(۱۰۲)

عمارت مقبرۀ امیر شیر علیخان مرحوم وتعویذ قبر آنرا در سنه ١٣٠٦ قمری بامر امیر عبدالرحمن
خان بطریقۀ ممتاز کاشیکاری کرده اند یعنی در جدارهای عمارت آن ، گلها و برگها از کاشی
صورتی تهیه وتعبیه شده که اگر از نزدیک آنرا مطالعه ننمایند، از دور چنان گمان میشود که تمام
گلها وابرگ وشاخ خود، بر روی یک تکه کاشی با قلم رسم شده است و حال آنکه برای هر
برگ درخت وشاخهای آن، و هربته گل و اوراق آن علیحده قالب تهیه، وبعد رنگ آمیزی مخصوص
بدان پخته شده و در مواضع خود نصب گردیده - (۱)
قبل از آنکه مقبرۀ امیر شیر علیخان را با ردوم کاشیکاری بنمایند در یکی از رواقهای خود
لوح سنگی داشت که در آن افراد ذیل منظور بود : -
امیر شیر علی آنشه خجسته نهاد که بود صاحب تخت و نگین و تاج وعلم
نواخت طبل حکومت بنام خود آخر گذاشت خیل و حشم شد رحیل ملک عدم
بجوز غصه زنیرنگ عمر و تاریخش بلفظ (غصه) خرد کرد پای عمرش خم
امروز این سنگ، واین نظم وجود ندارد بلکه‌لوح دیگر باعبارات دیگر بالای قبرش ساخته اند -
نوت : بحساب جمل لفظ غصه ، ١٠٩٥ حرف (ر) که پای عمر است ٢٠٠، بدینصورت سنه
فوت امیر شیر علیخان ١٢٩٥ میشود وحال آنکه فوت آنمرحوم در سلخ صفر ١٢٩٦ است
اکنون که درین حد رسیده ایم گویا مقالۀ اجمالی ما ختم میشود وازان جهت شکرباری را
بجا می آریم که ما را در جمع آوری وربط دادن همینقدر مواد تاریخی توأن بخشید :
حضرت خلیفۀ چهارم کرم الله وجه الکریم از برگزیدگان و خاصان خداست ، از ان جهت
تمام رموز وغوامض يك انسان کامل، در حیات وسوانح شان درج است ، تطورات وحالات چنین
يك وجود ممتاز را که کراماتش در عرصۀ سیزده صد سال بحد وحاش ، ببرای بندگان خالق
مشکل کشائی مینماید، نوشتن قلم صاحبدلی میخواهد که بر تکوین واسرار خلقت واقف باشد، ما که
در همه حال بیش ازيك موجود كوچك نیستیم باردیگر بعجز وقصور خود اعتراف ورزیده و همینقدر
معلومات را که اخلاص بپارسای ماجمع داشته مخصوصا" یکجا ئیکه در اصل موضوع (یعنی بودن
حضرت شاه در بلخ) مشکل پسندی دارند تقدیم میداریم ، واینگونه اشخاص را دعوت مینمائیم که
اگر ازین اجمال تاریخی، وآنهمه کرامات وخرق عادات ، که هر سال بالای تربت شان ظهور مینماید
باز هم تسکین نمیشوند یکبار برای زیارت مزار شریف کمر اخلاص بربندند و با حضور قلب بر آستان
مبارکش جبهۀ اخلاص و ارادت بمالند، تا برای شان مکشوف گردد که دران دیار شرافت آثار،چه
بار گاهیست، ودران بیت الشرف چه موجودی بودیعت سپرده شده :
بالجمله این بقعۀ نور برای ما از بزرگترین نعمای الهی بوده و شاهد عادل دینداری اهل
این وطن است ،بیایند که دستی از دل بر آورده و برائی یکبار اگر در مدت العمر هم شود زیارت
این حصار جلیل را بر همت خود لازم بشماریم، و بر آرامگاه کسیکه تربیت شدۀ دامان نبی الورا
است جبهۀ اخلاص و عقیدت بمالیم، هر که برایش اسباب رفتن میسر است و تا حال عزم آستان
مرتضوی را نکرده بحکم اخلاص و بامر ارادت نزد جناب مرتضوی ملامت است و اگر آن
صاحب عفو و گذشت اینهمه نارسائیهای ما ناسپاسان را بحل نکند وای بحال ما :
در خاتمه من مسکین که یکبار بمساعدت وعنایت پادشاه دیانت اکتناه افغانستان اعلیحضرت
محمد ظاهر شاه در سنه ١٣٢٣ بدان مصر کرامت و بران مقام علیه جبین اخلاص سوده بودم،اينك
بار دیگر برهبری توفیق بهمرکابی موکب همایونی وبادل پر آرزو سوی آستان حضرت شاه
رهسپار میگردم امید که بزیارت آن آستان عالی موفق آیم و در آن مقام پرفیض موقع احترام بیایم :
پایان جلد اول
بعد ازین تکملۀ جلد اول
بعد از آن جلد دوم بنام آسودگان بلخ
(۱) رواق نظر گاه و در وازه مغربی آنطرفش که رویصحن حرم دارد نیز از کاشی کاری های ممتاز است.


فهرست عناوین ومطالب
موضوع
١ عرض مرام
٢ تمهید وا عتذار
٣ آغاز بمطلب
٤ رقابت خاندانی بنی امیه وبنی هاشم
٥ واقعة فخ
٦ خلافت شاه ولایت ماب وامارت امیر معاویه وجنگهای شان
٧ تعداد مقتولین جنگهای صفین
٨ قضیة حکم
٩ شهدای جنگ لیلة الهریر
١٠ خوارج
١١ شهادت حضرت شاه ولایتماب بدست ابن ملجم خار جی
١٢ وصیت حضرت شاه نسبت بموضع دفن شان
١٣ شاه ولایتماب را بصورت پنهانی در نجف دفن مینمایند
١٤ کتبیکه واقعه نقل سر یر حضرت شاه را از نجف بسوی بلخ نوشته اند
١٥ از شهادت حضرت شاه تا نقل تابوت شان بسوی بلخ
١٦ ابو مسلم که بود ؟
١٧ مدفن ابو مسلم
١٨ امام جعفر رضی الله عنه ابو مسلم را بحر کت مخفیانه جسد مطهر از نجف بسوی بلخ امر مینماید
١٩ چرا حضرت امام چنین اراده کردند؟
٢٠ قضیۀ شهادت زید شهیدا بن امام زین العابدین (رض)
٢١ انتقام گرفتن هاشمیان از امویان مانند قضیۀ حضرت زید شهید
٢٢ ترتیب نقل تربت حضرت شاه ولایت بطرف بلخ
٢٣ خط سیر تابوت حضرت بطرف بلخ
٢٤ دوره های فتور
٢٥ احفاد خواجه غیران
٢٦ تعیین نجف در دوره خلافت هارون الرشید
٢٧ اولین ظهور آرامگاه حضرت خلیفه چهارم( کرم الله وجهه)
٢٨ زیارت شاه مردان در کابل
٢٩ نظری به (لوح) روضۀ شریفه
صفحه
١
٢
٣
٥ پاورقی
٦
٧
٨
٩
١٠
١١
١١
١٢
١٣
١٦
١٧
١٨
١٨
١٩
١٩ پاورقی
١٩ و٢٠
٢٠
٢٠
٢١
٢١
٢٢
٢٢
٢٣
٥٢


موضوع صفحه
۳۰ وصول سلطان سنجر در بلخ وتعمير بقعه شريفه ۲۷
۳۱ راهروی که در گنبد زیرین در زمان سلطان سنجر ساخته شده بود ۲۸ یاورقی
۳۲ دومين ظهور مرقد منور حضرت شاه ولایتماب ۲۹
۳۳ کتیبه که ظهور دوم را نوشته اند ۳۰
٣٤ سلطان حسین میرزا از هرات در بلخ به آستان حضرت شاه می آید ۳۱
٣٥ « « دارا ده دارد بتابوت حضرت شاه را بهرات نقل دهدو لی اجازه نمییابد ۳۱
٣٦ قصيده منسوب بحضرت مولانا جامی وابیات قاآنی ۳۲
۳۷ تعمیر روضه شریفه بدست سلطان حسین میرزا چنانکه تا امروز هست ٣٤
۳۸ موضع شب باش سلطان حسین میرزا در اثنای تعمیر روضه شریفه ٣٦ «
۳۹ آثار و مآثر تعمیر اتیکه از طرف بعضی سلاطین وامرا بروضة شريفه الحاق شده ۷۳
٤٠ کاشی کاری ۴۸
٤١ آرمه سلطنتی امیر عبدالرحمن خان مرحوم ٤٢
٤٢ « امیر شیرعلیخان مرحوم ٤٢
٤٣ عين عبارت سلا منامه که بدیوار بین گنبد حرم و گنبد خانقاه نصب است ٤٧
٤٤ مسئله اوقاف روضه شريف ٤٩
٤٥ نقل عبارت وقفنامه سید سبحانقلی خان ٦١
٤٦ مواغير وعما راتیکه در حواشی این وقفنامه میا شد ٨٦
٤٧ انتظام امیر عبدالرحمن خان راجع به اوقاف ۷۱
٤٨ عبارت رقم امیر عبدالرحمن خان راجع بانتظام اوقاف ۷۷
٤٩ گنبد حرم ٨٤
٥٠ قصیده سردار احمد خان پسر امیر کبیر ٨٥
٥١ عين عبارت وقفنامه لوي ناب محمد علم خان نائب الحكومه ترکستان ٨٩
٥٢ میله گل سرخ ٩٢
٥٣ کسانیکه در جوار حضرت آسوده اند و امروز فی الجمله آثاری از مدفن شان باقی است ٩٤
٥٤ گنبد كبود يا دخمة سلاطين ٩٤
٥٥ اطاق خزانه ٩٥
٥٦ زیارت خواجه آبجوش ٩٦
٥٧ سوانح قاسم خان که دروازه قاسم خانی بنام وی است ۹۷ در متن و پاورقی
٥٨ کتیبه رواق نظر گاه ۱۰۰
٥٩ خاتمه و پایان کتاب ۱۰۱


فهرست عکس ها :

موضوع
شجره نسب خلفای اموی وعباسی صفحه ۳
لوحه مزار شریف ٢٦
تصویر سلطان حسین میرزای بایقرا وامیرعلی شیر ( پیشروی صفحه ۳۱
عکس عمومی روضه شریف چنانکه از دروازه قاسم خانی دیده می شود ٣٥
« دروازه چهار باغ ٤١
« سقف گنبد حرم « ٤٣
« سقف گنبد خانقاه (مسجد) ٤٤
« طاق بالای محراب خانقاه ٤٠
« پیش طاق سمت جنوبی روضه شریف ٤٦
« موضع سلامنامه ٤٧
« وقفنامه سبحان قلی خان از صفحه ٥٠ الی ٦٠
« رقم امیر عبدالرحمن خان مرحوم از ٧٣ - ٧٦
« مرقد مبارك اميرالمؤمنين ٨٥
« « ۸۷
« دروازه مرقد مبارك ۸۸
« منظره گل سرخ ٩٣
« دخمه سلاطین ٩٤
« يك حصه ازسمت غربی وشمالی روضه شریف ٩٥
« عکس دروازه قاسم خانی ٩٦
« مقبره وزیر اکبر خان ٩٨
« « امیر شیرعلیخان ٩٩
« عمومی روضه شریف چنانکه از دروازه غربی ( نقاره گانه ) ۱۰۱
دیده می شود


ماخذ این تالیف

۱) بحر الاسرار تالیف امیر محمود کتابدار بلخی نسخه خطی
۲) تاریخ عمومی تالیف میرزا عباس اقبال طبع ۱۳۱۰ طهران
۳) " " " شیر محمد خان افغان " ۱۳۰۴ لاهور
" ۱۳۴۵ " " " " " " (۴
۴) تاریخ سیاسی اسلام تالیف دکتر حسن و ابراهیم حسن ترجمه ابو القاسم پاینده طبع ایران
۵) ترجمه تاریخ الخلفای سیوطی موسوم به (سراج التواریخ) مترجم عبدالله هروی طبع ۱۳۳۹ لاهور
۶) تحفه الناصرین تالیف سید لطف علیشاه طبع مطبعه جمشید جی اردشیر واقع کراچی
۷) تحفه الکرام تالیف علیشیر قانع طبع مطبعه حسنی اثنا عشری ۱۳۰۴
۸) تاریخ ایران تالیف عبدالله رازی طبع طهران ۱۳۱۷
۹) تاریخ مقیم خانی تالیف محمد یوسف منشی (نسخه خطی)
۱۰) تاریخ کثیره طبع تاشکند ۱۳۴۲
۱۱) تفسیر عزیزی تالیف شاه عبدالعزیز دهلوی طبع ۱۳۰۶ فتح الکریم بمبائی
۱۲) تاریخ الکامل تالیف ابن اثیر
۱۳) " اکابر دین (نسخه خطی)
۱۴) " طبری طبع نولکشور ۱۳۳۴
۱۵) تذکره المشایخ بلخ تالیف محمد صالح بسوالی ورسجی (نسخه خطی)
۱۶) مرآت البلدان ناصری تالیف صنیع الدوله طبع طهران ۱۲۹۴
۱۷) جامع التواریخ تالیف فقیر محمد ولد قاضی محمدرضا طبع ۱۲۹۱ نولکشور
۱۸) جنات الخلود تالیف محمد رضا امامی طبع کتاب خانه ملا فضل الله ۱۲۶۲
۱۹) جغرافیای تاریخ ایران بارتولد طبع طهران ۱۳۰۸
۲۰) حبیب السیر تالیف غیاث الدین ابن همام الدین خوند میر طبع ۱۲۷۳ بمبائی
۲۱) مفتاح التواریخ تالیف طامس ولیم بیل طبع نولکشور ۱۲۸۴
۲۲) حدیقه الاقالیم طبع نولکشور
۲۳) روضه الصفای خاوند شاهی طبع بمبائی ۱۲۷۰ وطبع نولکشور ۱۳۰۸
۲۴) " ناصری " طهران ۱۲۷۰
۲۵) رقم عبدالرحمن خان ۲۰ ذی قعده سنه ۱۳۰۶
۲۶) روضه الشهدا مولانا حسین طبع حیدری بمبائی ۱۳۰۱
۲۷) زینت المجالس تالیف مجدالدین محمد الحسینی طبع طهران ۱۳۰۹
۲۸) زبده الاخبار تالیف ابن محمد حسن متخلص به شعری ( نسخه خطی )
۲۹) زندگانی علی ابن ابی طالب تالیف عمر النصر ترجمه پرتو علوی طبع طهران
۳۰) سفینه الاولیا تالیف محمد دارا شکوه بن شاهجهان طبع سال ۱۸۸۴ عیسوی مطبعه نولکشور
۳۱) ضیاءالمعرفه تالیف محمد یوسف ریاضی طبع دارالطباعه رضوی درسنه ۱۳۲۴
۳۲) عمده المقامات تالیف خواجه حاجی فضل الله مجددی طبع لاهور
۳۳) عجائب الطبقات تالیف محمد طاهر (نسخه خطی) ۳۴) منظم ناصری تالیف صنیع الدوله طبع طهران ۱۲۹۸
۳۵) المعارف ابن قتیبه دینوی طبع مصر ۱۳۵۴ ۳۶) حجه البیضا تالیف محمد ریع طبع ۱۳۱۹ بمبائی
۳۷) مناقب المحبوبین تالیف نجم الدین چشتی طبع لاهور ۳۸) مؤلفه محمد مومن بلخی ( نسخه خطی )
۳۹) مزارات لهوگر تالیف محمد ابراهیم خلیل (نسخه خطی) ۴۰) مرآت العالم تالیف محمد اعظم ( نسخه خطی )
۴۱) مجله تاج محل شماره ۱۱ سال اول ۴۲) نگارستان تالیف احمد بن محمد طبع ۱۲۴۵ بمبائی
۴۳) مینو ( اخبار ) منتشره ۲۴ مهر ماه ۱۳۰۵ ۴۴) وقفنامه سید سبحانقلی خان تاریخی ۱۰۷۹
۴۵) وقفنامه نائب محمد علم خان لوی ناب تاریخی شوال ۱۲۹۰


غلط نامه
صفحه سطر غلط صحیح
۳ ۱ قابت رقابت
۳ ۴ یله نی
٤ ٥ طور طوری
٤ ١٦ بود بود
٥ ٢٣ عمومی عموی
٥ ٢٧ موضوع موضع
٦ ٥ قرآن کریم ص قرآن کریم
٦ ۱۷ رسوالله رسول الله
٦ ۱۸ رنده مانده
۷ ۹ علاقت خلافت
۷ ١٤ اشناختن شناختن
۷ ۲۰ عائشه صدیق عائشه صدیقه
۷ ۲۰ ثانی ثالث
۷ ۲۱ شکر لشکر
۷ ۲۱ زبر زیر
۷ ۲۲ درین پر اشتر درین جنگ پر اشتر
۷ ۲۳ بحك بجنگ
١١ ١٤ بر داشته پرداخته
١١ ١٦ خواهند خواهند
۱۳ ۳۱ زبدة الاخبار زبدة الاخبار
١٩ ٢٦ آوار اواز
٢٠ ۳۱ میه میله
٢٤ ١٠ يقعه بقعه
٢٤ ١٦ آنوقت آنوقت
۲۷ ۱۷ متیعین متینین
۲۸ ٢٥ (زر) (زرد)
۲۹ ٢٤ روسه روضه
۳۱ ٤ الحاح الحاح
٣٤ ١٤ محیط محیط
٣٥ ١ مشتهیر مشاهیر
۳۸ ۱۷ حوص را گت حوص بزرگت
۳۹ ١٥ دارد داد


صفحه سطر غلط صحيح
۳۹ ۲۹ جوایم جرایم
۳۹ ۳۲ سدار سردار
٤٠ ١٦ درة در ره
٤١ ١ رسنه ١٣٠٤ در سنه ١٢٩٤
٤٢ ٢٥ خوانند خوانده
٤٨ ٣ عاده عاداه
٤٨ ٤ عليك عليك يا
٤٨ ١٢ بلايجه بلار يجه
٤٩ ١٥ سپرده سپرده سپرده
٤٩ ١٧ امه نامه ها
٦١ ٥ روحيه روحه
٦١ ١٥ وما الحيوة وما الحيوة
٦٢ ٢٧ ذوالاحسانى ذوالاحسانى
٦٢ ٦ بی دریغش بی دریغش
٦٣ ٢٤ عذار غدار
٦٤ ٢٨ بوفیقات توفیقات
٦٤ ٨ شایسه شایسته
٦٤ ١٤ استعمال اشتعال
٦٦ ٦ امد اند
٦٦ ٢٢ سزاورا سزاوار
٦٧ ٧ ملتمات تعلقات
٦٨ ٣ زها : زهاد :
٦٩ ١٥ ١١٩١ ١١٣١
٦٩ ٣٥ غر عز
٨٠ ١٠ سلیمان آن سلیمان
٨١ ١٧ میرسپه میر سپاه
٨٤ ٢٢ بزیارد زیازد
٨٥ ٥ کنده کنید
٨٥ ٢ میدهند میدهند
٩٣ ٣٢ وقره وقری
٩٨ ٣ کشوری کشور
٩٩ ٥ صور حضور
١٠٠ ٣١ عمومی عموی
١٠١ ٢ افراشته افراشته


[BLANK PAGE]