بهیئت صورت مصور تقدیر است که سمت ظهور گرفته برای رفاهیت مسلمین اسلام وخیريت
و آرامی بلاد و انام شدائد این سفر را برخود گوارا گرفته تا در پنج شهر ذی قعدة الحرام
سنه ١٢٨٥ مذكور در ساعت سعیده چند نفر خواص که همواره جلیس مجلسی اختصاص اند وشاهزاده
عالیان نور حدیقۀ انسان نورحدیقۀ دولت قوی بنیان شاهزاده عبدالله خان متوجه هندوستان
جنت نشان گردید بجدّاح استعجال چون بدر منير طى مراحل وقطع منازل میفرمود.
بیت
چومه منزل بمنزل راه میرفت
بقصد صلح آن جمع ممیرفت
و از آنطرف نواب موصوف با جمع امنای دولت انگلیسه از دارالسلطنة كلكته متوجه
پنجاب گردید موضع اتماله را مقر سعدين ومحل اجتماع نیرین قرار دادند و حکم محکم صادر
فرمودند که حضرت اعلی چون داخل سرحد محروسه گردد از ابتدا تا اتماله در هر موضع
جمیع عساکر از پلتن ورساله وتوپخانۀ آنجا باستقبال شتافته آداب سلامی را
برجا آرند و دقیقه از عزت و حرمت وكراست مهمل و فروگذاشت ننمایند و حاکم هرجا
از خزانۀ سرکار تحائف از نقد وجنس گذرانده کوچه و برزن وشهر را چراغان نموده آئین
بندند وراجگان عالی شان و نوابان جلیل القدران بسلام رفته تحف و تحائف پیش نمایند
بنابران شهریار جهاندار نصرت اثر بسان شیر ملک اکبر چون اژدرۀ خیبر عبور فرموده
ساحت پشاور را از قدوم میمنت لزوم رشك ارم میساخت امنای دولت انگلیسه بعزت
وضیافت داری حسب الحکم نواب موصوف پیش آمده بقدر مقدور هیچ دریغ ندا شتند
وحضرت اعلی که مظهر اسم مبارك جواد سبحانی است هرچه از نقد و جنس امنای دولت
انگلیسه ارمغانی مینمودند آنرا با مضاف از خزانۀ عامرة خود به غربا و سپاه ایشان قسمت
میفرمودند و خوشدل میساخت و همين آئين وقاعده از پشاور تا اتماله من الجانبین مرعی داشتند
تا بتاریخ شهر سنه ۱۲۸۷ بلدة اتماله را مضرب خيام فلك احتشام فرمود و جناب نواب
مستطاب نواب گورنر جنرل مول صاحب بهادر حاكم ممالك هندوستان تشریف فرمای
موضع مذكور شده بود در بارگاه فلك اساس که برای همین جلسه مقرر فرموده بود
ملاقات نمود و تعارف وتحف از نقود وجواهر و اقمشه وسلاح و اسپان و غیره که
تعداد آن لایق این مختصر شمرده نه شد از طرفین گذرانیده بدرجة قبول موصول
گشت وسه يوم در خصوص رفاهیت رعایا که ودایع بدایع خالق البرايا اند
وامینت راه ها واتحاد و دوستی سخن را زده عهد لاحق را به سابق ملحق ساختند
وبخوشدلی تمام باهم وداع فرموده هریکی نهضت فرمای مستقر الخلافه خود گردید حضرت
اعلی از زبان حق ترجمان خودمسود اوراق را میفرمود که نواب مستطاب گورنر جنرل
مول صاحب بهادر را بس آدم لایق وفهیم یافتم که در انسانیت بکمال مراتب ترقی داشت
دوازده عراده توپ که عالمی را بدمی فیرو میکشید و دوازده هزار تفنگ و جعبه خانه
بی نهایت با ده خرطوم فیل كوه پيكر مقرر فرمود. که بر سرحد تسلیم امنای دولت ابد
مدت فرمایند ، آنحضرت بکمال خرمی مراجعت فرموده امنای دولت
(١٦٧)


انگلیسیه همان فزت دایمی را از ایله تایشاورازدت نهاده نه ا بتاریخ ۲۰ شهر صفرالامارت
را ازنور موفورالسرور منور ساخته غنایمی که این سف باخود آورده و در شاهزادگان
جلیل الشان وسردارن وخوانین قسمت فرموده هریکو را خوشنود فرومود حق تعالی ظل
ظلیل آنجناب را برسر رعايا وبرايا تا ایتاند هرممدوددا را دبالنون والصاد
گل سی و هشتم
درذکری بغی سردار محمد اسمعیل خان وبسزی اعمال خود رسیدن
از فضل خالق منان وطالع شهریار جهان
برخرا طرذکیه اهل تحقیق ونفوس صفيه اهل تدقیق اظهر من الشمس و ابین من
الامس است که جبلت نفس انسانی وخلقت آن لطیفه بانی بر آن شده که همواره آمر
وناهی بوده مامور ومنهی نباشد لهذا عبودت وریاضت را خلاف طبع آمره شمرده رجوع و
مال شرایع را ترك مقتضی او قرار داده اند تا از سرکشی و بغاوت خرد افتاده قابل
خطاب ياايتها النفس المطمئنه گردد و علی الخصوص در حینیکه جاه وجلال مضاعف و ثروت
ومكنت مساعد او گرد عجز ومسكنت افتقار و ذلك خود را بوسب ان الانسان ليطغى ان
راه استغنی فرا موش نموده اعلام دعوای اناولافیری برافرازد مصداق این مقال وشاهد
این خیال احوال خسران مال سردار محمد اسمعیل خان است تصریح این نمده آنکه چون
از فضل رب العالمین و بصدت طالع امير المومنين فتح شهر کابل بدست آن سردار والا
تبار وقوع پیوست شهریار بنده پرور و جها دار داد گستر بتوجه اموال اوشده يوما فيوماً
در ترقی مراتب مناصب اومی افزود تا راوی ایام از اقران وا ثال گذشته در سلك شهزادگان
جليل الشان ملوك و ظم مقربان درگاه فلك اشتباه منظوم گردید تو بغاره ورساله و پلتن وچتر
که خاصه پادشاهان است بمقتضای ناتجربه کاری وحدائت سن وعلو طبیعت بر خود مقرر داشت
حضرت اعلی که آسمان حلم وكوه ثبات است بهیچ وجه این ناشدنی را بروی او نیاورده دیده رانادیده
می انگاشت تا اینکه خود متنیه مواخذه شد و چون ماهیچه رایات نصرت آیات از مشرق هندطالع گشت
درغیبت حضور لامع النور ماده فاسده استکبار وغرور سردار مذکور از شیرین کوتی خوض آمد
کوییان افساد فطرت وجرثومه ئی غرض جریان فتنه طینت در سر آن آمده حرکات ناشایسته
وافعال واقوال ناپسند ازو بظهور پیوست وچون ساحت ارم فسیحت مستقرالخلافه از مقدم
برکت مد شهریار جهان نور تازه گرفت و بر بی اندامی او اطلاع یافت خواست تاچند
یوم اسباب حشمت ومكنت آ باعت غرور او گشته انتزاع نماید وبمعاجین نصایح وجوارشات
مواعظ مزاج او را حد اعتدال رساند.
بیت
گر درا راست کند عاقل کندامل بمغن که بصید لشكر جرار میسر نشود
فکر چون انحراف مزاج وهاج آنسردار والاتبار بحدی نبود که باعتدال رساند بمجرد
انتزاع اسباب سلطنت با وجودیکه در خورا و نبود بترك خدمت حضور فیض گنجور گفته
در کوهدامن که جای ساد والف ما میش ود رفته بنقمت اعلحضرت هر چند نصایح پدرانه
ومواعظ مشفقانه ویرا بخود خواند از سعادت خدمت سرباززدورسید بانچه رسید.
(168)
گلشن امارت ٥٢٠ احمد علی


بیت
بسی بکام دل دشمنان بود آنکس که نشنود سخن دوستان نيك انديش
نیوشنده چون گوش ننهد به پند خورد گوشمال از سپهر بلند
و خفيه سرگرم تهیه اسباب بغی و عدوان گردیده در سران عسکر منصور دم جنبانی مینمود و بوعد و وعید ایشان را بخود میخواند .
بیت
چو تیره شود مرد را روزگار همه آن کند کس نیاید بکار
و ساکن زمانه این ترانه را در گوشش میسرائید .
بیت
باولی نعمت ار بیرون آئی سر سپهری سرنگون آئی
هر چند دولت خواهان دولت ابد مدت افعال ناشایسته اورا بعرض رسانده مضمون این بیت را
بیت
سروارث ملك تا بر تن است تن ملك را فتنه پیر اهن است
بتکرار نمودند حضرت اعلی بسبب صله رحم اغماض میفرمود تا رفته کار بجائی رسانید که قاصد ذات فرخنده سمات که محفوظ به حفظ رب السموات است شد مجمل این مقال آنکه چون سجیۀ مرضیه و طریقۀ سنيۀ آنحضرت بران رفته که همواره در خانهای اقربا تشریف شریف برده برای استمالت دلهای ایشان همکاسه و همخوان میگردد یا ببازی و به پرسش احوال کشت زار قلوب ذکور و اناث ایشان سرسبز و شاداب میفرماید درین ایام سردار ولی محمد خان ضیافت بندگان اقدس نموده حضرت اعلی از غایت کرم قبول فرمود سردار محمد اسمعیل خان فرصت را غنیمت شمرده در کمین نشست که بوقت عبور حمله آورده کبار آنحضرت را معاذ الله باخر رساند حضرت اعلی بعد از اطلاع فاسخ العزم گردیده شنیده را ناشنیده انگاشت و نخواست که پرده او دریده گردد پس ایام معدود که ایام سرداریش بسر رسیده بود بتاریخ پنجم شهر ربیع الثانی سنۀ ١٢٨٦ از قلعه خود برخاسته در قلعه چند اول کابل درون شده صریحاً بنای بغی گذاشت و شورش آن در شهر کابل برپا گردید حضرت اعلی اولاً ایلچیان دولت انگلیسه را برای اتمام حجت در نزد او فرستاده تا ازین حرکت باز آید ایشان مکرر آمد و رفت نموده مضمون این بیت را بگوشش بردمیدند .
بیت
کسی را که دولت کند یاوری که یارد که با او کند داوری
(١٦٩)


مگر سردار مذکور راهمان آتش در کاسه و شراب غرور در پیاله بود لذاحکم
قضای توام عز اصدار یافت که شهزاده هشت نفر سردار محمد یعقوبخان و سرداران
جلیل الشان سردار محمد اسلم خان وسردار محمد حسین خان وسردار ولی محمد خان
وغیره با گل سوار ازطرف مشرقی وتوپخانه آتش بار ازطرف کوه اسمائی برقلعةچنداولان
رفته مرکز داران راقیل نمایدوکل پلاتن که مهتم شده بودند حکم شد که آماده بوده
ازجای خود حرکت ننماید چون فرموده با تمام رسید امر مهتم الانصرام بنفاذ پیوست
که اگر آن مدهوش باده غرور درعرصة بیست دقیقه از سوراخ قلعه بیرون نشود از
زلزله توپ های آتش بار وصواعق خمپاره های برق کرداراهالی قلعه را عاقلها ساخته
و سکنانش را از راه آتش که عبارت از نار حامیه باشد باخرت رسانند رؤسای
چنداول چون آتش قهر شهریارجهانداررا ازبانه زن دیدند نعوذبالله من قهرالحلیم گویان
فریاد الامان الامان بر آوردند وسردار محمد اسماعیل خان را جواب صاف داده
طوعاوکرها آئینا طائعین گفته از قلعه اخراج نموده سپر دامنای دولت خداداد کردند
حکم جهان مطاع اصدار یافت که اورا بادو برادرش ذوالفقار خان و ... خان برده
درکوهات سپر دامنای دولت انگلیسه نموده مراجعت نمایند وچون سردار مو صوف
مقید سلاسل جزاءاعمال خویش شد فتنه جویان که محرك این سلسله بودندهریکی برجای خود
افسرده گشت حضرت اعلی نیز مضمون دار مشحون والكا ظمين الغيظ والعا فين عن الناس
را معمول داشته پرده را از روی کار نبرداشت سردارمو صوف چون نزديك يك منزل کوهات
رسیدیشب برادران خودراگذاشته رو بگریزنهاد وازان کوهستان خودرا بسوات رسانده
ازانجایبدخشان رفته درقلعة کولاب نشست وچون قلعة کولاب بلکه تمامی ملك بدخشان
بردست هواخواهان دولت فتح می شد سردارمحمد اسماعیلخان امان خواسته بیرون رفت
وازانجا معذرت نامه ها بتواتر مرسول داشته عفو جرایم خواست خطا پوش عذر پذیر عفو
جرائم او فرموده بحضور طلبید بعد ازمرور ایام محدود همان ناتراشی ها مکررا ازوی
سرزدوثانيا ويرا مرسول کوهات فرمود :
گل سی ونهم
در ذکر عزیمت سردارمحمداسحق خان واستقبال باغیان ازفضل ملك ديان
وعون طالع شهر یار جهان : -
قبل برین گذارش یافت که محمداسحاق خان ازتوجه عساکرنصرت مظاهر بی آرام
شده از تخته پل رو بفرار نهاده از آب آمویه عبور نمود ورو بوادی ادبار نهاده شبی درجائی
وروز در ما وایی بسر می بردند بندگان اقدس بنا بر خلوص عقیدت و صدق خدمت
از قول حکما که فر موده اند .
بیت
گرت مملکت با ید آراسته
مدد کار اعظم بنو خاسته
نخواهی که ضایع شود روزگار
بنا کاردیده مفر مای کار

(۱۷۰)


غافل مانده حکومت آقچه را بنابر استقلال بسردار محمد علم خان سپردند مشارالیه بنابر تنگ ظرفی و کم حوصلگی سنت سنیه حضرت اعلی را فراموش نموده طریقه ظلم وجور را پیش گرفت تا کار بجای رسانید که رعایا کباهم دست بر آسمان شده باتفاق بی نفاق سردار محمد اسحق خان را از انطرف امویه طلبیدند اوچون این مژده غیر مترقب شنید از مردم الامانی حشری برانگیخته از دریا عبور نموده بمجرد پار شدن او مردم اینطرف از سپاهی ورعیت که از اعمال قبیحه سردار محمد علم خان بجان بودند بلوای عام نموده بقدر دوازده هزار نفر بر محمد اسحاق خان جمع شده يك جلو بر آقچه ریخته متصرف گردیدند از انجا گذشته بملك و توابع آنرا در شبطیی وبط در آوردند و بی تعلل روی توجه بصوب تاشقرغان نهاده تا کار سردار محمد علم خانرا بزودی باتمام رسانند طالع ساطع ظل الهی که تا ابد در ترقی باد کارگر شده داود شاه جرنیل باشش پلتن و چهار توپ بسر وقتش رسید توضیح این تلویح آنکه حضرت اعلی که صیقل خاطر مبارك مقهور بشورا لها مات لاریبی وصنیحه دل حق منزل منقش به نقوش فتوحات غیبی است بعد ازطی سفر باطغر هندوستان داود شاه جرنیل که بنده با اخلاص است از میمنه با غلات با عسکر مذکور مقرر طرف ترکستان فرمود تا معاون سردار محمد علم خان باشد چون جرنیل مذکور وارد ترکستان می شد
هنگامه باغیان رونق تمام گرفته بود و مراسلات متواتر از سردار محمد علم خان میرسید که بزودی خود را برساند جرنیل موصوف نیز بجناح استعجال قطع مراحل وطی منازل نموده تا در یومی که تلافی فئیتین بر محل دد دادی که قریب تاشقرغان است شده بود و موکب داود شاه چون بلای ناگهانی و حادثه اسمانی ورود فرمود بمجرد رسیدن اگرچه با لشکر قلیل بود توکل بر عون عنایت سبحانی ومدد طالع ظل الهی نمود بتسویه صفوف حرب و آراستن ادوات طعن و ضرب پرداخته سدی كانهم بنيان مرصوص برپا داشت و توپ های صاعقه کردار و خمپاره های آتش بار را جابجا زنجیر بند نمود دروازه اجل را بروی بد خواهان دولت فراز نمود از انطرف سردار محمد اسحاق خان عساکر خود را چون امواج بحر اخضر وافواج یوم محشر در تموج وتفوج آورده اژدهان توپ وتفنگ و زبان رسای گلوله مرگ آهنگ سلام روح ربائی بگوش جان یکدیگر رسانده سیاه کینه در مقابل صف همدیگر کشیدند واز هردوجانب مردان میدان شجاعت و شیران بیشه شهامت بکین وعداوت كمر بستند .
مثنوی
شد از بادکین آتش فتنه تیز زمین فتنه خیز آسمان فتنه ریز
سلامت بیرون بر در خت از جهان پری وار شد تندرستی نهان
و در دار و گیر افتاده بضرب تیغ بیدریغ وزخم سنان جان ستان تنهای یکدیگر را خستند .
نظم
یلان از دو جانب دران رستخیز کشیدند بر یکدیگر تیغ تیز
ز شمشیر سرها شده چاك چاك بخون شست رخساره از گرد خاك
(۱۷۱)


به سبب جولان ستوران تیز رو از غبار میدان جهان بر جهانیان تیره گردید از لمعات
برق شمشیر مردان دلیران چشم عالمیان خیره گشت کاتب قضا خطه فنا بر حرف بقای
پیر و برنا کشید و صدای گوش ونفیر و آواز های مبارزان دلیر بر فلك اثیر رسید .

نظم
دو لشکر بهم در خروش آمدند دو دریای خونین بجوش آمدند
یکی را دور از سر کلاه دیگر را سرافکنده برخاك راه
چنان شعلۀ جنگ بالا گرفت که آتش در ین چرخ مینا گرفت

جرنیل داود شاه خان درین نبرد سلیمان وار هر جا که یك سوار چون آفتاب جهانگیر بران
جن نظر روی میاورد مخالفان چون انجم نایاب میگشتند و از هیبت و هراس آن رستم
دوران در غایت اضطراب میماندند مگر از کثرت عدد از هیچ طرف کشایشی روی
نمینمود و از هیچ وجه فتحا لبابی میسر نمیشد و دمبدم مخالفان از هر طرف غلبه می آورد
ونزدیك بود که چشم زخمی به اسکر معلی رسد .

بیت
پشه چو پر شد . . . . با همه تندی و صلابت که او است

بنا بران افسران مذکوران چاره کار را درین منحصر دیدند که بجمعیت تمام
یکدفعه بر قلب لشکر خصم خود را زده .

مصراع :
تا دوست که را خواهد و میلش بکه باشد .

لهذا شیپور دلبر زده شلك پیاپی نمودند تکتك گوله ها باریدن ابر آذری گرفت
و توپ های آتش بار سیرت صواعق ابر بهاری پذیرفت .

نظم
دو دریای آتش علم برکشید زمانه بصحت قلم در کشید
زمین خاك در چشم سیاره بیخت بپاداش آن آسمان خاره ریخت
بسی شیر چنگال فولاد شست بتیغ کشادند بازو و دست
دو لشکر همه اژدها و نهنگ بهم بر کشادند بازو بجنگ
چو آن حرب و آن طعن از حد گذشت زمانه یکی را ورق در نوشت

آخر نسیم عنایت الهی از گلشن کم من فئة قليلة غلبة فئة كثيرة باذن الله وزيـــده
غنچه نصر من الله وفتح قریب از شاخ مراد جرنیل داود شاه خان و سردار محمد علم خان
بشکفتا نیده مشام جان عالمیان را معطر گردانید و لشکر خصم آیة فرار خوانده رو بوادی
هزیمت نهادند دلیران هزبر خو و بهادران آهن رو به تعاقب فرارین رفته عالمی را بباد
فنا دادند .

(۱۷۲)


ازین سركه افتاد در خاك راه
شد آندم سراسر زمین حشرگاه
و از غنایم موفوره ذخیره کبیره اندوخته سردار محمد اسحاق خان اختان و خیزان از دریا عبور نموده ثانیا آواره تیه ادبار وسرگردان دشت بوار گردید و داود شاه خان فتح نامه را بپایه سریر فلك مسیر معروض داشته تاریخ سلخ شهر ربیع الثانی سنه ۱۲۸۶ از روائح ورود فیض امود آن مشام جان بندگان اقدس معطر شده شکر این موهبت عظمی را برجا آوردند .

گل چهلم
در ذکر رو آوردن ایلچیان سلاطین اطراف ببار گاه فلك اشتباه ملائك مطاف :

بر خواطر ملكوت مناظر عقلای عالم و بر نظاهر قدوسی مضاهر خرد پژوهیان بنی آدم روشن و مبرهن است که هر مقبلی را که لوای سعادت انتمای دولت ابد مدتش بطراز انا جعلناك خليفة فی الارض مطرز وچتر فلك فرسای امارت باسعادتش با عزاز انا مكننا له في الارض معزز باشد همگی همت او مصروف عدالت گستری وجملگی نهمت او مبذول رعیت پروری نموده صيت حسن اعمال و آوازه خیر فعائش بالسنه علویات جاری و برا فواه سفلیات ساری نماید و سده سینه اش كعبه مرادات و قبله حاجات ساخته بحكم فما جعل افئدة الناس تهوی الیهم مردمان از خواص وعوام حسب مضمون يأتوك رجالا وعلى كل ضامر يأتونك من كل فج عمیق بعتبه بوسی رسیده بحصول مآرب و تحصيل مطالب فائز میگردند لاجرم حسب خواهش واجعل لی لسان صدق في الآخرین كبار كبنان غما و قدر منشور انه كيان عبداً شكور بنام نامیش ثبت نموده بتوقيع نعم العبد مزین فرمایند نظیر این مثال و شبیه این خیال حال فرخنده فال شهریار بی همال است توضیحش اینکه چون امارت پناهی دفعة ثانی از عنایات سبحانی و تفضلات رحمانی بر اورنگ جهانبانی تمكن یافته اریکه جلالت وممالکستانی بجلوس میمنت مأنوسش زیب وزینت تازه یافته و چهره درم و صفحه دینار بسکه با عز و قارش تا بدار و خطبه و منبر از اسم سامی‌ش ماية افتخار اندوخت
ظل ظلیل عدالت را بر مفارق رعایا که ودایع بدایع خالق البرايا اند ممدود وسایه رفاه شامه نصف را بر سر برایا که امانات خالق السموات اند مبسوط نموده بنیان جورو اعتساف و قواعد ظلم و اعتساف را بکلی برانداخت .

بیت
همای چتر همایون اوچو بال گشاد
ازین سپس نکند جغد دعوی بازی
چنان بساخت جهاترا هوای دولت او
که از طبیعت اضداد رفت ناسازی

لاجرم ذکر خیرش در اطراف واكناف عالم منشور و ادای محامداش در اصناف بشر منشور گردیده شاهان اطراف و سلاطین اكناف نهال وداد شان در حدایق فواد سرسبز
(۱۷۳)


فرمودند و ایلچیان سخندان متوالیا و متعاقبا بخدمت مرسول داشته رشته یگانگی را تاب
وجواهر اتحاد را آب دادند از آنجمله عالیجاه عطامحمدخان از طرف امنای دولت
انگلیسیه با تحف شایان و هدایای فراوان رسیده شرف عتبه بوسی را دریافت و هدا یارا
گذرانیده بقر قبول رسید و از حضور فیض گنجور بعنایاتی بی غایات ممتاز امثال و اقران
گشت و در باغ بالا حصار که ببستانت بهشت آئین و گلشنی شبیه خلد برین مسکن مقرر
فرمود از آنجمله فاضل تحریر نجابت دستگاه میر ابوالحسن شاه ایلچی پادشاه ایران
نصرالدین شاه رسیده لوازم تهنیت جلوس مسعود از طرف شاه خود برجا آورده بتقبيل
انامل فيض انامل و قبول هدایا شرف افتخار اندوخته سرفرازی شایان یافت و در سرای
میرمنشی عالیجاه مرزا محمد حسن خان مکان اقامت مقرر فرموده تعهد خا لش عفـو ض
بمشارالیه ساخت از آنجمه شهزاده بخارا که بسبب اطاعت پادشاه بخارا عساکر روس را
از پدر رنجیده هجرت وطن مختار فرموده احرام طواف بارگاه فلك اشتباه بست چون
بسرحد محروسه رسید حافظان ثغور احوال را معروض خاكقان سرير خلافت وواقفان عتبة
امارت نمودند حكم قضا امضاء بنفاذ پیوست که تا رسیدن تـوره بحضور فيض
گنجور بندگان خدمتگذار در هر منزل منزلی مهیا ساخته در تکریم و تعظیم و حرمت
و عـزت د قیقه مهمل و فرو نگذارند حسب الامر تـوره را منزل بمنزل معزز
داشته تا بيك مرحله مستقر الامارت رسانیدند بتاریخ پنجم شهر جمادى الاول سنه ١٢٨٦
حكم لازم الاتباع وفرمان جهان مطاع عز اصدار یافت که شهزاده همایون اوا سردار
محمد یعقوبخان وسرداران جلیل الشان سردار محمد اسلم خان وسردار محمد حسین خان
وغیره و خوانین با تمکین سپه سالار فرامرزخان بهادر و نجابت دستگاه سیدنورمحمد شاه
وغیره با چهار ضرب توپ و چهار پلتن باستقبال شتافته آن مهمان عزیز را بحرمت تمام
بحضور اقدس رسانند امتثالا لامر مشار الیهم رفته در يك فرسخی ملاقات بهجت
سمات نموده آداب سلامی نظام وتوپخانه برجا آوردند واز خزانه عامره دوازده هزار
روپیه در يك زنجير فيل کوه پیکر وهودۀ زر حسب الاشاره علیه پیشکش نموده در باغ
شاهی واقع ده افاغنه بتقبيل انامل فيض اماثل رسانیدند امارت پناهی که مهمان پروری
و غریب نوازی جبلت با برکت اوست بمضمون مصراع که مهمان کریمان بجان پرورند.
تا دروازه بارگاه استقبال فرموده توره را در کنار عاطفت و کنف رافت کشید و ببارگاه
در آورده بر اریکه جلالت اذن جلوس ارزانی فرمود و بتسلی و دلداری تمام دل آن
غربت زده را نواخته خلعت خاصه پوشانید و همراهان او را فراخور حال شان که از صد نفر
متجاوز بودند دلداری فرموده مخلع ساخت بعد از تسلی شایان یعلی آباد که موضع اقامتش
در آنجا مقرر فرموده بود و آن موضعی است نهایت منزه و غایت مفرغ رخصت فرمود و آن
بارگاه معلی را بموجب والذين تبؤا الدار والايمان من قبلهم يحبون من هاجر اليهم
قبل از ورود او بانواع فروش ایرانی و تورانی و پرده های زر ببفت و برند چینی
وفرنگی وقناديل بلورين رنگین و اوانی ( كأنه قوارير قوارير من فضة )
مهيا ساخته بود بما فيها بخشیده ارزانی فر موده وسه يوم اقسام اطعمه

(١٧٤)


و اشربه و فواکه از کار خانه خاصه مقرر داشت چون این همه مروات بموجب مضمون :
بیت
گر دخجالت از رخ سائل میبرد شرم کرم اگر نگذازد کریم را
خوی خجالت بر چهره خود مبدا نست خواست تا بنحو دیگری بحال پر ملال آن غریب گزین
پردازد لهذا فرمان واجب الاذعان شرفصد ور یافت که متصدیان امورات سرور محفل
خلد مشاکل و متکفلان ضروریات بهجت جشن ارم منازل باغ شاهی را آئین بسته بفحوای
انا زينا السماء الدنيا بمصابیح چراغان نموده انواع آتشبازی بر پادارند و اهل طرب که
به نغمه های داودی مرغان را در هوا و زهره را در سما برقص آرند با باجه نظام حاضر سازند
وانواع اطعمه و اشربه که مصداق لهم ما يدعون ولهم ما يشتهون تواند بود سر براه نمایند
مخفی نماند که قلم سیاه زبان را هر چند تکلیف ادای حق وصف این باغ شد از نا رسائی
در خانه قلمدان متواری گردیده عذر دوزبانی که اعتبار را نشاید پیش گرفت در توصیف
کمیت و کیفیت آن بوستان نظارت بنیان که اطناب سلسله سخن بمنتهای تسلسل بیانش تا انتهای
دوران وفا نمینماید و طریق اثبات تناهی خضرت و سر سبزی آن هرچند توسط حجت وسط
میانجی شده پای نردبان افسانه برهان سلم در میان آرد بپایه کوتاهی ننگراید جادو فنان
نیرنگ سحن پای تخت همایون بخت داستانهای نظم نثر یا نظام در سالهای نشر ه نثار پرداخته
مگر بجائی نرسیده اند و هزار یکه از حق مقام ادا ننموده اند خامه گرفته زبان این شکسته
بیان چه نیکار تواند آورد که وصف آنرا شاید روز نخست که ایزد تبارک و تعالی در تابسته
احسان بفحوای ورحمتی وسعت کل شی در سائر ابواب قسمت رحمت کشاد و بهر شی هر چه
میبائست دادن در خور قدر و استعداد دادمز یاده از مراتب قدردانی و درجه منزلت او نداد
مگر غریب آباد کابلسنان که بموجب :
بیت
داد او را قابلیت شرط نیست بلکه شرط قابلیت داد اوست
فروغ اقبال بی منتهای مبدا فیاض بر ساحت این گلشن خدا آفرین بمراتب متعدده
بش از مرتبه قابلیت او تافت آن دلشوخته چه حق فرموده :
بیت
باز هوای چمنم آرزو ست کابل جنت وطنم آرزو ست
و این گلذار جاوید بارز یاده از فرض وهمی و احتمال عقلی فوز فطر فیض دریافته
از پنجاست که این باغ مینو و این بوستان دلجو از فرط نزهت ساحت ووفورا فاضه روح و راحت و کثرت
اشجار باثمر و گلهای رشک آمیز عطر بیز نمونه تصویر حديقة جنان ورشک متنزهات
کشمیر و انگلستان است چنانچه مشاهده شاهد و عیان دلیل صدق بیان است چگونه چنین
نباشد که دهقان آفرینش سر تاسر منزهات روی زمین را در حسن این بهشت آئین بروجه
احسن تعبیه کرده و سایر خصايص جنات عدن و نفائس آن رنگین گلشن صفا آفرین

(۱۷۰)


ازانها رياحين وقطوف دانيه اشجار و انهار ورياحين وازهار وشراب طهور ومنازل
قصور درین شاهدحسن صنعت کیتی آفرین بهمت نهاده .
نظم
روضه است از ارم خوشتر دوحه از بهشت زیباتر
ارغوانش زسرخروئی خویش لعل رومانی کرده دلریش
لاله هایش بکف گرفته ایاغ ساقیـان ارم از ان دلـــداغ
خیری ویاسمین بنفشه درو نرگس وسوسن وگلاله درو
عندلیبان بناله موزون عاشقان را زسیر کرده بیرون
طوطیان سبز پوش درهرشاخ دل عشاق کرده صد سوراخ
قمری درپای سرو جان میداد عاشقانرا ایمای آن میداد
که کنید جان نثار درره دوست هرچه بینید کمال مظهر اوست
قطعه
روضة ماء نهرها سلسال دوحة تجرى تحتها الانهار
دوحة سجع طیرها موزون هی من کل آفة مامون
ازخصایص این بهشت خاص وفور آب است از آنهار وآبشار واحیاض که هريك آب تسنیم
وکوثر برده واز تصور سلاست وصفای آن مسیل قهر مصفا آب بدهن آورده تاخورشید
هرصبح اززلال آن دست ورو نشوید سیمای اوروشنی نگیرد وتاماه هر شامگاه بطریق
انعکاس درآن غوطه نخورد رخسارش جلانیذیرد وفرط خضرت ونضرت ورطوبت خاك پاك
وهوای جانفزا از مزایای این گل زمین است چنانچه نظرکارگرمیشود سبزه تر واشجار
باثمر سرسبز سایه دار داراست که درنظر جلوه میکند بلکه ازعکس سبزۀ زمردفام
جواهر هوای شاداب جو نیز معاینه اوحی اززمرد تماشا میکرد وگویا فرش سندس
وبساط استبرق گسترده وسرو وصنوبر وچنار وسائر اشجار سهرۀ احاطولی بنأ سردربـر
یکدیگر کشیده هماناکه مرغان اولی اجنحة نشيمن قدس اندکه از شاخسار اخضر بال
دربال وپر در پر یافته اند نی نی سرتاسر این سفیرفام اخضر لباس طوطی است که
از شاخسار طوبی هوا گرفته در فضای این رشك ریاض رضوان آرام وقرارپذیرفته
تسیهای انهار متجزش وساحت با زاحت پرشجرش هماناكه سرویست خورشید مثال که
نسر نسرین چرخ براطراف آن ظاهرگشته ومرغ زرین بال آفتاب وقمری سفید پر
مهتاب بل فاخته خاکستری سپهر در پیرامون آن بال پروازگشاده چورا این نزهت
آبادکه از فرط سبزه وسه برکه والوان گلها بموجب مصراع : گل بکابل یاده در
شیراز رنگین میشود. ودلنشینی جا وطراوت فضاء از روضۀ رضوان وغرفۀ قصور حمایق
جنان نشان میدهد سرتاسر زمین دلنشین ارم نشانش از اقسام گلها و الوان ریاحین
که دستگاه دهقان آفرینش است بمثابه جوش فرحت داردکه امعان نظارۀ آن دیده
اهل بینش را خیره میکند وازعکس اظهار انوار آن رنگارنگ گلنزار جواهر هوائی
رنگین مینماید که گوئی عينك خيال فرنگی در پیش نظر دارد ازبسیاری سنبل

(١٧٦)

گشت امارت ٥٠٠ جلد مجددا طبع


که توده توده و خرمن خرمن درهم برهم افتاده رونق جعد بقفای شمشاد قد ان که
از طرة خم اندر خم و گیسوی شکن در شکن روکش سنبلستان چین است در هم شکسته
و نظر از تماشای آبهای عذب وروان و فوارهای جوشان این نمونه روضۀ رضوان که هريك
در عذوبت و صفا ومبرتی بمرتبة است که میان آن و چشمة حیوان فرق انسان است تا حیوان بلکه
از عین تا انسان چندانکه بتصور اندیشه سخن پرور درآید سخن در خوبیهای آن است .
بیت
آن نسیمی که بوی جان دارد هردم از خاك او برون آید
لاجرم اکنون عنان شبدیز خامه از پویه مبادی این بی پایان وادی منعطف ساخته
بادای مطلب پردازد الغرض چون فرموده بعمل آورده شد جشن عظیم ترتیب دادند .
بیت
بزم بیاراست شه بزم ساز پست زمین را بجواهر طراز
جشن فریدون طرب جام جم تازه شد از مجلس شاه عجم
دیوار وستون وایوانهای دولتخانه را در قماشهای منجرو پرده های مصور کربته کمال
زینت داده بنوعی آراستند که نظارگیان را از مشاهدة آن حیرت برحیرت افزود وصحن
آنرابفروش مرفوعه آراسته رشک فردوس برین ساختند .
بیت
صفحه نه طاق بیاراستند پرده زربفت فلك خواستند
وبیرون دولتخانه را از شجر تا حجر وکناره های حوضهاونهرهاهمه چراغان افروخته
تنویرده مصابیح افلاك گرديد شب جمعه .
بیت
شبی از روز وصل روشن تر رسته زآسیب دهرجان بشر
زلف لیلای شب بمشکینی پرده ز آهوی چین رنگینی
تاریخ یازدهم ماه مسطور آن مهمان عزیز را در آن مینو مکان طلبیده بر کرسی
خاصه اذن جلوس ارزانی فرموده ازدهان تو بهای صاعقه کردار سلامی بجا آوردند
وآتشبازی را در کار آورده شب تار را روزنوروز فرح افروز نمودند از بس که انوار
از زمین باسماان بالا گردید فلک از تشویر شموع خودرا گل نمود اهل طرب از نغمه
های هندی عشاق را آوازه ها مون حجاز مینمودند .
نظم
مطرب دلنواز اهل عشاق خنجرش بیاد دار روز و تاق
چشم جادوی نیم خوابش را زلف هندوی نیم تابش را
(۱۷۷)


از دل عاشقان ربو ده شکیب
خال مشکین بطرف نوشین لب
تنك شكر دهان شیر ینش
لعبتی ناز نین صنم اند ام
غبغبش چون هلال یکروزه
چون بوقت سماع خنده زدی
طبله و چنك وبربط و تنبور
همه در رقص و در سماع و سرود
کبری وجو ك و دیس و چمچونی
خوانده هر يك بجای خویش روان
پیر میگفت مرهم جانها
رقص کرده ترا نه میگفت
پوریی خواند جان مشتاقان
تپه سرکرده ریخته میخواند
آن بلادل که روح عشاق است
از زبان فصیح و شیر ینش
از دل بیدلان ربو ده قرار
تار نکیتی کها و كیا بولا
سارکم هوش عاقلان می برد
در یت و سم چنان ادا میکرد
جنگله طوطی شکر خا را
از کبتو ز ش دل شکسته ما
بیتی یش ا زانین جان خوشتر
روح من تازه شد ز لا چاری
از کبت كيا ر ده و باس و تلنگك
از خیا لش خیال عالم نور

زاهدان را بشوه داده فریب
زنگی مست در حجا ز عرب
تار پستان بد ن بلو ر ینش
رخ وزلفش چوماه وهاله تمام
ابروانش کما ن زه کرده
آتش اندرزنار و خرقه زدی
مطرب سیمتن زجان منظور
زهره در آسمان از آن خشنود
سورت و پروه وسپری تو نی
عاشقان را زغور سانده روان
نال میکرد سوخته دلها
در نا سفته راهی میسفت
نان بنمود صبر پرده زمان
تا فراروته صبر بدل میماند
مقبدرا دلیل اخلاق است
و زادا و صدا و نمکینش
در دل زاهدان فگند. شرار
سامعان را بوجد داد صلا
لنگری عقل زاهدان میبرد
راز عشاق پر ملا میکرد
صید میکرد پلكه عنقا را
مر هم تا زه یافت از آسا
گوری از قند مصر شیرین تر
زاهدان در بلا ز آساوری
جوگی وبرهمن بشته کرنگك
وز جمالش كمال حق بظهور

وچون از تنعم فراغ حاصل کردید ثانیاً خلعت گران مایه پوشانیده رخصت فرمود
وعلاوه برین حکم فرمودند كه هريك از شاهزادگان وسرداران ادای لوازم ضیافت نموده
خلعت بخشند امتثالا لامرا لعالی شب جمعه تاریخ دوازدهم شاهزاده عالم وعالمیان سردار
محمد یعقوب خان در باغ بابر پادشاه جشن شاهانه بسته توره را طلب فرمود بعد از فراغ
طرب و خورش مخلع ساخت تاریخ ١٦ جمادا لثانی سردار باوقار سردار محمد اسلم خان
باغ بالا حصار را آئین بسته توره را اعزاز نمایان فرمود تاریخ دهم سردار والاتبار سردار
ولی محمد خان در سرای خود ضیافت ارزانی داشت سبحان الله هر آئنه در ینجا چشم عبرت
کشودنی است. مصراع -- ببین تفاوت راه از کجاست تا به کجا - در ایامی که شاه شجاع الملك

(١٧٨)


بواسطه عساکر انگلیسه بر مستقرالامارت تسلط یافت امیر کبیر علیین مکان با اهل وعیال
رو به بخارا نهاد ازان رو ده خوران چه انواع جور واعتساف دیدند حتی که عازم قتل واسیر
عیالش گردیدند اما چون حق جل وعلی همواره حافظ وناصر آن ذات با برکات واولاد
و امجادش است از چنگ آن سباع الانس رهائی بخشیده شهریار جهاندار که متخلق باخلاق
الله ومظهر اسم جواد است نظر به مضمون .
بیت
بدی را بدی سهل باشد جزا
اگر مردی احسن الی من اسا
نموده تا دم رخصت بهیچ وجه نوازش را ازوی دریغ نداشت .
گپ چهل و یکم
در ذکر شورش میر علم خان هوتکی وبجزای اعمال خود رسیدن از تفضلات
سبحانی وشومی عمل قبیح نمك حرامی :
اصحاب بصیرت وارباب خبرت که زبدۀ عالم وقدوۀ بنی آدم اند در آئینۀ جهان آرای تجارب
معاینه و در جام جهان نمای حدس مشاهده فرموده اند که عملی بهتر از شکر نعمت و فعلی شنیع تر
از کفران آن نیست چه مرجع تام عبادات بشکر نعمت و مال سراسر معاصی کفران آن است
هیچ کافر نعمتی روز بهی از ایام ندیده ونهیچ نمك حرامی بمراد دل فائز نگشته شاهد صدق این
دعوی و گواه عدل این مدعا قول ایزدتبارك وتعالی است حیث قال عز من لئن شکرتم لازیدنکم
ولئن کفرتم ان عذابی لشدید و آیۀ الم تر الی الذین بدلوا نعمت الله کفراً الایه وحدیث
خجستۀ تحديث من لم يشكر الناس لم يشكر الله خود رافع خدشۀ فرق است مصداق این تقرین
وشبیه این نظیر حال خسران بنیان میر علم خان هوتکی واسلم خان توخی و امثال آنهاست مجمل
این مفصل آنکه میر علم خان پسر عبدالرحیم خان است که از زبدۀ امرای شاه زمان سدوزائی
بود و نواسۀ نورالله خان است که از طرف پادشاه غازی احمد شاه مخاطب بخواص قلیخان بود
او پسر حاجی انگور برادر حاجی میرویس خان است که در سنۀ ۱۱۲۰ یکهزار و یکصد و بیست
گرگین خان مخاطب به شهنواز خان که از طرف حسین شاه صفوی متعینه قندهار بود بقتل
رسانیده متصرف قندهار گردیده اول کسی است که در ایالت قندهار سر بسلطنت برداشته
بعد از رحلت او شاه محمود پسرش تا ایران متصرف گردید تا که از دست نادر شاه افشار
استیصال ایشان بظهور آمد چون در اخیر سنۀ ۱۲٥٤ یکهزارو دوصد و پنجاه و پنج شاه شجاع
الملك با عساکر انگلیسه از لودیانه متوجه خراسان گردید میر علم خان که بغلاکت تمام
در کوه سرخ بسر می برد تا شکار پور باستقبال شاه موصوف شتافته عز قبول یافت و چون
ممالکت قندهار وکابل در ضبط آورد میر علم خانرا حکومت طائفۀ هوتکی ارزانی داشته
از متعینات قلات فرمود تا که در سنۀ ١٢٥٨ یکهزار و دوصد و پنجاه وهشت شاه صوف باعساکر
انگلیسه بقتل رسیده پسرانش مالك خراسان گردیدند، میرعلم خان در خدمت شهزاده
صفدر جنگ حاکم قندهار بسر می برد تا در اخیر سنۀ ١٢٥٩ یکهزارو دوصدو پنجاه ونه
(١٧٩)


سردار کهندل خان از ایران متوجه قندهار گردید میر علم خان از شهزاده مذکور
بریده تا سیستان باستقبال شتافت در حین تصرف قندهار سردار کهندل خان نیز حکومت
هوتکی را بر او ارزانی داشت تا در سنه ۱۲۶۷ امیر کبیر علیین مکان برای دفع فساد طایفه
توخی متوجه قلات گردید میر علم خان از سردار کهندل خان بریده بعقبه بوسی درگاه فلک
اشتباه رسیده نهایت حرمت وغایت کرامت یافته و چون نوبت امارت با علی حضرت رسیده موازه
نوازش او فرموده بر مراتبش می افزود و چون در محال سید آباد چشم زخمی به عساکر منصور
رسید میر علم خان بسردار محمد اعظم خان پیوست در حینیکه شاهزاده عالم وعالمیان سردار
محمد یعقوب خان از هرات متوجه قندهار گردید میر علم خان از کوه سرخ ومحمد افضل خان
پسرش از جلال آباد گریخته در گرشک بقدم بوسی رسیدند و چون مستقر الخلافت در تصرف
امارت پناهی آمد و سردار عبدالرحمن خان از ترکستان متوجه مستقر الامارت گردید
نقارب فتنتین در محال روضه سلطان محمود غزنوی ولوره ششگاو بظهور پیوست و حضرت اعلی
سردار فتح محمد خان و سردار شیر علیخان را بقرأولی مقرر فرموده میر علم خانرا با پسرانش
محمد افضل خان و عبدالله خان در رکاب ظفر یاب سردار فتح محمد خان متعین داشت قبل
از استیصال سردار عبدالرحمن خان بدو روز از لشکر منصور روگردان شده با پسرانش
بکوه سرخ گریخت و هراس بیجا را بردل مستولی داشته روز بروز آثار بغی وعدوان
از و سر میزد تا که در ابتدای سنه ۱۲۸۶ محمد اسلم خان نواسه شهاب الدین خان توخی با بعضی
طوایف او سر بشورش برداشته رفیق راه ادبار او شدند حضرت اعلی که طینت پاکش مجبول
بر رأفت عباد و بلاد و خمول آتش فتنه و فساد است هر چند با ارسال ندای نامجات ویرا
بخود خواند بموجب :

بیت
چو تیره شود مرد را روزگار همه آن کند کش نباید بکار

میر علم خان نیز حلوای خیال پادشاهی را که در خورش نبود در دیگ سر و منعبانه پخته فکر
منحوس حکومت در آشیانه دماغ او بیضه غرور و استکبار نهاده در فکر جمع آوری افتاده
اولا رؤسا وملکان طایفه خود را که عبارت از هوتکی است بر خود جمع نموده کنکاش
این ماجرا در میان آورد ایشان هر چند داروی تلخ نصیحت صرف مزاجش که از حد اعتدال
گذشته بود کردند که نمک حرامی را عاقبت وخیم ردیف است و نمک حرام هیچ
وقت روز بهی از ایام ندیده « بکفران نعمت دلیری که کرد * که اسپ مرادش سکندر نخورد »
و از خلیفه بر حق سر بر داشتن موجب خسران دین و باعث خرابی بنیان دنیاست شفای
نبخشیده لهذا قاطبة بجواب صاف پرداخته متوجه اخراج او از ملک خود شدند چنانچه
برعا ایجاه صدوخان جمع شده عرایض تبرای و هواخواهی را بدرگاه فلک اشتباه متواتر
و متوالی مرسول داشتند القصه میر علم خان چون از امداد پیا قوم خود مایوس گشت عیالهای
خود را بطرف ملک کاکری ها فرستاده چند نفری مادر آزار و پدر بیزار برخود جمع
نموده متوجه مستقر الخلاف گردید بخیال آنکه خود را بطوایف اندری و تره کی وسلیمان
خیلی رسانده موجب افساد ایشان گردد و عالم آرام بفتنه که اشد من القتل فرموده

(۱۸۰)


امد آلاینده موجب سخط شهریاری که نمونه قهر قهار ایزدی است گرداند چومنهیان
این خبر را بمسامع حق نیوش بندگان اقدس رسانید بنا بر رأفت جبلت و مرحمت طینت
فرمودند .

بیت
بمردی که ملك سراسر زمین نیرزد که خونی چکد برزمین
ومخلص بلا اشتباه ارسلا خان سلیمان خیل را مقرر فرمود که باستعجال رفته آن
خائف بی‌سبب و آن مدعی نایاب مطلب را از رأفت و عطوفت ماخبر نموده به صراط مستقیم
عبودیت و شاه راه خلوص عقیدت ارشاد نماید که مصراع «این درگه ما درگه نو میدی
نیست» وعقب آن شاه پسند خان بارکزائی را با صدسوار خود و چهار صد سوار ملکی و
از در میدان جلادت عالیجاه صفدر علیخان را با دو پلٹن و یکر ساله و چهار توپ مقرر فرمود
که باستعجال بعدمفر خود را رسانده رعا یا را از اذای فساد جویان نگهدارند و هر گاه آن
باغی از خواب خرگوش باز نیاید سزای اعمال زشتش در کنار روز کارش طوری نهند
که عبرت دیگران گردد چون عساکر شاهی بحد ثانی میرسید میر علم خان وارد ثان غند
که سرحد غربی شلگر است با حشری از پیاده وسواره رسیده سنگر محکم بسته بود
و عالیجاه ارسلا خان را جواب داده خیال مقابله با جنود مجنده را سخ داشت و در حد
آسية غز یعالیجاهان سردار شاه پسندخان وصفدر علیخان رسیده حقیقت را باظهار رسانید
بنا بران عساکر شاهی شاهراه را گذاشته متوجه خصم بدسیر گردید از تاریخ بیست و پنجم
شهر جمادا الثانی سنه ١٢٨٦ هجری در محال مذکور تقابل فریقین و مواجه فئتین بظهور
پیوست مدیران جیوش نصرت پوش شاهی لیال یمین نمط بستند که توپهای صاعقه کردار
را قراول فرمود و جر انقبار را به رساله سپردند و در یر آنغار عالیجاه سردار شاه پسند خان
با سپاه خود و سوار ملکی قرار گرفت و در قلب عالیجاه صفدر علیخان با سپاه نظام
تمکن یافت از انطرف محمد افضل خان وعبداله خان پسران میر علم خان با جمعی از سوار
که عدد شان به شصت نفر میرسید در سنگر بیرون شده زیر تپه قرار گرفت و میر علم خان
که با پیاده در سنگر نشست توپچیان شاهی چند گلوله متواتر پاکل عساکر آهنگ
پیش رفتن نمودند تا سر تپه را متصرف شده یاغیان را زیر آتش توپ وتفنک خاك سیاه
سازند درین اثنا خلیجی پیش شده دومرب توپ دران بند ماند اهل کار و متصدیان
توپ خانه هنوز در صدد خلاصی آن بودند که محمد افضل خان وعبداله خان بموجب

بیت
نه پیش که جوشن کر به غاربر شود برآرد بچنگال چشم پلنگ
از زیر تپه مرتعش سان در حرکت آمده چون برق عاطف با شمشیر های علم کرده
خود را بر فوج سردار شاه پسندخان زد سواران ملکی طاقت حمله آنها نیاورده رسیدن
مخالف و هزیمت موافق یکجا بظهور رسید بلکه سواران سردار موصوف و اکثر رساله
را که در جر انقبار بودند با خود برده موافق و مخالف مختلط با هم میدویدند و سردار موصوف
را با برادروپسر تنها گذاشته چون چندسواری از مخالف با ایشان مقابل شده در داروکیر

(۱۸۱)


باهم افتاده بر سر یکدیگر زدند سردار موصوف دوزخم وبرادرش عالیجاه ... خان
سه زخم و پسرش ... خان یکزخم محکم برداشته تا انوقت دست از تیغ نیز نکشید که مخالف
را بقتل رسانید وچون میر علم خان دید که سواران مخالف هزیمت یافت با سوار و پیاده
از سنگر بیرون شده متوجه نظام شاهی گردید اگرچه به سبب اهل هزیمت رعب برسپاه
نظام مستولی گشته بود مگر غضنفر پیشه هیجا و شیر میدان دغا صفدر علیخان پای ثبات را فشرده
قدم پیش نهاد وسپاه نظام را و قدری از رساله که مانده بود حکم داد که خصم را زیر گلوله آورند
چون تگرگ گلوله باریدن گرفت چند نفری از پیادگان خصم در خاك وخون غلطیده محمد علم
خان فلك فرار را بر عار فرار مختار نمود رو بگریز نهاد و سپاه
شاهی به تعاقب هزیمتیان رفته عالمی را بباد فنا دادند و آلچه و غنائم را جمع کرده در حربگاه
فرود آمده فتحنامه را معروض عاکفان سریر امارت نمودند تا ریخ غره شهر رجب سنه مذكور
مشام بندگان اشرف از روایح ریاحین مراد معطر گشت و یرلیغ همایون باسم سردار
موصوف وعاليجاهان صفدرعلیخان وارسلانخان اصدار یافت که تاحد قلات رفته باغیان
توخی را بسزا رسانده رعایای ایشان را تسلی دهند درین اثنا رساله عالیجاه جرنیل
محمد جانخان وپلٹن کبیر خان کرنیل که سردار شیرعلیخان از قندهار فرستاده بود
بحد قلات رسیدند جرنیل محمد جانخان ازینجا شبخون بر سر محمد اسلم خان که در حد
خاکه جمعیت نموده سر عافیت را بچنگال بغاوت میخارید زده جمعیت او را متفرق ساخت
و جمعی را از باغیان بقتل رسانده محمد اسلم خان سر خود را غنیمت شمرده از بلاخیز طوفان
کناره گرفت .
همدرین اثنا سانحه عجیب وحادثه غریب از پرده غیب برمنصه ظهور جلوه گر گردید
یعنی حادثه جانکاه شهادت عالیجاه جنت آرامگاه محمد صدیقخان بر آئینه ضمیر منیر فیض
تنویر ارباب خرد صورت این معنی پرتو افگن خواهد بود که معمار قضا طرح چهار دیوار
این گذر گاه را برای فرود آمدن انداخته و نقاش تقدیر خانه استوار بدن انسانرا
از نمود بی بود پرداز عریانی از لباس هستی ساخته غنچه دلبستگی برنگ و بوی این چمن
اکراهی بر باد و بیان بی ثباتی عیش این گلشن از دهان خنده گل زیاد است از تا بش
آفتاب عمر که همسایه دیوار بدیوار کستان بر بام افگنده شب مهتاب بی ثباتی است پید است
که چه قدر میوه از درخت مطلب بکام دل میتوان کشیده از تربیت .... حیات که هم
سر حباب بحر اضطراب کم بقائی است ظاهر است که چه مقدار حاصل مدعا بخر من
حصول میتوان رسید آدمی بیچاره را هنوز عهد نوسواری پابرکاب نشده که سمند عمرش
بسر در میاید و در مهد تا بغود جنبیده بارامگاه لحد قرار میگیرد و در باغچه امکان نسترن
صبح وجود با شجر کافور دم آخر دريك نفس دمیده و درین کیار خانه جات کوتاه
هستی را با کفن بیماری در يك ساعت بریده اند .

نظم

عهد طرب زخنده گل نارساتر است
عمر ابد ز مهر بتان بی بقاتر است
هر بلبلی که در چمن تنگ روزگار
دارد بعود کمان پیری بیناتر است

(۱۸۳)


شب سیاه پوشی در این همه اشك ریزی مداد وخامه شنیدن خبر وحشت اثر قضیه ارتحال عالیجاه غفران پناه است مجملش اینکه چون عساکر شاهی حسب الحکم شهریاری از نان غند کوچیده برای تنبیه جهانگیر خان ولد اموخان وطائفه جلال زائی که در ارغنداب سکونت دارند وارد منزل هولان رباط شدند محمد صدیقخانرا اجل قاید شده کشان کشان از کابل بمنزل مذکور رسانید و چون در میان اردوی جهانگیر خان سابقه معرفت بود نخواست که پایمال سم ستوران سپاه ظفر پناه گردد جهانگیر خان قرآن مجید و فرقان حمید را مهر کرده فرستاد که اگر خان مذکور آمده تسلی مایان نمایند طوق بندگی بر گردن نهاده بقدم بوسی سردار شایسته خان براس العین شتابد و یاغی جلال زائی نطاق رعیتی بر کمر جان بسته ادای ماوجب نمایند بنا بر آن آن غفران پناه از عم خود سردار شاه پسند خان رخصت گرفته عازم ارغنداب شد و در خیل جهانگیر خان رسیده وقت شب این ماجرا را در میان آوردند تا پاسی از شب گذشت خواست تا وضو ساخته ادای نماز بدر گاه بینیاز نماید شقی بد بخت پسر جهانگیر خان که اسمی آن غفران پناه بود عازم قتل او شده گلوله تفنگ بر وجود نازکش که بوی گل بر او گرانی داشت رساند زخم کاری خورد وملا زمانش روبگریز نهاده در انحال خود را بخانه رسانده دروازه را بروی ایشان بست آن شقیان سقف خانه را برداشته از گلوله های متواتر ویرا به شهادت رسانید نـ... وطوطی روحش از شاخسار یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربك پریده در گلشن فی مقعد صدق عند مليك مقتدر جا گرفت انا لله وانا الیه راجعون وچون این خبر وحشت اثر بسردار شاه پسند خان رسید از فراق برادر زاده اعز ارجمند نيك تشكيل شد اشك خونین از سوز دل بروجناتش اجرائی یافت و از غیرت چون مار بر خود پیچیده متوجه انتقام گردید و با نصور حکم کوچ داده روانه ارغنداب شد چون در انجا رسید جهانگیر خان وخیم العاقبت بکوههای هزاره تکو در گریخته بود از مردم جلال زائی هر کس بدم اطاعت شتافت بجان ومال امان یافت و هر که گردن پیچید گردنش زده از سرهای شان بر دروازه قلات کله منار ساخت وخانه های باغیان را آتش زده توده خاکستر نمود و از انجا برگشته بهولان رباط رسید درین اثنا میر علم خان نیز از کرده خود پشیمان شده التجا نمود که اگر ا- - -خان میانجی شده عفو تقصیرات را از درگاه خطا پوش عذر نیوش نماید پسر خود را عبدالله خان برفاقت مومی الیه بحضور اقدس فرستد وچون تسلی نامه از انطرف رسید خود بعتبه بوسی رسید چون این ماجرا بسمع اشرف همایون رسید انبساط نموده فرمود .
بیت
هرچه دانا کند کند نادان ليك بعد از کمال رسوائی
از معلوم است که ما را . مصراع . در عفو لذتیست که در انتقام نیست وير ليغ قضا تبلیغ عر اصدار یافت که عالیجاه ارسلاخان را با خود گرفته بحضور اشرف رساند وعالیجاه صفدرعلیخان با سپاه نظام ورساله بقندهار رفته قرار گیرد وعالیجاه سردار شاه پسند خان رعایا را آرمیده متوجه درگاه گردد حسب الامر فرموده بعمل آورده شد وچون عبدالله خان شرف تقبیل انامل فیض امائل دریافت اکرام واعزاز در باره او مصروف داشتند.
(۱۸۳)


گل چهل دویم
در ذکر ارتحال سردار محمد اعظم خان ازین خاکدان فانی بوسعت
آباد دار ابدی و رحمت سرمدی

صدقیامت شور از بیمزگی باده نشاء این کدورت آمیزتوهمرار آبشکده دود آه ازختگی هنگامه انبساط این بزم وحشت خیز کدام صبح است که درین باغ پرخار از بینایی ما قنه نسیم دامن دامن گل گریبان چاکی فرقه احباب نباید چیدن وخامی نمیشود که درین زمین هموار از آتش دلسوختگی خرمن خرمن دانه اشك جدائی دوستان نباید پاشید صاف صهبای طرب این مینا بدرد هزارگونه محنت آمیخته ورنگ دانشین وضع این عاریت سرا را ازگرد کدورت ریخته دلبستگی برنگ حنای دولت بی‌بقای جهان از دست کودکان میباید هوس مایه ساختن خیال راحت کم ثبات دوران دماغ ازعقل تنگ مایگان را می‌شاید و درین ویرانه بنا از نهایت آمیزش آسودگی وتعب در يك بستر آرمیده و درین ترکیب سراز نزدیکی عهد قماط وکفن ازيك يستان شیر مکیده غرض ازین الفیه د. سخنهای نا گفتنی تحسر وتاسف ازقضیه ناگزیر سردار والاتبار سردارمحمد اعظم خان است نبذی ازان اینکه سردار موصوف ازان باز که سریر شور را از اطاعت خلیفه بر حق وامیر مطلق کشیده گاهی بمراددل نرسیده همواره آماج تیر حدثان و مرکز دائره حوادث زمان بودتاکه در سال گذشته در محال غزاین شکست یافته بکوههای وزیری گریخت واز انجاه از راه ملك كاكړی بمال کورت مان سرکشیده از راه سجستان به مشهد مقدس رفت وازغم وغصه فرقت یارودیار وجلاوطنی وتنگ دستی و بی حرمتی مورد هزارگونه امراض گردیده آخرالامر به تب دقى اسهالى سرکشید هرچند اطبای حاذق در معالجات آن آن کوشیدند فائده براو مرتب نه شد وعمد ر شدت مرض ونهایت غربت سردار عبدالرحمن خان جدائی از وگزیده به بخارا رفت بناچار ترك مشهد گفته متوجه تهران گردیدچون بشاهرود بسطام رسید به تاریخ سوم شهررجب المرجب ازمرض طاعون امانت جان عزيزرا بملك الموت سپرده ب دارالبقا خراميد انالله وانااليه راجعون ونامش را در جوار سلطان عارفین بایزید بسطامی قدس الله سره العزیز مدفون نمودند و تاریخ پانزدهم شهر مذکور در حینیکه شهریار جهان در جشن جمشیدی نشسته سرخوش باده طرب بود این خبر وحشت اثر رسیده عیش آنجناب را که پا بنده باد منغص ساخت وازجوش صله رحم رقت فرموده غایت حسرت ونها يت تاسف فرمود وچون تسلیم درکل امورات بحق ورضا وبقضای ایزد مطلق عنوان کتاب آن جناب است مضمون آیۀ کريمه وبشر الصابرين الذين اذا اصابتهم مصيبة قالوا انا لله وانا اليه راجعون اوليك عليهم صلوات من ربهم ورحمه واوليك هم المهتدون ملحوظ فر مو د ه به تکرا ر کلمه ترجیع رجوع فرموچون پوشیده نیست که به برکرده خلعت هستی دیبای د نيا بجز كندن دل ازان چاره ندارد و قدم بعرصة وجود گذاشته بیطی آن ر اه بجای نمیر سد آنحضرت که رموز دان غوامض امور اندبقدر مقدور خودرا از كدورت بی فائده این مقدمه باز آورده بقضای الهی ر ضا داد.

(١٨٤)


وبقای عمر عزیز را که بسیار یاد اهل محفل را غنیمت شمرده بتعزیت داری قیام
ورزیدند مسود اوراق تاریخ رحلت آن عازم ملك بقارا بدین نمط در سلك نظم کشید
امید که مقبول طبع حق پسند گردد .

نظم
آن حاکمی که بود خلایق ازو نفور وز سروریش رفت ز دلها بد و سرور
چون شد عزیز عزت عالم بیاد داد ظالش بساخت عشرت عالم هو ا الحرور
چون نسبتش بظل الهی ثبوت داشت سلطان عارفین بوفاتش شد ه حضور
بسطام مد فتش شد و طاعون قتيل او تاریخ فوت و مغفرتش خواه از غفور
یارب بحق شاه خراسان امیر آن غفراء بفضلك یا مشفق ا لقبور

گل چهل و سوم

در ذکر توجه خاطر فیض ما ثر شهریار جهاندار به تعمیر بلاد و رفاهيت عباد :
چون افواج خنك روى شتا وسپاه سرد مهر زمستان که باد پیمایان عرصۀ جهانند
هوا داری اسفند یار اسفند دار مر بسهی فدان ریاحین که در دارالخلاف گلزار
برطرف جویبار نزول کشی بودند دست یافته شاخ و شانه اشجار را به مشاجره در هم شکسته
در تور دیدند داد باش بهمن در محلات خیابان چمن دست تطاول افراخته سینه گلزار
بزخمهای کاری چاك و گلگون قبایان بستان را از لباس باروبرگ عريان وهلاك ساخت
از جیب غنچه یميان زر در آوردند طبع غیور شهنشاه نور نژاد خسرو زرین افسر مهر
در فکر انتقام افتاده پای همت را در رکاب آورد و بقصد دفع فتنه شتا از خلوت سرای
حوت بمحل خاص حمل که بیت الشرف اوست بعد از انقضای هشت ساعت و هجده دقیقه
از نصف روز شنبه هجدهم ذى الحجة الحرام سنه ١٢٨٦ خراميد و توخط رستنخبان اوی
باز و ی قوی ربیعی و یغما گران زردسپر صبا و شمال را به نهب شهر غارت آباد دیماه فرمان
داد تا بت قدمان اشجار از غنچه وسة بركه عمود و سپر گرفتند وصاحب کلاهان لا له
و گل از تاب غیرت چهره برافروخته از جاه جستند و تیغ بندان درختان از شاخها تیر
و نیزه و سنان برداشته میان را چست بستند . قوی دستان چنار بگوش مالی فوج پرخاش
جوی زمستان ساز و برگ خویش کردند و یلان صاحب شوکت گلستان راسخ قدم و دلاوران
راسخ قدمان صنوبر وسرو لوای پرند در عرصه گلشن افراخته بچار سوی بازار فصول
روی آوردند و خار و گیاه که جنود سلطان دی بود از غلبه و هجوم لشکر سرسبز بهار
حیرت زده برجا خشك ماندند از حریف ز مستان چنار آسا به آتشی که هم افروخته
بود در گرفت و پرتو مهر خورشید چهر هنگامه نشو و نما را کرمی دیگر داده روی زمین
بساتین و خضاصر پر مردۀ ریاحین را به آب و تاب شگفتگی پیراست بنا بر تقاضای وقت

(١٨٥)

گلشن د
ر قطب دین محمد بن محمد ابراهیم


واقتضای مقام ماه تا ماهی را باعطای خلعت نوروزی مفتخر و مباهی نموده از بام و در
چرخ اخضر گرفته تا بوم و بر خاك اغبر در پیرایه معصفر زر گرفت و مآثر قوا اب عنصری
را جان تازه بتن درآمده سرتاسر ساحت کوه و آمون بل صفه روی زمین و زمان نبض
مشحون گشت به پشت گرمی اعتدال هوای باغ و راغ پوستین قاقم برف از بر و دوش
بر آورده پرنیان چینی ریحان و پرند خطایی لاله نعمان در بر كردند و دشت و صحرا جامه
گردانده کر ته عنابى گل وحلة گلقامی لاله پوشید حضرت سکندر مرتبت را که خیام
دولت ابد مدتش باوتاد ثبات محكم و قوانین عدالت و نصفت در دواوین حکام و عمال ایشان
مدغم باد نیز عرق غیرت و همت و تقاضای مروت بنابر رأفت جبات وحسن طویت در جوش
آمده خواست تا عالم خراب که از تطاول ظالم پیشگان صورت عين المنقوش گرفته
از سر نوآباد و بنیاد ساخته یادگاری که دستور العمل آن بندگان باشد از خود
واگذارد و لهذا فرامين قضا آئين باسم نواب و عمال ممالک محروسه اجری فرمود که
تا برداشتن محصولات عشر و خراج و اقسام صدقات وزكات طريقه اخذ و جر از رعا يا
موقوف داشته کسی دیگری را مزاحم نشوند و بر موسم رسیدن محصولات رعایا از دست
خود مال ما وجب را تسلیم تحصیلدار نموده رسید گرفته باشد و هر چه تنخواه خورده
از سپاه و اهل وظائف بر خزينه عامره برات کنند و تاکید اکید دادند که از رسم ناشایسته
حکام سابق که قبل ازین ایام نوروز به سه ماه سوم حصه مال ماوجب را از سال آینده
از رعايا طلب مینمود و سپاه را بررعايا برات داده انواع اذیت میرساند احتراز نمایند
و دیگر چون سپاه از پیاده نظام و خاصه دار و جزائر جی وسوار رساله ملکی و توپ خانه
در شهرها سكونت داشتند و انواع اذیت از جوار سپاهی برعیت میرسید خواست تا سپاه را
از رعیت جدا فرماید و نیز غرباء واهل حرفت که از خزینه عامره محروم اند بنحوی
فیض رساند که سبب جمعیت ورفاهیت ایشان گردد لهذا معمار همت با سعادتش طرح
شهری برسرتیۀ بی بی مهرو که بطرف شمال شهر کابل واقع است انداخت و آن تپه ایست
بس منبع و معماران چالاك دست را بران گماشت که هفت زرع سر آنرا تراشید .
برکناره ها اندازند و چاه عمیق دران کنده به آب رسانند چون مرتبه صورت
(قاعا صفصفا لاترى فيها عوجا ولاامتا) گیرد طرح عمارت شاهی که شبه قصور جنان
تواند بود بعمل آرند وزیر تپه بازار ها ومحلات بطور چهاونی سازند و از زبان حق
ترجمان این مینو به « شیر آباد » موسوم کردید از رافت ظل الهی غربای بی وسیله
واهل حرف بیچاره را وجه معاش از خزینه عامره بر سر دست آمده که هرروز بقدر
هزار نفر دران کارکرده رزق شبانه روزی بدست میارند دیگر اینکه دوازده نفر از
معتمدان دولت خداداد بفحوای و شاور هم في الامر برای بند و بست امورات امارت
از سياه و رعايا مقرر فرمود که در جایی نشسته بفکر صايب ومشورت خير عباد وبلاد
معروض رای انور نموده کلمه حق را باعلان رسانند الغرض هر گاه جمیع محامد این
بر گزیدۀ احدیت ومختار صمدیت شمرده شود دفاتر از احتمال آن عاجز گردد زهی
بنا زم این عطوفت و مرحمت آسمانی جل شأنه و تقدس را که درباره طایفه علیه افاغنه
(١٨٦)


معطوف داشته اند که مصداق بلدة طيبة ورب غفور تواند بود درین ایام که از مشرق
تا مغرب غلبه كفر وفرق مبتدعه است حق جل و علی از کمال رافت خود پادشاه عادل
و باذل وعامل واز قوم و تبار خود مسلمان پاك دين سنى مذهب حنفى مشرب مر ایشان را
عنایت فرموده و باین کرامت و شرافت ایشان را نواخته اند حق تعالی تا یوم التناد
بحرمت النبي وآله الامجاد ساية عطوفت پایۀ این خاندان جلیل الشان را از سر ایشان
کم نگرداند آمین . . . . وذات فرخنده سمات سلطانی تا اساس کار خانۀ
دنيا نهاده باوج اعتلا رسانیده و بنیای عالم كون و فساد افراشته به ذروة كمال
مقرون گردانیده اند حکمت ازلی و اقتضای ارادت لم يزلی آن بود که ممالك جهان
هیچ گاه بی والی جهانیان نباشد وجهانیان هیچوقت بیحاکم گیتی ستان زور
نگذرانند و هر گاه عنایت ازلی الهی قرین حال ورفيق آمال قومی شده ایشان را
فرماندهی بنده پرورد و پادشاهی دادگر روزی گرداند تا در روز گار او
عالم روی یا بادانی نهد و شهر و ولایت معمور ومسكون شود وامروز الحمدلله تعالى
خلایق ربع مسکون عموماً و براهل خراسان خصوصاً شکرهای بسیار واجب است .
بیت
برجهان شکرهای بسیار است که جهان را چنین جهاندار است
كه مالك الملك بيچون وصانع مصنعه كن فيكون مفاتيح ممالك خراسان جنت نشان
بر وفق ان الارض الله يورث من عباده من يشاء در قبضه قدرت خداوند عالم وفرمان فرمای
بنين وبنات آدم آیت رحمت سبحانی محی مراسم مسلمانی مطلع خورشید عدل و داد
حامی بلاد و عباد ... الاسلام و المسلمين ظل الله فى الارضين خاقان فریدون نشان امیر المومنین
امیر شیر علیخان ،
قطعه
خورشید اوج عدل شه جم نشان که هست از نور شمع مجلس اونور آفتاب
خان جهان ستان که زمین فخر میکند از گوهر وجود شریفش بر آفتاب
اگر پر توى فتد ز فروغ ضمیر او بر چرخ منکشف بشود دیگر آفتاب
نهاد وزبدة معمورة عالم وخلاصه گیتی را بجمال عدل و رأفت و کمال هیبت وسیاست
او آرایش داد و چون عهد همایونش مالثمزمام ممالك گشت معمار عدلش مثلثه خاك
را ترتیبی فرمود که تا نفخ صور قابل انهدام نباشد و حاکم رایش چهار بازار آفاق را
ضبط چنان نمود که بهیچ وقت آن بغبط مبدل نگردد امید است که بفحوای ان احسنتم
احسنتم لانفسكم قفاى اعمال وافعال خير مآل او در دنیا دوام دولت و در عقبی دیدار
پروردگار و حور و قصور جنت نتایج بخشد آمین بحق رسول رب العالمين وخاتم النبينا
سيد المرسلين ،
خاتمة كتاب خجسته مآب واتمام تاريخ مفاخر امر ما لك رقاب. بوضه پرخورشید تنویر
سخنوران دهر و خواطر کیمیا تاثیر نکته پروران عصر واضح ولایح خواهد بود که این
(۱۸۷)


کتاب دلگشا که فهرست ابواب وفصولش بلالی متلالی آثار گرامی مزین است و نسخه روح افزا
که مقدمۀ ارکان واصولش بسزواير اخبار نامی حضرت خجسته فرجامی مرتب و مدون روضة
است به ریاحین الفاظ وازهار معانی طراوت و لطافت گرفته وحدیقۀ است با نواع گلهای
تازه ونوبادۀ بی اندازۀ سرسبزی ونضارت پذیرفته درین تاریخ که بصوف مدایح و فنون
محامد آن حضرت آراسته شده زبان خامۀ ارباب کمال ولسان قلم اصحاب فضل و افضال
به تحسین این مفاخر نامۀ عدیم المثال حسب المقال ترنّم این مقال است .

عربیه
کتاب لوراثه الكتب لقات مرتقا لحسن من اقر الكتاب

و این جرأت مقدور قدر این بیمقدار پریشان روژکار نبود و برلوح
متخیله بهیچ گونه صورت این معنی چهره نمی کشود که از خامۀ شکسته بیان محرر این
سواد نسخۀ این چنین دلپذیر صورت تحریر وسمت تصویر پذیرد لیکن بنا بر محض دول آنحضرت
وعون عنایت حضرت عزت عزاسمه بحسن مواهبت کبری وعطيت عظمی مفتخر و سرافراز نموده
امروز بحمد الله که گلشن ششم از این کتاب فرخنده نظام صورت اتمام گرفت و زینت اختتام
پذیرفت وعندلیب گلشن اقبال چون غنچه دهان بخنده میکشاید وطوطی چمن آمانی و آمال
سوسن زبان به این وعده می آراید که عنقریب فریب این مجموعۀ دلفریب ومصنوعۀ باحسن
وزیپ محبوب و مطلوب جهانیان گردد و سبت مقامات همایون وآوازۀ واقعات میمون مشهور
همه روی زمین شود اگر با قبال ایام دولت امير بي نظیر وسعادت روزگار پادشاه آفاق گیر
حاوی اوراق را آتش زند کافی انطفا نپذیرد وزورق حیات بنا بر تصادم صرصر حوادث
مضطرب نگردد و نسیم عنبر شمیم رافت وجود آن حضرت غنچۀ فؤاد این شکسته حال
را از شجام تشتت ایام بجمعیت رساندباقی کار نامۀ دولت هم برین نسق ونمط بعالم بیان آرد .

قطعه
چمن دلگشای مدح ترا خاطرم آن درخت بارور است
که زمدح وثنا وشکر و دعا دانش شاخ و برگ پر ثمر است

رجا بكرم نامتناهی الهی آنست که چون این تالیف روح پرور وروح گستر که
شرف از نام امیر با فضل و هنر گرفته چون به نظر انور ومشاهدۀ کیمیا اثر او در آید آبروی
قبول و لطف هوای التفات یا بد وفروغ اشعۀ عزیز تو شعشعۀ شرف برونا بد انه الموفق
با الاتمام تمت با الخير والعافيت كتاب مستطاب گلشن الامارت .
يوم شنبه سیزدهم شهر صفر المظفر سنه ١٢٨٧

(١٨٨)


لست انتشارات انجمن تاریخ

نام کتاب	نویسنده	نام کتاب	نویسنده
آریانا	احمد علی کهزاد	برگهای خزانی	خلیل الله خلیلی
تاریخ افغانستان جلد اول	»	افغانستان در قرن نزده	سید قاسم رشتیا
	و محمد عثمان صدقی	آثار عتیقه بودایی کوتل	موسیوهاکن
»	جلد دوم	احمد علی کهزاد	خیر خانه	(ترجمه رشتیا)
کانیشکا	»	تاریخ افغانستان	میر غلام محمد غبار
بگرام	»	جلد سوم	وعلی احمد نعیمی
بامیان	موسیوهاکن و گودار	احمد شاه بابا	غبار
	(ترجمه کهزاد)	خراسان	»
صنعت باختر (به فرانسه و فارسی)	موسیوهاکن	صورتگران و خوشنویسان
	(ترجمه کهزاد)	هرات	علی احمد نعیمی
در زوایای تاریخ		نینواز	ضیاء قاریزاده
	افغانستان	احمد علی کهزاد	پرده نشینان سخنگوی	ماکه رحمانی
رجال و رویدادهای تاریخی	»	اکبر نامه	حمید کشمیری
لشکر گاه	»	تیمور شاه درانی	عزیز الدین
مسکوکات قبل الاسلام	»		فوفلزائی
»	عصر اسلام	»	نوای معارك	میرزا عطا محمد
گلدسته عشق	»	جوان فدائی	پروائی فقیر
شاهنامه و اوستا و مقایسه		عروج بارکزائی ها	ادوارد الا سیس
	بین پهلوانان آنها	»		پسریس (ترجمه
رتبیل شاهان	»		پژواک و صدقی)
افغانستان و مصر	»	واقعات شاه شجاع	شاه شجاع
سرخ کوتل	»		و محمد حسین
رهنمای بامیان	»	پادشاهان متاخر جلد اول	یعقوبعلی خافی
از سروبی تا اسمار	»	صفاریان	میر محمد صدیق
رهنمای بامیان با نگلیسی	»		فرهنگ
سلطنت غزنویان	خلیل الله خلیلی	رهنمای افغانستان
منتخبات اشعار خلیلی	»	با نگلیسی	پروفیسور محمد علی
فیض قدس	»	سامانیان	احمد علی محبی
		میرزا عبدالرحیم رحیمی	عبدالله بختانی


میرزا عبدالرحیم رحیمی
نام کتابیست که توسط ښاغلی عبدالله بختانی گردآورده شده و حاوی
سوانح و حالات شاعری گمنام اما بلند پایه است .
برای کسانیکه ذوق ادبی دارند داشتن
این کتاب از ضروریات بشمار میرود .
علاقمندان میتوانند از انجمن تاریخ
و یا پښتوځای کتاب فوق را
بدست بیاورند .

مطبعه دولتی