Afghanistan Digital Library

adl0965

http://hdl.handle.net/2333.1/08kprrmr

This is a PDF version of an item in New York University's Afghanistan
Digital Library (http://afghanistandl.nyu.edu/). For more information about
this item, copy and paste the "handle" URL above into a web browser.
When referring to or citing this item please use the "handle" URL
and not this document or the URL from which you downloaded it.

All works presented on New York University's Afghanistan Digital Library website are, unless
otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely
reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.
NYU Libraries, Digital Library Technical Services, dlts@nyu.edu


[BLANK PAGE]


ونه نیسی، مظلوم سره مرسته کوی نوپه سخته اوتنگسه کښی له هغه
((حضرت رسول اکرم(ص)

ت، کیست که ازین امتحان بدر آید و احساسات عالی و عواطف
خود را تبارز دهد

ی اختر محمد افتتاح گردید
مییاشت- مسابقات پهلوانی و قچ جنگی

، یوم
ران ، امروز جرائد
آغاز هفته سره میاشت
از خدمات مهندین
ه تذکر داده و توجه
جهت كمك و معاونت
تویه بنیه مالی آن

علاوه نموده اند که
نند سائر موسسات
هان برای رفع آلام

چیل دلی....

ده نتوانسته و ذخیره
سنتهای اخذ اجازه
ك غله ا ضا فکی
دایکه غله در آن ذخیره
ت به اداریون ساحوی
آن در متخاف این
ات قوانین نظامی
د که حد اکثر این
تکار و ذخیره غله جات

حکومت نظامی منطقه
جنرال شیر بهادرخان
غن و منع کردن تکدی
ارتکاب تکدی نظر
ثر ۸ ماه حبس شدید

است و لها ...

و مصائبی که از ناحیه سیلات زلزله و غیره
متوجه مردم میشود خدماتی قابل قدری
نموده و می نماید باید هر شخص باندازه
توان خویش با آن كمك و معاونت نماید.
امروز هیئتهای جمع آوری اعانه
به کار خویش آغاز و تا يك هفته باین
کار دوام خوا هند داد . ( د، ب، آ)
کابل - ٢٥ میزان ساعت چهار بعد
از ظهر دیروز طبق پروگرام در حالیکه
تعداد زیادی از تماشا چیان و علاقه مندان
سپورت در دندانه های غازی ستودیوم
اخذ موقع نموده بودند مسابقات پهلوانی
وقچ جنگی به تضاوت شاغلی سراج رئیس
المپيك و حکمت شاغلی ناکا متخصص
پهلوانی و شاغلی آقا محمد مفتش سپورت
معارف به نفع سر ه میاشت صورت گرفت
که در مسابقه پهلوانی شاغلی نظره محمد
شاگرد خلیفه یاسین مقابل محمد طاهر شا کرد
خلیفه قربان مساوی - شاغلی محمد نعیم
شاگرد خلیفه رحیم مقابل شاغلی محمد انور
شاگرد خلیفه نظام غالب - شاغلی محمود
شاگرد برف خورك مقابل شاغلی عبدالستار
شاگرد خلیفه حیدر شاه غالب - او شاغلی
عبدالحق شاگرد خلیفه احسان مقابل شاغلی
روزی محمد مزاری غالب گردیدند. همچنان
در مسابقه قچ جنگی قچ شاغلی نور چاریکاری
مقابل قچ شاغلی محمد ایوب غالب گردید .
(د ، ب ، آ)

سائر اخبار کشور

بغلان ٢٤ میزان - دیروز شاغلی
صدیقی نائب الحكومه ولایت قطغن د ر
حالیکه آمر عمومی تعمیرات وزارت
فوائد عامه - حاکم کلان تالقان ، تالقان
شاروال وعده زیادی از معاریف و اهالی
آنجا در موضع شهر جدید تالقان حا ضر
بودند ، بپایه در اطراف شهر سازی و
عمران کشور ایراد و متعاقبا کا ر شهر
مذکور که چندی قبل معطل شده بود توسط
عمله مربوط حکومت کلان تا لقان، مالکین
سرای ها - دکانها و اپارتما نها تحت نظر
مهندسین وزارت فوائد عامه مجددا آغاز
گردید
(د، ب، آ)

کابل ٢٤ میزان اخیرا شرکت جدید
حمل و نقل بنام معین ترانسپورت بسرمایه
دوملیون و چهارصد هزار افغانی بعد از
طی مراحل اصولی تاسیس گردیده است .
شاغلی حاجی مومن جاجی باکثریت
آراء بحیث رئیس و شاغلی مر ا د بحیث
معاون شرکت مذکور انتخاب شده اند .
(د، ب، آ)

کابل ٢٤ میزان - کار تعمیر داش
بزرگ چینی مربوط فابریکه چینی سازی
شاکر که چندی قبل تحت نظر مهند سین
جاپانی آغاز شده بود اخیرا خاتمه یافته
است .
این داش نسبت به داشهای دیگر
فابریکه مذکور در يك هفته به تعداد
چهارده هزار پارچه چینی بیشتر تولید
خواهد کرد .
(د، ب، آ)

شاغلی بورقيبه گفت


جلد اول تاج التواریخ علحضرت
امیر عبدالرحمان


ونه نیسـ

ت ،کیسه
خود را

ی اختر
میداشت
، یوم
ان ، امروز
آغاز هفتۀ سر
از خدمات مو
تذکر داد،
جهت کمال و
آویۀ بنیۀ ما

علاوه نموده
نند سائر مو
ان برای را

جدید....
ده نتوانسته و
ستثنای اخذ
که غله إضاۀ
ملیته غله دران
د به اداریون
آن هر متخلف
ات قوانین
که حد اکـ
حتکار و ذخیرۀ

حکومت نظام
جنرال شیریں
ان و منع کرد
ارتکاب نگه
تر ۸ ماه حبس
است و


تاج التواریخ
یعنی سوانح عمری
اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان
والی مملکت خداداد افغانستان باهتمام
عالیجنابان مجدت انتسابان اقا
محمد جعفر مولا و آقا محمد حسین لاری
زید عموما بزیور
طبع آراسته گردید


بسم الله الرحمن الرحیم
ستایش مر آن ایزد بی نیاز را که فرمان روائی هم او را رواست همه خسروان چاکر بار او
همه خواجگان بنده راز او ستایش و سپاس فزون از اندازه و شمار شایسته درگاه و
بارگاه پادشاهیست که از نخستین روز روزگار تاکنون و پسین هنگام روز شمار دست آز و
آرزوی هیچ آفریده بدامان خداوندیش و آستان شاهنشاهیش نرسیده و نخواهد رسید پادشاهی
هر کشور و فرمان روایان هر بوم و بر ریزه خواران خوان گسترده او و خوشه چینان خرمن پرورده اویند
زهی پاک یزدانی که خسروان جهانش یکینه بنده و مهتران مهانش رمی خواهنده است ای بسابندگان
که بر اورنگ خسروی نشانده و سی ازادگان را که بزنجیر بندگی کشانید و یکی را بر آور دو شاهی بده یکی
بدریا بماهی دهد یکی را دهد تخت و تیغ و کلاه یکی را نشاند بخاک سیاه و درود بی پایان پاک
روان پیمبران و پیشور بزرگ و رهنمای سترگ آن برگزیده آفرینش و چراغ شبستان بینش پیغمبر تازی
که گوی بی نیازی از میدان یگنان و پیشینیان پیمبران ربوده و پایه پیشوائی را بسرافرازی خویش
افزوده ستوده پیکر که از آفرینش بگردون دو چتر دانش و بینش و هم بر روان پاک آسوده گا
آن پاک که مهر یک در سپهر برتری ماهی تابان ببر اورنگ سروری شاهی جهان مانند هماره و پاینده باد
اما بعد البسته بر خدائی پوشیده نیست که در این اوقات وضع ترقی مملکت افغانستان بسطه حسن نگا
ووطن پرستی و نفوذ امر سیاست و حکمرانی شخص اعلیحضرت امیر عبدالرحمن خان که امروزه قهرمان زمان
و خداوند انسانمان است از چه پایه بکدام درجه ارتقا یافته است افغانستانی که سالها مملکتی بی نظم و مختل
سکنهای جمعی طوائف جابل و غیر متمدن بود باندک زمانی چنان ترقی فوق العاده نمود که در محفله هیچ


۳
شخص سیاسی دانی خطور نکرده بود لہذا این فقره جالب انظار عموم گردیده مایل بودند که از
روی بصیرت و حقیقت از حالات این امیر بی نظیر اطلاع کامل بہمرسانند ولی از برای هر کسی وصول
بدین آمال و آرزو حاصل نبود از طرف دیگر شخص والا حضرت امیر بمقتضای و اما بنعمة ربک فحدث
میل با براز الطاف خداوندی را در باره خود اظهار زحمات فوق الطاقه بشری را از مایه
خویش داشته بصرافت میل و طیب خاطر تاریخ حالات خود را در زمان گذشته و خیالات مبرهنه
خود در ترقیات آینده این مملکت برشته تحریر درآورده بودند تا در سال قبل کتاب مذکور
بیکی از وسائل بتوسط یک نفر از منشی های مخصوص حضور والا حضرت امیر معظم که در لندن بزبان انگلیسی
طبع و نشر گردیده و از آنجائیکه عموم اہالی و سایر اہالی مملکت آسیا از عهده دانستن زبان انگلیسی
برنیامدند و از درک مطالب کتاب مذکور محروم بودند و نہایت اشتیاق را بدانستن حالات این
شخص بزرگ داشتند و اکثری از آقایان اظہار تاسف از نبودن این کتاب بزبان فارسی مینمودند این
بنده در گاه آله غلام مرتضی خان قندهاری الاصل معاون جنرال قونسولگری دولت فخیمه انگلیس
مقیم خراسان که دارای زبان انگلیسی تقریباً ده سال است در مشہد مقدس اقامت دارد
و مشغول خدمات دولت متبوعه خویش است باعانت و دستیاری عالیجاہ میرزا عبداللہ خان
منشی اول جنرال قونسلگری موصوفہ محض خدمت بابناء وطن عزیز کتاب مذکور را که مشتمل بر دو
جلد است بدون حشو و زواید از زبان انگلیسی بفارسی ترجمه نموده بحلیه طبع درآورد تا اہالی مشرق
زمین خاصه اہالی ایران بخوانند و از حالات این شخص بزرگ آگاه گردیده بدانند که طریقه ترقی
مملکت در این جزر زمان بسته بکدام اسباب و وضع مملکت داری چگونه است افغانستان
امروز چه ترقیاتی حاصل نموده و چطور در تحت نظم و قانون آمده و خود را دولت مستحکمی آراسته
و مرکز صنایع جدیدہ و جالب انظار اہالی دنیا گردیده است در جلد اول کتاب مذکور امیر معظم
حالات اوائل عمر خود را بیان مینماید که چه اتفاقات عجیبه بجهت او رخ داده و چه زحمت ها کشیده


وجه مرار تها دیده و چگونه کارهای بزرگرا از پیش برده و در چه خطرها افتاده و در مدت بازده
سال که در ترکستان متصرفی روس بوده چه رنجها کشیده و چه سختی ها دیده تا عاقبت بتخت
امارت افغانستان رسیده در جلد دویم شرح اقداماتی که بجهت توسعه قوا و استعداد دفاعی
نموده و تدابیر وضع داخلیه و ارتباط امور خارجه مملکت خود را با وضع زندگانی شخصی خود و دستورالعملها
و نصایحی که بجهت اخلاف خود بیان نموده مندرج داشته است در واقع هیچ سلطانی از پادشاهان
گذشته حالات واقدامات خود را باین صراحت و خوش آیندی ننوشته است چنانچه از ملاحظه
کتاب معلوم میشود که امیرمعظم الیه بدون اغماض با کمال ساده گی و ملاحظه شرح حالات خود بنگار
است که چه عوالمی را در این قلیل مدت زندگانی خود طی نموده است اگر چه بعضی اسامی و الفاظ بزبانی
تحریف شده بود ولی در این موقع با کمال دقت همه آنها را بقدر قوه و مقدور تحقیق و تصحیح نموده و همه جا
تطبیق با ترجمه مترجم منظور بوده و مقید بقافیه و عبارت پردازی و غیره نشده لهذا از دانایان بیابان
استدعا مینماید که هرگاه سقطی در عبارات ملاحظه فرمایند خورده نگیرند و بچشم عفو و اغماض در نگرند و در گذرند
وبالله التوفيق

پاینده خان بارکزائی شجره

محمد عظیمخان وزیر فتح خان سلطان محمد خان طلائی امیر دوست محمد خان شیردلخان پردلخان

سلطان محمد خان عبدالله وستخان وزیر محمد اکبرخان امیر محمد فضل خان امیر محمد اعظم خان

شاه نوازخان عبدالله خان سکندر خان شیر احمد خان فتح محمد خان جلال الدین خان امیر عبدالرحمن خان محمد عمرخان

عبدالمجید خان حبیب الله خان نصرالله خان امین الله خان محمد عمرخان غلامعلی خان
عنایت الله خان


شجره
کندلخان رحم دلخان مهر دلخان سید محمد خان پیر محمد خان
محمد اکرم خان امیر شیر علیخان محمد امین خان محمد شریفخان ولی محمد خان فیض محمد خان محمد یوسفخان محمد حسنخان
محمد اسحق خان محمد عزیزخان محسن خان ابراهیمخان محمدعلیخان امیر محمد یعقوبخان محمد ایوبخان محمد اسمعیل خان محمد هاشمخان محمدعمرخان
محمد ظاهر خان
احمد علیخان موسی خان
اگرچه خانواده مرحوم امیر دوست محمد خان بسیارند در اینجا گنجایش نداشت مقصود فقط شجرۀ خان
امیر حالیه افغانستاست که از این نقشه بسهولت ظاهر شود


۶
جلد اوّل
تاج التّواریخ
یعنی سوانح عمری از تالیفات
والاحضرت امیر عبدالرحمن خان
والی مملکت خداداد
افغانستان
۲


بسم الله الرحمن الرحیم
جلد اول از کتاب تاریخ حالات امیر افغانستان مشتمل بر دوازده فصل فصل اول حالات
اوائل عمر از سنه ۱۲۶۰ الی سنه ۱۳۶۵ هجری زمانیکه نه ساله بودم پدرم مرا از کابل ببلخ احضار نمود
در آنزمان پدرم فرمان فرمای بلخ و مضافات آن بود وقتیکه وارد بلخ شدم پدرم مشغول
محاصره اشبرغان بود تا مدت دو ماه من در بلخ توقف داشتم درین این مدت اشبرغان
کاملاً مسخر گردید وقت مراجعت پدرم از اشبرغان من قریب دو فرسخ و نیم تا دشت امام
که خارج از بلخ است ایشان را استقبال نمودم چشمهایم بیدار پدر روشن شد پدر نیز
سجده شکر بجا آورده از سلامتی من خشنود گردید باتفاق یکدیگر ببلخ مراجعت نمودیم بعد
از چند روز پدرم حکم نمود مشغول درس خواندن شوم اگر چه سعی میکردم که تمام روز مشغول
خواندن و نوشتن باشم ولی خیلی کند ذهن بودم و از خواندن درس نفرت داشتم بخیالم
بیشتر مایل بسواری و شکار بود هر چه امروز خوانده بودم فردا فراموش میکردم چون
مجبور بودم نمیتوانستم از زیر بار این کار بیرون روم اگر چه معلم من خیلی ساعی بود مرا
درس بیاموزد ولی فائده نداشت پس از یک سال مدرسی تازه که باغی هم متعلق آن بود


فصل اول
بجهت من در جائیکه موسوم به تخته پل و اخراج بلخ بود ساختند بدو جهت یکی آنکه شهر بلخ کهنه
و هوای بدی داشت دیگر اینکه پدرم میخواست اوقات عبادات خود را در حرم مزار شریف
بعمل آورده باشد و تخته پل بمزار شریف نزدیکتر از بلخ بود متدرجاً پدرم حرم سرا و دربار
و سرباز خانها و کارخانجات خود را در انجا بنا نمود و غرس اشجار هم نموده در مدت سه سال انجا
و شهر تازه خوبی احداث شد در بهار سال چهارم پدرم بجهت شرفیابی حضور پدرش امیر
دوست محمد خان بکابل رفت و مرا بجای خودش فرمان فرمای ترکستان مقرر داشت
در مدت شش ماه رویه کار من چنین بود که روزها تا چهار ساعت بقلعه مانده مشغول درس خواندن
بودم بعد تا دو ساعت از ظهر گذشته بدربار می نشستم بعد از اتمام دربار میخوابیدم عصر
بجهت گردش سوار میشدم در ابتدای زمستان پدرم از کابل بمن نوشت که جدم مرا
بحکومت تاشقرغان منتخب فرموده باید فوراً با هزار سوار و دو هزار نفر خاصه دار و شش
عراده توپ حرکت نموده آنجا بروم لهذا بموجب این حکم عازم تاشقرغان شدم پس از ورود
بانجا سردار محمد امین خان برادر وزیر محمد اکبر خان حکومت آنجا را بمن تفویض نموده
خودش عازم کابل گردید پدرم یکنفر نایب که اسمش حیدر خان بود بجهت من معین نموده بود
این شخص محترم یکی از خوانین غزل باشه و خیلی آدم با وقار و عاقل و صاحب طبل و علم و سرکرده
دویست سوار بود پدر این شخص محمد خان نام شخص با کفایتی بوده است و در کابل اشخاص بسیار با
او بستگی داشتند این اوقات وضع زندگانی من باین قرار بود که از اول صبح الی ساعت
بقلعه مانده مشغول درس خواندن بودم و از سه ساعت بقلعه مانده الی دو ساعت بعد از
ظهر در دربار نشسته مشغول محاکمات بودم بعد از آن میخوابیدم پس از آن مشغول مشق نظامی و شکار و سواری
و چوگان و غیره میشدم روزهای جمعه را که ایام تعطیل بود عموماً تمام روز مشغول شکار بودیم شب
به تاشقرغان مراجعت مینمودم پنج ماه بعد از حکومت خودم پدرم باتفاق مادرم که از ورود
مزار


فصل اول
۹
حرکت من از کابل انجا بود بجهت ملاقات من به تاشغرغانامده من از شرفیابی خدمتشان بینهایت
مشعوف شدم تا ایام بهار پدرم با من در تاشغرغان بود بعد عازم بلخ گردید ما درم را نزد من
گذاشت من هم مشغول تحصیل درسبق بکارهای حکومتی خود بودم و با مردم نظامی و اهالی تاشقرغان
که چندین نفر از انها مستخدمین شخصی من بودند مهربان بود و بعضی انعامات بانها بذل میکردم
اوقاتیکه زراعت خوب بعمل نمیامد تخفیف مالیاتی بانها میدادم
بعد از مدت دوسال پدرم به تاشغرغان امده محاسبات ولایتی را از من مطالبه نمود چون
دید من با مردم بطور ملایمت رفتار کرده ام و تخفیفاتی که داده بودم انکار نمود من استدعا کردم
در استرداد تخفیفاتی که داده ام اصرار نفرمایند ولی قبول نکرده فرمودند باقدام این
امر مجبورم زیراکه عایدی ولایت کم است و مخارج لشکر زیاد تامدت سه ماه باما بودند و تقریباً
صد هزار روپیه از تخفیفاستیکه من برعایا داده بودم استرداد نمود ببلخ مراجعت فرمودند
بعد از رفتن پدرم من هم چون دیدم اقتدار کامل ندارم که بموجب خیالات خود رفتار نمایم
از حکومت استعفا کرده نایب خود را بعوض خودم بحکومت تاشغرغان مقرر نموده
به شخه مل رفته اقامت نمودم مجدداً مشغول درس خواندن شدم عصر های چشمه همیشه شکار
میرفتم و شام روز بعد مراجعت میکردم که یک شب و دو روز در خارج شهر بودم عموماً در
دسته شکاریم من تقریباً دویست تازی و قوش و چرخ و دیگر پرنده های شکاری و صد نفر
غلام بچه و همراهان و سوارها که تعداد همه تقریباً پانصد نفر میشد بودند بیشتر مایل بودیم
در جنگلهای نزدیک جیحون شکار نمائیم و بعضی روزها اوقات خود را صرف گرفتن ماهی رودخا
(سوین قرا) که رودخانه مسجد و نهر بلخ میباشد مینمودیم
در اینوقت وزیر دربار محمد خان حاکم هرات بپدرم نوشت که میخواهد دختر خود را بمن تزویج
نماید پدرم خواهش اورا پذیرفته دخترش را نامزد من نمود از این کار دوستی بین مشارالیه


فصل اول

پدرم خیلی مستحکم گردید یک نفر از ندمای پدرم سردار عبدالرحمنخان که از خانواده سزدا
رحیمدادخان بود آدم خیلی غدار و بدذاتی بود بطوریکه حسد مرض ارثی خانواده اش بود
این شخص از نفوذیکه من بدربار پدرم داشتم همیشه با من کینه میوزید و خیال میکرد که اگر چنانم
قشون دست من باشد اقتدار او ساقط خواهد شد و از این جهت اتهامات کاذبانه نسبت بمن میداد
و اکثر اوقات پدرم را بدون جهت نسبت بمن متغیر مینمود سپه سالار کل قشون پدرم یک نفر
انگلیس شیر محمد خان نام بود که تغییر مذهب داده بود این صاحب منصب که در انگلستان بنام
کمبل معروف و در جنگ ۱۲ قندهار با شاه شجاع شکر جدم اسیر نمودند مشارالیه
صاحب منصب شجاع نظامی خیلی زرنگ و طبع خوبی بود و مرا خیلی دوست میداشت این
شخص یکی از اشخاص باکفایت زمان خود محسوب میشد رتبه سپه سالاری تمام قشون بلخ را
که تعداد آن سی هزار و پانصد نفر بودند دارا بود از این تعداد پانزده هزار نفر عساکر نظامی سوار
و پیاده و توپخانه بودند مابقی شکر ردیف از طایفه جنی (ازبک) (درانی و کابی بودند
هشتاد عراده توپ داشتیم که من جمله آنها دوازده عراده توپ در زمان حکومت سردار
اکرم خان از کابل فرستاده شده بود مابقی آنها در کابل تحت نظارت پدرم ساخته شده بود
حالت این قشون خیلی منظم بود زیراکه هر روزه استمراراً آنها را مشق میدادند روزی
شیر محمدخان از پدرم خواهش نمود که مرا بجهت تعلیم نظامی با و بسپارد تا قبل از وفات خود
علوم و فنون خود را بمن آموخته باشد پدرم خواهش مشارالیه را پذیرفته بمن حکم داد هر روزه
بجهت دو سه ساعت نزد مشارالیه بروم و او هر قدر ممکن است بدون این که مرا بگذار دو وقت
ضایع نمایم بمن تعلیم بدهد من هم بطیب خاطر قبول نموده مشغول تحصیل شدم دوسه سال در
تحصیل فن جراحی و فنون حربیه بودم نیز پدرم چند نفر تفنگ ساز از کابل خواسته
نزدیک مکتب من کارخانه مفتوح نمود وقت ظهر بعد از اتمام درس و تحصیل علوم بکارخان


فصل اول
۱۱

مذکور میرفتم و بدست خود هر کار آهنګری و سوهان کار یرا می آموختم باین طور من صنعت تفنګ سازی
را تحصیل نمودم سه تفنګ دو لول کاملا بدست خودم ساختم این تفنګها را از تفنګهاییکه معلمین من
ساخته بودند بهتر میدانستند عبدالرحیم خان سابق الذکر از ترقیات من حسد ورزیده بمخالفت
من شروع با فساد کرد روزی به پدرم اظهار داشت که پسرت بشرب شراب و کشیدن
چرس معتاد شده است حال اینکه ابد چنین عملی را نداشتم چون خیلی جاهل بودم از سر
زنشهای پدرم بتنګ آمده بودم مصمم شدم از پغمان فرار نموده نزد پدر زن خودم بهرات بروم
در حینکه مخفیانه مشغول تهیه فرار بودم نوکرهای من ارادۀ مرا بپدرم اطلاع دادند پدرم بتحقیقا
بعمل آورده چون دید این فقره صحت دار د مرا حبس نموده تمام اردلها و غلامها و نوکرها
مرا از من گرفت این اشتباه بیوقوفانه من اتهاماتی را که عبد الرحیم خان نسبت بمن میدا
تائید نمود مدت یکسال مقولا در حبس ماندم و خیلی ملول بودم بعد از یکسال شیر محمد خان وفات
یافت و عبد الرحیم خان مترصد بود که بجای مشارالیه مقرر شود چون پدرم در حق او هم بد گمان
بود که آدم خائنی است لہٰذا یکنفر از نوکرهای امین خود را که از طایفه طوخی نامش عبد الرؤف
پسر جعفر خان بود بجهت سپه سالاری انتخاب کرد جعفر خان شخصی بوده است که در چندین محا
شجاعت خود را ثابت نموده و در جنگ قندهار کشته شده بود و این جعفر خان هم ګویا از او لا
جعفر خان نامی بوده است که وزیر شاه حسین خلجائی حکمران قندهار بوده وقتیکه عبدالرؤف خان
دید او را بجهت منصب سپه سالاری لشکر انتخاب نمودند از قبول آن امتناع نمو
پدرم گفت پسر خود تان که یک سال است در حبس میباشد و حالا بسزای تقصیرات خود رسید
است شایسته است بجای شیر محمد خان مقرر شود پدرم ابتدا از قبول این فقره انکا
نموده گفت عبد الرؤف خان دیوانه شده است که میګوید شکر را در تحت حکم پسرم قرار دهم
از آنجائیکه اصرار نمودند مرا امتحان نماید آخر الامر پدرم راضی شد مرا بحضور خود بطلبید من هم بذال


فصل اول
۱۲

آنکه موی سر خود را اصلاح نمایم یا صورت خود را بشویم با همان لباسیکه روز اول در حبس
رفته بودم و زنجیر هم بپای من بود از محبس بهمان حالت مستقیماً بحضور پدرم رفتم محض
اینکه مرا دید چشمهایش پر اشک گردیده گفت چرا مرتکب اینگونه حرکات شدی من عرض
کردم خطائی نکرده ام سبب اینکه باین بلیه گرفتار شده ام قصور کسانست که خود را خیرخواه
شما قلم میدهند اتفاقاً وقتی مشغول بتکلم بودم عبدالرحمنخان داخل دربار گردید همینکه او را
دیدم گفتم اینست خائنی که مرا مغول داشته است وقتی خواهد رسید که بابت شوذ را دو نفر کدام
در خطا بوده است از شنیدن این کلام حالت عبدالرحمنخان از بسیاری اضطراب و تغیر منقلب
گردید ولی نمیتوانست کاری کند یا چیزی بگوید پدرم تمام صاحب منصبان نظامی را مخاطب
نموده اظهار داشت که من این پسر دیوانه خود مرا سپه سالار شما مقرر نمودم صاحب
منصبان مذکور جواب دادند که خدا نکند سر شما دیوانه باشد ما خوب میدانیم عاقل و هشیار است
و شما هم خواهید دانست و ثابت خواهد کرد که این کار اشخاص نمک بحرام بوده است که او را
متهم نموده اند پس از آن پدرم مرا مرخص نمود بروم مشغول تکالیف خود باشم من
باکمال شعف مرخص شده بکام رفتم در این حین هم نوکرهای من دور من جمع شدند و بجهت
استخلاص و خوش بختی من مرا تبریک میگفتند
روز بعد کارهای لشکری را بعهده خود گرفتم و کارخانجات و قورخانه را ملاحظه نمودم جنرال
امیر احمد خان را که در آنوقت سرتپ توپخانه بود و بعد ها از جانب من در هندوستان سمت
وکالت داشت رئیس کارخانجات مقرر داشتم و محمد زمان خان کمان دار را رئیس
قورخانه نمود و سردار سکندر خان که بعدها در جنگی که من روسها و پادشاه بخارا واقع
شد کشته گردید ویرا ورا و غلام حیدر خان حالا سپه سالار کابل است با یکنفر دیگر که
هم اسم او و از طایفه بارکزائی بود رئیس کل افواج پیاده مقرر داشتم و خودم تماماً دارا


فصل اول
۱۳
از صبح تا شام ملاحظه نموده را پورت کار های هر روزه را به پدرم عرض مینمودم در روز
بروز پدرم از من خوشنود تر میشد بقسمی قشون کاملاً منتظم شده بود که هیچوقت قبل از آن یا
بعد از آن دارای چنین نظم خوبی نبودند و جهتش این بود که صاحب منصبهای حالیه
خیلی راحت طلب هستند و در زمان امیر شیر علیخان صاحب منصبها عادی بکرفتن رشوه بودند
و از تکالیف خود صرف نظر می نمودند لکن حالا باید مواجبی که بآنها داده می شود حلالاً ودوماً حصص
بوده بقاعده و خوبی از عهده تکالیف خود برآیند چنانچه شاعر دانائی کوید زنهار از قرین زینها
وقنا ربنا عذاب النار امیدوارم بفضلات الهی ملت من از ضیاع من بهره مند شده
مندرجاً ترقی نمایند
چون پدرم از خدمات نظامی من راضی بود در امورات لشکری مرا اقتدار کامل داد امورات
کشوری ومحاسبات مملکت را بتصرف خود نگاه داشت بعد از مدت قلیلی پدرم عازم شهر تاشین انام
کردید و من هم با فوج خاصه خودم تا آنجا همراه بودم حین ورود ما به تاشغرخان برادر میر
آتالیق هراسه با بعضی هدایا بجهت پدرم آورده پدرم از شارا لیه پذیرائی خوبی نمود
اوراوا داشت که مراجعت نموده پیغامی بجهت برادرش ببرد باین مضمون چون زمینخن
که مملکت شماست این طرف رود جیحون واقع است و قرب جوار بافغانستان دارد
بعوض اینکه خود را تحت حمایت امیر بخارا بدانید باید خود را تحت حمایت امیر دوست محمد خان جکران
افغانستان دانسته واسم امیر دوست محمد خان را در خطبه خود داخل نمائید زیرا که این رویه حالیه
شما باعث توهین افغانستان است از رسیدن این پیغام میر آتالیق نسبت ببرادرش متغیر کردی
خواست او را حبس نماید ولی مشارالیه بسمت تاشغرخان فرار نمود سوارهای میرا اتالیق
او را تعاقب نموده در مقامی که نامش ابدان است باو رسیده دستگیرش نمودند اگرچه
محض رسیدن این خبر دسته از قشون خود را بکمک او فرستادیم لکن قبل از رسیدن اینجا


فصل اوّل
مشارالیه کشته شده بود سوارهایی ما همین قدر کار کردند که سوارهای میراتالیق را شکست داده
بانعش برادر او مراجعت نمودند میراتالیق که خبر شکست سوارهای خود را شنید بشکایت
نزد امیر بخارا (امیرمظفر) عازم گردید امیر مذکور بعد از فوت پدر خودش در همان سال
تخت نشسته بود و بجهت رفع اغتشاش داخلی ملکت خود در شهر موسوم بحصار متوقف بود
امیر بخارا شکایت میراتالیق را مسموع داشته بیدقی و چادری بجهت او فرستاده باو
گفت که چادر مذکور را در خاک خود افراشته بیدق را در جلو آن بپربا نماید تا افاغنه بترسند
میر سست اعتقاد باور کرد که آنچه لازم بود بدستش آمد لهٰذا بولایت قتغن مراجعت نمود
پیغام جسارت آمیزی با و فرستاد پدرم وضع مشارالیه را بامیر دوست محمد خان اطلاع داد
امیر دوست محمد خان بپدرم حکم فرستاد که لشکری گسیل داشته قتغن را متصرف شود پدرم برا
خودش سردار محمد اعظم خان پیغام فرستاد که از کرم و خوست که حکومت آنجا را داشت
حرکت نموده بملاقات او بیاید من هم تاشیکت باستقبال او رفتم در موسم بهار قبل از اینکه
لشکر عازم قتغن شود بسمت شش روز مرخصی حاصل نمودم که نظم امورات را کلاً ما
حفظه نمایم و چون مطمئن نبودم که همه چیز منظم است از پدرم نیز خواهش کردم که خودشان هم شخصاً
نظم کار را ملاحظه نمایند پدرم از انتظامات من اظهار رضایت نموده یکراس اسپ عراقی
وزین طلا و یک کمربند با شمشیر مرصع بمن مرحمت فرموده گفت بروخدا همراهت باشد و تو را
با و سپردم دست پدر را بوسیده بعد از دو روز تحت حکم عمویم سردار محمد اعظم خان
بسپه سالاری لشکر مقرر شده حرکت نمودم پس از ورود تاشقرغان اهالی آنجا که مر خیلی دوست
میداشتند از من پذیرائی خوبی نمودند من اردوی خود را در میدان نمازگاه قرار داد بجهت
اظهار امتنان از اهالی تاشقرغان تمام رؤسای شهر را بمهمانی دعوت نمودم بعد باهم رؤسای
مذکور نسبت بمن ولشکر من وفاداری نمودند تقریباً بعد از پانزده روز عمویم با من ملحق گردید


فصل اول

۱۵

بمعیت یکدیگر عازم میمنه شدیم بعد از چند روز وارد آنجا شده سه روز اطراق نموده
تهیه آذوقه و مال بند دیده از آنجا روانه شده بعد از پنج روز بقلعه غوری رسیدم این قلعه
بتصرف لشکر پیاده و سواره میر اتالیق بود پس از ورود بآنجا من لشکر خود را که تعداد آن هشت هزار
نفر بودند با چهل عراده توپ بمقابل قلعه مذبور صف آرائی نمودم که دشمن معاینه نماید بعد از این
صف آرائی در نقطه محفوظی اردوزدیم عصری بهمراه چند نفر صاحب منصب نظامی مواقع قلعه
ملاحظه نموده و نقاط مناسب بجهت توپها وغیره معین نمودیم و نیز حکم دادم سنگرها بسازند و
در تاریکی شب نقبها بطرف خندق ببرند تا صبح روز دیگر همه اینکارها را با تمام رسانیدند بعد از
ظهر آن روز میر اتالیق با چهل هزار سواره خود را از بالای کوه بغشویگه داخل قلعه بودند نمودار کرد
تا آنها را قوت قلب داده باشد که دلیرانه مدافعه نمایند همینکه مشار الیه را آنجا دیدم بجهت
جلوگیری اینکه میخواهد لشکرهای ماحله نامد نتواند من با دو هزار سوار و دوازده عراده توپ قاطری
و چهار فوج پیاده از عقب سر او حمله آوردم میر مذکور از نزدیک شدن ما بیخبر بود تا اینکه من
حکم دادم توپهای بزرگ را آتش بدهند از این حمله که بقشقا باو نمودم و مشار الیه از قلت
لشکر من بی اطلاع بود با تمام لشکر خود رو بفرار نهاد بعد از آن من با ردوی خود مراجعت
نموده تا یکساعت به نصف شب مانده نقبها را ملاحظه نموده و پس از اطمینان اینکه قراو لها بر سر
بجای خود حاضراند آن وقت بجادر خود رفته استراحت نمودم روز بعد وقت طلوع آفتاب
لشکر را ملاحظه نموده دو هزار نفر را بجهت پیش قراولی بفاصله سه فرسخ فرستادم که در آنجا
از مالهای بنه حفاظت نموده اگر دشمن نقباً حمله نماید جلوگیری کرده از حرکات آنها مرا مطلع
دارند بعد از سه روز خبر رسید که تقریباً بفاصله چهار فرسخ در مقام موسوم بچشمه شیر هفت هزار
سواره پنهان شده اند و ظاهراً مقصودشان این است که مالهای بنه که بطرف اردوی ما
عبور مینمایند حمله نمایند من فوراً چهار هزار سواره و دو عراده توپ را تحت حکم غلام محمد خان فرستاده


فصل اول
۱۶
ونحمد علم خان مقرر داشته حکم نمودم بر آنها حمله نمایند مشارالیهم بقدری خوب از عهده این
ماموریت برآمدند که بعد از زدوخورد جزئی سوارهای بقیه غنی را شکست داده دو هزار نفر از آن
را اسیر نمودند و بقیه السیف آنها به بغلان که میر آنها در آنجا اردوزده بود فرار کردند
وقتی که این خبر بقه غنی رسید میر اتا لیق که بفاصله چهار فرسخ و نیم خارج از قته غنی اردوزده بود
خود را باخته بطرف قندهار عقب نشست و از سوار ہائیکه من بچشمه شیر فرستاده بودم هزار نفر
از آنها (ببغلان) رفته آنجا را متصرف شده و بقیه آنها با فتح و نصرهٔ باردوی من مراجعت
نمودند باشخاصی که در این جنگ شجاعت نمایان کرده بودند عموما انعامات دادم بعضی از آنها را
مخلع نمودند عصر همان روز بجهت ملاحظه سنگر ها رفتم و از پشت سنگر با پسر هائی ہائیکه در
قلعه محصور بودند تکلم نموده بآنها گفتم که شما مسلمان میباشید و من هم مسلمان هستم شما ملاحظه نمودید
که بهر شما شکست خورد لهذا این کار جاهلانه ایست که شما مشغول کشتن مسلمانهای لشکر من و کشته
شدن از دست آنها باشید قلعه را بتصرف من بدهید بهر قسمی که رضایت شما در آن باشد
با شما صلح مینمایم ولی آنها جوابی ندادند لذا در انشب ببعضی از صاحب منصبهای خودم حکم دادم
وقت طلوع آفتاب بقرار ذیل بقلعه یورش ببرند
اولا بسور قلعه که نقطہ خارج از خندق بود و خندقی ہم باطراف این مقام داشت حملہ ببرند و قبل
از اینکه شروع بحمله نمایند حکم دادم تا چاشتگاه از توپهای بزرگ گلوله بیندازند مقصود ایم
دشمن را مخوف نمایم و حکم دادم وقتی توپها ساکت شدند معدودی از سر باز ها با طراف ارگ
متواتر حمله نمایند تا توجه دشمن را از سو قلعه که آنجا را نقطه حقیقی بجهت حمله قرار داده بودیم
منصرف نمایند و مقرر داشتم قسمت بزرگ لشکر من ساکناً بطرف نقطهٔ مذکوره پیش بروند
و از دیوار ها بالا رفته یک مرتبه صدای یا چار یار بلند نمایند تمام این دستور العملهای مرا
اجرا نمودند دشمن از حصار خارجی بارگ داخلی گریخت خندق اطراف این حصار ده ذرع
عمق


فصل اول ۱۷

عمق بیست و سه ذرع عرض داشت خندق بخانه آب خندق خیلی صاف بود باین جهت
صاحب منصبهای من پی را که از نی بافته و تقریباً یکذرع زیر آب قرار داده بودند نتوانستند
ببینند لهذا با نعره های بلند نصرة صاحب منصبهای مذکور خود را در آب انداخته بطرف مقابل
گذشتند سربازهم فوراً بآنها اقتدا نموده بازار ها را هم متصرف شده دیوارهای
ارگ را سوراخ نموده بطرف اشخاصی که داخل ارگ بودند تیر اندازی نمودند در حین
این واقعه من کاغذی بحاکم ارگ نوشتم که اگر خود را تسلیم نماید جان و مال عساکر او را
امان خواهم داد و انها را مثل رعایای خودم خواهم دانست و حکم دادم دیگر تفنگ
نیندازند و این کاغذ را بدست یکی از اسرا داده فرستادم حاکم و سرکردهای ارگ بیرون
آمدند که شخصاً من جواب بدهند و در باب شرایط تسلیم شدن مذاکره نمایند شرایطی که
من اظهار داشتم قبول نموده دروازها را گشودند اهالی آنجا دسته دسته بیرون آمدند عشر
این ها را نزد عمویم فرستادم و او رؤسا را خلعت داده آنها را مرخص نمود بخانهای خود برون
جمعیت آنها کاملاً دو هزار نفر بود ولی چون امیر آنها از علم جنگ بی بهره بود برای آنها فقط
دو روزه آذوقه تهیه کرده بود هرگاه من حمله خود را بتاخیر می انداختم خودشان مجبور
می شدند تسلیم شوند ظاهر امیر آنها خیال ننمود که فقط چادر و بیدقی که امیر نجف بر آنها
داده است مکفی خواهد بود که از لشکرهای زیاد نگهداری نماید خدا را باید ممنون بود
که چنین اشخاص جقیل را خلق نموده است
کسان میر اتالیق از این رفتار رؤفانه ماشعوف و متعجب بودند زیرا که سرگردهای آنها گفتگو
زیاد در باب ظلم افاغنه با آنها نموده بودند و حالا که خوف آنها زایل شده بود جمعی از
آنها متفرق شده بخانهای خود رفتند تیرند بور با چند نفر از همراهان وفا دار خودها
از ملک رقته غن خارج شده به رستاق نزد میربای بدخشان پناه برد بر رسیدن اینخبر


۱۸
فصل اول

فوراً از غوری حرکت نموده بقطغن که پای تخت میرمذکور بود رفتیم و از آنجا بتمام روسای
ولایت مراسلات فرستاده بانها اطمینان دادیم که آنها را نگاهداری خواهیم نمود و بعضی
از آنها را مخلع نمودیم حکام و قضات تعیین نمودیم بعد از انجام این امورات از بغلان حرکت
نموده بخان آباد رفتیم متصل رودخانه در نقطه زمین مرتفعی اردو زدیم و از آنجا دو فوج سرباز و یکهزا
نفر خوانین سوار اوزبک و پانصد سوار افغان و پانصد نفر خاصه دار باشراق باطری بطرف
تالقان فرستادیم عمویم محمد امین خان پسر امیر دوست محمد خان را سردار این شکر مقرر نمود
بعد از آنکه این شکر از رودخانه بارکی گذشته وارد تالقان شدند فوراً متصل قلعه سنگرها
ترتیب داده در مدت قلیلی قلعه را خراب نمودند در این حین عموی من محمد زمان خان آباد مصروف
تغز اینکه بجهت شهر تازه تصرف شده لازم است بودیم و یکی از این کارها این بود که اسم بیگما
را داخل خطبه نمایند
بعد از مدت قلیلی اهالی اندراب بخواست تحریک میر اتالیق و میرهای بدخشان بنای یاغیگری را
نهاده بحاکم خود شوریدند من از خان آباد چهار هزار سرباز تحت حکم سردار محمد عمرخان و دیگران
بکمک حاکم مذکور فرستادم جدم نیز دو فوج سرباز و هزار نفر خاصه دار و هزار سوار شش توپ
با سردار محمد شریف خان از کابل آنجا فرستاد این دو شکر در مقام موسوم ببنه دره با هم یکجا ملحق
شده با یاغیها دعوا نموده آنها را کاملاً تنبیه نمودند و دو هزار از یاغیها در میدان جنگ کشته و
زخمی شدند بعد از این فتح پانصد نفر ساخلو نزد حاکم اندراب گذاشته هر دو لشکر بنخان آباد
کابل مراجعت نمودند
میر قتغن که بخطروالی تالقان را شنید اندرشاق حرکت نمود از رودجیحون گذشته در مقام
موسوم باقصیاد نزدیک قلاب مساکن گردید در انوقت میر شهراب بیگی قلاب بود که بعد ها امیر بخارا
اور اشکت داده و مشارالیه مجبوراً مملکت خود را گذاشته بکابل آمد و یکی از اجزای خیلی


۱۹
فصل اول
محترم درباره من گردید چون میر سهراب بیک یکی از اقوام میر اتالیق بوده ده هزار سوار میر
اتالیق داد و اهالی بدخشان هم ده هزار سوار باو دادند این جمعیت با دو هزار نفر که میر اتالیق
از خود داشت متفقاً بر محالات قرب اردوی من و قلعه جات حضرت امام و تالقان حمله آورد
هر چه از مالهای بنه بدستشان میافتاد غارت مینمودند سوارهائیکه من بجهت پیش قراولی
مامور کرده بودم اتصالاً با این جمعیت مشغول زد و خورد بودند و از طرفین صد نفر کشته شدند
و کسانیکه اسیر میشدند من بدمین توپ میگذاشتم در مدت سه ساله اغتشاش تعداد کسانیکه
باین قسم من کشته ام تقریباً پنج هزار نفر میشدند و تعداد کسانیکه از دست لشکری من کشته شدند
ده هزار نفر بودند
بعد از یک سال که در ظرف این مدت سردار محمد امین خان در رفع اغتشاش ساعی بود نوشت
که بجهت دفاع پانزده هزار خانوار دشمن بدخشانی لشکر مکفی ندارم یا اینکه کمک بفرستید
یا مراجعت خواهم نمود چون جوابی باو داده نشد آخر الامر بدون اجازه عازم خان آباد گردید
عموی من و من با یکدیگر مشورت نمودیم من اظهار داشتم حاضرم بجای سردار محمد امین خان
آنجا رفته جنگ نمایم و گفتم بیاری خدا فقط با شش ثوب قاطری و پنج هزار سوار ولایت
را منتظم مینمایم عموی من جواب داد که این امر خیلی مشکل است چون جوان و غیر مجربی شاید جان
خود را ببازی من جواب دادم بشما ثابت خواهم کرد که خود را نخواهم باخت و همان روز عازم شدم
بعد از طی مسافت زیاد وارد تالقان شدم لشکرا ز دیدن من مشعوف شدند سردار محمد امین خان
را در بین راه ملاقات نمودم اگر چه سردار مذکور عموی من و سنش از من خیلی بیشتر بود چون ظاهراً
بود خیلی کم جرائت من روی خود را از و برگردانیده بهمین قدر باو گفتم شما باعث ننگ و عار
پدر نامور خود امیر دوست محمد خان میباشید
دو روز بعد از رسیدن من اهالی رستاق و بدخشان بموجب دستور العمل میر یوسف علی برا


فصل اول

میر شاه فیض آبادی دو سه هزار سوار مامور نمودند که محالات اطراف اردوی من وملکه تالقان
را بچاپند سوارهای مذکور بغالطهای بنه اردوی من که بغراولی دویست نفر خاصه دار و پنجاه
سوار محاصلم آدوته بودند تضاً حمله نمودند این اشخاص فوراً قاصدی را نزد من فرستادند که این
قضیه مرا مطلع نماید و خودشان باند از ئیکه مکنشان بود مشغول دفاع شدند وقتی پیغام آنهابمن
رسید فوراً هفتصد نفر سرباز بکمک آنها فرستادم و انها غارت کنندگان را شکست داده شتر و
یا بوهای بنه را سالماً باردو رسانیدند بعد از دو روز این جمعیت یا غی بقلعه هائیکه سکنه آنجا
اطاعت مرا قبول کرده بودند حمله بردند مجدد اًجمعیت زیادی فرستادیم باغیها را متفرق
نمودند و از انها ده نفر اسیر و دویست راس اسپ گرفتند تا مدت سه ماه بهمین نوع زدوخورد
داشتم تا اینکه روزی یک نفر ایشان که یکی از رؤسای روحانی میرهای قتغن بود بمرا
دعوت نمود من دعوت او قبول کرده با سیصد سوار نظام و دویست سوار ردیف بمنزل او رفتم
منزل ایشان مذکور از اردوی من نیمفرسخ مسافت داشت احتیاطاً بدون اطلاع او صد سوار را
بطور پیش قراول فرستادم که بفاصله معینی باطراف منزل او باشند بعد از قدری
صحبت که با میزبان خود داشتم در نتیجه آوردن شام شدند در این حین یکی از سوارهای پیش
غراول من خبر آورد که لشکر زیادی بانها حمله آورده آنها مجبور شده اند اندک اندک
عقب نشینند من فوراً میزبان خود را با پسر هایش اسیر نموده حرکت کردم که بسوارهای خود
ملحق شوم و نیز یکنفر سوار را باردوی خود فرستادم که هزار سوار و یک فوج پیاده و دو توپ فوراً
بکمک من بفرستید بجهت اینکه وقت فوت نشود حکم دادم سوار با تو پچی با وسر بازها تعقب سر خود
سوار نمایند چون دیدم تعداد لشکر یا غی تقریباً ده هزار نفر هستند که بطرف ما میآیند
من جمعیت قلیل خود را بهشت قسمت منقسم نمودم و هر قسمتی را از یک دیگر بفاصله معینی
قرار دادم قسمت بزرگتر را نزد خود نگاه داشتم و چنین حکم دادم که قسمت اول شلیک نمایند

دفاع


فصل اول
۲۱

و فنیکه دسته اول شلیک نمایند و فنیکه دسته اول محصور شوند و اتفاقا همین طور هم واقع شد پست
دویم شلیک نماسند وقتی که دسته دویم محصور شدند دسته سوئم حمله ببرند و هکذا تا اینکه همه
آنها مشغول جنگ شدند و کار باینجا کشید که من با دسته بزرگتر که با خود داشتم شمشیرها را کشیده
بدشمن حمله نمودیم در این حین کمک هم از اردو رسید هشت اجتماع حمله ور شدیم یاغیها از جهت
اینکه بطور تفرقه با دستجات شکر من مقابله داشته خسته شده کاملاً شکست خورده فرار
نمودند و پانصد نفر زخمی در میدان جنگ گذاشتند که صد نفر از این زخمیها مردند مابقی اسیر
شدند از سربازهای من فقط صد نفر کشته شدند از این فتح کامل بر دشمنی که تعداد آنها خیلی از ما
بیشتر بود شکرانه خدا وند را بجا آور وشادمانها کردیم در میان اسرانیکه ما گرفته بودیم ده دوازده
نفر از خوانین رستاق بودند که اینها ایشان مذکور را دشنام داد و میگفتند مشارالیه باعث
گرفتاری ما شد چون بپسرهای ما نوشته بود اگر شما لشگری بفرستید که بجهت شکست دادن
دسته مستحفظ رئیس قشون افغان مکفی باشد من او را بشما تسلیم خواهم نمود با مید شرف
این کار پسرهای مذکور این سر کردها را با ده هزار سوار فرستاده بودند ولی کار از دستشان
برنیامده اسیر جنگ من شدند خیلی از شب گذشته باردوی خود مراجعت نموده راپورت
این قصه را بعمومی خود سبحان آبا د داده ایشان مذکور را هم تحت الحفظ آنجا فرستادم اسیران
زخمیرا بجراحان سپردم تا بهبودی حاصل نمودند آنوقت ببعضی از آنها خلعت و بعضی خرجی داده
مرخصشان کردم و بآنها گفتم اهالی وطرح در اترغف نمایند که عادت تاخت و تاراج را ترک
نمایند و نیز پیغامی بسیر آنها فرستادم که اگر میل جنگ دارید شما و برادر شما اشکار بمیدان
حاضر شوید نه اینکه مشغول حیله بازی شده از یک طرف سفیر نزد پدرم به تاشقرغان فرستاده اظهار
دوستی مینمائید و از طرف دیگر مخالفت او اقدام میکنید و نیز با نها دستورالعمل دادم که بگوئید
اگر پدرم خواسته باشد بدخشان را تصرف نماید میر آنجا قوت مقابله شش ساعت را با من


فصل اول
۲۲
نخواهد داشت اسرای مته غنی را رها کردم ولی بجهت اقوام آنها که ولایت خود را گذاشته
ببخاک بخارا رفته بودند پیغام فرستادم که اگر باوطان خود مراجعت نمایند اسرای آنها را بجهته
من ببخشند تماماً بقتل خواهم رسانید و نیز خود این اسرا را محرک شدم که بکسان خود پیغام فرستاده آنها را
نصیحت نمایند که بی ترس و بیم مراجعت کنند نتیجه این اقدام چنین شد که چند نفر از علمای ایشان
از جانب آنها آمدند با من مذکره نمایند من بآنها قسم یاد نموده گفتم اگر اهالی وطن شما حرکت مخاصمانه
نسبت بدولت افغانستان نه نمایند و رعایای آرام باوفا باشند مثل رعایای خودم با آنها
سلوک نموده بهمراهی و تقویت از آنها خواهم داشت وقتی که علمای مذکور بقول من مطمین شده
مراجعت نمودند و هزار خانوار که هجرت کرده بودند تماماً باوطان خود برگشته در تالقان تماماً
ساکن گردیدند
هنگامی که بتوسط اسرای بدخشانی میر یوسف علی تمرد فرستادم در خاطر او اثری نکرده شبخون
تاخت و تاراج بود بعد از چند هفته که فی الجمله باینست گذشت میر یوسف علی با میرمته غنی و میر قلاب
و برادر خودش میرشاه مشورت نموده آنها را ترغیب نمود که فقط باین نوع مست و اندیه
کاملاً ما غلبه نمایند که عساکر خود را متفق ساخته در دو نقطه یعنی تالقان و چال در یکوقت میسکاه
بماحمله نمایند در چال از لشکر ما چهار صد سرباز نظام و چهارصد نفر خاصه دار و پانصد
سوار و دو عراده توپ قاطری بسرکردگی یک نفر صاحب منصب شجاع مجرب که اسمش
سردار محمد علم خان بود مقیم بودند دشمن طرح حمله را باین قسم قرار داده بود که دسته خیلی از انها
نقاط حول و حوش ما را تاخت نموده ما را فریب بدهند که آنها لشکر منظمی نیستند بلکه فقط دسته
تاراج کننده میباشند و ضمناً بقدری چهل هزار سوار شبانه خود را در باغات تالقان
بسرکردگی میر علی ولی پسر عموی میر اتالیق پنهان نمایند صبح روز دیگر صد نفر از این سوار ها از
کمینگاه خود بیرون تاخته صد شتری را که بچرا رفته بودند بردند سر کرده پیش غراولان افغانانه
۲۳


فصل اول
۲۳
دویست هزار را فرستاد که باغیها را عقب نشانیده شترها را از آنها بگیرند وقتی این خبر بمن
رسید بسر کرد ه مذکور حالی نمودم که در فرستادن دسته قلیلی بدون سنجیدن قوت
دشمن اشتباه کرده است زیرا یقین داشتم که صد سوار شتر هائیکه نزدیک بقر اولها بودند
کاری نخواهند داشت مگر اینکه لشکر آنها در این نزد یکها مخفی شده باشند فوراً حکم دادم تمام
لشکر من بجهت جنگ حاضر و اماده شوند و این خیال من صحیح بود زیرا که تا وقتی لشکر من حاضر
شدند دیدیم از دویست سوار یکصد و شصت سوار خود را از چنگ دشمن خلاص نموده پیشروی
یک نفر از صاحب منصبهای شجاع من جلو ریز بطرف ما میآیند و چهل هزار سوار دشمن آنها
تعاقب آرند من احتیاطاً توپهای خود را با دویست نفر سرباز بکوهی که همش دارته بون بود
که نشسته بودم و به توپچها دستور العمل داده بودم تا حکم ندهم توپ نیندازند و هزار نفر سرباز
را بطرف یمن و پانصد نفر را بطرف يسار دشمن مقرر داشتم و خود با بقیه سوار پیاده خارج
از سنگرها با دشمن مقابل شدم وقتی لشکر با کاملاً مشغول حرب بودند و توجه دشمن بکلی مصروف
جنگ بود توپچیها را بعقب سر دشمن فرستادم و لشکرهای پیاده که بطرف یمن و یسار
دشمن بودند حکم دادم شلیک نمایند و خودم هم از رو بر وسختی حمله نمودم دشمن از بایدن گلوله از هر طرف
سراسیمه شده و از تعداد لشکر من بخبر نمرتبه از جا کنده شده رو بعقب برگشته با توپچیهایها
شدند چون دیدم دشمن متزلزل شده است سوارهای خود را بر انگیختم که جداً حمله نمایند حمله سوارها
صفوف دشمن را بر هم زده کاملاً شکست خوردند این جنگ نه ساعت امتداد داشت از طرف
دشمن سه هزار نفر در میدان جنگ کشته شد و از طرف ما تخمینا صد نفر کشته و چند نفر زخمی
شدند ششصد اسیر و پنجهزار اسب از دشمن بدست ما افتاد من حکم دادم مناری از سرهای
مقتولین دشمن ساختند تا بقیه دشمن خائف شوند بعد را پورتی در باب این فتح بزرگ
بعمویم نوشته از نصرتی که برای ما حاصل شده بود او را تبریک نمودم


۲۴
فصل اول
یاغیهاییکه بطرف چال رفته بودند چون تعداد آنها فقط دوازده هزار نفر بودند چندان ایستادگی
نکردند میر بابا بیگ و میرسلطان مراد سرکرده آنها بودند بعد از زدوخورد جزئی شکست خورد
باغیهای خود فرار نمودند صد نفر از کشته های آنها در میدان جنگ ماند و میر بابا بیگ از اسب
افتاده پایش شکست همراهان او مشارالیه را با خود بردند بعد از این فتوحات قطعی بمیرا ی
بدخشان یقین حاصل شد که با سرباز های تربیت شده نظام افغانستان در میدان جنگ
نمیتوانند روبرو شوند نهایت کاری که دستشان برمیآمد همین است که طریقه تاخت و تازرا
و مکر و فریب را جاری بدارند چون مقارن این اوقات میر مظفر امیر بخارا مایل بود به سبب افغانها
با اهالی بدخشان چگونه رفتار مینمایند از رود جیحون گذشته باین طرف رو داده توقف
از آنجائیکه جمعیت لشکر پدرم فقط ده هزار و پانصد نفر بود به عمویم نوشت که از بیست هزار نفر سربازیکه
با خود دارد دوازده هزار نفر سرباز طایفه چرخی را نزد خود نگاه داشته هشت هزار نفر دیگر
را به کرده گی من بجهت کمک نزد او بفرستد آنوقت با این جمعیت خواهد توانست ولایت
را محافظت نموده در صورت لزوم با دشمن بجنگید و نیز احتمال داشت در میان رعایای ازبکیه تایم
بلوای عام بر پا شود زیرا که اینها هم از طایفه امیر بخارا بودند بواسطه اینکه عمویم از وضع ترکستان
بی اطلاع بود از این فقره خائف گردیده بمن نوشت تالقان را گذاشته با لشکر خود عازم
خان آباد شوم من بجواب نوشتم بهتر خواهد بود همین جا حاضر باشم که در صورت لزوم حرکت
نمایم بدلیل اینکه ولایتی را که بعد از این همه جد و جهد و زحمات بتازه گی متصرف شده ایم
خالی گذاشتن آن از عسکر بجهت حفاظت کارهای ما خلاف عقل و مدبر است ولی عمویم باین
دلیل صحیح من گوش نداده مجدداً نوشت و اصرار نمود که فوراً حرکت نمایم چاره جز اطاعت
امونداشته صبح روز بعد با تمام عساکر خود حرکت نمودم چون مال بند برای حمل قورخانه بقدری کفا
نداشتیم قرارداد هر قدر قورخانه بزمین بماند بین سربازها و سوارها تقسیم نمایند که هر شخصی
بقدری


فصل اوّل
۲۵
قدری بیشتر از اسباب خود با خود حمل نماید و چون میدانستم تهیه آذوقه بجهت لشکر در راه
خان آباد خیلی اشکال دارد صد سوار را فرستادم تا آذوقه های اهالی ارته بوز که پانزده
هزار گوسفند و شتر هر قدر بتوانند تاراج نموده با خود بیاورند بعد از این لشکر خودرا
بسه دسته منقسم نمودم دسته اول را بسرکردگی سردار شمس الدین خان پسر سردار
محمد امین خان در جلو مقرر داشتم دسته دویم را که مشتمل بر لشکر ردیف و پیاده نظام و یک
قسمت از سواره نظام و چهار توپ بود در وسط قرار دادم دسته سوم را با تمام توپخانه
و بقیه پیاده نظام و یک ثلث سواره نظام در عقب تعیین نمودم صد سوار را که بجهت
آوردن گوسفند فرستاده بودم در قلعه موسوم بکوچه جنگل با من ملحق شدند اهالی تالقان از این هجرت
ما که بغتتاً واقع شد جری شده عقب سر ما میآمدند تعداد آنها تقریباً پنج شش هزار سوار بود
ولی جرأت نمیکردند ما حمله نمایند بجهت جلوگیری این کار یک فوج سرباز را حکم دادم
در غاری که تقریباً هزار ذرع طول داشت و کنار راه واقع بود خود را مخفی نمایند و بآنها
دستور العمل دادم وقتی که سوارهای یاغی از محاذی غار بگذرند بآنها شلیک نمایند منظوره
قرار داده بودم اجرای حکم نمودند چون لشکر من صدای شلیک را شنیدند برگشته بسوار
یاغی حمله نمودند این یورش که غفلتاً از جلو و عقب سوارها واقع شد آنها بکلی سراسیمه شده
باطراف پراکنده شدند بعضی از آنها خود را برودخانه انداختند بعضی از آنها بکوه گریختند که در
کلوخهای نامحفوظ باشند من حیث المجموع چهار صد نفر از این سوارها تلف شدند بعد از آن
بدون مزاحمت بطرف خان آباد میرفتم وقت شب یکی از توپهای ما حین عبور از روخانه
بآب افتاد دیدم سربازها نتوانستند توپ را از آب بیرون بکشند خودم پیاده شده با چند
نفر دیگر توپ را از آب کشیده بساحل رسانیدم ولی تمام لباسهایم تر شد نمیتوانستم از
از لشکر جدا شده تغییر لباس دهم سربازها هیزمهای خشک جنگل را آتش نموده لباسهای خود را


۲۶
فصل اول
خگاندم تقریبا دو ساعت از ظهر گذشته وقتیکه نزدیک خان آباد رسیدم صدای شلیک
زیادی که ظاهرا از طرف اردوی عموی من میاید شنیده شده سردار شمس الدین خان اظهار
داشت که این توپها از سوارهایی اوزبک میباشد که اردوی عموی مرا باید تاراج کرده
باشند و ما باید بطرف کابل فرار نمایم من جواب دادم تعریف دلیری شما را در جنگی که در سنه ۱۲ هجری
بمخالفت انگلیسها شده بود شنیده بودم حالا شجاعت شما کجا رفت مشار الیه سکوت نمود من شش
نفر سوار نزد عمویم فرستاده پیغام دادم که صدای شلیک از اردوی شما می شنوم و من مصمم
شده ام که بهمین جا توقف نمایم بمحض رسیدن خبر از جانب شما حاضرم بهر سمتی لازم باشد بجهت
جنگ حرکت نمایم بعد از یکساعت شخصی بتاخت نزد من آمده خبر آورد که این توپها را حکم عموی
شما بشادمانه اینکه امیر بخارا از مسافه گریخته و از جیحون گذشته است شلیک مینمایند
توضیح انکه از قرار معلوم یکی از نوکرهای شخصی پدرم موسوم بغلامعلی خان که آدم بها در و مجربی
و در میدان جنگ جرات شیر داشت و سرکرده قراولهای سرحدی کناره جیحون دالا
حکومت سه نفر از جمله صدو پنجاه بود بجهت ملاحظه سرحد بکر کی (بالسارقه) رفته اتفاقا بد و هزار
سوارهای امیر بخارا بر خورده فورا بطرف یکدیگر شلیک نموده اند بعد از زدوخورد جزئی
سوارهای مذکور بطرف اردوی میر مظفر فرار نموده اند امیر مذکور بمحض شنیدن این خبر
قسمتی از اسباب و چادرهای خود را گذاشته بطرف بخارا فرار نموده است اسبابها
و چادر ها را غلامعلی خان متصرف شده اسبابها را بسربازها بخشیده چادرهای امیر بخارا
را بجهت پدرم فرستاده است
بعد از رسیدن این مژده معجلا حرکت نموده نزد عمویم رفتم و از این اتفاق خوشبختانه که بجهت
ما رخ داده بود با و تبریک گفتم روز بعد با جازه عمویم دو فوج پیاده نظام و یک فوج سواره نظام و
دو عراده توپ و پانصد نفر پیاده ردیف بتالقان فرستادم تا با آلی انجا بنمایند که مامور
تم


فصل اول ۲۷

شهر تهارا تخلیه کرده ایم و نیز بآنها پیغام فرستادم که اهالی بدخشان اگر مجدداً بدرفتاری نمایند
من فوراً با لشکر بکمک آنجا خواهم رسید خودم در جان توقف نموده مشغول انتظام لشکری که
پنچاه آنها را ندیده بودم شدم وقتی که اهالی تالقان دیدند لشکری که چند روز قبل از آنجا رفته
بود مراجعت نموده اند و امیدی بجهت آنها باقی نمانده که از زیر بار اطاعت افغانستان
خارج شوند خواهش نمودند که دختر عموی میر شاه را عموی من بجهت خود تزویج نماید عمویم
خواهش آنها را با کمال شعف پذیرفت من در باب این وصلت خیلی مخالفت داشتم و در
ضررهای این وصلت با اینکه نه مردم غدار بعضی تفصیلات اظهار کردیم و از عمویم استدعا نمودم
بعوض اینکار بهتر خواهد بود بمن اجازه بدهد بروم بدخشان را بقوه عسکری تصرف نمایم
و خود را از زحمات دشمنی که محل وثوق نیست و اسماً خود را دوست وانمود میکند برهانم
زیرا که آنها دائماً باعث اذیت ما خواهند بود ولی عمویم باظهارات من اعتنائی نکرده رسومات
ابتدائیه این وصلت را بعمل آورد
میرهای بدخشان از این اقدام که کارها را شکل دیگر جلوه داد آسوده خاطر گردیده میر یوسف علی را
که دادم خیلی مفسدی بود با تعهدات زیاد و بعضی هدایا نزد عمویم فرستادند و عمویم از تصرف
کردن بدخشان بکلی تغیر خیال داد
در اینوقت مادرم دید کارها عموماً در حالت امنیت است موقع را مغتنم دانسته از پدرم استدعا
نمود مرا اجازه بدهد بجهت ملاقات با درم روم پدرم خواهش مادرم را پذیرفته بمن نوشت که برای
تخته پل نزد آنها بیایم لهذا لشکر را تفویض سرکرده با نموده خودم بهمراه چهار صد نفر
خاصه عازم تخته پل گردیدم در بین راه (بتاشقرغان) منزل نمود از آنجا بزیارت قبر
شاه ولایت (مزار شریف) رفتم جبهه بر آستانه مبارکه سائیده غبار مرقدش را
طوطیای دیده نموده از برکت روح پاکش تسکین قلب یافته عازم تخته پل شدم بورود آنجا


فصل اول

بملاقات و دست بوسی پدر و مادرم نائل شده ایشان بواسطه خشنودی که از ملاقات
من بجهت آنها حاصل شده بود صدقه زیاد بفقرا بذل نمودند اقوام من هم هر کس بقدر
قوه خودشان همین رفتار را نمودند روز بعد قورخانه جات و مخزنها را ملاحظه نمودم همه اینها را
منتظم یافته مواجب رؤسای آنها را زیاد کردم اشخاصی را که حسن خدمت بجا آورده بود
مخلع نمودم چادرها و دیگر لواز ماتی که بجهت عساکر مقسیم (تقه غن) لازم بود حکم دادم
در کارخانجات تهیه نمایند در ظرف کمتر از یک ماه تمام این لوازمات تهیه شده
(بتقه غن) فرستاده شد
تا مدت یکسال در تخته پل بکارسای لشکری مصروف بودم در بهار عازم (تقه غن)شدم
در بین راه واقعه غریبی بجهت من رخ داد انچنین بود که در یکی از منازل موسوم
بغرونیاز) در کوهسای اطراف آن جائیکه شترهای تبنه میچرندید بجهت گردش رفتم اتفاقاً
همراهان من از من دور افتادند در این حین یکی از شترها نگه وحشی شده بود بمن حمله نمود من بشم
از خنجر کوچکی دیگر حربه با خود نداشتم ابتداء بد و سنگ بزرگی بنای دویدن را گذاشتم
شتر دیوانه چند مرتبه دور سنگ از من تعاقب نمود تا اینکه من بکلی خسته شدم چون دیدم
همراهان من احدی پیدا نشد مجبوراً بجهت حفاظت خود ایستاده باشتر روبرو شدم و
یک قطعه سنگ بزرگیرا برداشته بقوت تمام به بناگوش شتر زدم از ضربت سنگ
شتر بزانو در آمد فوراً بدون اینکه فرصت بدهم دوباره شتر حرکت کند خنجر را کشیده شتر را
بریدم سر و صورتم از خونش آلوده شد از شدت خستگی و دیدن اینکه شتر چگونه جان میدهد
من ضعف کرده افتادم بقد ریک ساعت بیهوش بودم وقتی بهوش آمدم دیدم شتر مرده
خیلی شعوف شدم چون نوکرهای من اینقدر مدت از من بیخبر بودند حکم نمودم هرکدام را سی
شلاق زدند تا متنبّه شوند شراه دادم که بعد از این هر وقت کار شخصی داشته بام


فصل اول ۲۹
درجهت قدمت تسلیمی ازمحافظین خود جداشوم باید دوسه نفر ازنوکرهای دیگر بجهت
همیشه بامن باشند زیراکه دنیا پراز مخاطرات است
پس از ورود (بقهغن) لشکرآنجا از دیدن من خیلی مشعوف شدند ومن از قول پدرم
این پیغام را بعموم لشکر دادم (پدرم تمام شما را بطورفرزند خود میشناسد و همان محبت
پدرانه که نسبت بمن که عبدالرحمن هستم دارونسبت بشماهم دارد) از شنیدن این پیغام
تمام لشکر باکمال مسرت بآواز بلند گفتند که هریکی ازما حاضریم جان خودرابقربان پدرخود
مان سردار محمد افضل خان بنمائیم ونیز سلام پدرم را با پیغامات بمحبت امیرعمویم رساندم
بعد ازان بمنزل خود رفتم درآنجا اهالی نظام بجهت احترام ورودمن مهمانی خوبی
ترتیب داده آتش بازی نمودند روز بعد بجهت ملاحظه قورخانه ومحزنهاوتوپخانه رفته هر
چیز را منظم یافته متشکره گردیدم روزدیگر تمام لشکراسپر اسان دیدم بعد از توقف
یک هفته بجهت ملاحظه لشکر (تالقان) عازم آنجا شدم این لشکر را هم درکمال نظم یافتم
میرهای بدخشان از ورود من مطلع شده شش نفرغلام بچه مهوش نه راس اسپ
بازین ویراق نقره ونه مشک عسل وپنج بطه و شش دوقلاده تازی بطور پیشکش بجهت
من آوردند در عوض منهم بجهت میرهای مذکور خلعت و هدایای دیگر فرستادم ونیزمرا
بانها نوشته خاطر نشان آنها کردم که قبلا زمانیکه در (تالقان) بوده‌ام بمن وعده داده
که بعضی معادن را بتصرف من بدهید که ازجمله معادن مذکوره یک معدن سنگ سلیمان
ویک معدن یاقوت زرد و پنج معدن طلا ویک معدن لاجورد ومعادن دیگر میبیا
و از قراریکه ازعمویم تحقیق کرده‌ام هنوز ایفای وعده نکرده اید وصول کاغذ من مسلماً
مذکور معادن مزبور را بتصرف من دادند چند قطعه اسپ سنگهای قیمتی وتحایف
دیگر بجهت پدرم فرستادند


فصل اوّل
تا مدّت دو سال واقعهٔ تازه که قابل تذکره باشد رخ نداد در آخر اینمدّت جدّم امیر
دوست محمّد خان عمویم محمّد اعظم خان را (بکابل) احضار نموده سردار عبد الغیاث خان
را که پسر عموی پدرم بود بحکومت (قنّه عن) مقرّر کرد (پسر این سردار عبد الغیاث خان مصور؟)
بعد از شید خان را من ش هجری بحکومت جلال آباد مقرّر داشتم چون نسبت برعایا
تعدّی مینمود معزولش کردم) محمّد اعظم خان عمویم عازم کابل گردید چندی در کابل
توقّف نموده به ایالت سابقهٔ خودش یعنی کرم و خوست رفت وقت حرکت عمویم از
(قنّه غن) من از (تایمان) حرکت کرده در منزل شوری او را ملاقات نمودم در این وقت مکاتیب
از پدرم رسید که (بهیکت) رفته او را ملاقات نمایم با لو بلخ مراجعت نمایم لھٰذا بـی
شوری عازم (پیکت) شده پس از ورود آنجا بدست بوسی پدر نائل شده مستعاقاً عازم
شحهٔ مل گردیده تمام زمستان را آنجا بسر بردیم
در موقع نوروز سردار عبد الغیاث خان از مرض طاعون وفات یافت و بعضی اغتشاشات
هم در هرات بروز کرده بود در این وقت سردار سلطان احمد خان پسر عموی پدرم بیکی
از مامورین پادشاه ایران حکومت هرات را داشت این شخص در محالات قندهار
اغتشاش فراهم آورده بود جدّم امیر دوست محمّد خان با عمویم بجهت تنبیه مشار الیه از کابل
عازم هرات شدند و رود آنجا قلعه هرات را تا چند ماه محاصره نمودند در اوّل بھار مُژدهٔ
فتح فراه در بلخ رسیده مسرور گردیدیم بعد از ادای مراسم شکرانه بجهت این
مژدهٔ پدرم مرا بحکومت و ریاست لشکر (تجان آباد) فرستاد در این وقت امورات
ولایت (قنّه عن) خیلی مغشوش بود حُکّام جز مالیات محالات خودشان را حیف و
میل نموده بودند سردار عبد الغیاث خان مستوفی هم از امورات ولایتی بکلّی بـی‌اطلاع
بوده است بلکه استععداش بطبات از حکومت بیشتر بوده زیرا که اکثر اوقات خود را
ان


فصل اوّل
صرف طبابت مینموده و بقدری کم حال بوده است که از تهدیدات یک نفر از
میرهای بدخشان ترسیده دزدی را که حقا محبوس بوده رها کرده بوده است در این
بدخشان هم که اسمش میرشاه نام و این حرکت خلاف را کرده بود فوت شده بود و پسرش
میرجهان دارشاه بجای او نشسته و برادر میرشاه یعنی میر یوسف علی را هم برادر زاده اش
میر سید شاه نام یکسال قبل از آمدن من بقتل رسانیده بود و پسر میر یوسف علی با اینکه
دیوانه وضع و تریاکی و دایم الخمر بود بجای پدرش مقرر شده بود میربابا بیک حاکم
قشم که پدرش قبل از دو برادر فوت شده بود برزن همین میر شاه که خواهر میر یوسف علی بود
عاشق شده بود همینکه این فقره فاش شده است میرجهان دارشاه از این وقایع
متغیر شده بتقوم حمله نمودند میربابا بیک هم اسیر و حبس مادر اندر خودش را تزویج کرده باین
عمل شنیع خود افتخار داشت بعد از چندی میربابا بیک از محبس فرار نموده قبل
از ورود بخان آباد دیدم مواجب لشکر هشت ماه از سال گذشته و چهار ماه از همین سال
نرسیده است نخستین کار من این بود که مالیات و باقیات مبالغی که حکام جزو بده
کار بودند وصول نموده حقوق پس افتادهٔ لشکر را رسانم اتفاقاً دو فوج سرباز و چها
صد سوار لشکر مامور زمانيخان هم با صاحب منصب های خودشان در این موقع در خان
آباد بودند و از شدت کم حالی سردار عبدالغیاث خان مبالغی از مالیات ولایتی را وصول
نموده بمصرف خود رسانید بودند و رود من که اسباب جلوگیری حرکات خلاف آنها
گردیده باعث کینه آنها شده اوّل کاری که بجهت تلافی کردند این بود که عموم عساکر را
محرک شده شورش نموده بکابل فرار نمایند پسر عبدالغیاث خان موسوم محمد عزیز
هم که در خان آباد بود فقط اسماً سر کرده لشکر پدرش گفته میشد یازده سال عمر داشت
کاملاً در تحت نفوذ معلمین و پرستاران خودش که با صاحب منصبهای افواج مذکور همدس


۳۲

فصل اوّل

بوده اند واقع شده بود این اشخاص مستد رجا در خاطر سربازها فرو بردند که ولایت ختک اها
آقای آنها میباشد و قبول کردن حکومت عبدالرحمن و ادن داخله باو کار
احمقانه ایست و بآنها حالی کردند که باید نما ها پسر آقای حقیقی خودشان بکابل مراجعت نمایند
این تحریکات بخاطر سربازهای جاہل رسوخ کرد در این اثنا خبر فوت جدم دوست محمد خان
ہم بارسید از این خبر وحشت اثر سربازهای دو فوج و سواره مذکور جری شده
باطراف خانه من جمعیت نموده سعی میکردند در بهای خاتمه مرا با سنگهای بزرگت
بشکنند ولی عساکر من آمده باغیها را متفرق نمودند اگرچه اینها برفتن کابل مصمم شدند
لیکن صاحب منصبهای یوفاسی آنها که آنها را باین بدرفتاری گذاشته بودند صلاح خود
ندیدند با آنها بروند بعد از سه روز سربازهای مذکور خایف و مایوس شده عریضه
بمن نوشته استدعای عفو نموده و اظهار داشتند صاحب منصبهای ما ما را فریب
داده بودند من جواب دادم اسامی اشخاصی را که محرک اغتشاش بوده‌اند بمن بدهید
بعد از اینکه مطلع شدم وعده میدهم که بغیر از اشخاص محرک دیگران را عفو نمایم و نیز
جواب دادم که اگر از دادن سامی مذکور انکا ر دارید مرخص هستید بکابل بروید زیراکه
من شما را لازم ندارم آنها در جواب فهرستی نزد من فرستادند که اسامی هشت
نفر کابستان و چند نفر نایب و چند نفر منصبدارهای لشکر در آن درج شده بود و در آخر
فهرست اسامی پرستاران و معلم محمد عزیزخان را مذکور داشته بودند که این اشخاص
بایکدیگر قسم قرآن خورده بودند که بمخالفت شما اتفاق نمایند پس از تحصیل این اطلاعات
من سربازها را عفو نموده هشت نفر کابستان را حکم دادم بدهن توپ گذاشتند و
منصبدارهای فوج را مرخص نمودم چرا که آنها غلام بچها عمومی متوفای من بودند باینوسیله
در این موقع آرامی در ولایت حاصل کردید

بو جها


فصل اول

همینکه خبر فوجت نمیر میراتالیق) رسید بنای یاغیگری را گذاشته پسر خودش سلطان مرادخان
را با سواره زیاده دفقه غن ) فرستاد که محرک اهالی شده اغتشاش نمایند من کتیی
لشکر مکمل مشتمل بر سه فوج پیاده نظام دوازده عراده توپ و یکهزار سوار نظام و
دو هزار پیاده ردیف بسر کرده گی سردار محمد علیمخان وسردار غلام خان بجهت تبد یاغیان
مقرر داشتم و خودم اراده نمودم که از راه شورا در نایبن با دشمن متلاقی شوم درین
شروع این حرکت نظامی حادثه بدبختانه رخ داد و آن این بود که سردار محمد علیمخان) عادت
چنین بود که همیشه با دویست سوار از شکر جلو تر حرکت مینماید مکرر با و گفته شده بود
که بجهت صاحب منصب بزرگی مثل شما کار خلاف عقل است بدون پیش اول
خود را در مخاطره بیندازد روزی در اثنای حرکت دو هزار سواره دقه غنی )
که خود را در کوهها پنهان کرده بودند بغفتاً با و حمله آوردند سرایان سردار محمد علیمخان
که از تعداد یا غیان مطلع شده رو بفرار نهادند ولی خود سردار چون عادت بتسلیم
شدن نداشت با چند نفر اشخاص شجاع ایستاده گی نموده جنگ کردند تا همه انها
کشته شدند وقتی این خبر به لشکر رسید یکدسته سواره نظام قبل از این که باغیها
نعش سردار مذکور را ببرند عقب آنها تاخته بعد از جنگ سختی سوارهای (دقه غی شکست
خورده بطرف نایین کر بختند و سیصد نفر زخمی و مقتول در میدان جنگ گذاشتند
روز بعد از این زدوخورد جنگ سختی در نایبن اتفاق افتاد زیرا که چهل هزار سواراً
یاغیها در انجا اجتماع کرده بودند از اول طلوع آفتاب شروع بحمله کردند و تا عصر
این جنگ امتداد داشت و دشمن خیلی دلیرانه میجنگید و اتصالاً تجدید حمله مینمود
تا اینکه آخر الامر فرار کردند در این جنگ در مقابل کشته و زخمیهای دشمن مقتولین
لشکر من خیلی جزئی بودند یعنی از لشکر من فقط سی نفر کشته و زخمی شدند و سردار


۳۴
فصل اول
غلام خان از جمله مقتولین بود و سبب اینکه از طرف ما این قدر کم کشته و زخمی شدند این بود که لشکر با قاعده و نظام مرتب بودند و چون دشمن از فن جنگ بی بهره بودند همه در یک نقطه مجتمع می شدند از این جهت توپهای ما خیلی از آنها را تلف نمود و در آن روز من بلشکر خودم خیلی افتخار نمودم وضع جنگ قابل هر گونه تمجید بود اشخاصی مقدر این جنگ را میدانند که مطلع باشند در صورتیکه این مقدر دشمن زیاد یک مرتبه حمله نمایند و شخص خود را نسازد چه حالت خواهد داشت ظهور چهل هزار نفر در میدان مصاف مثل کوهی است که حرکت نماید یکی از جاسوسهای مرا که بیجهت تحصیل اخبارات مامور (تغمه غن) نموده بودم سلطان مراد خان حبس کرده بود وقتی خبر فتح من بقعمه غن رسید بعضیها بجاسوس من کمک نمودند که فرار نماید مشارالیه اسبی سوار شده بتاخت مستقیماً نزد من آمد محض ورود بیهوش افتاد و وقتی بهوش آمد اظهار داشت در مدت حبس هر روزه روزی چهل شلاق بمن میزدند بتصدیق این امر جراحات تشکر من اطلاع دادند بدن مشارالیه مثل زغال سیاه است از این ثابت شد بسراو چه آمده است مشارالیه بمن اطلاع داد تمام اهالی و خانوا پر در قندمه غن بیجهت خافت خود خیال حرکت از آنجا دارند من فوراً نایب (غلام خان درانی) را که شخصی عاقل و کهن سال بود با سواره نظام و توپخانه فرستادم که سر راه را در موقع دره تنگی که محل عبور اشخاص مذکور بطرف بدخشان میباشد بگیرند و نیز پیاده نظامهای که در مانیجان بودند باین دسته لشکر روند باین قسم از فرار آنها جلوگیری نموده قاضی قندوز را با دوازده نفر از میرهای بدخشان که اهالی ولایت آنها را خیلی محترم میداشتند و خیلی معروف بودند از راه شوراب باستمات مردم فرستادم اهالی (تغمه غن) چون دیدند راه فرار آنها مسدود است و گریختن بجهت آنها نا ممکن است و نیز معلوم داشتند که لشکر آنها با


فصل اول
۳۰
مقاومت با لشکر ماندار د و علا وه بر این از وعدهائیکه من بتوسط میرهای مذکور رعاایا
فرستاده بودم مطمئن شده نزد من آمده استدعای عفو و اغماض نمودند در جواب آنها
من اعلانی دادم که بدو شرط از این شورش آنها صرف نظر خواهم نمود اولاً اینکه
آنها باید بنام خدا و رسول قسم یاد نموده عهد نمایند که آنها و اولاد آنها بدولت افغانستا
وفاداری خواهند نمود و بتحریک میرا و رؤسای خود بر خلاف خیر این دولت اقدامی
نخواهند کرد ثانیاً اینکه باید آنها دوازده لک روپیه جریمه این حرکت خلاف خود را
بدهند باندک فاصله جواب از آنها رسیده تمام اهالی شرایط مذکوره فوق را باستقامت قبو
نمودند و اظهار کردند که من و اولاد من فاداری نموده همیشه حاضر خواهند بود با دشمنهای بچگیند
و تا جان در بدن داشته باشند بمن خدمت نمایند و نیز چون اجازه دادم اموال و احشام آنها که
تقریباً بیست ملیون روپیه ارزش داشت بتصرف خودشان باشد اظهار امتنان
نمودند من این عهد نامه را نزد پدرم فرستاده اهالی ولایت تحت حکومت من بالقفیت مشغول
گذران خود شدند اول اقدامیکه کرده ام این بود که پنجاه لک روپیه که از بابت مالیات باقیاماند
بود وصول نموده تمام حقوق لشکری را پرداختم در این موقع طایفه از تاجر های بدخشان
خیلی اسباب زحمت من شدند رسم تجار یکه بین بدخشان ( و قدغن ) تجارت مینمودند
این بود که بعضی از روز های هفته سوار شده بین دو محل مذکور مسافت میپیمودند و همیشه
در همین روزهای مخصوص کشته های زیاد استقرار پیدا میشد بجهت جلو گیری این قتلهای
چند نفر سر بازار مقرر داشتم بدون اینکه خود را بنمایند راهرا غزاولی میکشتند و نیز چند
نفر سوار حکم دادم بلباس رعیتی ملتبس شده در راه عبور و مرور نمایند و بآنها دستور
العمل دادم که اگر کسی بشما حمله نماید به نشان معهودی سرباز های مخفی شده خبر بدهید بطوریکه
خیال داشتم این مسئله ظاهر گردید روزی تجار بدخشانی بسوارهای من نمودند سوارهای


فصل اوّل
۳۶

مذکور فوراً یک نفر را باسپ تیز تکی سوار نموده فرستادند سربازهای مخفی شده را خبر داد
سربازهای مذکور بمحض اطلاع تاخت بنقطه معلوم رسیدند تقریباً پنجاه نفر از این تجار
را اسیر نموده بحضور من آوردند من اسلحه و زین یراق آنها را بین سوارهای خود تقسیم نمودیم
واسبهای آنها را بتوپخانه دادم و دو هزار روپیه نقد که با خود داشتند بجهت مخارج
خودم ضبط نمودم اشخاص مذکور در حین جواب و سئوالی که با آنها کردم اقرار نمودند که
بسبب اینکه از افاغنه خیلی نفرت داشته اند دو سال بوده است راه زنی میکردند
اگرچه مشارالیهم راضی شدند که هر شخصی دو هزار روپیه داده جان خود را بخرند ولی
من حکم دادم همه آنها را بدمین توپ گذاشتند چرا که خیلی از رعایای بیگناه مرا کشته و غارت
نموده بودند این سیاست در روز اردو بازار بعمل آمد حکم دادم بگذارند گوشت آنها
سگهای اردو بازار بخورند و استخوانهای آنها تا اتمام بازار همانجا افتاده باشد در حینیکه
مشغول دفن استخوانهای آنها بودند میرجهان دار شاه که از واقعه قتل اینها بی خبر بود
همان شخصی را نزد من فرستاد که قبلاً نزد عبدالغیاث خان فرستاده و او را تهدید نموده یک
نفر دزد را از مجلس او خلاص کرده بود این شخص کاغذی بجهت من آورده که میرجهان دارشاه
در کاغذ مذکور از من استفسار کرده بود بکدام جرات رعایای اور احبس نموده ام و قوفت
بوصول مراسله مذکور آنها را بحامل مراسله تسلیم نمایم و تهدید کرده بود که اگر اینکار را نکنم
بضرر و عسرهیم خواهد نوشت که من ساعی هستم اهالی بدخشان را بمخالفتشان که دوست
حقیقی آنها میباشند بر انگیزانم من مراسله مذکور را بآواز بلند دربار عام قرائت نمودم
و از حامل سئوال کردم ایا وقت نوشتن این کاغذ میر جهان دار شاه سالم بوده است
و در حواس او خللی راه نداشته حامل مراسله مذکور جواب داد پادشاه من (میرصاحب
مراسله بدین حکم فرموده است اشخاصی را که شما اسیر نموده اید بلا درنگ نزد او ببرم والا


فصل اول
۳۷

میرندکور فوراً بمخالفت شما اقدامات خواهد نمود من جواب دادم متعسیر و تند نشوید قدر
تامل نماید ولی مشارالیه متعنه نشده مجدداً جسورانه اظهار داشت که فوراً اسرا
را تسلیم نمائید و گفت بکدام جرئت رعایای ما را حبس نموده اید من بدون دیگر تحکمی بتوکرایم
حکم دادم ریش و سبیل او را بکنند و ابروهای او را مثل نصف اوسمه بکشند بعد او را
جائیکه بقیه استخوانهای اجساد تجارت دره بود با خود برده نشان دادم ریش و سبیل
او را در پارچه زربفتی گذاشته باو دادم که نزد میر خود ببرد که میر مشارالیه متفتن شده
این کار را جواب مراسله که من نوشته بود بداند باتفاق شخص مذکور یکدسته قومی از عساکن
خودم که دو فوج پیاده نظام و دو هزار سوار نظام و یک هزار سوار اوزبکیه و دو هزار ساره
ردیف و دوازده عراده توپ بود بسر کردگی (محمد زمان خان) و (سکندر خان چیلی)
نایب غلام احمد خان و پائینخان فرستادم بور و د آنجا سر کردهای لشکر من شخص مذکور را
با جواب او نزد (میرجهان دار شاه) فرستادند (میرجهان دار شاه) شخص مذکور دشنام
داده سئوال کرده بود چرا بدون اسیر هائیکه برای آوردن آنها رفته بودی مراجعت کردی
شخص مذکور صورت خود را باز نموده پارچه زربفت را نزد (میر) انداخته گفت نتیجه بردن
پیغامات احمقانه شما اینست که بسرم آمده و اگر احتیاط نمائید عماقریب بتر شما
هم همین کار خواهد آمد میر مذکور از این رفتار من متعسّر شده بلشکر خودش حکم داده بود
فوراً عازم خان آباد شوید بلا فاصله مشارالیه گفتند ایکت لشکر افغان رسیده ولایت را
متصرف شده اهالی دایلنخان) را مطیع نمودند چون این خبر محقق کردید میر مذکور مشوش
شده خود را باخت سر کردهای او بعوض اینکه اور ا قوت قلب بدهند گفتند پدر شما
دختر خود را بهمین سبب باینها داده بود که خودش را از همچو شخص هولناکی محفوظ بدارد
و شما خیلی احمق بوده اید که پیغامات جسورانه باین طور شخصی میفرستید میر مذکور جوان


فصل اول

۳۸
داده بود که شما با طرف شور بد ر من بوده اید حالا هم بهمین مصلحت بدهید جواب باید کرد سرکرده گان
مذکور مشورت نمود چنین صلاح دادند که برادر میر با بیست نفر سرکرده و چهل کنیز و
چهل غلام بچه بجهت سلام من بیایند و نیز برادر میر خیلی از تحایف چین از قبیل
پارچهای ابریشمی و قالیچه ها و ظروف چینی و غیر هم با خود بیاورد و خود میر کاغذ معذرت
آمیزی نوشته یکی از خواهرها یا یکی از خانواده خود را بزوجت بمن بدهد تا باین تدبیر میرمذکور
بتواند خود را و مملکت خود را محافظت نموده انجام کارش مثل میر اتالیق نشود چون هیچیک
وسیله بجهت میر فراهم نبود مجبور شد که مصلحت سرکرده های خود عمل نماید فورا معذرت
جداگانه بجهت من فرستاده کاغذی هم بصاحب منصبهای شکر مامور من نوشت
دستدعا نمود که بخاطر خدا اقدامی بمخالفت او ننمایید تا برادرش بخان ابا د نزد من
برسد و بحت آنها حکم مجدد فرستاده شود که چه اقدامات بعمل بیاورند این مراسله دیترجان
در کلوگان بدخشان بصاحب منصبهای من که تا مدت سه روز آنجا رسیده بودند واصل گردید
صاحب منصبهای من خوانش او را نپذیرفته همانجا اقامت نموده قاصدی نزد من فرستادند
از این واقعه مرا اطلاع دادند برادر میرجهان دار شاه بوقت مقرره با سه هزار نفر نوکر
بحضور من وارد گردیده مراسله که میرجهان دار شاه نوشته و در باب رفتار خود
بعلت اینکه همیشه مخمور می باشد و از افعال خود بخبر است عذر خواهی نموده بود بمن رسانید
من تبسم نموده بسرکرده ها گفتم بخیال من این معذرت میر خیلی صحیح است و چون
جهت واقعی نداشتم که با اهالی مالیخان بجنگم با فرستاده های آنها بمهربانی پیش آمدم و قبول
کردم که مسیر آنها را معفو بدارم و نیز آنها را مخلع نمودم ولی خوانش امیر جهان دار
شاه در باب اینکه دختر برادرش را تزویج نمایم رد کردم گفتم چون دختری از خانواده
شما را عمویم تزویج کرده است همین وصلت بین این دو خانواده مکفی است و باین طور در
انجام


فصل اول
۳۹
آنزمان اغتشاشات بدخشان باتمام رسید در این اوقات مسئله مهمی که از جمله
مکاشفات بود بجهت من رخ داد که لابد باید در این موقع مذاکره آنرا بنمایم و
باکمال مسرت در اینجا می نگارم
روزی بدر بار نشسته بودم کاغذی از جانب دستر (سردار محمد اعظم خان) که نامزد من
و در کابل بود بمن رسید مشارالیها بقاصد خود دستور العمل داده بود که کاغذ او بر شخص
خودم بدهد و باید کاغذ مذکور رادیگر کسی نه بیند و جواب را هم باید شخصا نوشته بدهم نمایم چنانچه قبلاً
بیان داشته ایم من هیچوقت مایل خواندن و نوشتن نبودم و اندکی هم که خوانده بودم
فراموش داشتم در این موقع میتوان تصور کرد که از رسیدن کاغذ مذکور چه
حالت مایوسانه داشتم قلم طلبیدن گرفته خودم را ملامتها کردم که اگر من لاف میزنم
و خود را آدم خوبی میدانم چون بی سواد هستم در حقیقت هیچ انسانیت ندارم شب
وقت خوابیدن گریه زیادی کردم بکمال عجز ارواح اولیا را نزد خداوند
شفیع نموده استغاثه کرده مکرراً دعا میکردم که خدایا نوری بقلب من فرستاد
قلب مرا روشن نما تا بتوانم بنویسم و بخوانم و مرا در انظار مخلوق خود خجل و شرمنده
مخواه بعد از گریستن بسیار وقت سحر بخواب رفتم در عالم رؤیا دیدم شخص قدسی
مآبی ظاهر شد قامتش میانه و آزاده و چشمهایش مشگل بادام ابرو های کشیده
محاسن انبوه صورتش بیضوی انگشتهای دستش باریک و در از عمامه نخودی بشکال
محرماتی بکمر و عصای بلندی که سرش آهن داشت بدستش بود با این هیئت دیدم
بطرف من ایستاده بکمال ملایمت میگوید عبدالرحمن برخیز نویس من سرآسیمه
بیدار شدم چون کسی را ندیدم دوباره بخواب رفتم مجدداً بهمان هیکل بنظرم آمده است
من میگویم بنویس و تو میخوابی من متردد شده باز بیدار شدم چون کسی را ندیدم


فصل اول
مجدداً خوابیدم دفعه سوم همان شخص قدسی مآب ظاهر شده با حالت تغیر گفت اگر دو بار
خوابیدی سینه تو را با عصای خود میشکافم از این تهدید خائف شده بیدار شدم
دیگر نخواستم غلام بچه ها را فریاد کردم کاغذ و قلم برای من آوردند کلماتی را که در
مکتب مینوشتم بخیال خود مجسم نموده از برکت خداوندی اشکال حروفات نیست
سرم بخاطرم میآمد و هرچه خوانده بودم بذهن خود آورده شروع بنوشتن کلمات روی کاند
نمودم باین طریق تا قبل از طلوع آفتاب کاغذ یرا که تقریباً شصت هفتاد سطر داشت
بعضی از حروفاترا مفرد نوشته بودم و بعضی با هم شکل صحیحی نداشت وقتی مرور نمودم
دیدم هر چه نوشته ام میتوانم بخوانم و نیز دریافتم که اغلاط زیاد دارد کاغذ مذکور را پارا
نموده مجدداً نوشتم و بیش از اندازه مشعوف و مسرور گردیدم صبح آنروز یکدو کاغذ را که
حکام بمن نوشته بودند بازنموده چون دیدم مطلب مراسلات مذکور را میتوانم بخوانم ده
مقابل بر شعفم افزود در موقع حاضر شدن در بار منشی که مراسلات را بجهت من قرائت
مینمود علی الرسم نزد من آمد من با و گفتم امروز نوشتجات را من خودم میخوانم شما انتباما
تصحیح نمائید منشی مذکور تبسم نموده گفت حضرت عالی نمیتوانید بخوانید من پاکتی را باز نموده
کشم بشنو میتوانم بخوانم یا خیر شروع بخواندن کردم و خواب را هم بمنشی گفتم بنویسید این
طریق دویست مراسلات را خوانده تقریباً صد مراسله را جواب دادم بعد از چند روز
بهیچوجه محتاج باعانت منشی خود نبودم و کاغذ های شخصی خود را خودم میخواندم و جواب مینوشتم
پس از چند روز قران را بتازگی خواندم و باسم اولیا و انبیا نذورات داده شکر
این مرحمت خداوندی را که قدرت خواندن و نوشتن بمن داده بپدرم نوشته مراسله
را بتوسط لله باشی خودم فرستادم پدرم ابتدا در باب صحت این حکایت تردید داشت
لله باشی من عرض کرده بود پسر شما چیزی را که صحت نداشته باشد نمی تواند شما بنویسد


فصل اول
۴۱
و اگر بشما خلاف بگوید چگونه میتواند روسی شما را ببینند آخر الامر پدرم حرف الله بانق
مرا باور نموده پنجهزار سکه نقد و خلعت قیمتی ملکه باشی من مرحمت فرموده بجهت من شمشیر
طلائی باده توپ کمخواب و چند توپ پارجهای پشمینه بجهت من فرستاد من
خداوند را حمد نموده از پدرم بجهت فرستادن این هدایا اظهار تشکر نمودم
وقتیکه امورات ولایات بدخشان وقت عن منظم گردید بلافاصله در باب قلاب
دو چار اشکالات شدم میر آنولایت موسوم (بشاه خان) دو هزار سوار مقرر داشت
سیزده هزار گوسفند مال اهالی قتغن را که علی الرسم در زمستان نزدیک جیحون میجریدند
چاپیدند رسیدن این خبر من دو هزار سوار فرستادم که گوسفند های مذکور را از انها
گرفته بمالکین بالاستحقاق آنها مسترد دارند سوارهای تاراج کننده از رو جیحون
گذشته بودند که سوارهای من رسیده با اسپهای خود از نقطه که آب کمتر بود گذشته
بآن طرف جیحون جنگ سختی کرده پانصد نفر سوارهای مذکور کشته شده تعداد زیادی هم
از انها اسیر گردیده گوسفند ها را الانها گرفته سوارهای من مراجعت نکرده همان طرف
آب توقف نموده منتظر رسیدن کمک و دستورالعمل از من بجهت گرفتن قلاب شدند
چون از جانب پدرم در این باب بمن حکمی نرسیده بود بآنها پیغام دادم مراجعت نمایند
گوسفند ها را بصاحبانش متردد داشته خواستند شش هزار گوسفند را بمن تعارف
بدهند چون رسم ولایت اینست که یک ثلث مال بیغاشده را که از تاراج کنندگان پس
گرفته شود باید بحکمران خود بدهند من گوسفند قبول نکردم ولی در عوض هشت هزار طلا
از آنها قبول نمودم سه هزار طلا را بسوارهای خود داده بقیه را بجهت خودم تصرف نمودم
و بمیر شاه نوشتم اگر اینگونه اتفاق تجدید شود من ولایت قلاب را از او انتزاع خواهم نمود
میر مذکور در جواب عذر خواهی نمود بعضی هدایا فرستاده تعهد نمود که دوباره اینگونه اتفاقات


۴۲
فصل دویم
واقع نخواهد شد و یک لک تنکه گرفته اسیر هائیکه گرفته بودم مستخلص نمودم از این معامله
هم ده هزار طلا عاید من گردید بعد از این واقعه در این ولایات امنیت حاصل گردید
و من موقع را مغتنم دانسته سه هزار یا بو و دو هزار شتر بمالهای بنه خودمان افزودم
مقارن این وقت کاغذی از پدرم بمن رسید که خیال آمدن بتمته غن را دارد و یکماه
قبل از حرکت خود مرا اطلاع خواهد داد من جواب دادم انشا الله بسلامتی تشریف بیاورید
فصل دویم
در باب فرار از بلخ بخارا در سنه ۱۲۸۲ الی ۱۲۸۲
حالا باید توجه مطالعه کنندگان کتاب خود را بطرف هرات معطوف بدارم زمانیکه
جدم (امیر دوست محمد خان) بهرات حمله آور و علیل المزاج بود و سردار (شیر علیخان معلم اوقات
خود را صرف پرستاری پدرش مینمود پسرهای دیگرش مثل سردار ( محمد امین خان )
و سردار (محمد اسلم خان) بسبب بغض و عداوتیکه با برادر اندر خودشان یعنی (شیر علیخان) داشتند
با (سلطان احمد خان) حاکم هرات که دشمن (امیر دوست محمد خان) بود مشغول سازش
بودند از این رفتار خود پدر خود را خیلی مکدر ساختند (عجبا که با دشمنهای پدر خود
دوست می شدند) خدانکند من هیچوقت بچنین کارهای زشت اقدام نمایم در همین
وقت (امیر دوست محمد خان) وفات یافت نعش او را در هرات قرب مزار (خواجه
عبد الله انصاری) دفن نمودند بعد از این واقعه چون پسر هایش دیدند نمی توانند
بسلطنت افغانستان نائل شوند سردار (شیر علیخان) را با مارت افغانستان اعلان
نمودند خودشان بدون اجازه و اطلاع (امیر شیر علیخان) بولایات حکومتی خودشان عازم شدند


۴۳

فصل دویم

(امیر شیر علیخان) دید برادرهایش او را واگذاشته رفتند پسر خودش (محمد یعقوبخان)
را حاکم هرات مقرر نموده خود بشهر عازم قندهار گردید پس از ورود قندهار باز هم برادرها
بملاقات او نیامدند در این بین که عموهایم از هرات فرار نموده بولایات خود رفته بودند
سردار (محمد اسلمخان) که حاکم بیجده تبلیغ و سردار (محمد اعظم خان) که حاکم
(کرم و خوست) بودند فورا بشروع بفراهم آوردن اشکالات بطرف کابل شدند زمانیکه
جدم از کابل بطرف هرات میرفته است سردار (محمد علیخان) پسر بزرگ (امیر شیر علیخان)
را بحکومت کابل مقرر داشته بود (محمد علیخان) بپدرش بقندهار نوشته جبرا
نموده که فورا بکابل بیاید والا آشوبی بر پا خواهد شد برسیدن این خبر (امیر شیر علیخان)
بدون تنبیه برادرهایش عازم کابل گردید باین خیال که اول باید باسردار
(محمد اعظم خان) که برادر اندرش بود و پیچیده کار او را اتمام نماید بعد برادرها
خودش را بجهت طوفانی که کرده بودند تنبیه نماید (امیر شیر علیخان) برو و غزنین
قرآنی نزد عمویم سردار (محمد اعظم خان (بکرم و خوست) فرستاده باو پیغام داد
چون شما پسر بزرگتر (امیر دوست محمد خان) میباشید من همیشه شما را برادر بزرگ و محترم خودم
خواهم دانست باید شما فورا بغزنین آمده یک دفعه مرا ملاقات نمائید سردار محمد اعظم خان
مطمئن شده بملاقات (امیر شیر علیخان) آمده و این دو برادر تعهدات خود را تجدید
نمودند در آن معرکه دند بعد ازان عمویم پسر بزرگ خود سردار (سرور خان) را با
(امیر شیر علیخان) گذاشته خودش بمحل حکمرانی خود مراجعت نمود و (امیر شیر علیخان)
بکابل آمد زمان ورود (امیر شیر علیخان) بغزنین سردار (محمد اسلمخان) که در بامیان
توقف داشت عیال و اموال خود را گذاشته فورا ببلخ آمد در این اوقات پدرم
در پنج هوسن باو نوشتم که سردار (محمد اسلمخان شخص مفسدیستی از و تقویت نمائید و او را


فصل دویم
۴۶
بخود راه نداده پدرم جواب داد چون مشارالیه بمن پناه آورده است نمیتوانم اورا
نپذیرم (امیر شیرعلیخان) ترک معاهداتیکه با عمویم سردار سید محمد اعظم خان ) کرده بود
نمود لشکر ی بسر کرده کی سردار ( رفیق الدین خان ) که شخص زرنگی بود بمخالفت امریم
عمویم با این چنین دشمن قوی تاب مقاومت نیاورده بطرف هندوستان نجات علامت
ملک در نلستان گریخت و (امیر شیرعلیخان) محالات (کوهاز و درمت) راو کر کے تعلق
بپدرم داشت و جدم به تیول پدرم مرحمت فرموده بود متصرف کردید محالات مذکور در آنوقت
سپرده (احمد کشمیری) بود که مشارالیه زیر دست پدرم بزرگ شده بود این رفات
تعدیانه (امیر شیرعلیخان) قهر ا خیالات برادرهایش را با او مخالف نمود خیلی اشخاص
مفسد هم حاضر بودند که دشمنی (امیر شیرعلیخان) را در قلب پدرم بهیجان اور ندان
جمله این اشخاص یکی سردار (محمد اسلمخان) و یکی سردار ( عبدالرؤف خان) و یکی سردار
(محمد امین خان) بود این سردار (محمد امین خان) از اولا د صاحب منصبان تو نجا
سلاطین مغلیه هندوستان بود و این اشخاص خیلی مفسد بودند برحسب وعده که چندی
قبل بپدرم من داده بود بجهت ملاقات من باتفاق همین اشخاص مفسد سنجان آباد امدند مکتوب
هم احمد کشمیری ) مرسله از ( امیر شیر علیخان برای پدرم آورد من نمیخواهم ترکستان را
از شما بگیرم و خیالات من نسبت بشما مجنانه است این (احمد) نام خیلی نمک نشکاس
بود ضمناً از جانب امیر شیر علیخان) مأمور شده بود مواظب حرکات پدرم بوده برگاه
بمخالفت (امیر شیرعلیخان) سازش نمایند جلوگیری نماید پدرم و مشاور های منافق
او عموما بجهت مذاکرات محرمانه مجلس میکردند لیکن مرا در مجلس خودشان راه نمیدادند
باین خیال شاید من با خیالات آنها مخالفت نمایم البته اگر من میدانستم مشغول
چه اقداماتی هستند از خیالات آنها مخالفت میکردم همینکه شنیدم پدرم را فریب داده آ


فصل دویم
۴۵

که جمعی از سردارهای کابل حاضرند حکومت اور ا قبول نمایند متاسف شدم پدرم
مصلحت داده بودند که اقدام صحیح بجهت شما این است که (بامیر اتالیق) دوستی فراهم
آورده ولایت (قته غن) را بادرسترد دارید و باین وسیله عساکر بلخ و قته غن را متفق ساتها
عازم کابل شوید (میر اتالیق) هم باین کار راضی شد اندک مدتی بـا خبر رسید که ( امیر
شیرعلیخان لشکر کشیده بطرف ترکستان میآید پدرم بحکم نمود بجای ابتر تحته پل بروم
خودش اظهار کرد شخصاً بمقابله (امیر شیرعلیخان) خواهد رفت من خیلی سعی کردم پدرم را ازین
رفتن باز بدارم و استدعا نمودم مرا بعوض خودش بفرستد و توضیح کردم که اگر من
از (امیر شیر علیخان) شکست خوردم شما بجهت پشتیبانی من حاضر خواهید بود ولی اگر افغان
با شما مساعدت نکرد من نخواهم توانست کار را از پیش ببرم اگر چه پدرم ملتفت شد که
خیال من صحیح است ولی دوستانش که اشخاص مفسدی بودند تردیدش نمودند و او را
تحریک کردند گفتند از حالات مردمان کابل شما بهتر آگاه هستید و بهتر خواهید
توانست با آنها اکراـت نمائیـد پدرم رای آنها را پذیرفته استدعام را ر د نمود مرا
بتحته پل فرستاد
زمانیکه حکومت خان آبا د را داشتم بعد از پرداختن مواجب قشون مبلغ چها ر لک روپیه
ذخیره کرده بودم پدرم حکم داد صند و قها بجهت حمل ونقل این پول ساختند وجه مزبور
را با خودش برداشته عازم بایجگاه که بین کابل و بلخ واقع است گردیده سرکر ده های شکر
پدرم اشخاص ذیل بودند
غلام احمد خان نایب محمدخان کرنیل شهداب کرنیل ولی محمدخان پدرم این صاب منصب را
کمنزل جلوتر از خود فرستاده که قلعه های کوه اطراف دره را متصرف شوند و بآنها دستورالعمل
داد که بهیچوجه تا رسیدن خودش جنگ نمایند گمان دارم که من قبلاً مذکور داشته ام


فصل دویم ۴۶
که (غلام محمد خان) اگرچه صاحب منصب خوبی بود اما خیلی تنبل بود در این موقع دستور العملی را
که باو داده شده بود اجرا نداشته متفرق شدن کوهسارا تا روز بعد بعهده تاخیر گذاشت
در این بین صاحب منصبهای مجرب (امیر شیر علیخان) که من جمله آنها سردار (محمد رفیق خان)
و جنرال (شیخ میر) بودند این تاخیر را مغتنم دانسته سربازهای خود را بقرار کوهها اقامت
دادند قبل از اینکه (غلام احمد خان) قبل از صبح از خواب بیدار شود از این بلندیها بهمراهان
او شلیک نمودند و این اشتباه نتیجه بدی بخشید اگر چه لشکر ما خوب جنگیدند ولی لشکر خصم بالا
دره محکمی را بتصرف دشمن دادند خبر این زدو خورد بپدرم رسیده بسرعت حرکت
نموده روانه شد که بصاحب منصبهای خود کمک نماید ولی در مقام موسوم بقره کتل لشکر
شکست خورد با و رسیده این خبر جوشش را با و دادند پدرم غیر از اینکه با بقیه لشکر شکست
خورده مراجعت نماید چاره نداشت لہذا مراجعت نموده در مقام موسوم (بده؟)
که یکمنزل عقب بود اقامت نموده در اینجا لشکر و توپهای خود را بدقت ترتیب داده
حاضر شد که یک مرتبه دیگر مقابله ایستادگی نماید ولی سردارهای نمک بحرام که شکر
حیله پدرم را باین حالت رسانیده بودند در این موقع بمخالفت او برخوسته با میرشیر علیخان
نوشتند لشکریرا که (عبدالرحمن) تربیت کرده است خیلی قوی میباشند و شما نخواهید توانست
با آنها مقابله نمائید بهتر این است مشغول سازش شوید و الا شکست خواهید خورد (امیر
شیر علیخان) این نکته را پذیرفته (سلطان علی پسر سردار کهندل خان) قندهاری را بآدران
فرستاده متعهد شد که سردار (محمد افضل خان) را بجای پدر خود میپندارم و حاضر
شده ام از جنگیدن با برادر خودم محض اینکه پدرم (امیر دوست محمد خان) بد نام نشود دسته آنها
پدرم فریب این تعهدات را خورده پسران را بوسده بکمپر خود گذاشته عازم اردوی
(امیر شیر علیخان) شد اگر چه لشکر از پدرم استدعا نمودند که جنگ نموده کار را یکسره نمایند


فصل دویم
۴۷
ولی قبول نکرد بحکم مراجعت آنها داد پس از ورود باردوی برادرش (امیر شیرعلیخان)
بجهت پذیرائی پدرم بیرون آمده رکاب او را بوسیده باین تملقات مزورانه پدرم
را فریب داد و از اراده جنگ نمودن با برادر بزرگتر خود اظهار تاسف نمود سندی
بجهت پدرم حاضر نموده خودش مشغول خدمتگذاری شد پدر ساده لوحم از اینکه تهاجمین
او برادرش مرتفع گردید خداوند را شکر نمود از چند ساعت باردوی خود مراجعت نمود
هفت هزار گوسفند و دو هزار خروار آرد و جو بجهت برادرش فرستاد زیرا که (امیر
شیرعلیخان) باردوی پدرم آمده بازدید نمود بعد از مراجعت خود (محمد رفیقخان) را نزد
پدرم فرستاده خواهش نمود که (با میرشیرعلیخان) اجازه بدهد که بجهت زیارت قریشا
مردان (مزار شریف) بیاید بعد بکابل مراجعت نماید زیرا که در کابل کارهای زیاد دار
پدرم با و اجازه داد لشکر خود را از راه (دره یوسف) بطرف بلخ فرستاده خودش با
سه هزار سوار خاصه خود باتفاق (امیرشیرعلیخان) از راه آقاق عازم گردید وقتیکه لشکر
پدرم به تختیپل رسیدند من در اینجا بودم بپدرم نوشتم اشتباه بزرگی نموده اید که لشکر
خود را از خود جدا کرده اید ولی پدرم اعتنائی بعرض من نگذاشت (امیر شیرعلیخان) پسر
خودش را (سردار محمدعلیخان) را جلوتر از خود بمزار شریف فرستاد (سردار محمدعلیخان چنین تصویر
میکرد که باید من (بمزار شریف) رفته او را ملاقات نمایم ولی من کاغذ حسنیم مقدم باو
نوشته گفتم اگر شما زحمت کشیده بملاقات من بیائید از دیدن شما مشعوف خواهیم شد
(سردار محمدعلیخان) جواب نوشت عجالة میخواهم نزد پدرم مراجعت نمایم انشااله
بعد با شما را ملاقات خواهم نمود وقتیکه پدرم وارد (مزار شریف) شد من بخدمتش مشرف
شده سعی کردم با و حالی نمایم که (امیرشیرعلیخان) باشما خدعه کرده است و از پدرم اجازه
خواستم وقتی (امیرشیرعلیخان) وارد شود اورا اسیر نمایم ولی پدرم قرآن را برداشته


فصل دویم
گفت بخاطر این کلام خدا چنین اقدام زشتی مکن جواب دادم که شما خواهید دید علمای
من همین کار زشت را خواهد کرد روز بعد امیر شیر علیخان وار د گردید بخیب را در مستور
(مزار شریف) بسر برده تاشقرغان مراجعت نموده پدرم در تخته پل بملاقات من آمده بعضی هدایا
از اینجا بجهت برا درش فرستاد و پیغام داد، بجهت خداحافظی نزد شما خواهم آمد من از
پدرم استدعا نمودم باوداع نرود ولی بکانی الساباق کوشش بحرف من نداده عازم شهرود
گردید محض ورود بآنجا (امیر شیر علیخان) عهدی را که با پدرم کرده بود شکسته پدرم را حبس
نموده وقتی عساکر ما این خبر را شنیدند متغیر شده حاضر گردیدند که آنها را بجنگ (امیر علیمان
ببرم من هم از ان متفق شده باین قصد عازم (مزار شریف) شدم بور و د آنجا چا در ها بر با نون
در این موقع کاغذی از پدرم رسید که راضی نیستم جنگ نمائی و اگر جنگ کنی تو را عاق خواهم کرد
من مضمون کاغذ مذکور را بعساکر خودم قرائت کردم چون دیدند منقسم شده ام جنگ نمایم اما
مرا گذاشته بطرف کابل روانه شدند فقط پانصد الی ششصد نفر که از کسان خودم بودند
با من ماندند بوقت نصف شب مراسله دیگری از پدرم بجهت من رسید توصیه کوی
که با تمام سرانان و فادار خودم که مایل بودند با من باشند بطرف بخارا برویم ملبسنا فوراً
حرکت کرده بطوری بسرعت رفتم که تا اول آفتاب به نیمه راه سرحد رسیده بودم پس از ورود
دولت آباد دیدم تقریباً دو هزار سوار با طراف کوهی ایستاده اند و آدم بسیار هم
بالای کوه دیده میشود قاصدی بجهت تحقیق و شناختن این مردم فرستادم خبر آورد اینها
سوار های اوزبکیه بلخ هستند پس از تحصیل اطلاع بطرف آنها روانه شدم آنها بمن سلاما
گفتند مشغول جشن عروسی میباشیم از آنها پرسیدم سوارهائیکه سر کوه معلوم میشوند
چکاره هستند جواب دادند آنها افغان هستند دخلی بما ندارند از این اطلاع استنباط نمودیم
که آنها باید نایب غلام احمد خان و عبد الرحیم خان باشند که دیشب از من جدا افتاده بودند


فصل دویم
۴۹
پیغام فرستاده آنها را بطرف خود دعوت نمودم که بیایند با من ملحق شوند جواب دادند
تا آنها کتابچه یی نویسم بقول فرستاده من مطمئن نیستند وقتی آنها را مطمئن نمودم
که من کیستم با من ملحق شدند معلوم شد (غلام احمد خان هم شبانه از اینها دور افتاده
تنها مانده بوده است بهر حال همه ما فوراً بطرف رو د جیحون روانه شدیم سواران
اوزبکیه حاضر شدند با ما بیایند من بآنها گفتم لازم نیست بیائید بر گردید اصراری نمودند
که ما حاضریم با شما خدمت نمائیم من گفتم محتاج بکمک شما نیستم وجداً از آنها خواهش نمودم
مراجعت نمایند چون خوب میدانستم که اوزبکها از افغانها متنفر هستند و همیشه
حاضراند بآنها صدمه برسانند سوارهای مذکور بالاخره راضی شدند مراجعت نمودند
و ما عازم گردیده از یمجه بسر بیج گذشتیم که بعد آن هیچ قلعه و آبادی تا کناره جیحون نیست
و تماماً بیابان چول است در اینجا غالیزی دیدم بهمرهان خود گفتم هر یک از آنها دو خربوز
یا دو هندوانه بخورجین خود بردارند مبادا در راه چول آب پیدا نکنیم چون نیمه را
بطرف جیحون طی شد تقریباً نصف از سوارهای من پائین آمدند که خربوزه های خود را بخورند من
سعی کردم آنها را از این کار وا دارم بآنها گفتم این محل خطرناکی است بهتر است خربوزه
خود را بر سواری بخورید ولی نایب غلام احمد خان) گفت شما بروید ما گرمی روز را در اینجا بسر برده
عقب سر شما خواهیم آمد بعد از این گفتگو قالیچه های خود را زیر درختهای جنگلی پهن نموده
مشغول راحت شدند من با سی نفر سوار و تمام پول نقدیکه داشتم با خود برداشتم مدتی
که دیدم دو غلام احمد قبل ) را با دویست و چهل سوار که سر کرده های آنها اشخاص ذیل
بودند عقب گذاشتم (ناظر حیدر) (عبدالرحیم) (کرنیل سهراب) (کرنیل نظیر)
(کمدان اسکندر چرخی کامدان )
(اسکندر چرخی) با چهل نفر کابینها در ساله دارنا در این موقع بیان مینمایم که بهر حال


فصل دویم
خودم با پسر والی او سر داعطیم خان) که پانزده ساله بود درخت پل گذاشته بودند
و اینها سپرده (اسکندر خان اور کزائی غلام علی ) نام بودند بعد از طی مسافت دو سه فرسخ
دیدم سواری از عقب سر با تاخت میآید تأمل نمودیم تا رسیده خبر آورد که سوارهایی دیگر
که من آنها را مراجعت داده بودم بعوض اینکه بخانه های خودشان بروند از عقب
نموده میآمد و تا اینکه نایب غلام خان ) و همران او زیر درختهای جنگل خوابیده بودند رسیده
بآنها حمله آور داند این قاصد را نزد من فرستاده اند که کمک آنها بروم من گفتم که این
عجب عقلی دارند بعوض اینکه فرار نموده خود را از مهلکه نجات دهند میخواهند منم برویم بآنها
کشته شوم بجهت مردمان لشکری در وقت جنگ شجاعت تنها کافی نیست بلکه باید شعور دار
باشند که در وقت لزوم جان خود را از مهلکه برهانند جان بدر بردن از خطر هم شجاعت است
من بفرستاده آنها حالی نمودم که وقتی سیصد سوار همراه داشتم جنگ نکردم حالا
که فقط سی سوار همراه من است چگونه میتوانم بجنگم یک نفر از سرکردها موسوم بقیصر خان
که با من بودند بسبب اینکه برادرش سهراب ( عقب مانده بود مراجعت نمود بعد از
ما بطرف جیحون روانه شدیم بفاصله قلیلی به جیحون رسیده همران خود گفتم مکث نمایند
و خودم با یک نفر تاخت جلو رفتم که قایقی کرایه نمایم باین سبب این کار را کردم که مبادا
ما را که قایقچیها بیینند نترسند دیدم فقط یک قایق بیشتر نیست و چند نفر از تجار ترکمان
حمل کشمش و بادام داشتند برای کرایه قایق گفتگو میکردند یک نفر از آنها بار خود را
با ده شتر در قایق گذاشته بود من پیاده شده داخل قایق شدم قایقچیها بزبان ترکی
از من پرسیدند شما چکار هستید من هم بزبان ترکی جواب دادم تا جر میباشم در بین
این گفتگو من سوار خود را فرستادم که همران مرا بیاورد سوارهای من رسیدند
باعث استعجاب قایقچیها وتجار گردیده سعی نمودند قایق را از ما بگیرند من تفنگ خودرا


فصل دویم
اد

سردست گرفته گفتم اگر داخل قایق شوید فوراً گلوله خواهید خورد آخر الامر راضی شده
مرافعه نمایند از یکی از سوارهای من پرسیدند این شخص کیست سوار مذکور بآنها جواب داد این
شخص (سردار عبدالرحمن خان پسر سردار محمد افضل خان) است همینکه دانستند
تعارف نموده معذرت خواستند من هم عذر آنها را پذیرفته همراهان خود را بدو قسمت
منقسم نمودم که یک قسمت با اسبهای ایشان با من در قایق بیایند و قسمت دیگر چون مجبور
بودند عقب بمانند بآنها گفتم از قایقچیها یل گرفته بجهت حفاظت خودشان سنگری
ترتیب دهند و قتیکه تقریباً از جیحون گذشته بودیم در مقابل قایقی دیدم یکی از همراهان خود را
که شناور خوبی بود فرستادم خبر بیاورد در قایق کیست مشارالیه رفته خبر آورد که
(عبدالرحیم) با یک نفر فرستادۀ (امیر بخارا) میباشد یکدیگر را ملاقات نموده مسرور شدیم
من دو ساعت بظهر مانده بعد از مسافرت شش ساعت وارد خاک بخارا شدم قایقچیها
گفتند اگر میل دارید اسبهای ما حاضر است بردارید با خود ببرید من بهتر دانستم
در کنار جیحون توقف نمایم تا دسته عقبی همراهان من برسند و طلا بقایقچیها دادم
که بجهت خودشان و اسبهای ما آذوقه تحصیل نمایند دویست تنگه هم (بعبدالرحیم)
خادم که با مامور (امیر) بروند که ده راس گوسفند خریده غذای پخته حاضر نمایند و سیصد
عدد نان هم بجهت سوارهای من که روز بعد باید برسند تهیه کنند کاغذی هم بحاکم (شیر آباد)
که تحت حکومت (امیر بخارا) بود نوشته از ورود خودم بخاک او اطلاع داده خواهش نمودم
دویست سوار بآنطرف جیحون برای تقویت سوارهای من بفرستد وصول مراسله
من حاکم مذکور خواهش مرا پذیرفت که چهار صد سوار و چند قایق صبح زود بجهت اینکار
خواهد فرستاد وقت طلوع صبح من صدای چند تیر تفنگ شنیدم بعد از دو فقره شلیک همراهان
خود را بیدار نموده بآنها این طور حالی کردم که این صدای تفنگ از طرف رفقای شما میباشد


۵۲
فصل دویم
که بشادمانی سوار شدن بقایق این شلیک را می نمایند و بقایقچیها وعده دادم که شصت
عدد قایق بجهت من حاضر کنند بجهت هر قایقی پنجاه طلا انعام خواهم داد قایقچیها گفتند دطفر
مقابل رودخانه نایره جنگ مشتعل است ما انجا نمیرویم که خود را بخطر بیندازیم من چند دقیقه
تأمل نموده بغلام بچه خودم موسوم بحسن حکم دادم یک کیسه هزار طلا که سپرده باوبود بیاورد
این طلا را پیش روی قایقچیها شمردم و بآنها گفتم اگر قایقہائیکه خواسته ام حاضر
نمایند این هزار طلا را بشما خواهم داد قایقچیها با ور نمیکردند که این اظهار من صحیح است
من بآنها گفتم اگر شما آدمهای خود را الان عقب قایق نفرستید این طلا را می توانید همن حالا بگیرید
خلاصه باین تدابیر سی عدد قایق حاضر نمودند قایقها را سوار شده و بسرعتی حرکت کردیم
که کمتر از دو ساعت دو ثلث رودخانه را طی نمودیم معلوم شد سوارهائی من که آنها در میان
عقب مانده بخواب رفته بودند بعد از اینکه سوارهای اوزبکیه بآنها حمله نموده اند متدرجاً عقت
نموده خود را کم کم عقب کشیده تا کنار رود جیحون رسانیده اند و سوارهای اوزبک چون دیده
اند در رودخانه قایقی پدیدا نیست و شب هم رسیده جنگ را موقوف نموده خیال کردهاند
صبح زود غنیم خود را اسیر خواهند نمود صدای تفنگی که طلوع صبح من شنیدم از بینها
بوده است در این موقع سوارهای من از دیدن قایق با قوت قلب یافته دلیرانه مشغول
مدافعه شدند سوارهای دیگر هم که عقب سنگری که از قوم ساخته بودند پنهان بودند جرات
پیدا کرده بدشمن شلیک نمودند آخرالامر دشمن متفرق شده رو بفرار نهادند لهذا همه
ما با سالماً از رودخانه عبور نمودیم سوارهای من غذائی را که بحکم من بجهت آنها تهیه
کرده بودند با نهایت میل تا اندازیکه ممکنشان بود خوردند زیرا که مدت سی و شش ساعت
بود چیزی نخورده بودند بعد از این با کمال راحت تا عصر روز بعد در خانه های قایقچیها
استراحت نموده بعد از آن عازم بخارا شدیم یکشب در (علی آباد) منزل نموده از نیجا


فصل دویم
۵۳
حاکم (شیر آباد) و رؤسای ولایتی باستقبال من آمده بمنزلی که حاکم مزبور بجهت پذیرا
من حاضر کرده بود رفتم ده روز در اینجا مهمان بودم در این حین (امیر بخارا) مراسله بجهت
من فرستاده مرا دعوت نمود که بملاقات او بخارا بروم من هم فوراً عازم شده بقرار ذیل
طی منازل نمودم
اول شوراب دویم سراب پرده سیم بولاغ چهارم چینار کله پنجم چشمه ششم حفیظان
هفتم قره شیخ هشتم خذار مهم قرشی پنچروز در قرشی توقف نموده ازنجا بخواجه دکا گان
از انجا وارد بخارا شدم قوس بیکی (امیر بخارا) با قاضی و کوتوال و بعضی اشرف کردگا
بزرگ در مقام موسوم به کاکان باستقبال آمدند و مرا بمنزلی که بجهت پذیرائی من مهیا
کرده بودند فرود آوردند مهماندار من آمده خود را معرفی نمود تا نه روز بجهت
من مهمانی آوردند بعد از آن (امیر) خلعت بجهت من و صاحب منصبهای من
باده هزار تنکه بجهت خودم و بجهت هر یک از صاحب منصبهای من هزار تنکه و
بجهت آنهائیکه منصبشان کمتر بود پانصد یا ششصد تنکه و بجهت سوارها هر کدام دو
تنکه فرستاد و نیز دو دست یراق طلا بجهت اسب من فرستاد من هم در عوض بجهت
امیر مذکور یک قبضه شمشیر دسته طلا و یک دست یراق اسب طلا که دوازده هزار
اشرفی قیمت آن بود و یک قبضه خنجر غلاف طلا و دویست دانه سکه طلا ویک
کمربند مرصع که تقریبا هزار تومان قیمت داشت با دور اس اسب عربی از نسل
اسبهای خودم با زینهای انگلیسی مطلا و نه طاقه کمخواب و نه طاقه پتوی کابلی و نه طاقه شمال
کشمیری و نه طاقه خلیل خانی کشمیری و نه طاقه ململ سفید و نه عدد کلاه زری بجهت امیر
فرستادم نیز امیر بعضی لباسها با سه پیراهن و زیر جامه بجهت من فرستاده که زیرجام
بند نداشت بمن گفتند این زیر جامه های خود امیر است من تعجب نمودم زیرا که


۵۴
فصل دویم

زیر جامه از پارچه ها کی بود که بچهار قسم مختلف یعنی قرمز و سفید بنفش و سبز رنگ شده بود وقتیکه من و صاحب منصب های من این لباسها را پوشیدیم یک نفر نوکر آمد و خبر داد که امیر بجهت ملاقات من حاضر است من هم روانه شده پس از ورود بعمارات امیر قوش بیکی مرا استقبال نموده باطاقهای امیر برد رسم امیر بخارا این است که خود امیر با دو سه نفر غلام بچهای خاطر خواه خودش در اطاق بزرگی جلوس میکند و صاحب منصبهای او در اطراف اطاق روی سکوهای کوچک می نشینند و درب اطاق دو نفر دربان ایستاده اند که اتصالا نگاه میکنند که امیر چشم خود اشاره بآنها میکند یا خیر اگر امیر اشاره چشمی بآنها بکند فورا دویده نزد او میروند که ببینند چه میخواهد بعد قهقرابرگشته پیغام امیر را بهوداجی میخمدست باشی میرسانند وقتیکه من نزدیک رسیدم دربانها دویده نزد امیر رفتند بعد جوابی آمده گفت امیر هدایای شما را قبول فرموده است و بمن گفتند که باید جلو اسپهای خود را بدست خود گرفته پولها را بدوش خود گذاشته بامیر تعظیم نمایم من جواب دادم بجهت حمل پولها یک نفر لازم است و بجهت اسبها دو مهتر و من هیچکس در دنیا سجده نخواهم کرد و غیر از خداینکه مرا خلق نموده دیگری را قابل سجده نمیدانم دربان مذکور که هیچوقت قبلا همچو جوابی از کسی نشنیده بود خیلی متغیر شد علیهذا گفتم یا اینکه شخصاً پیغامی دارم بامیر میرسانم یا بجای دیگر میروم آخر الامر قوش بیکی چیزی بهوداجی گفت هوداجی نزد امیر رفته مراجعت نموده گفت امیر قبول فرموده برسم خود سلام نمائی من وارد اطاق شده علی الرسم سلام کردم با امیر دست دادم امیر گفت نزدیک او بنشینم من مودبانه نشسته در بین صحبت مختصراً با امیر تکلم نمودم تا یک ساعت صحبت داشته بعد بمنزل مراجعت کردم بعد از دو ماه روزی امیر


فصل دویم
۵۵
یک نفر از نوکر های خود را وا داشته بود که نزد من آمده بمن بگوید که امیر نسبت بشما
خیلی مهربان است خوبست شما هم یک هزار طلا و نقد و سه نفر از غلام بچهای خوش صورت
خود را با میر پیشکش نمائید من جواب دادم این غلام بچها بمنزله فرزند من میباشند بدان
که د بلهم کار سلاطین است من علی الرسم بجهت امیر هدایا فرستاده ام حالا
توقع انعامات از ایشان دارم بعد از ده روز باز همان شخص نزد من آمد و اظهار داشت
امیر بجهت شما سلام فرستاده میبل دارد شما را یکی از اهالی در بار خود مقدر نماید تا
شما هر روز بدر بار امیر حاضر شوید امیر نسبت بشما مهربانست من جواب دادم هیچوقت
نوکری نکرده ام و نمیدانم رسومات نوکری چه چیز است شخص مذکور مرا تطمیع میکرد
که اگر من نوکری امیر را قبول نمایم بتولی بمن عطا خواهد نمود من بکشم خداوند با میر طول
عمر عنایت فرماید محتاج بپول و تیول نیستم باز شخص مذکور گفت اگر من نوکری را
قبول نکنم برای من صدمه فراهم خواهد آمد این اظهار او را هم رد نموده گفتم صدمه
برای کسانیست که مقصر باشند علاوه بر این که مقصر نیستم در پناه امیر میباشم بسته
هر فرمایش دیگری اگر داشته باشد حاضرم واقعا متحیر بودم چگونه این تکلیف
را قبول نمایم حال اینکه هیچوقت برای جدم (امیر دوست محمدخان) هم مرا تکلیف
بنوکری نکردند بشخص مذکور گفتم اگر من قبول خدمت نمایم نمیتوانم تمام روز مثل
سایرین بکار بمانم و سر کار بعوض مواجبی که بمن بدهند کار کنم آنوقت امیر با اشخاصی که در
در بار او میباشند مکدر خواهد شد در این موقع مثلی موافق حال خودم بیان نموده گفتم
نه بر شتری سوارم نه چو خر بزیر بارم نه خداوند رعیت نه غلام شهریارم بعد از این
همه مذاکرات شخص مذکور دید هر چه بگوید مغالطه است گفتگو با نیکه بین من و او شده
بود نوشته از نزد من بیرون رفت اوّل ورود خودم در بخارا یک نفر را مخفیانه نامیست


فصل دویم
عمره
طلا مواجب مقرر کرده بودم که هرچه در مجلس امیر مذاکره میشود محرمانه بمن اطلاع بده
چون رسم آنجا اینست که جمیع کارها ظاهر و آشکارا در مجلس امیر میگذرد مجری
چیزی در میان نیست از این جهت تمام اشخاصی که در دربار هستند از همه کار مطلعند
در ماه رمضان تمام کارها تعطیل و مشغول روزه بودند و من عموما از ترس مامورین
کوتوال آسوده نبودم زیرا از وقتیکه از قبول کردن خدمت در دربار امیر انکار
کرده بودم همه وقت مواظب حرکات من بودند و در حالت نظر بند بودم
ظاهرا من باین فقره اعتنائی نداشتم و بنوکر های خودم نیز هیچ اظهاری نمیکردم
شب عید فطر نوکرهای امیر دو دست لباس با یک عمامه دستمال بعنوان خلعت
بجهت من اوردند و گفتند امیر مرا فردا صبح وقت طلوع آفتاب بحضور خود احضار
نموده که بجهت تبریک عید حاضر شوم صبح که رفتم دیدم چهل نفر در تالار بزرگی نشته اند
در میان آنها یک نفر (محمدخان) نام که یکی از نویسنده های بلخ بود حاضر است
این شخص سابقا حاکم سرپل بوده بمخالفت دولت افغانستان برخوسته و از لشکرها
بسرکرده گی (غلام علی وکرنیل ولی محمدخان) شکست خورده به بخارا فرار نموده بود بجهت من
با بیست نفر دیگر سکوی پائین ترجا مقرر کرده بودند و (محمدخان) با ده نفر روی سکوی
بالاتر نشته بود در این حین میردار د شده حضار بر خوسته دست امیر را بوسیدند
من هم چنین کردم بعد از آن امیر رفته خوانچه زیادی از شیرینی آوردند و
سفره پهن نموده شیرینیها را روی سفره گذاشتند نوکرها عقب رفته حضار مجلس فورا
بقدریکه امکان داشت مشغول خوردن شدند آنهائیکه دورتر نشسته بودند آمده دامنهای
خود را پر از شیرینی نموده بجای خود نشته مثل حیوانات مشغول خوردن شدند من با این جمیع
متحیرانه نظر میکردم شخصی بمن گفت این مهمانی ترک امیر است شما چرا چیزی نمیخورید من که چیزی یگا


فضل قديم
۵۷
گفتم دیگر سیل ندارم و هر قدر زو د تر ممکن بود نمازگاه رنستم محلی را که امیر بجهت من مقرر
کرده بود بمن نمودند در میان حضار دیدم ( نایب غلام محمد خان ) و (کاندان سکندر
خان ) با تقریب چهل نفر از کسان من که یک ماه قبل داخل نوکری امیر شده وقتاً
حاضر میباشند این اشخاص بمن بی اعتنائی نموده سلام هم نکردند بعد امیر که باسب
سفیدی سوار و جقه بلندی بعمامه اش و جقه هم بسر اسبش و جقه دیگری به پشت
اسبش زده بود وارد گردید ! بر شال کشمیری میان بسته و تقریباً سی
ذرع زر بفت بسرش پیچیده بخنجر مرصعی بکمرش زده با کمال تفرعن بمخرا مید بهر سه قدم
فاصله تمام مردم تقر یباً تعظیمی نزدیک بسجده مینمودند ولی من ساکت ایستاده بودم امیر
آمده جلو من ایستاده بتکبر گفت همه با واقعه ای نمودیم من دیدم سربند از بندهای عما
امیر باز شده است بعد از سجده امیر نمیتوانست از ترس اینکه عمامه اش بیفتد سر خود
از سجده بردار د من نتوانستم تحمل نمایم امیر باین بزرگی مفتضح شود فوراً نماز خود را شکسته
پیش رفته بند های عمامه او را بستم اگر چه من نمازم را با تمام نرسانیدم ولی مشعوف بودم
باینکه عمل نیکی از من سر زده و امید عفو از خداوند دارم بعد از اتمام نماز امیر
اسب خود را سوار شده و مردم در این حین بخاک افتادند من هم فراغت حاصل نمود
بمنزل خودم مراجعت نمودم چند روز بعد امیر بکوتوال دستورالعمل داد مترسم
نماید که با زخصای مردم مراوده دارم ولی این اتهام خلاف ثابت شد زیرا که معلوم
گردید هیچوقت من تنها نبوده ام و همیشه شصت هفتاد نفر با من بوده اند نیز امیر حکم داد
در میان نوکر های من نفاق انداخت آنها را وادارند از نزد من بروند
در اینوقت خبر رسید (روسها ) تاشکند را متصرف شده در خیال تصرف خلی یا میباشند امیر بنجارا
مرا و همراهان مرا در بخارا گذاشته فوراً عازم سمرقند گردید من هم بلا درنگ تقاضای


فصل دویم
را نزد عمویم (محمد اعظم خان) که در (راولپندی) خاک هندوستان بود بامرا
فرستاده اظهار داشتم مصمم شده ام انشا الله خود را خلاص نموده عازم بلخ شوم و
از او استدعا نمودم اگر ممکن باشد از هندوستان حرکت نموده از راه سوات (چترال)
و بدخشان بیاید تا در بلخ یکدیگر ملحق شویم و نیز مراسله هم بلشکر مقیم بلخ نوشتم و مراسله
بجهت امیر بخارا در سمرقند فرستاده خواهش نمودم مرا مرخص نماید بولایت خود مراجعت
نمایم این مراسله را بتوسط (ناظر حیدر خان) و (کاغذ ان نظیم) نزد امیر فرستادم
قوش بیگی و قاضی و کوتوال بخارا از این اقدام مطلع شده بمن پیغام فرستادند که
چرا بدون اجازه نزد امیر آدم فرستاده ام من جواب دادم اگرچه امیر نوکرهای زیبا
دارد لیکن قبول نمیکنم که هیچکدام از آنها بر من تفوق داشته باشند آنها گفته عقب
قاصد شما آدم میفرستم او را برگرداند من بآنها حالی نمودم اگر چنین کاری بکنند من
بدون اجازه امیر یا اجازه آنها حرکت خواهم نمود آن وقت مسؤلیت این حرکت
من برعهده آنها خواهد بود امیر جواب مراسله مرا نفرستاده قاصدهای مرا نزد
خود نگاه داشت لذا بعد از چند روز (جنرال علی عسکر خان) را نزد امیر فرستادم
پس از وصول این مراسله دویمی امیر در این باب با مشاورین خود مشورت نمود
مشاورین چنین مصلحت دیدند چون از ابتدای سال معاونت نقدی یا خوراکی از امیر
بمن نرسیده نگاه داشتن من در بخارا بیفایده است امیر این مصلحت آنها را پذیرفته بمن
اجازه داد از مملکت او خارج شوم نیز امیر بقوش بیگی نوشت معلوم نماید آیا نوکران
من میل دارند نوکری امیر را قبول نمایند یا با من باشند چون مضمون کاغذ واضح بود
قوش بیگی چنین دانست که مقصود امیر از نوکرهائی میباشند که فعلاً با من هستند
نه آنهائیکه بعد از ورود من در بخارا از نزد من رفته داخل نوکری امیر شده بودند


فصل دویم
٥٩

بسبب این اشتباه قوش بیگی پیغامی فرستاد که نوکرهای خود را نزد او بفرستم که بعضی دستورالعمل امیر بجهت آنها فرستاده است بآنها بدهد از این پیغام چنین فهمیدم که قوش بیگی خیال دارد تمام نوکرهای مرا اسیر نموده بعد خودم اسیر نماید علیهذا خواہش او را نپذیرفته گفتم اگر بجهت نوکرهای من پیغامی دارد خودش آمده در حضور من بآنها ابلاغ نماید همراهان من هم با من درین خیال متفق شده گفتند باتفاق شما جنگ میکنیم زیرا که زنده رفتن نزد قوش بیگی را قبول نمیکنم اگر کشته شدیم نعشهای ما را نزد قوش ببرند همراهان من کاملاً خود را مسلح نموده حامل پیغام را با جواب خود عودت دادم در جواب قوش بیگی منشی خود را نزد من فرستاده پیغام امیر را بمن ابلاغ نمود نوکرهای من گفتند ما به بخارا آمده ایم بشاهزاده خود خدمت نمائیم نه اینکه غلام امیر بخارا باشیم دو روز بعد وقتی که تهیۀ سفر داشتم (سکندر خان) با نایب غلام و تمام همراهان آنها اسباب خود را بدوش خود کشیده نزد من آمده گفتند امیر از هر کدام ما التزامی میخواهد که بغلامی امیر اعتراف نمائیم چون از این تکلیف انکار نموده ایم ماها را مرخص کرده است از این جهت نزد شما آمده ایم در اثنای این صحبت طلبکارهای زیاد از عقب سر آنها آمده مطلب مطالبات خود را نموده که تقریباً دو هزار طلا می شد من بنایب غلام گفتم اگر با من وفاداری میکردی تنها شخص تو بیشتر از اینها پول خرج کرده بودی در جواب سرش را بزیر انداخت بعداً (کماندان سکندر خان) پرسیدم تو چه خیال داری مشارالیه گفت بیک دو نفر زنهای بخارائی دل باخته ام اگر آنها با من نیایند میل دارم در بخارا بمانم من نزد زنها فرستاده هزار طلا وعده نمودم که با ما بیایند ولی آنها انکار کردند از این جهت (سکندر خان) اقامت بخارا را اختیار نمود من اسب و یراق بجهت نایب غلام و همراهان او


۶۰
فصل سوم
ابتیاع نمودم زیراکه اسب و یراق خود را بجهت مخارج خود فروخته بودند در ظرف پنج روز
تهیه خود را دیده عازم بلخ شدیم
فصل سوم
در باب جنگ و جدال امیر شیر علیخان از سنه ۱۲۸۳ الی سنه ۱۲۸۴
حالا باید رجوع نمائیم به بیان داشتن حرکات (امیر شیر علیخان) در زمانیکه من از
بلخ فرار کرده بودم وقتیکه ولایت بلخ را گذاشتم (امیر شیر علیخان) بعد از توقف
شش روز در تاشقرغان ببلخ آمده اول کاریکه کرد این بود که عیالها و اطفال را
اسیر نموده بکابل فرستاد و پدرم را در تمام مسافرتها با خودش همراه داشت
بعد از اینکه برادر زاده خودش (سردار فتح محمد خان پسر وزیر محمد اکبر خان) را
بحکومت بلخ مقرر نمود خودش عازم کابل گردیده فوراً بمخالفت برادر های خود
(محمد امین خان و محمد شریف خان) مشغول تهیه جنگ گردید پس از تکمیل تهیه روانه
قندهار شده کابل را به پسر خود (سردار محمد ابراهیم خان و سردار نظیر محمد خان)
سپرده پدرم را بطور اسیر با خود همراه برده عیالهای ما را بدون خرجی و پرستار
بکابل گذاشت در این موقع پدرم از محبس کاغذی (بامیر شیر علیخان) نوشته در باب
حرکات او اعتراض کرده گفت با برادر اندر های خود بدسلوکی کردی حالا میخواهی
با برادرهای خود هم همان قسم سلوک نمائی و اظهار داشت باعث خونریزی میشود
خود را مفتضح مکن والاً نتایج بد بجهت شما حاصل خواهد شد و پشیمان خواهی گردید (امیر
شیر علیخان) باین نصایح اعتنائی نکرده در قندهار دوروز با برادرهای خودجنگ


فصل سوم

نموده نتیجه این شد که برادرش (سردار محمد امین خان) و پسرش (سردار محمدعلی خان)
که ولیعهدش بود در این جنگ کشته شدند پدرم در حبس از این واقعه اطلاع یافته
مجدداً این عبارت را (بامیر شیرعلیخان) نوشت (شرارت شما برای شما عاقبت
بدی خواهد داشت و ای بر حال شما) بعد از کشته شدن (سردار محمد امین خان) نعش او را
بحضور (امیر شیرعلیخان) آوردند گفت جسد این سگ را دو ربیندازید بپسرم
بگوئید بیاید از این فتحی که حاصل کرده است بمن تبریک بگوید صاحب منصبهای او چون
جرأت نداشتند حقیقت امر را نزد او بگویند نعش پسرشرا نزد او آوردند هنوز قدر
دور بود (امیر شیرعلیخان) پرسید این سگ دیگر کیست بجواب این سؤال
تابوت پسرش را مقابل او بزمین گذاشتند محض اینکه ملتفت شد گریبان خود را چاک
زده مشغول ریختن خاک بسر خود گردید قدر یکه از این اندوه و الم شدیداً رام گرفت
ضعف نموده بحالت بیهوشی افتاد تا یک ساعت بهمین حالت بوده همینکه بهوش آمد
مشغول گفتگو با نعش پسرش شده مجدداً بیهوش گردید تا دو روز همین حالت را
داشته بعد نعش پسر را بکابل فرستاد و نعش (سردار محمد امین خان) را نوکرهای
او در قندهار در ب خرقه شریف دفن نمودند (امیر شیرعلیخان) بکابل مراجعت نمود
در بین راه بعضی اوقات هذیان میگفت و بعضی اوقات بهوش خود بود پس از ورود
بکابل مثل اشخاص دیوانه شعر میزد و مرثیه یاد میکرد من این موقع را مغتنم دانسته
از بخارا حرکت نمودم پس از ورود شیرآباد مراسلامی عساکر منقسم بپنج پوضمان
آن لو شدم نتیجه این شد که متفقاً مرا دعوت نمودند که ببلخ رفته با شکر آنجا ملحق
شوم در اینجا باید مختصری از حالات دو برادر که (ولی محمد خان و فیض محمد خان) باشند
اظهار بدارم این دو برادر حکومت (آقچه) را داشتند یعنی پدرم این ولایت را


فصل سوم
باینها داده و اینها پسر (امیر دوست محمدخان) و از مادر کنیز بودند در زمان حیات
(امیر دوست محمدخان) وقتی که بکابل بودند سالی دو هزار روپیه مواجب داشتند
بعد از وفات (امیر دوست محمدخان) مادر اندر هم (بی بی مروارید) باینها مهربان
شده کاغذی بپدرم نوشت که ما در شان تمنا دارد و اینها را بغلامی خود قبول
نمائید ولی بجهت آمدن خودشان خرجی ندارند بواب این کاغذ پدرم پنج هزار روپیه
بجهت (ولی محمدخان) فرستاده او را ببلخ احضار نمود وقتیکه مشارالیه وارد
بلخ شد پدرم یک فوج پیاده نظام شش توپ دو هزار پیاده ردیف و هزار سوار
با حکومت ولایت آقچه با و مرحمت نمود و نیز (بفیض محمد) هم نوشت که عیال پدرم
را با خود بر داشته ببلخ بیاورد از قرار معلوم (ولی محمدخان) ادم غداری بود و بعد‌ها
در اسیر نمودن پدرم با (امیر شیر علیخان) متفق شده بود در عوض این همراهی (ولی محمد
خان) را (امیر شیر علیخان) با خود بکابل برد (ولی محمدخان) حکومت خود را ببرادر
خودش (فیض محمدخان) تفویض داشته در این وقت محاسبه ولایتی را از
(فیض محمدخان) خواسته بودند بجهت بعضی اجاره جات که تحویل او بود از پرداختن
حساب عاجز بود من از وقایع بکارهای خود اطلاع داشتم که (ولی محمدخان) هم رنجیده
خاطر است لهذا کاغذی بتوسط (ناظر حیدر) و (جنرال علی عسکرخان) بجهت آنها فرستادم
اظهار داشتم که دویست سوار از سوارهای ضمیجه و نصیر که در تحت حکم (ولی محمدخان)
بوده اند در شیر آباد بمن ملحق شده اند و بآنها وعده دادم که اگر شما هم همین کار را
بکنید پاداش خواهم داد و نیز سرکرده‌های دزد‌های ولایت را خواسته بآنها را
مخلع داشته انعام داد سه هزار سوار از آنها گرفتم که امیر بخارا بمن اجازه داد ببلخ مراجعت
نمایم بحاکم شیر آباد نوشت بهیچوجه نگذارد من بیشتر از سه روز در انجا توقف نمایم


۶۳
فصل سوم

چون من دو هزار و پانصد سوار در خود جمع کرده بودم و حاکم مذکور فقط صد سوار داشت
باید بتعیین اقامت شیر آباد را من میکردم نه حاکم شیر آباد حاکم مذکور خیلی متحیر
بود چند برای مشورت نزد من آمد و گفت اگر حکما بگویم از اینجا بروید احتمال دارد
مرا بکشید و اگر اطاعت حکم امیر را نکنم او مرا خواهد کشت پس من بین المحذورین
واقع شده ام من بحاکم مذکور گفتم طریقه حل این مشکل را بشما میگویم و این است که شما
باید با میر خود بنویسید عبدالرحمن اینقدر جمعیت زیاد با خود دارد که نمیتوان او را
مجبوراً خارج نمود و من منتظر حکم ثانوی شما هستم و نیز باو گفتم این مراسله خود را
بصحابت قاصد کند روی بفرست اگر امیر در این باب اعتراض نمود قاصد بگوید در
راه ناخوشی قریب الموت شدم ولی خداوند شفا داد که بتوانم در دربار اعظم پادشاه
حاضر شوم این تدبیر موافق رای حاکم مذکور واقع شده مراسله بتوسط قاصد
ایمنی بموجب دستورالعمل فرستاد من هم عاجلاً مشغول تهیه کار خود شدم
در این اثنا بعد از چند روز شنیدم لشکر سرپل یاغی شده صاحب منصبهای
تازه خود را کشته عازم آقچه گردیده اند برسیدن این خبر فوراً حرکت چند ساعتی
در وزیر آباد توقف نموده از آنجا بکنار جیحون رسیدم در اینجا فقط دو قایق حاضر بود
توکل بر خدا نموده با سی نفر سواران و صاحب منصبان شجاع خودم وسیله اقدام
بگذشتن از آب جیحون نمودم صاحب منصبانیکه با من بودند (کرنیل نصیر خان)
و (کرنیل ولیخان) و غلام محرم معتمد من که در جنگ جگر شیر دارد و حالا سپه سالار
من میباشد و در آنوقت غیر لنجی بود ولی مکرر در جنگ او را امتحان کرده بودم که
تنهائی با چهل سوار برابری میکند و یک شخص دیگر از همراهان من معروف بشجاعت
غلام دیگر من فرهاد نام بود ما از جیحون گذشته مابقی همراهان من بنوبت خودشان


(۶۳)
فصل سوم

از آب گذشته تمام شب را طی نموده وقت طلوع آفتاب بقلعه موسوم بجبلک شیران
که از محالات آقچه بود وارد کردیدیم در اینجا توقف نموده کاغذی بجهت دوفوج نظامی
پیاده که بسر پل آمده بودند و کاغذی با فوج ردیف که شش عراده توپی که پدرم
(بولی محمد خان) داده بود بتصرف آنها بود فرستادم بعد از فرستادن این
نوشتجات خوابیدم زیرا که سه شب بود بهیچ استراحت نکرده بودم از وصول
نوشتجات من افواج بقدری مشعوف شده بودند که فورا پیغام مراپذیرفته قریب
هزار نفر پیاده باستقبال من آمدند من وعده دادم بآنها مهربانی نمایم آنها
قسم خوردند بجهت من جنگ خواهند نمود و من کشته از وقتیکه رفته بودم انها
دلتنگ بوده اند و همیشه انتظار مراجعت مرا داشته اند که شجاعت خود را
بمخالفت (امیر شیر علیخان) بعهد ظاهر نمایند همه با متفقا عازم آقچه شده
در اینجا (فیض محمد خان) از ما پذیرائی نمود ولی مشارالیه تقریبا دیوانه وضع بود
چنانچه گفت من نمیخواستم شما بیائید ولی لشکرم شما را دعوت نموده است گفتم
عیب ندارد شما مرد عاقلی هستید باری من شکر را مطمئن نموده دل دادم که یقینا
ما (بسردار شیخ محمد خان) غالب خواهیم شد (سردار شیخ محمد خان) دو هزار سوار
ردیف و پنجهزار سوار اوزبکیه را بجهت دفاع ما فرستاده بود و این سوارها قلبا
خائف بودند که بسبب بیوفائی سابق آنها من همه را تنبیه خواهم نمود و بعضا
منصبهای خود که آنها را از خدمت من و پدرم باز داشته بودند دشنام میداد
زیرا که ما آنها را مثل فرزند برادر خود دانسته همه را صاحب شتر واسب و
گوسفند کرده بودیم (فتح محمد خان) لشکر پیاده خود را در قلعه موسوم بنیمک بگذاشته لشکر
سوار خود را خارج از قلعه اراسته نمود سرکرده لشکر شش (شهاب الدین نا پر فر زیر اعلی)