تابع صفحة ٤٠

کتیبه سمت خارجی دروازۀ جنوبی روضۀ مبارکه

در عهد فرخنده و بارادۀ دین پرورانه المتوکل علی الله
اعلیحضرت (محمد ظاهر شاه) پادشاه ترقیخواۀ افغانستان
خلف الصدق اعلیحضرت (محمد نادر شاه) غازی شهید سعید
رحمة الله علیه که عصر درخشان شان دورۀ نهضت جدید
و بختیاری مملکت، و احترام و حفاظت و اعمار مزارات
متبر که و آبدات تاریخی وطن عضو ساطر ف تو جهات
شاها نه شان واقع بوده در جزو با عمرانـات مهم
و عام المنفعة دیگر درین ولا و در سر تا سر مملکت؛ تعمیر
این طاق مینور واق مدخل جنوبی روضۀ مطهره
حضرت شاه ولایت مآب اسدالله الغالب علی ابن ابی طالب
کرم الله وجهه الکریم، و تعمیر بازار جادۀ حضرت
بها والدیـن علیه الرحمه، و دیگر جاده های اطرا ف روضۀ
شریف، و اصلاحات مهمه شهر، بطرز مرغوب در سال ١٣١٩
هجری شمسی بانجام رسید بمساعی جمیلة والا شان
جلالت مآب کل احمد خان غزنوی نائب الحکومة
مزار شریف.


تابع پاورقی صفحه ٤١

کتیبه سمت خارجی دروازه طرف شمالی روضه شریف که کاشی کاری آن در عصر اعلیحضرت غازی محمد نادر شاه شهید سعید رحمة الله انجام یافته حسب آتی است :-
در عصر سعادت حصر سلطنت سنیه اعلیحضرت غازی (محمد نادر شاه) پادشاه مستقل افغانستان خلد الله ملکه و دامت شوکته ، به حسن توجه و اهتمام کامله والاشان جلالتمآب (محمد یعقوب خان) والی ایالت کابل که بسمت رئیس اصلاحیه و تنظیمیه بلده طیبه ولایت مزار شریف و میمنه اعزام شده بودند، بتاریخ ۳۰ میزان ۱۳۰۹ شمسی مطابق سلخ جمادی الاول ١٣٤٩ قمری این طاق ظفر رواق چهارباغ شاهی، روضه رضیه شاه ولایت مآب کرم الله وجهه الکریم کاشی کاری شده ترمیمات آن باحسن وجه بانجام رسید فقط


(٤١)
دروازۀ شمالی که درب چهار باغ گویند از طرف لوی ناب شیردل خان درسنۀ ۱۲۹۴ ه ق
مجدداً کاشی کاری شده و تا امروز این عبارت در حصۀ بالای دروازه خوانده میشود
(هو الفتاح ! در عهد سلطنت سر کار ابوالفتح معین الدین امیر شیرعلیخان بهادر خلد الله ملکه
در حکومت لوی ناب صاحب بهادر شیردل خان اتمام یافت سنۀ ١٢٩٤ق) (١)
دروازه چهار باغ
دروازه سمت شمالی روضه مبارکه حضرت شاه ولایت مآب مشهور بدروازه چهار باغ
(۱) انطرف دروازۀ شمالی که بطرف چهار باغ واز میشود در عهد اعلیحضرت شهید محمد نادر شاه
غازی با مر رئیس تنظیمۀ مزار و میمنه محمد یعقوب خان، کاشی کاری شده و کتیبه مفصلی دارد


( ٤٢ )
دروازۀ شرقی که موسوم بدروازۀ قاسمیخانی است و دروازۀ غربی که بنام درب نظر گاه
زبانزد است در عهد حکومت امیر عبدالرحمن خان و امير حبيب الله خان شهید بامر نائب الحكومة
قطعه ! رو شاعر شرر گفتار سردار محمد عزیز خان بن سردار شمس الدین خان غازی بن سردار امیر محمد خان بن
سرد ار پاینده خان کاشی کاری شده . (۱) همچنین مقبرۀ اعلیحضرت شیر علیخان مرحوم ومقبرة
مجاهد اعظم وزیر محمدا كبر خان مغفور بامر امیرعبد الرحمن تعمیر و کاشی کاری شده.
سقف و دیزارۀ گنبد حرم و گنبد خانقاه خصوصاً محراب آن و جمیع روا قهای این دو
گشید از طرف داخل : باهتمام بسیار بصورت مقرنس وغيره مینا کاری وتذهيب و رشک آمیزی
گردیده، که از حیث نظافت و لطافت بینظیر است همچنین پیش طاق جنوبی که در وازۀ د خول در گنبد
خانقاه میباشد بسیار زیبا کاشی کاری داردوا گرچه در عکسیکه بصفحه های ٤٣ الى ٤٦ انداخته
شده ذوق سلیم، مطلب را درك خواهد نمود اما نزاکت کار و پرداز این فن چیزی است که
تصویر آن را اثبات نتوانسته و بهمه جهت تعلق بدیدن دارد. استادان این کار (اسلم خان کابلی)
و (علم خان غزنوی) بوده اند که نام خودها راهم بتقریبی درحصه بالای گنبددوم (گنبد حرم)
تحریر داشته و تا اکنون بصورت واضح خوانده میشود. دردوره گنبد خانقاه ورواق های آن بخط
ثلث بسیار جلى وخوش ؛ سوره مبارك انا فتحناوسورة (الملك) شريف سرايا وبعضی اورادوادعية
ما،ثور تحریراست اما معلوم نمیشود در کدام سنه وچه کسی آن را با تمام رسانیده خواهد بود ؟
ضياء المله والدين امير عبد الرحمن خان مرحوم با خودعهد کرده بود که (اگر سلطنت بوی رسد)
(آرمه) ونشان سلطنتی خودا مسجد مبار که روضه شریف را اختیارخواهد کرد . از آنجهۀ وقتیکه
مملکت وسلطنت افغانستان و يرا مسلم آمد دائرۀ محراب و منبر ورواق مسجد مطهر را بروی
مسكو كيات ونشانهای دولتی و بیرق سلطنتی و کاغذ های اداری نقش نمود و این است که تا امروز
همان نقشه مروج ومعمول بوده و (آرمۀ) رسمی تسلیم شده است (۲) امیرمرحوم درسنه ١٣٠٦ که
بعد ازشکست سردار محمداسحاق خان پسر عمو می خود واردشهر مزار شریف گردید (سلامنامه)
مفصلی خوانده و بعد هاوارد حرم شریف و داخل گنبد دوم گردیدند این سلامنامه بموجب امر
پادشاه مذکور دردوخته مس منقور وبدیوار یکه بین گنبد مسجد و گنبد مرقد مبارك حائل است
در دوطرف دروازه نصب گردیده تا هر کس که داخل روضه مرتضویه میگردد با خلاص تمام
آن را خوانده و داخل گنبد مر قد گردد
(۱) نوشته هائیکه در دروازۀ غربی خوانده میشود بعبارت ذیل است :
اول : بعهد دولت فرمانفرمای ممالك افغانستان ضياء الملة والدين امير عبدالرحمن خان
اتمام پذیرفت سنه ١٣١٥ ق
دوم : بعهد دولت ابد مدت سلطان با تمکین حضرت سراج الملة والدين امير حبيب الله خان
خلد الله ملكه وسلطانه اتمام یافت سنه ١٣٢٢ ق
(۲) در وقت امیر شیرعلیخان مرحوم آرمه سلطنتی صورت دوشیر بود که يك با ديگر باهم دست
داده بود ند و این رمزهم از نام امیر مذکور گرفته شده بود وطریكه دیده می شود صورت
این دوشیر در آثار آنوقت آشکار وهویـداست از آنجمله درلوحه اخبار شمس النهار و میل های
توپ های ساخت کابل ومزار وبعضی از ظروف آنوقت همین آرمه منقوش است ـ اما در بیرق
سلطنتی امیر شیرعلیخان صورتيك شيرديده میشد که در چا در سيا اسم ولقب شاه مذكور را بافته سفید
بصورت شیر دوخته ونوشته بودند وهکذا در تکت پوستۀ عصر آن مرحوم نیز نقش شیر چاپ شده بود


( ٤٣ )
سقف گنبد حرم که بالای مرقد واقع است در اطراف آن ادعیه مبارکه بحل طلا بخط نهایت جلی نوشته شده
متعلق سطر ( ۱ ) صفحه ٤٢


( ٤٤ )

سقف نقاره خانه اول که در آن نقاره های پنجگانه او را میزنند و در اطراف آن بفرموده مبارک بنای گنبد طلائی شیخی زیبائی وضع شده

متعلق سطر (٦) صفحه ٤٢


( ٤٥ )

طاق داخل خانقاه اول روضه حضرت شاه از طرف غرب

متعلق سطر ( ٦ ) صفحه ٤٢


( ٤٦ )

عکس پیش طاق سمت جنوبی روضۀ مبارکۀ حضرت شاه ولایت مآب کرم الله وجهه

متعلق سطر ( ٨ ) صفحۀ ٤٢


(٤٧)
عین عبارت سلام نامه که در لوحه یی مرقوم وبدیوار منصوب است :-
بسم الله الرحمن الرحيم  توكلت على الله لا اله الا الله محمد رسول الله
سلام نامه که قبل از داخل شدن در روضه شریف خوانده شده بعد ازان قدم را باستان مبارك
شاه اولیاء بگذارند .
عكس خانقاه اول روضه حضرت شاه ولایت مآب با دیگ تاریخی


(٤٨)

السلام عليك يا اخى الرسول السلام عليك يازوج الزهراء البتول السلام عليك
يا مولا كل مؤمن ومؤمنة السلام عليك يامن جعلت قرية خيبران من بلاد بلخ به طبيبة
آمنة، السلام عليك يامن يوال الله من والاه السلام عليك يامن يعادى الله من عاده السلام
يامن ينصر الله من نصره السلام عليك يا من يخذل الله من خذله السلام عليك
باب العلم السلام عليك يا هاب الحلم السلام عليك يا من يدو را لحق معه حيث
دار السلام عليك يامن نتمتع بمهجته في هذه الدار وفي تلك الدار . السلام عليك
يامن نزلت فيه انما وليكم الله السلام عليك يامن ورد فيه اللهم وال من والاه
السلام عليك يا من لايسع وصف انحا ده مع البنى لساني وفي كيف وقد قال فيه
رسول الله صلى الله عليه وسلم لحمك لحمى ودمك دمى السلام عليك ايها الكرار
غير فرار سلاماً نستحق به شفاعتك فى دار القرار السلام عليك يامن يحب الله ورسوله
ويحبه الله ورسوله الذى ستحلم يجهده وجهاده اساس الدين واصوله السلام عليك يامن
طلق الدنيا ثلاثاً بلا رجعه ولم تكن [ILL] لفتة ولا[ILL] السلام عليك
ايها السلطان الفقير السلام عليك ايها الوزير الخبير للبشير النذير السلام
عليك ايها الخليفة الراشد الرابع الذى صارة به قرية خيبر ان
من احسن المرابع السلام عليك يا هاشمى الخلفاً الراشدين السلام عليك ياتاج
الخلفاء المرشدين السلام عليك يامن حبه علامة الايمان وبغضه اية النفاق السلام
عليك ياخير اهل البيت المشهود لهم بالطهارة والوفاء والوفاق السلام عليك
يا اباتراب ويا ابا الحسنين والسلام عليك يامن ضربة يوم الخندق توازى عمل الثقلين
السلام عليك ايها السابق الاسلام فى الصبى السلام عليك يا اخامن نصر به الصبا
السلام عليك ياخير آل العباء السلام عليك يا اب السادات النقباء السلام عليك
يامظهر العجائب السلام عليك يامن غزا في سبيل الله على الافر اس والنجائب
السلام عليك يا مبدد الجيوش و مفرق الكتائب السلام عليك ياليث بني غالب


( ٤٩ )

السلام عليك يا اسد الله الغالب ، السلام عليك يا على ابن ابى طالب ١٣٠٦
ائذن لى فى الدخول عليك، والمثول بين يديك ، والدنو اليك، والتلو بما لديك
ولا تطر دنى بسوء عملى من حواليك ، فانى مصدق بان الجواد بين جنبيك والكرم والسخاء
فى راحتيك ورءوس الانام تحت قدميك .

حسب الفرمایش فرمان امیر ابن الامير ابن الامير امير عبد الرحمن خان
ابن امیر كبير مرحوم غفران نشان امير محمد افضل خان ابن امیر مبرور خلد
آشیان امیر دوست محمدخان افغان ابدالى محمد زائی شاه افغانستان و ترکستان
در شهور سنه ١٣٠٦ ثلث مائته وست بعد الالف ، ثبت باب فیض انتساب شد.

مسئله اوقاف روضه شريف | اوقاف روضه شريف ، که یکی از نمونه‌های اخلاص مردم وشاهان
آن سر زمین باید ش گفت ، بمرور زمان بحدی رسیده بود ، که
بگو نیم کسی بحسابش رسیده نمیتوانست بیاست ، واگر گفته شود تمام شهر و باغهای آن ،
همه موقوفات بوداند شما باور کنید

چون در شهر مزار شریف هیچ زمین و باغی که وقف نباشد نمانده بود ، شاهان اخیره
باغها ، وجويها ، و آسيابهای حواشی شهر رانيز ، بمتروكات روضه متبرکه
پیو به خود
میدادند ، واگر اعلیحضرت عبدالرحمن خان به این امر خاتمه نمیداد ، معلوم نیست ،
وسعت موقوفات بکجا میرسید ، ودامنه آن ، از حواشی شهر هم گذشته ، بکجا میکشید ،
مانطور نمونه اینک یکی ازین وقف نامه را که از طرف سید سبحان قلیخان بن امير محمدخان
از دودمان ( استيمورى ) در سنه ۱۰۹۷ ه ق تحرير شده است و بدست ما رسیده عکس میگیریم
تا معلوم شود که ۳۰۰ سال قبل ازین سرحد موقوفات بکجا رسیده بوده.


( ٥٠ )

الحمد لله الذی تعبد احسانه الواقفين للموقف لانہ صرف النوايا صلة
فيها للمساعي نيل السعاد وجعل قلوب اهل التخصيص لورود الاملاكات خلوتا
اذكريا وكتر ما للحقايق يد لو اما بالامتحانا ورعايرا ديد عا للبنا
مهيا بنقل الطباع والغوائل والادرجا وشرح صدور اهل الاجتيا لها
معالم الخوافي وشرح قلوبهم لتأسيس قواعد الجوافي بلك فيه من الرشا النقي
والمقاصد المانجا وخصهم الخلع بين انبه حيران وموالات عالم الخيا نتها
أولاد والسبل لجاذبيته الذي فضل رب الدنبا الاقامر الوصل الموعو
[ILL] [ILL] [ILL] [ILL]
[ILL] [ILL] [ILL] [ILL]
[ILL] [ILL] [ILL] [ILL]
[ILL] [ILL] [ILL] [ILL]
[ILL] [ILL] [ILL] [ILL]
[ILL] [ILL] [ILL] [ILL]
[ILL] [ILL] [ILL] [ILL]
[ILL] [ILL] [ILL] [ILL]


(٥١)

والیریر کجدل منہا داب المفاخرة في الدين وقال انا الا منجا والتحي في الدنيا لاحقا
حمدا لله الذي تم بالطاعه الصالحات وبشمول توفيقه يفتح أبو الخيرات
والصلوة والسلام على نبيه بعد انما ذكره الذاكرون وكلما سهی عن ذكره الغافل
وبعدل من الخلائق نبي علم الوجود واشرق وعلى اله الذين هم علماء المباينه
وانه عالم الأثر النجي والمهاجرين المهديين وقادة المنازق إلى يوم يعود
فاتحه نواید ثنائی که شمائم خیایم حسن نقع انس بنفخ رات مشام جوامع صوامع قدسیان سازد و رانکه
نصابی که حافظان قطاع افلاک و مجاوران روضات محاط سماک بصرف مبانی و نعم معانی و مهام
قواعد شدیه بارگاه و نثار پیشگاه جلال و جاه حضرت بی انتم و دائم القهر پادشاهیست که نوزمان
کرسیکان مواید نعم عالم افق و قرص نورشمس و قرار تعدا و طول و عرض مرز و بوم
اخطار عیان نداشته مستان نایت قوت قوت حرکات سکنات ممکنات را از خمش عطایشت
خوان بقاع جهان را جندندر معامش و اشعاس مکلفان روضه خاک هف کرده بنده و بندگان
انعامش مایه و فراوان و مبلغ امکان مست متنه والا احسانی برای باب استحقاق نقش امانی
پروخته و ستم کی بینهایت اکرام تمام نمایم تمام از عصا خانه افضال عام منم مستحقان و جاره گان
هزار رباط محافل عليا وسفلا عالم الم شهرتب و نظام داده و ستایش مهر ارایش که بونی ببارد

حکم عالیست که جریمه دیانت و دیگر انچه
از قرار شروع و قصاص موقوف در بافته
است که مفصوله محکمه نواهد بود از غائین دیوان
تو تم خواهند و بر که نام امده انوالی را
برقرار بود واصدی دان خیر و قبول نه
یوکلان مصرف متولی بود و حاصل باقی
بصرف مصارف مسطوره عاده و کلاه شده

بالحمد لله حمدا كثيرا طيبا مباركا فيه


( ٥٢ )

بس باطل» و مهر نور توجب بخشند. « در مهمانخانه شهور بامصار استقرار جهان اسکان ان نعم مجرا
جهت ورسه دوان عالم عصر می آفاق قاف تاقاف کشیده ، کریمی که حریم انس بلو به خواران دار بجا نشان
وم دهم ما نور سمانو هویی سنبله و دریا در طباع خانه مشارق و مغارب به مسکون آن
وجد می حوت و دوان ان برشو بهمان اسد و ور برمان کردانیده، برجبی هوالذِي أَرَدَ لَكُمْ فِي
التيار يتروكر مايق حمالا تحصي نهاده . وامين ی که مامی مدنیش بزار دبی» و برفی ناصان
و مصور مبذول، و كمل سكان امصار و قصور انطان وقطار مطار مروف عظمای گرایش یا مشمول. مپان
بی ندای بیه می رواست که سحا بو پر فروع و کشانای عرصه براء و وافسح فضای مرا حل و نباء
مصادق منحنا ابوا السَّمَاءِ بِمَاء منبهرِ وفَرْنَا الْأَرْضِ عُيُونَا فَا لَقَى المَاءُ عَلَى أَمْرِقَد
سید شریان . واراضی تدیف ان مراضی مزار شان عمال با مون و یا با همان افساد و کونین
محوای وانَ لَنا مِنَ المُعْصِرَاتِ مَاء تَجاجاً اخْرَجَ بِهِ حَبَاوَتانا وَجَنَّاتُ لغاباتر با تمام
عام نشاه اب خضر را چشمه ملایم کو مل کا له اردامان و مرکز سا ده و از چشمیه زیز بوادی بنیانی قطار
ار باغ عالم نیشار ماء معین . تبه وان سحاب صیاد شور و شیرین از طول وعرض بین زمیران به
جریان انداخته به وادی انفاس مجمد الم صناف جوان و ناس را کشته زار حاصلاح نمود. و من برا د مهدید
شقی نو و یدا خه که رکن شاع سحرا می رسید هر دانه مطلوبی که انداخته د را فیل با ارادت شترش
رقم خاک برویانده، برکشانش قبالی دارش بقوت امیه رسانید دار بطل را در این مضموان اخر د بوان
شورتون در اند تزرعونه امن جن الزا رعون برآورده، تعالی شه شان جلالت این الله
چه لطف و کمالت این مرایت می دست کرده را برای حد و نذ ر د شاه عالی را علی طو جهان
بود لال در مه د صفت چسان بر کا جز الکن جزد و نا گفت فی و صف امت سره و بد رود و
درود نامحدود شار بار کا ، مقدیس نمون در نزول جز و مسعود صلوات و سلام لا تعد و د بیانا

که هم همیشه از آمار و الا با مداد نشیر خیم
مطهره بطاقت بد وامد اوگرا و بعد شاوی ام
مراوات است تا به شقد نه شود به منزل رسید
حضرت کیمو د پوت مانده اگر از ددای جهان
سفلت حکم خوابه و فر مانی بدانه که رعا بهار دیش
به برود می دایر باش بلکه حیت انحرافی از
کو سیند اکاو شماری بارکری شترانی پوشیدی
و عیال خانہ کا مل تکا لیف در ساحه می دانه
نطلبنه تادیه ماند مرقوم السطور به کا سمر من
به برادران سیمی د نا خوشیده بود می بایت
دارد تو سر حن بنا بر ان بمرتب بست تا در پدربار
در شهر میانه با ختند مضا یقه در سه جو مجهد و عیدانه

موا نظرم به سرور یا محجر محمد حجار افقان

درین است کافته در معیشت ای صوره است
خویشتن بعد داخله غریب پوره و به بیانیه
بدید ن بد کارم د ستیقی و اصر و در دربار
درون نهان سوره می حلوافی در صورتیکه
معده تو بنهاب بخته دار متقین نقد ز یاره میاد
در باطن هم اسلام فما صلوت علیه ر به براد
و غایب دما بر تا بد عبر قلیب د فقر نجی ر یار بود
موافق در ایه در هر سوره به انه تاکه در حالت تار
و خواری در در ما خوی شیشی عرجوده نکنند ان گاه
با ستعداد می عروج کند و عروجش نگذارد، بخدا وند
دیجی و محمد بن ابی و حامد بن زیاد بها دعاء جریده
د اور کا و صلواتیان معلما ان و بعد از محلات
حسنو د خارق عاریه می کشو بخون و د ادلایت او بهر
نجاست می کنند بر پوشن عود است دست می بزدند
با کها، دار می و بیت الخلاء در گند در پی
بستیم میع غیر دی نیا شته وصور ، در گنز در بین
خانها است و سنبل با فرش پاکی کسان و الان مسجد
حاضرت کوشند و الا کار د یوان در رقیب حیات است
تربن نامه تفصل الصلبة کدان نه شق
عاصرین مسعورات بسیار با ته وه د صورتیکان
قبولیت خدار خان می زنده و برای سر حیات خودشان
نصب مقتل د قتی که مفارقه فرمایند الله اکبرنا
تعقبات و نور شمام معبد حه انته ادت انه ترجی
عطریره رعایت بادها بد کر عمت دانه پر رقی و کیکا
ابجد ر حق تصیر دایه در ده بد و یزید بن مهارات
و عمار بن یا سر را در شکنجاب کی اب می کشندند


( ٥٣ )

روضۀ معطّرۀ معظّمۀ سدّۀ کابل تقیّه خاکه که کرّوبیان فهم هدایت موصوف بتکبیر سرخوان مقدّس الماب
درین بیان صلای انّی رسول الله الیکم که بلحن داودی و گوش نیوشیان دهر را از مایا بدارد ارش
نوال مخزن جود ستارخوان ابد و پیشساحت حضرت رب العالمین نهاده در فقر این حقیران خجلتگین
بشرور و سیتوح افروزین برین از کسوت اسلام و دین در تبار و کلاه فخر و قناعت تارک تحقیر باش
بر سر کرده اقصی واقف مقاصد رسالت و بنبوّت و محاط مدارج مآرب ولایت بیان ذیشان
شاهراه سفارت کشتبان سفینه محیط کرامت منزله مرحله مایچ مآرب هم و معرکه ارائی عهود حشم
مطلع انوار تجلیّات مطلع مجمّع بحر افضال الخطاء این منبر کرد و الیاس دمیده نظر قدسش اساس
چابک سوار مضمار رقّی متدلّی دستان سرای حدیقۀ مآ اوحی و شمن شکار لا ینالون عهدی الظالمین
گردون موسّطۀ والضحی حجلۀ لیلاۀ مسافر لولاک مسافر لولاک حق تعالی نهاده دُرّتارک سر
قدسش از عرش کلّه مزّین باکل فضل ترکش ملّی مخصّص مملکت دارین علیّین القضاء از چشمه سار حقیقت
و بر آل عظام و بنی مرو المرام و اصحاب کرام جانمقام او که هر یک مصباح انوار هدایت و مفتاح غفران
حقیقت معرفت و نامک ممالک علم وایقان و ممتازان پیشینیان این زمان او واقفان مواقف الطاف
والبخویی بیان مرآیینه روز فضا و لواء اوالی یوم البعث المعاد آفتابچترک هر دامی زمین ثابت کیوان مکان
مواظبت سنّت دین و پیروان واوامر و نواهی داد ارمان قرین سیّد المرسلین و مخبر الخلایق بحار و کئون

حکیم صاحب شاه گل مبلّغ هشت لک
خواتین نامدار و حبالۀ مجدّداً کانکار
از قلمرو قضاء نامی انکسار و تجنّس
از قرار این و قعنامه قدرت الا
مواصفات از انحصار مبیّن و ولایات
طباجه شاع و فاجر و مصلّی و غیره
گناهان باستان سلام باستان
حکم الله جنون امام الشیوع دار الشفا
مسکن بوده از دیوانکاران صادر و بدر
و مرعیات این دسترسی عرض حال
عیاماً السنه کنون مرحله مراجعت
دخول نداده و دینار و نا رو مواریث
امداد گرفته مقدّمه سکته و پمال
جواب او معلّقا اندک متولی حال بر
شهودات مصدّقه حسابی شده
در قیدان نسیان سوق ننهاده استرداد
رعیّت امداد رشا لاحف اسلابانها
قاضی میر عبد الدین متولی شده به قاضی
عجل مرغوب و سروب نداده دین

ابو ظفر نور محمد غوری غفر الله لها


( ٥٤ )

در هر وان مسالک علم و یقین و دانایان رموز افرینش و بنیان این کارگاه دانش و بینش پوشیده و مخفی
نخواهد بود که این سرای دون روز کار بوقلمون بسرای فانی و جای غداری است نعمت بی زوالش
هستی دوش باطل و بیهوده سودش باطل و در مرثیت مدارش همه رنجت پوچیت تا بار کلفت یوم
کوچیست نه گلشن کان مقامی و نه جفاش دوامی و انجامی و بنصایح نص مستعان انَّمَا الدُّنْيَا فَنَاءٌ
لَيْسَ الدُّنْيَا ثُبُوتُ إِنَّمَا الدُّنْيَا كَبَيْتٍ نُسِجَا الْعَنْكَبُوتِ در عالم است ایماء و تنکانه است شمشیر سعادت
کد ار باب الباب بقول عزَّ مِنْ قَائِلٍ وَ قُلَّ مَنْ سَائِلٍ دست نوش از تمتع علائق او کوتاه و بسته و استینان
و اسباب و رش را نابود پنداشته د میابی و در پیش گذاشته و نه متاند بکم بیش بسته
موالی إِنَّ الأَبْرَارَ لَفِي النَّعِيمِ که با هر یک بقد راستعداد خود و اندازه ی قوه حصول نعائم را قید خاطر خود
ميكه حكيم سَلَامٌ عَلَى الَّذِينَ يَمْشُونَ إِلَى اللَّهِ سَبِيلاً لِلْمُتَّقِينَ حُسْنُ مَآبٍ بَسَمْعِ مَنَازِلَ عَالِيَ سَلَّمَهُ
بخیر و رخت زار و پردون کاشته و اراضی و زارعی با نمات و بساتین ملک و مال خویش با وقف
مخلد تا ابد برای وصول حسنات و شمول عنایات حضرت کرد کار دو و حصول درجات عالیات و
جناتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وقف ساخته بر اکتفای مصالح خیرات و مجا وران روضات متبركات
ائمه دین مبین واولیاء الله الَّذِينَ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ساخته نَحنُ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ
درین آوان سعادت ما قراین که اول بهار دولت اقتدار و بسط عدل و نهار تسلط ممالکشاه
والا خسر و ابد نشان خدار است این کار مند در گاه پادشاهان کلان و دستو قع عنایات
والقابات خویش مدار سجان تو اقل وسائل التفات تفقدات یزدنمان مستعد سجان علیجان
بن محمد عمر خان ابن حسن محمد خان بن علی بنی حسینجان بن یار محمد خان بن علم گیر خان بن اسکندر خان
بن عیدالله خان بن سلیمانخان ولاد حکیم خان جبا شار با نیا رتے المدعا بعد مندی جران


( ٥٥ )
امیر المومنین ابوالمظفر سراج الدین
بسیار مسطول پادشاهان ولایت ماورالنهر
و مجا درام و در شهر خوارزم و هندوستان
این مخش نامه دولت افضلی داشته اند محذوف
و النمرات نوشته از تاریخ قدیم برداشته شد

بتوفیقات و تائیدات سلطان سریر ملک هستی و خاوند غلبه و پستی بمصداق ان الارض
يورثها من يشاء من عباده جالس سرير سلطنت شوکت ثانی و مالک گرد سرادق دی و بانی گردیدند
جنود مسعود اسمعانی اوانزال تائید ات صمد و دیبانی بتدارک این مفسدان و تادیب دران متکبران
و مقمام مهام نزدیک و دور خواص و عوام دو بند و بسط امور جمهور انام و تسخیر و ضبط اقصار و
قیة الاسلام نجارا و سمرقند و تاشکند و قوقان و خجند و اند جان اور کینچ و مرغیلان و ساکن بالی کثیر
و کجروی و هسکان و فرغانه و شهر شقایق حصار و قبا و یان و کولاب دز و در و از یو کا سغر زفک و مرغان
و ارونج و کل بلوج و عرض و اورت و النهر برجند و عاد مقلایت بوجه شایسته صویلی که مریخ افضال او و مالت
پیران سر در توان بیدق اعماید توفیق یابی و واقف بواقف یاریت غیبی شیبانی بجانب الهام
پنج و بدخشان و غیر ها مصروف داشته در آون نزول جلال و یرق بارو حمال در مهامه می آسا
حضرت خالق البریات با نهایی که شایسته این حکم را نان ممالک مداراست در صد د برحق توکل کرده
بلدان و باذ و مقصور و حصارج و بدخشان و سرپل و میمته سبر غان و قید لوند خود و بغلان ختم
وامی میکشم قندوز و مام و طالقان اندار و کهرد و بامیان و سیغان و غیر هما از جوله کفرده است
با دین سیداشته در بحار خون مسیح صحار و براران برامد تا اینکه عصبهای مهر طلب شیبانیها درار
متوفر با باد کنج کنج تمامی مور ملکی و مالی سواکن ومساکن دانی و اعلی ساخته و پرداخته اند و
در اثنای این ال مقال صدق اشتمال من يُضْلِلِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ نَاوی شاهراه هدایت و
قابض عصبان سعادت اتصال مریخ برسمد و کاه ذوالفقار را راه غالبوی کفر مفصل دودا دیگ
مسعود قلی روضه رضوان امین عرش مکین ملا یک طواف فلک مطاف شهید و ثگاف تا دشنه قاوت
و ملت حارث حصار استوار شریعت طریقت قامع بتن غاصين ابه عفت افضالان قاطع اساس
الشرک و الشقاق والكفرات وقامع الکا فرین قاتل المشرکین صاحب لوای مجاهدان مبارک غازی
خماز میدان دلیران در حصین د غماج حصون سینه بند ما و هم ارکان اہل طغیان قمع و برید گرهنا
زن عدو و ران خسرو د وقاص مسیح حقایق اسراء الہی مخزون گنج فیوضات امتناهی و قبله اریات
و صغار كعبه احباب غره علاء الماسبح المبین الناصر المعين الولى الدین ساقی کوثر خواهر فرنا
تیغ دو پیکر حیدر صفدر را مصدر ا زماح حکم نفی شایع گردید در تقدم و مکات با بنی طریق نهار کراه
سعادت زیارت خانه در و روضه مطهرا نام امم نور دیگر برقامت محراب صدل تکین سید رو هیه

اوامر و نوابیه استعما فرمان
وسته اموری یمه سوادان تا ادواب کو کم کم
مایه مستی مو بروید که استار سائق این مقاام
باقیات کیه بعت احدی مطالب و قلوب عوام
نمی دانند مدارک این محلی از تاریخ قدیم شد


(٥٦)
ساعی این درگاه اعلی و مارگاه معلی و د راعنه کرم وصندمین بایش افضله علی حضرت اقسیم النار والنور
وصی المصطفی حجة العامر الاسد قوی اشهد اله الغاب المرفود کین پایش جیام در فتاحه جناب سید کانات
وشر شیل، فضلت افادت کا نه حبیب که ا، غواص بحار علم وعرفان سر راف شوه حلم و ایقان کافه
الفا و اتعایشان شاه و دخاندان مكان مکانی صفوت قبولیت نسان حبیب شینات مدو یه بیداد
حاجی الحرمین الشریفین حاجی امیر احمد انحضرت متولى ونوم وملا و فضلاء سادا، نقاه، مزدور رو
وکافه اشکیا و تجار اوغنا را ندین و صلحا را ومومنا، الا تحاق انجاو، ونو بوجها، سمانا، در عصر معرفی
رساننده که با ومثابوره سامی امری وضمنه قدسی بیان اوامر عمارات تبرکات این مکان بایشات او
پست باری بمصادمه سیه ساز ناگفته نماند تا کو کافاق وا في المحلوک بالاستحقاق جلالتی انبار
والدین قطب الاسلام والمسلمین مهلکان نداء و المارين ظل اله في الارضين مالك المماكات
الارضى سلطان حشیر الني با یه کر و خاک دستو ر ساخته و سریر ملک و لو افروخته و سلامان میرنو ور
الله اصلح الى ربعته خدا ملک کشور اخلا صا لويز الله والحامير خات عد قام مهربانی نرانیک، در عهدازو
ا اما در حال اور ایک الا الان اااااااااااااااااا
اما دوستان او بدو خواند چین تصل پیو روی و برز کی جریک ندر قدرو کبر این شها نزار یعنی برکتی و بشیرینی و
بند قد رو جانی شوب شکاره ماید این رقم مام منسل ادت بر خطر باد وقع د امانه و شما و بان واصمدت الی
صالح الا نام شهرقاء غربا جدا من اوراق وانيا سر مد و آفاق توافوج الساعيه در ساطقات جیران نفی ایا
گر یکی از او را جدا و اخدا و سفار مقرات سرور کو دکان این فرقه و اعز آن کود پرسه پر نظار میکرد
ی کرد این ایا اساسمان ابیات رات کا وقت با این شه که یک نانی وان
بتو که حال ظهو رجلول دارد وجه فقه عبید و بدین راو ر و تا حد ضرور یکه مستور عه محمد عمو را با دان موتون
فرمان واجب الا وعارج وفصله این استان ملایک پاسبان مستلزم موفعت تهنیت امریت نایست میرود
بانیه شورد اطاف ر باقی غواس بار حضور و معانی معایتی صنع وقالو جد اوا في الوافي الله بيبان


( ٥٧ )

میرزا ابوالحسن انصاری که بحسب جبلتی شممول اعطاف غفاری و مورد عنایت کار کرد کار مش نو بخوری
انصاری قدس سره و ثوبیت جبلی بحضرت قطب الاقطاب الواصل بمرضیات رب الارباب غوثی غوثی
بخششی سلطان مودود چشتی جانی که سر از سرسد موثوقین و مجاوری کعبه و استغراز اجله سادات مجلسی
و فضلای صاحب صلاح و سداد اند در این مقام والا مقام و متبرک با با هری از امور روضه عطیه مامور کرد
و تعین سلطنت در پای چوراه غلیظ ابوه وجود محیط عالم هستی نموده کوالنجی طایفه سینی مطهر او این
شیر فیوض اختصاص بعوض انع شرکت در بخش ابنات چلو را این از جطل نقابت پیشه و در بیوس شد که
ما در سبائی خانان و قمه آرایشان بداو کرام کنندگدای عزت اسلام و دین و روشنی فرانی نغمه اتم
یقین و راست افراز حماسه مسلمین گردیده اند فعلی ترادف و توالی نعم همان دین شایسته واب منظور و لکا
این مکان مقدس حسبان از معمول و جاری و هر مزبوره را با کل توابع و لواحق ومرافقات الى اقصی اما
و ستالی و غیره جزوره صدف قصبات قایم ساخته جمع و جه برخال خیری ازان نپرداد اند و حال سیرو
روز کاره در و دوستی شد را مقداد از تمام اوقاف مذکوره چندی از معاندات ان که مشهور است تجویزه گرد
و بشتش در مذهب ازمانی با ش نجویزه و کانه غلبه مذهب شیعه مصبراق و نو بها در میان با بیاند کور
باغ و مضاف و متوجه استا مد مقدس و سر کار مد برسانه باحات فیکر مکن و غیر مکن فی تصرف عالیات که کیتی
و مابقی قراء و مزارع و متعلقات بدرشاهی از طریق بعضی از سالکان طریق مرسوسن جواله و پروان ہو تو می شود
که دمار ازنهار و انبه همان شد بردندانه از سگال و اتش از بدعضب کبد و بال کجه قمت و تجستی که
مائی شناسان بها اشامل بکا حصد سر کار داخل ساخته توح تمت برانش انداخته چون قام نصرات این
كونه سزای اطفارانو قرار بوقف بودن منا واسند حامی بر حالی اند از مکارم سلطانی نمودند که عموم
قراء و مزارع و مجاری و براری مزبوره که در ولایت رسید تحقیق ثبوت بدیهی قصب استانه متبرکه است
همان طور و اثار بر حال خود قرار شود و از انجا که سلاطین و غره مکین و خوانین دایات و همین برا
حضرت رب العالمین و خشنودی جناب سربینید مرسلین و خلفاء راشدین رضوان الله تعالی علیه یمین
نشاید و خانه مخالفت کمین چاک شمشیر نماد جز روش بقاع خیر و نظام دیار و دیز و بد تا به کفیان
و امثال نباید این د درگاه الهی و عذر خواه معاصی واگناه خالصا لوجه الله مکی و نامی مزارع و مراتع


(٥٨)

بر همخور وزالچوار قراوه مزارع ومجار اراضی باغات صحاری و دیوبهات متعلقات کل ماجری القلم
از غرابته الملکی الا مانی پیوسته و متواطفا با نام از تصرف رباب بغی و طغیان و اصحاب ابطل
و عصیان فارغ و خارج ساخته ماء اہل او قاطناین و حصه کرومسپان اعتکاف نموده بمن
الوجه ومو قوع ومسئله وبشت مزرعه تشغیل سلاطین سلاطین عظام انام ایام مقبام جان پیدا او قام
انجام ماه پریز انها لازم و واجب فرمودیم که هیک جبه جه تغیر و تبدیلی بربن وقاف راه ندا
و منحرفی نداد و مخرر من جمیع جهات زایل ان آگاه و کشیده داشته تا در یوم النشوهموت
بستان از خرمن مغرور و نگذراند و زان روز ویل و ثبور است و امان مخالشان اور دو
و بایان کمالی باشد در هزار رحمت و الجلال به نه صدو ستون چهارم اصبا شین ابعاد
ونخواستم که از محالات مواضعات کر که زانها رو ولایات ماعد که تمیز بن سلاطین و امرا و رباتی
و مرزان که اوقاف رو صرت بستن ال خود نعر ید و یا ارا ما که خود را بداند نیانید قاضی موضع خود
دانداد و نکشید و پریک بدستور تحمله رویہ سالی کاری بیشتد همه نمی کاری صدیقتین و قرنی سابی
سم ولای بیداء الدین کہ محتروالی مطلقات دره جرتواح حلم کو مناجات ملتان محلقان نمره غزنیه
و موضم قضا جهانه وقف کرده وقاهرم سه که قومس باماحضریم محراب و جلومه ده بیست تعلاب
ادا دات رساند و از غفاره امارت ایاب د ماحد شکه برنی خاک ماعد که روز یه حما د قره ترسب نام
عله سیاه مزبوره که در ین تحت غفران پناه نورجه دیوان ولد شاه محمد قرانی وکل محیشه مزرعه کعبه
قطب الجنه سلطان بانی به واقع توابع اسی بیگ مشمول مزاحم حضمرت بانی دعلی زخانجو جا ون بی رنگ
مینه الین حال خود اینتباح ا و تمام موضع علا کار نه ساه جر و که مستعمل بر صی اب و مزار موضع یکتونی
از محلات ان از ترجمه صفوی میانه انها معین مده و هر یک که در وقفا مجان مندرج شده توالدار و توافر
مراحی انه آب حواجه و نمک میراب کو چکی انواجه برایان ماعد مامت و کله مواضع اور کک
موازی خواه قبیله به فیض ایا به قبر بشیر رساند که مخاب مغنیات بوریکش کلکلان فی قنات بن
تمس با از مرغویه کرده و تالمی جرکوه و کل زار به فرپور که مساوی یازده باب محمه و واقع یی قریحات
ان ولایات محمد امانی وابنه امت کزانه اصل با تزیعه افلیم با ننه مابری پروای من قرعہ علی بی
نوست حق واعلی جرکوه تسع محمد بی تعلقات مذکوا که موازی یکصد و پنشتا ب مساوی موازی شصت


(٥٩)

فخر بارنجس بي حمان امير تيمور سركار خاصه که مناسط آن را موقغان موافق مكارم خلاق بي
خوابه معروف ولد خواجه صديق و مناسفه آن را امير تيمور ولد مير نور بمال خالص خود خرد
اند و بر يکی اشان مضمون انکه هر کس یعنی بجر خودش مت دکس نیارد بس نمیشد است
بموجب شرع و بسط وقف جهات ممنور ژهوايه واقفان غيره مشايزه براى ذخيره يوم ينفع
مال ولا بنون إلامَنْ أَتي الله بقلب سليم وقفاین سمان ملایک مقیم کرده اند و متولی
همه وقف جهات را نظر اشرق رسانیده و تمام سادات عظام وعلما و خدام و مجاورین دها
استدعاى ضدد و تحكم محكم مبرم به رسانى و ابراى آنها نموده مایه بخواى من جا بابیته فله
عشر أمثالها تمام و كمال مواضع و اراضي مزروع و انهارد وسياه و غیره مشه و مه سجه نادين
اين روضه منوره فرد و شیبان حکماف را کاکان بر وقفيت استمانی سركار امام همام
برضا و الملک العلام موقفه بر قرار داشته ام و بردوام دستنوکث شدافت بناء متار رسید
داشتم كه على الدوام كل ما اخل و حاصل و منافع آنها را به تمار جهات که بعمل آيد افتی شمول
ودستور موافق ایام با لتمام در حیطه ضبط و ربط و تصرف در آورده بمتس آن را مخصوص م
خرج خود دانسته ما بقى را صرف اخراجات لا زمی عمارات لابد یه و روشنائی و فروش ، وفر
رضوان التین و خانقاه آن و مصارف ما يحتاج امام و مؤذن و خطبا و مجاوران و خدامه ؟؟
مصارف لا بديه اتفاقيه لايقه رسانيد ، وتوالے آن را به سلطانان و ملوک و واقفین غیر می باشم


(٦٠)
اجمعین قوت باید و نه انرا در طریقه و شعبه را مدعی باشد که بوجهی منشح ندارد و بعد ازان علام
متوطنان این بستان ملایک پاسبان نسلاً بعد نسل که بشرف تو نیت این مقاصد ذوی الاحترام
مشرف و معزز شوند باین شیوه دستوه و قیام و یمن بخوا قوام و انجام نموده بخلاف ان بهشته
وتجرد بنده و تبدیل و طبع و دخل نکنند و کر قحا رات کرد کار و تغیرین سوال شمار ها
و كان ذلك فی شنهر


(٦١)
بسم الله الرحمن الرحيم
حضرت محمد مصطفی صلی الله عليه وسلم
حضرت اسدالله الغالب علی ابن ابی طالب کرم الله وجهه
حضرت امير تيمور صاحبقران جنت مکان
حضرت سلطان سنجر ماضی روحه الله روحیه
حضرت فردوس آشيا نی سيد شيبا نی
جناب سلطان حسين مير زا ی با يقره
الحمدلله الذی وقف بيد احسانه الواقفين الموقو فات لانهم صرفوا اموالهم
علی مصارف المتناسبة لنيل السعادات وجعل قلوب ملاك المخيرين لوقف الا
ملا كات لحصول المرادات وحسن نيات المحسنين علی انهم بذ لواهثا لهم
بالاحسانات ورغب بارادته طالبين مرضياته بنقل الضياع والعقار لعلوالدرجات
وشرح صدور اهل الاختيار لا علی معالم الخيرات ورشح قلو بهم لتاسيس قواعد
القربات الی طلب فيوض المتتالية الباقية والباقيات الصالحات وصير لمراحهم
طوبی لهم وحسن ماب وهو الذی قال لعباده انفقوا اموا لكم فی سبيل الله لنجات
يوم النشور وقيل وهنا الدنيا الا مقام الويل والثبور وليس لاحد منها دوام المعاشرة
والسرور وقال الله تعالی وما الحيوة الدنيا الامتاع الغرور . حمد الله الذی تم بالعام
نعمته الصالحات وشمول توفيقه بفتح ابواب الخيرات والصلوة والسلام علی نبيه
بعد ما ذكره الذاکرون وکل ما سهی عن ذکره الغافلون وعدد مرور المخلوقات فی عوالم
الوجود وعدد افنائهم من عالم الفانية والی عالم الباقية راجعون و آله واصحابه المهديون
وبادابه المتادبون الی یوم یبعثون .
فاتحة فايحة ثنا ئی که شما يم نعايم حسن قبولش ، روح را حت بمشام جوا مع صوا مع
قدس رساند، و رایة شكر لا تحصائی ، که حافظان بقاع افلاك و مجاوران رو ضات محاط
سماك راصرف ليالی و ايام معا ش و مهام تواند شد ، هدية ببار گاه و نثار پیشگاه جلا ل
وجاه حضرت والی النعم ودافع النقم پادشاهيست ، که جهته مهمانی گر سنگيان موايد عمم عالم
انس ، دو قر ص انور شمس وقمر ، از تعداد طول و عرض برتر ، در سفرة اخضر آ سما ن
انداخته ، سدرمق حیات ، وقوت قوت حرکات و سکنات ممکنات ساخته ، ونعمت خا نۀ هفت
خوان بقاع جهان را ، جهته مدار معاش ، ودار انتعاش معتکفان روضۀ خاك، وقف گردا نيده .
میزبان انعامش مایدۀ فراوان ، در مطبخ امکان ، بدست همت زوالا حسا نی برای ار باب
استحقاق انفس و آفاق پرداخته ، منعمی که بعنايت و اکرام تام ، نعايم تمام ، از عطا خا نۀ
افضال عام ، جهته مستحقان وبيچار گان بسيط غبرا، در بساط محافل عليا، و سفلای عالم اثير،
ترتیب و نظام داده، وستایش مبرا از آلايش ، کریم بی نیاز ، ورزاق کار سازيرا سزاست
که نه طاق مقرنس رواق سپهر را ، به خاطر مدر کان دقايق حقایق عالم ناسوت ، بتمثا عل


( ٦٢ )

ماه و مهر ، نور وضیاء بخشیده، در مهمانخانه معموره امصار استوار جهان امکان ، خوان نعیم
عمیم رزاقی جهت روزیه داران عالم عنصری، و آفاقی، قاف تا قاف کشیده . کریمی که حسب الخواهش
مواید خواران دار الاحشاش ، لحوم و دسرم حمل وثور سما ، و حبوب مر غوب سنبله و ثریا
در طباخ خا نۀ مشارق ومغارب ربع مسکون روان ، وجدی وحوت را دوان دوان در تنور
نقصان اسد و جوزا بریان گردا نیده . بر طبق ( هوالرزاق ذوالقوة المتین ) بر سفرۀ کرم ،
و طبق همم لا تحصی نهاده ، واهب النعمی که نعایم بی در یغش ، بر هر نزدیک ودور بی نقصان
و قصور مبذول ، و کیل سگان امصار و قصور ، وقطان اقطار ضل وحرور عظایم کرایمش را
مشمول . سپاس بی انتراس مبدعی رو است ، که صحار و برار مزارع د لگشای عر صۀ غبرا
و فزاء فسیح الفضای مراحل دنیا را به مصداق (فتحنا ابواب السماء بماء منهمر وفجرنا الارض عیونا"
فالتقی الماء علی امر قد قدر) سیر آب و ریان ، واراضی بقاعقشان مراض مزارعان محال هامون
وجبال جهان افاد وا کوان راه به فحوای (وانزلنا من المعصرات ماء ثجاجا لنخرج به حبا ونباتا
وجنات الفافا) برشحات غمام رحمت عام ، شاد آب و خضران ، ساخته . حکیمی که بحکمت کا مله
از دامان و کمر کوهسار واز شعب وزیر ، بوادی و فیافی اقطار ار باع عا لم ، چشمـار ماء
معین ، وجد اول و بحار میاه شور و شیرین ، در طول وعرض زمین ، در سر یان و جر یان
انداخته، بوادی انفاس عموم اصناف حیوان و ناس را ، کشت زار حاصل و جود ، و چمن زار محصول
هستی وبود پرداخته زراع ، اشباع صحرای امید ، هردانه مطلوبی که انداخته ، دهاقین سالار
ارادت ورحمتش در رحم خاک پرورانیده ، به کشا کش قتراک ادرا کش به قوت نامیه رسانیده
از بطن الارض به مضمون (افرایتم ماتحر ثون ءانتم تزرعونه ام نحن الزار عون ) بر آورده .
تعالی چه شان و جلال است این تقدس چه لطف و کمال است این
مرا نیست یارب ترا در سزا نه یا را ی حمد و نه حد ثنا
همه ا لسن ا هل نطق و بیا ن بود لال در حمد و صفت جان ،
بــمن عا جز الکن بیخرد ثنا گفتن وصف ذاتت سز د ؟
وورود وفود درود نا محدود نثار بارگاه مقدس منور، و نزول جنود مسعود صلوات وسلام
نا معدود ایثار روضه مطهر معطر مرشد کامل بقعه خاک ، که گرسنگان نعم هدایت ومعرفت
را بر سر خوان نعمت الوان دین وایمان صلای انی رسول الله الیکم در داده ، و گوشه نشینان
دیر دارناپایه دار را بمرتبه معرفت حق و یقین، دردستار خوان دید و شناخت حضرت رب العالمین نهاده.
فقیران حقیران خاک نشین دوایر شهور ، و سنین دهور دیرین را کسوت اسلام و دین در بر،
و کلاه فقر وقناعت با دراک حقیقت و شریعت بر سر کرده ، اعنی واقف مواقف رسالت و نبوت،
محافظ مراتب طریق درایت وهدایت، شارع شاهر امـ سفارت ، کشتیبان سفینۀ محیط کرامت ،
(مولفه)
مرحله پیما ی جهان قد م معر که آرای وجود وعدم .
مطر ح انوار تجلی ذات مطلع مجموعه حسن الصفات.
واعظ این منبر گردون اساس پیشر و قا فله حق شنا س .

چابک سوار مضمار (دنی فتدلی) دستان سرای حدیقه (ما اوحی) ، دشمن شکار لایتالون من
عدو نبلا ، گردون سوار سواد(اسری بعبده لیلا) مهاجر افلاک، مسافر لولاک ،


( ٦٣ )
حق تعالی نهاده در معراج
برسر قدرش از لعمرك تاج
مشرب اهل فضل قنبر اکش
لوح محفوظملک ادرا کش
عليه من الصلواة طبيبها، ومن التحيات اكملها، وبر آل عظام ذوى العز والاحترام واصحاب
كرام عالیمقام او، که هريك مصابيح انوار هدايت، ومفاتيح خزائن حقیقت ومعرفت، وناسك مناسك
علم وايقان، ومعماران بنیان دین وایمان، وواقفان مواقف اصحابي كالنجوم بايهم اقتديتم
اهتديتم اند. باء الى يوم المبعث والمعاد
امابعد : بررای رزین هدایت گزین واقفان مواقف ملت ودین، وپیروان اوامر ونواهی دادار
جهان آفرین، وسیدالمرسلين، ومخبران حقایق ایجاد وتكوين، ورهروان مسالك علم ويقين، و دانایان
رموز آفرینش، وبینایان کار گاه دانش وبینش، پوشیده ومستور نخواهد بود. که این دنیای
دون، وروز گار بوقامون ، سرای فانی وجای فقدانی است، ونعمت های اوزایل ،وهستی و بودش
عاطال، وبیبود و سودش باطل ،
دیر یست مدارش همه زشت وپوچست
تا باز فنگندۀ محل کو چست
نه محلش مكان مقامی، ونه بقایش را دوامی وانجامی، و بمقال فيض اشتمال ( انما الدنيا
فناء ليس في الدنيا ثبوت * انما الدنيا كبيت نسجه العنكبوت)زمانه ایست ناپایدار، بیگانه‌ا یست
دشمن شعار، که ارباب الباب بقول (عزمن قنع وذل من طمع)دست خواهش از جمیع علایق او کوتاه
داشته، واسباب واشياء بودش را نابود پنداشته، به پائی درپیش گذاشته، و بدست امید بیکما یبش
پرداخته، وبمقول الدنيا مزرعة الآخرة هريك بقدر استعداد خود دانه مرادی جهت حصول نعایم
باقیه فاخره اخروی، بحكم كلام معجز نظام ( الذين ينفقون اموالهم فى سبيل الله كمثل حبة انبتت
سبع سنابل فى كل سنبلة مائة حبه ) در کشت زار دهر دون کاشته، واراضی وز مین و باغات و بساتین
ملك ومال خويش را كمابيش محصالاً برای وصول حسنات وشمول عنايات حضرت کرد گار،
وحصول درجات عاليات وجنات تجرى من تحتها الانهار وقف ما حضر عا كفان بقاع خیرات ،
ومجاوران روضات متبركات، ائمه دين مبين واولياء الله الذين لاخوف عليهم و لا هم يحزنون
ساخته اند، اقتداء لاثر هم، درین اوان سعادت اقتران که اول بهار دولت، واو سطل لیل ونهار
تسلط، به ممالك وديار، وآخر عمر بداندیشان عذار است : این نیاز مند در گاه پادشاه کن
فيكان، ومستوثق عنایات وافيات افریننده انس وجان ، وعامل وسایل تفقدات وتفقدات این دمتان
سید سبحان قلی خان بن ندر محمدخان بن دین محمدخان بن جانی محمدخان بن یار محمدخان بن با غتلا محمدخان بن
اسکندر خان بن عبیدالله خان بن شیبانی محمدخان اولاد چنگیز خان (۱) بحسب اشاره با بشارت
والفعا بدم ندر محمدخان بتوفيقات و تائیدات .
سلطان سریر ملک هستی
بنیاد نه بلند و پستی
بمصداق ان الارض لله يورثها من يشاء من عباده جالس سریر سلطنت و كشور كشائى ومالك
ممالك محروسه اجدادی و آبائی گردید : بامداد جنود مسعود آسمانی، وانزال تائيدات نامحدود
ربانی، تنبیه سر کشان ومفسدان وتادیب متمردان ومتكیران ونظام مهام نزديك ودور خواص وعوام،

(۱) درمهریکه درحاشیه این رقم ازسبحانقلیخان زده شده درین باغتلا ومحمدو محمد خان
(خواق محمد) نام نیز میباشد


( 64 )
و بند و بست امور جمهور انام وتسخير وضبط امصار واقطار قبة الاسلام بخارا و سمرقند وتاشكند
وقوقان وخجند واندجان واور گنج و مرغيلان وميان كال وشهر سبز وبسوى وبنسكان وقرغايه
ودشت قپچاق وحصار وقباديان وكولاب ودره ودرواز وكا شغر وتيبت تا سرحد خطای واروس
وكل طول وعر ض ما وراء النهر (1) ببر نهج مدعا و مطلوب ، بوجه احسن وممر غوب
از مكمن قوه به فعل آمد ، عطف عنان بيكران صر صر تو ان را به
موهبتی فرید توفيق ربانی و واقف مواقف هدايت وتحقيق سبحا نی ، به جانب ام الـــبـلاد
بلخ وبدخشان وغير هما مصروف داشتم . در اوان نزول اجلال ، درين ديار و محال بميامن
توجهات حضرت خالق البريات به آنهاجی که شايسته شان حكم را نان مما لك مدار است ،
در صدد رتق و فتق كبار ، ومدار بلدان وديار وقصور وحصار بلخ وبد خشان وسرپل وميمنه
وشبر غان وآقچه واندهوى وبغلان وخلم واى بك وقندوز وامام وطالقان واشهارو کهمردوباميان
وسيغان وغيرهم از جوز كندرعالی بادين صياد مشهور به چار جوى مع صحار وبرار آن برآمد ، (2)
تا اینكه به مضمون (من طلب شيئ وجد وجد من قرع باباً ولج ولج) تمامی امور ملكی ومالی
سوا كن ومسا كن ادانى واغالی ساخته و پردا خته آمد . در اثنای آن حال بمقال صدق
اشتمال (من يهد الله فهو المهتد) هادی شاهراه هدايت ، وقابض فيضان سعادت واقبال، این نیازمند
در گاه ذو الجلال را راه نما به سوی كعبه مقصود ، ووادی ایمن مسعود ، اعنی رو ضة
رضوان آئين ، عرش تمكين ملايك طواف ، فلك مطاف ، خورشيد اعتكاف ، فارس مضمار
دين وملت ، حارس حصار استوار شريعت ، وطريقت ، قالع بنيان نا هجين البدعت والطغيان،
قاطع اساس الشرك والنفاق والكفران ، قامع المكابرين ، قاتل المشر كين - صاحب لو ای
مجاهدان معارك خافقين ، يكه تاز میدان مبارزان بدر وحنين ، فاتح حصون سبعه خيبر، هادم
ار كان اهل طغيان احد وبربر - گردن زن عمرو وران عنتر، دقایق سنج حقایق اسرارالهی
مخزن گنج فيوضات نامتناهی ، قبله ارباب صدق وصفا، كعبة اصحاب عزوعلا ، الاشجع المتين
الناصر المعين الولى الدين ، ساقی كوثر ، خواجه قنبر ، ضارب تيغ دو پیکر ، حیدر صفدر ،
امر خدارا تابع ، حكم نبی را شایع کر ديده، به قدوم مژگان وپای دیده، طريق اليق ادراك
سعادت زیارت مرقد منور وروضه مطهر امام امم نوردیده، برفاقت توفيق به سر منزل تحقيق
رسيده ، جبهه سای این در گاه اعلی ، وبار گاه معلى ، وروضة كروضة من رياض الجنة،
علی حبه: * قسيم النار والجنه * وصى المصطفى حقاً * امــام الانس والجنه * شد.
بعداز نور آگين ساختن جباه وشفاه ، جناب سيادت و نجابت و نقابت پناه ، فضيلت وافادت و افاضت دستگاه
غواص بحار علم وعرفان صراف نقود حلم وايقان ، سلالة السادات عالى شان ، نقاوه خا ندان
بركات مكان، صفوت و توليت نشان ، خجسته صفات ستوده اسلوب ، حاجي الحرمين شر يفين
( حاجى ميرزا محمد يعقو ب ) متولى ، و عموم علما و فضلا وسا دا ت و خدا م و در و یشا ن
(1) به این شهرها (نصر محمد خان) پدر سبحانقلیخان حکمرانی داشت
(2) درین یورش گویا این شهر ها ودیار در قلمرو حکمرانی ندر محمد خان وپسر ش
سبحا قلی خان افزوده شد .


( 65 )

وگوشه نشینان ومجاوران وامرا وخوانين وعظما وفقهاء بالاتفاق اجماعاً وبالوحدت لساناً بموقف
عرض رسانیدند که بنیاد ظهور وبنای این روضه قصیان ماوا وعمارات منیر آيات این مکان
روحانیان آشیان، بدستیاری معمار همت سرشار مالك رقاب ملوك آفاق، والى الملوك بالاستحقاق،
جلال الدنيا والدين ، قطب الاسلام والمسلمين، قهر مان الماء والطين ، ظل الله في الارضين ،
مالك الممالك والاراضي، (سلطان سنجر ماضی) پا بر كره خاك استوار ساخته وسر بر فلك دوار افراخته
وسلطان مبرور الواصل الى رحمت الله الملك الغفور ، خالصاً لوجه الله وطلباً لمرضات الله تمام
نهرشاهی ام البلادرا طولاً وعرضاً من القراء والمزارع والموطن والزارع والحدود والشوارع
وكل ما به التعلق والتوابع ، دروبست که شرقاً محدود است تماماً به کتل ایقو، غرباً بعضی
متصل به ده دادی، وبرخی به كرمليك نهر قدر، وثغته پل، شمالاً بعضی برانجكتو، وبعضی به فولادی،
نهر قدر، ومابقى بشور آسمان لامالك لها، جنوباً تمام متصل است به نهر خضرآباد واقع دامنه
دشت شادیان؛ وقف مؤبد مخلد روضه منوره مقدسه کرده بوده (1) وبعد از تسلط هلاکو خان این
مکان سدره بنیان ونهر مزبور درحيطهٔ خرابی درآمده بایر مانده تا اینکه سلطان الاعظم،
مدبر امور العالم حاكم ديوان الممالك براً وبحراً وكافل مصالح الانام شرقاً وغرباً
صاحب الادراك والباصره، خاقان الخواقين والقياصره (سلطان حسین میرزای بایقره) که یکی از اولاد
امجاد واحفاد اسعاد حضرت امیر تیمور كورگان عليه الرحمه والغفران بود بر سریر سلطنت
وحکمرانی متمکن گردیده مجدداً بنای این اساس آسمان مماس را به اعانت همت ونیت حقانیت
اقتباس، ازحیطهٔ غیب واستتار برآورده به نحوی که حال ظهور اجلال دارد در حوطۀ تعمیر
وتزیین درآورده، نهر مزبور را بدستور قدیم معمور وآبادان وبموجب فرمان واجب الاذعان
يوقف این استان ملایك پاسبان مسلم وموقف، وبه تولیت وحراست جناب ستوده ماب منظور
الطاف ربانی، غواص بحار صور ومعانی، حقایق سنج دقایق خدادانی، الواثق بالله الباری (میرزا
ابوالحسن انصاری ) که بحسب نسبی مشمول اعطاف غفاری ومورد عنایت علم کرد گاری
خواجه عبدالله انصاری قدس سره، ونسبت بطنى بحضرت قطب الاقطاب الواصل بمرضات
رب الارباب ، وپیشوای قوافل بهشتی سلطان مودود چشتی طاب الله ثراه میرسند مفوض، وموازی
یکصد وبیست نفر ازجمله سادات وفضلا و فقهای صاحب صلاح وسداد، نامزد این مقام والامقام،
وهريك را به امری ازامور روضه علیه مامور گردانیده، وپس ازسلطنت دردرپای جود ونقطه
دایرهٔ وجود ، مهبط عالم هستی ، عروة الوثقی خدا پرستی ، مظهر اوامر الهی
ومصدر فيوض نامتناهی ، بحر مواج شریعت را در ، سلطان ظهير الدين بابر جعل الله
الجنة مثواه ، جد امجد بندگان ما محمد شیبانی خان ، وبعد از ایشان اجداد کرام که زنگ
زدای مرآت اسلام ودین ، ورونق افزای علم علم ویقین ، ورايت افراز ممالك مسلمين
گردیده اند ، علی ترادف وتواليهم ، بهمان آئین شایسته ، آداب امور ، ومهام این مکان
مقدس بنیان را معمول وجاری ونهر مزبور را با کل توابع ولواحق ومرافقات مالی، وارضی
ومائى ، ومثالى وغيرهم ، درحوطه وقف ثابت وقایم ساخته به هیچ وجه ید خول تغیری در آن
نپرداخته اند.(2) وحال به سبب انقلاب روزگارودر از دستی اشرار غدار، ازتمام اوقاف نهر
مزبور چندی از مواضعات آن که مشهور است به چقوز ، و چقرك ، وحيش ، ودهۀ عبدالرحمن
وتاش تیمور، ودلغك، وغايله، وتررچ، وبغلۀ مهتر باقی، واوبهار، ومندان ، وبابه شاهو ، و یکه باغ ،

(1) اينك ملاحظه مي فرمائيد كه تمام مساحۀ حالیه شهرمزار وحتی ماحول آن تماماً در وقت
سلطان سنجر وقف روضهٔ شریف بود .
(2) گویا دروقت محمد شیبانی خان واجداد سبحانقلی خان اوقاف مزارشریف تماماً برحال بود


( ٦١ )

واصناف ، ومحترفه آستانه مقدسه ، وسركيله ، وجريانه باغات ، وقبله جات حکمی وغير حکمی ،
در تصرف عالى جناب متولى ، باقى ، ومابقی قراع ومزارع ومتعلقات نهر شاهی را ، برخی
بعضی از سالکان طريق هوس وهوا ، وپیروان ديورجيم دغا كه :
ندارند از خدا وند جهان شرم * ندارند از رسول و آلش آزرم
غصب کرده به ملکیت تصرف ، وبعضی را برخی ناحق شناسان به جهالت شا مل،
به خالصه سرکار داخل ساخته ، حق وقفیت آنرا نشناخته اند .
چون تمام حضرات باین گونه عرض واظهار واقرار بوقف بودن آنها، واستدعای برحالى
آنها از مکارم سلطانی نمودند که کلهم قرام مزارع وصحاری وبراری نهر مذبور که در ویت
برسبيل تحقيق وثبوت وتدقيق وقف آستانه منير که است بهمان طور و آثار بر حال و بر قرار شود.
از انجا که سلاطين بافر وتمكين، وخواقين باتاج ونگين را جز استر ضای حضرت رب العالمين،
وخوشنودی جناب سید المرسلین، وخلفاء راشدين رضوان الله تعالى عليهم اجمعين، نشايد، وخاطر
حقانیت گزین هر يك را پيش نهاد جز رونق بقاع خیر، ونظام دیار ودير، وبندو بست اوقاف و امثال
آن نباید، این بنده در کام الله، وعذر خواه معاصی وگناه خالصا لوجه الله، همگی و تمامی
مراتع ومرايع نهر مشهور را، چه از قراء ومزارع، وجه اراضی، وباغات، وصحاری ، ووجوهات ،
ومتعلقات، وكل ما جرى به القلم من اواحقه الملکی والمالی، بدستور سوالف ایام از تصرف ارباب
بغی وطغیان ، واصحاب الدخل بالغصب والضمان ، فارغ و خا رج، وصند اما داخل
اوقاف این روضه كرو بيان اعتكاف نموده ، (۱) من كل الوجوه موفق ومسلم داشته ،
بر رقبه كل اساطين سلاطین وحکام امان ایام استقبال ، چه از اولا وامجاد، متوجه غير آنها
لازم وواجب فرموديم، که هيچ يك بهيچوجه تغيير وتبدیل درین اوقاف راه نداده، دست تصرف
خود وغير را من جميع الجهات از ذیل آن کوتاه و کشیده داشته تا در يوم النشور ، که عداك
كيشان را بزم عيش وسرور وظلم اندوزان را روز ويل وبثور است دامان اعمال شان آلوده
وبال، ونكال نباشد وسزاور امراحم ذو الجلال باشند و سوای آنچه هم اراضی، ضياع، و عقار،
وغيرهم که از محالات و مواضعات دیگر که از آنهار وولايات تابعه، که مخیرین سلاطین، وامراء
وارباب خیرات ومبرات جهت اوقاف روضه بهشت آئین بمال خود خریده، یا از املاك خود گزیده
اند چنانچه تمامی موضع هنود، و تا تار و همگی سوم چك وشش قطعه زمين خالی کاری منقبت (۲) وهمه
ادمی کاری وصدمیش و قرای سانی ومیم نوی وسدراندین، و کغترخوانی تعلقات دره جز، توابع خلم
که جناب جنت مكان ولى محمدخان بزر خریده (۳) و بموجب وقفنا مجات وقف کرده، و تمام سریکه
قوش رباط حلم که چهل آب از جمله یکصدو بیست آیت، لطلب نيل المرادات ورضاء الله الغفور
امارت و ایالت پناه محمد شکور بی منك او يك ، ولـد آ ديـنه بهادر و بیست آب هم
از جمله مياه مزبوره که قرين مرحمت و غفران ملا نور محمد ديوان ، ولد شاه محمد قرائی ،
و كبل چشمه مورد رحمة الله الملك المجيد ، سلطان بایزید ، واقع توابع آى بيك که مشمول
مراحم حضرت ربانی و خلق را خالق باون بـى منك اون و غجيت اتالق ، بمال خود ابتياغ
نموده ، وتمام موضع طلا کبار نهرسياه مرد ، که مشتمل برسی آب، وهمۀ موضع بيك بي ، که مقابه

(۱) ازین جا معلوم میشود که سبحا نقلی خان تمام اوقاف غصب شده را مجددا بروضۀ شريفه مسترد كرده
(۲) اكنون منقبت میگویند اگر چه معنی این کلمه (بينى پهن)است اما بمرور زمان نام يك طائفه گرديده.
(۳) اوقاف ولی محمد خان ودیگر امرا رانيز بروضة مقدسه عودت داد .


(٦٧)

آن از نهر موصوف پنجاه آبست با تعين حدود هريك كه در وقفنامجات مندرج شده، الوارد بموارد مراحم الوهاب، خواجه فرهنگ ميرآب، كه يکی از خواجه سرايان ماجد ماست، و كباهم مواضع روزنك، موازی پنجاه آب از نهر فیض آباد حق الشرب اوست، كه طالب مرضيات ذوالمنن گندیش بی قطغن بن تکش بی، زرخريد كرده و تمامی جر كه و درك زار نهر مزبور كه مساوی پانزده آب پخته و واقع پلی تپه خوشحال بی ولد یار محمد اتالیق منك است كه الواصل بالرحمة القيزیلی، محمد ندری پروانچی، بن قرغر علی بی قوش بيكی، وهمگی جر كه موضع تخته پل، حلقات نهر قمر، كه موازی یکصد و بیست آب، سوای موازی شش آب قليه یار نقشر بی، قپچاق امير اخور سركار خاصة که مناصفةً آنرا موفقان موافق مکارم ملك غفور، خواجه معروف ولد خواجه صدیق ومناصفةً آنرا امير تیمور ولد مير نور بمال خالص خود خریده اند و هر يك ايشان به مضمون اینکه:

برك عیشی بگور خویش فرست * كس نیارد ز پس تو پیش فرست

بموجب شرح وبسط وقف نامجات ممهوره بموا هير واقفين وغيره مشاهير، برای ذخيره ( يوم لا ينفع مال ولا بنون الامن اتى الله بقلب سلیم) وقف این آستان ملائك مقیم كرده اند، ومتولی مشاراً اليه همه وقف نا مجات را بنظر اشرف ما رسانیده(١) ، تمام سادات عظام وعلما وخدام ومجاورين وحفاظ استدعای صدور حكم محكم مبرم به برحالی، واجرای آنها نمودند. ما نيز به فحواى (من جاء بالحسنه فله عشر و امثالها) تمام و كمال مواضع واراضی ومزارع وانهار ومياه وغيره مشروحه منعوته اوقاف این روضة منوره فردوسیان اعتکاف را، كما كان بروقفیّت آستانه مبارك امام انام مخلصاً لرضاء الملك العلام، موقف وبر قرار ومستدام وبر دوام، وبه تولیت شرافت پناه مشارالیه مسلم داشتيم، كه على الدوام كل مداخل و محاصل ومنافع آنها را بهر حصه از جهات كه بعمل آید موافق معمول ودستور سوالف ایام بالتمام در حيطه ضبط وربط وتصرف در آورده، خمس آنرا مخصوص صرف خرج خود دانسته، مابقی را صرف اخراجات لازمى عمارات لابدیه و روشنائی وفروش روضه رضوان آئین، وخانقاه آن ومصارف ما یحتاج امام وموذن وخطبا ومجاوران وخدام و ساير مصارف لابدیه اتفاقیه لایقه رسانیده، ثواب آنرا به سلطان وملوك وواقفين مخيرين كلّهم اجمعين قربت نمايد ومادام این طریقہ مرضیه را مرعی داشته بوجهی معطل ندارد. وبعداز آن هم تمام متولیان این آستان ملايك پاسبان، نسلا بعد نسل که به شرف تولیت این مقام قوی الاحترام، مشرف ومعزز شوند بهمين شیوة ستوده قيام، وبهین نحو واقدام انجام نموده به خلاف آن نكوشند، وتغییر دهنده وتبديل وطمع ودخل كننده گرفتار لعنت كردگار و نفرین رسول مختار باشد وكان ذالك فی سنه ١٠٧٩

"مهرها"
عبارت بعضی از مهرها كه در ذيل اين وقفنامه دیده میشود:-
المعتصم بحبل الله الملك ذوالمنن قاضی ابونصر ابن مولانا حسن
توکلت علی الله قاضی محمد عوض بن محمد یوسف فوضت امری الی الله سنه ١٠٨٢

(١) متولى روضة شريف اولاً تمام وقفنامه هارا از نظر محمد سبحانقلی خان گذشته را نيده وبعد خان مذكور اين وقفنامة مشروحه را صادر فرموده


( ٦٨ )

المتوكل على الله الملك سبحان قاضی عبدالطیف ابن خواجه عبدالرحمن سنه ١٠٨٣
المعتصم بحبل الله الملك ذوالمنن قاضی میرزاخان ابن قاضی ابونصر بن مولانا حسن
المتوكل على الله زهاء قاضی القضاة ام البلاد محمد لعل میرزا عباد
المتوكل على الله الملك المنان قاضی میرزاغلام شاه بن قاضی میرزا کلان سنه ١١٨١
المتوكل على الله الملك القوی قاضی القضاة محمد بن سید بن قاضی خواجه ابوالفتاح العلوی
المتوكل على الله قاضی حسام الدین بن خواجه محمد شاه
المعتصم بحبل الله الملك القوى قاضی القضاة میرسید شریف ابن قاضی خواجه عبد الفتاح
العلوی سنه ١١٠٧
المتوكل على الله المعین قاضی محمدعزیز ابن قاضی محمد مبین
المتوكل على الله العاصم قاضی یار محمد بن ملا ملك قاسم
المسترشد من الله الرشاد قاضی محمدرفیع بن مولوی فرهاد
المتوكل على الله قاضی تراب خواجه ابن محمد امین خواجه
خوش حال دیوان بیكی بن محمد اتالق بی
محمدشاه اتالق بن محمد امین بی سنه ١١٩١
الله نظر دیوان بیكی ابن خدای نظر
اسمعیل ابن یاسین دیوان بیكی
محمدابراهیم بن عبادالله بی
وباقی تخمیناً ١٠١ مهر
موا هیر و عبارا تیكه د ر حاشیۀ این
وقف نامه میباشد بر حسب ذیل است
مهر اول : (در بین مهر : (سید محمد سبحانقلی بهادر خان )
در دورش : ابن امیر محمدخان ابن دین محمدخان ابن جانی محمد خان ابن
یار محمدخان ابن باغللاوخان ابن خواق محمدخان ابن محمد خان
مهر دوم : (در بین مهر : سید سبحانقلی خان بن سید امیر محمد خان بهادر
در دورمهر : خوانده نشد .
عنوانیکه در تحت این دو مهر تحریر است :
ابوالمظفر والمنصور سید عبدالله بهادرخان سورمتر
ابوالمظفر والمنصور سیدمحمد مقیم بهادرخان سورمتر
مهر اول : (در بین مهر : سید عبدالله بن سید سبحانقلی خان بهادر
در دورمهر : آلهی تو آن كن كه پایان كار * توخوشنود باشی ومارستگار
مهر دوم : (در بین مهر : سلطان سید محمد مقیم ابن سید سبحانقلی خان بهادر
در دورمهر : آلهی بعزت توداری نگاه * كه باشم مسمی باقبال وجاه
حكم همایون شد آنكه چون حضرت فردوس مکان از قرار شروح وقف نامه مر قومه،
درباب اوقاف آستانۀ مقدسه، حكم فرموده اند، ما نیز بهمان نحو حكم فرمودیم كه تمام اوقاف
دائماً ابداً برقرار بوده احدی در ان تغییر و تبدیل ننماید و كما كان بتصرف متولی بوده محاصل
آن را صرف مصارف مسطوره نماید فی سنه ١١٢١


( ٦٩ )

ابوالمظفر اوالمنصور سید عبادالله محمد بهادر خان سورمغز
عبارت مهر
سید عبادالله محمد بهادر خان
حکم همایون شد آنکه از قدیم الایام تا این هنگام در جلوس سلطنت آباء اجداد
کرام نهر شاهی تمام و کمال وقف آستانۀ مقدسه منوره عرش درجه حضرت بوده است . ما نیز
ازقرار فرمان سلاطین سلف، حکم فرمودیم، تمامی نهر مذکور حاصلات سفید بری و کبود
بری ازواجی و پشگوی اصناف وزکوة گوسفند و گاو شماری وماله کری متوطنین و سکنه
نهر مزبور وقیله جات و کل تکا لیف پادشاهی حکمی و غیر حکمی نظمیه و مستانه، مرفوع القلم
دانند و داروغگان و میرآبان هرزه نهر دخل نکنند، گذارند. متولی حال، سیادت پناه نتیجه خاندان
عظام قاضی میر محمدامین متولی ولد مرحوم حاجی میرزا یعقوب متولی وقف نامۀ مصارف لایقه
برسانند احدی دست تقلب دراز کند دین و دنیا فروشد سنه ١١٣٣

ابوالمظفر والمنصور سیدسنجر محمد بهادر خان سورمغز
عبارت مهر
این مهر : سید سنجر محمد بن سید عبادالله بهادر
دورمهر الهی الهی در این روزگار * که نام نکوئی به نیکی برآر ١١٩١

فرمان واجب الاذعان شد آنکه چون نهر شاهی درعصر پادشاهان خلد آشیان ، وقف بطریقۀ
درویست بوده است، نواب همایون ما نیز حکم فرمودیم ، تعلق بروضه منورۀ سلطان الاولیا
وبرهان الاتقیا و منصوص بکنوز هل اتی، ومنصوص رموز لافتی، امام المتقین اسدالله الغالب امیرالمومنین
حضرت، بوده حکام و عمال و اربابان ام البلاد بلخ حاصلات سفید بری و کبودبری و پل آب و مالیۀ
کل طواحین دایره و مقرری کسبه بازار و زکوة مواشی و بارسکی دفیله وجریبانۀ تنباکو
وبالغات کوتوالی وماله کری وداروغگی ومیرشبی وپل قلعه و خار خدمان و کاه دستوری وپل مرغ
وسوقوم امالیق و کورومانه عهده داران ایلچی وشکورچی حق الله ویورچی ومیر آبانه و آینده گان
وروندگان قوش بگیان ومیر شکاران وصیادان کلنگ، خصوصا آرندگان لعل وگل لاجورد
وطلایات و کل تکالیف سلطانی مرفوع القلم دانند. درمهمات این نهر مذکور اوسکنۀ او، احدی
دست تقلب دراز کنند دین به دنیا فروشده مستحق لعن ونفرین ابدی باشند وخصم او روزمحشر
وفرع اکبر، حضرت سیدالمرسلین و آل واصحاب آنحضرت باشند و با کافه ملاعین وساير شياطين
دروزخ قرین شود، تقبل الله منه گذارند که متولی آن، عالیحضرت رفیعمنزلت سیادت وشرافت
دستگاه عزتمندار شریعت شعار قاضی میرزا محمد امین ولد مرحوم مغفور حاجی میرزا یعقوب
متولی وقف نامۀ معین ، ازقرارشرط وقف نامه مصارف اخراجات روضۀ منیر که خصوصا عمارات
لازمیه وخدام ذوی الاحترام رسانیده دعای خیر جهت پادشاهان جنت مکان واجداد خلدآشیان
نموده، و نیز درحق این نیاز مند بنده در گاه اله مینموده باشند فی شهر محرم سنه ١١٣٤

ابوالمظفر والمنصور محمد بهادرخان سورمغز
مهر
در بین مهر: ( محمد بهادرخان ١١٣١
دور مهر : ( الهی تو دادی مرا غر وجاه * بدنيا ودینم مسازی تباه


(۷۰)

حکم جهان مطاع عالم مطیع شد آنکه، خوانین نامدار و سلاطین کامگار از قرار وقف نامهای
سابق، خصوصاً از قرار این وقف نامه انهر شاهی و بعضی مواضعات از انهار بلخ وولایات تابعه
مثل دره جز و خلم وغیره که تعلق به آستان ملایك پاسبان حضرت امیر المومنین امام المتقین
دارد ما نیز حکم فرمودیم، آفریدگاری را دخل و رجوع در وقف آستانه مقدسه منوره عرض
درجه نباشد، احدی اگر در هر وجه من الوجوه دخل کند حبه و دینار و تارموی، بلعنت ابدی
گرفتار شود. حکام و عمال ام البلاد بلخ گذارند که متولی حال از قرار شرط واقف و حکم اشرف
بمصارف خدمة و مقیمان آستانه منوره خادم الفقرا و محب العلماء و زبدة الا سخيا سلالة النجا
قاضی میر محمد امین متولی، خلف حاجی میرزا یعقوب متولی برساند فی شهر رمضان
١١٤١
ابوالمظفر والمنصور عرب محمد بهادر خان
مهر : سید محمد عرب بهادر خان

فرمان عالی صادر شد آنکه از قرار احکام پادشاهان ماضی ما نیز امر نمودیم که از قدیم
الایام تا این هنگام نهر شاهی و بعضی مواضعات از انهار وولایات تابعه مثل درۀ جز و خلم وغیرۀ
توابع ام البلاد بلخ از قرار همین وقف نامه تعلق بسر کار فیض آثار امير المومنين اسدالله الغالب
حضرت دارد، و نیز در زمان پادشاهان جنت مکان سابق خصوصا در خروج خاقان اكرم اعظم
افتخار الخواقين في العالم، ملجاء العلماء بين الامم، حامی حوزه الدین و الدنیا، مظهر كلمات الله العليا،
باسط اجنحة الامن والامان، على رؤس اهل الایمان، زبده و زمره اولاد جغتای خان، زبده سلاطین
بین الانام، نهال ثمره عمده الخواقين العظام، الخاقان بن الخاقان بن الخاقان، الواصل الى جوار رحمة
الله الملك المنان، این وقف آستان ملايك پاسبان در عصر پادشاهان سلجوقیه (۱) و چنگیزیه و جغتائیه
همیشه مقرر شده آمده بوده است، بعضی از امراء وحكام خداناشناس پیروی نفس و هوا نموده ترس
خدا و پرسش روز جزا ننموده، خیانت باین وقف نامه نموده اند، مفاتح ابواب سلطنت و جهانبانی
را اساس، امورشوکت و گیتی ستانی را بحکم تونی الملک من تشاء بقبضۀ اقتدار و اختیار هر کس
نداده وافسر انوری سرافرازی و کامگاری، وتاج وهاج موفور الابتهاج شهنشاهی را بفرمان
وربك يخلق ما يشاء ويختار بر فرق هر احدی ننهاده ( این کار دولتست کنون تا کرار سد ) چون
ملك بارى تعالى مطالب این جهان برافق اراده و مرام بندگان ذوی الاحترام وخدام
عالی مقام بر طبق مقصود ومحصول پیوست، و مرادات دینوی و مقصودات اسباب کامرانی و آثار
فتح و فیروزی بموجب دلخواه میسر گشت، بنابران عا لیحضرت جنت مکان تخم محبت آل
عباو سرور اولیا در فضای بیضای دل بیغش خود کاشته دو باره احیای این وقف را نموده
از دست ظلمه خدا ناشناس سوا ومستثنی نموده مثل قدیم بتسلیم زبده دودمان معرفت، مرجع
ارباب اصالت خادم اهل صدق ويقين قاضی میرزا محمدامین ولد مرحومی حاجی میرزا محمد یعقوب
متولی، از قرار همین وقف نامه حضرت فردوس مکان نموده شد. چون در زمان حضرت صاحب
قران یکی از اجداد حاجی میرزا یعقوب رئیس الاسلام والمسلمين كشاف الاسرار صدق اليقين
میر زا سنجر انصاری بتولیت این روضه سرافراز بودند حالا نیز از قرار حکم اشرف حکام
و عمال ام البلاد بلخ نهر مذکور وموا ضعات و غیره تعلق باین وقف نامه دارد، احدی بحبه
ودیناری و تارموی توقع نکنداگر بکند به لعنت ابدی گرفتار شود فی تاریخ شهر ربیع الاول سنه ١١٤٣

(۱) ازین جا معلوم می شود که در زمان سلاطین سلجوقیه نیز اوقافی برای روضه شریف
تخصیص شده بود .


( ٧١ )

ابو المظفر والمنصور جنگز محمد بهادرخان سورمتر
عبارت مهر :
جنگز محمد بهادر خان ١١٤٢

حسب الفرمان پادشاهان جنت مكان و آبا و اجداد گرام، ما نيز حكم فرموديم كه بدستور سابق اين وقف نامة درست و صحيح باشد احدى خلاف و انحراف نورزد فی تاريخ شهر رجب المرجب سنه ١١٤٩

ابوالمظفر والمنصور سید ابوالحسن بهادرخان سورمتر
عبارت مهر

بین مهر {سیدابوالحسن بهادر خان ١١٤٢
دور مهر {الهی الهی درین روزگار * كه نام نکوئی به نيكي برار

حسب الفرمان واجب الاذعان آبا و اجداد گرام ما نيز حكم فرموديم كه بدستور سابق اين وقف نامه درست و صحيح باشد احدى خلاف و انحراف نورزد تابلعنت ابدى گرفتار نشود
فی تاریخ شهر شوال سنه ١١٥٠

در سنه ١٣٠٦ كه امير مرحوم عبدالرحمن خان وارد مزار شریف گردید ، در ضمن دیگر اصلاحات این شهر ، یکی هم مسئلة موقوفات را خواست انتظام دهد، ولی چون معلومش گردید که از بنچه موقوفات سديك هم تحویل خزانه روضة شريف وصرف تعمیر آن نگشته و همه از طرف متولیان حیف و میل میشود، تدبیری کرد که اگرچه در اول بسیار تلخ و ناگوار در نظر آمد، اما امروز برهمه معلوم شده که خیلی عاقلانه بوده است
اعلیحضرت موصوف در داخل روضة شریف كه وارد شد ، با حضور متولی باشی و سائر متولیان گفت : در اول که من برای سلطنت دست و پا داشتم در دل خود با حضرت شاه عهد کرده بودم ، که اگر بمطلب کامیاب گردم ، افتخاراً خودرا متولی آستانش خواهم ساخت ، و بدين لقب كسب شرف خواهم ورزید ـ اينك امروز كه پادشاهم ، هم چنان گدای آستانش بوده و بهر آن آمده ام که بعهد خود وفا کنم ، شما بعد ازین مرا متولی باشی روضة مطهره دانسته و در بارۀ نذورات ، وخيرات ، وموقوفات ، و تعمیرات ، ومعتکفین ، وزائرین بمن مراجعه كنيد واو امر مرا کار بند باشید
بدین ترتیب اولاً تمام وقف نامه ها را جمع ، و وجوه اوقاف مزار شریف را داخل خزانه خود مزار نمود ، وبعد از آن در اصلاحات امور معتکفین ، وزائرین ، ومتولیان ، وتجديد رواق ها ، وحجرات اطراف روضة مطهره دست زده ، وبرای آینده این امور ، و چگونگی انتظام آن ، دست آویزی حاوی برتقسیم نذورات ، ووظائف ایشانها ، وتعداد وادارة معتكفين ، برروی پوست ، قلمی نموده و آن را بدست یکی از متولیان سپردند ، که برحسب آن تعمیل نموده باشند
اينك اين رقم را مانیز در پنجا عکس مینمائیم تا مطالعین این سنه تاریخی را عبارة" مطالعه نموده باشند : ـ


(۷۲)
بسم الله الرحمن الرحیم
بعد از اداء شمه از ثناء الهي و اتحاف نمونه از درود ملائک ورود حضرت رسالت
پناهي بر ضمائر دیانت ذخائر مقیمان روضه رضیه مرتضویه علي ساکنها التحیه و محقان
قبہ علیہ علویہ که از جمله اماکن مساکن شریفه ارفعیه است مخفي و محتجب مباد که چون
مکنون ضمیر سلسله شجره الحکم [...] بپاسدار تعظیم و احترام مراقد فیض
آثار حضرت حیدر کرار که متبدین شانه ارقاست دین و شریعت سید المرسلین در بین ایام است
لهذا مقرر چند در ضبط و ربط مداخل و مخارج روضه رضیہ و تقسیم نذورات
ما پین خدمه دربار در بار بقرار ذیل امر و فرمان مي شود تا حسب الامر الاعلي نذور
نقود اقراء [...] از نعت وجهه نیاز مراقد فیض و آمی او نه مجموعا سصمد حصہ
شود از جمله حصه یک حصه را بجهه متکاي پاته فرش داخل صندوقچه نیاز شریفه
نمایند و دو حصه از جمله حصه که باقی میماند پنحصه شود یک حصه بجهة ادویه شفاخانه که بنا می شود
و تکفین غربا نیز تسلیم صندوقچه نیاز شریف کرد چهار حصه باقیمیان انرا دو قسم این جهت تفصیل
بجہتہ مصارف شمعہا پناه با تی انرا دو تقسیم کنند یک قسمت بجہتہ متولی انه شریف اداء شود
و نصه بزار شیخ هاي روضه مبارکه الی علیه ماپین خود با قسمت نمایند [...]
و هیچجنب میانه و ارتقا و زوار قبل خالین و کلید و پوشهاي مرقد منوره و سب با طلا و نقر


(۷۳)

و غیره همه تسلیم خنۀ قاهره ار حضرت شاه شود فقره سوم انچه وجه نقد و طلای زر و گاه
که تعلق بروخه مبارک دارد نیز تسلیم خنۀ وجوه اخره شود کتبا فقره چهارم در باب دفن کردن
مرده هر ایه مرده و را د جواهر دفن کنند برین برا براشوت قبر انصور انسانش می چیده
فقره ما فوقرا در فرمان عالیچه مرقوم فرمود شد اخل صندوقی مزار شریف میباشد هر گاه تفصیل برانجا
بخوانند رجوع بهمان فرمان نمایند در اینجا بطریق ختصا مرقوم فرمود شد فقره پنجم در باب تقسیم
مذروات در دفتر لطیف طی ورزید چونکه بعد از تحقیقات محکمۀ معدلت گست و شهریاری
متحیق شد که از قدیم الایام و زمان سلاطین سلف لنا الله مرقدهم شرافت و نجابت
پناهان میرزا غیر خان و میرزا نعمت خان انصاری متولی روضه بهیۀ مبارکه بوده اند معنے
بر خاطر خطیر همایونی واضح گردید لهذا تقسیم مذورات خاص جا اولاد مرحومان ندگوران
تعلق دارد و دیگر حق ندارد اولاد مرد متعبه مرحوما را نمین نگاشته قط

اولا د مرحوم میرزاغیرخان انصاری

اولاد پسری

میرزا یحییٰ خان ابوسعید خان شادامان خان یعقوب خان یوسف خان شعیب خان سلیمان خان یعقوب خان
میرا احمد خان خیرالدین خان امان الله خان سعادت خان مسعود خان شریف خان میرزا رفیع الدین
میرزا هاشم میرزا علی خان جلال الدین خان کمال الدین خان بهاءالدین خان جمال الدین خان
میرزا سعید خان قطب الدین خان محی الدین خان علاءالدین خان بهاءالدین خان فخر الدین خان سراج الدین خان احمد خان اسحق خان
میرزا احمد علی میرزا محمد سعید مجدالدین خان منیر الدین خان سراج الدین خان میرزا محمد خان میرزا علی خان کارامد
فخرالدین خان میرزا محمد اکبر میرزا غلام محمد حبیب الله خان عبدالغفور خان عبدالمجید خان تاج الدین خان جلال الدین خان فخر الدین خان میرزا سیف الدین
عمرالدین خان اسدالدین خان فضل الدین خان شمس الدین خان نظام الدین خان شاه الدین خان بشیر احمد خان محمد ایوب خان کارآمد
حفیظ الدین خان عبد الرؤف خان فیض الدین خان سلیم الدین خان سراج الدین خان عزیزالدین خان عطاء الدین خان غیاث الدین خان میرزا ایوب
جمال الدین خان عبد الکریم خان عبدالحکیم خان جلال الدین خان برهان الدین خان میرزا احمد میرزا غیاث محمد عارف
میرزا عبدالخالق میرزا عبدالقدوس میرزا عبدالحق محمد صدیق خان محمد عمرخان حبیب الله افغان الله خان
میرزا محی الدین میرزا شجاع الدین عبد الغیاث میرزا بهاءالدین میرزا عمرخان میرزا اسحق خان میرزا یعقوب
محمد عمرخان محمد اعظم خان الیاس خان عبدالمعروف خان عبدالله خان محمود خان میرزا اسمعیل میرزا عارف
میرزا نصیر الدین محمد یوسف خان اسمعیل خان سبحان خان عبد القادر خان حبیب الله خان سراج الدین خان امان الدین خان
صدیق خان امان الله خان حبیب الله خان عارف خان اسحاق خان محمد عمرخان احمد جان محمود جان جانان اعظمی
محمد یحییٰ خان میرزا محمد یحییٰ میرزا محمد یونس میرزا محمد اسحق میرزا محمد شفیق افضل خان احمر خان
حبیب الدین میرزا فضل الدین محمد اعظم خان فضل الرحمن خان فضل الحق خان سعد الدین سلطان حامد الدین
ناصر فخر الدین قطب الدین خان شمس الدین خان مظفر الدین خان تاج الدین خان بهاءالدین خان میرزا شجاع الدین
میرزا عمادالدین یحییٰ خان شجاع الدین کمال الدین خان منصور خان عثمان خان الیاس خان
یحییٰ خان دوست محمد خان خیر الدین خان مرزا عنایت الله میرزا اسدالله میرزا تاج الدین ناصر الدین خان
صلاح الدین اعظم خان میرزا یادگار محمد امان حسیب خان محمد عمرخان منصور خان


(٧٤)

سند خان غلام صدیق سلطان محمد غیاث الدین میرزا دوست میرزا جمال صاحب جان
میر احمد جان استاد خان محمد شریف نور محمد خان میرزا گل محمد عظیم خان فیض خان
اسمین خان محمد لطیف محمد شفیع میرزا نور محمد
اولاد ذکوری
احمد جان خان پادشاه خواجه داود خواجه منصور خواجه جمال خان محمد یعقوب بابا اشان
میرزا محمد امین میرزا سعید میرزا حمید الله میرزا عبد الرشید سید محمد امین ضیاء الدین محمد سلیمان خواجه
بهاء الدین خواجه نور الدین خواجه حسین خواجه محمد ایوب سید عبد المجید ملا زمان قاسم خان یہ
سعد الدین سعد الدین جلیل خلیل عبد الکریم ضیاء الدین امان خان مهدی خان
قاسم علی غلام جان شاه روم ولد تاج الدین محمد یوسف حبیب الله عدالت
علیشیر بیگ امیر خان
سعد الدین زین الدین خیر الدین برک خواجه شریف خواجه محمدیار محمد شیر علی
عثمان خواجه برهان الدین آخند خواجه تورک میرزا گل میرزا حامد میرزا جلال
خواجه الیاس رحمت میرزا محمد حسین علی یوسف قاضی میرزا قال میرزا جان میرزا فضیل
اولاد میرزا نعمت خان شملی انصاری پیه
اولا د قنری صحه صفه دفتری لغایه نومبر امین
میرزا بو الحسن میرزا عبد الله میرزا غلام حیدر میرجان و میرزا میرزا عبد الرحمن قاری حمد علی
میرزا غلام میر نعمت میرزا محمد جان میرزا یونس میرایوب میرزا اکبر
میرزا احمد جمال الدین حفیظ الدین اسد الله کمال الدین حمزه محمد رحیم
اولاد دفتری
میر محمد دال امام دادا محمد جمال میر محمد نعیم میر محمد سبحان حسب النوا، محمد سبحان
میر محمد میرزا فیض محمد شیر احمد خواجه سید عالم خواجه ضیاء خواجه
حیدر خواجه حریت خواجه میرزا اعظم الدین میرزا منصور میرزا اعظم میرزا محمد سلیم
میرزا رحیم میرزا علوم میرزا حسن الدین ملا عبد الرحمن میرزا عبد الخالق میرزا طراقت

اشخاصیکه در طرف قرین شرف شماره الا در برج جعده و بار فیض مار تو کر رفتم
لشیر خد ا میباشد و از حضوری معاج بخته بیکر ا مر یخواه مقرر فرموده شده
که سبب از همو شیاری تنخواه مقرری خود را از دفتر خانه پادشاهی که در صفحه ایم ابدا
مقرر است گرفته بخدمات مقری خود با سر گرم باشند و از ندو راسته نقد و
تهار تفصیل فقره اول خضت و را علی النویه مکتبداما در باب حاصلات ششت
سیکاله ققرا شرف بین اسامیان حصمته اند زیر این خواد داند و با آنه ورا


(٧٥)
قطعه حصه داند این حاصلات هشت پنه کان خاص جان ششخاص تعلقداری
که در حیت مخدمه تنخواه پادشاهی ندارند بشرح زیر اب در فقره اخیرامرقوم فرموده شده
اشخاصیکه تنخواه دفتر دارند بدینموجب .

میرزا ابوالحسن میرزا محمدحیات میرزا محمد عثمان سید ولی خان تعلق میرزا ابوالحسین ولد تعلق میرزا محمدخان صندوقدار
مستعفی پیشخدمت شد حاسبه قراضه قندهاری میرزا اکبر میرزا غلام شیر حیدر خان قیوم روپیه است
طالبابان گل احمد خدیهت در رتبه عبد الخالق حاسبه قاسمی الدین شاه
محمد حسن میرزا قاسم مستوفی بچه میرزا محمد عمر
محمد اخان گل احمدخان اتمالیح
مرادخان محمد عثمان خان روپیه است
محمد سرورخان غلام دستگیرخان
مستعفی

تعلق قلم غلام حیدرخان ۸ نفر تعلق بابا خان کلید دار ۱۱ نفر است
میرزا ابوالحسن عبد الکریم سراج الدین سید یحیی انبارخان غلام جان
محمد اسمعیل میرزا عمر منصور محمد عمر روپیه است
عبد الخالق میرزا ایوب

تعلق بمد خان فرخشی باشی
محمد رحیم بابا خان فخر الدین یعقوب امام الدین خان
قاسم سید امیر احمد سید جلال
ترکستان میرزا محمد لقمان محمد حسن
لقمان محمد عمر پیشخدمت زاده خواجه خیر الدین
ابو الحسن میرزا محمد جان احمد جان
عطامحمد میرزا محمود طره باز حبیب
سید احمد کرم الدین میرزا احمد الیار
حاجی شاه سید احمد جلال محمد جان غلام غوث سید قاسم
فخرالدین خیر الدین حسیب صالح قاسم خان نیاز محمد فقیر محمد
شیر احمدخان محمد جان نور احمد خان محمد ایوب یعقوب محمد محمد اسمعیل
نواب محمد رحمت شاہ جان میرزا اعظم افغانی
اسماعیل خان غلام جان لقمان میرزا مکرم
حسین خان اسمعیل خان خواجه محمد شیر محمدخان
پروانه است
خلیل الله
حاجی محمد اکبر خشتی باشی
شیر محمد عبد الوهاب
سید احمد ابراهیم

میرزا احمد خان
مستوفی الممالک
میرزا محمد محمد جان محمد
فتح جناب خان غلام حیدرخان میرزا محمد عمر
صاحب زاده
ملا سید محمد مستوفی بچہ عبد الرحمن
شیر احمد محمد عثمان خان
احمد نور است
میرزا محمد
فضل احمد جان
قاری دین محمد
مستوفی بچہ
احمد نور
است


(٧٦)

هشت حصه میکردند بقرینه یکدست به عواید محمدانه دانند و راست تقدیمی نظراً
شرح فوق که در فقره اول مندرج است باید یکروشه الیقہ عایق خود را میگرند
اما در باب حاصلات هشت پکان خیاقے من بهمان اشخاص
تعلقدار ولہ نخواهند اند ما بین خود ها بالسویه یعنے تقسیم نمایند پرکالهای خشین جنبه
و غیره را بر روی حصه ایکه چند سیو شش کاور پکا پیشان میآید شش سیز
از با بتراء حق الثباته حتی نماندهانه چغد یک چند دوستی بدهند که
خاتمه کتاب و تتمه خطاب اینکه هته دوام معموری این بقعه رفیعه و بقا
ا بادی این روضه منیعه قاعده که مرتبت به داخل و حاصلات بر حسب استفاده
رأي منیر عبتاب پادشاه ملوک بلکة قبال مان مستطبعالیه
اولادکرام و احفادعظام این حامی دین حشرت نیر الايام و یانه
سلاطین دیانتمه آثار سلام را امر و سفا ر ش می شود که در اجراء امضا
ان امال و اهمال واندارند تا ما را ثواب سر رشته نهادن و انها رام
اجر کار بستن آن با شد این بند و نذکره فمن شاء اتخذ الی ربه
سبیلا تحریر ٢٥ ماده ذی قعد الحرام سنه
امیر عبدالرحمن افغان در رابر محمد زا این قوم مفعوا
امر میے افضل خان نبیره مرحوم امیر دوست محمد خان منظر
کردم و ملاحظه کردم صیح است فقط


( ۷۷ )

(طغرای مهر)
الراجی الله الغنی عبد الرحمن

بسم الله الرحمن الرحیم

بعداز اداء شمة از محامد الهی واظهار نمونه ازدرود ملا ئك ورود حضرت رسالت
پناهی! بضمائر دیانت ذخائر مهتمان روضۀ رضیۀ مرتضویۀ علی ساکنها التحية یومعكفان عتبۀ علیۀ
علویه! که از جملۀ اما کن ومسا کن شریفه ارضیه است مخفی و محتجب مباد ! که چون مكنون
ضمیر سلطنه تخمیر ما ببحكم ( ومن يعظم شعائر الله فانها من تقوی القلوب ) تعظيم وا حترام
مزار فیض آثار حضرت حیدر کرار! که بهترین نشانه ازقوت دین حضرت سیدالمر سلین درین
دیار است . لهذا فقرۀ چند در ضبط وربط مداخل ومخارج روضۀ ، رضیه وتقسیم نذورات ما بین
خدمه دربار درربار !بقرار ذیل امرو فرمان میشود تا حسب الا مروالا معمولدارند :
فترة اول! نقدی که از تقدم بجهت نیاز مزار فیض مدار می آورند مجرد مراجت ده حصه شود.
از جمله سه حصه ! يك حصه را بجهت مرمت كاری زیارت وفرش! داخل صندوقخانه مزار شریف
نمایند . ودوجصه از جملۀ سه حصه که باقی می ماند! پنج حصه شود. يك حصه بجهت ادویه شفا خانه
که بنا میشود و تكفين غربا نیز تسلیم صندوقخانه مزار شریف گردد . چهار حصه که باقی میماند
آنرا ده قسمت كنند يك قسمت را بجهت مصارف شمع ها برسانند . وباقی آنرا ده تقسیم کنند
یكقسمت بجهت متولی مزار شریف داده شود. ونه حصه آنرا شیخ های روضه مبارکه
على السویه مابین خودها قسمت نمایند .
فقرة دوم : ـ آنچه جنسیکه نذورات می آورند از قبیل قالین، و گلیم، و پوشهای مرقد منوره
واسباب طلا، ونقره وغيره همه تسليم صندوقدار مزار حضرت شاه شود .
فقرة سوم : ـ آنچه وجه تچپانی و کرایه دکا نهای که تعلق بروضه مبار که دارد، نیز
تسليم صندوقدار حضرت شود که باشد .
فقرة چهارم : ـ درباب دفن کردن مرده، هر که مرده خود را در جوار شیر خدا بخواهد
دفن کنند بر مین برابر باشد ! صورت قبر را ضروراً نسازند . شر ح هر چهار فقرة مافوقرا
در فرمان علیحده مرقوم فرموده شده! داخل صندو قخانه مزارشریف میبا شد، هر گاه تفصیل
آنرا بخواهند بخواهند! رجوع بهمان فرمان نمایند! دراینجا بطریق اختصار مرقوم فرموده شد .
فقره پنجم : ـ در باب تقسیم نذورات که در مزار شر یف می آورند : چو نکه بعد از
تحقیقات بحضور معدلت دستور شهر یاری محقق شد که از قدیم الایام و زمان سلاطین سلف
انارالله مرقدهم شرافت ونجابت پناهان میرزا عز یز خان ومیرزا نعمت خان انصاری متولی روضه
رضیۀ مبار که بودند، و این معنی برخاطر خطیر هما یونی واضح گردید . لهذا تقسیم نذورات
خاص به اولاد مرحومان مذکو ران تعلق دارد دیگر مردم حق ندارند . او لاد هر دو متولی
مرحوم رامی نگاریم . فقط


(۷۸)

دوصد و پنجاه هفت نفر

اولاد مرحوم میرزا عزیز خان انصاری : -
اولاد پسری : -

میرزا ابوالحی - امین عبادالله خان - فراش
آچلدی خان - فراشباشی میرزا پادشاه - تعلق ناظر
بابا خان - کلیددار محمدیار خان - تعلق امین
عبدالله خان - میرزا محمدفراش
حکومت خان - دربان میرزا لقمان -
سامان خان - دربان ملا میرزا خان -
امیر خان - دربان میرزا عمر - تعلق ناظر
خواجه خان - دربان میرزا منور - تعلق ناظر
نجم‌الدین خان - فراش میرزا معروف -
بابا خان و داؤد - فراش میرزا عظمت -
سرفراز خان - میرزا نظام‌الدین - نویسنده
عمرخان - بزرگ خواجه -
عزت خان - فراش مرتضی خان -
میرزا خوردترک - دربان بهاءالدین خان -
میرزاسنجر - دربان محمدامین‌خان - فراش
سیقور خان - فراش قلیچ خان - فراش
شیردل خان - فراش غلام جان - فراش
خدایار خان - فضل‌الدین - فراش
محمدراد خان - فراش میرزا پادشاه - تعلق امین
بهادر خان - نصرالدین خان - نوکر پلتن نظام
محمدامین خان - تعلق امین شیرعلی خان -
میرزا یعقوب خان - فراش میرزا خواجه - تعلق ناظر
میرزا محی‌الدین - سیدعلی - تعلق ناظر
محمود خان - فراش مختار خان - فراش
میرزا واحد - فراش شاه خان -
میرزا جان - تعلق امین اتالیق‌خان - تعلق صند وقدار
میرزا عمر - تعلق امین کینه خان - فراش
میرزا عبدالکریم - تعلق ناظر بزرگ خان - فراش
میرزا عبدالمجید - تعلق ناظر غلام‌حیدر خان میرزا محمدرحیم - تعلق ناظر
میرزا ابوسعید - مؤذن دانیال خان - تعلق کلیدار
میرزا محمداسلم - تعلق امین


(۷۹)
میرزا محمد اکرم - چندال باشی شاه خواجه - فراش
میرزا ابوالخیر - دوست محمد -
میرزا غلام حیدر - تعلق امین مدد خان ولد سرفراز -
میرزا وارث - فراش طوره ولد علاوالدین - مجذوب
سید صالح - فراش میرزا امیر -
حسام خان - فراش میرزا یونس - دورساله میباشد
مرادخان - تعلق امین میرزا ابوالحسن - فراش
میرجان ولد طورة - فراش میرزا صدیق -
لقمان ولد منور - فراش اعظم منور خان -
قاری ناصر خان - بخارا رفته - اعزالدین - فراش
محی الدین خان - بخارا رفته - غلام جان - تعلق کلیدار
میرزا کرام الدین - فراش میرزا فضل الدین
میرزا غیاث الدین - موذن دولت خان
میرزا حمید خان - فراش عزیز الله خان
میرزا صلاح الدین - محمدخان باباخان - تعلق پلتن
عطا خان - فراش فوت شده - سلطان -
محمد عمر خان - حامد ولد محمود -
محمد عظیم خان - ناصر نجم الدین -
دانیال خان - فراش نصرالله خان -
نار خان ولد نجم الدین - فراش شمس الدین -
احمد ولد میرزا محمد - فراش نسیم خان -
میرزا خلیل - ابونصر -
میرزا شراف - میرزا انور - محمد اسلم -
میرزا شمس الدین - میرزا فخرالدین -
میرزا عزت الله - فراش میرزا نورالدین -
اسلم خان - سکندر خان -
حیدر خان موسی - فتح الله خان -
حیدر خان ولد عمر هاشم خان -
مصیب خان - فراش فغفور خان
ایشان چه - چندال حامد خان -
مشرف ولد سنجر اشیار خان -
قمرخان ولد امیرخان - در رساله قندهار -
طیغون -
شراف خان - تعلق صندوقدار محمدحسین خان -
عدالت خان - فراش میرزا امیر الدین -


( ۸۰ )

میرزا غلام محی الدین -	جمال خان ـ فراش
میرزا حسام الدین -	محمد یعقوب -
میرزا تاج الدین -	بابا ایشان -
ناصر ولد معروف -	میرزا خیر الدین - فراش
صلاح الدین	میرزا سعید - تعلق ناظر
اعظم خان -	میرزا سیف الدین -
میرزا یادگار -	میرزا فضل الدین -
طوره خان -	شمس الدین -
سید خان -	ضیاء الدین -
عظیم خان -	سلیمان خواجه -
مظفر خان -	نصر الدین خواجه -
سکندر -	نور الدین خواجه -
غلام جان -	حسین خواجه -
سلطان محمد -	فقیر خواجه -
غیاث الدین -	سید ایشان -
میرزا رحمت -	عادل خان -
میرزا جمال -	فاضل خان فراش
شهاب الدین -	صدر الدین -
میرزا عبدالرحمن -	سعد الدین -
اسلام خان -	جلیل خلیل
محمد شریف -	عبدالحکیم
نورمحمد خان -	صیام الدین
میرزا مختار -	دلاور خان
شیرخان -	مهدی خان
فیض خان -	قاسم علی ولد محمد عظیم بیگ
اسمعیل خان -	غلام جان
محمد لطیف -	شاه کریم ولد امیر جان
محمد شفیع -	ناصر خواجه فراش
میرزا انور منور -	معظم خواجه تعلق صندوقدار
اولاد دختری :.	سید احمد فراش
الغ بیگ خان - دربان	عدالت
پارسا خواجه - فراش	سعد الدین تعلق ناظر
داؤد خواجه - فراش	زین الدین
منصور خواجه - فراش	خیرالدین


( ۸۱ )

بزرگ خواجه
شریف خواجه
محمد یار چندال
شریف علی چندال
عثمان خواجه
برهان ولد شریف
اعظم خواجه
خورد ترك
ميرزا كمال

میرزا حامد
میرزا بلال
خواجه ولد میرزا فراش
رحمت میرزا محمد
سيف الدين
يوسف
قادر میرزا كمال
میرزا جان
ميرزا خليل

اولاد میرزا نعمت خان متولی انصاری

اولاد پسری : -

میرزا ابوالحسن - تعلق ناظر
ميرزا صلأوالدين - »
ميرزا غلام حیدر خان ناظر
میرجان ولد میرزا
ميرزا عبدالرحمن
قاری مهدی
ميرزا غلام -
میر نعمت - فراش
میرزا محمد خان صندوقدار
ميرزا يونس
مير ايوب - بخارارقه -
ميرزا اكبر
میرزا احمد
جمال الدين
شكر الدين
اسد الله
كمال الدين
حيدر |
| پسران میرزا مظفر
صفدر |

اولاد دختری : -

میرعزیز الله - امام
داملا میر كمال - نائب امام
میر محمد نعیم
میرمحمد مؤذن
حبیب الله خواجه
میرسید-
میر محمود
ميرزا فيض الله
محسن خواجه
هاشم خواجه
عالم خواجه
عباد خواجه
حیدر خواجه
شریف خواجه
میرزا مظفر - تعلق صندوقدار
میرزا منور
میرزا معظم - فراش
میرزا محمد اسلم
ميرزا مظهر
ميرزا غلام
ميرزا شمس الدين
ملا عبدالرحمن
ميرزا عبدالخالق
ميرزا اشرف


(٨٢)
باقی اشخاصی که از طرف قرین الشرف شهریار والا در جمع خدمه در بار فیضمدار
نوکر روضه شیر خدا میباشند و از حضور معلی بجهت هر کدام تنخواه مقرر فرموده شده -
که حسب الرقم شهریاری تنخواه مقرری خودرا از دفتر خانه پادشاهی که در صفحه ام البلاد
مقرر است گرفته بخدمات مقرری خودها سر گرم باشند و از نذورات نقده ، بقرار تفصیل فقره
اول ، حصه خودرا علی السویه میگیرند . اما در باب حاصلات هشت بیکال وقف مزار شریف
این اشخاص حصه ندارند زیرا که هم تنخواه دارند و هم از نذورات نقده حصه دارند این
حاصلات هشت بیکال خاص بهمان اشخاص تعلق دارد که در جمع خدمه ، تنخواه پادشاهی
ندارند شرح آن را درفقره آخر مرقوم فرموده شده ،

اشخاصی که تنخواه بدفتر دارند بدینموجب

میرزا ابوالحی - امین ١٥٠٠ تنگه
میرزا غلام حیدر خان - ناظر ١٠٠٠ تنگه
میرزا محمد خان - صندوقدار ٥٠٠ تنگه
اجانه ی خان - فراشباشی ٨٠٠ تنگه
ملا بیابا خان - کلیددار ٣٠٠ تنگه
ملا رحمت الله - محرر
میرزا نظام الدین خان - نویسنده

تعلق میرزا ابوالحی امین
میرزا عمر
میرزا نظام الدین
محمد امین
میرزا پادشاه
میرزا خان
محمد انور خان
مرادخان
مددخان
اسلم خان
غلام حیدر خان
١٠٠٠ تنگه

تعلق میرزا محمدخان صندوقدار
شرف خان
قیوم
منظم خواجه
میرزا مظفر
اتالیق
١٠٠٠ تنگه

تعلق ناظر غلام حیدر خان
میرزا ابوالحسن
عبد الكريم
صلاح الدین
سید علی
میرزا سعید
میرزا عمر
سرور
محمد رحیم
میرزا غیاث
میرزا مجید
١٠٠٠ تنگه

تعلق بابا خان کلیددار
دلاورخان
غلام جان
١٦٠ تنگه


( ۸۳ )

محمود بابا خان نجم الدين يعقوب
عزيز الله صيفور پارسا خواجه پردل
بزرگ خان ميرزا محمد خان كته خان محمد امين
عطا خان غلام محي الدين داؤد خواجه فيض الدين مجموع
ابو الحسن منور شاه خواجه واحد يار خان ۵۰۰۰ تنگه
عدالت ميرزا خواجه عزت الله مصيب
ميرزا احمد كرام الدين ميرزا احمد دانيا ر
وارث شاه سيد احمد بلال رحيم خان
اعز الدين خير الدين سيد صالح فاضل خان
ميرزا خان قليچ خان عزيز الله محمد مراد
عبد القهار مير نعمت مختار خان ميرزا اعظم
حسام خان غلام خان لقمان ميرزا مكرم
ابو الحسن لقمان ناصر خواجه
محمد بيگ
چندال ۱۰
سيد على
جلال ۴۸۰ تنگه
محمدا كرم چندال باشی
سيد شاه
شرف
۲۰۰ تنگه
حاجی
ايشان
براهيم
مجموع ۶۸۰

امام ومؤذن ۴۵۰ تنگه و ۳۳ من
ميرزا عزيز امام ۲۴۰ تنگه ۲۲ »
از بگی ملا مير كمال نائب ۲۱۰ تنگه ۱۱ »

عبد الصمد
عبد الرحمن
غياث الدين ۶۰۰ تنگه
ميرزا محمد
ميرزا سعيد
ملا مجيد

افغانى ملا مير علم ۲۰۰ تنگه تنگه
مير كمال ۲۰۰ » ۴۰۰
دربان ۴۳۰ » ۱۸ من
ميرزا خورد ترك ۴۰ تنگه ۲ »
خواجه جان ۴۰ » ۴ »
الغ بيگ خان ۶۰ » ۲ »
حكومت خان ۱۷۰ » - »
ميرزا سنجر ۴۰ » ۲ »
سليمان خان ۴۰ » ۲ »
امير خان ۴۰ » ۲ »


( ٨٤ )
اشخاصی که تنخواه ندارند و دیگر استعداد هم ندارند، از نقودات نقدی بقرار شرح فوق که
در فقرة اول مندرج است بادیگر ورثه علی السویه حق خودرا میگیرند اما در باب حاصلات هشت
پیکال وقفی ، خاص بهمان اشخاص تعلق دارد که تنخواه ندارند این خود ها علی السویه تقسیم نمایند.
پیکال های وقف بدینموجب : -

دهدادی — يك پیکال - هشت فرد
شیر آباد دو » - فی پیکال شش فرد شش گاو هر پیکال میباشد
جوی سیاه گرد » » » » » » بدون دهدادی که هشت
چغدك » » » » » » فرد است .
قلعه قل محمد » پیکال - شش فرد
از بابت احاطه جات وقفی طنابانه چغدك پنجصد و سی و سه تنگه

خاتمه کتاب و تتمة خطاب اینکه جهت دوام معموری این بقعة رفیعه ، و بقای آبادی این روضة منیعه،
قاعدۀ که در قسم مداخل و حاصلات برحسب استصواب رای منیر جهانتاب نهاده شد ، ملوك
بلند اقبال زمان استقبال ، از اولاد گرام و احفاد عظام این حامی دین حضرت خير الانام و
باقی سلاطین دیانت آئین اسلام را امر و سفارش میشود که در اجرا و امضاء آن امهال و اهمال
روا ندارند تا ما را ثواب سرشته نهادن ، و آنها را اجر کاربستن آن باشد
(ان هذه تذکره فمن شاء اتخذ الى ربۀ سبیلا)
تحریر ٢٥ ماه ذی قعده الحرام سنه ١٣٠٦

بخط خود امیر مرحوم :
امیرعبدالرحمن افغان درانی محمد زائی پسر مرحوم مغفور امیر محمد افضل خان نبیرۀ مرحوم
امیر دوست محمد خان دستخط کردم و ملاحظه کردم صحیح است فقط .

گنبد حرم | بدیوار و جدار های گنبد خاص که بنام های گنبد حرم و گنبد خانقاه دوم، نیز
زبانزد است ادعیات ماثوره، و (اشعار بسیاریکه نمایندۀ احساسات مخلصين ، ونمونه
ارادات اهالی این سرزمین است) باخطوط جلی تحریر گردیده و اطراف این نوشته ها با انواع گلها
ورنگها تذهیب و زینت داده شده است .
اما چون تمام آن تحریرات فعلا در دست رس ما نیست ، عجالتاً یکی از قصائد ( سردار
احمد خان بن امیر کبیر) (١) که بداخل گنبد مطهر در زمینه های مینا کار ، و در پیشانیهای
رواقهای خارجی در بافت کاشی ، باخط خوش تحریر یافته اکتفا مینمائیم .

(١) سردار احمد خان پسر دهم امیر دوست محمد خان است، و در زمانیکه برادر بزرگش سردار محمد افضل
خان (امیر محمد افضل خان) نائب الحکومگی بلخ را داشت او هم در صفحات مزار شریف می زیست
جناب سردار مرحوم یکی از شاعران لائق این وطن و سه دیوان مکمل دارند دارای انواع
سخن ، یکی ازین دیوانها که نزد بنده است خیلی ضخیم و موسوم به دیوان اول است ، چون
این دیوان دارای اشعار رطب و یابس است معلوم میشود که اشعار اوائل ایشان بوده و خواه
از جهت واردات طبع و یا بيا عذر نیافتن فرصت، آنرا نتوانسته اند نظر ثانی نمایند .
قصیده مذکور هم در همین دیوان درج بوده و با نوشتهای روضة شریف در بعضی جا ها
مباینت نیز دارد .


(٨٠)

قصیدهٔ جناب سردار احمد خان بن امیر کبیر

سر بسر گنجینهٔ دل پر ز مهر حیدر است
هر کرا حب (علی) در دل نباشد کافر است
راستگویم با تو ای مؤمن اگر داری یقین
جانشین چار مین حضرت پیغمبر است

داخل روضهٔ مبارکهٔ حضرت شاه اولیا گنبد مکرم و بعضی از سقف خانقاه بامرقده منور

فوتوی هذا مرقد حضرت را در داخل گنبد حرم نشان میدهد و نوشته هائیکه در دیوار ملاحظه میشود بعضی ابیات همین قصیده سردار احمد خان مرحوم است.


(٨٦)

پیش برق تیغ او اعدای دین احمدی
عالم اسرار غیب و واقف علم لد ن
جمله شاهان جهان بر درگهش رو بر زمین
سر ز فرمانش نه پیچد تا قیامت جن و انس
لمعه نورش بچرخ هفتمین دارد تنینق
باب جنت را کلید فتح اندر دست او ست
حاصل کون و مکان در بار گاهش دانه
خاک در گاهش بچشم حق نگاهان کیمیاست
این سخن بشنو زمن ای دوست در گوش یقین
روز و شب این جاملائك در رکوع اند و سجود
میکند جاروب این جا حورو غلمان صبح و شام
شمس و مر یخ و زحل در پاسبانی روز و شب
حاجت خود بر امیر گفتم به پیش دیگری
خادمان بار گاهش جملگی سلطان بود
از نوید فیض عام آن شهنشاه جهان
از دل و جانم غلام خاص شاه اولیا
پیش ابر دست جود او خجالت کش بحور
پادشاها يك نظر كن سویم از لطف و كرم
من کجا و وصف نام پاکت ای عیسی نفس
از حریم خویش بیرونش مکن بهر خدا
يك نظر كن سوی این بیچارۀ گم کرده راه
از طفیل آن دو سر و زینت باغ جنان
بر من پر معصیت انداز از روی کرم
از من عاصی نباشی غافل ای مقبول حق
قصه کوته ای عزیزان مدح شه بی انتهاست
يار پاك مصطفی، مشکل گشا، شیر خدا

برزمین افتاده همچون توده خاکستر است
رتبه والایش از افلاک و انجم برتر است
چاو شان چاوشانش، قیصر و اسکندر است
حکم او بر جملگی نافذ چو وحی اکبر است
کز شعاعش دائما تا بنده مهر خاور است
ساقی فیاض حوض روح بخش کوثر است
خوشه چین خرمنش را تاج شاهی بر سر است
کی گدائی درگهش محتاج بر سیم وزر است
هر کسی زین آستان شد دور خاکش بر سر است
مهر و مه شام و سحر اندر طواف این در است
آفتاب و مه ببان حلقه، بیرون در است
مشتری وزهره در این آستان چون چاکر است
پیش آن شه بر که او قلعه گشای خیبر است
هر یکی در مرتبه صاحیقران دیگر است
عالمی را گوش جان ها پر ز مشک از فر است
زانکه در خیل غلامانش هزاران قیصر است
وز سخایش هر زمان شرمنده کان گوهر است
زانکه کارم برهم است و روز کارم مضطر است
چون دم پاک تو با انفاس عیسی همسر است
(احمد) بیچاره از کلبان کلب این در است
زانکه بر گم کرده راهان لطف عامت رهبر است
کش یکی را نام شبیر است و دیگر شبر است
يك نظر ای شاه عالم، ورنه خاکم بر سر است
رحمتت چون دستگیر عاصیان در محشر است
زانکه او بار بهترین خلق جسم و جوهر است
صاحب تاج کرامت جانشین منبر است

تا بکی ( احمد ) سخن را میدهی تفصیل وطول
وصف شاه اولیا از ماه وغور روشن تر است


( ۸۷ )
مرقد مطهر حضرت سید نا علی کرم الله وجهه که در زیر گنبد حرم وقوع دارد
در ذیل گنبد حرم که عینا بالای گنبد رخام واقع است صورت قبر حضرت ابوتراب کرم الله وجهه طرح
گردیده و بالای آن صندقه از چوبهای خوش بوی ساخته اند که باقسام تزئینات منبت و کنده کاری شده


(۸۸)

دروازه مرقد منور که در سمت شرقی آن واقع است

این دروازه در سمت شرق صندوقۀ قبر شاه اولیا بحصه پایانی نصب است. ساختمان این درب عالی از چوب های خوشبو است که با ورقه های طلا زر کوب کرده اند
در نقلها آیات طیبات قرآنی نقر گردیده تا بوسه و تعظیم آن برای زائرین روا باشد .


( ۸۹ )

آخر ترین وقف نامه که نسبت بمزار حضرت شاه ، بدست ما رسیده ، واصل آن درموزیم
مزار شریف موجود است ، و فقتنامه ایست ، که ازیناب ترکستان یعنی جناب نائب الحكومه
محمدعلم خان ، د ر زمان اعلیحضرت امیر شیر علیخان نموده است چون با این وقف نامه ، در
حقیقت مسئله اوقاف د ر مزار شریف خاتمه می پذیرد ، واغلبا" بعد ازان دیگر هیچکسی از
مخلصان ، املاک ویا عما رات وغیره را داخل او قاف ننموده است ما هم این وقف نامه را
بنام آخرین وقف نامه عبارة" نقل مینمائیم : -

بسم الله الرحمن الرحیم

وظائف نامحصور حمد وسپاس ، که قلم مدرسان مدرسه مافملاک حر فی از حروف عد
واحصای آن ادراك نتواند نمود ، نثار ببارگاه حضرت پادشاهی که بپنجای طاق ور واق زبر
جدرا ، بمقتضای فحوای ( رفع السموات بغیر عمد ) طرح انداخته ، وصاوة زا كيات ، بتحفه
روضه مقدسه آن سکته دانی ، که در دبیرستان ( علم الانسان ما لم يعلم ) بی تردد مشاهق
تحصیل ، بررموز عرفان و د قائق ، اطلاع یافته ، وبرآل و اصحاب عظام و كرام ، وا تباع
واحباب باالاحترام، که هادیان شرع مبین واعیان حضرت سید المرسلین صلى الله عليه وسلم اند باد
( رحمت حق نثار یارانش باد و برجان دو ستدا را نش )
اما بعد برضمائر اهل اعتبار ، وبصائر اولوا لابصار ، واضح ومبين، لائح ومبر هن است ،
که دار بیدر ار دنیای غدار ، وفضای سریع الفنای این سرای ناپایدار ، مقدم بقا وا قامت
"ومكان ثبات واستقامت ، نيست، فلاجرم مقتضای همت بلند خداوندان دین ودولت برابفای ذکر
جمیل و احیای ثواب جزیل ، واعلای اعلام شریعت نبوی ص وارتفاع ملت مصطفوى س ، منوط
ومر بوط میگردد، وبنوقير علماء ديندار ، وفضلای بلند مقدار مصروف میباشد .
والحق ایشان جماعتی اند، که خلعت فخر ایشان، بطراز ( انما يخشى الله من عباده العلما ) مطرز
است، ومنشور منصب ایشان، بطغرای ( علماء امتی كانبياء بنى اسرائيل ) معزز ، بین سلاطین
زمان، وخواتین دوران را، واجب ولازم است، که به تهیه اسباب فراغ بال، ونظم احوال با شمان
اشتغال، نمايند ، چنانچه مصدق اینمقال آنکه، درینعصر وزمان همایون ، وعهد و آوان میمون ،
( بساعتی که سعادت پرداز وتقويم # بطالعی که تفاخر کند باو ايام ) یعنی دوران خاقان سلاطین جهان،
خسرو زمین وزمان، مظهر آثار صدق وایقان، مظهر آيه ( ان الله يامر بالعدل والا حسان)
آنکه ظل الله است وپاك نژاد خوبی وخیر در جبلت اوست
در جهان اینقدر نظام وقر ار همه از را ستی نیت ا و ست
دو لتش یا بد ار و پا ینده باد كاین خیرها بدولت اوست
امیر کبیر لازم التعظيم و اجب التوقير امیر شیرعلی خان سلمه الله سبحانه، جناب سخاوت مآب، عالیمقام، عالیجاه
عزت آگاه محب العلما، مربى الفقراء، نائب الحكومه ( نائب محمدعلم خان ) بمنطوق مصدوقه آیه كريمة
(احسن كما احسن الله اليك) درخير واحسان كشاده، مطالعه آيه كريمه (ماعند كم ينفدو ما عندالله
باق) نموده مساعی جميله خود راصرف بقاع خیر کرده، از برای سیکونت علماءاعلام، ومواطن


( ٩٠ )

طیبه کرام دریای آستان خلد آشیان میر افغستان شیر یزدان شاه مردان مدرسه بنا فرمودند (١)
که ظاهر فرخنده مأثر آن چون باطن علما ربانی نورانی ، و باطن خجسته مواطن آن چون
ظاهر بیت الحرام ایمن از تفرقه و پریشانی (مثل الجنه التی وعدالمتقون) در شأن آن آیتی است
صریح، وقصه (مجلس العلم روضة الجنه) در باب آن روایتیست صحیح، واین مدرسه مشتمل است
بر سی و سه خانه و درس خانه، وواقع است در زیر نقاره خانه ومعلومة الحدود است بین المسلمین، واقرار
نمودند جناب واقف مذکور که این مدرسه را از ملک خالص خود وقف کردند ( طلبا" لمرضاة
الله تعالی و هربا" من عذاب الیمه) وتسلیم نمودند هر طلابی را، که بتحصیل علوم موسوم بودند ،
وبعد ذالك خواستند جناب واقف مذکور که این وقف را مشید و مستحکم نمایند، تا که متصف
وصف دوام باشد (٢) وقف کردند و تصدق شرعی نمودند، از برای مدرسه مذکوره موقوفة خود،
از ملك خالص كه خاليا" عن حق الغير و مما يمنع جواز الوقف بود، همگی و تمامى يك حجر آسياب
مشتمل بر آلات و ادوات حديديه و حجريه و خشبيه حق ملك خودرا که واقع است در حریم باغ
بالای از توابع مزار شریف، غربا" پیوسته است بزمین عبدالا مالك جنو با" براه عام ، شرقا"
بزمین صغیرهای میرزا بدل، شمالا" بنهر اور فواصل في الكل ، معلوم است بجميع الحقوق
والمرافق آن، و شرط کردند جناب واقف اینکه محصولات این آسیاب را هر شخصی که در مدرسه
مذکور منصوب بمنصب تدریس باشد، وطالب العلم های ساکنین مدرسه را درس علوم شرعیه
سبق میداده باشد، وبعذر شرعی در ایام تحصیل درس طالبها را معطل نمیگذاشته باشد، کلا"
وجمعا" محصولات آسیاب مذکورا مدرس همین مدرسه صرف معاش خود نماید شرعا" بعد قرن
آسیاب مذکورا همین مدرسه استفاده نموده صرف معاش خود نماید، وآنچه شکست وریخت
که در مدرسه مذکوره حادث گردد، ودر آسیای موصوفه عارض شود باید که مدرس مدرسه در قبال
سائر اوقاف مدرسه، بقدر سهم خود اعانت نمایند ودر عمارت آسیاب مذکوره، ازمحصولات خود آسیاب
آباد نمایند ، و نیز وقف نمودند (٣) جناب واقف از برای مدرسه موقوفة مذكورة خود ،
بیست و پنج باب دو کان حق و ملک خودرا که قبل برین اطلاق و فک نمودند جناب واقف مذکور موصوف
طریق و شرائط آن را تعین نکرده بودند و شرط نمودند و تعین نمودند جناب واقف مذکور موصوف
که بیست و پنج باب دکان واقع در راسته شاهی بوده موقوفه خود را که محصو لات این بیست و پنج
باب دکان را طالب علم ها ئیکه در مدرسه مذکوره استقامت نموده در نزد مدرس مدرسه درس
میخوانند علی السویه و برابر قسمت نموده گرفته صرف معاش وخرچ حجره خودها نمایند باید که
مدرس مدرسه در بین طلبة خودعلی السویه قسمت نمایند هر گاه بیعذر شرعی ترك استقامت
نماید ودرس خود را تعطیل کند سهم او را بطالب دیگر داده استقامت فرمایند و ابقاء شرط
کردند جناب واقف مذکوره که هر گاه مدرسه مذکوره ترمیم طلب شود باید که از محصولات
موقوفات ووقفیات خود مدرسه مذکوره اکتفا کرده صرف مرمت نمایند

(١) وقف يکباب مدرسه مشتملبر ٣٣ خانه ودرس خانه (٢) و قف آسیاب (٣) وقف
٢٥ باب دكان


(۹۱)

و ایضا (۱) در تاریخ ۲۳ شهر شوال المعظم ختم بالخير والكرم سنه ۱۲۹۰ بود که جناب معلی
القاب سعادت ماب صاحب الخيرات مستجمع الحسنات جناب واقف مذکور از برای استحکام
بنای مدرسه مذکوره و استدام سکنهای طلبه مو فوره بمقتضای همت بلند ویمن طالع ارجمند
بنای سرای دلگشای فرح فزائی در جوار مزار فائض الانوار اختیار نموده بمساعی جميله باندك
زمانی سرای مبیعہ را مشتمل بر پنجاه و شش عدد حجرات بهجت سماه با تمام رسا نیده وقف نمودند
خالصاً لله تعالى وطلبة لمرضاته همگی و تمامی يك در بند سرای مذکوره متضمن پنجاه و شش عدد
حجره را از برای مدرسة موصوفة موقوفة مذكوره و این سرای محدود است بحدود اربعه
غرباً پیوسته است بدیوار نقاره خانه و بعضی بدکاکین رسته شاهی فاصل ممر خاص جنوباً
از یع است برستة عطاری شرقاً متصل است بمقابر عامة مسلمين شمالا ملصق بمقبرة خاص فواصل
في كل حدود معلومه است بجميع الحقوق والمرافق آن و ایضا (۲) وقف نمودندجناب واقف مذکور
از اخلص اموال ورطيب املاك حق وملك خودهمگی و تمامی یکباب حمام مشتمل بر کره خانه
وخنك خانه و ادوات حجریه و ما يتعلق بها را که واقع در موضع بازار گوسفند ولایت مزار فائض
الانوار ، معلومه حدود است حمام مذکوره بین المسلمين (۳) وايضاً وقف کردند واقف مذکورا برای
طالب العلمهای مقیمة مدرسة ده باب دكان حق وملك خاص خود را که واقع است در بازار گوسفند
توابع مزار شریف غرباً پیوسته است د کا کین مذکوره بد كان اسد خان جنوباً بحویلی
حامد سرهنگ شرقاً بجوی خاص شمالاً براه رسته مذکوره ايضاً (٤) وقف كردند واقف مذكور
از برای طلبة علم موصوفه پنج باب دکان حق و ملك خود را که واقع است در طرف شمالی رسته
مذکوره غربا پیوسته است بدکان استا لطيف جنوباً براه رسته ، شرقاً نیز براه عام شما لا
بدکا کین موصوفه بر مصرف معين و ایضا وقف (۵) کردند واقف مذکور از برای طلبة مدرسة
مذکوره شش باب دکان حق وملك خالص خودرا که واقع است در دهنه در آمد سرای علاء الدینخان
مشهور پسرای کهنه مزار شریف غربا پیوسته است دکاکین مذکوره براه سرای مذکور
جنوباً لزیق است بسرای مذکور شرقاً بحویلی قدم هزاره شمالا براه خاص وايضا (٦)
وقف كردند واقف مذکور از برای طلبة سكنه مدرسة مذکوره دو باب دکان حق
وملك خود را که واقع است در دهن سرای کهنه مذکور غربا پیوسته است براه سرای
مذکور جنوبا براه خاص شرقاً بحويلي نصر الله شمالاً براه رسته عام وايضا ( ۷ ) وقف
کردند واقف مذكور نصف از يك دكان مشترک در بین خود واقف و حسین نام بوده را که
غرباً پیوسته است بدكان حسين مذكور و جنوباً برسته عام شرقاً براه سرای مذکور شمالا
ملحق است بدوكاكان وقف روضة مبارك وايضا (۸) وقف کردند واقف مذ کور از برای ختمانه
ختم کلام الله شریف در ماه رمضان المبارك در مدرسة مذكوره پنج باب دکان چقمقیک خودرا
که واقع است در رسته بقا لیهای مزار شریف غرباً پیوسته است به چبوتره سرکاری جنوباً
بد كان وقف روضة مبارك شرقاً بدكان عرب علی نام شمالا بصحن چبوتره سرکاری و ایضا (۹)
(۱) وقف يك دانه سرای دارای ٥٦ کوته (۲) وقف يك در بند حمام (۳) وقف ده بابد كان
(٤) وقف پنج بابد كان (٥) وقف شش باب د كان (٦) وقف دو باب د كان
(۷) وقف نصف د كان (۸) وقف ٥ باب دکان (۹) وقف چهار د کان


( ۹۲ )

وقف کردند از برای ختم به کلام الله شریف در ماه مبارک در مدرسه مذکوره چهار باب
دکان چقماک خودرا که واقع است در رسته مذکوره غرباً پیوسته است بدکان عبدالرزاق
نام جنوباً بدکان وقف آخر بر مصرف معین وبعضی بدکان شاغل چکمن جلاب وبعضی بدکان
عظیم الله وعباس نام شرقاً بدکان وقف مسجد واقف مذکور شمالاً براه عام ومخروط کردند
واقف مذکور که باید متولی اوقاف وسکنه مدرسه درماه مبارک رمضان المبارک محصول همین
دکانهای ختمانه را در ختم قر آن در شهر رمضان المبارک صرف کنند باینطریقه که نصف
محصول دکانهارا در شش شب بختم تراویح نان وچای وشمع وضروریات ختم صرف کنند
ونصف بقیه محصول را بصلاح داخلین ختم بقاری وسامع بهر قرار که صواب دیدند بدهند
وواقف را در همان شب بدعا یاد کنند وبعد از تحقق صحت او قاف مذکوره نصب نمودند
واقف مذکور از برای تولیت اوقاف مذکوره قطبیت پناه قاری عبدالکریم را واخراج نمودند
ازملک خودوتسلیم اونمودند وشرط کردند که بعدازوفات قاری هرشخصی که اصلح وا تقی وصاحب
فضل ودیانت باشد بصوابدید قضاة ذی الاحترام وبه مصلحت مدرس مدرسه‌همان شخصی صاحب
دیانت منصوب متولی‌گی گردد وباید که متولی این مدرسه در کار تعمیر شکست وریخت وقف
مدرسه سعی نماید فرضاً اگر کدام جای ازمدرسه ویا از او قاف تعمیر طلب شود باید که
متولی مدرسه ازمحصولات اوقاف گرفته اولاً صرف شکست وریخت نماید واگر عمارت طلب
نباشد محصولات اوقاف راماه درماه جمع نموده دربین طلبۀ ساکنین مدرسه که آنها درس
خوان وپیش قدم باشند علی السویه قسمت نمایند وهر گاه طلبۀ مذکوره مستوی الحال نباشد
باید که متولی‌مدرسه برسبیل اعلی واوسط وادنی‌قسمت نمایند وخود متولی‌مذکور از مجموع
محصولات اوقاف این مدرسه نصف عشرا خذ نموده صرف معاش خود نماید واز نصف عشر
تجاوز ننمایدوزیاده نگیرد وهرگاه حصۀ طالب‌هاراغدر نموده صرف معاش خود نماید حرام
محض ومحض حرام باشد .
کما وردفی کتب المعتبرة من الحرام المحض مال الوقف من غیرشرط الواقف و بعد از اینکه
تعین نمودند شرایط اوقاف مذکوره را خواستند جناب واقف که بعلت عدم لزوم از وقفیت
موقوفات رجوع نمایندبمفضلت پناهان شریعت آگاهان خاتمین فی الذیل که عالم بودند به‌محل
خلاف واختلاف علما دین رضوان الله تعالی عنهم اجمعین حکم کردند اولاً بصحت آن و ثانیاً
بلزوم آن فصار هذا وقفا صحيحاً لازماً مسجلا فمن بدله بعد ماسمعه فانما اثمه علی الذین
یبداونه . - وكان ذالك بمحضرالمسلمين .

ميلۀ گل سرخ | اگر چه در تمام سنین وشهورساحت آن حریم مکرم ازهجوم زائران وطائفان
وعاکفان‌مملوست . اماطوریکه در بحرالاسراروعجائب‌الطبقات وتاريخ‌اکباران
دين‌مشروحاً ذكریافته‌درسابق‌برای‌اجتماع‌عام‌اوقاتی‌معین‌بوده . و درهرسال‌سه‌نوبت که عبارت‌از
تمام ماه محرم ومجموع روزهای ماه رجب وایام گل سرخ بهار باشد خلائق شهروصحراء وبوادی
وقر ء ،برعلاوۀ تمام شبهای‌جمعه . هرسال از بلاد قریبه وبعیده دران عرصۀ منیر که جمع میشدند
و نیازمندان هرشهردیار نذورات وتحائف خودرا از زروسیم وجواهرقیمتی بران آستان مقدس
نثار مینمودند . واینهمه تحائف وهدایا بموجب قسمت متولیان ،بمعیشت ومؤنت عالمان . حافظان
مسکینان . عارفان . سالیکان مصرف میگردید . و درهمین اوقات بابرکات میبود که مضمون


( ٩٣ )
بلاغت مشحون (وابرىء الاكمه والابرص) وقوع میافت ، وبشفاعت صاحب آن بیت الشفاء بامر
شافی حقیقی هزاران کور ومعلول شفا یاب میشدند (۱)

مراسم برافراشتن علم مبارک حضرت شاه ولایت مآب در مزار فیض آثار

يك منظره از روز های میلة گل سرخ

(۱) درین اوقات تنها از اول حمل تا ٤٠ روز بنام میله گل سرخ خلائق اطراف واکناف ،
در مزار شریف جمع میشوند . واجتماعیکه در شبهای جمعه و تمام ماه محرم و رجب میشود آلان
متروك است ، اما کرامات آنحضرت در همه وقت شامل حال اخلاص مندان و باریابان آن آستان
بوده وظهور این خرق عادات از بارگاه آن سند السعادات بتكرار دیده و شنیده میشود چنانچه
در میله گل سرخ امسال ۱۳۳۲ه ق هم چند نفر معلول شفا یافتند و بمراد رسیدند


( ٩٤ )
کسانیکه در جوار حضرت آسوده اند و امروزا
فی الجمله آثاری از مدفن شان باقیست (*)

خرابه دخه سنجر که بعضاً او را دخمه سلاطین برخي هم گنبد کبود
میگویند

[IMAGE]

از پادشاهان بلخ یکی کیتتقرا سلطان
است که درسنه ٩١٥ فوت و در
( گنبد کبود) (١) واقع جنوب مرقد
حضرت شاه اولیارش مدفون
اند. کیتتقرا سلطان بن
جانی بیک خان بن خواجه محمد
سلطان اعلای و برادر سکندرخان
پادشاه نهم از امرای شیبانی
میشوند و ٢٥ سال پادشاهی
بلخ را داشتند .
دیگر (ترسون بیگم) دختر
میکۀ قشلاق خان پادشاه بغار
است که در حباله نکاح کیتتقرا
سلطان بوده و گنبد کبود را
قبل از فوت برای مدفن خویش
ساخته بود ، چنانچه بموجب
وصیتش نعش او را درین گنبد
دفن نمودند (٢)
دیگر مدفن (آیم بی بی)
است که همشیرۀ سلطان
نذر محمد خان میشد .
دیگر مدفن (جانقرا سلطان)
ابن کیتتقرا سلطان، ودیگر
هم مرقد (جهان سلطان) دختر
سلطان مذکور در آنجا میباشد.
دیگر مقبرۀ (عجب نگار خانم)

عیال سلطان ندر محمد خان است که در بین مسجد خواجۀ خیران و روضۀ شریف واقع شده.
دیگر مقبرۀ (عبید الله سلطان) بن اولین پادشاه سلسلۀ جانی یعنی ( باقی محمد خان) است
که در سمت شرقی روضۀ مطهر کائن میباشد (٣)

(*)در تحت این عنوان از قبور اشخاصی نام میبریم که در شهر مزار شریف وحتی در احاطه وصحن خود
روضۀ منیر که دفن میباشند وایشان هم کسانی اند که از جملۀ هزاران قبور نام ونشان شانرا بدست آورده
توانسته ایم چه همه قبور ولایات شمالی خصوصاً ولایت بلخ از گل وخشت بوده و کسی نمیتواند همه
آنها را تشخیص نماید البته نام و تاریخ بزرگانی را که در ماحول مزار شریف مثل بلخ وغیره میباشند
در جلد دوم خواهیم نگاشت .
(١) در بحر الاسرار نام این گنبد (گنبد کبود) یاد شده اما در زبان عوام آنرا بعضاً
(دخمه سنجر) و بعضاً (دخمه سلاطین) میگویند . (٢) بحر الاسرار (٣) بحر الاسرار


(٩٥)

دیگر در رواق ثانی مزار شریف عارفة بالله (بی بی امه معصومه) خواهرزاده شاه صفی الله صاحب
مجددی رحمهم الله مدفون اند که آن عفیفه صالحه در زمان حیات خویش طریقة حضرات نقشبندیه
مجددیه را سلوک و ارشاد میفرمودند (۱) کنون این قبر در اطاق سمت شرقی روضه منیر که مشهور
(بغزانه) است که با قبور میر برکت و استاد بنائی محاذی هم واقع شده اند .
دیگر مدفن خواجه خیران است که اسم مبارک شان (سید عبدالله) زر بخشی خوارزمی است و ما در
تحت صفحه ۲۱ اجداد محترم شان را نام برده ایم .

گنبد حرم

اطاق مشهور به (غزانه)

عکس گنجیه از سمت غربی و شمالی خانقاه دوم حضرت شاه

(۱) عمدة المقامات صفحه ۵۰۰


(٩٦)
دیگر مدفن احمد بن حسين منصور بن يوسف بن جنيد بن اسمعيل
بن يحيى بن نوفل بن عبد دار بن عبد المطلب بن هاشم بن عبدالمناف است . زیارت این
جناب را در مزار شریف بعضی (خواجه آقپوش) و بعضی (آهوپوش) میگویند. موضع دفن شان
بفاصله يك كيلومتر بجانب قبله روضه مبارکه واقع و میگویند بقایای عمارت آن از عهد سنجر است (۱) دیگر
خطيرة قاسم خان بن خسرو بن ندر محمد خان پادشاه چهارم امرای جانی است که آن را سید سبحان قلیخان
کاکایش شهید ساخته و دروازه قاسم خانی تا بحال نام آن شهید عالی در جت را بیاد میدهد

در دروازه قاسم خانی که در رخنه حصار شرقی روضه مبارک از طرف شاه حسین مد و دروازه قاسم خانی
ساخته شده بود و این صفحه برداشته شده و قدوه قاسم تادان در صایع
صایع دستبرد زمانه میباشد

(۱) اسمای اجداد وی را تاریخ اکابر دین چنین نوشته بود. ولی تذکره المشایخ بلخ اورا احمد بن حسين بن محمود
بن ز یاد بن سلام بن عمر ليث بن نصر بن حارث بن عبدالمطلب میگوید و تاریخ فوت اوراهم سنه ٢١٧ قید میکند


(۹۷)
(۱) قبرش در سمت جنوب دروازۀ شرقی مسمی بدروازۀ قاسم خانی است. (۲) در بازوی دروازۀ قاسم خانی بطرف داخل تعمیرات که امیر عبدالرحمن خان در روضۀ شریفه کرده عبارت ذیل و به گچ نوشته شده :-
تعداد یکصد وهفت رواق ولنگرخانه از خشت پخته و گچ دروازۀ فاسخانی دروازۀ طرگاه شریف نیز از خشت پخته و گچ بمعۀ کاشی کاری و فرش خشت سنگ مصنوعی گردا گرد روضۀ مرتضویه حضرت شاه او لبا اسد الله الغالب علی ابن ابی طالب کرم الله وجهه در عهد سلطنت و ایام دولت امیر ابن الامیر امیر با تقوی امیر عبدالرحمن خان خالد الله ملکه وحشمة تعمیر یافت سنۀ هجری ۱۳۱۰ و از جلوس پانزدهم .
دیگر مضجع خلیفه صاحب دار الامان است که در طرف جنوبی ومتصل ساحۀ روضۀ منبر که با چندین نفر اولادۀ خود مدفون اند، خلیفه صاحب دار الامان از مشایخ طریقه و اولادۀ خواجه بدیع خرمی است و سلسله نسب شان بخواجه عبدالله احرار ارتقا مینماید ارتحال شان در رمضان سنه ۱۲۰۰ شده ، آنهائیکه در اطراف مرقدش دفن اند از اینقرار است :-
۱) میرزا ابوالخیر خان
۲) - یا به جان پسر پنجمین خلیفه صاحب مذکور
۳) قاری قاسم جان و میرزا کلان و لسان میرزا اسماعیل خان که در اطاق علیحده مدفون و نواسه های خلیفه صاحب میشوند
٤) شیخ شهاب الدین خان ولد میرزا محمود که با پسر خود شیخ امان الدین در يك دخمه مدفون اند.
٥) پادشاه خواجه متخلص به ندیم که صاحب دیوان اشعار اند و در سنه ٥٣٦ رحلت نموده و از اولادۀ خلیفه صاحب میشوند .
(۱) تاریخ اکابر دین
(۲) شهزادۀ قاسم پسر خسروخان بن ندر محمدخان است، مشارالیه از طرف برادر کلان خود عبدالعزیز خان بحکومت بلخ که در آنجا از سنه ۱۰۶۱ برادر دیگرش سبحانقلیخان ود مقرر گردیده بود سبحانقلیخان بلخ را تسلیم وی نمود و مهم شان بجنگ انجامید بعد چندین کش و کوك، امرا در بین این کاکا و برادرزاده سر رشته مصالحه و آشتی را نموده بران قرار گرفت که مذاکره صلح بمیان آید. بدینصورت ایلچیان سبحانقلیخان قاسم سلطان را به بهانۀ آنکه حرف های نهانی آورده اند بخلوت دعوت نمودند و در چنین خلوتی آن بیچاره را شهید نمودند .
در تاریخ مقیم خانی مینویسد که در طبقۀ سلاطین اشتر خانیه بفهم و ادراك وشعر وانشاء و شجاعت و مردانگی مثل قاسم خان دیگری نبوده چنانچه در ایام حکومت میمنه و اندخوی بتاخت خراسان رفته در ۲۰ روز ۳۱ قلعه از قصبات آنجا را مسخر ساخت دیوان اشعار وی به ده هزار بیت میرسد و اکثر به تتبع صائب اصفهانی واقع شده و هریش بعمای خاص موصوف، این دوبیت از نتایج طبع سحرساز شهزاده مرحوم است :-
نه به بلبل همنشین شو نه به کل همخانه باش هر کجا شمع جمالی شعله زد پروانه باش
راستگوئی در زمان ما نمی آید بکار چون گل رعنا دورنگ و صدفزبان چون شانه باش


(۹۸)
٦) در اطاق متصله این قبرستان میرزا محمد ابراهیم پسر خلیفه صاحب ومیرزا اسماعیل پسر
میرزا محمد ابراهیم دفن اند (۱)
دیگر در داخل احاطه روضه شریف آرامگاه وزیر کشوری گیر و مجاهد اعظم وزیر اکبرخان
غازی بن امیر دوست محمدخان است که در جلال آباد فوت وبموجب وصیت ایشان در جوار حضرت
شاه اولیا بخاك سپاریده شده اند تاریخ رحلت شان غـم اكبر است
پیش طاق سفلی
گنبد خانقاه
مقبره وزیر محمد اکبر خان
عکس گنبد از سمت غربی روضه حضرت شاه و مقبره وزیر محمد اکبر خان مرحوم
(۱) در درودیوار ولوح این قبور ، بسیار ابیات واشعار درج است که در مباحثات آهدگار محترم
ما آقای محمد ابراهیم خان خلیل نقل میباشد .


( ۹۹ )

دیگر در داخل احاطۀ روضه منیر که مضجع شهریار مدنیت پرور و پادشاه معارف گستر
افغانستان اعلیحضرت امیر شیر علیخان مرحوم است این پادشاه از اعاظم شاهان ما بوده و برادر عینی
وزیر اکبرخان غازی میشوند تاریخ رحلت شان جمعه سلخ صفر ۱۲۹۶ بود

عکسی از مقبرۀ امیر شیر علیخان مرحوم سمت غربی روضه مبارکه حضرت شاه کرم الله وجهه

دیگر در احاطۀ روضه مرتضوی مرقد شاغاسی شیردل خان بن مهردادخان بارکزائی است که در سنه
۱۲۹۴ فوت شده اند مشارالیه در وقت اعلیحضرت امیر شیر علیخان مرحوم شاغاسی حضور بودند که تقریبا
برابر برتبۀ وزارت در بار حالیه است و در اخیر سلطنت امیر مذکور ( لوی ناب ) بلخ و ترکستان شدند .


(۱۰۰)

دیگر از کسانیکه در جوار حضرت آسوده اند سردار محمد سرور خان بن امیر محمد اعظم خان است که در ١٢٩٦ در قریه (دهدادی) شهید گردیده و این جا مدفون شده اند .

دیگر مرقد سردار محمد اکرم خان بن امیر کبیر دوست محمد خان است که در سنه ١٢٦٩ فوت شده اند - این شخص از سائر بردران خود هم عالم بود وهم علم دوست .

دیگر خطیره سردار دانشور و ادیب سخن پرور سردار محمد عزیز خان بن سردار شمس الدین خان غازی بن سر دار امیر محمد خان بن سر دار پاینده خان مرحوم است که در ١٣٢١ هنگام نائب الحکومگی شان در صفحات ترکستان داعی حق را لبیک گفته اند این سردار محترم از شعرای مقتدر افغان اند و کلیات آن كه اينك در نزد من است دارای انواع سخن بوده و از آنجمله قصائد غرائی در شان حضرت شاه ولایت دارند که رو بروی آستان حضرت انشاد فرموده اند.دیگر مدفن مرحوم غلام حیدر خان ارکواتی مشهور به سپه سالار لندی است که در ١٣١٥ فوت شده اند این شخص از اعاظم مصاحبان ضیاء الملت والدین امیر عبد الرحمن خان است که در جنگهای داخلی زمان امیر مذکور فتوحات شانداری نموده .

دیگر مدفن سردار عبدالله خان توخی است که در تحت رواق نظر گاه وقریب پنجره حرم مقدس واقع شده - رواق نظر گاه دفعة اخیر بامر همین سردار والامقام و نائب الحکومة با عز و تام بنام نهایت زیبا وممتاز کاشی کاری شده. رنگ آمیزی وبافت این کاشیکاری با سلیقه و نفاستیکه در آن بکار رفته ، اخلاص نائب الحکومة موصوف را نسبت بزار حضرت شاه ولایت با ثبات میرساند. و کتیبه که در پیشانی رواق و بالای درب پنجره دارد از آن همچه مستفاد میشود که سردار مذکور از فوت و تعیین موضع دفن خود قبلا ملهم شده - چه در کتیبه مذکور بعد از آنکه القاب رسمی و اهتمام خود در ساختمان رواق نظر گاه ذکر مینماید، بودن قبر خود را هم در تحت همین رواق خاطر نشان میسازد:

کتیبه: {تجدید این رواق در عهد سلطنت خليفة المسلمین امیر حبیب الله خان در سنه ١٣٢٢ از طرف حاجی الحرمین مخاطب بخطاب عمومی مقام نائب سالار ملکی و نظامی نائب الحکومة بلخ و ترکستان اتمام یافت که قبر خودش هم در تحت این رواق خواهد بود انشا الله تعالی}

اکنون که دیده میشود واقعا قبر مذکور در تحت کلانی این رواق جاداردو گویا مشار الیه دانسته بود که در حال نائب الحکومگی مزار شریف خواهد مرد، و آنرا در هیچه یکمقام که هیچکس را در هیچوقت تا آنجا رفتن اجازه نیست دفن خواهند نمود، خلاصه بمرقد حضرت شاه ولایت مآب هیچکس از وی قریب تر دفن نشده.

دیگر مدفن جناب سردار جمعه خان بن مرحوم سردار عبدالقدوس خان صدر اعظم دوره امانی است . که در سنه ۱۲۹۹ حاکم اعلای میمنه مقرر و در سنه ۱۳۰۰ فوت شده ونعش مذکور بموجب وصیتش درین جا حمل و دفن شده .
دیگر مدفن محمد ناصر خان برگد است
دیگر مرقد غوث الدین خان نائب سالار است
دیگر مرقد میرزا عزیز خان متولی و میرزا شجاع الدین خان پسر اوست میرزا عزیز خان اولادۂ شیخ شمس الدین مسکین متولی اول روضه شریفه بودند و اجدادش تماما یکی بعد دیگری تولیت این دربار را داشتند.(۱)

(۱) سلسله نسب مشارالیه به شیخ شمس الدین مسکین چنین ارتقا می یابد : میرزا عزیز خان متولی بن قاضی میر محمد یعقوب انصاری متولی بن میرزا خضر انصاری متولی بن میرزا نجم الدین انصاری متولی بن میرزا سنجر انصاری متولی بن میرزا ابو طالب انصاری متولی بن میرزا ابو الحسن انصاری متولی بن شیخ شمس الدین مسکین انصاری متولی است اجداد اخیر الذکر تا حضرت شیخ عبدالله انصاری رحمة الله درص (۳۶) و (۳۷) درج است


( ۱۰۱ )
مقبر سرداران همه متصل بعمارت روضه شریفه واقع و بر فراز قبورشان عمارت گنبدیکه با سلیقه بسیار عالی کاشیکاری و مینا کاری شده است برافراشته شده ـ در تعویذ مرقد شان هم کاشیها بصورت زیبا تعبیه گردیده و الواح شان دارای اشعار و مراثی برجسته میباشد . (۱)

عکس روضه مبارک حضرت اسد الله الغالب علی بن ابیطالب کرم الله وجهه و مقبره امیر شیر علیخان و وزیر محمد اکبرخان در مزار شریف
مقبره وزیر محمد اکبر خان
مقبره امیر شیر علیخان
مینارهای روضه شریف
گنبد نقاره
گنبد حرم
رواق نقاره خانه

(۱) اشعار و ادعیات را که در الواح و دیوار قبور این اشخاص درج است با شرح احوال آنها انشاء الله در تکمله این جلد مفصلاً خواهیم نگاشت .