تیغ وحشت می خورد
مرحبا ای سوزش عشق از نمك پاشيدنت
كاستخوانم را هما اکنون بلذت می خورد
هرکه از کیش پدر بیرون نیاید ، عاقبت
ملك موروثى بعقبى باغ جنت می خورد

٤٤٧


( صفحه ١٤٨ ) کابل ( شماره چهار و پنجم )

نيك و بد در سفره اهل كرم يكسان بود
كافر و مؤمن بدنيا خوان نعمت می خورد
هر كه از شهر اوامر در مناهی رو نهد
از وطن خارج بهر جا ضرب غربت می خورد

گر نگهدارد دهان امروز از شرب و حرام
در قیامت اظهر آنکس آب رحمت می خورد

غزل دیگر :

دانيكه ، لاله را ز چه خون گشت جام او ؟
از عمر نیم روز بود تلخ ، كام او
« نام نکو نتیجه عمر ابد دهد
هرگز نمیرد آنکه نرد است نام او»
صياد ما كه دانه خالش تهی مباد
مرغی نیامد آنكه نشد صيد دام او
هر چند جای لعل بود تاج خسرو ان
خون گشته از فراق بدخشان تمام او
نفسی که رام گشت بفرمان ایزدی
گردند وحشیان جهان جمله رام او

اظهر کسیکه نشأ صبح وصال یافت
باشد چو جام باده شفق مست جام او

٤٤٨


محفل دعوت قونسلگری شاهی افغانستان در بمبائی بمناسبت جشن هجدهمین سال استقلال وطن


[BLANK PAGE]


گذار شات هجدهمین سال
استقلال وطن
قرار یکه سال گذشته جشن استقلال وطن خیلی بتجلیلات و ترتیبات فوق العاده
پذیرایی شده وعلاقه و محبت این روزهای پر افتخار تاریخی در قلوب اولاد امروزه
وطن تزریق میشد درین که هجدهمین سال جشن استقلال وطن و سومین بار است
که بدوره زمامداری اعلیحضرت محمد ظاهر شاه خلد الله تعالی ملکه تصادف میکند
بارادة سنية ملوكانه وتوجهات مخصوصة والا حضرت اقدس ج ٠ع ٠ج صدر اعظم
صاحب وغ ٠ ج ٠ ١ ٠ ا ٠ نشان والا حضرت وکیل صاحب تر تیبات و تجلیلات
فوق العادة را دارا بوده و از آغاز این رزو فیروز الی روز اختتام هر گونه وسائل
تفریح وسرور از قبیل رسم گذشت عسکری، انداخت عسکری مسابقه های، هاکی، والی
بال، تینس، کرکت، فت بال و غیره همچنان تما شات هر قسم سرود ها و
موزيك ها و راديو و غیره وسائل سرور که باقی جرائد وطن بتفصیل متذکر ازان
شده اند خیلی بمسرت و حرارت سپری شده و مخصوصاً بروز اول جشن که مصادف
بوده بروز جمعه ۲۲ اسد ذات همایونی در سلام خانه صورتیکه قبلاً هیئت معظم دولت
و هیئت های شورای محترم ملی و اعیان و هیئت محترم کور دپلومات و دیگر مامورین و
معززین حاضر شده بودند ذات همایونی افتتاح جشن را بنطق آتی فرمودند.
نطق اعلیحضرت معظم همایونی
بتقریب افتتاح هجدهمین جشن استقلال وطن
بسم الله الرحمن الرحيم
«ملت عزیز من!»
«این جشن باشکوه ملی را که بمناسبت ورود هجدهمین سال استقلال
وطن ترتیب و تزئین یافته بنام نامی خداوند کریم و تمنای سعادت شامات
٤٤٩


( صفحه ١٥٠ )
کابل
( شمارهٔ چهارم و پنجم )

عزیزم افتتاح مینمایم و مفاخر نعمت جهانقیمت استقلال را با تمنیات قلبی
خویش بفرد فرد شما رعا یای صداقت شعارم تبريك و تهانی میگویم . »
« عزیزان من ! معنی لغوی استقلال بقوت خود ایستادن است و لی
در اصطلاح عصر حاضر استقلال عبارت از استعداد و قوه ایست كه يك
حكومت بدون اذن يا مداخلت غير مفاد عمومیه و خواهشات مادیه و معنویهٔ
خود را حسب دلخواه استعمال و اجرا نماید . استقلال برای حكومتهائیكه
در صحنهٔ دنيا اظهار موجوديت مینمايند نخستين شالوده نهضت اجتماعی
تسلیم شده است . ملت هائیكه باین صفت عالیه خود را آراسته
گردانیده اند گویا بقوه و دارائی خود تکیه زده و در عالم دنیا از جمیع
حقوق اجتماعی بهره ورند . »
« افغانستان عزيز كه از ۱۸ سال باین طرف استقلال خود را تامین
نموده و در قطار دول عالم یکی از ملل حيه بشار است الحمدالله در قبال
مساعدتهای بخت و مظفریتهائیكه از نتائج استقلال برایش رسیده در جميع
اعمال قولى و فعلی و تمایلات انفرادی و اجتماعی که با عالم بشریت در دائرهٔ
حقوق خود مینماید مختار و آزاد بوده موافق بتكامل عصر و زمان
رفتار دارد . »
« این نعمت بزرگ که ما در هر سال بيادگار آن جشن میگیریم
...


( صفحهٔ ١٥١ ) گذارشات هجدهمین سال استقلال ( سال ششم )

محصول جان بازی ها وقیمت خونهای پاك شهدای استقلال است که درین
راه جانهای خود را فدا کرده اند حقیقتاً خدمات مجاهدین که سرهای
خود را بکف دست گرفته و بفدا ساختن حیات خود ها برای افغا نستان
ونژاد آیندهٔ آن زند گانی باشرف وسرخ روئی کمائی کرده اند تقدیر
بلندی میخواهد که ما اجر این کردار نيك شانرا از خداوند خواهانیم
فدویت شهدای استقلال وغازیانیکه درین مرحله ( حیات وممات ) مجاهدت
کرده اند الی الابد در پیشانی آمال وعزت افغانستان مرتسم خواهد بو د
در عنوان تاریخ تجدد ما جا خواهد داشت من بارواح محصل استقلال
و ناجی وطن اعلیحضرت محمد نادر شاه شهید وتمام شهدای معرکهٔ استقلال
دعای مغفرت میفرستم واز افسران و افرادیکه در جهاد استقلال خدمت
کرده اند و تاهنوز در قید حیات هستند اظهار تشکر وامتنان مینمایم . »
« عزیزان من ! نخستین چیزیکه استقلال را از خطرات و زوال حفاظه
مینمایدنشرعلم وعرفان ووجوديك عسكر باروح و تواناست در تعمیم معارف
و تحصیل تعلیم اولادهای تان که مرجع آمال فردای این مملکت هستند
ومقدرات آینده افغانستان به آنها تعلق میگیرد کوشش زیاد باید کرد .
حس اطاعت، ثبات، دلاوری، اتفاق، بیداری، جان فشانی، که از صفات
خاصه عسکری است باید در وجود عساکر ما تقویه شود زیرا چیزیکه یك

٤٥١


( صفحۀ ١٥٢ ) کابل ( شمارۀ چهارم و پنجم )

افغان را بفدا کردن جان در راه وطن حاضر می‌سازد اولاً اسلامیت متین
و ثانياً همین صفات آهنین است و بس .»
« عسکر افغانستان الحمدلله در تعلیم و تربیه ، درتجهیزات و اسلحه نظر
باعصار گذشته آن قدر پیشرفت نموده که امروز می توانیم برعسکر خود
اطمینان کنیم ولی وزارت حربیه وتمام افسران عسکری درین راه مکلف
هستند که بکوشش واهتمام ایشان نظام افغانی به تعلیم و تربیه معتاد شوند
تا حقوق وطن را بدرستی محافظه بتوانند .»
« عزیزان من ! جشن‌ها و میله‌های ملی برای مسرت و خوشی است
بدین جهت برای شما توصیه میکنم که ایام جشن را بخرمی وخوش حالی
بگذرانید درحفله‌ها و تماشا گاه آن شامل گردیده وقت خود را خوش
بگذرانید کدورت و رنجش که ازهم دگر داشته باشید بپاس این مسرت
عمومی وفرحت ملی بصلح و برادری مبدل سازید چون قوای عسكرى يك
مملکت نگهبان استقلال آن گفته میشود برادرهای عسکری تانرا بنظر
احترام دیده و همۀ تان شوق ومحبت این خدمت باشرافت را در دل و
دماغ بپرورانید »
« درخاتمه عموم ملت عزیزم را مسعود ونيك نام دارین خواسته از
٤٥٢


( صفحه ١٥٣ )
گزارشات هجدهمین سال استقلال
( سال ششم )

خداوند خود مسئلت میدارم آن ترقیاتیرا که بلند تر از آرزوی من است
برای وطن عزیزم نصیب فرماید . »
« پاینده باد استقلال افغانستان»
« غالب و فاتح باد عسکر افغانستان»

معروضهٔ تبریکیهٔ شورای ملی
بحضور همایونی
« بسم الرحمن الرحیم »
اعلیحضرت پادشاه معظم ما !
حضرت خالق متعال را شکر گذاریم که درین ساعت فرخنده جشن
سال هجدهمین استقلال وطن بسلامتی و عافیت ذات مبارك شاهانه و خوش
بختی مملکت عزیز ما افتتاح می یابد درین موقع مقدم تر از همه لازم میدانیم
خدمات قیمتدار اعلیحضرت غازی محمد نادر شاه شهید سعید پدر مغفور شما را
که بنیان استقلال و شالودهٔ ترقی و امنیت را در افغانستان بر قرار کرده
پیش نظر داشته بروح پاك آن شاه نامور دعای مغفرت بخوانیم یقین است
روح مبارك شان همیشه ناظر احوال ما است و از برکت آن روح مبارك
بسا موفقیاتی در سایهٔ زمامداری اعلیحضرت نصیب افغانستان شود .
درین دورهٔ مسعود که هر گونه وسائل رفاه و آسایش ملت فراهم
٤٥٣


( صفحه ١٠٤ )
کابل
( شماره چهارم و پنجم )

است جای بسی مسرت و امیدواری است که الحمدالله تعالی از لطف
و مرحمت حضرت باری و توجهات بهی خواهانه ملوکانه شما همه امور
کشوری و عسکری مملکت بطرف نهضت و ارتقا سیر میکند .

اعلیحضرتا !
ملت افغانستان حسن نظریات ملت پرورانه و وطن دوستی اعلیحضرت
شما را که باساس خط مشی پدر بزر گوار تان باین مملکت ابراز مساعی
می فرمائید بخوبی احساس نموده و فهمیده اند لهذا همه او امر و ارشاداتى را
که مبنی بر مفاد ملی و تعالی وطن اصدار می یابد با نیت پاک ودلهای مملو
از خلوص پذیرفته اجرا و اطاعت مینمایند و دوره حکومت اعلیحضرت را
مهد آسایش و مایه خوش بختی خود میدانند .

اعلیحضرتا : اهمیت و شئونات استقلال وطن را بنظر بسیار قدر واحترام
دیده و بحضور همایونی اطمینان میدهیم که برای و قایه حقوق و شرافت
ملی خود به تحت قیادت شاهانه تا آخرین صرف قوا و فدا کاریها
حاضر هستیم .

درخاتمه تبریکات خلوصیت مندانه را تجدید نموده بروح پاك اعلیحضرت
شهید سعید رحمةالله علیه و تمام شهدای راه استقلال دعای مغفرت اهدا و

٤٠٤


( صفحه ١٥٥ )
گزارشات هجدهمین سال استقلال
( سال ششم )

عافیت وسلامتی ذات مبارك همایونی را با سعادت ملت و وطن از خداوند متعال استدعا مینمائیم .
زنده باد اعلیحضرت پادشاه عزیز ما
پائنده با د استقلال افغانستان

نطق و الاحضرت صدر اعظم صاحب
بسم الله الرحمن الرحیم

اعلیحضرتا :

اولا باین تقریب سعید مراتب تبریکات وتهانی خالصانه را به حضور مبارک معروض میداریم و از خدای متعال التماس مینمائیم که افغانستان در ظل قیادت و زمامداری اعلیحضرت بترقیات بیشماری نائل آید .
اعلیحضرتا، به حضور همایونی شما یقین و اطمینان میدهیم که در اجرای فرمایشات ملوکانه و تطبیق نیات و آمال بیغرضانه اعلیحضرت جد و جهد نموده به حصول رضای ملوکانه که عین رضا مندی و خوشنودی او تعالی است با تمام قوا ابراز مساعی خواهیم کرد اتفاق و اتحاد و اشتراك مساعی ملت و حکومت بما یقین میدهد که روز بروز زمینه پیشرفت و تعالی در مملکت فراهم و ما و همه مامورین دولت موفق گردیم تا بر حسب منظور پاك همایونی و وجیبه ملی خود بوطن خدمتی را که شایسته و سزاوار اولاد صالح آن است ابراز دهیم و همان طوریکه رضائیت پدر بزرگوار شما را حاصل داشته ایم رضائیت اعلیحضرت شما را نیز تحصیل نمائیم .

خداوند ببرکت حضرت خاتم المرسلین افغانستان را بزیر لوای شریعت مطهر نبوی و سایه زمامداری اعلیحضرت بمدارج بلند ترقی برساند و با علیحضرت شهید سعید پدر نامور شما که محصل استقلال ونجات مملکت و مؤسس ترقیات و افتخارات افغانستان است درجات عالی نصیب و کرامت فرماید .

سواد تبریکه شیخ السفرا بحضور مبارك همایونی
قبل از افتتاحیه جشن در قصر دلکشا

اعلیحضرتا ! بتقریب جشن ملی استقلال افغانی افتخار دارم با علیحضرت شما تبریکات صمیمی همقطاران محترمم را که این جا حاضر اند با تبریکات خودم تقدیم نموده همچنان بهترین آرزوهای خودمانرا برای خوشبختی و بهبودی اعلیحضرت و برای سعادت مملکتشان ابراز نمائیم .

١٥٥


( صفحه ١٥٦ )
کابل
( شماره چهارم و پنجم )

نطق اعلیحضرت همایونی بجواب شیخ السفرا

« جناب شیخ السفرا ! »
« نسبت بتبریکات و احساسات دوستانۀ جناب شما و همقطاران محترم تان که درین موقع هجدهمین
سال گرة استقلال افغانستان اظهار فرمودید مسرت داشته و امید وا ریم مناسبات ودادیه و روابط
حسنة افغانستان با دول متحابه بیش از پیش در ترقی وتزاید باشد . »

خطابه ها و منظومه هائیکه فضلای وطن باستقبال جشن باشکوه استقلال
و هم بغرض استفاده اهالی کشور سروده و نگاشته اند :
نگارش جناب محمد قدیر خان تره کی
عزیزان من ! خواستم امشب در موضوع يك اصل مهمی با شما صحبت کنم : البته همه میدانید که
در برابر وظایفیکه انسان موظف است به شخص خود واهل بیت خود انجام بدهد یکی هم وظیفه
اخلاقی است که هر فرد دیناً و ایماناً موظف است بانجام آن همت گمارد .
مملکت شبیه است بيك جسم واحد ذی روحیکه دارای آمال و آرزوی بی شماری میباشد و این
آمال و آرزو همان آمالی است که از افراد ملت اجتماع نموده دارای مرکزیت گردیده است زیرا
ملت يك جمعیتی است متشکل از افراد که در تحت قانون واحد ، ارادة واحد زمامدار واحد اداره
کرده میشود ؛ مثلا تمام اهالی این مملکت مطیع اوامر و ارادات يك شهریار عادل بوده اصلا و حیاةً
متحد است و ازین جهت میگوئیم دولت افغانستان : چون پدرهای ما بهمین خاك مقدس تولد شدند ،
حیات بسر بردند و ماهم در همین جا متولد شده زندگانی میکنیم و از نعمای حیات لذت می بریم پس
باید این مملکت را دوست بداریم و در راه ترقی و تعالی آن از هیچگونه مجاهدت دریغ نکنیم ؛ در هر گوشة
وطن ما آثار و بقایای اجداد ما دیده میشود و خاطرات قدیمۀ این مملکت در قلوب تمام افراد وطن
آمال و آرزوی واحدی را بوجود میآرد لهذا خلقتاً مکلفیم از راه حسن معاشرت و محبت با برادران
هم وطن خود پیش بیائیم و اگر این اصل مهم که عبارت از محبت است در قلوب تمام افراد مملکت جا
گرفت در ان وقت حتماً افراد مملکت بيك ديگر شان طوری اعتماد خواهند نمود که گوئی ارواح واحدی
است که در بدن های متعدد جا گرفته است زیرا دران وقت در منفعت ، مضرت ، فخرت متحد میباشند .
با اینهم این اتحاد و منافع و مضرت و این امتزاج مقاصد و محبت نمی تواند اسباب سعادت و
٤٥٦


فوتوی وزارت جلیله حربیه


( صفحه ١٥٧ )
وظائف مدنیه یا اخلاق اجتماعی
( سال ششم )
سلامت يك ملت را کاملا تامین کند بلکه لازم است تجلیگاه این محبت و شفقت آغوش دولت را که در زیر جناح مامون خود حیات و سعادت ملت را وقایه میکنند دانست و تمثال مشخص این دولت پادشاه و اوامر و نواهی او قوانینی است که بذریعه حکومت اجرا کرده میشود .
وظائف اهل مملکت :
انسان مخلوقی است اجتماعی یعنی خدای خالق جل جلاله انسان را طوری خلق فرموده است که باید بصورت اجتماع زندگانی کنند و خدای تعالی با اراده ازلیه و ربانیه خود هر جمعیت را در تحت اوامر و اراده يك اولی الامر و يك پادشاهیکه بحکم و اراده عادلانه و پدرانه خود حافظ امن و اقامه عدل بین الناس باشد قرار داده فرموده است : « اطیعوالله و اطیعوالرسول و اولی الامر منکم» که یعنی مطیع باشید بخدا و رسول و پادشاه خود ؛ این امر خداوندی که فریضه تمام مسلمین است در دنیای مدنی میتوان ازان استفاده های زیادی نمود و این است درجه استفاده آن را بغرض میرسانم :
اطاعت باصول موضوعه حکومت
گفتیم حکومت هیئتی است که باواده شفقت کارانه پادشاه تشکیل شده برای تامین امن و صلاح در مملکت وحفظ حقوق افراد اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اص اصابات بمستويات شديدة من الفيروس.
* فيروس الممارو المائي الورداني: توجد أعراض أخرى متطابقة مع أعراض الإصابة بفيروس موزيك الخوخ مع اختلافات بسيطة في ألوان أوراق النبات. في حين أن الفيروس يبدو أنه لا يسبب ضررًا كبيرًا في حالته الطبيعية، إلا أنه قد يسبب مرض تقرحات التفاح إذا صاحب الفيروس الخفي.
* فيروس تبقع التفاح المتقشر: يتكون هذا الفيروس في التفاح على شكل حلقات صغيرة فاتحة اللون بقطر (2-5 ملم) على الأوراق والنمو الجديد. يتأخر نضج الأوراق، بينما في أشجار الكمثرى، تظهر الأعراض على الثمار الصغيرة على شكل نمو متفاوت على سطح الجلد. هذا الفيروس لا يصيب الكرز.
* فيروس الشق الصغير للكمثرى: تظهر الأعراض على الأشجار الحساسة مثل صنف الكمثرى بورس بوم، حيث تظهر الشقوق على الثمرة الصغيرة والحديثة ثم يتوقف النمو. ثم تتشوه الثمار بالكامل في الشكل.
* فيروس التبقع الأصفر للتفاح: يظهر على أوراق التفاح بقع دائرية صفراء شاحبة، يختلف حجمها من الصغير إلى الكبير ثم يصبح لونها أخضر شاحبًا وأخيراً تتحول إلى أجزاء بنية ميتة. في بعض الأصناف تظهر بقع على الفروع مصحوبة بتشوه في شكل الثمرة، ولكن لا تظهر أي أعراض على الكرز.

انتقال

ينتقل الفيروس ميكانيكيا بالتطعيم أو البذور[6]

الاهمية الاقتصادية

يعد فيروس القزم الكامن من أخطر فيروسات التي تصيب محاصيل الفاكهة في جميع أنحاء العالم. يتسبب في أضرار جسيمة للأشجار المصابة، مما يؤدي إلى انخفاض النمو وضعف الإنتاج.[7]

انظر أيضاً

* فيروسات نباتية
* فيروس تبرقش التبغ
* فيروس إيريدو
* فيروس موزايك القرنبيط

المراجع

1. International Committee on Taxonomy of Viruses, ed. (12 Jun 2015), ICTV Master Species List 2014 v4 (بالإنجليزية), QID:Q24716610
2. International Committee on Taxonomy of Viruses, ed. (26 May 2016), ICTV Master Species List 2015 v1 (بالإنجليزية), QID:Q24571893
3. Robert R. Martin; Diego Herron; Minsheng Ouyang; Hanu R. Pappu (8 Oct 2015). "Family Pospiviroidae - 2015". Microbiology (Reading, Engl.) (بالإنجليزية). 161 (11): 2029–2030. DOI:10.1099/MIC.0.000171. ISSN:1350-0872. PMID:26453123. QID:Q34394017.
4. "ICTV 9th Report (2011) – Secoviridae". International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) (بالإنجليزية). Archived from the original on 2021-04-14. Retrieved 2021-04-14.
5. "About: فيروس التقزم الكامن في التفاح". dbpedia.org. مؤرشف من الأصل في 2024-06-11. اطلع عليه بتاريخ 2024-06-11.
6. "Apple chlorotic leaf spot virus (ACLSV0)[Overview]| EPPO Global Database". gd.eppo.int. مؤرشف من الأصل في 2023-04-09. اطلع عليه بتاريخ 2024-06-11.
7. "أمراض نبات التفاح Apple". الهندسة الزراعية. 29 يونيو 2019. مؤرشف من الأصل في 2024-03-01. اطلع عليه بتاريخ 2024-06-11.


( صفحه ۱۰۸ )
کابل
( شماره چهارم و پنجم )

ای ملت عزیز ! این است يك صفحه از اخلاق اجتماعی افغان ها که به نهایت اختصار عرض شد
و البته میتوانید تخمین کنید که احترام با وامر ودساتير موضوعه حکومت که موافق قیاسی که بشرع
غرای محمدی صلی الله علیه وسلم میباشد دارای چندین فوائد بست که بآن صورت میتوان از يك طرف
جلو قبائح وسيآت را سد نمود از طرف دیگر باعث خوشنودی خدا ( ج ) و رسول الله ص و
پادشاهیکه دیگر هیچ آریزو ئی بجز رفاه و تعالی شما ملت در دل ندارد میشوید .

تهنیت جشن
از طبع جناب قاری عبد الله خان ملك الشعرا

حیات با شرف و زندگانی پیراد
نصیبه ایست خوش از بهر ملت آزاد
سعادتی که جهان آرزوی او دارد
زمانه در کف آزادیش زمام نهاد
مدار زندگی عالم است آزادی
مبا زحیس نفس این لطیفه شد ارشاد
هوای عالم آزادگی هوای خوشی است
که مردمش همه زنده است و کشورش همه شاد
درین محیط هر انکس که پرورش یابد
نه جور غیر به بند نه ذل استعباد
درین چمن بود از صرصر خزان ایمن
بیمن آنکه نهادند نام سر و آزاد
بفر دولت جاوید ملتی نازد
که اختیار خودش را بدست غیر نداد
خیال ملت بیدار کی شود فاسد
اگر چه هست جهان کار گاه کون وفساد
خوش آ نمحیط که میرورد بدامن خویش
گزیده مردم بیدار صاحب استعداد
پی مصالح خود جد و جهد میورزد
نه در امور معاشش فتور و نی بیعاد
چگونه غول ره او شود هوا و هوس
چو راهرو نشود منحرف ز راه رشاد
چرا مجاری احوال کس نیکو نشود
چوکارها همه جریان دهد بوفق مراد
بهر کسی نرسد این لطیفه غیبی
که هست در خور این بخشش اهل استعداد
اسیر غیر کجا ذوق این نعیم کجا
که هر کرا نرسد طبع خرم و دل شاد
همیشه شیون مرغ قفس همین باشد
که همچو من دگری در جهان اسیر مباد
برنگ ملت افغان غیور میباید
که بارها بره ننگ سر بمردی داد
فدای همت این قوم با شرف گردم
که هست در کف مرد انگیش تیغ جهاد
بزیر بار کسی دوش همتش خم نیست
از ان همیشه تفنگ خودش بدوش نهاد
فلك چو دید بدیشان تفنگ بردوشش
کمان رستمش از دست بر زمین افتاد
بهمتش دگری زیر آسمان بلید
زمان بچشم ندید و زمین ندارد یاد
کدام عقده لا ینحلش به پیش آمد
که زود ناخن تدبیرش آن گره نکشاد
حریف سخت دل از برق ا و بکداخت
که نرم میشود آهن ز کوره حداد
چو بهر حفظ حقوق خودش زجایر خاست
نجات داد و طن را زتنگ استعباد


( صفحه ١٥٩ )
تهنیت جشن
( سال ششم )
بشادمانی آن کامیابیش هر سال بساط جشن شود پهن در تمام بلاد
زجشن دورۀ هژدهم است و میخواهم دوام دورۀ او از هزار سال زیاد
ورود عید همایون جشن آزادی بشاه و ملك فرخنده اش مبارك باد
شهی که کرد توکل بحضرت بیجون همین که پای براورنگ سلطنت بنهاد
شهی که سبز ز یذلش شده است چشم امید شهی که تازه ز فیضش شده است باغ مراد
شهی که وجه معاش سپاه و مامورین نمود از کرم و لطف خسروانه زیاد
شه معظم فرخنده بخت ظاهر شاه که شد بسایه اش آرامی بلاد و عباد
اگر بدولت او نازشی کند شاید عروس ملك ندید اینچنین جوان داماد
دمیكه همت شاهانه طرح عمران ریخت خرابه که بهر گوشه بود شد آباد
کنون که وقت دعا آمده است میخواهم من از خدای جهان آفرین رب عباد
بقای ملك و اقبال شاه وخیر وطن
بفضل خویش خدا این دعا قبول کناد

شور شایق ، بمناسبت ومسرت هجدهم سال میمون فال استقلال

صدای عشرتی ازدل بگوشم بازمی آید که هجده ساله ماه من بچندین نازمی آید
بت رعنای آزادی بصد اعزاز می آید به استقبال نازش دیده یا انداز می آید
فدای جشن استقلال زیبای وطن گردم
بقربان دل خوشنود ابنای وطن گردم
اسیر غیر بودن شیوۀ مردان نمیباشد غلام دیگری گردیدن از وجدان نمیباشد
به ذلت ساختن کار مسلمانان نمیباشد اسارت در کتاب مشرب افغان نمیباشد
خدا ازما نگیرد تا بروز محشر استقلال
که باشد از حیات جاودانی خوشتر استقلال
باین جشن مسرت ای برادر شادمانی کن اسیر کس نه امروز عیش کامرانی کن
بمردی کوش و استقلال خودرا پاسبانی کن بلی در سایۀ شمشیر غیرت زندگانی کن
خدا خشنود دارد روح سربازان آزادی
بنازم برق شمشیر هوا خواهان آزادی
وطن را نامدار وغیرت افزا ساخت استقلال چمن را همر فردوس اعلا ساخت استقلال
همه اسباب آسایش مهیا ساخت استقلال ره و رسم ترقی را هویدا ساخت استقلال
به هجده ساله محبوبت بتاز ایصاحب وجدان
که استقلال می زیبد به شان وشوکت افغان
١٥٩


( صفحه ١٦٠ )
كابل
( شهره چهارم و پنجم )
بحمد الله خوش دیدیم دلهای عزیزان را
که میبینند بايك شوق و ذوقی این چراغانرا
درین ایام می زیبد مسرت هر مسلمان را
چسان آخر ادا سازیم شکر لطف یزدان را
کز استقلال زینت داد این خاک منور را
بدنیا تا مور تر ساخت افغا ن دلا ور را
سرت ای نادر افغان ز خواب ناز بالا کن
شهیدان وطن را در جمال خویش شیدا کن
صفا و زینت این جشن را آخر دو بالا کن
حصول جوهر شمشیر خود اکنون تماشا کن
که مارا ضرب شمشیر تو استقلال بخشیده
به جنگ تل همه مردا نگیهای ترا دیده
اگر چه در غم هجرت بسی خونین جگر بودیم
بهر جا نقش پایت بود چشم خویشتن سودیم
ولی در سایه اقبا ل نور چشمت آسودیم
بود ظاهر که ما افغانیان بسیار مسعو دیم
ندیده هیچ دیده اینچنین شاه جوان بختی
بدنیا نیست مانند جنا بش وارث تختی
وطن آباد باشی شهر یار نوجوان داری
چو شخص صدراعظم حامی بس مهربان داری
بمثل فاتح کابل وزیر نكته دان داری
چوشه محمود غازی نيزيك شير ژیان داری
جوا نان رشید عسكرت نصرت قرین باشد
باجرای امو رت را هبر شرع مبین باشد
استقبال از جشن
از طبع جناب بیتاب
زتر تیبات جشن فرحت افزا
ز پیش ارگ تا حد سیه سنگ
چمن گردیده فرش از مخمل سبز
بود در وازه های جشن هر سو
چنان طياره باشد گرم پرواز
چومژگان در نظرها صف کشیده
از و تا سامعین گردند محظوظ
به پیش رادیو هر يك بنوبت
بهر جا برق مانده تار الفت
گروپ رنگ رنگ بیشمارش
شده حسن چمن اکنون دو بالا
به پیش دیده آید صد تما شا
پای انداز میهمانان سرا پا
ورود دوستان را چشم بر راه
که گوئی هست ایشانرا پذیرا
دکانهای بزرگ پر زاشیا
بو د هر گونه خواننده مهیا
بطرز خود نماید ساز و آوا
پی تنویر و تزئین سركها
نماید همسریها با ثریا
٤٦٠


( صفحهٔ ١٦١ ) تهنیت جشن ( ششم سال )
شعاع برق وجوی آن‌سان نماید که گردد صفحهٔ سیمی طلا
منار یادگار شاه غازی دل روشنه‌لا نرا هست مانا
شعاع لاله گون او دمادم بگوید با زبان حال ما را
که استقلال با خون عزیزان شده حاصل بدانید ای احبا
بسوز دل برای آن شهیدان بسی باید نمود اکنون دعاها
سر انگشتش کند هردم اشارت بسوی مرقد آن شاه والا
که سر خیل شهیدان وطن اوست وطن را کرده چندین بار احیا
وجودش با شجاعت زاده توام ولیکن در سیاست بوده یکتا
دران وقتیکه تل را فتح بنمود بشستش آفرین میگفت اعدا
هنوزش خون بجوش از کین اعداست بود از گنبد سرخش هویدا
ازین تذکار شیرین بی تکلف همه سازند دست خویش بالا
تحیاتی بـر و حش میفر ستند تمام حاضرین از پیر و برنا
بقای عمر ظاهر شاه خواهند که باشد زاده آن فرد وطن را
بذات اوست استقلال قائم وجودش امنیت را کار فرما
همه فکرش پی بهبود ملک است رعایت مینماید با رعایا
خدایش بیش ازین توفیق بخشد که کاری از نکوئی نیست بالا
بزیر سایهٔ اش افغانستان باد
مصون از جمله آفات و بلاها

تهنیت جشن
از طبع جناب جانمیرخان هلالی مدیر جریده
زلمی پښتون و جریده خیبر پشاور

ولی به نه وی عن تمد په درست جهان افغان
چه غیرتی باد شاه لری ځوان بخت او ځوان افغان
المتوکل علی الله پښتون بادشاه دی ځمونږ
اعلیحضرت او همایون ظاهر شاه خان افغان

٤٦١


( صفحه ١٦٢ )
کابل
( شمارهٔ چهارم و پنجم )

دده په وخت شه مملکت زا نکو دامن وراحت
د ترقى محبوب تر څنك لرى هر ځوان افغان
غل څو كيدار شود ښهر، او مزرى شپون دكډو
كرزى خوشحال دِ عشرت په کلستان افغان
ستا مبارك د استقلال جشن اعليحضرته !
دغه يادكار دى د غازى نادر شاه خان افغان
دَ دى غازی شهید په قبر تل رحمت وریږی
د غلچكونه دۀ ملك پاك كړ و په امان افغان
شریف پښتون به احسان هير نه کړی، د شاه شهید
دَ دی غازی ځلاند تورى كړو بياځوان افغان
ستادَ بيرغ لاند پښتون په خپل سرلو بی کوی
دَ استقلال دښمنان و ژنی په میدان افغان
دَ ملت مړ وجود کښ نوی ژوند پیداشو لو بيا
ستا د فرمان ته قربا نیکی په هر آن افغان
دَ پښتو مخكښ سرکړو څکته، دقومونه جرکی (۱)
چه لكه نمر او زليد لو په آسمان افغان
تودى سری (۲) د زمانی پښتنو نبی اولیدی
انقلاب پویه کړو د خپل قوم په تاوان افغان
(۱) جمعية الا اقوام (۲) د انقلاب بدی نتیجی

٤٦٢


( صفحه ١٦٣ )
تهنیت جشن
( سال ششم )
په خپل قومی ترقی خواه حکومت فخر کوی
که، د دنیا په هر يو كُت کښی دی ودان افغان
افغانستان یو گلستان دی د جنت په مثال
اعلیحضرت ظاهر شاه خان دی نگهبان افغان
ستا زمانه د حکومت د برکت چينه ده
د ترقی په لار په منډه دی روان افغان
ستا توجه ر نرا د علم په وطن خوره کړه
د معارف په نور سینه گیر له روښان افغان
وطن آباد په کار خانو په اقتصاد سره شو
په تجارت، حکمت کښی زيات شه، تر جاپان افغان
د پښتنو شهنشاه ! زر کاله ژوندی اوسی ته
چه ستا د سوری لاند تل کوی ځلمیان افغان
خدایه ! شاهان دجهان کړی ځمونږ بادشاه ته ځکته
اوچت د هر چا نه لری ځمونږ نشان افغان
زه هلالی د خپل پښتون شهنشاه وايم ثناء
يمه پښتون ماله د هر چانه دی گران افغان
٤٦٣


د استقلال ملی نشیده
از طبع جناب غلام جیلانی خان جلالی

هر عسکر درسته په تن فولاد په سردی
هر پشتون وينم له توری بهر وردی
دا نو روز دی که برات که هغه ورځ ده
چه ختلی اتلسم د پرانـتـون لمر دی
په هر لوری د رحمت بر يښنا ځليږی
که شمال دی که جنوب دی که لریږ دی
چه په مینه پشتون یو تر بل جاريږی
دا ميله د استقلال ده که اختر دی
مگر بیا د استقلال جـنـدی دریږی
چه ټول سوی په کابل کښی لور تبر دی
په هر ځای کښی واړه یو پشتون یا دیږی
که کابل که قندهار که پيښور دی
په اسد کښی بیا میله ده د زمر يا نو
هر پشتون و ته چه گوری غضنفر دی

٤١٤


( صفحه ١٦٥ ) د استقلال ملی نشیده ( سال ششم )

لمر نن بیا د استقلال له مطلع ځلیږی
پورته کیږی عزیزانو چه سحر دی

په وطن د آزادی شمال چلیږی
په دښمن د استقلال سمسور محشر دی

توریالی پښتانه لوړ پخپل همت شول
مړه را پورته شول ژوندی شوونن اختر دی

ښایسته د پښتنو په پاکو وینو
تل ، هرات ، قلعه‌جدید ، پنجده ، خیبردی

هوکی توره بریالی ده په دنیا کی
په عقبی کی هم مخ ولره سپر دی

توره بویه که جنت له ربه غواړی
پیغمبر له بی ننګانو مرور دی

بیله توری څوک تر مراده نرسیږی
جنت هم تر سیوری لاند د خنجر دی

خدایه و بخښی هغه لوړ لوړ مرونه
چه حیاة ئی ز موږ کټلی پخپل سر دی

هریوه چه په دی لار کښی ستونزه وکړه
ښایسته درګر پښتون لکه لوی غر دی

٤٦٠


( صفحه ١٦٦ ) كابل ( شهره چهارم و پنجم )

پښتانه ئی تر قیامت یا د و ینه
که احمد دی که محمود دی که اکبردی

« نادر شاه » چه محصل د استقلال و و
لور در شل د نجاة هم دی بختور دی

که شهید شه په ژوندو کښ تل یا دیږی
نوم ئی ليك د پښتنو د زره په سر دی

د کابل د استقلال څلی ته گوره
نادری نوم ئی کند لی په حجر دی

چه په توره ئی تیاره و طن رڼا شه
په تعظیم ورته ولاړ طاق ظفر دی

پښتنو را سی لاسونه سره ور کړ و
په بیلتیا کښ ز موږ و خپل ځانته ضرردی

د و طن په زیار خبر سو ازار نه وړ و
و طن زموږه مور و پلار هم برادر دی

دکمال په توره هم ځان مشر ف کړ و
چه و طن پرسا ته کیږی څو هنر دی

٤٦٦


( صفحه ١٦٧ ) داستقلال ملی نشیده ( سال ششم )

نن تر هری چار زموږه په باره کښی
اتفاق ، زحمت ، لاس ليك ، علم، بهتردی
پښتانه دازادی په لويو غرو كښی
که پوهیږی هر یو شاه د بحرو بردی
راسه بس که نصیحت و که خپل ځان ته
پښتون هغه ننګیالی دخیال تبر دی
چه په کار دسود وزیان دنام وننګ کښی
له سودا دهر بازار ه با خبر دی
په هر لور ئی د مر دی ځلی ولا ر دی
که غزنی، که قندهار،هرات، باختردی
که لاهور که پانی پت که اصفهان دی
په هر ځای کښ ليك ښکاره ددوی ظفردی
د ملت د سر بلیان دی چه ځلیږی
هغه تاج چه د « ظاهر » پادشاه په سردی
ظاهر شاه ! اقبال دی لور عمردی ډیر شه
چه پښتون د تا په دور کښ نامور دی
«جلالی» له خدایه تل ستا بر ی غوا ړ ی
نو ر څه نلری په لاس کښ ، قلند ر دی

٤٦٧


وقت شناسی شیوهٔ تمدن است

اقتباس از مقاله فاضل گرامی و دانشمند محترم
جناب دکتور رضا زاده شفق از سالنامهٔ فارس ۱۳۰۸

هر چیزیکه برای زندگانی ما سودمند بوده و خود نیز در رفتن و گذشتن باشد ارزش بزرگی دارد مانند وقت که هم سودمند است هم گذرنده، تند باد می ایستد. آب جاری آخر از جریان می افتد. قطارهای تند رو (ریل) می ماند مرغان از پرواز می آسایند ولی وقت همیشه حرکت میکند همیشه میگذرد يك ثانیه را نمیتوان باز پس گردانید. انگلیسها گویند وقت پول است ولی قیمت وقت عزیز بلکه هزار بار عزیز تر از پول است پول تنها یکی از چیزهائی است که با دانستن ارزش وقت میتوان بدست آورد زیرا پول قیمت کار و کار زاده وقت است نمو جسمانی و روحانی ما هر دو تابع وقت است هر جزء از ترقی مادی و معنوی ما در جزئی از وقت بحصول میآید و اگر قیمت و اهمیت هر جزء زمان را دانسته و از ان نگذشته استفاده نمائیم هم تن و هم روح ما بکمال رشد و نمو خواهد رسید.

ملتهای قدیم با آنکه رفتن وقت و زوال عمر را میدیدند هنوز به تقسیمات وقت آشنا نبودند. اصلاً هر قدر بشر به بداوت نزدیکتر می شود همان قدر از قیمت و معنای وقت بی خبر میماند. تمدن امروز هرثانیه و ثالثه وقت را ثبت و ضبط میکند. تمدن دیروز و پریروز در اینوقت شناسی بتدریج ناقص تر جلوه گر میگردد تا کار بجائی میرسد که مردم تاریخ وقایع عمومی و خصوصی را فراموش میکنند و حتی تاریخ و وفات خود و خویشاوندان را نمیدانند و بلکه جریان امور یومیه را از یاد می برند و روزها با غروب آفتاب در ذهن آنها نیز غروب میشود ملت وقت نشناسی ملت بی حافظه فراموش کار است.

عرب میگوید ( الوقت كالسيف ان لم تقطعه قطعك ) وقت مانند شمشیر است که اگر تو آنرا بکار نبری یعنی آنرا بکار خوب صرف نکنی او ترا قطع میکند و می برد. تمام آثار تمدن امروز که می بینیم نتیجه استفاده از وقت است.

۱۶۸


( صفحه ١٦٩ )
وقت شناسی شیوۀ تمدن است
( سال ششم )

ای وقت شناس بر خیز از کسالت و تنبلی دور باش خویشتن را تکانی بده بدان این وقت تند رو باز نگردد عمر گرانبهای تست که میگذرد دقائق وقت خود را بشمار و آنها را به کار مفید صرف کن کار مفید تنها کمائی درهم و دینار نیست بلکه کار مفید آنست که چیزی آثار خیر از آدمی در جهان بماند چشم باز کن و ببین جمله جهان در کار است و بامر آفریدگار وقت فرمانبردار، (ابر و باد و مه و خورشید و فلك در كارند . تاتونانی بکف آری و بغفلت نخوری) (همه از بهر تو سر گشته و فرمان بردار . شرط انصاف نباشد که تو فرمان نبری) پس تو هم در عبادت خالق و خدمتگذاری و خیر خواهی به خلائق سعی و کوشش کن بیکار نباش مثلاً خدا را یاد کن لباست رفوكن يك فصل کتابی بخوان صحیفه بنویس لغاتی یا اشعاری حفظ کن نقشه بکش اقلا رخت تنت را پاك نما هيچ نباشد ورزش کن . آدم کار باش اگر روزی يك صفحه چیزی بنویسی در سال يك كتاب سيصد و شصت و پنج صحیفه نوشته کرده . اگر روزی ده لغت خارجه یاد کنی در سال زبانی را یاد گرفته . بزرگان بشر جمله از وقت استفاده کرده اند . سقراط در شصت سالگی نی زدن را یاد گرفت . ابراهام لینکلن رئیس جمهور معروف امریکا در جوانی و شبها چوب تراشه های چندی روشن کرده از حرارت آن گرم شده و بنور ضعیف آن خوانده و مینوشت و نمیگذاشت يك دقيقه بدون کار بگذرد .

ناپلیون همیشه در جنبش و همیشه در کار بود روزگار زندان نشینی خود را نیز بیکار بسر نبرد و اوراقی از خاطرات ایام عمار خود یادگار گذاشت . بتکرار میگویم تمدن اروپا تمدن استفاده از وقت است ثروت هنگفت توده های طلا کوههای ماشین و آلات، انبارهای بی شمارا متعه پلها و راهها و عمارتها همه نتیجه دانستن قیمت وقت است . علما ومخترعين و رهبران و پیشوایان جمله آدمهای کار بود ند وقت را مزدور خود ساخته اند و خود زبون آن نشده اند . تو نیز باید وقت را خدمتگزار خود نمائی وگرنه وقت مانند سیلی از روی تو خواهد گذشت . هر سپیده دم گوش فرا دار که چگونه موزن و آواز خروس ترا از خواب شیرین بیدار و از رسیدن وقت نماز و سائر کار یومیه خبر دار میکند .

هنگام سپیده دم خروس سحری
دانی که چرا هميكند نوحه گری

یعنی كه نمودند در آئينهٔ صبح
كز عمر شبی گذشت و تو بی خبری

بهانه مگیر نبودن کار را عذر خود قرار مده چه کار دینی و دنیوی بسیار بر ذمه تست که باید همه را خود انجام دهی نخست اراده وعزم و همت سپس اسباب وتهیۀ کار لائق است از موران و زنبوران پندگیر و عبرت پذیر که چگونه در سایۀ کار نتایج بسیار میگیرند و باجثۀ كوچك فوائد بسیار می برند .

١٦٩


( صفحه ۱۷۰ )
کابل
( شماره چهارم پنجم )

وقت آدمی باق بانوس موجد ارمی ماندکه اگر در جوف آن سر ببالا گرفتی و دست و پا بکار انداختی تو در روی آن خواهی بود وموجها در برابر تو فرود آمده خواهند گذشت ولی اگر دست از کار باز داشتی و سر بگریبان گذاشتی ترا در طرفة العین فرو خواهد برد و نام و نشانی از تو باز نخواهد گذاشت . گناه را بگردن زمین وزمان یا دیگر مردمان مینداز امروز آنچه از دست ساخته است آن کن ، فردا کارت بهتر و امیدت فزونتر و آینده ات روشن تر خواهد بود . از شتر کمتر نباید بود که خار میخورد و بار میبرد ـ آن شهد ناب که کام ما را شیرین میکند میوه و ثمر کار بسیار وزحمت صبح تا شام است .
ضمناً ما هم بنوبه خود اهالی وطن عزیز افغانستان را مخاطب ساخته عرض میکنم که هر فرد و هر ملت زنده کار است و کاری که در وقت انجام یابد از خوبترین و بهترین چیزها است پس قیمت وقت را باید شناخت و ازین دورهٔ درخشان باید استفاده کرد زیرا بحمد الله مملکت ما آزاد و مستقل و از تمام نعمتهای زندگانی بر خور دار و در سرتاسر کشور امنیت کامله حکمفرماست پس درین وقتی که عزیز بهی خواه ما متوجه حال و مآل ما بوده از هر گونه مهربانی و شفقت دریغ نمیفرمایند بلکه تمام فکر و حواسش متوجه ترقی و تعالی ما و شما است باید که ازین نعمت گرانبها استفاده نمود و نباید وقت عزیز خود را ضایع کرد باید فلاح در آبیاری و نهال شانی محصول کار خود بکوشد دهقان در سایهٔ کشتمندی ثروت خود و مملکت را بیفزاید تاجر در بازارهای دنیا وجاهت پیدا کنند مامور در حسن خدمت و صداقت با حکومت و رفتار نيك با زیردستان و ایفای وظیفه بتمام موجودیت خود کوشش نماید نویسنده که بتواند بقلم خود نفوسی را تربیه کند امساك نورزیده کتاب بنویسد خطیب به خطابه های بلیغ و نطق سحراسای خود جهانی را زنده گرداند خلاصه هريك بنوبت خود را مورد افاده قرار دهند تا تاریخ نام و کردار آنها را به عنوان جلی قید نماید زیرا خداوند کریم میفرماید ایحسب الانسان ان يترك سدى یعنی انسان گمان میکند که مهمل و بیکاره آفریده شده نظر باین آیه مبارکه باید تماماً مشغول کار شویم و از عطالت وسستی پرهیز نمائیم خصوصاً درین وقت که زمین و زمان بیامساعد و چنانچه گفتیم حکومت مهربان و غمخوار ما نیز از هیچگونه همدردی و غمخواری مضایقه ندراد در خاتمه این شعر را بمناسب مقام عرض مینمائیم .
من نمی گویم زیان کن یا بفکر سود باش
ای زفرصت بیخبر در هر چه هستی زود باش

٤٧٠


( صفحه ۱۷۱ ) باستقبال جشن استقلال ( سال ششم )

باستقبال جشن استقلال

از طبع جناب محمد سرور خان « صبا » عضو انجمن

مژده ایدل باز ساز عیش ملت تر صداست کشور آزاد ما سر تا بپا عشرت سرا است
جلوه افروز است از بس مهروجد و خرمی هر کجا افتد نظر عشرتگه نور و ضیاست
بسکه عام افتاده اسباب مسرت در وطن از گلستان تا به صحرا یکقلم بهجت فزاست
باز چون فصل بهاران تازه شد عهد چمن آتش رخسار گل در قلب بلبل آشنا ست
ساخت قمری آشیان اندر بر سر و سهی در کف اهل محبت باز نقد مدعا ست
با کمال شوق گوید بلبل اندر گوش گل دست خار غم کنون از دامن گلشن جداست
آمد آن فرصت که ملت باز در طرف چمن همچو گل در خنده و مانند بلبل در نواست

روشن از نور مسرت گشت آفاق وطن
خرم آمد خاطر شیدای مشتاق وطن

از چه امروز است سر شار مسرت بحر و بر نیست پیدا جز متاع خرمی اندر نظر
یکقلم وقف طراوت گلشن آمد از چه رو گشت بلبل در بر معشوقه گل نغمه گر
از چه سر گرم خرام ناز شد كبك دری لاله از شوق چه هردم میکشد از دل شرر
باز صحرا عرصه رقص غزالان از چه شد مید مد نو ر مسرت از چه از کوه و کمر
باز از شوق چه زرین ساخت قرص آفتاب گلشن و کهسار را تا آبشار و دشت در
باغ میبالد چرا بر خویش از شوق و سرور گل چرا امروز دارد رنگ وبوی تازه تر
مژده بخشاشد صبا از جشن استقلال باز اینکه در آفاق کشور شد مسرت جلوه گر

می وزد هرد م نسیم شادمانی در وطن
باز آمد روز گار کامرانی در وطن

باز آمد « جشن استقلال » عید افتخار روز اقبال وطن سرمایه عز و وقار
باز آمد فرصت فر خنده فال زندگی روز فیروز مسرت بخش دور اعتبار
باز آمد روز عزم و همت و مردانه گی موقع اجلال ملت یاد گار کارزار
باز آمد یاد گار همت افغانیان روز آمال گرامی وقت مجد و اقتدار
باز آمد آن دمی کز عشق کشور پروری کشور افغانستان آمد بعا لم نامدار
باز آمد شاهد شمشیر ونیروی کمی روز جان بخش سعادت فرصت عشرتمدار
باز آمد فرصتی کز عزم جزم ( نادری ) در جهان شد غیرت و نیروی افغان آشکار

تا نسیم حر یت از گلشن همت وزید
از زمین تا آسمان تار بهجت شد پدید


( صفحهٔ ۱۷۲ )
کابل
( شمارهٔ چهارم و پنجم )

چیست استقلال مهر آسمان زندگی
چیست آزادی گرامی گوهر بحر حیات
عصر حاضر اقتضای شان و شوکت می‌کند
مقتضای فطرت نوع بشر آزاده‌گیست
جز به آزادی نیاید گوهر مقصد بکف
عشق استقلال و کشور پروری آب بقاست
روشنی بخشای آفاق جهان زندگی
کوکب رخشندهٔ مجد و توان زندگی
جز به استقلال ممکن نیست شان زندگی
تانماید کشف اسرار نهان زندگی
هست روشن این سخن بر کار دان زندگی
این حقیقت جلوه‌گر شد از بیان زندگی
مستقل بادا خدایا تادم محشر وطن
در جهان شان و شوکت شادونام آور وطن

تا وطن آزاد شد عز و سعادت یافتیم
تارسید اندر وطن این نوبهار زندگی
تادرخشان گشت این مهر سپهر افتخار
کار ما بالا گرفت از عالم آزادگی
عزم و همت کیمیای افتخار زندگیست
جوهر شمشیر دارد مستشی آب بقا
باخبر گشتیم از سر عروج زندگی
در جهان ارتقا اسباب عظمت یافتیم
غنچهٔ اقبال از بستان شوکت یافتیم
در دل دل و جان وطن نور مسرت یافتیم
گوهر آمال را از بحر نهضت یافتیم
این سعادت را بکف از عزم و همت یافتیم
آب حیوان از دم شمشیر غیرت یافتیم
رفعتی در روزگار از ترک غفلت یافتیم
خوش بود در جشن استقلال عشرت داشتن
کوششی پیوسته در کسب سعادت داشتن

در عروج زندگی و شوکت دوران بکوش
شاد گردان مملکت را از رهٔ علم و عمل
گوهر آمال را دریاب از بحر عمل
ملت آزاد هر دم احتیاج دانش است
تا بود جولا نگهت دائم سپهر افتخار
جز معارف نیست اقبال و سعادت را دلیل
بوستان علم و فن شاداب میباشد مدام
تابیابی امتیاز اوج در اقران بکوش
چون سپند از عشق کشور با دل سوزان بکوش
آشنای عزم و همت باش و در عرفان بکوش
روز و شب در علم و فن ای قوم باوجدان بکوش
همچو خور در کسب نور دانش ای افغان بکوش
در سراغ علم فن تا جرمن و جاپان بکوش
گر گل مقصود خواهی اندرین بستان بکوش
رونق باغ جهان از علم و عرفان است و بس
زندگانی وطن زین آب حیوان است و بس

دوستی مملکت منظور علم و حکمت است
همتی در کسب اوج و اعتلا باید نمود
الفت و عشق وطن مخصوص اهل همت است
زانکه عصر ارتقا و دور دور نهضت است

٤٧٢


( صفحه ۱۷۳ ) با استقبال جشن استقلال ( سال ششم )

کوش تا این مملکت گردد توانا بیشتر گر باین مقصد دل داری کنونت فرصت است
چیست اسباب توانائی عصر آهنین دوستی علم و دانش کسب زرع و صنعت است
در زراعت کوش تا سرسبز گردد مملکت از گلستان زراعت تازه جان ملت است
از تجارت شاد گردان کشور آزاد را رونق و اوج تجارت در اساس شرکت است
با همه عشق و محبت بر وطن خدمت نما در دوعالم خادم قوم و وطن با عزت است
در ره حفظ شئون مملکت سرباز باش
در جهان عزم و همت عسکر ممتاز باش
جشن آزادی بهار عزت و شان وطن باز روشن ساخت چشم عشق بازان وطن
می کند نظاره این جشن را از باغ خلد با کمال شاد مانی ها شهیدان وطن
عزم جانبخش که جانی داد بر افغانستان ؟ مرد میدانیکه شد از عشق قربان وطن
فاتح تل ( نادر نام آور ) عالی نژاد آنکه رونق داد از همت گلستان وطن
باز یافت تازه کرد امید داغ خاطرم اینکه بودی دوستدار درد مندان وطن
شهر یار با وفای حق شناس هوشمند کی فراموشت کند یکدم ثناخوان وطن
این وطن سر تا بپا مرهون خدمت های تست ای شهید با کرامت مرد میدان وطن
اینکه مزد خدمتت حق داد فردوس برین
چشم بکشا از کرم بر حال مشتاقان ببین
شهریارا مملکت از غیرتت آزاد شد از کمال همتت ملك کهن آباد شد
چون نکو ماندی اساس اعتلای ملك را رفته رفته مملکت در ارتقا معتاد شد
از کمال دانش فرزند کشور پرورت ساز و سامان سعادت در کف ایجاد شد
بسکه دارد عشق در اوج وطن شاه جوان خوش اساس اعتلا در هر طرف ایراد شد
در وطن تا گشت ( طاهر مهر اقبال ) و عروج خاك بر فرق حسود ملك و ملت باد شد
جشن آزادی بملت داد اعلان نشاط در وطن هر جا بساط خرمی بنیاد شد
تا ( صبا ) عرض تهانی کرد براهل وطن بلبلان هم در چمن مست مبارك باد شد
روح پاك ( نادر غازی ) بجنت شاد باد
مملکت در سایه شاه جوان آباد باد

٤٧٣


( صفحه ١٧٤ )

کابل

شماره چهارم و پنجم )

ارمغان آزادی

از طبع جناب محمود الحسن خان
کوکب سر پرست بزم سخن پشاور

زنده باد اعلیحضرت شهریار ظاهر شاه

معین ملت بیضاء و شاه عالیجاه
شه خجسته حشم شهر یار ظاهر شاه

به کامگاری و اقبال زنده باد مدام
بحق اشهد ان لا اله الا الله

افغان به دهر جسم توانا و محکم است
پیش دلیری اش سرگردون دون خم است

محمود و شاه ولی است دو بازوی استوار
روح است شهریار و دلش صدر اعظم است

بکوشید ای جوانان وطن در کار آزادی
که می آرد نهال عزم و همت بار آزادی

حیات جاودان بخشد خدا آنمرد غازی را
که بازد جان خود در عرصه پیکار آزادی

سرت ده در ره ملت که سردار وطن گردی
که جنسی نیست به زین جنس در بازار آزادی

غلام غیر بودن کی سزد مرد مجاهد را
بمیدان عمل آ، ای علیمرد ار آزادی

مخور هرگز فریب این کفن دزدان مغرب را
ز صد گلزار محکومیست به يك خار آزادی

بیا ای دوستدار ملك بر کن جیب و دامانت
که می بارد به کابل ابر گوهر بار آزادی

به عهد معدلت مهد شه دین پرور ملت
خدا داده به افغان دولت بیدار آزادی

شهیدان وطن را حق تعالی مغفرت سازد
که گشت از خون ایشان گرمی بازار آزادی

به مهد خلد بادا روح نادر شاه آسوده
که بارد بر مزارش روز و شب انوار آزادی

ز ما افسانه دارا و اسکندر چه می پرسی
که ما ذکری نمیدانیم جز اذکار آزادی

ادا کن شکر احسان خدا ای ملت افغان
که ار زانی نمودت سایه دیوار آزادی

به علم و اقتصاد و اتفاق و صنعت و حرفت
مهیا کن برای ملك برگ و بار آزادی

به صدر اعظم دولت، سزد گر عالمی نازد
که گشته ذات والایش معین کار آزادی

الهی زنده بادا شهریار ملك ظاهر شاه
سلامت باد یارب این در و در بار آزادی

غریب شهر کوکب، ساز و سامانی نمی دارد
سوای يك دل پر سوز چند اشعار آزادی

٤٧٤


بمناسبت افتتاح نمایشگاه
صنایع در روزهای جشن
از طبع جناب شیر علی خان قانون

نگارنده هر نگار صنایع ز قدرت نمود آشکار صنایع
همه چیز پیداست از صنع صانع ستایشگر کردگار صنایع
بهر جا نور تا که عقل و شعور است پی نفس کو شد به کار صنایع
ز محتاجی هر گز خلاصی نه بیند کسی کو ندارد شعار صنایع
ریاست طلب، نوکر خودفروش است بود ساقط از اعتبار صنایع
کند تنگ ز آسایش ونیک بختی همانها که کردند عار صنایع
بشر بود عریان چو حیوان صحرا پناهیده در کنج غار صنایع
به بینید امروز جاه و جلالش ز ینروی پراقتدار صنایع
بکن راه صد ساله را طی بیکروز سخن گو به بیسم و تار صنایع
جهاز هوائی بآواز چون رعد بسازد بتازد سوار صنایع
ز انواع فابريك و اقسام ماشین سهولت پذیرفت کار صنایع
حیات و لباس و اثاث تجمل چه زیبا است؟ در گیرو دار صنایع
سرکها و پلها بناهای عالی ز آرایش روزگار صنایع
چه اشیا است ز اسباب و سامان هستی که نامد بقید شمار صنایع
چه مرغ هوا و چه ماهی در یا؟ چه حیوان صحرا؟ شکار صنایع
ضعیفان چو گردند دارای صنعت بقوت رسد ز اختیار صنایع
چو صنعت ندارد تهمتن ضعیف است به نیای پر کارزار صنایع
بیکروز یکماهه ره میتوان رفت بآسایش اندر قطار صنایع
قیامت بهر جنگ عصری نمودار ز تجهیز مردم شکار صنایع
بهر چیز کیفیتی هست پیدا همه منحصر در حصار صنایع
تعاطی افکار و همدست در کار ترقی دنیا است دار صنایع
علوم است آثار فکری و روحی ز جسمی و فعلی است کار صنایع
نهانخانه حکمت کل اشیاء پدیدار در روزگار صنایع
جمال جهان و کمال تمدن ز تاثیر برق و بخار صنایع
٤٧٠


( صفحه ١٧٦ )
کابل
( شمارهٔ چهارم و پنجم )

جواهر بسی همچو بلبان و الماس
فر و میچکد ز آبشار صنایع
زرسامی منظر هر چه زیبااست
بهر فصل بنگر بهار صنایع
نجات تو در دین وحکمت فراهم
چو کشتی نوح و بحار صنایع
ز آهن شد آماده اسباب نافع
لبوس لکم پود و تار صنایع
ز علم آنچه خوانی بکارش برانی
عمل خواهدت کرد گار صنایع
بود ایمن از حزن و از تنگدستی
کسانیکه هستند یار صنایع
ز عزت چو شهزاده افتدغریب است
بدو لت رسد استوار صنایع
نه تنها بکوشید در کسب عرفان
سزد گر کنی جان نثار صنایع
زراعت که او مایۀ زندگانی است
بود دایر اندر مدار صنایع
تجارت بجز حمل و نقلی نباشد
بانواع و اقسام بار صنایع
ز معمار و نجار و حداد و نساج
تمام اند در افتخار صنایع
بقول پیمبر حبیب خدائی
توای کاسب راست کار صنایع
مطابع با فکار اسباب تحریر
همیشه است در انتشار صنایع
علوم از کجا شهرت فیض میکرد
کتب گر نبودی زکار صنایع
ندیدم نقصی و نه هم شنید یم
که خارج بود از دیار صنایع
خدایا زرحمت مکن هیچ کس را
بدنیا ودین شرمسار صنایع

تهنیت جشن
از طبع جناب محمد طاهر خان محرر مجله اقتصاد :

باز در صحن چمن شادی و عشرت بر پاست
منظره لکش آن خرم و فرحت افزاست
میکند خنده گل و بلبل بیدل به نواست
شکر لله که کنون ملت ما کامرواست
عید آزادی این قوم دلیر آمده باز
که کنون اهل وطن گشته بعشرت دمساز
برفها لمعه فشان است به اطراف چمن
شده چون روز، شب اکنون ز چراغان روشن
گو ئیا پارهٔ نو راست سراپای وطن
که شود خیره ز نظارهٔ او چشم پرن
چمن از مقدمت ای جشن بسی پر نور است
از چراغان تو ابنای وطن مسروراست
وطن امروز اگر مأ من عدل وداد است
یا ا گر قطع در آن ریشۀ استبداد است

٤٧٦


( صفحه ۱۷۷ )
بمناسبت جشن استقلال
( سال ششم )

گركنون صاحب حشمت شده و آباد است
بهر آن است که او مستقل و آزاد است
هیچ چیزی بجهان بهتر از آزادی نیست
راست گویم بتو بالاتر از آن شادی نیست
سبز و خرم شده امروز اگر کشور ما
خفته گر شاهد مقصود کنون در بر ما
شده گر صاحب تعلیم و هنر عسکر ما
علم و دانش شده امروز اگر رهبر ما
همه از نعمت آزادی و استقلال است
آنکه شاداب از آن مزرعه آمال است
ملتی کو بجهان است فدا کار و دلیر
بهر تحصیل حق خویش شده از سر تیر
کرده آزادی خود اخذ بزور شمشیر
در صف جنگ بود عسکر او همچون شیر
غیر افغان دلاور نبود هیچ کسی
آنکه دشمن بمقا بل ، نشمارد مگسی
ایوطن از تو نوابغ همه کرده است ظهور
مثل« احمدشه» ر « نادرشه » با عقل و شعور
همچو « میرویس هتک » اکبر غازی غیور
که بود این همه در همت و غیرت مشهور
زیب تاریخ تو از نام همین مردان است
افتخارات تو از جدیت ایشان است
ایوطن حال که گشتی ز اسارت آزاد
بر تو فرض است که گردی چو دگرها آباد
فابریکات صناعی بنمائی ایجاد
مخترع باشی و در علم بگردی استاد
معنی حریت مطلقه این میباشد
که ز صنعت وطن آباد و متین میباشد
روح نادر شه غازی بجنان خرم باد
خاطر شاه جوان دور ز درد و غم باد
ملك ودولت با يك بدگر توام باد
رشته حب وطن در دل ما محکم باد
باد آزادی ما تا به ابد پاینده
كوكب عزت و اقبال وطن تابنده

٤٧٧


( صفحهٔ ۱۷۸ )	کابل	( شمارهٔ چهارم و پنجم )

جشن وطن

از طبع جناب محمد حسن خان متخلص به «راغب»
استاد ماشین ریاست مطابع عمومی.

باز از نو در وطن ای دوستداران وطن	گشته بر پا جشن آزادی باخوان وطن
رفعت و عزت برای غازیان خواهم مدام	شاد باد ارواح هر یک جان نثاران وطن
خوش نمودند خدمتی از بهر استقلال خود	بلکه کردند هر یکی جان را بقربان وطن
پس ببالید این زمان ای ملت افغانیاں	مانده است این یادگار از شاه افغان وطن
هر چه میبینیم عزیز ان جمله ز استقلال ماست	زانکه استقلال باشد قوت جان وطن
چشمها دارد وطن از بهر آبادی خویش	کوششی اخوان که زین بهتر شود شان وطن
تا ابد پاینده بادا «ظاهر» افغانیان	تا نگردد گل دگربار این چراغان وطن
زنده بادا شاه ما و دودمان نادری	زانکه ز آنها فخر دارد قهرمانان وطن
صدر اعظم صاحب است عم بزرگ شاه ما	کزوی است این رفعت شایان و عرفان وطن
شاولی خان فاتح کابل وکیل حربیه	است دایم در پی تدبیر و عمران وطن
واندگر عمش که سالار غیور عسکر است	روز و شب باشد پی تعلیم شیران وطن
حفظ استقلال بر هر فرد افغان واجب است
جان فدا کن «راغبا» چون جان سپاران وطن

۱۷۸


امساك و اسراف هرد و مخرب
اقتصاد است

خطابه جناب محمد قدير خان توه کی

درین هیچ شك نيست كه داشتن مال و ثروت يکی از موفقیت هایی است که انسان همیشه
میل دارد بآن واصل شود ولی چیزیکه زیاده تر جا دارد جالب دقت ما گردد و آن را همیشه
در نظر داشته درین امر نصب العین خود قرار دهیم طریقه استعمال مال است زیرا بسا
دیده میشود که بعضی از مردم ثروت و سرمایه دارند ولی نمی توانند مورد استعمال صحیحی
بران پیدا کنند و همین است که در نتیجه همان دارائی ایشان بصورت لاا با لیانه از دست
آنها رفته بحال فلاکت و ادبار مبتلا میگردند مثلاً کسی دارائی خود را بامید اینکه شاید در
انظار محترم معلوم شوم بجاهائی صرف میکنند که هیچ فایده به شخص آن و دیگران ندارد
و دسته دیگر که دارای اخلاق و طبایع ضد آنهاست ما يملك خود را همیشه نگه داشته از ان
ثروت خود برای حیات خویش هیچگونه استفاده نمیکند تا در نتیجه که مرگ حق است روزی
حیات او بسر میرسد و مال او رزق دیگری میشود .

این اوضاع بسیار دردناك و غم انگیز است و میتوان گفت که يكى از
نواقص عمده ذهنیت اقتصادی است که از سالهای دراز باین طرف در جوامع بشری
ریشه گیر شده بنیه اقتصاد عمومی را جریحه دار کرده است بنابر همین ایجاب بنده که امروز در سایه
توجهات حکومت مصلح و بصیر خود موقع دارم مطالب را ذریعه رادیو بگوش ملت محبوب و عزیز
افغانستان برسانم توجه بفرمائید نواقص اصول مذکوره را عرض میکنم :

امساك مضر است زيرا : شخص بخیل که دارائی خودرا همیشه نگه داشته از ان استفاده مادی
و معنوی نمیکند ور پیشگاه وجدان اجتماعی دارای چندین مسئولیتی است اول اینکه مسلماً
اولادهای خودرا چنانچه لازم است نمی تواند تربیه کند زیرا تربیه صحیح اولاد اقلاً مستلزم يك مقدار
مبلغی میباشد . دوم : از اکثر آمال و آرزو هائیکه در دل دارد محروم میماند مثلاً اونمیتواند به مشاغل
عرفانی بپردازد زیرا مصارف ابتیاع كتب ولوازم تعلیم برو دشوار است واز سیاحت و دیدن اماکن
مقدسه و تاریخی و مواضعیکه چشم اورا باز کند خوی و بوی و سقم امور بینا ترش گرداند و امثال آن
باز میماند . سوم : از سپردن پول خود به منابع مولد ثروت خیز یعنی موسسات تجارتی وامثال آنها
٤٧٩


( صفحه ١٨٠ )
کابل
( شماره چهار و پنجم )

میتر سد و میحر! سد که مباد مفقود انشود و همان فرموده بلیغی را که : برای نهادن چه سنگ و چه زر
درباره خود مصداق می بخشد .
علی کل حال ثروت این قبیل اشخاص مورد هیچگونه استفاده به ملت و مملکت نیست .
اسراف هم مضر است زیرا ، شخص مسرف غالباً اشخاص عیاش و تن پرور و صاحبان هوا و هوس
لا یعنی میباشند و به اعمال خلاف اخلاق و انسانیت مبتلا میگردند و همان ثروت و دارائی خود را به مدت
قلیلی در موارد غیر صحیحه بخرج رسانده افلاس میکنند و بحال گدائی در میآیند ؛ چون مملکت ما تا کنون
یوره يك مملکت صنعتی نیست و اشیای تجمل وزینتی غالباً از مصنوعات خارج است لهذا لوازم این قبیل
اشخاص هم غالباً همین چیز ها بوده يك مقدار سرمایه داخل بخارج فرستاده میشود پس باید چه کرد
خیر الامور اوسطها هم چنانکه اعتدال در هر امر فضیلت است در ین مورد هم شایسته بقا و دوام میباشد
باید اعتدال نمود و باقتصاد که معنی آن غیر از میانه روی در امور چیزی دیگری نمی باشد عمل کرد
یعنی ثروت و دارائی را تا حدیکه حوائج ضروریه تان رفع شود صرف کرد و ما بقیه را به منابع ثروت
از قبیل اشتراك به مؤسسه های صنعتی و توسیع منابع زراعت و ایجاد کار خانه های صنعتی منحصر
نمود ؛ این است معنی دا رائی و ثروت مندی و همین است مفهوم اقتصاد در بین امساك و اسراف
بار دیگر هم میگوئیم ازین دوره در خشانیکه غیر از کلمه اصلاح ضد آن هیچگاه استماع کرده نمیشود
سهم گرفت و بافکار وطن خواهانه پاد شاه جوان جوان فکر و حکومت مصلح خود همراهی کرد .

٤٨٠


نصب العین صحیح وسیلۀ
موفقیت است .
خطابه جناب محمد قدیر خان تره کی
تاریخ گواهی میدهد که در هر دورۀ تاریخی همان اشخاصی علم بردار ترقی ورهنمون آبادانی بوده است که ایشان ذوق خالص خدمت بملت وسودای اعلای دین و آئین را در سر داشته اند زیر اصدائیکه از چنین حنجره بیرون میآید و اقدامیکه از چنین قلب صادر میشود مظهر تائید ملت و بالنتيجه مورد قبول خداوند واقع میگردد ؛ بالعکس کسیکه نصب العین صحیح نداشت و در نقشهٔ اقدامات خود چهرهٔ زیبای صداقت را تصویر نکرده هیچگونه موفقیتی نصیب او نمیگردد مسلمین تا وقتی بسرعت برق پیش میرفتند وممالك را پشت سر هم فتح نموده بنور اسلام منور میکردند که قائدین و پیشوایان اولیهٔ اسلام نصب العین صحیح و واحدی داشته به تابعیت آن ها ملل دیگر اسلامی هم غیر از تبلیغ نام خداوند و اوامر و نواهی او دیگر خیالی نداشتند . سپه سالار نامور و فاتح اسلام ( طارق ) وقتیکه ممالك را بالنوبه فتح نموده به آبنای
۵۸۱


( صفحه ۱۸۲ )
کابل
( شماره چهارم وپنجم )

جبل الطارق ( که تا کنون هم بنام نامی او یاد میشود ) واصل شد و
آب را مانع عبور دید بدون اینکه خیال دیگر بدماغ خود بپروراند
چون نصب العین او انتشار توحید بود توقف نموده صدا کرد : « خدایا !
اگر این آب را در جلو سیر من حائل نمی فرمودی نام نامی ترا به يك جماعۀ
دیگری از بشریت هم انتشار میدادم ! »
ونیز همین مجاهد شهیر وقتیکه آبرا عبور کرده وارد قلمرو هسپانیه شد
فوراً امر داد تا کشتی ها را بسوزانند سپس به عسکر فاتح و غازیان اسلام
رو گردانیده فرمود « دیگر چارۀ رجعت نداریم یا باید فاتح شد و یا در همین
جا با حیات وداع آخری گفت ! » تصور بفرمائید رسوخ نصب العین در
انتشار اسلام بدرجۀ بدماغ این سردار فاتح جا گیر بود که حیات را
در برابر شرف و حصول بآن هیچ اهمیتی نداد ؛ نصب العین صحیح
وقتیکه بدرجۀ اعتقاد میرسد بحدی مظهر خوارق میگردد که انسان مجبور است
در مقابل عظمت و نیروی آن بزانو در آید دور نرویم تاریخ این وطن
این وطنیکه در هر گوشه و کنار آن بصدها نفر شهدای دفاع از حقوق
ملی ما خوابیده اند و همیشه منتظر حرکات ما میباشند از ین قبیل رجال
نامور را به کثرت پرورش داده ثبت صحائف خود نموده است مثلاً تاریخ
وطن ما احمد شاه کبیر دارد که اولاً برای احیای نام و نشان و حقوق

۱۸۲


( صفحه ۱۸۳ )
نصب العین صحیح وسیلۀ موفقیت است
( سال ششم )

و استقلال ملی ما قیام فرموده با همان نصب العین مقدس خود بیرق ملی
افغانستان را در دور دست ترین نقاط باهتزاز در آورد و نام نامی خود را
بخط درشت ثبت صحایف روزگار نمود تاریخ وطن ما سرداران نامور
ورشیدی مانند وزیر اکبرخان غازی دارد که از آغاز حیات تا ختم آن
غیر از جانبازی واعادهٔ استقلال وطن دیگر مشغولیتی نداشت و با همین افکار
بدنیای جاودانی شتافت ؛ تاریخ وطن مردان را مثل حاجی میرویس خان هوتکی
ومحمد جانخان غازی بیاد دارد که نمونهٔ نصب العین ملی میباشند .
بالاخره تاریخ این وطن محبوب نام نامی شهریار غازی وشهیدی را مثل
اعلیحضرت نادر شاه غازی زیب صحائف نموده که بقوهٔ نصب العین
راسخ وصحیح ملی خود اولاً مملکت را بحال کنونی و استقلال امروزی
نائل وسپس در تهلکه ناك ترین زمان ازما ووطن ما وازما و شئونات از دستۀ
رفته مادست گیری فرموده زورق محکوم به فنای ملی ما را به ساحل نجات
برآورد ملت و مملکت افغانستان خوش بخت هست که فرزند آن
شهید سعید اعلیحضرت المتوکل علی الله محمد ظاهر شاه و برادران گرامی
شان والاحضرت صدر اعظم صاحب و والاحضرت وکیل صاحب وزارت
جلیله حربیه و والاحضرت وزیر صاحب حربیه غازی که خط مشی آن

۴۸۳


( صفحه ١٨٤ ) کابل ( شهر : چهارم و پنجم )

شاه فقید را پیروی کرده در احیای مفاخر تاریخی و ارتقای شئونات ملی
این ملت اسلامی روز تا شب صرف مجهودات می‌نمایند به اساس این نظریه مفید
هر فرد در حیات اجتماعی خود باید دارای يك نصب العین نافع ومفیدی باشد
تا همان نصب العین هم بحال خودش وهم بحال حکومت متبوعه وملت منسوبه اش
منبع منافع باشد یعنی هر کس باید دست بدست هم داده در اجرای
نصب العین ملی امروزه ما که عبارت از حفاظت استقلال مملکت و آبادی
و عمران وطن وتعمیم معارف واخلاق حسنه میباشد کار کند ودر اجرای
نقشه های فعلی مملکت که تماماً مبنی بر همین اساس ها ست فرا خور
حال خود كمك و معاونت نماید .

تصحیح
شماره ٦٠ کابل
صفحه سطر غلط صحیح
٦٧ ٤ باسلحه اولی باسلحه ادبی
٦٨ ٥ بانواع اولی بانواع ادبی
٧١ ١٠ پیزی ریزی
شماره ٦١ و ٦٣
٧٢ ٩ الصب وا لغضت الصلب و الخطت
٧٦ ١٠ الكلشيب الكثيب
٨٢ ١٧ بوج نبوح
( شماره ٦٣ کابل )
٧٩ ٢ اشعار عرب اشعار مسلمین
" " اوزان و قوانی ردیف و قافیه
٨٦ ١٤ افضل خان شیدا فضل حق خان شیدا

١٨٤


معروضه اختتامیه جشن
مسعود استقلال از طرف هیئت انجمن ادبی

خداوند مهربان و پروردگار جهانیانرا هزاران حمد و سپاس میگوئیم که بفضل عمیم و کرم قدیم
ذات اقدسش جشن هجدهمین سال استقلال وطن به مسرت و عافیت خاطر عموم هموطنان عزیز خاتمه
پذیرفت این جشن باشکوه که همه ساله بیادگار یك روز با افتخار افغانستان یعنی حصول استقلال کامله
وطن منعقد میشود و درین ایام ملت افغانستان بانهایت افتخار کسب سرور و خوشی می نمایند باید
ما صمیمانه و باحترام کارانه امتنان و تشکرات قلبی خود را بحضور شهریار جوان و پادشاه مهربان
خود المتوکل علی الله اعلیحضرت محمد ظاهر شاه و بحضور صدر اعظم معظم افغانستان والا حضرت
سردار محمد هاشم خان و والا حضرتین معظمین فاتح دل آور کابل سردار شاه ولیخان ووزیر صاحب
حربیه سردار شاه محمود خان که « آن سفر کرده که صد قافله دل همره اوست ـ هر کجا هست خدایا
بسلامت دارش » و هیئت کابینهٔ محترم دولت عرضه داشته میگوئیم بطوریکه حکومت مهربان ما ازین
روز با افتخار ملی با نهایت توجه و انتظام و صرف مساعی وزحمات پذیرائی واستقبال می نمایند خدای
توانا اجر و پاداش جمیل در دارین به آنها عنایت فرموده و چنین پادشاه غم خوار مهربان را که موجب
فخر، سرور، راحت ، آرامی، وامنيت ما ملت است سالیان درازی زمامدار کشور افغانستان
عزیز داشته و مارعایا را در سایهٔ مبارك ایشان آرام و آسوده بدارد کذا برای دیگر خدام صادق
وصدیق این کشور که درین روز مسعود ملی زحمت کشیده وموجبات فرحت ورا حت ملت عزیز را
از هرجهت فراهم نموده اند ازخدای قادر سعادت و نيك نامی شانرا استد عا می نمائیم .

برادران عزیز ! امروز روزهای جشن سال ۱۸ استقلال خاتمه می یابد وامید واریم بار دیگر
بسلامتی ملت ومملكت و شاه مهربان وملت پرور خود بسی چنین جشن های استقلال را بگیریم شاید
دیگر احتیاجی نباشد که بگوئیم ملت محبوب افغانستان بچه اوصافی باید متصف باشد زیرا مقالات و
خطابه ها و نشایدی که ذریعهٔ همین رادیو درین هشت روز از طرف انجمن ادبی که بنده « سرورگویا » سمت
نماینده گی آن انجمن محترم را داشتم بحضور تان عرض کرده ام برخی از ین اوصاف را در بر دارد
بهر حال چون این خطابه آخرین من در ین جشن است برعلاوه احساسات وعواطف پاك كه از
شما هموطنان عزیز در شنیدن کلمات خودم دیده ام مرابشوق آورد که بتاسی افکار و نظریات حکومت
متبوعه خود شما را زحمت داده خدمت تان عرض کنم که حفظ استقلال مملکت محتاج به چه چیز های

٤٨٥


( صفحه ١٨٦ ) کابل ( شماره چهارم و پنجم )

دیگر میباشد برای يك ملتی مثل ملت افغانستان که خداوند تمام نعمت های خود را به آنها ارزانی داشته است تنها استقلال سیاسی کافی نیست باید سعی نمود تا استقلال عرفانی ، اقتصادی ، و استقلال تمام شئون زنده گانی را مالک گردید مهم ترین وظیفه که امروز یعنی دنیای پرهیاهوی بدوش هر فرد از افراد وطن میگذارد حفظ وطن ، حفظ استقلال وطن ، حفظ آبرو و شئونات ملی و قومی است زیرا استقلال سیاسی وسیله ئیست جهت وصول به استقلال عرفانی و اقتصادی پایه استقلال سیاسی وقتی متین و مستحکم است که استقلال عرفانی و استقلال اقتصادی باو همراه باشد مکرراً میگوئیم مملکت محتاج به استقلال عرفانی است زیرا تا وقتی که اولاد این مملکت در هر رشته از امور اجتماعی ومدنی دارای لیاقت وتخصص نباشد و تمام شعب وطن خود را بدست خود و بانهایت دلسوزی اداره نکند نمیتواند باین محبوب طناز وزیبائی که آنرا استقلال میگوئیم خدمت درستی بنماید وطن محتاج بيك عده اشخاصی عالم ومتخصص است تا از يك طرف به نیروی علم جمال زیبای حقیقت را به اولاد وطن نشان دهد واز طرف دیگر باز هم بهمان نیروی قوی ومقتدر که علمش مینامند معادن مملکت را استخراج و منابع زراعت وفلاحت را جستجو و وسائل نقلیه را تعمیم بدهد تمام این چیزها وابسته به تخصص و فن است وفن هم غیر از تطبیق و عملی گردانیدن علم دیگر چیزی نمیباشد اگر همانطوریکه حکومت مصلح و متبوع ما شب و روز به این مسئله توجه میکند شما هم با او همراهی کنید یعنی اگر عالمیه آموزگار شوید واگر امی میباشید توجه به اخذ تعلیم اطفال خود نمائید واگر خورد سالید بمکتب بروید امید است بمدت کمی مطابق همان استعداد خدادادی که دوشا سراغ داریم مملکت را دارای رجال عالم و متخصص که بهترین ثروت يك مملکت است نموده استقلال عرفانی خود را نیز بزودی حاصل خواهید کرد .

همانطوریکه مملکت محتاج به اشخاص عالم وارباب فن وصاحبان تخصص میباشد تا استقلال عرفانی خود را بدست آورد همچنان بداشتن صنعت کاران ماهر و تجار با انصاف و تجربه کار احتیاج دارد تا استقلال اقتصادی حاصل شود اگر صنعت کاران توجه بصنعت خود نموده روز بروز در اصلاح و ترقی آن کوشش کنند از يك طرف صنعت شان رواج و بازار فروش پیدا کرده از تجارت آن مستفید میشوند از طرف دیگر تجار همان مواد مصنوع را بخارج برای تجارت برده بر قلم صادرات مملکت می افزاید و در راه استقلال اقتصادی مملکت قدم بلندی برداشته میشود بعباره دیگر استقلال اقتصادی وقتی تأمین میشود که صنعت کار متوجه بصنعت خود و تجار علماً و عملاً ساعی به تجارت خود و رمه دار و دهقان در زیادتی مواد ابتدائیه محصولات خود ها شب و روز زحمت بکشند زیرا میگویند «نابرده رنج گنج میسر نمیشود ـ مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد» .

حکومت خیر خواه وترقی پرور ما که هر سال یکروز را مخصوص نمایشات عرفانی میفرماید نه برای این است که ما در نمایش راه رفته تفریح کنیم بلکه ازین جهت است که از همه اولتر به این نکته پی برده میخواهد بواسطه تشویق اقتصاد پیشه گان زمینه استقلال اقتصادی مملکت را فراهم کند

٤٨٦


( صفحه ۱۸۷ )
معروضه اختتامیه جشن
( سال ششم )

برادران عزیز ! این ها چیز های جدیدی نیست که خدمت تان عرض کردم بلکه استقلال عرفانی و استقلال اقتصادی میراثی است که از پدر هایما و شما باقی مانده بود و دوره های فتور وانحطاط آنرا هم مانند صدها محاسن دیگر ازما ربود زیرا وطن عزیز ما سر زمین علما و فضلای نامی و صنعت کاران زبده وزیر دستی بوده و روزی بود که کاروانهای مال التجاره این سر زمین بذر باز پیکن و دریار روم رفته بحسن قبول پذیرفته می شد و اولاد های فاضل و دانشمند این وطن همچو بو علی سینا و مولانا جلال الدین بلخی وحکیم ثنائی غزنوی بالاخره سید جمال الدین افغانی وصدها نفر دیگر دنیا را درس علم ومعرفت میدادند پس این استعداد را دارید و تمام این استعدادها را میتوان در خون و در عروق شما پیدا کرد ولی کاهلی و تنبلی مانع ظهور آن بوده است در خاتمه تشکر ، قدر شناسی و مراتب دعا گوئی ما بحضور حکومت معظم مهربان نه تنها بواسطه همین روز فیروز تاریخی است بلکه قلب و ضمیر ما بیاد می آرد آن خدمات و زحمات قیمتدار این حکومت مهربان را که از آغاز نجات وطن تا امروز برای تعالی و ترقی وطن عزیز بعمل آورده وسعادت های بزرگ ملك و ملت ما نائل گردیده ترقیات وخوشبختی ملت ها همیشه بوسیله خدمات واهتمام حكومات عاقل ودانا بوده و همواره افتخارات اقوام مرهون رجال وطن پرور و خدام صادق آنها ست افغانستان ما كه الحمد ا لله درين هفت سال دارای چنین حکومت بوده و در کافه خدام این کشور به تاسی و پیروی اعلیحضرت همایونی و هیئت معظم كابينه دولت يك حس شريف صداقت وجديت ونصب العين صحيح خدمت بمملكت و آرزوی ترقیات آن تولید شده از این جهت خیلی اسباب خورسندی و امید واری ملت افغانستان بوده وما را بسعادت خوبتر و آینده روشن تری مژده میدهد لهذا قلب و زبان ما از ادای شکریه و نوازش این حکومت ملت پرور ترقی خواه عاجز و قاصر است هیئت انجمن ادبی با حضور قلب و با تمام اخلاص وعقیده روح پاك ومطهر شهریار شهید پادشاه معظم فقید اعلیحضرت محمد نادرشاه غازی را مخاطب ساخته عرض میکنیم که اعلیحضر تا ! این افتخار و اسایشی که امروز ملت صادق تو دارای آن است همه محصول تدبير و مجاهدات اعلیحضرت شما بوده خدای پاك بهتر وبالاتر از مقامی که دارید در عوض خدمات بزرگ تان اجر و پاداش جمیل نصیب کناد زنده باد اعلیحضرت محمد ظاهر شاه پادشاه جوان افغانستان پاینده باد استقلال افغانستان .

٤٨٧


دوره هشتمین جریده
شریفه اصلاح
جریده شریفه اصلاح که یگانه روز نامه گرامی پایتخت و بهترین وسیله
اطلاعات و استفاده و تفریح خاطر اهالی کابل و سائر هموطنان است،
در اثر مساعی و زحمات قلمی جناب فاضل محترم برهان الدینخان کشککی
وباقی کار کنان موقر دایره اصلاح سال هفتم خود را باختتام رسانیده و اینک
قدم بمرحله هشتم میگذارد .
مابقای این نامه گرامی را از خدا مسئلت نموده توفیقات مزیده را برای
مدیر محترم و سایر اعضای اداره شریفه اصلاح نیازمندیم .
انجمن

طبع در امه منظوم
«مکن همشیره گریان»
اثر نفیسی که بعنوان (شهادت) جناب محمد حیدر خان فارغ التحصیل مکتب عالیه استقلال با طبع
وقاد وقریحه خداداد خود بنظم آن موفق شده بود و تقریظی نسبت بآن نموده و برخی ابیات آنرا
بطور نمونه در شماره (۵۹) سال پنجم کابل نشر کرده بودیم اينك اثر مذكور در مطبعه عمومی کابل
از طبع خارج شد ، مزایای روحی و اهمیت تحکیوی و تازه گی و شیرینی ابیات آن در ضمن تقریظ
بشماره مذکور سابقاً بیان گردید، چون در آن شماره قسمت کوچکی از ابیات این در امه شایع
شده بود ولی حالا اهمیت حقیقی این اثر نفیس و روح پرور بخوانندگان محترم خاطر نشان می شود
که بعد طبع سر و صورت زیبائی بخود حاصل کرده چه تسلسل حکایت و نصب شدن تصاویر مهم
سرباز رشید و همشیره رشیده اش در جای مناسب و حسن طباعت و تناسب مقبولی حجم کتاب از
هر جهتی جلب توجه خواننده را می نماید . ما باهل ذوق وصاحبان حس ملیت و وطن دوستی توصیه
می نمائیم که تا نسخ آن تمام نشده به دائره روز نامه اصلاح مراجعه و با قیمت نازلیکه تعین شده
بدست بیاورند . (انجمن)

SAA


یقین کنی یا نکنی
ترجمه جناب عبدالباقيخان لطیفی
اخیراً در لندن کتابی در تحت عنوان فوق از طرف رابرت ال رایلی نام حاوی یکعده اطلاعات عجیب و حیرت آور تالیف گردیده که بمحض فراغت از طبع بالغ بر یکصد هزار جلد آن بلا فاصله بفروش رسیده است : گرچه میشود باهمیت وقیمت مطالب مندرجه آن از همین حسن استقبال که از وی بعمل آمده تا درجه پی برده شود معهذا برای توضیح مطلب اينك بتحریر نجاله که در مقدمه کتاب مذکور همدرین زمینه نگارش یافته نیز آتیاً پرداخته میشود :
«کتابیست جدید که یکسلسله معلومات عجیب و حیرت آور و یکدسته اطلاعات غریب و خارق العاده و تقریباً ناقابل امکانرا حاوی بوده و از طرف رابرت ال رایلی سیاح مشهور که در شصت و چهار مملکت بغرض تحقیق و تفحص مواد ومعلومات تقریباً ناقابل باوری سیر و گردش نموده تالیف و تصویر شده است . مولف مذکور در طی اینکتاب بروایات و قصص عدیم الامکان و ناقابل باوری از قبیل درخت های آدم خوار - و مارهای طیار وغیره قضایای عجیب و غریب پرداخته و منجمله زنی را که ٦٣ شوهر اختیار کرده و پدری که افتخار داشتن ٥٤٨ پسر و ٣٤٠ دختر را داشته ببا معرفی و مدعی گردیده که میتواند هر يك از قضایای را که در کتاب نوشته آمده تثبیت هم نماید از آنجا که اینکتاب انباشته با قضایای فوق العاده عجیب و مملو از چیز های باور ناکردنی واشیای نادر و شگفت آوری بوده و بعبارت دیگر در زمان واحد يك نمونه از سیاحات كوك سياح مشهور ، يك ميدان سرکس و افسای کلوپید یا بشمار میرود لابد قرأت محتویات آن تا درجه زیادی بهت و حیرت قارئین را باعث ودر عین زمان یکنوع دلچسپی و مشغولیت آنها را فراهم خواهد نمود » .
قراریکه نگارنده کتاب مذکور را مطالعه کرده واقعاً چیزهای شگفت آور و معلومات خارقہ نمائی را مولف در طی این تالیف نفیس خودش جمع و تدوین کرده که مطالعه و واقفیت هر پارۀ از آنها خالی از دلچسپی نمیباشد لهدا یکعده از برجسته ترین آنها انتخاب و بغرض استفاده اهل وطن ذیلا تذکار میشود :
عبدالباقى لطیفی
٤٨٩


( صفحه ۱۹۰ )
کابل
شماره چهارم وپنجم )

حقایق باور نا کردنی یا اطلاعات غریب شگفت انگیز

آفتاب نگر

انسان مخلوق عجیبی است ! . . . بعضی ها هستند که عمری را صرف کنکاش و تفکر مینمایند اما در نتیجه هیچ چیزی دستگیر شان نگردیده و فاقد همه چیز میشوند . تصویر بالا که فقیر عریانی را از اهل هند نشان میدهد بهترین دلیل اینمدعا گفته میشود . این شخص باتن عریان همه روزه درهوای گرم و سوزنده هندو بروی آفتاب نشسته چشمهای خود را بآفتاب از وقت طلوع آن تا وقتیکه غروب مینماید دوخته و لحظه هم ازینعمل راحت نمی نشیند . اوقات طولانی است که باینعمل اعتیاد کرده اما هیچ چیزی ندیده است ! . . . اشعه آتشین آفتاب مدتیست که چشمهای مذکور را کاملا سوختانده است .
هر روز صبح این آفتاب نگر را برادرانش بعادت معمول از خانه بموضع معینه آن نقل و بنهایت آهستگی ( زیرا پاهای خودش که مدة زیادیست از عدم حرکت و فعالیت خشکیده است رفته نمیتواند ) نشانیده و روی آن را بجانب مشرق میگردانند . شخص مذکور آهسته آهسته چشمهایخود را برای ملاقات آفتاب صبحیه که مثل مجمر آتشینی از افق بلند شده میرود بازکرده تمام روز را تا غروب درموضع مذکور با چشمان باز و نگران بسوی آفتاب باقی میماند عجب تر اینکه پانزده سال کامل را بهمین وتیره گذرانده است .

شخصیکه بزندگی مدفون گردیده

حبس النفس یك عملیست که از خیلی ها پیش هندو ها متعاد به اجرای آن بوده و نسبت باشخاصیکه بطرز مذکور زنده مدفون گردیده و باز دوباره زنده از گور برآمده یاد داشت ها و اسناد اطمینان بخشی در دست میباشد : معروفترین نمایش این قوه خارق العاده یعنی بتعویق انداختن وظایف جسم در پیشروی مهاراجه رنجیت سنگه در لاهور در بهار سنه ۱۸۳۷ داده شده باین ترتیب که یکنفر جوگی هریداس نام حبس النفس کرده و در زیر خاك دفن کرده شد چهل روز کامل مدفون مانده بعد از موعد مذکور قبر باز و جوگی مذکور دوباره از میان آن زنده خارج کرد شده . طرز عمل مذکور اینطور بود که جوگی مذکور بيكنوع خواب اغما مانندی فرو رفته معاون مذکور منافذ بینی ، دهان ، گوشها و چشمهای او را با موم مسدود و یکنوع پارچه چین داری

٤٩٠


( صفحه ۱۹۱ ) یقین کنی یا نکنی ( سال ششم )

لفافه اش کرده بقبرش داخل وقبر را از خاك مملو گرد انید . یکنفر محافظ نیز بقریب قبر مذکور
بغرض جلو گیری ازحیله و تقلب گماشته شده بود ـ چهل روز بعد وقتی جوگی مذکور از زیر
خاك بر آورده شد کمکی لاغر بوده اضافه از آن دیگر هیچ نقصی در اثنای این تجربه هولناك
متوجه وی نگردیده بود .

شخصیکه بکشتن شخص خودش محکوم گردیده

پاول هو برت نام ( تصویر بالا ) شخصی از اهالی فرانسه متهم بقتل نفس گردیده واز طرف محکمهٔ
جزائی بوردومحکوم باعدام گردید در ثانی محکمه این حکم وفصیله را بحبس دوام تبدیل و تقلیل کرده
ومومی الیه را برای اکمال مدة حبسش بگیانا ( مستعمره فرانسه درامریکا ) فرستاد . در ۱۸۶۰ بعد
ازانکه بیست ویکسال کامل را بحبس وانزوا بسر برده بود مدعی العموم شهر مذکور محکمهٔ استنیاف را
را وادار نمود که بار د یگرباین قضیه وارسی وتجدید نظر نماید ؛ وقتی بقضیهٔ مذکور از طرف
محکمه مزبور غور ومداقه بعمل آمد هوبرت رها ومعلوم گردید که مقتول فرضی یعنی کسیکه هوبرت باتهام
قتل مذکور محبوس شده بود متاسفانه خود هوبرت بوده .

کمودوس امپراطورروم ( تصویر بالا ) که در ۱۰۳۱ میدان مبارزه وپهلوانى فاتح برآمده بود
کمودوس لو کیوس ایلیوس اور لیوس امپراطور روم ( ۱۹۲ - ۱۶۱ ) را کامیابیهای متعددهٔ آن
در پهلوانی وشمشیرزنی بقدری غره گردانیده بود که بالاخردینا اعلان کرده تا اورا مثل هرکولس
ستایش وپرستش بنمایند اما اتفاقاً چاشنی مرگ را از دست یکنفر پهلوان عادی نرسیسوس نام که اورا
خفه نموده بود چشید .

لیند برگ شصت هفتمین شخصی است که بحر اتلانتك را بيك پرواز کامیابانه عبور
نموده اند :
انتشار عنوان فوق ( در تحت تصویر بالا ) انعکاس عجیبی در دنیا نموده و بلا فاصله از
طرف یکعده اشخاص تلگرا مها تیلفونها ومکاتیب متعددی که عدد کابه آنها به سه هزار بالغ میشد
(مشعر بر اینکه بزعم آنها لیند برگ اولین کسی بوده که اتلانتك را بلا توقف بيك پرواز عبور
کرد ) به مرجع نشر این خبر واصل گردید : عجبتر اینکه فقط یکعده نهایت معدودی میدانسته اند
که الکوک و برون قبل از لیند برگ این ریکارد را قایم نموده میباشند ولی وجود شصت و چهار
نفر دیگری که هم پیش از لیند برگ با ینعمل کامیاب آمده بودند بتصور ایشان هم نیامده بود .
چه ایشان دوعدد دریجابل را که اتلانتك را بيك پرواز عبور کرده اند فراموش کرده بودند ! . .

٤٩١


( صفحة ١٩٢ ) کابل ( شماره چهارم و پنجم )

توضیح اینکه : اولین اشخاصیکه باین اقدام متهورانه مبادرت کرده اند سرجان الكوك وسرا
وایتون برون بوده که برای اول دفعه مسافه بین نیو فون لیند و آثر لیند را در ۱۹۱۹ بالای اتلانتك
يك پرواز طی کردند کمی بعد در همان سال در بجابل انگلیسی آر ٣٤ با سی ویکنفر مسافر بحر مذکور
را از سکات لیند تا امريكا يك پرواز عبور کرده و بهمین منوال مراجعت مذکور نیز صورت گرفت .
کذا در ١٩٢٤ زیت ، آر ٣ جرمنی ( که اکنون لوز آنجاز خوانده میشود ) مسافه بین
فریدر يشها فن جرمنی و ليك هبورست نیو جرسی امريكا را با سی و سه نفر مسافر يك پرواز طی کرد
باین ترتیب لیند بر گ شصت و هفتمین آدمیست که بحرمذکور را يك پرواز عبور کرده .

حاضر است ولی اظهار رای نمیکند
صد سال کامل است که از فوت جرمی بنتام سپری گردیده معهذا اسکلت ملبس مذكور باجمجمهٔ
سر او در مابین پاهایش هنوز ه بايك نوع خاموشی خیال و غیر طبیعی در راس دالان اجتماع و کلای
دارالفنون طبی لندن قرار گرفته میباشد ـ جر می بنتام که در ۱۸۲۷ بتاسیس این موسسه پرداخته
و ریاست اولین اجلاس وکلای موسسه مذکور را نیز ایفا نموده بود همچنان تا حال گرچه در ۱۸۳۲
وفات کرده با بقای آن یعنی ریاست انجمن دار العلوم مذکور مداومت کرده میرود چنانچه از همان وقت
تا حال در هر جلسه موسسه مذکور قیافه شبح مانند و خارق العاده مذکور در سر میز بلا ناغه بمشاهده
پیوسته است . هیئت لاغر و ضعیف مذکور همیشه استوار و چشمهای بی نور او مستقیماً یکطرف متوجه
بوده کلاه لبه دار فراخش هیچگاه از بالای زلفهای او که بسر شانه هایش آویخته میباشد برداشته
نشده است هکذا دست های دستکش دار مذکور که هیچگاه از دسته عصای که از یکصد سال باینطرف
بآن تکیه کرده است پس نگردیده وقتی کدام امر خطیر و مهمی را در مجلس تحت مذاکره مگیرند
از جرمی بنتام نیز مشوره خواسته میشود چون هیچ جوابی از بین لبهای متبسم مذکور گرفته نمیشود
لهذا : اینعنوان که : ( حاضر است اما رای نمیدهد ) مخصوص و نام زد بوی گردیده .
باین ترتیب جرمی بنتام که عبارت از يك خريطه استخوان و خاك گفته میشود در راس مجلس مذکور
قرار گرفته است زیرا در حینکه زنده بوده همین وضعیت را خواهش و اجرای آنرا توصیه کرده است.
وقتی بنتام فوت گردید تمام هستی و دارائی خود را بیونیورستی مذکور وقف کرده بود باین
شرط که اسکلت مذکور را حفظ و در سر چوکی ریاست مجلس یونیورستی جاداده و در هر جلسه که منعقد
میشود حاضر داشته باشند . این وصیت فوق العاده از طرف اولاد و احفاد و کلای یونیورستی مذکور
که وقتاً فوقتاً بسر کار آمده میرفتند باصداقت کاملی امتثال و بساحة عمل گذاشته آمد چنانچه جرمی
بنتام هنوز در چوکی ریاست متمکن بوده و شاید هیچگاه موقع مذکور را ( تا استخوانهای آن مبدل
ببار نشود ) ترك ننماید :

٤٩٢


( صفحه ۱۹۳ ) یقین کنی یا نکنی ( سال ششم )

جرمی بنتام يك طفل عجیب و خارقه‌نمای بوده زبان لاتین ، یونانی ، فرانسوی و انگلیسی را
بعمر پنجسالگی تکلم کرده و بیش از سیزده سال نداشت وقتی بدار الفنون کوین کالج اکسفورد
پذیرفته گردید و دوسال بعد تر در امتحان بدرجۀ بی ــ ای کامیاب و بدورۀ پرسانحۀ حیات خودش
که بالاخر شهرت و ثروتمندی او را بحیث یکنفر نویسنده ، عالم و فیلسوف باعث گردید قدم نهاد .

اولین اثروی که موسوم به ( فریگمنتس آن گورنمنت ) بوده و براثر بليك ستون که طرزحکومت
بریطانیا را مدح وتوصیف کرده بود تنقیدات استادانه گرفته با تحسین و تمجیدی زیاد تلقی گردید
چنانچه شهرت وی ازان ببعد روزمره کسب فزونی کرده و به بسیار زودی در زمرۀ دانشمندان
عصر خودش محسوب واثرات وی نه تنها در انگایند بل در تمام قارۀ اوروپا وحتی امریکا طرف توجه
وتقدیر واقع شده رفت . گرچه سیاحت و مسافرتهای طولانی کرده و يك عمر پرسانحه گذرانده اما
طوریکه معلوم گردیده هجوم غم و آلام در ریعان جوانی گریبان گیر عافیت او گردیده و تمام عمر را
بحالت یکه و تنها بدون عیال واولاد گذرانده است ولهذا واضحاً از همین جهات بوده که نظریۀ سلف
پریزویشن ( نظریه تذکار فراموش نشدنی و ازفراموشی حفظ شدن ) دامنگیر ضمیر او گردیده و همچنین
نظریه حاضر بودن همیشگی او در جلسات کالج که تاسیس آن نتیجه مساعی خود او بوده بطورخاصی
در خاطر او جا گیر و مقام بلندی را در ردیف آرزوها و آمال وی احراز نموده بود .

وانگاه در نتیجۀ همین ایدآل و نبوغ آخرین وی بود که وصیت او راجع باینکه سرش از تنش
در مواجهۀ رفقا و دوستانش قطع و در بين يك جعبۀ شیشئی گذاشته شود عملی گردید چنانچه تا حال
سرمذکور بدرون جعبۀ مزبور در مابین پاهایش موجود میباشد در حالیکه در عوض روی و سر
مذکور از حد شانه ها يك ماسكه که شباهت تامه با روی او در حال زندگی داشته میباشد گذاشته شده
یکصد سال کامل میشود که بهمین صورت در مقام مذکور نشسته است یعنی همیشه حاضر است اما
رای نمیدهد .

انسان شبیه بالشت خنجر زده

یکنفر هندوی ریاضت کش ( تصویر بالا ) از اهالی سنگاپور مسافۀ سه میل را در آفتاب گرم و سوزان
در حالیکه پنجاه عدد خنجر های نهایت نوک تیز را در بدن خود خلانده بود قطع کرده است. باندک توجه
میتوانیم شکنجه وعذابی را که بهرگام متحمل میگردد تصور نمائیم وآنگاه این تعذیبات را تماماً برای
این تحمل نموده تاثابت نماید که جسم انسان تاچه اندازه در حالیکه عقل و حواس هم کاملا برجا باشد
متحمل زجر وزحمت شده میتواند .

۱۹۳


( صفحه ١٩٤ )
کابل
( شماره چهارم پنجم )

پدر کلان ، پدر کلان ، پدر کلان ، پدر کلان ، پدر کلان
پدر کلان ، پدر کلان ، پدر کلان ، پدر کلان

ایکوی نام شخصی از اهالی گانوس چین ( تصویر بالا ) بدین اخلاف وغیره های خود الا
٩ پشت موفق گردیده یعنی پسر ، پسر ، پسر ، پسر ، پسر ، پسر ، پسر ، پسر ، پسر خود را دیده
است ، مومی الیه در عصر طلائی خوشی و انبساط میز یسته و وقتی امپراطور چین در خیال پیدا کردن
خوشبختترین مردمان امپراطوری خود شده بود شیخ مذکور را بحضور وی آورده بودند .
ایکوی مذکور در سنه ١٧٩٠ یکصد و سی نفر نواسه ، نواسه ، نواسه ، نواسه ، نواسه ، نواسه
نواسه ، نواسه ، نواسه در قید حیات داشته .

الیجا گاون نابغه عقل و ادراک

الیجا گاون راهب بزرگ لیتوانیا ( تصویر بالا ) دارای چنان یادداشت و حافظه قوی بود که کتابی
را که یکدفعه مطالعه کرده بود مطالب آن دیگر ابداً از خاطر او محو نمیشد ، بقول پروفیسرر گراتز مورخ
شهیر معاصر مذکور گاون مضمون ٢٥٠٠ جلد کتاب را از بر داشت چنانچه بابل ( انجیل ) میدراش
مکیلتا ، سفر ، تو سفتا ، صدر علام ، تالمو دس ، ظهار ، کناه ، راشی زامبان و غیره وغیره کتب واثار
مذهبی مختلفه متعلق بازمنه قدیم و جدیده را کاملاً در دل حفظ داشته و هر فصل و یا بی را که میخوا ست
از آنها اقتباس کرده میتوانست .
عالم مذکور در ویلنا پایتخت قدیم لیتوانیا که در آنوقت بزرگترین کانون یهودیت جهان شمرده می شد
سکونت پذیر بوده و یهودیهای شرق اروپا تاهنوزه هم خاطره و یادگاری او را بچشم احترام مینگر ند
چنانچه تصویر فوق مومی الیه که یک تصویر نهایت قدیم مذکور میباشد در دیوار های سمت شرقی
غالب مساکن ارثو دوکسها بصورت برجسته و واضحی نقاشی شده میباشد .

لبهای عجیب و خارق العاده

انتخاب حسن و خوش گلی طبیعی يك مفکوره شخصی بوده وشك نيست كه اذواق هر فرد درین
زمینه متفاوت میباشد اما چیزیکه نهایت عجیب و حیرت آور بوده دنیا را دچار بهت و حیرت ساخته مسئله
حسن ساراس جنگس ها ( قبیله از بومیهای افریقا ) که تصویر آن را بفوق مشاهده مینمائید میباشد .
وقتی يك دختر بعمر چهار سالگی میرسد شوهر آتی او وسط لبهای بالائی و پایانی اورا با چاقوی تیزی
شگافته میخ یا قلاب چوبی کوچکی را در آن جا داده و با لتدر یج در بزرگی این میخها می افزاید
٤٩٤


( صفحه ١٩٥ )
یقین کنی یا نکنی
( سال ششم )

تا اینکه بمروز ایام دختر مذکور بحد بلوغ و جوانی رسیده و لبهای مذکور هم بترتیب متذکره آیتی از آیات حسن و قشنگی آن بحساب میرود . این زنان در شبها میخوابند تا لب زیرین ایشان در تحت شانه شوهران شان قرار گرفته باشد باینصورت شوهران مذکوران مطمئن میباشند که زنان خود را با خود داشته و در تاریکی شب از دزدیده شدن آنها و یا فرار کردن شان ایمن هستند .

دو نفر قایقچیان اسکاند ینویائی ( تصویر بالا ) که بحر اتلانتک را با قایق در نوردیده اند :
سی سال قبل دو نفر قایقچی از اهالی ناروی تصمیم نمودند که بحر اتلانتک را از نقطه نیویارک با قایق طی نمایند : وانگاه نخواستند مردم ازین تصمیم شان آگاه گردیده و بطوریکه معمول است هیاهو و جنجالی را راه انداخته باشند لهذا یکروزی که هوا در نیویارک بکلی صاف و در نهایت اعتدال مشاهده میشد مصمم گردند که خود را با قایق شان بدریا زده یکسره بطرف وطن عازم وبینند که در وطن و هموطنان شان چه تبدلات و تحولاتی رو نما شده است . نا گفته نماند که بیش از همه چیز برای اجرای این اقدام متهورانه شان لازم بود يك قایق بسیار محکم و قابل اطمینانی داشته یعنی کدام زورقچه دست گردان و کهنه را درین سفر بکار نبرند عهذا ، قایقی باسم فاکس بنمونه گرو و از ور از چوبهای اعلی و بی عیب سر و بطول پانزده فت و عرض پنج فت و عمق ٢٥ انچ ساخته از مقام نیوياوك بساعت ٥ بعد الظهر ششم جون ١٨٩٦ در هنگامیکه دریا بحالت جزر بوده با قایق مذکور ره پیمای صوب مقصود گردیدند .
وانگاه ماهی را تقریباً بدون حدوث کدام سانحه گذرانده و در عرض آن بدون اینکه تپه های امواج با هیبت و هیئته مخصوصی همیشه در پهلوی آنها یکی بعد دیگر در غلطیدن بوده و آفتاب همه روزه از تابش حیات بخشای خود آنها را بهره ور میگردانید دیگر بهيچيك مانع بر نخوردند چنانچه در طول این ایام پاروهای آنها ساعیانه اجرای وظیفه کرده وقتی یکی کار پارو زدن را ایفا میکرد دیگرش می خسبید و هر گاهی یکنفر شان بخوردن مشغول میشد آن دیگر آوازه خوانی مینمود .
بعد از مرور یکماه فضا یا دیگرگون گردیده و بقیه ایام سفر بالای شان فقط بصورت کابوسی سپری میگردید معهذا حضرت خلاق عظيم الشان باو شان لطف نموده و بعد از يك مسافرت ٦٢ روزه شان از نیویارک بالاخره به بندر هاموا صلت نمودند در اثر معاینه میزان السرعة قایق مذكوران و صحبت مختصر با خود ایشان داکتر جانسلر قونسل امریکا متعینه بندر مذکور متیقن گردید که این امر خطیر و شاهکار حیرت آور را محققاً اشخاص مذکور از قوه بفعل آورده اند .
باقی دارد
٤٩٥


ساحة جدید زندگانی
مولف ق اوایلی فرانسوی
مترجم جناب محمد صدیق خان رادیو ميخانيك
- خدایا شما همیشه مرا میترسانید
بعد از بسیار مدت خاموشی چنین شروع بسخن نمود :
- من تمام چیز ها را میخواهم به نوبت اصلی برای شما حکایه نمایم. بعد از پذیرائی سال جدید صبح آن خیلی ها يك روز پر آفتاب و روشن بود ما دیدیم که طیاره دقیقه به دقیقه با تقرب می ورزید و طیارة مذکور بعد از چندی در يك میدان كوچك كه در اطراف باغ بود فرود آمد. پرش طیارات در جای ما يك كار خیلی ها عجیب معلوم گردید . چونکه آمدن طیارات در حدود ما يك امر بس مهم و خیلی ها کم واقع میگردید لهذا به آمدن طیاره خیلی ها د لچسپی پیدا کردیم تا بدانیم که چه مسئله میباشد . آدم که بطرف خانۀ ما در شرف آمدن بود شناختیم که کوانیسیلی میباشد . آمدن او بر ما خیلی ها تأثیر وارد کرده بود . من داخل اطاق خود گشته به قصد لازمه صرف نظر نمودم که به پیش او نروم . بعد از چند یکه او همراه میس سمیت مذاکره نمود از تصمیم خود صرف نظر کردم چونکه او همرایم وعده کرده بود که راجع به شوهرم بعضی معلوماتی خواهد داد . شخص او به من خيلي ها يك وضعیت مؤدبانه پیش آمده و از من بطور خیلی جدیانه معافی خواسته قرار آتی شروع به سخن نموده گفت :
- از شما خواهش میکنم که مرا خیلی دقیقا به محکمه نمائید چونکه حیاتم در کارهای بس مهم و بس علمی در گذر است و من سعی و عمل بخرج خواهم رساند که هر چه در سابق بطور وحشیانه پیش می آمدم ازان صرف نظر بدارم و بلکه برین قناعت حاصل کرده ام که بسی چیزهای مهمی در تحت نفوذ وامرم موجود است و حینکه اقتدار و نفوذ من اگر کمتر گردد و بلکه این مسئله بعضی اوقات هم صورت میگیرد پس خودم ازین مسئله مسئول میباشم و بلکه برای شما خاطر نشان کرده میگویم وقتیکه از اقتدار من کاسته شد یعن مسئولیت بس مهم رجعت خواهد کرد . این گونه واقعات در حیات من کمتر واقع گردیده و بلکه يك مسلة نادر میباشد و این را هم ادعا کرده میگویم که بسیار کم ازین واقعات بیاد دارم. برای شما خاطر نشان کرده میگویم بعضی اوقات من قهر میگردم اما برای تان خاطر جمعی میدهم و بلکه قسم یاد میکنم که این گونه وضعیت ها برای شما تکرار نخواهد شد.
من برایش گفتم تمام چیزهای گذشته را از خاطر فراموش کرده و درین صورت بهتر است که با شخص او هیچگاه ملاقات و دیدن نکنم .
کوانیسیلی دست های مرا در دست خود گرفته زاری می نمود که بعضی اوقات اجازه بدهم که او پیش من آمده بتواند و برای من گفت که در ینجا حیات خوبتر برایم تهیه کرده کتابهای خوبتری برای
٤٩٦


(صفحه ۱۹۷)
ساحه جدید زنده گانی
(سال ششم)
محاله خواهد آوردو وسائط رافراهم خواهدآوردکه من مشغول صنایع نفیسه وخصوصاً رسامی گردم .
من بعداز گفتار او دست خودرا ازدستم رها کرده و بوضعیت بی با کانه با او پیش آمده گفتم که آینده
یقیناً واهم با او ملاقات کنم ومن ازو تقاضا نمودم که راجع به طالع ووضعیت شوهرم برایم معلومات بدهد .
قبل ازین که کوانیسیلی میخواست بمن چیزی بگوید چندین مرتبه ازيك گوشه بدیگر گوشه اطاق
قدم زدن شروع نموده میخواست برای گفتار خودرا آماده سازد گفتارخودرا طوری شروع کرد که بعضی
حصص آنرا من از شما فهمیده بودم و صورت گفتار این شخص قرار آتی بود :
مستر گار و يك اقتدار علمی فوق العاده را دارا بوده و از اجراآت علمی خود میخواست که
در حیات بشریت موجوده دوره جداگانه تأسیس بدارد بعقل وعلمیت آن هرکس قایل بود واین چیزها را
در آشنائی اولین که بااو بمن دست داده بود حس نموده بودم وبرین عقیده خود غلط هم ننموده بودم.
و ما عموماً گرویدۀ اختراعات بس مهم شخصی او میباشیم ما ها هیچگاه نمیخواهیم وباید که فراموش
هم نکنیم عادت و کردار آن تا يك اندازه در تحت انضباط صحیح نبود .
درین حصص من گفتار او را قطع نموده برایش گفتم .
چه طور شما میتوانید که این طور چیز ها راجع به شوهرم در حضور من اظهار نمائید بلکه شما
طوری با او رفتار نموده ئید که کسی لایق این چنین نمیکند یعنی شما او را بازی داده ئید ! برای
چه شما درینجا کاملاً از ماضيات اظهار میکنید گمان کرده میشود که او در رشته حیات نیست ؟
کوانیسیلی بطور ملایم چنین گفت :
اجازه بدهید خانم که تا به آخر من گفتار خود را به اختتام برسانم اولاً شما بشنوید بعد ازان
چیزی گمان نمائید چونکه در ین جا چیزی نخصوص عرض نکرده ام که گمان شما ثابت گردد که
شوهر تان فوت نموده است .
بعد از يك تغیر دادن جزئی به وضعیت خود ذیلاً شروع به گفتار نمود :
من درینجا برای شما فقط راجع به او يك سخن را گفتم که آقای گارو شخص انضباطی نبود
چونکه حیات موجودۀ ما يك انضباط شديد كار دارد و کارات که درین وضعیت او کرده بود
برای ما بس مهم بشمار میرفت . اصل مقصد همین است که در این سر زمین چنان يك وسائط
راجع به اختراعات آن تهیه شده بود که دیگر دنیا نمیتوانست بدین صورت سهولت و وسائط بدست
بیاورد . من هیچگاه برایش وعده نداده بودم که او واپس بـه پارس عودت خواهد نمود بشدت
برایش گفتم :
ـ اين يك غبن و خیانت فوق العاده است چونکه شما در مرحله اولین که با او داخل مناسبات
گشتیدبرایش نگفته بودید که از ین دره واپس عودت کردن وجود ندارد .
درین وقت من از جای خود جهیده خیلی ها بی قرار گردیدم وشخص ا و نیز استاده شده گفتار
مابعد خود را که ذیلاً میگویم به پا ایستاده اظهار کرد :
٤٩٧