فصل هشتم ۲۱۱

خودشان خارج کنند چون لشکر مذکور از جهت اقامت خود همیشه بهانه خواهند داشت که اسباب استقرار
امنیت هستیم در این صورت اگر به بینید که مملکت امنیت دارد و مردم از حکمرانی آنها رضائیت دارند بهانجا
مقیم خواهند شد و اگر اهالی مملکت بر آنها شورش نمایند میگویند شما مخل امنیت عمومی شده اید و باین جهت
وعده هم که ما داده بودیم که مملکت را باز بخود شما واگذاریم باطل شد اگر دولتین روس و انگلیس سر تقسیم
افغانستان را بین خودشان بدهند یقین داشته باشند که این اقدام اساس جنگی بین آنها و هندوستان شده
طولی نخواهد کشید که بعد از بستن چنین معاهده جنگ مذکور واقع خواهد شد و صورت این تقسیم بلخ و
ترکستان دقته عن و هرات و فراه یعنی ولایاتی که بطرف غربی کوه هندوکش واقع است در قسمت دست
روس خواهد افتاد و ولایات مذکوره با استعداد ترین و حاصل خیز ترین ولایات افغانستان میباشند
و محالات جلال آباد و کابل که قسمت انگلیسها خواهد شد این قدر استعداد ندارد که مخارج خود را هم
از عهده برآید این اشتباه بزرگی است که سیاسیون انگلیس در باب دوستی من شک دارند وقتیکه
انگلیسها به ببینند که حکمران افغانستان عاقل و مقتدر و صادق میباشد تکلیف و منفعت انها در
اینست که از او همراهی نمایند امیر ضعیف الحال و نامجرب و نامعتمدی که بتخت سلطنت افغانستان متمکن
باشد بجهت افغانستان و نیز برای هندوستان خطرناک خواهد بود اخطار رابع انیست که انگلیسها نبای
از دولتین ایران و عثمانی تغافل نمایند چنانچه از چند سال قبل غفلت ورزیده اند و نباید بگذارند که این
هر دو مملکت در دست روسها بیفتد یا تحت نفوذ آنها درآید و باید انگلیسها کمال سعی را داشته باشند
که دولتین ایران و عثمانی را مقتدر نمایند و کوشش کنند تا آنها را با خود دوست نمایند و حسب ایمائی که در
محل دیگر اشاره کرده ام دولت انگلیس نیز باید اقداماتی بعمل آورد تا دول ایران و عثمانی و افغانستان
با همدیگر اتفاق نمایند چون هر سه با هم متفق شوند گویا تمام مسلمانهای دنیا متحد شده اند آن وقت این
اتحاد منزله دیوار محکمی است که در مقابل تخطیات روس کشیده است این اتفاق اسباب امنیت
عمومی در تمام نقاط آسیائی خواهد گردید که روسها در آنجا با مشغول تخطیات میباشند و خوف آنست
که در زمان آتیه جنگ بسیار سختی وقوع بیابد پرواضح است اگر این هر سه دولت اسلامیه که بواسطه


فصل هشتم
۴۱۲
دین بهمدیگر بستگی دارند و سلامتی آنها بهم بسته باین است که با همدیگر اتحاد داشته باشند با دولت انگلیس دوست باشند تمام مسلمانهای دنیا مجبوراند که مواظبت پیش رفت مقاصد دولت انگلیس بوده باشند اشعار خاص اینست که بجهت دولتین انگلیس و افغانستان لازم است که قوه نظامی خود را بر قرار داشته باشند و باید ساعی باشند که رعایای آنها متمول باشند و دارای لشکری باشند که برای منع پیش قدمی دشمن کفایت نماید مثلا شخص اگر مزاج خود را قوی نگاه بدارد بهتر است از اینکه بعد از ناخوش شدن دوا استعمال نمایند چنانچه
یکی از شعرا میگوید اگر خواهی امنیت اندر وطن بدل صلح جوی و دم از جنگ زن تو بهرم
مهایای پیکار باش ولی آشتی را نهان یار باش که باشد رعیت چو آسوده حال دیگر
سلطنت را نباشد زوال رعیت چو دیوار محکم بناست که ایوان شاهی فرازش بپاست
بهترین وسیله بجهت حصول رفاهیت افغانستان ترقی صنایع و حرفت و ترویج علوم و تجارت میباشد تا رعایا کاملا مشغول بوده بآسودگی تحصیل امور معیشت نمایند و ذریعه دیگری نیست که حاکم و محکوم را با یکدیگر مانوس کنند و خیالات مردم را درک نموده رفع تظلمات آنها را بنمایند و تمام آنها را بدون امتیاز ملتی یا فرقه یا مذهبی یا سیاهی یا سفیدی رنگ حقوق بالسویه بدهند یک نکته دقیقی در پولتیک آسیائی دولت روس که قابل تحسین میباشد انیست که در ترکستان متصرفی روس عایای مشرقی آنهم بمناصب فیعه کلنلی و جنرالی ارتقا مییابند و مزاوجت و موانست بین این دو طایفه خیلی بیشتر از مزاوجت و موانست بین انگلیسهای هندی السکن (خود هندیها در هندوستان میباشد اینها همیشه از یکدیگر دوری میجویند اگر شخص انگلیسی از هندیها زن بگیرد تمام جماعت آنها از این زن شوهر تنفر کرده و آنها را بنظر تعصب و حقارت می بینند نتیجه این امر نیست که انگلیسها و هندیها از استدراک حالات یکدیگر عاری میباشند و از یکدیگر بکلی بیگانه اندام دیگری که در هندوستان خیلی اسباب تاسف است انیست که روابط دوستانه که سابقا بین مامورین قدیم انگلیس و هندیها در هندوستان بر قرار بود حالا رو به تنزل میباشد و جهتش انیست که مامورین کشوری جوان تازه تربیت شده بعد از بیرون آمدن از امتحان از انگلستان بهندوستان می آیند ولی از امورات دنیوی و معاشرت با خلق تجربه ندارند و مدت
خدمت


فصل هشتم
۲۱۳
خدمت خود را در هندوستان کار موقتی میدانند و چون وسایل مسافرت بین هندوستان و انگلستان خیلی
سهل میباشد و اینها میتوانند زودتر و بملاقات دوستان خود بانگلستان بروند از این جهت مایل نمیباشند
در هندوستان با کسی دوستی نمایند ولی انگلیسهای هندی المسکن قدیم در خود هندوستان متوطن شده
هندوستان را بمنزلۀ وطن خود میدانستند و بدین جهت لابد بودند که با خود هندیها مراودت داشته ازین آنها
دوست بگیرند چون در باب احتمال حملۀ روسها بهندوستان و افغانستان و در باب مسائل جلوگیری
دولت مذکور اظهاراتی نموده ام حالا سعی مینمایم تا واضح سازم که تا چه اندازه روسها بر خطا میباشند و
آیا تسخیر هندوستان بجهت آنها امکان دارد یا خیر بسیار متاسفم که جواب این سوال اسباب یاس
دوستهای روسی من که از انها خیلی مهربانی و مهمان نوازی دیده ام میشود ولی از روی صداقت بآنها
میگویم تا زمانیکه افغانستان با دولت روس متحد نشود تسخیر هندوستان از برای دولت مشار الیها غیر
ممکن است و اتحاد افغانستان با دولت روس در این عزیمت ممتنع محالست اگر روسها مصلحت مرا
که دوست صادق آنها میباشم و واقعاً بآنها خالصانه صلاح میدهم زیرا که از انها من کمال امتنان را دارم
و بین احسان آنها میباشم قبول نمایند باید اقدام باین کار ننمایند نتیجه این اقدام اسباب خرابی دولت روس
خواهد گردید و یقیناً انجام آن مثل انجام حکایت ذیل خواهد بود شخصی بسیار لاغر بود و زنش میل داشت
که شوهرش قدری فربه شود و آن شخص هم خیلی شوق داشت که با خانه های زنبور بازی نماید اگر چه
عیالش چندین مرتبه باو گفته بود این کار را ترک نماید اما بحرف او اعتنائی نمیکرد اتفاقاً روزی زنبورها بهیجان
آمده بسر و روی او ریختند و او را نیش کاری خوب نمودند چون بخانه آمد از شدت ورم صورتش فربه شد
و چاق شده بود عیالش از دیدن این تغییری که دفعتاً از صورت او ظاهر گردیده بسیار مشعوف شد
از او پرسید که چه کار کرده که باین چاقی شده جواب داد که زنبورها مرا نیش زده اند و خیلی هم دردمندم
عیالش دعا کرد اینجا در دشوهر هم را دفع نما ولی ورمش بحال خود باشد اما بدبختانه دعایش بعکس نتیجه
بخشیده آماس آن زودتر رفع شده لکن سمیت باقی مانده خون او را فاسد نمود انجام اقدامات دولت
روس بجهت تسخیر هندوستان همین قسم خواهد بود باین معنی که از گرفتن هندوستان عاجز خواهد بود و رنج و صدمات


فصل هشتم
جنگ سختی از برای آنها باقی مانده حسرت آنها را زیاد خواهد نمود اگر یکی از حکمرانهای آتیه افغانستان
با دولت روس در طرح ریزی دولت مشارالیها بجهت تسخیر هندوستان متفق شود دوستی و همراهی امیر مذکور از
سلطنت دیگری خیلی معتنابه خواهد بود بدلیل آنکه او همسایه نزدیک هندوستان میباشد اما چنانچه قبلاً در صفحا
بیان داشته ام اینگونه اتفاق بکلی محال الوقوع است و مسئله بسیار نازک و مشکلی میباشد اگر یکی از امراء
آتیه افغانستان احمقانه دولت روس یا دولت انگلیس را دعوت نماید که آمده مملکت او را متصرف شوند
یا از مملکت او عبور نمایند نتیجه این اقدام همان خواهد بود که در زمان شاه شجاع بوقوع رسید که افغانها شا
مذکور را و نیز انگلیسیهائی را که شاه مزبور انهارا دعوت نموده بود که داخل مملکت او بشوند بقتل رسانیدند
دولت انگلیس بعد از انکه دو مرتبه امتحان نموده است نمیخواهد دفعه ثالثی همان امتحان را بنماید و اگر دولت
روس غافل بوده باشد از مخارج و زحمات و صدماتی که بدولت انگلیس وارد آمده است سبق خواهند گرفت
و در امورات افغانستان اگر خود امیر افغانستان هم آنها را دعوت نماید مداخله نخواهند نمود از ملاحظه نقشه
افغانستان معلوم خواهد گردید که قبل از ۱۸۷۴ میلادی مطابق ۱۲۹۲ هجری و قبل از سلطنت شاه شجاع
که بعد ازان انگلیسها شروع بمداخله نمودن در امورات افغانستان کردند کشمیر و سایر محالات سرحدی
که حالا جزو سلطنت هندوستان میباشند تحت حکمرانی اسلاف من بوده و اینها را انگلیسها خورده خورد
در مواقع اشکالات و نزاعهای داخلی وقوت امرای افغانستان یکی بعد از دیگری تصرف کردند و در ترن
موقع مساعدی بدست آنها آمده از تصرف نمودن قطعه بعد از قطعه دیگری مضایقه نکردند مثلاً پولتیک
لاردلتن در تجزیه چترال و یاسین و کلات نصیر از تحت تسلط امیر شیر علیخان این بود که افغانستان قطعه
قطعه گردیده بامارات کوچک منقسم گردیده بکلی ضعیف گردد بعد از ان بموجب عهد نامه گندمک مورخه ۲۶ ماه
می ۱۸۷۹ میلادی مطابق ۱۲۹۶ هجری پشینک و سبی و کرم و شینواری و خیبر و بوار کوتل را از
یعقوب خان گرفتند و تمام قطعه جنوبی افغانستان را که در جنوب سرحد سند علیا واقع است انگلیسها در
سالهای گذشته بجهت اجراء پولتیک خود مصروف بر پولتیک پیش افتادن متصرف گردیدند و مصارف
زیادی بمالیات هندوستان فقیر و گرسنه وارد آمده این کار را کرده اند و این قطعه مملکت را حالا
بلوچستان


فصل هشتم
(۲۱۵)
بلوچستان متصرفی انگلیس مینامند اگرچه از هر صد نفری از اهالی انجا نود نفر افغان و ده نفر بلوچ میباشد
انگلیسها متدرجا پیش آمده باجوړ و دیر و سوات و نوابی و بلند خیل و چغانی و وزیری و چمن نو را
متصرف گردیدند دولت هند و ستان بسیار بس غضبناک شد که چرا من اسمار و موهمند و کافرستانرا
بانها واگذار نشدم دولت هندوستان تصور نکردند که هر چه ولایات و سرحدات هندوستان از خط
سرحدی قدیم موسوم بخط (لارد لانس) که عاقلانه تحدید شده بود تجاوز نموده بیشتر بیایند مخارج
محافظت این خط ممتد بیشتر از قوت خزانه هندوستان خواهد بود و اگر دولت خارجه حمله بیاورد این خط
حالیه بیشتر از خط سابقی در معرض خطر خواهد بود پولتیک دولت روس در باب تخطی این است که
بممالک ضعیف حمله می نماید و ممالک قویه را متعرض نمیشود چنانچه بیست و پنجسال قبل از این موقع مناسبی
بدست آورده با عثمانیها جنگید و بعد از ان توجه خود را بطرف افغانستان منعطف ساخت و همینکه دید
افغانستان تحت حکمرانی امیر مقتدری در آمده بی کسی از گوشه کشمیر و چترال مواظبتی ندارد کوهستان
پامیر را متصرف گردیدند وقتیکه انگلیسها کشمیر و چترال را در مقابل دولت روس مستحکم نمودند دونت
مشار الیها بجانب چین و ایران متوجه گردید در این اثنا با هم با کمال ضطرار منتظر موقعی میباشند
که بعد از وفات من یا موقع مناسب دیگری بافغانستان حمله بیاورد اگر دولت روس با عساکر
متفقه دولتین انگلیس و افغانستان باین قسم بجنگد که دسته جات قشون خود را از راه کوهستان پامیر
بسر کشمیر و چترال بفرستد و از راه بدخشان بسر فیض آباد و قته غن روانه کند و از راه سمرقند و تاشکند
بسر بلخ و از راه عشق آباد و مرو و کوشک بسر هرات یا از راه بسر قندهار و شالکوت بفرستد و اضح است
این اقدام اسباب جنگ طولانی پر مخارجی خواهد گردید و لازم خواهد گردید که شگر روس بپنجدین قسمت
منقسم گردد و چون دولت روس در حداث چین و ژاپون و اطریش و المان و عثمانی و نیز بجهت
محافظت مملکت خود از شورش و اغتشاشات عمومی ترکمانهای مسلمان و سایر رعایای متلکی لشکر
زیادی لازم دارد و تعداد خیلی قلیلی از عساکر خود را میتواند بجهت جنگ در هر یک از این نقاط عدیده که
از همدیگر بسیار دور میباشند حاضر نماید بجهت دولت روس تفکری بقدر کفایت ندارد و پول و آذوقه


فصل هشتم
(۲۱۶)
و حیوانات بارکش هم بمقدار لزوم ندارد فرض میکنیم که دولت روس توجه خود را منحصر بحمله نمودن هرات و بلخ و
سرحدات افغانستان نماید در انصورت اگرچه تعداد لشکر خود را اظهار نمیدارم ولی یقین که من بلشکر انگلیس لزوم
ندارم که داخل مملکت من بشود و این قدر میدانم که اگر انگلیسها در اروپ بروسها حمله آور شده قلعه‌های آنها
را گلوله ریز کنند تعداد لشکر روس کفایت نخواهد کرد که با لشکر من مقابل شود و نیز با حکمرانان خوانین مسلمانان
سابق کولات و دروازه بدخشان و شقنان و روشان و بخارا که حالا در دربار من میباشند بجنگند و این
اشخاص بواسطه اقوام و دوستان و نفوذ خود در ولایات شان خیلی اشکالات بجهت دولت روس فراهم
خواهند آورد چنانکه نتواند رعایای خود را آرام نگاه دارد مجدداً فرض میکنم که دولت انگلیس با وجود معاهدات خود
بدولت افغانستان کمک ندید که از حمله روسها بهرات یا بلخ جلوگیری نمایند بخیال من روسها گمان میکنند
چنانچه در ۱۸۸۵ میلادی مطابق سنه ۱۳۰۱ هجری پنجه ده را گرفتند و انگلیسها با آنها نجنگیدند اگر هرات یا بلخ را هم
متصرف شوند در ان موقع باز نخواهند جنگید ولی دوستان روسی من اشتباه میکنند افغانها تا زمانیکه یک نفر
از انها زنده باشند که بجنگد هرات را یا یک وجب از خاک خود را بروسها واگذار نخواهند شد و اگر توانستند روسها را
از مملکت خود خارج نمایند افغانستان را با انگلیسها خواهند داد اگر دولتین متفقتین انگلیس و افغانستان را روسها از
هرات و بلخ شکست بدهند ثانیاً آن عساکر متحده در کابل و غزنین و قندهار صف آرائی نموده مشغول دفاع آنها
خواهند شد و نیز ثالثا هم از شالکوت الی پشاور و چترال در صدد مدافعه استقامت خواهند نمود در تمام این صو
مفروضه باز صرفه با انگلیسها و افغانها میباشد زیرا که در خاک خودشان میجنگند و نیز این صرفه را دارند که هر سرباز و
هر زارع و دهقان افغانستانی میتوانند حاضر شود که بار وسها بجنگند و دولت روس همان غین را خواهد داشت
که هنری اول فرانسه در زمان جنگ فرانسه و اسپانیول داشت اگر لشکر خیلی زیادی فرستاده شود سربازها
از قلت آذوقه تلف خواهند شد و اگر لشکر قلیلی ارسال دارد دشمن آنها را مغلوب خواهد نمود صرفه دیگرے
برای افغانستان و هندوستان انیست که اگر در اول موقع دفاع شکست بخورند نقاط ثانی و ثالث دارند
که در انجا اجتماع و تنبه نموده مشغول دفاع شوند واگر دولت روس بخواهد این مسافت طویل را طی نماید و
دنباله خود را بدست جماعت مسلمانان افغانستان واگذارد این اقدام بسیار خطرناک خواهد بود
اگر


فصل هشتم ۲۱۷

اگر دولت روس شکست بخورد مملکت وسیعه که رشته‌هایش همه از ظلم و تهور نه از عدل و تلطف بهم
پیوسته شده است میخته و پاره پاره شد قسمی که اگر رشته کردن بند یرا بکشی که پاره شود تمام مرواریدهای
آن از یکدیگر پاشید و متفرق میشود واقعا دولت روس نمیتواند مقدمه لشکر خود را تا خط سرحدی سند پیش
ببرد زیرا که بجهت این اقدام چندین هزار بلیون پول و جنگ چندین ساله لازم خواهد داشت روس سبب
عسرت مملکت خود و بجهت اشکالات زیادی که از عقب سر آن در مملکت خودش فراهم خواهد آمد از عهده
این کار نمیتواند برآید بهر حال صرفه بجهت انگلیسها در این خواهد بود که اگر نیکی اتفاق بیفتد باید در هرات شروع
شود چون در این صورت افغانها بکمک اسلحه و پول دولت انگلیس در آسیا خواهند جنگید و خود انگلیس در
اروپا با دولت روس باید بجنگد پولتیک دولت انگلیس باید این باشد که نه فقط سرحد هندوستان را
بجهت حمله روس مستحکم نمایند بلکه سرحد افغانستان را در مقابل دولت روس مستحکم نموده از حمله مذکور بکلی
فراغت داشته باشند و حالا فرض میکنیم اگر چه امکان ندارد اگر روسها هرات و بلخ را متصرف شدند
انگلیسها بعوض اینکه روسها را از انجاها خارج نمایند از روی نادانی بدون اجازه یا دعوت افغانها قندهار
کابل و غزنین را بحیطه ضبط درآورند این پولتیک زهرای افغانستان و هندوستان بالسادات خطر
دارد زیرا که افغانستان از پیش پای دولت روس برداشته خواهد شد و اهالی افغانستان از اینکه دولت
انگلیس با آنها نقض عهد کرده و وعده خود را در کمک دادن بافغانستان خلف نموده است رنجیده خاطر
گردیده و خود را تحت نفوذ دولت روس خواهند درآورد و این اتحاد خواهد بود بین دولتين ورس افغانستان
که از دولت انگلیس دفاع نمایند در صورت مفروضه دولت روس غلبه کرده حاصل خیزترین با استعداد
ترین ایالات افغانستان را که بطرف شمال و مغرب کوه هندو کش واقع است یعنی ترکستان و قتنه غن و
فراه و هرات را متصرف خواهد شد و محالات و مشرقی کوه هند و کش از پیشاور تا جلال آباد و کابل قسمت
انگلیسها خواهد گردید و این محالات خیلی بایر و کم زبرع میباشند در این حالت دولتین و رس انگلیس بین
خودشان عهد نامه بسته قرار تقسیم افغانستان را بدهند مالیات هندوستان از عهده مخارج استحکامات و
محافظت این نقاط دفاعیه برنمی آید و عهد نامه مذکور را اساسی خواهد بود که دولت روس بهائی نگذارد تا بفرصت


فصل هشتم
بجهت حمله نمودن بهندوستان تهیه نماید ولی حدسیکنم خداوندانکه انگلیسها و افغانها اینقدر میفهمند که سلامتی و
اقتدار آنها بسته باتفاق است و نفاق از برای آنها بسیار خطر دارد در واقعات هر مملکتی زمانی میرسد که جماعت
سیاسیونی که عقاید قدیمه را دارند باجماعت سیاسیونی که اعتقادات جدیده حاصل نموده اند و طالب ترقی
میباشند با هم در معرض مشاجره بر می‌آیند اگر دولت آن مملکت از این خطر سالما بیرون آیند روز بروز مقتدرتر و
متمدن تر می شود ولی اگر دولت مذکور نخواهد تمام استمامات مردم را برای اینکه متبنیّتر آزادی خیالات و حرکات
و اظهارات تحصیل نمایند بهم بزند مملکت مذکور بحالت ضعف و تشنگی می افتد این حالت در تواریخ انگلستان
وقوع یافته و گذشته است هندوستان هم چند سال قبل از این در همین حالت بوده است ولی حالت مذکور
از خوش بختی حالا گذشته است امروزه هندیهای با اطلاع و تند هوش که بطرز جدیده انگلیس تربیت میشوند
فوائد حکومت انگلیسها را در مقابل حکومت روسها کاملاً ملتفت میباشند اگر چه اعتراف دارم که دولت
انگلیس مثل دولت روس لشکر زیاد حاضر رکابی ندارد ولی قول یکی از جنرالهای بزرگ یعنی (ناپلیون) را
بخاطر دوستهای روسی خود می آورم که میگفت شکست انگلیسها را ابداً کسی نمی بیند باین معنی که رعایای
انگلیس این قدر پرشوق و با وفا میباشند که هر قدر لشکر انگلیس شکست خورده و تعداد کثیری از ابناء وطن آنها
بقتل میرسند در وفاداری و سرگرمی و همراهی بدولت خود بیشتر بجوش و خروش می آیند و میخواهند که دشمن را
منکوب نمایند این حالت فقط منحصر بخود جزائر انگلستان نمیباشد بلکه بهر یک از مستعمرات آنهم اثر نموده و از
مستملکات مذکور دسته دسته عساکر د و طلب بجهت کمک وطن اصلی خود میفرستند تا اینکه دشمن کاملاً مغلوب
نشده دیگر نمی توانند بحال آمده بجنگند این قدر میتوان گفت که اگر چه دولت لشکر حاضر رکاب زیادی ندارد ولی
هر فرد واحدی از رعایای آن حاضرست در لشکر انگلیس زیر بیرق منصوره دولت مشارالیها بجنگد لهذا تمام
نفوس سلطنت انگلیسها را بمنزله لشکر ردیف میتوان شمرد یا در زمان جنگ بینها د و طلب شده داخل
لشکر انگلیه خواهند گردید لهذا دولت انگلیس میتواند جنگی را که پول و اسلحه و آدم فراوانی لازم دارد جاری بدارد
تا اینکه استطاعت دولت روس بجهت نگاهداری لشکر خود تمام شود و فتح با انگلیسها خواهد بود چنانچه همیشه
در هر جنگ بزرگی که دولت انگلیس با دولت روس یا فرانسه یا سایر دشمنان نموده است فتح با دولت مشارالیها بوده
خاتمه


(۴۱۹)
خاتمه
خاتمه
خاتمه بهر عنوان و فاتحه هر بیان ستایش و سپاس حضرت مالک الملکی است جلّت عظمته که روز
سلطنتش بی‌پایان و دور خداوندیش جاویدان است چنانچه خود تبارک و تعالی فرموده لمن
الملک الیوم لله الواحد القهار پاسخ دهد چنانچه شاعر گوید مجموعه کون را بقانون سبق
کردیم تصفح ورقا بعد ورق حقا که ندیدیم و نباشد بیقین جز ذات حق و شئون ذاتیه حق
و هم درود نامحدود ایثار پیشگاه آن خسرو محمودی که خاتم شرفیش نامه نبوت و خادم ضعیفش
مخدوم صاحبان قدرت آنصاحب اورنگ لولاک و مسندنشین لما خلقت الافلاک که از
تاج و ما محمد الا رسولش بر افسر از خلقت ولکن الرسول و خاتم النبیینش آرایش پیکر
لوای پادشاهیش از نصر من الله و دورباش جان کشائیش انا فتحنا و جنود لم یروهائیش لشکر و من المسجد
الحرام الی المسجد الاقصی کشور جلوس حضرتش را کنت نبیا و آدم بین الماء و الطین اشاره و ظهور
دولتش را مقاما فی اعلی علیین محل نظاره محمد که دانش شرعی ز رویش محمد
که دلیل رهبری ز مویش ز واجب گذشته هر انچه ز ممکن همه سر قدم ساخته رو بکویش
سپس تقدیم خاکپای آن شهسوار عرصه هستی که گوی کنت الانبیاء سر ا ومی حمیرا
با چوگان انا عبد من عبید محمد ربوده و تشریف انت منی بمنزلة هرون من موسی را از سرپنجۀ خباط
و ما ینطق عن الهوی حمایل پیکر نموده و هم بر اولاد امجاد و ذراری پاک نژادش تا روز معاد افزون باد
اما بعد از انجا که هر ملکی را زوالی و هر نفسی را وبالی و هر وجود برا فنائیست سوای ذات واجب
الوجود آن شاهنشاه حقیقی که خود فرمود کل شی هالک الا وجهه و در باره ماسوای سروده
واذا جاء اجلهم لا یستأخرون ساعة و لا یستقدمون امیر نظیر فرمان ده صاحب تدبیر مصنف
کتاب صداقت بنیان اعنی حبیب الرحمن خان ثقّی الله ثراه که جمیع سوانح عمریشان را
این مجموعه جامع است بدلیل آنکه از تاریخ ختم کتاب تا زمان رحلت ایشان مدتی قابل تمادی
نشد در همان شب و همان ساعت که ختم ترجمه جلد اول بپایان آمد داعی حضرت حق را بلبیک


خاتمه
۲۲۰
اجابت سرود و این جهان فانی را بدرود نمود و سپس تخت امارت افغانستان را بالارث
والاستحقاق بوجود مسعود والاحضرت حبیب الله خان صان الله ایام دولته عن الآفات
والحدثان معین فرزند ارجمند آن طاب ثراه زیب و زینت بخشید و از غرائب امور اتفاقیه تکلیف حصله
یک ماه از این قضیه بر پا ئله گذشته مرحوم مغفور آقا میرزا عبدالرحمن خان که معین و زحمت او جلد
اول میبود نیز از این سرای و دوره نگذشت که روحش شاد و روانش مستغرق بحار رحمت
ایزدی باد پس از ان این بنده ضعیف احقر جاروب کشان روضه ستبیه رضویه علی وافدها
الاف السلام والتحیه میرزاحسین شیرازی چون ترجمه این کتاب را خدمت بابنای وطن
بلکه با فرا د بشر میپنداشت لذا خود را بجای آن مرحوم مبرور واداشت و در خدمت سرکار
الاقتدار آقای غلام مرتضی خان دام اقباله نایب اول جنرال قونسولگری دولت بهیه
انگلیس فی مرکز خراسان که مؤلف و مترجم این کتاب ست لیلاً و نهاراً اوقات خویش را
مصروف نموده تا بحمد الله تبارک و تعالی در آخر ذی قعدة الحرام ۱۳۲۹ هجری بمقصود خود
نایل و از کار ترجمه آن قعود حاصل کردید مستدعی از ارباب دانش و بینش چنان است که
بموجب الانسان محل النسیان فاول ناس اول الناس هر نقطه کم و زیادی که در نگرد نگاشته
گیری ندید و در گذرند

چشم اغماض به زابراز است
دیده بسته به از این باز است

تمت الکتاب بعون الملک الوهاب

حسب الفر مایش جنابان مستطابان آقا محمد جعفر مولا و آقا محمد حسین لاری در مطبع فیضرسان
بید اقل الکتاب مظفر علی لکھنوی در بستم ربیع الثانی ۱۳۳۲ هجری مجل طبع آراسته گردید

غرض نقشی ست کز ما یاد ماند
که هستی را نمی بینم بقائی

FYZ RASAN PRESS BOMBAY.
سرمایه


[BLANK PAGE]


باب عنوان صفحه جلد اول
١ حالات اوایل عمر از ١٢٦٠ الی ٧
سنه ۱۲۸۱ هجری

٢ فرار از بلخ ببخارا در
سنه ۱۲۸۰ لغایت الی
سنه ۱۲۸۲ ٤٢

٣ جنگ و جدال با امیر
شیر علیخان از سنه
١٢٧١ الی سنه ١٢٧٤ ٦٠

٤ مشتمل بر محاربات مجدد
با امیر شیر علیخان از سنه
١٢٨٤ الی سنه ۱۲۸۷ ۸۱

٥ وقایع زمان اقامت در سمرقند
از سنه ۱۲۸۷ الی سنه ۱۲۹۸ ١٣٤

٦ در وقایع زمان بدخشان در
سنه ۱۲۹۸

٧ رسیدن بتخت سلطنت
افغانستان در سنه ١٢٩٩ ١٦٦

٨ انتظامات امورات سلطنتی

٩ الحاق هرات بسلطنت
افغانستان

١٠ وضع مملکت در زمان جلوس
من خواهر ایستاده ۱۹۱
با انگلستان

١١ جنگهائیکه در زمان
سلطنت من فراهم
امده است ۲۰۰

١٢ فرار پناه مهاجرین
افغانستان یکقوه دیگری
هست که در زمان حیات ٢٤٢
خودم خیلی محتاجه


باب صفحه عنوان باب صفحه عنوان
۱ ۱ جانشین امیر افغانستان ۳ ۳۸ اداره نظامی
بتخت کابل
٤٤ اداره کشوری
۲ وسائلی که بجهت تشویق
تجارت و حرفت و صنایع مجالس محاکمات
اختیار شده ۱۲ عدلیه ٤٧

ضرابخانه افغانستان ٢٤ اداره تعمیرات
دولتی ٤٩
ساختن تفنگهای تفنگ
عشري مرتبني ٢٥ اداره طبي ٥١

ساختن تفنگ بجهت تفنگ معدنيات ٥٢
سنیایدر (بغل پر) ٢٥
اداره اذوقه و ابتاع
اسباب بجهت ساختن تفنگهای عشری مال ٥٣
مرتینی و پیستو و غیره ٢٥
اداره تدریس ٥٣
دستگاهای بخار و ديك بخار
کارخانه جات اهنگري و توپ اداره تجارتي ٥٤
سازي ٢٦
اداره پست خانه ٥٦
اسباب عرق كشي ٢٨
٤ چند فقره حالات از
کارخانه دباغی ٢٩ مشاغل یومیه ٥٦

بوت سازي (نيم چکمه) و ٦٧ طبع خوراک
ساختن تسمه هاي چرمي بجهت
ماشینها ٣٠ ٥ روابط بین دولتین
انگلستان و افغانستان ۷۸
کارخانه صابون پزي و شمعي ٣١
٦ سرحدات افغانستان و
اداره خياطي ٣٢ سفارت سر مارتیمر
دورند ١٠٣
مطابع و تدریس ٣٤
تقسیم سرحدات بین
۳ ادارات دولتی ٣٦ هندوستان و افغانستان
و امدن سفارت سر مارتیمر
دورند بکابل ١١٠