فصل سوم ۶۵
بود که سابقاً نوکر پدرم و پدرم با او خیلی مهربانی کرده بود در یک موقعی پدرم وزیر احمد را حاکم یکی از شهرهای بلخ مقرر داشته با وجودیکه دو لک روپیه از مالیات سرقت کرده بود پدرم او را عفو نموده و او را و برادرهایش را بسر کرده گی صد سوار مقرر داشت تا آنها بیدق و لشکر داده بود (شهاب الدین) و (فتح محمد خان) دایم الخمر بودند صاحب منصبهای آنها قلعه (دهک) را پر از سوار نمود و بقیه لشکرشان را خارج از تخته پل در مقابل ما حاضر نمودند من مراسله باین مضمون (بشهاب الدین) نوشتم (ای بیوفا مهربانیکه از من دیده‌ای فراموش کرده حالا بجهت چند جرعه شراب تلخ با دشمنهای من خدمت میکنی) و کاغذی هم باین مضمون بلشکر آنها نوشتم (شما لشکر خودم میباشید من با شما جنگ نخواهم کرد اگر شما میتوانید مرا بکشید من خودم فردا بقلعه میآیم شما مرا بگلوله زده بجهت کشتن آقای قدیمی خود انعام بگیرید) این مراسله آنها را منقلب نموده صد نفر در قلعه گذاشته مابقی عازم اردوی من شدند (شهاب الدین) از حرکت آنها مطلع گردیده چند سوار فقدماً برسی و اوزبک جلوگیری آنها فرستاده جنگ شروع شد بمحض اینکه من سوارهای خود حکم دادم بمیدان جنگ حاضر شوند با کمال میل و رغبت سریعاً حمله برده دشمن را مغلوب نمودند دشمن با کمال تعجیل فرار نمود چهار صد راس اسب از انها بتصرف ما آمد (شهاب الدین) بطرف تخته پل فرار نمود بعد از فرار تمام سوارهای تخته پل آمده با من ملحق شدند افواج پیاده آنها هم متفرق گردیدند (سردار فتح محمد خان) هم همه اموالش را گذاشته با سیصد چهار صد سوار در همان موسمی که سال قبل من جبراً فرار کرده بودم مشارالیه با شغرغان فرار نمود دنیا مملو از این حوادث و قضایا و پستی و بلندی میباشد
پس از ورود ببلخ لشکر آنجا قبول اطاعت مرا نموده از من پذیرائی کردند (نایب غلام احمد) را بتخته پل فرستادم که رعایای آنجا را آسوده نماید بعد از ورود من هم آنجا رفته لشکر را


فصل سوم
۶۶

مطمئن ساختم گفتم همیشه بطور محبّت باشماها رفتار نموده از همه شماها راضی و خشنود هستم بعداً
تنظیمات عسکری (علی عسکر خان) را بجنرالی توپخانه (ونصیر خان) را بجنرالی لشکر
پیاده منصوب داشتم سایر صاحب منصبان را هم بمناصب ترتیبی و جنرالی
ارتقا داده تمام سر بازها را هم که اوّل مسافرت من با من بوده‌اند منصب دادم محض اتمام
این کارها عازم تاشغرغان گردیدم (سردار رستم محمد خان) باشش فوج پیاده نظام انجا
بود که ولایت را از تصرف اینها بکلی انتزاع نمایم بدون مخالفت احدی وارد تاشغرغان
شده بعد از توقف دوروز عازم (بلخ) گردیدم (فتح محمد خان) و (شهاب الدین) که در قلعه
غوری بودند از راه کوه هندوکش بطرف کابل فرار نموده در اثنای فرار (شیخ علی)
نام از طایفه هزاره تمام اموال آنها را تاراج نمود این اثبات (میر اتالیق) فوت شده بود
و پسرش (سلطان مراد) حاکم و میر قتغن بود مشارالیه نیز قبول اطاعت مرا نمود
پانصد راس اسپ و دویست شتر و دو هزار گوسفند و چهار هزار بار غله با چهل هزار روپیه
نقد و تعارفات دیگر بجهت من فرستاد من نیز از فوت پدرش اظهار همدردی نمودم
گفتم اوقاتیکه پدرم ولایت قتغن را بشما داد طوایف تاجیک و عرب و افاغنه قدیم بوزیا
را برای خود مجزی نموده فقط اهالی قتغن را بشما واگذار کرده بود من هم همان رویه را معمول
میدارم مشارالیه جواب داد (امیر شیر علیخان) هم در اول همین طور قرار داد
بعلاوه سالی یک لک روپیه هم از بابت مالیات از من اخذ مینمود ولی حالا باین مبلغ
قانع نشده لک روپیه میگیرد باز هم بیشتر مطالبه مینماید
در این وقت کاغذی از عمویم (محمد اعظم خان) از بدخشان بمن رسید نوشته بود در (فیض‌آباد)
هستم و خیال دارم دختر (میر اتالیق) را تزویج نموده بعد از اتمام کار وصلت بشما ملحق
شوم چون من بتیپ خود راهیده بودم زمستان هم نزدیک بود و (امیر شیر علیخان) هم
احمد خیال من این بودیم


فصل سوم
۶۷
کابل حاضر نبود عازم بامیان شده از کذل اقتره کتل و باد کک گذشته در باجکاه منزل نموده از آنجا عازم کردیده داخل بامیان شدیم میرزای هزاره را مخلع نموده بآنها گفتم دو ہزار خروار کندم و جو و صد خروار روغن و سه ہزار کوسفند بجهت من تهیه نمایند تا حاضر شدن این آذوقه بانتظار عمویم در باجکاه توقف نمودم عمویم بعد از یک ماه وارد کردیده من الشکر باستقبال رفته از ایشان پذیرائی نمودم عمویم تمام سرکذشت مسافرت ورجعت خود را از راه چترال بمن حکایت نمود و نیزیی اعتنائی انکلیسهارا نسبت بخود بیان داشته از این بابت آزرده خاطر بود حال اینکه واسطه دوستی بین پدر خودش (امیر دوست محمدخان) و دولت انکلیس در زمانیکه در (جمرود) بود همین عمویم بوده است چنانچه اظهار داشت در اواخر بلوای هندوستان تمام اهالی آنجا (امیر دوست محمدخان) را محرک بودند که با انکلیسا متفق نشود و احتمال داشت بسبب این خلاف پنجاب کمانی السابق در تصرف افغانشان بیاید اگر (امیر دوست محمدخان این حرف را قبول میکرد شکی نبود که امروز پنجاب در قبضه ما بود ولی من بپدرم صلاح داده بودم که ایفای وعده خود را با انکلیسا بنماید زیرا کاکر خلف وعده کند در انظار مردمان عالم بدنام خواهد شد لهذا عمویم متوقع بود که دولت انکلیس در ازای این خدمات باو پاداش خواهند داد و بهمین جهت بهندوستان رفته بود پس از این که سلوک انکلیسها را نسبت بخود ملاحظه نموده جریخونشته ابرده داخل سوات کردیده نزد نجم الاولیا (آخوند احمد) رفت چندی در آنجا توقف نموده از راه (دیر زکتل لور) داخل چترال کردیده از آنجا کذ راه کذاردوره کتل ببدخشان مراجعت نموده بقتغن و قلعه غوری آمده بباجکاه بمن ملحق کردید من از اینکه عمویم بسلامتی بمن ملحق شد خیلی اظهار مسرت نمودم بکفته خداوند را شکر مینمایم که حالا شما بجای پدرم با من هستید فوراً با رؤسای کابل مشغول مذاکرات شده بعد از ده روز از راه غوربند داخل محال کوهستان


فصل سوم

شدیم چنانچه قبلاً اظهار داشتم (سردار محمد امین خان) را که در قندهار کشته شارم
(سردار محمد شریف خان) را اسیر کرده بود در این وقت همین (سردار محمد شریف خان)
را فرستادند که در خوتهم دره با من بجنگد ولی همینکه کاغذی از طرف عمویم با در سیده
آمد اطاعت عمویم را اختیار نموده از ملاقات برادرش مسرور گردید (امیر شیر علیخان)
اینقدر کو تاه فکر بود که همچو اشخاصی را میفرستاد که با هواخواهان برادر مقتولش جنگ نماید
(محمد شریف خان) لشکر خود را مرخص نموده آنها بکابل مراجعت نمودند من داخل تو تم
دره شده از راه چاریکا بصیغ آباد رفتم در این وقت زمستان فرا رسیده قرب
یک ذرع برف بزمین افتاده بود باستعانت لشکر سواره راهی در برف احداث نمودیم که شتر
گذشته و برف را کوبیده راهی بجهت گذشتن افواج پیاده پیدا نمودند در آخر همه
توپها را با کمال مشقت از روی برف گذرانیدم بقدری این مسافرت صعب بود که روزی
بیشتر از دو فرسخ نمیتوانستیم راه برویم خیلی کم طی مسافت مینمودیم بالاخره ار زفان حام
گردیدیم لشکر (امیر شیر علیخان) در خواجه اقامت داشت من کوههای زغال را
مغتنم دانسته لشکر خود را بالای آنها اقامت دادم لشکرم تا چندی در اینجا بوده
منتظر حرکت لشکر دشمن بودند ولی از طرف دشمن حرکتی ظاهر نشد یک روز بوسیله دوربین
دریافتم که بجهت حفا طت حمله که از خارج بطرف کابل شود هیچ اقد اماتی نشده است
آنشب را راحت نموده صبح روز دیگر کا غذی از پسر(امیر شیر علیخان) که در کابل
بود من رسید نوشته بود معتمد مینمایم پدر شما را از محبس تخلص داشته ولایت ترکستان
را بشما واگذارم مشروط اینکه تا چهل روز دیگر بکابل حمله ننمائید من هم این شرط را بجهت
مقبول نمودم اولاً جنگ کردن در این برف زیاد خیلی اشکال داشت ثانیاً اگر بوعده خود
ایفا نمایند ما میتوانیم در بهار ببلخ مراجعت نمائیم در این اثنا من (سردار محمد رفیق خان)


فصل سوم ۶۹

وجنرال شیخ میر ) که از اجزای در بار ( سردار ابراهیم خان ) بودند نزاع واقع شده شیخ
میر که تعدا د هوا خواهانش زیاد بود (سردار محمد رفیق خان) را که آدم هوشیا رویکی
از وزرای (امیر شیر علیخان ) بود شکست داد بعد از این شکست ( سردار محمد
رفیق خان ) دریافت که در پی تلف کردن او میباشند لہذا شبانه از کابل
فرار نموده ببدر کا و پرفت زمانیکه من وا ر د چاریکا شدم مشارالیه بملحق گردید
اطلاعات بینظمی حکومت (امیر شیر علیخان ) را بما داد در این موقع هم مشار الیه با ما بو درود
ما راضی شدیم تا چهل روز متارکه نمائیم با لشکر خود بمحالات کوهستان مراجعت نمودیم
و عمویم در چاریکار که تا کابل هفت فرسخ مسافت داشت توقف نمود ایام نوروز رسید
و میعاد پسر (امیر شیر علیخان ) هم منقضی شد چون دیدم اثری ز ایفای وعده مذکور نیست
لهذا بطرف کابل حرکت نموده وارد قلعه (دوست محمد) شدم (عظیم الدین خان ) با یکرنا
نفر سرباز ردیف فرستاده شده بود از من جلو گیری نماید بعد از چند فقه شیک
جای خود را گذاشته بکابل فرار نمودند عمویم و من با جمعیت زیاد در بهار سنه ۱۲۸۳ داخل
کابل شده بخانه (سردار شیر علیخان ) فرود آمده روسا و وز را اطاعت عمویم را
قبول نمودند در این حین چون (سردار ابراهیمخان ) در ارک کابل محصور بود
لشکر من تا مدت نه روز اور ا محاصره نموده بعد از آن (جنرال شیخ میر) و دیگر ان
درو از های ارگ را کشوده (سردار ابراهیم خان ) که در این موقع در حرم سرای خود
نشسته بود بیرون آمده انا اطاعت نمود باین قسم کابل را تصرف نمودیم پسر (امیر شیرخان)
هم بطرف قندار فرار نمود بعد از شش هفته که با فتنت گذشت خبر رسید که امیر شیر علیان)
بطرف کابل میآید من لشکر خودم را برای این کار آماده حاضر کرده بودم سوارهای خودم
را بسه دسته منقسم نمود ه یک دسته را بکابل گذاشته با دو دسته دیگر عازم کوه خمریکام


فصل سوم

شدم بجهت اینکه قسمتی از سوارهای خود را با عمویم بکابل گذاشتم این بود که دختر فتح سنگه
از طرف جلال آباد که در زمستان لشکرش آنجا اقامت کرده بود در این موقع بکابل
حمله میآورد نیز تقریباً سه هزار نفر سرباز را هم که بستانکی مستخدم نموده بودم با عمویم
در کابل گذاشتم خودم با نه هزار سواره و پیاده و عراده توپ باتفاق (محمد رفیق خان)
عازم غزنین شدم (شیخ امیر خان) را با عمویم بکابل گذاشتم پس از ورود بغزنین دیدم
(نظر خان) در دک قلعه را مستحکم نموده است اگر چه قلعه مزبور را محاصره نمودم ولی
توپهای کوچک قاطری من بمقابل استحکام قلعه مذکور نمیتوانست کاری از پیش ببرد
من هم صلاح ندیدم باروت و گلوله خود را بیفائده مصرف نمایم زیرا که قورخانه کمتر داشتم
دشمن که در قلعه محصور بودند از پیغاماتی که هر روزه از (امیر شیر علیخان) بآنها میرسیدقو
قلب پیدا میکردند چون امیر مذکور بآنها پیغام میفرستاد که عماقریب با چهل هزار شکر
بکمک شما خواهم رسید یازده روز بتعطیل گذشت تا اینکه لشکر (امیر شیر علیخان) بیک
منزلی غزنین رسیدند جاسوسهای من خبر آوردند عساکر (امیر شیر علیخان) خوب تربت
شدند و تعدادشان چهل هزار نفر میباشد بعد از رسیدن این خبر با (محمد رفیق خان) مشام
نموده متفق الرای شدیم که در مقابل همچو لشکر زیادی عساکر جزئی ما در میدان صاف
نمیتواند بجنگد علیهذا بدره سنگی عقب نشینم که در آنجا شکر ما بتواند مقابله نماید
(محمد رفیق خان) اولاً باین تدبیر اعتراض داشت میگفت اگر لشکر را عقب ببریم
احتمال دارد خود را باخته فرار نمایند ولی من اعتراض او را رد نموده مدلل کردم که
لشکر من طوری تربیت شده اند که هر جا من باشم با من خواهند بود اجزای لشکر من از
افاغنه عوام نیستند سید آباد دره خیلی تنگی بود و کوههای کوچک از دو طرف دره ارتقا
یافته بود شبانه آنجا رسیدیم حینیکه ما عقب می نشستیم (امیر شیر علیخان) بده هزار سوارهر


فصل سوم

قندهاری حکم داد از عقب بلشکر ما حمله آورده از جلو راه کابل را متصرف شوند تا اگر فردا
ما در جنگ مغلوب شویم راه فرار نداشته باشیم این ولتجات دشمن با ششصد نفر از
همراهان من که آنها را به پیش قراولی فرستاده بودم برخور و مشغول جنگ شد بعد از
من دلیرانه جنگیده بتدریج عقب می آمدند و در پی عقب آمدن از دو چار شدن
باشکالات خودشان با من پیغام دادند همینکه این خبر بمن رسید دو فوج پیاده نظام
را بکمک آنها فرستادم این دو فوج بغنأ وارد شده چون تعداد زیادی از سوارهای
(امیر شیر علیخان) در یک نقطه مجتمع بودند از چند فقره شلیک صد مه زیاد با بنها ئر
فرار نمودند شکر من بفتح وظفر وغنیمت مراجعت نموده متفقا عازم سیدآباد شدیم و قتیکه
خبر این شکست (بامیر شیر علیخان) رسید دستۀ دیگر بقدر دستۀ اول بکمک آنها فرستا
ولی چون این دسته دیدند میدان خالی است و لشکر من مجملاً عقب نشسته اند مراجعت
کرده (بامیر شیر علیخان) خبر دادند که من چون زیادی شکر او را ملاحظه نموده ام خود را
باخته و رو برگردانیده مایل جنگ نیستم برسیدن این خبر (امیر شیر علیخان) حکم داده بود در
شلیک شادیانه فتح بنمایند و لشکر سوارۀ خود حکم داد از ما تعاقب نموده مرا اسیر نیا
قریب سه ساعت بظهر مانده که بشش گاو رسید بودیم این فوج سواره بغتتاً بمارش
آوردند من با چهار فوج پیاده و دوازده عراده توپ قاطری عقب مالهای بند میرفتم
(سردار محمد رفیق خان) را مقرر داشته بودم با یک دسته لشکر را بطرف دست را
بنه حرکت نماید و (جنرال نصیر با عبد الرحیم) در جلود بنه باشند چون سوارهای دشمن نذ دیکت
رسید من عجل حرکت کرده یک فوج پیاده را در مغارۀ بزرگی که کنار راه واقع بود مخفی داشت
بآنها حکم دادم همینکه صدای توپهای مرا بشنوند برای شلیک حاضر باشند بعد بسواره های خو
حکم دادم بآهستگی حرکت نمایند وقتی دیدم لشکر سوارۀ دشمن از محاذی مغاره گذشتند


۷۲

فصل سوم

و دوازده عراده توپ خود را بمقابل آنها داشته حکم دادم فوراً شلیک نمایند مقارن
این شلیک فوج پیاده مخفی شده که بدشمن خیلی نزدیک بودند یک مرتبه شلیک نمودند
نتیجه این جنگ چنین شد که یک هزار سوار از دشمن در میدان افتادند و بعد از
زدوخورد جزئی بقیه السیف فرار نمودند ولی طول نکشید که خود را جمع آوری نموده
از عقب سرلشکر من میآمدند بدون اینکه جرات داشته باشند بحمله نمایند این
سوار ها تا مسافتی عقب سر ما آمدند من بیک هزار سوار خود حکم دادم بآنها حمله نمایند
سوار های من باین ماموریت کامیاب شدند و یکصد و پنجاه نفر از دشمن را اسیر نمودند
من این اسرا را مستخلص نموده بآنها گفتم برای شما امکان ندارد با شکر تربیت
شده من بجنگید این مهربانی مرا ملاحظه نموده شجاعت عساکر مرا دیده نزد (امیر شیر علیخان)
مراجعت نمودند در اثنای مراجعت صد نفر از رعایای طایفه (توروک) را که در
قلعه جات محل عبور آنها بودند بقتل رسانیده روُس آنها را با خود نزد (امیر شیر
علیخان) برده گفتند این سرهای لشکر افاغنه میباشند طول نکشید که اقوام مقتولین
رسیده از تعدی سوارهای او شکایت کردند (امیر شیر علیخان) که از شکایت
آنها مطلع شد رئیس قشون خود را خواست که حقیقت مطلب را معلوم نماید
رئیس مذکور گفته بود چون جنگ کردن با عساکر عبدالرحمن خیلی مشکل بود
نتوانستم با آنها بجنگیم ولی اگر میدان جنگ صاف و دشت میبود اطراف
سوار های او را گرفته نمیگذاشتیم یک نفر از آنها جان بسلامت بدر برد بهرحال
(امیر شیر علیخان) بفرمین من چهار روز توقف نموده پدرم را در ارگ آنجا آیا
گذاشته خودش بمخالفت من بطرف سید آباد حرکت نمود در اینجا من در محل
محکمی اقامت نموده توپهای روسی کوهیا مرتب داشته بجهت جنگ حاضر شدم


(۷۳)
(فصل سوم)
بعد از چهار روز (امیر شیرعلیخان) وارد گردیده در مقابل سنگر های اردو
خود را بر سر پا نمود من قبلا قلعه موسوم به اچکی را بسبب اینکه اهالی آنجا از
فروختن آذوقه بمن انکار داشتند تاراج نموده آذوقه بیست روزه تحصیل کرده
بودم شکر من در این موقع هفت هزار نفر بودند و (امیر شیرعلیخان) بیست و
هزار نفر و پنجاه عراده توپ همراه داشت طولی نکشید که مشغول جنگ شدیم
جنگ خیلی سختی واقع شد از دود توپها فضای آسمان تاریک شده بود از صبح تا چهار
ساعت از ظهر گذشته این جنگ امتداد داشت بالاخره قادر متعال فتح و فیروزی
بمن مرحمت فرمود از طرف لشکر من دو هزار نفر کشته و زخمی شده بودند و از طرف
(امیر شیرعلیخان) تخمینا سه مقابل کشته و زخمی شده بودند همینکه فتح من محقق شد
دسته از سوارهای تند رفتار را مقرر داشتم که بغزنین رفته پدرم را از حبس
مستخلص نمایند ولی قبل از ورود اینها قراولهای آنجا خبر فتح مرا شنیده پدرم را
رها کرده اطاعت او را قبول نموده بودند و سر کرده های مفصله ذیل هم که اسیر
بودند با پدرم مستخلص شدند (سردار محمد سرورخان) پسر (سردار محمد اعظم خان)
(سردار شاه نوازخان) (سردار سکندرخان) و عمویش که (محمد عمرخان) برادر
(سلطان خان) حاکم هرات این دو سه نفر را در هرات اسیر کرده بود (امیر
شیرعلیخان) قلعه غزنین را در تصرف ما دیده بطرف قندهار فرار نموده و لشکر سواره
او که قبلا متعلق بپدرم بودند همینکه (امیر شیرعلیخان) شکست خوردا و را گذاشته
نزو ما مراجعت نمودند قبل از شروع این جنگ من بعمویم نوشته بودم که از کابل حرکت
نموده بکمک من بیاید اگر چه تا فاصله نزدیکی من امده بود ولی با من ملحق نشده میخواست
جنگرا از دور تماشا نماید لیکن پسرش (محمد عزیزخان) جوان هفده ساله بود در پیلوی


فصل سوم
(۷۴)
پهلوی من با کمال شجاعت جنگ میکرد در این موقع کاغذی از پدرم رسیده و
از این فتحی که بجهت من میسر شده بود اظهار مسرت نمود من رسیدن کاغذ مذکور
مشعوف شده حمد خداوند را بجا اوردم جواب کاغذ را نوشته اجازه خواستم که
بجهت شرفیابی خدمتش بروم ولی جواب دادند من خودم نزد شما میآیم و بیشتر
از لشکر جدا نشوم عساکر من تا چهار روز خزانه و اموال (امیر شیر علیخان) را غارت
نمودند روز پنجم پدرم وارد گردیده من با عساکر خود باستقبال رفته پیاده شد
پاهای او را بوسیده بجهت استخلاص او شکر خدا را شکر نموده روز بعد مصمم شدم که
رو بطرف هرات (شیرعلیخان) را تعاقب نمایم و پدرم قبول کرد که در زمان غیا
من متوجه امورات باشد ولی عمویم راضی نشد من رنجیده خاطر شده گفتم اگر شما از مخاطرات
جنگ وحشت دارید بعد از گرفتن (امیر شیر علیخان) شما بمن ملحق شوید - ولی ایرادات
عمویم موثر افتاده پدرم با او همراهی کرد نتیجه این شد که همه ما عازم کابل شدیم اهالی بل
خیلی تشکرانه از ما پذیرائی نمودند صدقات زیاد ونذورات دادند داخل عمارآت
دولتی شده خطبه پادشاهی باسم پدرم خواندیم روساً مجتمع شده بپدرم تهنیت و تبریک
گفتند اظهار داشتند چون شما پسر بزرگ (امیر دوست محمد خان و وارث بالاستحقا
او میباشید ما با کمال شعف شما را حکمرانی خود قبول نمودیم و نیز اظهار داشتند
که فقط چند نفری از رؤسای نظامی (شیرعلیخان) را با ماریت قبول کرده بودند ولی ما
هیچوقت مائل حکمرانی او نبوده و کردار زشت او را در باب کشتن برادر حقیقی خودش
و اسیر نمودن شما که بزرگتر از او و بجای پدرش بودید پسند نداشته یم و سرکرده های
مذکور بجهت کشته شدن پسر (امیر شیر علیخان) که مقصر خودش بود تعزیه گرفته ایم
در این غرا شرکت نمودیم ایام تابستان بخوشی گذشت پدرم مشغول امورات حکومتی شد


فصل سوم ۷۵
من و عمویم متوجه انتظامات نظامی بوده در موسوم پائیز پدرم بمن اظهار داشت شیرعلیخان تهیه دیده است از قندهار بعزم کابل حرکت نماید گفته اگر شما باین جازه میدانید بعد از فتح خودم انرا و تعاقب مینمودم حالا نمیتوانست مجددا بجهت جنگ حاضر شود پدرم از من پرسید تا چند روز دیگر میتوانی برای حرکت حاضر شوی من جواب دادم این مطلب قبلا در نظرم بود و از این جهت شکر خود را همیشه حاضر داشته که هر وقت بخواهم فورا حرکت نمایم و حاضر همین روز روانه شوم پدرم خیلی تعجب کرد فرمود این اوّل دفعه است که لشکر افغان بجهت جنگ این طور حاضر باشد که همان روز که اعلان جنگ داده شود حرکت نمایند بدون اینکه از حضور امیر پروانکی دستور العمل و حکم دادم در ظرف چهار ساعت لشکر من که تعداد آنها دوازده هزار بود و متصل بعمارات دولتی کابل اردو زده بودند عازم ده بوری شد ند قبل از اینکه حرکت نمایم پدرم انتظامات مرا ملاحظه نموده در تدارکات من هیچ نقصی ندید پس عمویم را مخاطب نموده فرمود لشکر ابوالجعی شما هم حاضر است با پسرم برود عمویم جوابی داد غیر از چادر دیگر چیزی حاضر ندارم و یک ماه وقت لازم است بجهت این سفر حاضر شوم من قبول کرده که در غزنین منتظر عمویم شوم بعد دست پدر را بوسیده عازم غزنین شدم بعد از اینکه در غزنین بیست روز انتظار کشیدم شنیدم (شیرعلیخان) بکلات غلیجانی رسیده است بر سیدن این خبر عریضه با میر نوشته استفسار نمودم که عمویم چند روز دیگر بمن خواهد رسید و عرض کردم چون عمویم فقط سه هزار سوار دارد متاسف هستم که بجهت او تمام عساکر من معطل باشند و نیز عرض کردم من فقط چهار هزار سوار دارم و این تعداد بجهت من کافی نمیباشد اگر عمویم بیشتر از این معطل شود باید سواره دیگر تعیین نموده فورا متعاقب من بفرستید بعد از فرستادن این


فصل سوم
عریضه عازم مقربشد (شیرعلیخان) ازحرکت من مطلع گردیده کلات را محکم نموده
در انجا توقف نمود بعد از اینکه دوازده روز هم در مققر منتظر عمویم شدم عازم کلات
(شیرعلیخان) ده هزار سوار را بسرکردگی (شاه پسندخان) و (فتح محمدخان)
مأمور نمود که اطراف اردوی مرا بچایند من از جاسوسی شنیدم که این سواره در
مقامی که تقریباً یک فرسخ و نیم از اردوی من فاصله داشت در کمین نشسته اندپس از اینکه
وارد مقام موسوم بخشمه پولگت شدیم بمن اطلاع دادند که این سواره شب را در قلعه
کهنه بسر برده اند برسیدن این خبر (بجنرال نصیرخان) و (عبدالرحیم خان)
حکم دادم که با یک هزار سواره درانی و دو فوج پیاده نظام و شش عراده توپ بقلعه
مذکورش بخون ببرند مشارالیهم حکم مرا باجرا داشته بغتتاً بسر دشمن ریختند نتیجه
این شد که دشمن فرار نموده سیصد نفر از آنها مقتول و هزار نفر اسیر شده مابقی
گریختند از لشکر من فقط یک نفر کشته شد زیرا که دشمن بجنگ نپرداخته مضطرب
شد فرار نمودند اسیرها را بغزنین فرستادم (شیرعلیخان) از این قضیئه نامساعد
پریشان شده تا یازده روز اقدام بجنگ نکرد در این حین عمویم با سواره و پیاده
خود وارد گردید من او را از این واقعه مطلع ساختم از این محلی که اقامت داشتیم
تا قندهار دو راه بود یک راه از کلات غلجائی بقندهار میرفت و راه دیگر از خاک
طایفه هوتکی گذشته داخل اناوه ارغستان شده از راه سندی حصار بقندهار میرفت
در امتداد این دو راه کوه مرتفعی حایل است من خیال کردم چون (شیرعلیخان) خیلی
زحمت کشید قلعه کلات را مستحکم نموده اگر من از راه ارغستان بروم تمام زحمات
او به در خواهد رفت این خیال خود را بعمویم اظهار داشته مشارالیه نیز بتدبیر من
متفق شده از راه مذکور عازم گردیدم وضع حرکت ما همیشه اوقات بقرار ذیل بود


فصل سوم
بنه را جلوتر میفرستادم و حکم سخت بآنها داده بودم که تامن وارد نشوم بارها را فرود
نیاورند بعقب بنه (جنرال امیرخان) و (عبدالرحمن‌خان) و چند نفر صاحب منصبان
دیگر حرکت میکردند خودم همیشه بیک طرف لشکر حرکت میکردم که از یمن و یسار کسی
حمله ننماید چون وارد مقام موسوم (دلوار) شدیم حکم فرستادم لشکر جلو بایستد
من و عمویم تقریبا یک فرسخ عقب بودیم دو عراده توپ و دویست سوار با خود داشتیم
در این وقت چند نفر سوار خبر آوردند که گله گوسفندی معلوم میشود بطرف ما
میآیند با دوربین دیدم معلوم شد چیزی را که آنها گوسفند خیال میکردند
دسته از لشکر دشمن میباشد بدویست سوار همراه خود حکم دادم هر چهار پنج نفر یجا
متفرقا درکوه بالا پائین بروند تا دشمن تصور نماید زیاد است در این حین ما تهیه خود را دیده
باشیم و نیز بعبدالرحمن‌خان پیغام فرستادم عاجلا خود را بما رسانیده حاضر جنگ شود با لجمه
وقتی تمام عساکر (شیرعلیخان) بترتیب ذیل نمایان شدند
سواره پشت رودی ده هزار سواره هراتی سه هزار سواره قندهاری ده هزار
سواره کابلی مال خود (شیرعلیخان) چهار هزار تمام این لشکر بطرف ما میآمدند صاحب منصان
من صلاح دادند جلو رفته بلشکر خود ملحق شوم من اعتراض نمودم باین دلیل که دشمن بعدد ما
قلیل ما را ملتفت خواهد شد و احتمال دارد سوارهای آنها بین ما و اردوی ما حایل شود وگر
ما اتصالا در حرکت باشیم و گرد و غبار برانگیزانیم قبل ازینکه دشمن بما حمله بیاورد
بزودی نمیتواند تعداد ما را ملتفت شود سر کرده های مرا پسندیدند و لی
نمیدانستند تا چه اندازه پریشانی دارم از یکطرف دشمن مشغول صف آرائی بود
و چنین مفهوم میشود که در حمله نمودن بماتامل دارند تا تعداد ما مشخص نمایند از طرف دیگر
شکر ما خیلی دور بود و قاصد من نمیتوانست زود بآنها برسد که بتوانند بکمک ما بیایند


فصل سوم
۷۸

آخرالامر (عبدالرحمنخان) را بفاصله دیدم قبل از اینکه مشارالیه بتواند بنا بر سد دشمن
توپهای ما حمله آورد و توپهای ما بسبب کثرت دشمن نتوانست کاری از پیش برد
تعداد مقتول شدن دو نفر توپچی و زخمی شدن یک نفر توپهای ما را متصرف شدند فوج
بقیه توپچیها بقهقرا رفتند و در وقتی دشمن مشغول بردن دو عراده توپ بودند دو
پیاده نظام دو فوج هم از همراهان (عبدالرحمنخان) که بما رسیده بودند
فرستادم اطراف دشمن را بگیرند در این زد و خورد پانصد نفر از دشمن و تعدادی نیز
از اسپهای آنها کشته شدند و توپهای خود را از آنها پس گرفتم من بقیه سواران
دشمن را بطرف جنوب کلات تعاقب نموده سوارهای مذکور عصری وارد قلعه موسوم
بتبله شده بالای کوه طبق سرجای گرفتند ما هم در قرب آنها فرود آمدیم از آنجا که
دو پلن شکر (شیرعلیخان) را در قلعه کلات میتوانستیم به بینیم و نیز میدیدم در ورود
سوارهای شکست خورده شکر آنها را کم جرئت ساخته بود و در سنگرهای خود را
حرکت مینمودند من با نهایت دقت طرح جنگرا ریخته قبیل جبالی را که باید توپها آنجا
گذاشته میشد معین نمودم دوازده فوج پیاده نظام که هر فوج ششصد نفر سرباز دارد
و دو هزار سواره نظام و یک هزار سوار درانی با من بودند و بقیه لشکر باز رو و
در عقب بودند تا شام ان روز بالای کوه ایستاده بعد بدون اطلاع دشمن مراجعت
نموده همینکه تاریک شد شکر خود را با ردو مراجعت داده تا دو ساعت بنظم رمانده روز
بعد باران رحمت خداوندی باریده مقام را بپها کل و چادر با تر کردیم مجبوراً تا دو روز
توقف نموده بعد عازم قندهار گردیدیم (شیرعلیخان) از طرف دیگر کوه طی طریق
مینمودند ما امیدوار بودیم قبل از (شیرعلیخان) از طرف دیگر کوه طی طریق مینمود
ما امیدوار بودیم قبل (از شیرعلیخان) وارد قندهار گردیم (شیرعلیخان) هم بهمان نیست
اندازه


فصل سوم
۷۹
روانه شدیم چون سلسله کوهی بین ما حایل بود شکر من از یک طرف و شکر (شیر
علیخان) از طرف دیگر کوه طی طریق مینمودند ما امیدوار بودیم قبل از
(شیر علیخان) وارد قندهار شویم (شیر علیخان) خیال داشت در بین راه از ما
جلوگیری نماید باین قسم تا پنج روز طی مسافت نموده عساکر ما از یکدیگر تقریب
بفاصله پنجهزار قدم دور بودند ولی هیچیک از این دو لشکر حاضره نبودند حمله نمائید
روز پنجم بمقامیکه بجهت جنگ خیلی مناسب بود وارد شدیم و (شیر علیخان) هم
توقف نمود من چند عراده از توپهای خود را با میدتی روی کوه گذاشتم که خیال
دشمن را بآنطرف منصرف نمایم وبقیه توپهای خود را عقب کوهها پنهان کرده تمام
بسته زیادی خود را جلو فرستادم (بجنرال نصیرخان) و (عبدالرحیمخان) حکم دادم
که با سه فوج پیاده نظام و یک هزار پیاده ردیف مغار با نیکه سر راه عبور
(شیر علیخان) بود مستقرف شوند وقتی (شیر علیخان) دید راهرا باو گرفته ام مجبو جنگ
شده صفوف شکر خود را اراسته نمود قلیلی از لشکر مرا بالای کوه دید و نیز شنیده
که بنه خود را جلو فرستاده ام بصاحب منصبهای خود گفت چون لشکر دشمن اندک
است یک مرتبه حمله مینمائیم لهذا بطرف سوارهای من که بالای کوه بودند یورش برد
همانوقت باشخاصی که پنهان بودند حکم دادم بیرون بیایند و جنگ کنند وقتی جنگ
خوب سخت شد و طرفین نزدیک بود خسته شوند (عبدالرحیمخان) و (جنرال نصیرخان
را خواسته حکم دادم از پهلو و عقب دشمن حمله نمایند باندک فاصله لشکر (شیر علیخان)
شکست خورده بطرف قندهار فرار نمودند سوارهای خود اجازه دادم بنه او را
تاراج نمایند و نیرسی و پنج عراده توپ از آنها گرفته بعد از آن با ردوی خودم که
تقریبا سه فرسخ و نیم دور بود رفته با کمال راحت خوابیدم زیرا که در مدت پانزده روز


فصل سوم
۸۰
که مشوش بودم و زدوخورد‌های جزئی داشتم در شبانه روزی بیشتر از دو
ساعت نخوابیده بودم شام روز بعد بیدار شده بعد از صرف غذا مجدداً تا صبح روز
دیگر خوابیدم بعد از استراحت طولانی رفع کسالت شده از این فتحی که بجهت
من حاصل شده بود خدا را شکر نموده روز بعد با عمومی خود بطرف قندهار
روانه شده بعد از پنج روز داخل شهر قندهار شدیم (شیرعلیخان) مستقیماً بهرات فرار کرده
بود وقتی بقندهار رسیدیم عمویم مایل بود بکابل مراجعت نماید و مرا در قندهار بگذارد ولی
من قبول نکردم گفتم بکابل میروم و شما باید بحکومت قندهار بمانید چون مال‌های بنه
و اسبهای سواره و توپخانه که در این زمستان مسافرت کرده بودند خسته و مفلوک
شده بودند و باید آنها را چندی بجهت چرا بفرستم که بحال بیایند لذا مال بنه و
اسپهای تازه تحصیل نمودم در این موقع باید بجهت بصیرت مطالعه کنندگان از
(فتح محمدخان) پسر (سلطان خان قندهاری) که یکی از صاحب منصبهای لشکر (شیرعلیخان)
بودند اگره نمایم این شخص را (شیرعلیخان) در جنگ هرات اسیر کرده بود و پدرم او را
مستخلص داشته بحکومت هزاره جات مأمور نموده بود مشارالیه از این خدمت فرار
نموده (بشیرعلیخان) پیوسته بود و (شیرعلیخان) او را بسر کردگی ششصد سوار خود مقرر
داشته بود مشارالیه حالا بمخالفت من میجنگید در باب همچو شخصی چه خیال باید کرد که
بمخالفت کسی جنگ میکند که او را از حبس نجات داده است و نزد شخصی میرود که
او را اسیر کرده بوده است
شمشیر نیک ز آهن بد چون کند کسی || ناکس بتربیت نشود ای حکیم کس
باران که در لطافت طبعش خلاف نیست || در باغ لاله روید و در شوره زار خس


فصل چهارم
۸۱

فصل چهارم
مشتمل بر محاربات مجدد با امیر شیر علیخان

حالات (محمد اعظم خان) از ۱۳۸۴ الی ۱۳۸۷ حالا باید توجه مطالعه کنندگان کتاب
خود را بطرف بلخ معطوف دارم قبلاً اظهار داشته‌ام که بعد از گرفتن بلخ (سردار فیض خان)
با (ناظر حیدر خان) و (جنرال علی عسکر خان) بحکومت ترکستان مقرر داشته بودیم
وقتی وارد بامیان شدیم (فیض محمد خان) و ناظر و جنرال مذکور با یکدیگر بنای خصومت
را گذاشته من مطلع شده بآنها نوشتم در چنین موقعی که میخواهم بکابل حمله ببرم از
مغایرت با یکدیگر احتراز نمائید در زمستان لازم شد که از (سردار فیض محمد خان)
یک هزار راس یابو بجهت بنه بخواهم این نمک نشناس چون دید مشغول جنگ
هستم از فرستادن یابوهای مذکور انکار نمود بعد از فتح که در انوقت در سید آباد
بجهت ما حاصل شد پدرم کاغذی (بفیض محمد خان) نوشته او را بملاقات خود دعوت
نمود مشارالیه این دعوت را هم قبول نکرد مقارن این اوقات پسر عمویم (سردار
محمد سرور خان) را با (غلامعلی خان) و هشت هزار سوار بحکومت هزاره بامیان فرستادیم
این وقتی بود که چنانچه قبلاً بیان داشته‌ام (شیر علیخان) از قندهار بطرف غزنین میآید
ومن در کلات غلجائی باو روبرو شدم در اینوقت (سردار فیض محمد خان) بیشتر از پیشتر
اسباب مخاصمت فراهم میآورد آخر الامر پدرم (پسر دار محمد سرور خان) حکم فرستاد
که بجهت دفاع او روانه شود مشارالیه فوراً از بامیان عازم بلخ گردیده در قلعه موسوم
بآب قالی (پنج منزلی ایبک) با یکدیگر تلاقی نمودند این جنگ منجر بشکست (سردار محمد سرور خان)


(۸۲)
فصل چهارم
شده مشارالیه مجدداً عساکر خود را در باجگاه جمع نموده دفعه دیگر جنگ نمود باز هم
شکست خورده فرار نمود (سردار فیض محمد خان) تعداد زیادی از صاحب منصبان و
سرباز را اسیر نموده (نایب غلام) و (غلامعلی خان) را با دویست نفر از صاحب منصبان
معتبر بقتل رسانیده بطرف قتغن و بدخشان مراجعت نموده ولایت مذکور را پس از زدو
خورد جزئی از (میر جهاندار شاه) انتزاع نمود (میر جهاندار شاه) شکایت نزد پدرم
بکابل آمد چون پدرم لشکری با خود در کابل نداشت و از طرف دیگر هم خبر رسید که
(سردار فیض محمد خان) بطرف کابل میآید لهذا پدرم مرا از قندهار احضار نمود که
بروم از مشارالیه جلوگیری نمایم اگرچه بواسطه داشتن مرض کلیه خیلی ضعیف شده بودم
ولی بوصول مراسله پدر فوراً عازم گردیده و چون نمیتوانستم باسپ سوار شوم بتخت روان
نشسته و هر روز دو منزل طی مسافت نموده روز پنجم وارد غزنین شدم پس از ورود
بغزنین مراسله دیگری از پدرم رسید که لازم نیست در آمدن تعجیل نمائی چرا که
(فیض محمد) غدار بطرف بلخ و قتغن مراجعت نموده است از رسیدن اینخبر
مشعوف شده زیرا که هرچند حالت خودم بهتر شده بود ولی لشکر من از طی کردن منازل
دراز خیلی خسته شده بودند لهذا پنج روز در غزنین توقف نموده بعد عازم کابل شدم پدرم
جمعیت زیادی باستقبال فرستاد مستقبلین بطور معتنابهی پذیرائی نموده بعد بخدمت پدر و مادر
رسیده از شرفیابی قدمشان خیلی مسرور گردیدم پس با لشکر خود بکنار رودخانه کابل
فرود آمده روزی یک مرتبه بجهت ملاقات والدین خود رفته شب را همیشه باردوی خود
مراجعت میکردم وقت ما تا رسیدن تابستان بهمین قسم گذشت در این وقت مرض وبا
در کابل بروز نمود پدرم چنین صلاح دید که من در بالاحصار کابل منزل نمایم زیرا که هوای
چادر ها سالم نبود من لشکر را مرخص نمودم بخانهای خودشان رفتند و خود ببالاحصار رفته


فصل چهارم
۸۳

آمدن شیرعلیخان از
منزل کردم طولی نکشید که پدرم مبتلای و باشده دوای که عطارهای بی اطلاع
این ملک بجهت این مرض مفید میدانستند پدرم دادند تا اینکه مرض تب و بایی متبدل
گردیده درینحاله سردار فیض محمد خان) کمک گرفته بهرابی او بطرف کابل میآمد درفوز
بعمویم کاغذی نوشته از شدت ناخوشی پدرم با و اطلاع داده و نیز اظهار داشتم که شیر
علیخان) و (فیض محمدخان) بمخالفت ما میآیند اگر چه میل دارم با دشمن بجنگم ولی در این موقع
نمیتوانم پدر را بگذارم مگرشما آمده بعوض من بکابل بمانید تا مدتی جواب این مرسله
نرسید علیهذا جاسوسهای خود را مقرر داشتم که اخبار آمدن (شیرعلیخان) را اتصالاً
بمن برسانند و خود حاضر شدم که وقتی (شیرعلیخان) بدومنزلی کابل رسید رقه با او
جنگ نمایم روزی از شنیدن این خبر متحیرم شد که دشمن بپنجشیر مراجعت نموده
خیال دارد بقضاء و در کوهستان کابل شود بمحض وصول اینخبر از پدرم مرخصی حاصل
کرده پدرم بجهت نصرت من دعای خیر نموده عازم چاریکار شدم عمویم نیز وارد
غزنین شده در هما نجا توقف کرده بود بخیال این که تا اتمام جنگ هما نجا بماند وقتی وارد
چایکار شدم جاسوسها خبر آوردند که (فیض محمدخان) خیال دارد از راه دره پنجشیر بیا
پس از وصول اینخبر فوراً حرکت نموده تمام شب راه رفتم بوقت طلوع افتا
بمقام سوسوم (به گل دهبا) و قلعه (الله داد) که در دهنه دره واقع بود با تمام لشکر خود وارد
شدم (فیض محمدخان) هم بالای کوه رسید من مطلع شدم که (سردار فیض محمدخان)
از دیدن شکر کابل در مقابل خود متحیر گردیده بود زیرا که خوانین کوهستان او را دعو
کرده بودند که از خاک آنها عبور نماید و احتمال نمیرفت کسی در آنجا از او جلوگیری نما
این بلای ناگهانی او را مضطرب نموده بود مراسله هم از (شیرعلیخان) بیجهت او رسیده
که تا ورود او حرکت ننماید و نیز نوشته بود دو روزه وارد خواهد شد از رسیدن این مرسله


(۸۴)
(فصل چهارم)
(فیض محمد خان) خیلی منقلب شده بود (بشیر علیخان) پیغام داده او را سرزنش کرد
اظهار داشته که عبدالرحمن رسیده است اگر بیشتر از این توقف نمائیم هر دو نفر
ما را بقتل خواهد رسانید در انشب (فیض محمد خان) بالای کوهسنگر های خود را مرتب
نمود صبح روز بعد با وحمله نمودم جنگ خیلی سختی واقع شد زیرا که (فیض محمد خان) در بلندی
بود و از این جهت برما تفوق داشت ولی بعد از چند ساعت امتداد جنگ بعضی از سنگرها
او را متصرف شدم چونکه مشارالیه این خبر را شنید از عقب کوه بیرون آمد من توپی که
کلوله نارنجک داشت بطرف او خالی کردم که از نارنجک شش فرو رفته نمکبانیکه در
ماخورد و بود باینطور از شکمش پرون آمد زندگانی شخص غداری باینگونه بانتهارسید
که انجامش مناسب حالش بود تقریبا تمام لشکر او را اسیر نمودم (شیر علیخان) ہم با۳
ہزار سواریکه از ہرات با خود آورده بود بطرف بلخ فرار نمود نعش (فیض خان) را نزد
برادر بزرگش (ولی محمد خان) و مادرش بکابل فرستاده خود هم بعد از چهار روز
بکابل مراجعت نمودم خبر فتح من بعد از چند روز بغزنین به عمویم رسید محض ورود
بکابل نزد پدرم رفته دیدم بحالت خیلی سختی افتاده است خواتین حرم سرآباد از بلندیا
کفشه عبدالرحمن آمده است میخواهد باشما گفتگو نماید پدرم قادر بر تکلم نبود ولی دست
خود را بطرف من حرکت داد چون مایوس شدم که پدرم دیگر هرگز تکلم نخواهد کرد کرین
دست داد قدری نزدا و نشسته پرون آمده باردوی خود رفته متوجه کارهای نظامی خوم
شدم روزی دو مرتبه بدیدن پدر میآمدم روز سوم بعد از ورود بکابل که یوم جمعه بود
پدرم وفات یافته داغ جدائی خود را بدل من گذاشت رضا بقضای الهی داده صبر نمودم
پس از تجهیز و تکفین جنازه او را بقلعه (حشمت خان) که ملک شخصی خودش بود برده
در موضعی که خودش معین کرده بود دفن نمودیم پس با دل پر حسرت بکابل مراجعت


فصل چهارم
۸۵
نمود، بفقرا و ضعفا خیرات مبرات داده بعد از سه روز عمویم یعنی (محمد اعظم خان) که از غزنین بکابل آمده بود گفتم تا وقتیکه پدرم زنده بود شما برادر کوچکتر او بودید و من کوچکتر شما بودم حالا که پدرم وفات یافته است شما بجای پدر من باشید من بجای شما خواهم بود و پسر بزرگ شما بجای من باشد عمویم جواب داد که شما پسر امیر متوفی هستید و بالاستحقاق او شما خواهید بود من نوکر شما خواهم بود من جواب دادم عموجان با این حالت پیری مناسب نیست شما از دیگری کوچکتر باشین جوان هستم بهمان قسمیکه بپدر خدمت میکردم بشما هم خدمت مینمایم تا چهار روز این فقره مطرح مذاکره بود شب پنجم اجزای خانواده سلطنتی کابل و سردارهای ولایات را دعوت نموده حکم دادم خطبه باسم عمویم بخوانند پس اختتام این امر اوّل خودم دست بیعت بعمویم داده بعد سردارهای دیگر بمن اقتدا نموده عمویم را تبریک گفتند من باردوی خود مراجعت نموده تا چهل شبانه روز قرا مشغول قرائت قرآن بودند و خیرات و مبرّات زیاد بجهت خشنودی روح پدرم انفاق کردیم چند ماه بعد از وفات پدرم مفسدین عمویم را از من بدگمان نموده با و القا کردند تا زمانیکه من در کابل باشم نفوذ او محدود خواهد بود بهتر است مرا ببلخ بفرستد و پسر خود را بجای من مقرر دارد اسامی اشخاص نیکبخت بحرامی که دماغ عمویم را مثل شتر مهار کرده بودند بهر طرف میخواستند میکشیدند و پدرهای آنها هم همین رویه را داشتند و همیشه امیر کابل بازیچه دست آنها بود باید مذکور بدارم و اسامی آنها بقرار ذیل است
(سرفراز خان غلجائی) (صاحبزاده غلام خان کوهستانی) (ملک شیر کل غلجائی) (نواب خان کوهستانی) (صوفی خان بابائی) (محمد اکبرخان غلجائی) (میر اکبر خان کهاستان) (میرجان عبد الخالق پسر احمد کشمیری) (ملک جبارخان) این اشخاص عمویم را نسبت بمن


(فصل چهارم)
۸۶
اینقدر بد گمان کرده بودند که یک روز علی الرسم بسلام او رفتم (قاپچی) پیرزن
مرا نگاه داشته گفت امیر صاحب خواب است از صبح تا یکساعت از ظهر گذشته
بیرون در نشستم حال اینکه تمام نوکرها و مأمورین دیگر رفت و آمد مینمودند کیفیت
عمویم بنا بر بردند متحیر بودم عمویم چطور خواب است بعد از این مرا اجازه دخول دادند وقتی
وارد اطاق شدم دیدم تمام صاحب منصبهای پدرم با طراف عمویم نشسته اند
من هم نشستم مرا تکلیف بنهار کردند شقد رشدم باینکه نهار خورده ام کوشه نشستم تا
انها نهار خوردند بعد از آن اہل دربار با یکدیگر مشغول نجوی شدند من برخواسته بیرون
رفتم این سعایت و اقدامات مخفیانه آنها تا دو سه روز در کار بود بالاخره عمویم بمن گفت
بهتر است شما بلخ بروید من عرض کردم مصلحتی که مقرون بصواب است این است
که پسر خودتان (عبدالله خان) را با (عبدالرحمنخان) و (جنرال نصیر خان) و باقی
صاحبمنصبان نظامی شکر که اهل بلخ هستند با پست و چهار عراده توپ بلخ بفرستید
و مرا بگذارید در کابل نزد شما بمانم که در وقت لزوم بجهت انجام خدمات شما
حاضر باشم چون میدانستم اگر (شیر علیخان) از هرات حرکت نماید و عمویم
در کابل باشم خواهم توانست از او جلوگیری نمایم عمویم اظهار داشت ولایت
بلخ بدون شما منظم نخواهد شد وقتی دیدم در این فقره اصرار دارد و مقصودش این است
من در کابل نباشم در مدت ده روز تدارک خود را دیده عازم بلخ شده عیال خود را
در کابل گذاشتم و این موقع زمستان بود و برف زیاد افتاده بود در این سفر
دو چار زحمات زیاد شدیم تقریبا دست و پای سیصد نفر از لشکریان را سرما
معیوب نمود در اینجا باید بیان نمایم که قبل از حرکت من عمویم (محمد اسمعیل خان)
پسر مرحوم (محمد امین خان) حکم داده بود با یک فوج پیاده نظام وشش عراده توپ


فصل چهارم (۸۷)
و پنجهزار سوار نظام بجاک هزار و بیاید و (بکرنیل سهراب) حکم داده بود با چهارصد
سوار نظام و چهار عراده توپ مینه دره با جگا ه آمده اقامت نما یدو
حکم داده بود از من هم ملاقات نمایند وقتی سر کرده های مذکور بملاقات من آمدند از انتر
خواهش کردم تا بلخ با من مراجعت نمایند و کمک بدهند با اهالی آنولایت که طنیان
نموده اند بجنگم و بآنها وعده دادم که در بهار شما را مرخص خواهم نمود اگر چه مشار الیهم
خواهش مرا پذیرفتند ولی مراسله از جانب عمویم (بکرنیل سهراب) رسید که من
خواه اجازه بدهم یا ندهم او فوراً بکابل برود و بعد از چند روزی حاکم از بامیان که خود او را
بحکومت آنجا مقرر داشته بودم لمن نوشت که بمشارالیه حکم شده است بکابل رفته
حساب خود را پرداخته معزول بوده باشد جوابی غیر از این نداشتیم باو بدهیم
جز اینکه نوشتم باید حکم امیر را اطاعت نماید وقتیکه بعد از این مسافرت سخت و زحات
زیاد و از هیکت شدم میرقته غمن بملاقات من آمده هدایای زیادی که من جمله چهار صد نفر
شتر و یکهزار راس اسپ بود بجهت من آورد از آنجا عازم تاشفرغان شده
دیدم ولایت مذکور از بد نظمی (شیر علیخان) خیلی مغشوش میباشد میرهای
بلخ که بخارا و قلادت و حصار و اطراف دیگر فراری شده بودند (شیر علیخان)
آنها دعوت کرده بود بولایت خود مراجعت نمایند و این ولایت را با و تنهایکه
آنجا بود بآنها فروخت قیمت آن را نقد دریافت داشته بود این مردمان احمق
هم باور کرده بودند که (شیر علیخان) اختیار فروش ولایت را دارد پول را باو
پرداخته فوراً افاغنه که در آنجا ساکن بودند تا راج نموده گفتند (شیر علیخان) شمارا فرخوانی
است افاغنه گفته بودند عبدالرحمن پادشاه ما میباشد و ما (شیر علیخان) را با مارت قبول
نداریم این فقره باعث کشمکش زیاد شده منجر بخون ریزیهای زیاد گردیده قسمتی از من


فصل چهارم
۸۸
وارد شدم میرهای مذکور از مال این کار متوهم شده بطرف (آقچه) و (اندخوی) و
(شیرغان) و (میمنه) فرار نمودند قلعه (نملک) را محکم نموده بساعی شدند بجهت حمیت
کردن با من لشکر ردیف تهیه نمایند من از تاشقرغان بمزار شریف و از آنجا به نخیزیل
رفتم چند روز بعد از ورود من صاحب منصبهای توپخانه و لشکر پیاده نظام ابوقعی
(محمد اسماعیل خان) بمن اطلاع دادند که حالات (محمد اسماعیل خان) نسبت بشما
صادقانه معلوم نمیشود مشعوف خواستیم شد اگر شما ما را بعساکر خود داخل نمائی
من جواب دادم چون عمویم (امیر محمد اعظم خان) شما را مقرر داشته است تحت حکم
(محمد اسماعیل خان) باشید تا اجازه عمویم نرسد نمیتوانم شما را تبدیل نمایم و بآنها
وعده دادم بعمویم مینویسم و نوشتم عمویم بجواب نوشت هر کس بر خلاف فوجیقتی
(محمد اسماعیل خان) مذاکره نماید مفسد و کذاب خواهد بود من این مراسله را بصاحب
منصبهای مذکور قرائت نموده عازم (نملک) شدم زیرا که مخالفت من در آنجا جمع شده
بودند پس از ورود بآنجا بآنها مذاکرات دوستانه نموده بقرآن قسم خورد و خیلی سعی کردیم
که آنها را منصرف نمایم که جنگ نکنند و خود را خراب نمایند ولی آنها باستظهار استحکام
قلعه اظهارات مرا رد نمودند چرا که گذشتن از خندق قلعه که تقریباً سیصد ذرع اطراف آن
و پنجاه ذرع عرض داشت غیر ممکن بنظر میآمد روز بعد توپهای خود را ترتیب داده اوّل
طلوع آفتاب بلشکر حکم دادم یورش ببرند سه ساعت بظهر مانده دروازه و دو برج قلعه را
خراب نموده لشکر من ده هزار بند علف خشک در خندق ریخته پل ساختند و راه عبور
پیدا کرده بدیوار قلعه رسیدند یاغیها و اهالی قلعه دسته های بزرگ نی را آتش زده
بسر و صورت لشکریانی که جلو میرفتند میریختند وقتی هم که لشکریان بدیوار قلعه بالا میشدند
با شمشیر ده با نمد حصه مینمودند با وجود این لشکر من در آنجا جا گیر شده اگر چه مفصد نفر از آنها
۰۷


فصل چهارم ۸۹

کشته و تلف شدند فوراً داخل ارک قلعه کردیدند و اشخاصی که در قلعه بودند تعداد آنها
دو هزار و پانصد نفر بود تماماً بقتل رسیدند فقط یک نفر سر کردهٔ آنها که در چاه خشکی
خود را انداخته بود زنده ماند این شخص من اطلاع داد وقتی میرهای بلخ میآمدند دو هزار
و پانصد نفر از مردمان شجاع خود را منتخب نمودند و اینها بمیل خاطر متعهد شدند که
بجهت حفاظت قلعه اینمکت تا جان داشته باشند کوشش نمایند میرها هم خلعت و شمشیر
تفنگ و غیره بجهت انجام این خدمت بآنها انعام کرده بودند من از سر کردهٔ
مزبور که اسمش (قره خان) پسر ایشان صدور میر بلخ بود سؤال کردم شما چرا قرآنی
را که برای شما فرستاده بودم قبول نکردید مشار الیه جواب داد ما و شما مید انیم این قلعه
را قبلاً هیچوقت کسی نتوانسته است مغلوبه گیرد از این جهت باستحکام این قلعه مطمئن بودیم
من هم میدانستم همین قسم است زیرا که عمویم قلعه مذکور را هیجده ماه محاصره کرده
بود تا اینکه آذوقه او تمام شد مجبور شده بود با محصورین صلح نماید از تفضلات الهی من این
قلعه را در ظرف شش ساعت مسخر نمودم و تمام تعدیاتی را که با افاغنه این ولایت کرده بودند
تلافی کردم روز بعد شخص مذکور را مستخلص نموده بشرح حالات گرفتن قلعه نزد میرهای
مذکور فرستادم بعد خودم بطرف آقچه لشکر کشیدم اهالی آنجا باستقبال من پرون آمده
اطاعت مرا قبول کرده از حرکات میرهای خود معذرت خواستند من هم چون
این تقصیر از (شیرعلیخان) ناشی شده بود که ولایت را فروخته بود آنها را عفو نمودم و تمام
میرها از (میر حکیم خان) که اطاعت مرا قبول کرده بود بطرف میمنه فرار نمودند میر
سر پل که اسمش (محمد خان) بود هدایای زیاد بجهت من فرستاد حالات این شخص را در موقعی که
نسخ اقامت خود را در بخارا نوشته ام مذکور داشته ام هدایای او را رد نموده کاغذ
و حاکم تازهٔ فرستادم که ولایت او را متصرف شود این شخص هم بطرف میمنه فرار نمود


فصل چهارم
بو رو د شیر خان میر سابقی یعنی حکیم خان را مجدداً بحکومت آنجا منصوب نموده حاکم
تازه جو اندخوی فرستادم حکیم خان که ممنون محبتهای من بود استدعا کرد دخترشان
بجهت خود تزویج نمایم در اول خواهش او را رد نموده بعد قبول این وصلت را کردم
در این موقع کسان (محمد اسماعیل خان) ضمنا بمن اطلاع دادند که مشارالیه دشمن دولت ما
میباشد و من باید از او در حذر باشم چون این اطلاع هم از جمله اطلاعاتی بود که از صاحبخان
او شنیده بودم چنین صلاح دادم آنها متفقاً عریضه خدمت امیر بنویسند و همه مهر نمایند و خود
هم در این خصوص مکتوبیم نوشتم ولی عمویم اعتنائی بمراسلات ماننمود و همه ماها مد گفت و بمن
حکم فرستاد فورا میمنه بروم چون این اقدام مقرون بصلاح نبود تعرض نموده اظهار داشتم
لشکر من تمام زمستان مسافرت نموده اند و تحمل زحمات شده جنگ کرده اند و فتح کمال
نموده اند حق دارند تا مدتی راحت نمایند و نیز اظهار داشتم بجهت اغتشاش این ولایت
نهایت اهمیت را دارد که در اینجا حاضر باشم تا اهالی اینجا بحکومت ما مانوس شوند عمویم
جواب فرستاد یقین دارم (شیر علیخان) لشکرش را خواهد فرستاد که بمخالفت پسرانم
(محمد سرورخان) و (محمد عزیزخان) در قندهار جنگند و اگر این واقعه اتفاق افتد و پسرانیم
شکست بخورند تقصیر شما خواهد بود من بجواب عرض کردم باید شما از جای دیگر لشکر بفرستید
که اگر (شیر علیخان) بطرف قندهار حمله نماید من در همین جا نزدیک شما باشم و نیز اظهار
داشتم محاصره میمنه لزوماً چندین ماه طول خواهد کشید و احتمال دارد (شیر علیخان)
این سختی را که من بفاصله زیادی معروف هستم مغتنم دانسته بکابل حمله بیا ورد ولی عمویم
هیچیک از مصلحتهای مرا نپذیرفت و نوشت اگر دوست من هستی بمیمنه خواهی رفت و اگر
دوست من نیستی هر طور میل داری معمول بدار من خیلی مایوس شدم خواستم بنویسم چنانی
از دشمنی شیر علیخان بیمی ندارم از دشمنی شماهم هم ندارم ولی بعد ک فکر کرده از این خیال


فصل چهارم
۹۱
منصرف شده با خود گفتم چون او را بتخت سلطنت نشانیده‌ام باید در هر امری با او همرا
داشته باشم علیهذا همه‌جا حکام مقرر نموده از راه‌اندخوی عازم میمنه شدم مراسله هم
بعمویم نوشته از روانه شدن خودم باو اطلاع داده و اظهار داشتم یقین دارم روزی
خواهد آمد که از اینکار پشیمان خواهد شد وقتی بیک منزلی میمنه رسیدم کاغذی از عمویم رسید
که نوشته بود پسرهای (شیرعلیخان) بطرف قندهار شکر کشیده‌اند و (فراه) را گرفتند
و از من خواهش کرده بود نصف لشکر خود را بکابل فرستاده بقیه را بجهت محاصره میمنه خود
نگاه دارم و نیز خواهش کرده بود نورچشمی او را هم یعنی (محمد اسماعیل خان) با این شکر
بفرستم بجواب این احکام نوشتم از این اتفاقی که حالا واقع شد و قبلاً شما را مستنبه ساخته بودم
از آنجائیکه شما گوش بحرف من ندادید و حالا بجهت من غیر ممکن است با نصف لشکر خود میمنه
را محاصره نمایم لہٰذا نه خودم میتوانم نزد شما بیایم و نه اینکه کمک بجهت شما میتوانم بفرستم
بعد از دادن این جواب عازم بطرف میمنه شده بوه بو رو را نجا سنگرها ترتیب داده
خودم بالای تپه که موسوم بتل عاشقان) و تقریباً هزار و پانصد قدم از قلعه مسافت داشت
مشرف بر قلعه بود چادر زدم وقتی مشغول محاصره شدم مراسلهٔ دیگری از عمویم بمن رسید
نوشته بود پسرش (محمد عزیز خان) در قندهار از (محمد یعقوب خان) شکست خورده و
اسیر دست او شده است و محمد یعقوبخان) محال پشت رود را هم متصرف گردیده
و نیز حکم داده بود فوراً نصف لشکر خود را نزد او بفرستم ولی بازهم انکار نموده اظهار داشتم
چون در مقابل خصم میباشم و مشغول محاصرهٔ میمنه هستم لشکرم اینقدر کفاف نمیکند نصف
اورا نزد شما بفرستم و حکم دادم سختی بقلعه میمنه یورش ببرند ولی نتوانستم قلعه را تصرف
نمایم چراکه (محمد اسماعیل خان) ضمناً بدشمن اطلاع داده بود که در کدام ساعت ما خیال یورش
داریم لکن از این حمله سختی که بدشمن نمودم دانستند اگر دفعه ثانی یورش ببریم احتمال دارد نتوانند


۹۲
فصل چهارم
مقاومت نمایند لهذا امیر میمنه پسر خود را با بعضی از سرکرده ها و علما با قرآن نزد من ستاده
متقبل شد که سالی چهل هزار طلا خراج بابد هر و نیز چند راس اسب و بعضی تحایف دیگر بجهت
من فرستاد من هم بملاحظۀ اشکالاتی که در کابل فراهم آمده بود شرایط او را پذیرفته خود امیر حسینخان
هم بسلام آمد من قلعه میمنه را با شش توپی که در آنجا بود متصرف شدم (امیر حسینخان) از پسرها
دیگر هم توسط نموده آنها را هم عفو نمودم در این موقع عمویم (محمد اسماعیل خان) کاغذ
نوشت که تا حال پنج کاغذ بجهت شما فرستاده ام و بشما حکم دادم مراجعت نمائید و شما هیچ
اعتنائی ننموده اید این کاغذ را (بمحمد اسمعیلخان) داده و با و گفتم چون قبلاً لشکر شما را بکار بردم
این نوشتجات را من بتوانداده بودم ولی حالا دیگر شما را لازم ندارم شما حالا میتوانید بروید
مشارالیه روز بعد حرکت نمود من هم عازم طرف بلخ شدم چون (محمد اسماعیل خان) آدمی خیلی
مجملی بود مخصوصاً در طی منازل تعجیل میکرد که قبل از من وارد بلخ شده آنجا تاراج نماید
ولی منم ملتفت خیال او شده نمیگذاشتم چندان از من سبقت بگوید قبل از ورود ببلخ
کاغذی از (کرنیل سهراب) بمن رسید که (سردار محمد شریف خان) را بموجب دستورالعمل که
از عمویم با و رسیده است بتخته پل اورده و باید من مواظب باشم مشارالیه در آنجاهر
جنبشی ندارم و چون (محمد شریف خان) عموی (محمد اسماعیل خان) بود خیال کردم احتمال
کلی دارد (محمد اسمعیل خان) بجهت استخلاص عموی خود سعی نماید همان شب دو فوج پیاده
نظام و یک باطری توپخانه فرستاده بآنها دستورالعمل دادم شب و روز طی مسافت
نموده خود را بتخته پل رسانیده آنجا را مستحکم نمایند مأمورین من از راه قوم بالای غچی
و بلخ بتخته پل رفتند (محمد اسمعیل خان) روز بعد وارد آنجا گردیده چنانچه خیال کرده بودم اوشان
کرده بود بشهر حمله نموده عموی خود را استخلاص نماید وقتی دید و بود لشکر من قبلاً آنجا وارد
شده است تغیر اراده نموده بطرف مزار شریف روانه کردید پس از ورود بمزار شریف


فصل چهارم ۹۲

حاکم آنجا را تهدید بعذاب نموده وجوهات دیوانی را که معادل سی هزار تنکه بود از مشارالیه اخذ نموده عازم تاشقرغان گردید که خزانه آنجا را تاراج نماید لکن اهالی از خیال او مطلع شده خود را محصور نموده مدافعه حاضر شدند (محمد اسمعیل خان) که این فقره را دانست تغییر طریق داده بطرف (بامیان) روانه شد و در راه بهر کجا میرسید تا راج مینمود و عمویم از این حرکات (محمد اسمعیل خان) بخبر در بامیان با و نوشت بهر زودی که ممکن باشد خود را بکابل برسان زیرا که من بکمک (شیر علیخان) عازم غزنین خواهم شد و (شیر علیخان) قندهار را متصرف گردیده بطرف کلات میاید (محمد اسمعیل خان) که لقب (تورچشمی) داشت جواب نوشت که دو فوج پیاده نظامی توپخانه و سوارهای من تا اینکه مواجب ششماهه عقب افتاده آنها را ندهم مرا نمیگذارند عازم کابل شوم و همان وقت خبر عازم شدن او از تخته پل بعمویم رسیده بود عمویم بمن پیغام فرستاد که قول تو صحیح بوده است که میگفتی (محمد اسمعیل خان) آدم حیله بازی میباشد من جواب دادم هنوز خدمات زیاد از این نور چشمی بشما خواهد شد از عمویم استدعا نمودم از کابل حرکت ننمائید و یکماه صبر کنید بعد از یکماه من میتوانم خود را بکمک شما برسانم و فورا دو هزار نفر از سوارهای بدخشان خود را بسرکردگی (غلامعلی خان طرزی) نزد عمویم فرستادم تا خود آنجا برسم روز بعد تبی بمن عارض شد و چست و بکروز تب قطع نشد همینکه بهبودی حاصل نمودم فورا بطرف کابل روانه شدم در ایام ناخوشی خود (عبد الرحمنخان) و (جنرال نصیر خان) و دیگر صاحب منصبهای خود حکم داده بودم تهیۀ لازمه سفر را ببینند پس از تکمیل تهیئه عازم تاشقرغان شده و از آنجا بهیجکت رفتم در هیجکت یکنفر از غلام بچه های حرمسرای من که در کابل بودند بلباس در ویشی ملبس شده بمن رسیده و خبر آورد که (امیر محمد اعظم خان) بغزنین رفت و (سردار محمد اسمعیلخان) با چند نفر از خوانین کوهستانی کابل را محاصره


فصل چهارم
۹۴

کردند درارک کابل فقط دویست نفر سرباز بودند و اینها تاشش روز جنگ کردند بالاخره
اھالی کابل بطرف (اسماعیل خان رفته دروازه ھا را بجهت او باز نمودند (محمداسماعیل خان)
فوراً داخل شهر کابل شده عیال مرا وعیال امیر ازعمارات دولتی اخراج نموده و(شیر
علیخان) را بامارت افغانستان اعلان نمود نیز من ازغلام بچه خودشنیدم که مادر محمدی
متقلب بوده است در این حین مراسله ھم از(سردار سرورخان) از قلعه عزیزی
بمن رسید که شکر او در غزنین شکست خورده ومشارالیه در اثنای جنگ از لشکر جداشده
وازامیر دور افتاده نمیدانم امیر بکدام طرف رفته است ازرسیدن این خبرملول و غمگین
شدم و(بناظرحیدر)حاکم بلخ نوشتم مأمورین بختبس عمویم بفرستد مامورینهم برادر
بنجاب پیدا نمودند که از راه ھزاره جات آنجا رسیده بود من بحاکم بلخ نوشتم صدهزار تنکه
نقد بااسبهای سواری و ھرچیزیکه لازم باشد بجهت عمویم بفرستد وخودم خیال لشکری کشید
بکابل را ترک نموده عازم غوری شدم ونیز(بجنرال نصیرخان)نوشتم که ازخیال
لشکر کشیدن بیاچکاه صرف نظرنماید وقتی واردغوری کردیدیم(میرجهاندار شاه)
که همراه من بود خواست دختر برادرش یعنی دختر(میرشاه) را بجهت من تزویج نماید
من این خواهش اورا رد نموده گفتم وصلتی که عمویم با خانواده شماکرده است بجهت من مکفی
است ولی چون مشارالیه خیلی اصرار میکرد قبول نمودم(محمدشاه) که (فیض محمدخان)
ولایت(میر جهاندارشاه) را باو داده بود بعضی ھدایا بجهت من فرستادھدایای اورارد
ردنموده گفتم یا ولایت را ردنموده یا بھرفرقی که خواسته باشید بروید بخود (میرجهاندارشه)
دویست سوار بسکرکرده کی(شهاب الدین خان) دادم که ولایت خودرا انتزاع نماید
وخود درغوری توقف نموده مشغول نظم امورات قته غن کردیدیم وازانجا بعمویم نوشتم
بیاید بمن ملحق شودعمویم جواب داد من نزداوبروم ولی چون قصد من ازتوقف درغوری


فصل چهارم ۹۵

گرفتن راههای کوه هندوکش و کابل بود نمیتوانستم حرکت نمایم خیال خود را بعمویم
بصحت خیال من متقاعد شده بغوری نزد من امد و از او پذیرائی کردم خیلی مایل بود
که کابل را مجدداً تصرف نماید و اصرار داشت که بمخالفت (شیرعلیخان) لشکرکشی نمایم
من اظهار داشتم مسئله که نهایت اهمیت را دار د این است که باید بآبها رحصه نمایم
زیرا که در این سردی زمستان نمیتوانم کاری از پیش ببرم عمویم کمانی التباقتی اعتنای
بحرف من نکرده گفت اگر فوراً حرکت ننمائی بطرف بخارا خواهم رفت من بعمویم وعده
دادم که در ظرف ششماه بجهت جنگ حاضر خواهم شد و خیلی سعی کردم او را و ادارم
از خیالات من پیروی نماید ولی ابداً فایده نبخشید لهذا مجبور شدم از راه (بدقاق دقتکی)
عازم بامیان شده از آنجا وارد گردن دوال شدیم در اینجا سه هزار سوار هراتی از
(شیرعلیخان) مقیم بودند رسیدن من این سوارها بطرف چشمه فرار نمودند لشکر من
چنین صلاح دادند که آنها تعاقب نمایم تا (شیرعلیخان) بی پا شود من هم باین صلاح یه
آنها متفق شده ولی عمویم انکار نمود و اصرار کرد از راه نور و دره سوخته بغزنین برویم
چون سردی هوا خیلی شدت داشت بعد از زحمات زیاد وارد غزنین شدم (خدای)
نظر خان در وقت قلعه غزنین را مستحکم نمود و ما در روضه اردو زدیم عمویم
قبلاً پسر خود (سردار محمد سرورخان را نزد (سرفراز خان غلیجائی) بطرف تازیان
فرستاده بود و نیز چون عمویم بوفاداری رعایای (اندره) خیلی مطمن بود و ولا
آنها کنترل با ما مسافت داشت از آنها استمداد نمود اگرچه بعد از چند روز مقداری
با اردوی ما آمدند ولی از دادن کمک و قبول کردن خلاصهای ما انکار کردند در اینجاهم
عمویم گول این اشخاص را خورد وقتی (شیرعلیخان) مطلع شد که ما در غزنین سپام
بمخالفت مالشکر کشید و این فقره برای ما خیلی نامساعد بود زیرا که بهترین موقع بجهت


۹۶

فصل چهارم

کامیابی ما این بود که ما بکابل پیش میبریم (شیرعلیخان) پس از رسیدن ششگانه
تقریبا یک ذرع برف بزمین افتاده و آذوقه تمام و آفتاب هم نیست برخلاف او مادر
صحرای صافی که آفتاب گیر بود افتاده بودیم و در اینجا برف هم نبود و آذوقه بسیار
هم داشتیم یک روز شترهای خود را بر حسب معمول بمقراولی دوفوج سرباز
نظام و شش توپ بجهت آوردن آذوقه فرستادیم بغته با ده هزار سوار از
سوارهای (شیرعلیخان) متلاقی شدند اتفاقا در آنوقت من با دوربین نگاه میکرد
دیدم جمعیت زیادی از دشمن نزدیک میآید فورا دو هزار سوار بکمک مامورین
آذوقه فرستادم این سوارها بلا درنگ خود را بمحل مذکور رسانیده از عقب شمشیرهای
کشیده بدشمن حمله نمودند از رسیدن این کمک مامورین آذوقه قوت قلب پیدا کرده
با توپهای خود خیلی بدشمن صدمه وارد آوردند دشمن بواسطه اینکه محصور شده بود
تعداد زیادی از آنها تلف گردید جبتش این بود که سوارهای (شیرعلیخان) مجاز
و مشق ندیده بودند در فرار کردن بروی یکدیگر می افتادند از این سبب تقریبا یکهزار
اسب با چهار عراده توپ و اسرای زیاد دستگیر شدند همان شب (شیر علیخان)
دو هزار سوار را مقرر داشت بمالهای بنه ما که در نانی و شاندیب تحت سایت
(فتح محمدخان) نام بود حمله نمایند من از این فقره اطلاع یافته جاسوسین را فرستادم که از
منزلگاه شبانه انها اطلاعات بیاورند و دو هزار سوار و شش توپ قاطری و ششصد
اسپی با دو فوج پیاده نظام و پانصد نفر سر باز ردیف را بسرکردگی (عبدالرحیمخان)
و (جنرال نصیر خان) فرستادم که بغته بسر آنها بریزند مامورین من تمام شب را
رفته قبل از طلوع صبح بدشمن رسیده آنها را فرار داده بودند این زد و خور دانقدر مفید
واقع شد که سوارهای هراتی هرات و سوارهای قندهاری بقندهار فرار نمودند و سه هزار

و کشته


فصل چهارم
۹۷
نفر کشته و زخمی و اسیر کند اشد بعد از این کاغذی بصاحب منصبهای نظامی لشکر (شیر
علیخان) نوشتم که من همیشه شما را خیلی دوست دارم نمیدانم چرا شما با من مخالفت مینمائید بجواب
اظهار داشتند از عموی شما متنفر هستیم و از تعدیات او بجان آمده (بشیر علیخان) ملحق شدیم
ونیز نوشتند هرگاه عموی شما با شما باشد از شما اطاعت نخواهیم کرد این کاغذ را بعمویم
نشان داده گفتم تا وقتی من در کابل بودم اشخاص راضی بودند و این از سوء رفتار شماست
که آنها را واداشته است بمخالفت ما بر خیزند عمویم جوابی نداشت بدید خلاصه چون (شیر علیخان)
از بابت آذوقه بزحمت بود از مقام خود حرکت کرد ببازناخوان که متصل شش گاو میباشد
و شش هفت قلعه در آنجا هست آمده و از این حرکت قادر تحصیل آذوقه گردید در اینوقت
عمویم خیال کرد که مصلحت چنین است (بزاخوان) حمله ببریم و اگر آنجا را متصرف شویم
(شیرعلیخان) نخواهد توانست آذوقه تحصیل نماید من خیلی کوشش کردم بعمویم حالی نمایم
که حرکت کردن از مقامیکه داریم در این هوای سرد که یکندع برف بزمین افتاده سنتی
خلاف عقل است و ناممکن است در آنجا بتوانیم سنگر ها بسازیم و سوارها نمیتوانند شب را
در چنین برفی در بیابان طاقت بیاورند عمویم با همان لجاجتی که همیشه داشت از قبول کردن اینکه
تدبیر من صحیح است انکار نمود و اصرار کرد که حتماً حمله نموده قلعه جات (بازناخوان) را متصرف
شویم اردوی (شیرعلیخان) نسبت با ردوی ما باین قلعه جات نزدیکتر افتاده بودند در صورتیکه
من نمیتوانستم این قلعه جات را در ظرف چند ساعت بگیرم البته مفید بود ولی احتمال قوی داشت
(شیرعلیخان) موقع را غنیمت دانسته با تمام لشکر خود بوقت طلوع صبح بمن حمله نماید و اگر قبل از طلوع
صبح من قلعه جات مذکور را تصرف نکرده باشم امید کامیابی بجهت ما خیلی کم خواهد بود و نیز
لازم بود لشکر همه روز در برف طی مسافت نمایند و لا بد کار بشب میکشید علاوه بر این باید
نصف لشکر خود را نزد عمویم میگذاشتم و نصف دیگر بجهت مقابله (شیرعلیخان) مکفی نبود


فصل چهارم
۹۸

بالحمله این نکات را بعمویم تصریح نمودم ولی باز هم عمویم از این دلایل صحیحه انکار نمود چون اصرار از
گذشت مجبور شده وقت غروب آفتاب حرکت نمودم پس از ورود به آنجا در مقام توقف
مذکور فرود آمدیم بعد از اینکه نتوانستیم توسط سوارهای ردیف انالی اینجا را واداریم که
قلعه جات را بطریق دوستانه بتصرف ما بدهند (بجنرال نصیر خان) حکم دادم همرابه پنج فوج
پیاده نظام وبیست و چهار عراده توپ و دوهزار پیاده ردیف و چهار هزار سواره نظام
که در حقیقت تمام قوای لشکری من همین بود شبانه برود بالای کوههای اطراف سنگر اساساتید
توپها را در نقاط مهمه جا بدهند که بجهت جنگ فردا تمام تهینه خود را دیده باشند چون این مسئله را
بیشتر دانسته بودم که در جنگ فردا کار را یکسره خواهد نمود معزالانوقت تاریک شده و سرما هم
کمال اشتداد را داشت زحمات این شب بانتها درجه سخت بود زیرا که تمام شب در میان برف
نشسته بودیم طلوع فجر دمید و ما در باب قلعه جات کاری از پیش نبرده بودیم من قاصد
نزد عمویم فرستادم که فوراً با یکهزار سواره نظام و پانصد سوار قندخنی بطرف ما بیاید و نیز سلطان ما
را با سه فوج پیاده نظام و توپهای اسبی بفرستد با وجودیکه قاصد من بعمویم کشته بود از اینجا تا بز اخوان
سه ساعت راه است و وقت طلوع آفتاب در اینجا جنگ شروع خواهد شد و شما باید فوراً
حرکت نمائید عمویم جواب داد بود آلان سردی هوا خیلی سخت شدت دار و همینکه افتاب
بلند شود حرکت خواهم نمود وقت طلوع آفتاب سواری بتاخت نزد من آمده خبر آورد اینکه
(شیرعلیخان) با تمام لشکرش وارد شدند من با چهل سوار یکه همراه خود داشتم بطرف کوه رفتم
معلوم شد (جنرال نصیر خان) شب را بسبب شدت سرما مسکرات زیاد خورده قبل از انکه
توپها را بالای کوه بکشد و سنگر با ترتیب بدهد بخواب رفته است توپها را دیدم در وسط
دره افتاده توپچیها و اسپهای توپخانه و قورخانه هیچکدام حاضر نیستند خود را بالای کوه
رسانیده دیدم لشکر (شیرعلیخان) بکلی نزدیک رسیده و بجهت جنگ حاضر شده امداد
۲۰ام


فصل چهارم
۹۹
(جنرال نصیر خان) هنوز هم در خواب مستی میباشد اور ابیدار کرده پرسیدم چرا چنین
کردی تو پچیها و سر بازها و اسپهای توپخانه کجا هستند از این حرکت خود مسئول خواهی بود
جواب داد چون هوا خیلی سرد بود بآنها اجازه دادم بارد و بخوابست در همین جا لا حاضر میشوند
گفتم همین حالا خواهی دید چه واقع خواهد شد جواب داد من (شیر علیخان) را پاره میکنم با وجودیکه
خیلی ملول و مایوس بودم نتوانستم خود را از خنده ضبط نمایم زیرا که دیدم هنوز در حالت
مست است چون لشکری بجهت جنگ با ما حاضر نبود و چند نفری هم که همراه من بودند باطراف
فرار نمودند دشمن هم مشغول غصرف نمودن توپهای ما بود من در خیال فرار افتاده بودم
لیکن دشمن اطراف مرا گرفته بود اتفاقا یکدسته از سواره دشمن دسته کوچکی از سوارها
ما را تعاقب نموده قریبا دیگر و نزدیکتر به من قسم بآنها ملحق شده تا یکم فرسخ داخل آنها
تاختم همینکه موقع بدستم آمد تغییر وضع داده از میان آنها خارج شدم و بچند نفر از سوارهای
خودم که در تجسس من بودند رسیده و با همین چند سوار بطرف چشمه عطف عنان نمودم
در بین راه بعمویم ملحق شده واقعه را با و اطلاع داده گفتم شما حره ای مرا قبول میکردید
حالا باین بیقه گرفتار نمی شدیم از عمویم پرسیدم پیست بار خزانه سکه طلا که بشما سپرده
بودم کجا است جواب داد خبری از آنها ندارم زیرا که من خوابیده بودم خزانه دار
خزانه را حرکت داده بود گفتم خزانه را بشما سپرده بودم نه بخزانه دار با این حالت شکست
خورده پول هم نداریم چه خواهیم کرد چون راه بلخ را برف گرفته بود نتوانستیم بآنجا مراجعت
نمائیم لهذا مجبور شدیم بطرف کوههای دزیری روانه شویم قبل از اینکه مصمم حرکت شویم قریب
سیصد نفر سواره دشمن ظاهر گردیدند من فدری بطرف دست راست خود دیدم که منجمد
شده بود فوراً با چهار سوار بآنطرف عبور نمودم بقیه سوارهای مراسوارهای دشمن تعاقب نمود
در حالتیکه از طرف دیگر رودخانه آنها را میدیدم همه را اسیر نمودند از مشاهده این حالت


فصل چهارم
۱۰۰
خیلی متاثر شدم زیرا که نمی توانستم بآنها کمک بدهم طرف عصر عمویم با (عبدالرحیم خان)
و سیصد نفر سوار بمن ملحق شدند نزدیک بشب خسته و پریشان و دل شکسته و از پای
درست بگردیدیم در قلعه ند بود دو ساعت راحت نموده مجدداً سوار شده یکساعت از طلوع
آفتاب گذشته وارد سرروضه شدیم اهالی آنجا بخیال اینکه ما از شکر (شیرعلیخان) هستیم
جمعیت زیادی از آنها بیرون آمده گلوله بطرف ما انداختند بعد از اینکه ما را شناختند
معذرت خواستند و ملکها و آخوندهای آنها آذوقه بجهت ما و علوفه بجهت اسبهای
ما آوردند یک نفر آخوند یکدانه جام آبخوری مسی بمن تعارف نمود دیگری آفتابۀ بمن داد
خودم غلیانی و قدری تنباکو خریدم چون دو روز بود غلیان نکشیده بودم غلیانی کشیده خیلی
محظوظ شدم تمام دارائی من این وقت منحصره بود بیک جام مسی و یک آفتابه و یک
غلیان و یک گلیم کوچکی که هم فرش زیر پا و هم بالاپوش من بود و لباسیکه در برداشتم
با یک شمشیر و یک کمربند و یک شش لوله و یک راس اسب چند روز قبل در غزنه کیا
هشتصد هزار طلای بخارائی و بیست هزار اشرفی سکه هندوستان و بیست هزار مثقال
طلا و یازده لک روپیه کابلی و پنج لک روپیه قندهاری که مساوی روپیه هندی میباشد
و ده هزار ثوب خلعت موجود بود و بقدری کفایت دو هزار نفر که هر روزه با من
غذا میخوردند از ظروف آشپزخانه مینا داشتم مالک یکهزار نفر شتر بودم در حقیقت
من از دیگر اهالی افغانستان متمولتر بودم از این نقره دلتنگ نبودم ولی بجهت اینکه از تمام
نوکرهای مهربان و اخلاص کیش خود که مرا بجهت پرورش کرده بودند و حالا نمیدانستم
بسر آنها چه آمده است و از آنها دور افتاده ام ملول و غمگین بودم عصر آن روز از سرروضه
حرکت نموده (امیر محمد) نامی را که از طایفه خروتی بود راه بلد برداشته عازم (پیربال)شده
سه ساعت از شب گذشته وارد آنجا شدیم پیاده شده در قلعه زمینی که برف را


فصل چهارم
۱۰۱
از آنجا پاک کرده بودند فرود آمده آتش فروختیم که رفع سرما کرده باشیم اهالی قلعه
چپرا آمدند با ما مذاکره نمایند با آن مشغول کردیدیم در بین این نزاع عمویم و سوار ها
ما سوار شده رفتند و مرا تنها گذاشتند طولی نکشید که موقع یافته اسبی را که یکی از اهالی پریا
میخواست سوار شود از او ربوده پایم را برکاب گذاشته روی اسب جستم شخص مذکور
خواست مرا از اسب پائین کشد شمشیر خود را کشیدم مشارالیه مرا واگذاشت من هم حجانباً
تاخته خود را بعمویم رسانیدم عمویم از دیدن من متحیر گردید از آنها سؤال کردم چرا مرا تنها
گذاشته فرار نمودید جوابی بمن ندادند چون از ماها کسی راه بلد نبود سرگردان بودیم بکدام
طرف برویم بین خودمان مشورت میکردیم من مصلحت دادم تا صبح بهمین منزل میکنیم صبح
میتوانیم راهرا پیدا نمائیم صلاح مرا همه قبول نموده روی کوهی فرود آمدیم آتش افروختیم
عمویم گفت شعله آتش را می بینند واز ما تعاقب خواهند نمود بهتر است متحمل سرما
شده آتش روشن نکنیم من گفتم این طور که جرئت نیستم و این مخاطره را برخود هموار مینمائیم بزرگ
اگر آتش نداشته باشیم دست و پای همراهان از شدت سرما معیوب خواهد شد طولی نکشیده
چهل نفر از طایفه ضروتی آمده گفتند ما بستر ی شما بودیم برهنمائی شعله آتش شما را پیدا
کردیم و آنها خانهای خود را بجهت ما تخلیه نموده آذوقه بجهت ما وعلوفه بجهت اسبهای آوردند
وهمه قسم پذیرائی از ما کردند بجهت اینکار از آنها خیلی امتنان دارم صبح راه بلدی از آنجا
گرفته آنها را وداع نموده قریب بغروب بقلعه طایفه پیرکوتی رسیده غفلته براهالی انجادر
شدیم آنها خواستند دروازه قلعه را بروی ما به بندند ولی من بدون تامل اسب تاخته داخل
قلعه شدم و همراهان هم عقب سر من رسیدند اهالی قلعه مجبوراً از ما پذیرائی نمودند و حوش
کردند مهمان آنها باشیم ما قبول نکرده فقط چائی صرف نموده مجدداً حرکت کردیم ولی را
بلدا دشتیم چون بهر طرف راهها و دره های زیاد بود متخیر بودیم که راه صحیح کدام است


فصل چهارم
من جلو افتاده همراهان گفتم از عقب سر من بیائید رفتم تا بآبادی رسیده راه بلدی از آنجا
گرفتم تقریباً یک فرسنگی رفته بودیم یک سواری بما رسیده پرسید شما با کیستید وقتی که مطلع
شد من عبدالرحمن هستم اسب تاخته نزد من آمده پاهای مرا بوسید گفت من نوکر قدیمی
پدر شما و نوکر جد شما (امیر دوست محمد خان) بوده ام واقعات زیادی که در زمان طفولیت من واقع
شده بود بخاطرم داد چون پیشه مشارالیه راه بلدی بود میخواست با ما بیاید من با و اعتماد نمودم
مشارالیه گفت از اینجا تا ولایت وزیری براه راست دو روز مسافت دارد ولی من
میتوانم شما را از راهی نزدیکتر از بالای کوه مرتفعی ببرم که عصر امروز وارد آنجا شوید عمویم خوف
کرد که شاید این راه بلدی بخواهد ما را فریب دهد و اظهار داشت باید از همان راه دورتر برویم
ولی من یقین داشتم راه بلگه ما راست میگوید و بطرف کوه روانه شده وقتی بسر کوه بلندی
رسیدیم لشکریرا که معلوم میشد بتعاقب ما میایند دیدیم متحیر شدیم تمام سوارهای ما متفرق شدند
غیر از چهل نفر اشخاص شجاع که با من ماندند و اسامی بعضی از آنها بقرار ذیل است (عبدالرحیم خان)
(پروانه خان) که حالا نایب سپه سالار است (عبدالله خان) که حالا فرمانفرمای ترکستان
و قتغن میباشد (جان محمد خان) که حالا خزانه دار میباشد (فرامرز خان) که حالا سپه سالار
هرات است (سعید خان) که حالا کرنيل فوج خاصه است (محمد شیر خان) که حالا كرنيل سوار
نظام میباشد (احمد خان) رسالدار که در سمرقند فوت شد (محمد الله خان) رسالدار
(حیدر خان) که او را در قندهار سپه سالار مقرر داشته بودم ولی مشارالیه بسبب
ظلم و تعدیات خود مجبور شد بولایت کابل فرار نماید (گامدان نایب الله خان) (کرنیل منصور
علی) (کرنیل محرابجان) برادر جنرال نصیر خان (میر علم خان) که حالا ادیج جنرال توپخانه
میباشد این اشخاص با چند سوار برگشته با دشمن مقابل شدند ولی دشمن بجهتی که معلوم نشد
همانطور که بغتةً ظاهر شده بودند تقریباً دو سوار خود را بعقب گذاشته مابقی متفرق شدند


(۱۰۳)

فصل چهارم

این ده سوار همینکه ما تفنگهای خود را بطرف آنها شلیک نمودیم فرار کردند پس از رفع
این مخاطره روانه شدیم بعد از طی چند فرسخ بسوارهای خود عمومیم رسیدیم وقتی بکوه دیگر
بالا رفتیم دویست سوار دیگر از همان سوارها از ما جلو گیری نمودند چون در اینجا تعداد ما تقریبا
سیصد نفر بود پیاده شده بجنگ حاضر شدیم قبل از شروع جنگ خواستم با آنها تبادل نمایم
که جنگیدن بدون جهت برای آنها صرفه نخواهد داشت آنها جواب دادند شما پنجنفر از همراهان
زخمی کرده اید حالا خیال داریم تلافی نمائیم لہذا من سوارهای خود را بسه دسته منقسم
نموده یک دسته را بطرف دست راست و یکدسته را بطرف دست چپ بزمین مرتفعی
فرستادم و با دسته سوم بدشمن حمله نموده چون اطراف خصم را گرفته بودیم بزودی مغلوب شدند
ما هم مجددا براه افتادیم طولی نکشید که قلعه جات ولایت وزیری موسوم (بهرم) نمودار گردید عمویم
که اهالی آنجا را میشناخت مراسلاتی ملکهای آنها نوشته بتوسط راه بلد خودمان بآنها
فرستاد پس از وصول این مراسلات صد سوار از آنها باستقبال ما آمدند و تقریبا نیز
تقر پیاده آنها بجهت احترام ورود ما دحل و سرنا میزدند تا دو روز از ما پذیرائی کردند آسیا
مارا هم علوفه دادند ما اصرار کردیم بعوض این مهمانی پول از ما بگیرند قبول نکردند ( عبد الله خان ) پسر
(عبد الرحیم خان ) دویست طلا که با خود داشت بمن داده بود و تمام نقدینه ما همین مبلغ
بود و ( عبد الله خان ) این پولها را در بند قطار فشنگ خود دوخته بود همینکه ما از مجاور
با ما روتهائی فشنگ سیاه شده بود پس از اقامت دو روز مجددا حرکت نموده یکی از قطعا
دیگر این ولایت منزل کردیم اهالی آنجا قیمت ملزوماتی که از آنها گرفته بودیم خواستند از این
مسکوکات خواستم بانها بدهم گمان کردند این سکه ها پول سیاه است قبول نکرده مطالبه
روپیه نقره نمودند مطلع شدم که (شیرجان) یکهزار روپیه نقره با خود دارد خواستم طلاهای
خود را با روپیه های او مبادله نمایم مشار الیه انکار نموده گفت که طلاها را از شما قبول میکنم


فصل چهارم
(١٠٤)
از من چطور قبول خواهند کرد آخر مجبور شدم غفار را گرفته یک صد عدد طلا در عرض
باو دادم و با این آذوقه بجهت همراهان وعلوفه بجهت اسپها ابتیاع نموده دو روز دیگر وارد
قلعه‌جات ملک آدم خان وزیری شدیم مشارالیه از ما خیلی پذیرائی نموده شب بقلعه او مهمان
شدیم روز بعد بقلعه دیگری رسیدیم اهالی آنجا از ما پذیرائی نموده مهمان ما دادند از آنجا
راه انه شده ملکهای هر دو قلعه که از ما راه بلدی میکردند با ما وداع نموده بقلعه‌جات خود
مراجعت کردند ما وارد قلعه داوه شدیم این قلعه در آخر خاک افغانستان و نزدیک سرحد
هندوستانست چند روز قبل اتفاق عجیبی بجهت من رخ داد که باید بیان نمایم چون از
وقت شکست خودمان تا شب اولی که داخل خاک وزیری شدیم هیچ غذائی نخورده بودم
بسوارهای خود گفتم خیلی گرسنه‌ام و میل بگوشت پخته دارم همراهان فقط یک روپیه با خود
داشتند با این پول قدری گوشت و پیاز روغن خریدند چون دیگ غذا پختن همراه
نداشتیم و اهالی آنجا هم دیگچه‌های سفالی داشتند همراهان بعد از جستجوی زیاد یکدیگ
آهنی پیدا کردند قدری از گوشت را کباب کردیم قدری را بدیگ انداخته مشغول طبخ
شدیم دیگ را بچند تکه چوب و یک تکه ریسمان بسته روی آتش اویخته بودیم همینکه میخواستم
مطبوع خود را از دیگ بیرون بیاوریم سگی بکمان اینکه طناب دیگ روده حیوانی
میباشد طناب را بدهن گرفت کشید دیگ طناب را با خود برد سوارها دویدند نگذارند ولی
مطبوخ تمام ریخته بود در این فقره قدرت کامله خدا را مشاهده نمودم که سه روز قبل
یکنفر شتر داشتم که اسباب کارخانه مرا حمل میکردند و حالا سگی دیگ را با غذای
آن کشیده میبرد از این واقعه که نهایت ذلت بود تبسم نموتم که نان خشکی خورده خوابیدیم
(سردار محمد خان) که عمویم او را دبیقاجی و خوست نزد دائی خود فرستاده بود با چهل سوار
و (جنرال علی عسکر خان) و معاذالله در قلعه داوه بما رسیدند چند روز بعد عید اضحی رسید


فصل چهارم
۱۰۵
اهالی داده در نماز عید با ما شامل شده بانها شیرینی و عمامه با خلعت داده از انها پذیرائی
نمود اخراجات ما در اینجا خیلی زیاده شده بود زیراکه تعداد ما تقریبا ششصد نفر بود و بجهت
پول خیلی دست تنگ بود م در این موقع نمیتوانم بگویم چه قدر خشنود شدیم که نوکر عبدلرحمن جان)
از کابل پیاده آمده دو ہزار اشرفی بجهت ما با خود آورد از این خدمت و وفا دارمی این شخص
ہمہ ما از دل و جان ممنون و تشکر او کردیم این شخص با نزاخر اند و (عبدالرحمنجان) بود درین
مسافرت چون کفشن بپایش نداشته پاهای خود را که مجروح شده بود با پارچه های کهنه پیچیده
بود مشار الیه مرخصی خواست بکابل مراجعت نموده از عیال (عبدالرحمنجان) پرستاری نماید
دینز اگر دیگر خدمتی داشته باشیم انجام بدهد اجازه مراجعت با و داده خواستم اسی با و بدهم
قبول نکرد پیاده رفتن را بر خود گوارا نمود بسبب اینکه شاید ما اسب را بجهته خود لازم داشته
باشیم اشرفی ها را با بیست ہزار روپیه مبادله نموده بعضی دواها و ملبوسات و آذوقه بجهت
همراهان ابتیاع نمودم در اینوقت کاغذی از دو نفر صاحب منصبان انگلیس از محال بنو و
پشاور بعمویم رسید نوشته بودند سبب توقف شما در دا ده چیست و چرا بخاک انگلیس داخل نمیشوید
عمویم جوابی قریب باین مضمون نوشت (بعد القاب ہر وقتیکه فرمانفرمای هندوستان کاغذ
دعوت نامه نوشت و متعهد شد که ما از آب سند بانطرف بنزد انوقت خواہیم آمد) عمویم
گفت مراسله مذکور را بمهر میر نمایم من انکار نموده گفتم هیچوقت فائده از دوستی انگلیسها
ندیده ام و اگر شما بعد از اینکه یک دفعه از انها فریب خورده اید باز هم بخواهید بانها اعتماد نما
خودتان بتنهائی تشریف ببرید و پرسیدم پس از اینکه از راولپندی مراجعت کردید رای شما
در باب انگلیس ها چرا اینقدر تغییر یافته حال آنکه در انوقت شما از سور رفقا بانها شکایت
مینمودید عمویم جواب داد رای من حالا بقرار سابق است و هیچ خیال ندارم داخل خاک
انگلیس شوم این ارسال و مرسول را میخواهم مشغولیتی بجهت خود قرار دهم گفتم شما در روغ


فصل چهارم (۱۰۶)

گفتن را مشغولیت میدانید این عادت خوبی نیست صریحاً جواب بدهید که خود را تحت حکومت آنها نخواهید اورد زیرا که امید نفعی از آنها نداریم آخر الامر عمویم بقراریکه صلاح داده بودم بهمین قدر که اسم من در مراسله نوشته شد و کفایت میکند عمویم رنجیده خاطر گردید آخر متغیر شد و مهر خود را شکسته خورد نمودم ولی بقاصد گفتم پیغام شفاهی از طرف من باین مضمون ببرد (من هیچوقت با شما سروکاری نخواهم داشت زیرا که شما دشمن دوستان من هستید و دشمن دوستان من خواهید بود) قاصد مذکور پیش اور ونبام مراجعت نمود گمان دارم پیغام مرا رسانیده باشد هشت روز دیگر در اوادج توقف نموده عازم کانی گور شدیم بعد از مسافرت پنچروز بآنجا رسیدیم هفده روز در آنجا اقامت نمودیم اسبهای ما قدر بکمال آمدند زیرا که علف سبز زیاد اسمی بود در اینجا تبی بمن عارض شد و پنجروز افتاده بودم بعد عازم وانم گردیده سه روز در آنجا اطراق کردیم بعد از ان از رودخانه کوکل عبور نموده بساحل طرف مقابل رسیدیم همینکه انطرف رسیدیم دیدم از عقب کسی دویده میاید و تفنگ بدست گرفته حرکت میدهد (علی عسکر خان) را مراجعت دادم به بیند کیست و چه میخواهد (علی عسکر خان) مراجعت نموده دید این کسیکه ما مرد میگمان میکردیم زنی میباشد که طایفه وزیری او را در سن دوازده سالگی رافغانستان دزدیده بودند و حالا بیست ساله میباشد این موقع را مغتنم دانسته بما پناه آورده است مشارالیها را تسکین داده اسبی با و دادیم سوار شود وقول دادیم او را به پدر و مادرش برسانیم از مقام مذکور عازم شده وارد خاک طایفه شیرانی شدیم در آنجا فقط دو آبادی بیشتر نبود و اهالی آنجا آذوقه نداشتند فقط یک گوسفند و چهار بز و سه مرغ بجهت فروش حاضر کردند در این وقت تعداد همراهان ما سیصد نفر بود دیگران ما را گذاشته به بنو رفته بودند این حیوانات را ابتیاع نموده بهر قسمی بود گذران کردیم روز بعد وارد یکی از قلعه های طایفه کاکری محال ژوب شدیم در آنجا آرد و روغن


فصل چهارم
۱۰۷
وگوشت وغذاهای پخته بجهت آذوقه دو روز تحصیل نموده بعد با هم همین کار رهسپار گردیم بعد
از این وارد قلعه موسوم (ده برنج) شدیم در آنجا تهیه آذوقه نموده علاوه براشیائیکه لازم داشتیم
اهالی آنجا مقدار زیادی از بهتر قسم آذوقه آورده اصرار نمودند خریداری نمایم چون لازم ندیدیم
از ابتیاع داشتن انها انکار کردیم اهالی انجا اشیاء مذکور را بزمین گذاشته رفتند
صبح روز دیگر چون آمدند دیدند آذوقه آنها را دست نزده ایم و نمی توانند ما را مجبـور بخریدن نمایند
بکمال کراهت اشیاء خود را بردند و متصل مرادشنام میدادند ما حرکت نموده چند فرسخی
رفته بودیم دیدیم تقریباً دو هزار نفر در راه منتظر ما ایستاده شمشیرهای برهنه در دست
دارند یکی از آنها جلو اسب عمویم را گرفته قبل از اینکه عمویم بخواهد شمشیر خود را بکشد من تاخته خود را
رسانیده تفنگ خود را بسینه شخص مذکور حواله نموده تهدیدش کردم که تپرا خواهم زد شخص مذکور
جلو اسب را گذاشته پرسیدم چه میخواهید جواب دادند اسم این ولایت (ژوت) است
اکه هر نفری بیست روپیه باج ندهید نخواهیم گذاشت از اینجا عبور نمائید گفتم اگر حرف
شما را قبول نمائیم تمام ولایت کاکهارا تهدید نموده همین طور از ما مطالبه باج خواهند کرد
از پرداختن باج انکار نموده حاضر جنگ شدیم وقتی دیدند بجهت جنگ حاضر شده ایم اظهار
دانشمند شوخی میکردیم راه، را واگذاشته قبل از اینکه وارد منزل شویم پیر مردی
با ده نفر اتباع خود عمامه سفیدی برسر با ریش بد و طرف بناگوش او بافته و آویخته بود
چاقوی بدستش در سر راه پیدا شد دو نفر از اتباع این ہیکل عجیب جلو آمده بعمویم گفتند مارئیس
این ولایت هستیم همینکه پیر مرد مذکور رسید این دو نفر با تعظیم نموده بما گفتند این شخص سید
مقدس مرشد ما میباشد این حرف را عمویم شنیده برخواسته دستش را بوسیده او را در پهلوی
خود نشانید من از اینگونه اشخاص مزور دیده بودم و از ہیکل او در شک بودم که عقیب
این تقدس ظاہری مقصودی خواهد بود عادت من این بود هر قلعه تازه که میرسیدم میان


۱۰۸
فصل چهارم
قلعه رفته با بعضی از اهالی آنجا آشنائی میکنم و چند روپیه بانها میدادم که از وضع احوالات
آنجا مرا مطلع دارند وقتی از احوالات این شخص تحقیق کردم گفتند این پسر مرد دزد معروفی
میباشد و دسته صد نفر قطاع الطریق همیشه با اوستند فعلا چهل نفر آنها را با خود آورده است
که اموال شما را غارت نمایند از این فقره عمویم را مطلع ساختم با ور نکرده به پسر خود (محمد حسن
خان) گفت این شخص مقدس امشب در اردوی ما مهمان خواهد بود مقارن غروب آفتاب
چند نفری را دیدم اطراف چاههائیکه نوکرهای ما میخواستند اسبهای خود در آب بدهند گردش کردند
وقتی مشاهده این وضع را کردم و ضمنا منتظر بروز خیانتی بودم این تدبیر بعمل آوردم
که اسبهای خود را دسته دسته نموده و با هر دو دسته مستحفظ زیادی مقرر نمودم که آنها
را در نقاط مختلفه با وقات متفاوته بجهت آب دادن ببرند و نزدیک چاههای آبی که متصل
اردوی ما دزدها در انجا منتظر و مترصد بودند که اسبها را بجهت آب دادن آنجا خواهند
نردند باین قسم تمام اسبهای ما که سیصد راس بودند سالما باردو مراجعت کردند عمویم
و پسرش تقریبا پنجاه راس اسب داشتند همراهان آنها که از اسبها پرستاری میکردند
بعمویم گفتند اشخاصی که اطراف چاه را گرفته اند نمیگذارند نزدیک چاه برویم مرشد مذکور
ظاهرا متغیر نموده گفت خودم با اسبها رفته حکم میدهم نوکرهای شمار بگذارند اسبها را آب
بدهند قدری که رفته بود مهترها را جلوتر فرستاد که باد لو آب بکشند وقتی مهترها مشغول آب
کشیدن شدند مرشد و همراهان اوسی راس اسب سوار شده فرار نمودند و بیست راس
اسب را سواره های ما از آنها گرفتند و چند نفر سوارهای ما زخمی شدند وقتی این سوارها
مراجعت کرده این اتفاق را اظهار داشتند من حاضر بوده بعمویم خیلی خندیده گفتم امروز
بعد از ظهر این مسئله را بشما گفته بودم شما حرف مرا قبول نکردید گو یا شما این شعر را نجار
ندارید که گفته اند ای بسا ابلیس آدم رو که هست پس بهر دستی نباید داد دست


فصل چهارم
۱۰۹

عمویم و پسرش (محمد سرورخان) تمام شب تاسف اسبهای خود را داشته مشغول
پرستاری مجروحین خودشان بودند منزل روز بعد را همراهان عمویم مجبور شدند دو نفری بيك
اسب سوار شوند پس از یازده روز دیگر بعد از ظهری بقلعه که در خاك دکاکیا بود وارد شدیم
در اینجا همراهان من بجهت خودشان آذوقه تحصیل نمودند من گرسنه گوسفندی چاقی
بجهت خود برآمدم گوسفندی پیدا کرد بیست روپیه قیمت آن را بصاحبش پرداخته و
میخواستم گوسفند را ذبح نمایم صاحبش گفت از فروختن گوسفند منصرف شده ام گوسفند مرا
پس مدهید حاضر شدم گوسفند را پس بدهم مجدداً راضی شد لهٰذا گوسفند ذبح کردند وقتی دید گوسفند
ذبح شده پول را نزد من انداخته گفت گوسفند مرا زنده نمائید جواب دادم اینقدر قدرت
ندارم گوسفند ترا جان بدهم اگر میل داری پس گوسفند را با پول برای خود ببر مشارالیه بازهم
راضی نشده اصرار نموده گفت باید این کرامت را بنمائید مجبور شدم در این موقع حیله
برانگیزم آخوندی نزدیک ما ایستاده بود متوجه او شده گفتم اتصالا بشما فحش میدهد از
شنیدن این حرف آخوند متوجه صاحب گوسفند شده من فوراً بصاحب گوسفند گفتم هر قدر
میل داری بمن فحش بده ولی بعیال این شخص مقدس که از اولیای خدا است چرا فحش میدهی
آخوند متغیر شده بصاحب گوسفند بجهت اینکه چرا بعیالش فحش داده است گفت ای
خوک چه میگویی صاحب گوسفند در عوض با و فحش داده با یکدیگر مشغول زد و خورد شدند
من گوسفند و پولها را برداشته از میان بدر رفتم و آنها را گذاشتم تا خودشان قطع
ما بقال نمایند نیمی از اهالی آنجا بحمایت آخوند و نیمی بحمایت صاحب گوسفند برخاستند
بعد از زدوخورد زیادی مردم میان افتاده آنها را آشتی دادند بعد از یکدو ساعتی دیدم
صاحب گوسفند دو ظرف ماست و دو مجموعه نان و یکبره کباب شده تعارف آورده تعظیمی
بمن نمود باو گفتم چند ساعت قبل خیلی جسور بودی حالا خوب با ادب شده و از صحبتهای او دریافتم


فصل چهارم
۱۱۰
مرد معقولی میباشد پرسیدم چرا بهانه گوسفند میخواستی نزاع نمائی جواب داد ( محمد سرور
خان ) در قندهار با من بد سلوکی کرده بود حالا میخواستم در عوض از شما تلافی نمایم گفتم محمد
سرور خان ) همین جا حاضر است چرا بعوض او با من جنگ کردی جواب داد چون شما (محمد سرور
خان ) را بحکومت قندهار مقرر داشته بودید من شما را مسئول میدانستم چند ساعتی با نمد
صحبت نموده شخص مذکور بمنزل خود مراجعت کرد من هم استراحت نمودم روز بعد مجدداً
عازم راه گردیدیم در حالتیکه با د شدیدی با گرد و غبار میآمد وقتی نزدیک منزلگاه رسیدیم
گفتند کرده طایفه انجا با دو سوار باستقبال شما میآید باید پیاده شده با او بغل
کشی نمائید عمویم از من پرسید چه باید کرد گفتم قبل از اینکه مصمم شویم چه باید کرد جلو رفته تحقیق
مینمایم فوراً روانه شده دیدم دو نفر بطرف ما میآیند از یکنفر اینها پرسیدم پادشاه شما
کجاست جواب داد این رفیق من پادشاهست این شخص را که پادشا میگفتند
پیر مردی بود پوستی مندرس در بر داشت که از پارچهای الوان جا با نیگه پوشش سورا
شده بود وصله کرده عمامه چرکی بسرش که از شدت چرک معلوم نمیشد چه پارچه است،
در زیر عمامه کلاه نمدی در ازی بسرش در عوض کفش جوراب پشمی بپایش مادیانی سوا
که از لاغری پوست و استخوانش مانده سگهای کوچک بزالغای مادیان بسته زینی از چوب
خشک به پشت مادیان گذاشته بجام مادیان از ریسمان و زنگها با و آویخته بود من از مشاهده
این هیکل با شان و شوکت تبسم نموده نزدیک او رفتم گفتم حیف است پیاده با امیر ما بغل کشی
نمائید بهتر است سواره از او خوش آمدی بگوئید پادشاه مذکور قبول نموده
با من اسپ تاخته نزد عمویم مراجعت نموده گفتم که شاه جهان پادشاه بدون اینکه
پیاده شوید از شما پذیرائی خواهد نمود وقتی بیکدیگر رسیدند اسپ عمویم از این هیچگل غر
و صدای زنگها رمیده بجای جست و خیز را گذاشت عمویم خیلی ترسید فریاد کرد در این


فصل چهارم
۱۱۱

من خندیده گفتم هرگز قدرت ندارم بین دو پادشاه مداخلت نمایم عمویم فریاد زد بخاطر خدا
فکری بکن والا اسب مرا بزمین میزنند این موقع مزاح نیست گفتم اگر چیزی انعام لطف کنید نمر
بشما معاونت خواهم نمود عمویم شمشیری بمن وعده نمود قبول کرده اول اسب عمویم را
آرام نمودم بعد نزد شاه جهان پادشاه رفته از او خواهش نمودم با من بیاید تا بجهت
پذیرائی همراهان عمویم تهیه نمائیم مشارالیه گفت آبگوشت بزی با چهل گرده نان ذرت
تهیه دیده‌ام گفتم مهمانی خیلی بزرگی است بلی باید جلوتر رفته انتظامات را ملاحظه نمایم
باین بهانه او را از اسب عمویم دور نموده ربع فرسخی رفته بودیم گفتم بعضی لزومات را از خاطر محو
کرده‌ام باید مراجعت نموده با خود بیاورم مشارالیه اول قبول نکرد بدون من برود
وقتی با و گفتم میخواهم بروم بجهت شما شیرینی بیاورم خیلی مشعوف گردید فورا راضی شد
من نزد عمویم مراجعت نموده پرسیدم در باب این پادشاه بزرگ چه خیال میفرمائید
خیلی خندید وقتی وارد قلعه شدیم پادشاه نامذتی پیدا نشد تجسس او برآمدیم اخرالامر در کلبه
از پوشال ساخته بود او را پیدا کردیم بمن گفت فرستاده‌ام بجهت پختن غذای شما هیزم
از جنگل بیاورند هنوز نیامده اند نان هم هنوز پخته نشده زیرا که تاوه آهنی ما را بجهت
عروسی بخانه برده‌اند گفتم عیب ندارد اگر بجهت خوردن چیزی ندارید بهر حال مهمان شما
هستیم فرستادم بجهت ما آذوقه آوردند از اهالی آنجا جویا شدم این شخص پادشاه
سر کرده شما میباشد جواب دادند بلی گفتم واقعا خیلی مردمان عاقلی هستید که همچو پادشاه
با قدرت را بحکومت خود مقرر داشته‌اید و هرچه بیشتر بآنها تعریف نمودم خوشنودتر
میشدند شب را در جنگل بسر برده روز بعد پادشاه آمده بمن گفت منزل دیگر شما در قلعه پسر
عمویم (دوست محمد) میباشد او بهتر از من پذیرائی خواهد نمود خوبست صبح زود حرکت نمائید
ما راه بلدی میخواستیم مشارالیه گفت خودم با شما میآیم عمویم گفتم شاید در این مقصود


فصل چهارم
۱۱۲
باشد ولی عمویم این قسم خیال نمیکرد بهر حال حرکت نمودیم آخر منزل پای کوه بلندی سیدیم
روز بعد از کوه دیگری گذشته از قلعه که آبادی نداشت عبور نمودیم عمویم گفتم این راه بیه
شیطان ما را از بیراه میبرد و ما علوفه بجهت اسبها و آذوقه بجهت خود نداریم هرگاه
آذوقه دو روزه با خود نداشتیم حالا چه میکردیم وقت شب در بیابان منزل نمودیم روز بعد
(دوست محمد خان) با دو هزار نفر همرهان خود باستقبال ما آمد قبلاً شخصی را فرستاد
ابلاغ داشته بود بجهت پذیرائی شما حاضرم (دوست محمد) از ما جویا شد چرا از این راه
سخت آمده و از راست نیامده اید وقتی مطلع شد راه بلد ما پسر عموی او میباشد خواهش کرد
او را بمن بسپارید زیرا که دشمنی بمن کرده است که میخواست شما را از راه کوهستان برده
بمنزل من نرسید و در نیائید و میخواست باین جهت اسباب بدنامی مرا فراهم بیاورد گفت
باید مسافرت کثر زیادی را مراجعت نموده بخانه او برویم که از ما پذیرائی نماید و چرس
سجت کشیدن ما آذوقه بجهت همرهان ما حاضر نموده است بعمویم گفتم اگر شما حرف مرا قبول
میکردید این اتفاق برای ما نمی افتاد حالا بین این دو شیطان چه باید کرد در اثنای این
صحبت چند نفر دزد که (دوست محمد) آنها را فرستاده بود هر چه از ما بدستشان بیاید
بربایند خواسته بودند بنه ما را بچاپند همرهان ما از آنها را گلوله زده زخمی کرده بودند شانها
از این واقعه مطلع شد گریخت و پنهان شد من صلاح دادم باید شبانه حرکت نماییم در
همراهان (دوست محمد) بما حمله خواهند نمود اخر الامر شاه جهان را پیدا نموده با و گفتم چرا
پنهان شدی تو ما بانجا آورده حالا هم باید ما را مراجعت بدهی مشارالیه گفت از جهای
اینکه مبادا شما مرا (بدوست محمد) که دشمن من است بسپارید پنهان شده بودم با و وعده
دادیم که همچو خیالی نداریم و تمام شب با او راه رفتیم سرما هم خیلی شدت داشت و هیچ آباد
در راه نبود که بتوانیم تحصیل آذوقه نماییم تا اینکه عصر روز بعد وارد قلعه خراب شدیم انجا هم آذوقه


فصل چهارم
(۱۱۳)
ممکن نمیشد من از این سلطان الشیاطین پرسیدم اهالی این قلعه کجا رفته اند جواب داد مردمان
ینجا در بهار میآیند همینکه هوا سرد میشود باین کوهی که در مقابل ما میباشد میروند باو گفتم بر پدر
لعنت اسب و آدم از رفتار فروماندیم این همه صدمه نتیجه شرارت تو میباشد مشارالیه گفت
بهتر است شما خود بکوه و اهالی این قلعه را آنجا دیده آذوقه از آنها بگیرید چرا که من
نمیتوانم با شما بیایم به سبب این طایفه با من و خانواده من دشمن هستند خیلی مسرور شدیم
که از شر همچو شخصی آسوده شویم فوراً او را مرخص نموده بعد از غروب وارد کوه شده نزدیک
آبادی طایفه که راه بلد گفته بود رسیدیم طایفه مذکور او را خیال کردند ما سوارهای معاند
آنها هستیم بجهت جنگ حاضر شدند بعد که فهمیدند با کمال مهربانی از ما پذیرائی نمودند
ما ما غذا خورده و اسبهای خود را علوفه داده مسرور شدیم دو روز مهمان آنها بودیم قیمت
آذوقه هم که بما داده بودند مطالبه نکردند بعد از آن از راه کوتل سایری) عازم پشکت گردیدیم
چون وارد قلعه که مستقل (پشگت) بود شدیم جاسوسی بمن خبر داد که حاکم آنجا چهل هزار روپیه
از بابت مالیات انجا جمع نموده خیال دارد بقندهار بفرستد با عمویم مشورت نموده
گفتم شبانه میرویم و قبل از طلوع آفتاب بغته وارد پشکت شده پول را متصرف
میشویم و لی چند نفر از نوکرهای ما با مید انعام قبل از من حرکت کرده از خیالی که داشتم
حاکم را خبر داده این تدبیر را برهم زدند حاکم مذکور پس از اطلاع از این فقره چندین
نفر از قلعه جات اطراف جمع نمود قلعه خود را مستحکم نموده خوشبختانه یکنفر جاسوسی را قبلاً
فرستاده بودم که منتظر ورود من باشد شخص مذکور مراجعت نموده از خیانت بنجینر نوکر های
عمویم مرا مطلع نمود مقصود خود نایل نشده بکار یز و زین مراجعت نموده دو روز اینجا اقامت
نمودیم اهالی انجا خود را سید میگویند ولی گمان نمیکنم آنها مستحق اسم سیادت باشند بجهت این
که اخلاق حمیده و سخاوت و رحم صفات سادات است و این اشخاص دارای هیچیک از این


فصل چهارم (۱۱۴)
صفات نبودند اهالی آنجا خوش سیما و خوش هیکل و متمول میباشند ولی بین خودشان
خیلی مغایر و عادی بکشتن یکدیگر هستند و این معنی بالطبع همیشه منجر بنزاع میشود از اینجا حرکت نمو
وارد قلعه موسوم (بآب رکن) شدیم و در راه (نوشکی) تمام روز باران شدیدی باریده
خیلی سردی هم میوزید همه ما باران خورده دست و پای ما تا نزدیک بود از شدت
سرما معیوب شود بعد از زحمات زیاد وارد (نوشکی) شدیم اهالی آنجا بکمال محبت از ما پذیر
نمودند روز بعد حرکت کرده راه ما از بیابان قوم رازی میگذشت که هیچ آب نداشت لهذا
مجبور شدیم برگردیم بما گفتند اگرچه راه شما چهار پنج منزل دورتر میشود بهتر است از را
(خاران) بروید ولی من مصمم شدم از همین راه بیابان برویم و دویست شتر بجهت
حمل آذوقه کرایه نموده عازم کردیدیم از تفضلات الهی هر روزه باران میامد و بقدر احتیا
آب مهیا میشد بعد از ده روز نزدیک (چغانی) رسیدیم از شدت بارندگی راهها راسا بند
بود مجبور شدیم پیاده شده جلو اسبها را گرفته تا از نو در میان کل طی مسافت نمائیم در آخر
منزل آدم و اسب هر دو از کار افتاده بودند شخصاً غذائی طبخ نموده به همراهان خود که قریب
ضعف بودند دادم همه اسبها بزمین افتاده قادر بحرکت نبودند فقط یک اسب عربی سوار
خودم که نسلاً از اصطبل خاصه جدم بود ایستاده بود تا روز سخت بها کشیده روز سوم وار
(چغانی) شدیم و از اینکه خان آنجا از ما پذیرائی نکرد متعجب بودم چند روز آنجا مقام کردیم
بعد از دو هفته یکنفر از نوکرهای خان نزد عمویم آمده پیغام آورد که خان و میر اینجا اجازه میخوا
بجهت ملاقات شما بیایند من پرسیدم چرا در این چند روز نیامده اند جواب داد بخش اره
که تمام رعایای آنها بجهت چرانیدن اسبهای خود بصحرا رفته بودند حالا مراجعت نموده پا
نفر آنها جمع شده اند که خدمت شایانه خواهش آنها را پذیرفته خان مذکور پیاده با پانصد
نفر همراهان خود که عقب سر او بیک قطار میآمدند از قلعه بیرون آمده دو نفر بچه رقاص که


فصل چهارم
۱۱۵
یکی نه ساله و یکی دوازده ساله بود بجلو او میآمدند این رقاصها بکلی از شکل انسانی خارج بودند
هیچ لباسی غیر از لنگ کوچکی نداشتند موهایشان طوری ژولیده که هیچ وقت آب و
صابون ندیده بود در یکدسته هم سازنده داشتند این بود پذیرائی بزرگی که از ما کردند و پانزده
روز طول کشیده بود بیته کرده بودند مدت بیست و پنجروز در (جغائی) توقف نمودیم در
ظرف اینمدت اسبهای ما خوب بحال آمدند زیرا که کاه و علف زیادی آنجا بود مجدداً
عازم شده از کنار رودخانه (هیرمند بطر پلاک) رفته بعد از شش روز وارد (خیل شاه گل)
شدیم اسم اینجا باسم (شاه گل) که یکی از سردارهای بلوچی میباشد موسوم شده است
در این قلعه غیر از دو نفر پیر مرد دیگر کسی نبود اینها هم سعی میکردند کسی آنها را نه بیند وقتی
از آنها سؤ‌ال نمودم چرا قلعه را خالی گذاشته اید اول کفشد لشکر (امیر علیمردان امیر خان تا)
پسر کرده کی سردار (شریفخان) سیستانی میآید که اموال ما را چاپد از این جهت اهالی اینجا
بمقامی که نزدیک اینجا میباشد گریخته پنهان شده اند عمویم گفت اگر ما را بجائیکه پنهان شده
اند راهنمائی نمائید از آنها کمک خواهیم نمود پیر مردهای مذکور راهنمائی نمودند و (شا
کل) از ما پذیرائی نموده مشعوف گردیده و از اظهار اینکه برای کمک او حاضر شده ایم ممنون
شد مشارالیه ما را مهمان نموده نصف شب دو نفر از جاسوسهای او خبر آوردند که سوارهای ستا
از قلعه کیمنترلی انجا گذشته فردا وارد اینجا خواهند شد (شاه کل) بما گفت خیال دارم که
فردا با رعایا و اموال آنها جای محکم بالای کوه بروم عمویم از من صلاح پرسید گفتم اینها اگر
میخواهند بروند اگر (شاه گل) بلدی با مابدهد ما میرویم با سیستانیها مقابل میشویم (شاه گل)
راه بلد بماداد وقتی خودش بطرف کوه رفت ما بطرف دیگر روانه شدیم بعد از طی مسافت
چند ساعت غبار سوارهائی را که میآمدند دیده حاضر جنگ شدیم من با همراهان خود از عمویم جا تر رفته
صف جنگ را آراستم ولی سیستانیها از دیدن من چنان متعجب شدند که ابداً خیال جنگراننمو


فصل چهارم
(۱۱۶)
نزدیک شده رسیدند شماها کیستید جواب دادیم افغان هستیم نه بلوچ از شنیدن این
حرف رئیس آنها آمده با ما ملاقات نمود من عقب عمویم فرستاده بسوارهای سیستانی
گفتم مملکت (شاه گل) و رعایای او که تحت حکومت افغانستان میباشند امده اید وانه
سیستانیها به آنها کاری نداشته باشند رئیس سوارهای سیستانی قبول کرد که (بشاه گل) کاری
نداشته باشند مشروط باینکه (شاه گل) بسلام او بیاید تا حفظ شئونات او شده باشد من بجای
(شاه گل) گفتم بگذارند (شاه گل) بسلام بیاید ولی خواهر مشارالیه در باب سلامتی برادرش
چنان مضطرب بود که او را نمیگذاشت بیاید با نها گفتم هرگاه (شاه گل) را بگذارند با عموی من
من بطور ضمانت نزد آنها می مانم آخر الامر راضی شدند بعمویم تاکید کردم که (شاه گل) را
بعد از پنجروز مراجعت بدهد و پیشتر از این طول نکشد هفت روز گذشت (شاه گل) نرسید
همه اقوام او آمده ادعای ایفای وعده نمودند گفتند از وعده شما دو روز هم بیشتر صبر کردیم بیقین
داریم رئیس ما را اسیر نموده اند من بآنها اطمینان دادم که این قسم نخواهد بود و حاضر شدم برم
(شاه گل) را با خود بیاورم قبول نکردند گفتند تا وقتی که (شاه کل) اینجا حاضر نشود شما که
ما خواهید بود من دویست نفر سوارهای خودم را حاضر کردم باحتیاط اینکه مبادا بماند بیارند
طولی نکشید که اهالی آنجا مجتمعاً با شمشیر های کشیده آمدند من نصف سوارهای خود را حکم دادم
شلیک نموده و نیمی دیگر با شمشیر های خود حمله نمایند وقتی اینطور اتفاق افتاد آنها بطرف سنگر خود
فرار کردند من دویست نفر شتر آنها را گرفته بنه خود را بار نموده بهمان سمتی که (شاه گل) رفته بود
روانه شدم رعایای (شاه گل) فورا بعقب ما آمدند و از این حرکت خود معذرت خواستند
من آنها را با خود ببیستان برده در انجا شتر های آنها را رد کردم بعد از مسافت دورد
وارد قلعه شده بعمویم رسیدم تفصیل (شاه کل) را از لو جویا شدم اظهار داشت سیستانها
دوسه کرده دارند یکی (سردار شریفخان) سرکرده سوارهای سیستانی است و یکی پسر


فصل چهارم (١١٧)

سرتیپ (یوسفخان) هزاره سرکرده سواره (امیرعلیخان) و پسر سرتیپ (یوسفخان)(شا
گل) را اسیر نموده اظهارات مرا قبول نکرد ( این پسر سرتیپ یوسفخان مرحوم خان بابا خان
هزاره بوده است که سرکرده سوارهای غاینی و هزاره بوده است و از جانب میرعلیخان بسیستان
رفته بوده مترجم) من مستقیماً نزد رئیس مذکور رفته بدون پیاده شدن با او دست داد
پرسیدم (شاه گل) کجا است همینکه دانستم (شاه گل) در چادر او میباشد بآواز بلند
صدا کردم (شاه گل) بیا مشارالیه از چادر بیرون امده من از سرکردهٔ مذکور پرسیدم
(شاه گل) را چرا اسیر نموده اید جواب داد میخواستم او را نزد رئیس خود (میرعلیخان)
ببرم گفتم او را من فرستاده بودم و خود را بجهت مراجعت او بکیر و گذاشته بودم مشارالیه
رعیت شما نیست که او را نزد (علیخان) ببرید بعد (شاه کل) و یکنفر نوکر او را که با او اسیر
کرده بودند گرفته با دو نفر از سوارهای خود نزد اقوامش فرستادم و آنها از سلامتی او مشعوف
گردیدند بعد از توقف سه روز با سیستانیها عازم (سیستان) شدیم روز دویم کناره رودخا
(هیرمند) رسیده دیدم جمعی از سوارهای پسر (یوسف خان) هزاره که میخواستند طایفه
(شاه کل) را بکا پند حالا یکت خیل پانزده خانوار رعایای افغان مسخر هستند تا زند این خانوارها
خود را محکم نمود چند نفر از سوارهای اینها را بگلوله زده کشند و چند نفر را زخمی نمودند درین
بین اهالی قلعه جات اطراف جمع شده حاضر شدند با سوارهای هزاره جنگنند کارهای بخشیده
بود که ماسوارهای خود وارد شده بهمرامان خود حکم دادم سرکردهٔ هزاره را که سوارهای خود را
فرستاده بود این قلعه را تاراج کنند کاملا تنبیه نمایند باهالی انجا تسکین داده و عده کردم
بجهت امنیت اینها با دشمنهای ایشان شرایطی مقرر خواهم داشت پیاده شد خواستم کهطرا
قلعه بروم دیدم همه اینها برای جنگ حاضر شدند چون نتوانستم داخل قلعه شوم یکنفر نوکر خود را
فرستادم مطلب را بانها حالی نماید این شخص را اجازه دخول قلعه دادند مشارالیه بآنها


فصل چهارم
(۱۱۸)

حالی کرده بود که این همه زحمات را یکنفر سر کرده هزاره برای آنها فراهم آورده و او را
(عبد الرحمن خان) تنبیه نمود از شما دور ساخته شما بایست بمنازل خود مراجعت نمائید از
شنیدن این خبر چند نفر از سرکرده‌های آنها از قلعه بیرون شده نزد من آمدند بآنها اظهار دارم
چون شما افغان هستید شما را بمنزله برادرهای خود میدانم بعد از آن روانه شده دو روز وزو
از قلعه جات این اشخاص عبور مینمودیم و اینها آذوقه بما میدادند ولی بسوارهای سیستانی
هیچ آذوقه نمیدادند و ما مجبور بودیم تا بخارا آذوقه خود را با سوارهای سیستانی تقسیم نمائیم اینجا
سوارهای ولایتی بخانه‌های خود رفتند و سوارهای دیگر نزد امیر علیخان رفتند که او را
بجهت استقبال مابیاورند (سردار شریف خان) در قلعه خودش موسوم به (شریف آباد)
دو روز بما مهمانی داد روز سوم بقلعه امیر علیخان ناصرآباد سیستان رفتیم امیر مذکور از قلعه
باستقبال ما بیرون آمد با من و عمویم بغل کشی نموده بعد داخل قلعه تازه امیر شدیم بجهت
پذیرائی ما خیمه زیادی دیده و باطراف قلعه بجهت سوارهای ما چادرهای تازه و بجهت من
و عمویم چادرهای بزرگتر سر پا نموده بود و شخص زرنگی را بجهت مهمانداری ما مقرر داشته بود
که از ما پذیرائی نماید تا دوازده روز مهمان امیر بودیم بعد از آن عازم (سمت دریاچه سیستان)
شده حین خداحافظی (امیر علیخان) از ما خواهش نمود تمام چادرها و اسباب هائی که
بجهت ما مهیا کرده بود با خود ببریم و اظهار داشت چون شما همسایه ما هستید مائیم همچوم
از شما پذیرائی نمائیم ما اظهار امتنان نموده قبول نکردیم ولی چون امیر اصرار نمود دو سه باب
چادر کوچک را گرفتیم و نیز مبلغ یکهزار تومان نقد بجهت ما یر چند بما داد این مبلغ را بتیسیمعموداد
گفتم چنانچه همیشه مخارج شما را متکفل بوده‌ام اگر بعد از این مخارج شما را ندهم بقدر کفایت خودم
پول دارم زیرا که از پولیکه خزانه دار عبد الرحمن خان آورده بود دویست اشرفی هنوز نزد من
باقی بود از (دریاچه سیستان) که اهالی انجا او را هامون مینامند عبور نموده وارد بندان شدیم
از راه


فصل چهارم
۱۱۹

از راه نه داخل (دشت لوط) گردیده وارد (بیر جند) شدیم در (بیر جند) دو نفر از پسرای
(امیر علیخان) از ما خیلی پذیرائی کردند و ما در آنجا مهمانی بزرگی بما داد پنجم محرم سنه وارد
(بیر جند) شدیم و دوازدهم محرم بطرف مشهد (امام ثامن امام رضا علیه السلام) روانه
وارد شهر (سارمان) گردیدیم در آنجا آثار عمارات عظیمه را مشاهده نمودیم منزل بید یونسی بود
که جای خیلی بد هوائی میباشد و آب آنجا شور و تلخست اهالی آنجا حوضهای زیاد بجهت ذخیره کردن
آب باران برای مصرف خودشان ساخته اند و و چاه آب هم حفر نموده اند اگر چه چاههای مذکور
بجهت طبخ خوبست ولی بجهت خوردن گوارا نیست بد بختا نه قبل از ورود باین قلعه عمویم
از تب شدیدی مریض شده ما مجبور شدیم تا صحت مندی او که قریب یکماه طول کشید
در اینجا اقامت نمائیم و نقدینه که داشتیم تماماً خرج شد چون عمویم هنوز ضعیف بود استدعا
نمودم که اجازه بدهد تخت روانی بجهت او تهیه نمائیم و چون اشجار در آنجا نبود که چوب بجهت
ساختن تخت تهیه شود عمویم گفت ممکن نمیشود بدون اینکه چیزی بگویم چنا نکه چوب از
عمارتی که مسجد آنجا بود بریدیم مردمان آنجا ایراد کردند من جواب دادم ما غریب میباشیم
و مریض داریم از این مال خدا را بجهت کار خیر مصرف نمودم که از بنده های در مانده
او کمک نموده باشم از این جواب آنها ساکت شدند تا شام آنروز تخت روان را تمام
نموده عازم (تربت عیسی خان) شده وارد مقام موسوم (بکاریز شاهزاده) که جای خوش
آب و هوائی بود شدیم شاهزاده عمارت خیلی خوبی در آنجا بجهت خودش بنا کرده بود تا چند
روز عمویم در این عمارات منزل نموده در ظرف این مدت شخصاً غذا بجهت عمویم طبخ نمودم
و انپرستاری میکردم و بی نوکر نبودیم و پسر عمویم (سردار سرورخان) هم با ما بود ولی با
اینکه عموی من نسبت بمن مهربان نبود با ز هم من او را بقدری که پسرش دوست میداشت بیشتر
دوست میداشتم چرا که در مدت نا خوشی او چهل روز طول کشید (سردار سرورخان) فقط دو


فصل چهارم

مرتبه بجهت احوال پرسی بخود آمده بود و باقی اوقات مصروف کارهای شخص خودش بود
روزی قدری زردآلو بجهت عمویم تعارف آورده بودند چون چند روزی پیشتر تب
تب عمویم قطع شده بود استدعا نمودم از خوردن زردآلو که ضرر دارد صرف نظر نمایند
حرف مرا قبول نکرده مشغول خوردن زردآلو شد گفتم شب و روز از شما پرستاری
کرده‌ام و کمتر خوابیده‌ام مگر همین چند روز که توانسته‌ام قدری بخوابم اگر شما دوباره مریض
شوید باید مجدداً از شما پرستاری نمایم با این تفضیل بشتاب زردآلو را تمام نوش جان فرمود
در این موقع از خیال اینکه خدماتی که در تمام عمر خود نسبت بعمویم کرده‌ام همه رایگان رفته
است و حالا هم کار باینجا کشیده بود که بجهت گذران عمویم اسلحه خود را میفروختم خیلی متغیر
شده از عمویم استدعا نمودم مرا مرخص نماید (بتربت عیسی‌خان) بروم ایشانهم
مرخصی دادند من هم در یکشب دو منزل راه طی نمودم چرا که بجهت آذوقه همرایان خود پول
نداشتم علاوه بر این گرمی روز هم خیلی شدت داشت پس از ورود بتربت در یکی از
عماراتی که محل اقامت یکی از شاهزاده‌گانی بود که بطهران رفته بود منزل نمودم و منظری
هم بجهت عمویم تهیه کردم در اینجا یک نفر تاجر هراتی موسوم (بحاجی حسنعلی) که
مدت چند سال در اینجا سکونت داشت نزد من آمده گفت هر قدر پول بجهت مخارج
خودتان لازم داشته باشید حاضر است و اظهار داشت یک لک روپیه کابلی از
خود دارم و دو لک تهران بجهت معامله تجارتی اشخاص دیگر نزد من امانت دارند جواب
دادم بجهت این اظهار شما ممنونم چون نمیتوانم قرض شما را ادا نمایم مجبورم قبول
نکنم ولی در زمان توقف اینجا آذوقه بجهت همرایان خود و علوفه بجهت اسبها با کمال تشکر
از شما میگیرم بعد از شش روز عمویم نیز وارد تربت گردید حاجی مزبور مخارج او را هم
متحمل شد چون لباسهای همرایان مانند رسن و زین و یراق اسبهای آنها هم فرسوده بود


فصل چهارم ۱۲۱

حاجی مذکور اظهار داشت حاضرم ملبوسات و زین ویراق تازه بجهت شما تهیه نمایم
من از گرفتن این اشیا را انکار کردم ولی عمویم بجهت همراهان خود قبول کرد واقعاً آن
شخص بما خیلی محبت نمود تا زنده باشم نمیتوانم کاملا تلافی مهربانیهای او را نمایم شخص کاسبی
که این قدر مخارج گزاف را متحمل شود باید دل فراخی داشته باشد از انجائیکه عمویم
در باب غذای خود بی احتیاطی مینمود مجدداً مریض گردید در این نا خوشی هم ده شبانه روز
او را پرستاری نمودم بعد از چند روز والی خراسان از ورود ما مطلع گردیده حبس
الا مر شاه یکعد د تخت روان با بیست و چهار راس قاطر بجهت عمویم فرستاد و کاغذ
نوشته بود که شاه از ناخوشی شما اطلاع یافته است تخت روان را فرستاده است
که شمارا بمشهد برساند عمویم این التفات ایشان را قبول نموده بعد از اقامت یکما ه عازم
مشهد شدیم تا این وقت هفت هزار تومان بحاجی مذکور مقروض شده بودیم که ششصد
تومان عمویم قرض کرده بود و یک هزار تومان من گفته بودم این تشکر و تا پته سلام که از
تربت تا اینجا بنجمنزل کرده بودیم ما مشایعت نمود گفت ازینجا کنبد مطهر امام هشتم
علیه السلام دیده میشود من از مشاهده اینکه انوار خداوندی بکنبد منوره میتابد فرحنا
شده مشغول فاتحه و دعا گردیدم از آنجا که گذشتیم دو کالسکه که بیکی چهار اسب عربی
و بیکی دو اسب عربی با زین و یراق مرصع بسته بودند با جمعیت زیادی از اجزای مقننه استانه
و ایالتی باستقبال ما رسیدند این تجلات مال پسر شاه و عموی شاه بود ( گو یا کالسکه
یکی مال مرحوم جلال الدوله پسر شاه بوده است که در آن نزدیکی در (مشهد) وفات یافته
بوده و یکی مال شاهزاده (حمزه میرزای حشمتہ الدولہ) عم شاه و والی خراسان بوده مترجم)
بانهایت احترام ما را وارد یکی از عمارات دولتی نمودند که در آنجا منزل بجهت ما تعیین
کرده بودند تا سه روز مهمان حضرت ( امام علیه السلام) بودیم بعد از ان مهمان دولت


فصل چهارم
(۱۲۲)
بودیم عموی شاه چون بمدافعه ترکمانها رفته بود حاضر نبود ولی بعد از ده روز مراجعت نمود
عمویم و پسرش (سرور خان) و چند نفر از همراهان ما را بشام دعوت نموده نسبت بما
خیلی اظهار محبت نمود روز بعد هم خود (شاهزاده حمزه میرزا) بدیدن ما آمدند من بزیارت
قبر (امام ثامن علیه السلام) مشرف شده جبهه باستانه مبارکش سایده از غبار مرقدش
دیده را روشن کرده و قلبم را تسکین دادم یکی از وزرای شاه (دبیر الملک) که متولی
باشی استانه مقدسه بود مرا بمنزل خود دعوت نموده دعوت اورا با کمال شعف پذیرفتم
در ایام توقف مشهد مدت پانزده روز تبی بمن عارض شد ولی خداوند شفا کرامت
فرمود دفعه ثانی که با عموی شاه ملاقات حاصل شد سؤال کردم ایا لطف فرموده بمن اجازه
خواهند داد از راه در کز رو طرن دارد گنج بترکستان بروم یا خیر و نیز خواهش کردم
راه بلدی تا در گز که سرحد (ایران) است و الله (یارخان) حاکم آنجا میباشد بمن بدهید
گفتند قبل از اینکه بشما جواب داده شود باید خواهش شما را بخدمت شاه عرض نمایم
و فوراً عرض خواهیم کرد بعد از چند روز یکنفر از جانب شاهزاده والی نزد من آمده
بعد از صرف چای و قلیان اظهار داشت که خواهش شما را بتوسط (دبیر الملک) بشاه
عرض کرده ایم و (دبیر الملک) بجهت شما از شاه اجازه خواسته است ولی قبل از اینکه
شاه خواهش شما را بپذیرد فرموده اند (بطهران) رفته خدمت شاه برسید بعد اگر
میل داشته باشید بترکستان بروید بشما اجازه خواهند داد من گفتم عجالتاً خیال ندارم
خدمت شاه بروم ولی اگر جای دیگر بمقصود خود نایل نشدم (یعنی استخلاص افغانستان)
آنوقت مراجعت نموده خدمت شاه خواهم رسید و بخیال من صحیح نیست که بعداً
ملاقات همچو پادشاه بزرگی مثل (شاه ایران) از نزد او رفته بجهت امداد بدولت دیگری
ملتجی شوم آنوقت دیگران خیال خواهند نمود که شاه از دادن کمک انکار کرده است در این
الامیر در؟


فصل چهارم
(١٢٣)
اسباب تو باین (شاه ایران) خواهد بود فرستادند که دو روز مهلت خواست
که در باب اراده من خیال نماید بعد از دو روز خبر آوردند که اگر چه شاه مایل با
بتهران بروید ولی اگر مصمم شده اید بطهران نروید هر وقت خواستید میتوانید روانه
ترکستان شوید و شاه شما را همیشه مثل فرزند خود خواهند دانست شما هم ایران را مثل خانه خود
بدانید بجهت این اظهارات محبت آمیز یکه نسبت بمن کردند از فرستاده شاهزاده
خیلی اظهار امتنان نمودم و خواهش کردم از شاه استدعا نمایند همیشه مرحمت خود را
درباره من مبذول بدارند فرستاده مذکور از طرف شاهزاده یکنفر سرکرده با ده سوار
و مراسله هم به (الله یارخان) یمین سپر دلند از مشهد) حرکت نموده بعد از مسافت
شش روز (الله یارخان) با یکهزار سوار باستقبال من آمد و باغی را که خارج دره گز و
خوش آب و هوا و محل راحت بود بجهت اقامت من معین نموده این شخص پذیرائی
گرمی از من نمود که گمان میرفت چندین سال است با من آشنائی دارد یکماه مرا نزد
خود نگاه داشت در ظرف این مدت بجهت سلامت رسیدن من از اهالی (زنگانیه تمنا
میخواست و بسن میگفت اینها قطاع الطریق هستند در این وقت بعضی از تجار را که بمهرام
بارشتر مال التجاره بجهت تجارت بدرگز وارد شدند این اشخاص را (الله یارخان)
بطور گرو نگاه داشت و سه نفر از سردارهای طرثن را که اسم یکی (اوزبک سردار) و
اسم دیگری (عزیز سردار) و اسم سومی (ارتق سردار) بود بجهت راه بلدی تا اورگنج
با من همراه نمود از (درگز) روانه شده خود (الله یارخان) با یکهزار و پانصد سوار از راه لطف
آباد و قلعه خسرو تا ابیورد از من مشایعت نمود درین راه در زراعت های شالی شکار زیاد
بود چون تفنگ و اسبهای خوب داشتیم روزی دو سه ساعت مشغول شکار بودیم بعد
از گذشتن از ابیورد با (الله یارخان) خداحافظی نموده روانه شدیم خان مذبور چند سوار


فصل چهارم (۱۲۴)

را با من همراه کرد که خبر سلامت رسیدن مرا با و برسانند (حین ترجمه کتاب مقرب الخاقان
(الله یار خان) در کرنی را که در مشهد حاضر بود ملاقات نموده تفصیل و رو د حرکت امیرحسا
را در در تو خود امیر صاحب مرقوم فرموده اند بیان نمود و بعضی اشتباهات لفظی کتاب را
در این موقع از مشارالیه تصحیح کرد مترجم) تمام آن شب را راه رفتیم صبح روز بعد چای
که کنار رود خانه طرن بود وارد شدیم کنار رودخانه مذکور فالیزهای خربوزه و هندوانه زیاد
بود رسم اهالی آنجا چنین است که وقت رسیدن خربوزه و هندوانه در سیر فالیزها
سکونت اختیار نموده غیر از خربوزه و هندوانه دیگر چیزی نمیخورند و اسبهای نها هم بیری
علف دیگر می نیست نی سبز میخورند روز بعد وارد (طژن) شده بیجر و زنگا بنای این مردم
الاچیق نشین توقف نمودیم اولا بجهت اینکه آذوقه تحصیل نمائیم ثانیا اسبی بیا بید که ز یاد
لازم بود راحت نمایم روز ششم عازم (اور گنج) شدیم از سه نفر سردارهای (تراکه) را ندید
که همراه بودند یکنفر آنها بولایت خود مراجعت نمود دو نفر دیگر که (عزیز سردار) و (آور بک سرار)
باشد با من آمدند تمام شب راه رفته دو ساعت بظهر مانده روز بعد بسر چاهی رسیدیم که آب آن
خیلی تلخ بود و دو روز در اینجا منزل کرده بعد از آن رو بسیم طری حرکت کردیم و تا یج
دیگر راه میرفتیم فقط بجهت جو دادن باسبها توقف مینمودیم تا روز چهارم تقریباً
دو ساعت بظهر مانده بسر چاهی رسیدیم که آب پنجاهم از چاه اولی تلختر و کثیف تر بود
ولی مجبور باشامیدن بودیم و اسبهای ما هم قادر بحرکت نبودند شش روز در اینجا
کرده که اسبها قدری بحال بیایند بعد از آن عازم شده شب راه میرفتیم و در کرمی
روز میخوابیدیم روزی بیک قافله از (ترکمانها) برخوردیم اینها بخیال اینکه ما ایرانی هستیم
و میخواهیم با نها حمله نمائیم خود را پنهان نمودند در اینجا باید تذکر ر بشود که ایرانیها و ترکمانها با بریک
دشمن هستند اگر چه هر دو مسلمان میباشند ولی علمای جاهل آنها بهوای خود رفتار نمود اتهای


فصل چهارم
(۱۲۵)

ترغیب مینمایند که یکدیگر را بقتل برسانند یا بفروشند و اینکار وحشیانه ایست خدانمیخواست
همه مسلمین برادر و اجزای یکدیگرند هر چند هر دو طایفه خود را مسلمان مینامند لکن بسبب جهالت
با یکدیگر مثل مشرکین رفتار مینمایند اینست که کفار بر اسلام غالب میشوند چرا که بین خود
شان نفاق دارند عیبی در اسلام نیست خودمان مدعایب هستیم بهر حال چند نفر ترکمان اوز؟
دیدم از آنها جویا شدم چاه ابی باین نزدیکها هست جواب دادند که بهمین طور که حالا میپرید طی
مسافت نمائید قبل از طلوع صبح بیک چاه آبی خواهید رسید مشغول مسافت شدیم با
آفتاب بالا آمده حدت گرمی زیاد شد و اسبهای ما دیگر تاب رفتن نداشتند و
هیچ آثاری از چاه آب پدیدار نبود از تشنگی کامهای ما خشکیده زبان اسبها هم مثل چوب
شده بود من زبان بعضی اسبها را چاک دادم ولی هیچ خون جاری نشد یکدانه لیمو همراه داشتم
بهمان خود فشار داده زبان خود را بزبان اسب خود مالیدم هیچ رطوبتی حس نشد
از این قحطی آب دانستم دوزخ در وجود خود انسان موجود است زیرا که از تشنگی مثل
آتش میسوختم تا شام راه رفتیم آنوقت بچاه آبی رسیدیم ولی فقط چهار نفر از همراهان
با من بسر چاه رسیدند ما بقی در راه افتادند بعد از آشامیدن قدری آب بخیال آنکسانیک
عقب مانده خود افتاده و بحالت آنها گریستم یکی از اسبهائیکه از اهالی آخال خریده
بودم دیدم از سایر اسبها کمتر خسته شده است دو مشک آب باسب مذکور بار نموده یکنفر
آدم بعقب فرستادم که اگر ممکن باشد همراهان را پیدا نماید شخص مذکور دستورالعمل دادم
روپای اسبها را از دست ندهد و یک قطب نما هم باو دادم که اگر در باب راه اشتباهی
برای او حاصل شود برهنمایی قطب نما حرکت نماید شخص مذکور تمام همراهان را که از اسبها
خود افتاده بودند و از تشنگی قادر بحرکت نبودند پیدا نموده قدری آب بدهان هر یک
از آنها ریخته تا بحال آمده شام آنها را با خود نزد من آورد هفت روز سر اینچاه


فصل چهارم
(۱۲۶)

ماندیم کاروان ترکمان هم که قبلا بیان داشته شد اینجا رسیدند وقتی شنیدند من
کیستم بعضی از آنها آمده معذرت خواستند گفته بخیال اینکه شما ایرانی هستید ما شما را
قصد آزار او فرد انداختیم که از تشنگی هلاک شوید چون آذوقه ما تمام شده بود این ترکمانها
آذوقه چهار روزه تعارفاً بما دادند و آذوقه سه روز هم از آنها خریدیم ترکمانها صبح زود
بعد حرکت کردند تا سه روز دیگر هم در اینجا اقامت نموده از اینجا تا شهر (خیوه) تقریباً
پنجروزه راه بود ما هم بسمت (خیوه) حرکت کرده پس از ورود بآنجا زیر درختهای
خارج شهر منزل نموده چند نفری بجهت تحصیل آذوقه بشهر فرستادم کسان خان
(خیوه) از نوکرها پرسیده بودند که این آذوقه که میخرید برای کیست جواب داده بودند
آقای خود سردار عبدالرحمن خان پسر مرحوم (امیر محمد افضلخان) و نوۀ مرحوم (امیر دوست محمد خان)
(اعظم خان خیوه) فورا یک نفر از وزرای خود را نزد من فرستاده پیغام داد خیلی نا
مناسب است شب را در چنین جای ناراحتی بسر میبرید و اصرار نموده ما را بشهر بردند
و در اینجا چند باب خانه بجهت همه ما ها تهیه نموده بطور خوبی از ما پذیرائی کردند بعد از دو
روز مهمانی خان خیوه داور گنج وزیر خود را نزد من فرستاد پیغام داد میخواهم ملاقات نمائیم
من اظهار داشتم چون غریب هستم و در خیوه کسی مرا نمیشناسد بهتر آن است من
بملاقات خان بیایم و سوار شده بمنزل خان رفتم وقتی وارد شده شصت عرادۀ توپ
آنجا دیدم که همه توپچیهایش بودند قبلاً اینقدر توپ در یک محل هیچوقت ندیده بودم پنجاه
توپ برای احترام ورود من شلیک نمودند و خان بجهت استقبال بیرون آمد
من پیاده شده با خان دست داده بهمان طرز دست یکدیگر را گرفته بتابار حکومتی رفتیم
آنوقت بزبان ترکی حرف نمیزدم از این جهت خان یکنفر مترجم معین نمود که صحبتهای
ما را ترجمه نماید تا دو ساعت صحبت کردیم خان بمن گفت شما را برا در بزرگ خود میدانم

آدمی