نظامنامه
تشکیلات اساسیه افغانستان
[ILL]
۱۳۰۱ شمسى
[ILL]


از اداره ماموریه سیار
تعلق باداره [ILL] دارد

نظامنامه

تشکیلات اساسیۀ افغانستان

در مطبع شرکت رفیق زیور طبع [ILL]

۳ اسفند [ILL]

تعداد طبع دوّم ...... (۶۰۰)


[BLANK PAGE]


بسم الله الرحمن الرحیم
نظامنامه تشکیلات اساسیه افغانستا
باب اوّل
هیئت وکلا
مقدمه
قاعده
(۱) ـ در افغانستان وظیفه اداره حکومت مفوض است بهیئت
وزرا و اداره مستقله .
(۲) ـ وزرا در هر وقت که تفتیش اجراآت و احوال مأمورین
شعب منسوبه وزارت خود را لزوم به بینند بحضور ملوکانه


۲
عرض نمایند تا بقرار قاعدهٔ (۳) هیئت تفتیشیه تعیین
و اعزام شوند.
(۳):- برای تفتیش احوال عمومیهٔ مأمورین وقتاً فوقتاً یک هیئت
تفتیشیه بموجب عرض وزرا یا بارادهٔ سنیه اعزام میشود
رئیس و دو نفر اعضای اوّل و دوّم از طرف قرین الشرف
همایونی انتخاب گردیده و باقی اعضای آن از طرف
وزیر و یا مدیر مستقله تعیین میشوند.
مفتشین موافق بنظامنامهٔ جداگانهٔ مخصوص خود کار
میکنند.
* *
*


۳
فصل اوّل
(هیئت ادارۀ مرکزیه)
(۴) :- ادارۀ مرکزیه مرکب است از وزارت ها و ادارۀ مستقله.
(۵) :- وزارات بر وجه ذیل میباشند :-
اوّل :- وزارت حربیه
دوّم :- " خارجیه
سوّم :- " داخليّه
چهارم :- " عدلیه
پنجم :- " مالیه
ششم :- " معارف
هفتم :- " تجارت
هشتم :- " ریاست شورای دولت
(۶) :- ادارۀ مستقله طبیه مانند دیگر وزارات براه راست در حضور اشرف همایونی مسئول شناخته میشود.


٤
وزارت حربية
(٧) :— وزارت حربیّه مأمور است باجرای امور عسکرّیة افغانستان
چون وزیر حربیّه مأمور بزرگ عسکری میباشد تمامی منصبداران
قطعات عسکریّه در تحت امر مشار الیه رفتار مینمایند .
وزارت حربیّه مرکّب است از دو ائر ذیل :—
(١) :— دائرۀ ارکان حربیۀ عمومیّه
(٢) :— ״ محاکمات
(٣) :— مدیریت امور شخصیّه .
(٤) :— ״ معاشات ولوازمات
(٥) :— ״ سرحدات
(٦) :— ״ طِبّیّه
(٧) :— سرکاتبیّت مکتوب .
(٨) :— ״ اوراق .
(٨) :— مدیریّت ماشینخانۀ عسکری نیز بوزارت حربیّه مربوط است .
(٩) :— دائرۀ ارکان حربیّۀ عمومیّه موظف است به تشکیلات
حضریّه و سفریّۀ اردوی عسکری و باخبری احوالات


داخلیه واردویاے خارجیه همجوار افغانستان
و ترتیب تعلیمات عسکری .
( ۱۰ ) :— دائرۀ محاکمات بتدقیق و تصفیه امور جزائیه عسکری
مامور است .
( ۱۱ ) :— کافه معلومات اخلاقیه و تربیه و خدمات و احوالات
خصوصیه منصبداران و تجویز اکمال تعداد سپاهیان
متعلق مدیریت امور شخصیه میباشد .
( ۱۲ ) :— مدیریت معاشات و لوازمات بنظارت اکمال نواقص
معاشات و تجهیزات عسکری افغانستان و تعیین تخصیصات
سالانه بودجۀ عسکری موظف است .
( ۱۳ ) :— مدیریت سرحدات به امورات متعلقه سرحدی مشغول است .
( ۱۴ ) :— مدیریت طبیه به امور صحیه انسانیه و حیوانات عسکری
افغانستان مکلف میباشد .
( ۱۵ ) :— سرکاتبیت مکتوب و اوراق بر وفق نظامنامه مخصوص آن
ایفای وظایف مینمایند .
( ۱۶ ) :— در ایالت کابل و ولایات و حکومتیهای اعلیٰ بقدر
لزوم قطعات عسکری بنام قول اردو و فرقه و غند


۶

مستقل موجود است .
ازین قطعات عسکری در حکومتیها و سرحدات و دیگر مواضع
از روی اهمیت یک یک مفزره عسکری تقسیم
و مقرر میشوند .
(۱۷) :— رئیس ارکان حربیهٔ عمومیهٔ و رئیس دائره محاکمات
و جمله ارکان عسکریه و قوماندانهای لوا و فرقه و قول اردو
و مدیر مکتب حربیه بالذات از طرف اشرف شاهانه انتخاب
و تعیین میشوند .
(۱۸) :— مدیران دوائر مرکزی وزارت حربیه و آمران عسکریه از طرف
وزیر حربیه انتخاب و بمنظوری حضور شاهانه مقرر میشوند
ضابطان عسکری مطابق نظامنامه ترفیع منصبداران عسکری
از قوماندانهای حربیه انتخاب و از طرف وزیر حربیه
منظوری مییابند، خورد ضابطان عسکریه بمجلس قطعات
عسکری ولایات و حکومتیهای اعلیٰ انتخاب و منظوری
قوماندانهای منسوبه شان مقرر میشوند .
در خصوص ترفیع رتبه های صاحبمنصبان و بمنصب
رسیدن طلبه مکتب حربیه حسب نظامنامه مخصوص آن


V

از طرف وزیر حربیه عرض و از حضور اعلیحضرت همایون
منظور فرموده میشوند .
(۱۹) :— در وزارت حربیه بزیر ریاست وزیر حربیه یک مجلس عسکری
منعقد میشود رئیس ارکان حربیه و رئیس محاکمات و مدیران
دوائر و سرکاتب مکتوب اعضای مجلس مذکور هستند .
درین مجلس امورات عسکری بحث و مذاکره میشود .
(۲۰) :— امور سفری و تنظیم و تنسیق اردوی همایونی
و صورت اجرای معاملات اخذ عسکری مطابق
بنظامنامۀ مخصوصۀ آن اجرا شود .

* * *


وزارت خارجیه
(۲۱) :- وزارت خارجیه مأمور است بتدویر مناسباتیکه
افغانستان با دول اجنبیه دارد.
سفرا و جنرال قونسلها و قونسلهائیکه از افغانستان
بنزد حکومت اجنبیه مأمور شده اند جمله در زیر امر وزیر خارجیه
میباشند.
مخابراتیکه در میان حکومت افغانستان و سفرا و مأمورین سائره
اجنبیه که در مرکز سلطنت میباشند مبادله میشود خاص
بتوسط وزارت خارجیه اجرا مییابد و کافه مناسبات
رسمیه دولت که با سفارتها بوقوع می آید از طرف
وزیر خارجیه اداره میشود.
(۲۲):- وزارت خارجیه مرکب است از مستشاریت و دوایر ذیل:-
(۱):- مستشاریت.
(۲):- مدیریت شعبه ایرانی، عثمانی، بخاری، خیوه، عرب، مصر.
(۳):- " " ترکستان روس، چین، جاپان.
(٤):- " " هندوستان و انگلستان و اوروپا.


۹
(۵) :— مدیریت سفره و دارالترجمه .
(۶):— 〃 اوراق .
(۷) :— 〃 محاسبه .
(۲۳) :— مدیر هر شعبه مشغول است به امور سیاسیه و قونسلگری مملکتیکه
بآن متعلق است . مدیر اوراق و محاسبه بر وفق
نظامات مخصوصه ایفای وظایف مینمایند .
(۲۴) :— سفرای افغانی که بدول خارجیه میروند و مستشار وزارت
بالذات از طرف اعلیحضرت همایونی تعیین میشوند مدیران
وزارت خارجیه و جنرال قونسلها و قونسلها از طرف
( انجمن انتخاب مأمورین خارجیه ) انتخاب و بمنظوری
حضور شاهانه مقرر میشوند .
معاونان و سرکانبها و کاتبهائی وزارت و سفارات
دیگر مأمورین خارجیه بانتخاب ( انجمن انتخاب مأمورین خارجیه )
بتصدیق وزیر خارجیه تعیین میشوند.
برای انتخاب مأمورین خارجیه بزیر ریاست
وزیر خارجیه یک ( انجمن انتخاب مأمورین خارجیه ) موجود است
اعضای انجمن مذکور مستشار و مدیران وزارت خارجیه میباشند


١٠

وزارت داخلیه

(۲۵) :- وزارت داخلیه مأمور است بامور ملکیه افغانستان والی کابل و جمیع نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی در امور داخلیه کاملاً در زیر امر وزیر داخلیه میباشند .
(۲۶) :- در وزارت داخلیه مدیریت مأمورین ، مدیریت عمومیه نفوس ، مدیریت پوسته و تلگراف و تلیفون، مدیریت معابر، سرکاتبیت مکتوب ، سرکاتبیت محاسبه ، سرکاتبیت اوراق موجود است، مدیریت ماشینخانه ملکی نیز بوزارت داخلیه مربوط است .
(۲۷) :- والی کابل و نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی و حاکم های کلان بالذات از طرف اشرف پادشاهی انتخاب و تعیین فرموده میشوند .
(۲۸) :- مدیران وزارت داخلیه و حاکم های درجه اوّل و دوّم در ( انجمن انتخاب مأمورین داخلیه ) انتخاب و از حضور مبارک پادشاهی مأموریت شان منظور میشود .
(۲۹) :- سرکاتب مکتوب ، و سرکاتب اوراق وزارت و حکام


۱۱

درجه سوم از طرف (انجمن انتخاب مامورین داخلیه)
انتخاب و از طرف وزیر داخلیه منظور میشوند.
(۳۰): -- سرکاتب پای مکتوب نویسی والی کابل و نائب الحکومه‌ها
و حاکم پای اعلی و کاتبهای تحریرات حکومتی‌ها
بنا بر قرار داد مجلس‌های مشوره مرکز حکومتیهای
منسوبه خودشان انتخاب و از طرف خود آنها مقرر
میشوند و علاقه‌دارها به مجلس‌های مشوره ولایات
و حکومتی‌های اعلی انتخاب میشوند لکن تقدیم
ورقهای انتخاب‌شان بوزارت داخلیه
و در آن خصوص حاصل کردن منظوری وزیر داخلیه
ضروری است.
(۳۱): - انجمن انتخاب مامورین داخلیه در تحت ریاست وزیر
داخلیه منعقد میشود.
(۳۲): - مدیران و سرکاتب مکتوب نویسی وزارت داخلیه
اعضای انجمن مذکور میباشند.
* *
*


۱۲
وزارت عدلیہ
(۳۳) : در افغانستان برای منتظم گردانیدن امور عدلیہ وقوه
انضباطیه ، وزارت عدلیه مأمور است .
(٣٤) : وظائف وزیر عدلیه از قرار ذیل است :
اول:- نگهداشت و محافظه وظائف مأمورین محاکم عدلیه
و قوه انضباطیۀ افغانستان تا هیچکس بکار های
موظفۀ شان جبراً اجرا و مداخلت کرده نتوانند.
دوّم :- نگرانی ایفای وظائف قضاة وعموم مأمورین
محاکم عدلیه وانضباطیه .
سوّم :- راه نیافتن خصائل قبیحه در وظائف مأمورین عدلیه
چهارم :- نظارت کردن بر اینکه کسی که از طرف دولت
اجازه قضا را نداشته باشد باید وظیفه قضا
اجرا ننماید .
پنجم :- نگرانی کردن بر اینکه هیچ دعویی در محکمه ها بحال
تعویق نماند .
ششم :- نظارت نمودن بر اینکه در هیچ یکی از محکمه های عدلیه


۱۳

لحاظ شخصیت و قومیت و جنسیت و دین و مذهب
کرده نشود و در حقوق بالمساوات فیصله احکام
شرعی و سیاستی و تجارتی اجرا گردد.
هفتم :- نظارت کردن بتنسیق و تنظیم غندهای کوتوالی
و افراد پولیس ایالات و حسن ایفای معاملات
داخلیه شان در دائره نظامات دولت.
(۳۵):- در وزارت عدلیه هیئت عالیه تمیزیه و ریاست کوتوالی
مدیریت مأمورین، سر کاتبیت محاسبه، سرکاتبیت
تحریرات، سرکاتبیت اوراق موجود است .
(۳۶):- رئیس هیئت عالیه تمیزیه و رئیس کوتوالی و قوماندانهای
غند و کندکهای کوتوالی و قاضیهای محکمهای
مرافعه براه راست از حضور قرین الشرف پادشاهی
تعیین میشوند.
(۳۷):- مدیر مأمورین وزارت عدلیه و قاضیهای محاکم ابتدائیه بانتخاب
(انجمن انتخاب مأمورین عدلیه) بمنظوری حضور ملوکانه
منصوب میشوند، و دیگر مأمورین مرکز وزارت و مفتی های
محکمهای مرافعه و تولمشرها و بلوکمشرها ی کوتوالی


١٤

و پولیس و مامورین بلدیه از طرف (انجمن انتخاب مأمورین عدلیه)
انتخاب و منظوری وزیر عدلیه تعیین میگردند.
مفتی های محکمه های ابتدائیه و کاتب ها
محاکم ابتدائیه و مرافعه و هیئت محکمه های اصلاحیه
نائب الحکومگی ها و حکومتی های اعلی و حکومتی ها
کلان و دیگر حکومتی ها و خرد و ضابطان پولیس و کوتوالی
از طرف مجلس شوره که در تحت ریاست نائب الحکومه
و حاکم های اعلی و کلان میباشند انتخاب میگردند
ورقهای انتخابیه برای منظوری وزیر عدلیه
بوزارت عدلیه فرستاده میشود.

(٣٨):-- انجمن انتخاب مأمورین عدلیه در تحت ریاست وزیر عدلیه
انعقاد می یابد.

(٣٩):-- رئیس هیئت عالیه تمیزیه و رئیس کوتوالی و مدیر مامورین
و سرکاتب تحریرات اعضای (انجمن انتخاب مأمورین عدلیه)
میباشند.

* * *


۱٥
وزارت مالیه
(٤٠)- وزیر مالیه مأمور است به امور مالیه افغانستان عموم مأمورین
مالیه خواه در مرکز و یا اطراف باشند. زیر امر وزیر مشارالیه
ایفای وظیفه مینمایند.
(٤١) - در وزارت مالیه مدیریت محاسبه عمومیه ، و مدیریت
مأمورین ، و مدیریت مصارفات، و سرکاتب اوراق،
و کاتب مکتوب نویسی موجود میباشند .
(٤٢) :- مدیریت محاسبه عمومی علاوه بر تدقیق واردات و مصارف
دولت و ترتیب نظامنامه جمع و خرج یکی کردن و تطبیق
جدولهای واردات و مصارف سالهای سابقه
و جستجوی منابع جدیدۀ واردات دولت مأمور است.
(٤٣) - مأمورین مالیۀ اطراف عبارت است از مستوفیهای
ولایات و سررشته دارهای حکومتیهای اعلیٰ
و مأمورین مالیۀ حکومتیهای کلان و دیگر حکومتیها .
(٤٤) - حسابات دولت در اداره های مالیۀ وزارت اطراف
در کتابها ئیکه موافق اصول دفتری ترتیب و تنظیم شده است


١٦
قید می شود.
(٤٥) - - مدیر محاسبه عمومی وزارت مالیه ومستوفیهای ولایات
وسر رشته دار های حکومتیهای اعلی براه راست
از طرف اشرف پادشاهی انتخاب و تعیین فرموده میشود
مدیران وزارت مالیه و سر رشته داران حکومتیهای کلان
و خزانه داران ولایات و حکومتیهای اعلی از طرف
(انجمن انتخاب مامورین مالیه ) انتخاب و منظوری حضور
شاهانه تعیین میشوند ، مدیر محاسبه مرکزهای ولایتی
وحکومتی های اعلی، مامورین مالیه حکومتی های اول
ودوم ، خزینه داران حکومتی های کلان، گدا مدارها
احتیاطی مرکز های نائب الحکومگی یا وحکومتی های اعلی
بالانتخاب (انجمن مأمورین مالیه) از طرف وزیر مالیه منصور
میشوند ، دیگر مأمورین شعب حسابیه متعلقه وزارت مالیه
از طرف مجلس های مشوره ولایات وحکومتی های اع
انتخاب میشوند تنها ورقه های انتخاب شان لغرض صحه
و منظوری بوزارت مالیه ترسیل میشود .
(٤٦) - - - انجمن انتخاب مامورین مالیه بزیر ریاست وزیر مالیه باجتماع مییابد مدیر محاسیلی
مدیر مامورین مدیر مصارفات سر کاتب راق اعضای انجمن انتخاب مامورین مالیه میدا


۱۷

وزارت معارف

(٤٧) ١ ــ اداره و تفتیش همه مؤسسات تدریسیه عمومیه که برای
تربیه و تعلیم میباشند و هم دوائر عالیه که خادم حفظ و حراست
علم هستند بوزارت معارف عمومیه مفوض است باستثنای
مکاتب (حربیه) .
وزارت معارف مرکب است از ریاستها و دوائر ذیل ــ
اول ــ ریاست تدریسات ابتدائیه تالی که بسه شعبه منقسم است ۱-
الف : مدیریت مأمورین و معلمین .
ب : ״ تدریسات .
ج : ״ تفتیش .
دوم ــ ریاست تألیف .
سوم ــ ״ مرکه دپښتو .
چهارم ــ مدیریت تشکیلات و تنظیمات .
پنجم ــ ״ تحریرات .
ششم ــ سرکاتبیت محاسبه .
هفتم ــ مدیریت حفريات و موزيم .


۱۸
هشتم :- سرکاتبیت اوراق .
(٤٨) ا - ب - ریاست تدریسات ابتدائیه و تالیه برای اداره و نظارت همه مکاتب که مخصوص تدریسات ابتدائیه و تالیه میباشند و هم مدارس خصوصیه که از طرف اشخاص جمعیت‌ها و شرکتهاے وطنی تاسیس و اداره میشود مأمور است و کذلک دارالمعلمین‌ها و دارالمعلمات‌ها هم بریاست تدریسات تعلق دارند یک نفر رئیس آنرا اداره مینماید
مدیریت مأمورین معلمین مکلف است باظهار تجویز و سوانح آنها نزد جناب معین در ترفع و تلطیف مفتشین تدریسات ابتدائیه و مدیران و مأمورین معلمین دارالمعلمین‌ها و دارالمعلمات‌ها و کافۀ مکاتب ابتدائی و رشدی و اجرا کردن معاملات سجل عزل و مستمری شان بقرار نظامنامه جداگانه خود .
مدیریت تدریسات مکلف است به ترتیب و تعدیل جداول اساسیه مکاتب ابتدائیه و تالیه و تهیه کردن لوائحیکه به تنظیمات درسیه و نظامات و دستورالعمل‌های داخلی مکاتب و اصول تدریس متعلق است کذلک بملاحظه نمودن امتحانات و شهادتنامه‌ها
مدیریت تفتیش مکلف است بملاحظه نمودن امور تفتیشیه مدارس ابتدائیه و تالیه عمومی و خصوصی مطالعه راپورتهائیکه از طرف


۱۹

مدیران معارف ولایات و مفتشین و ریاست ابتدائیه و مفتشین
عمومی بوزارت میرسند بقرار نظامنامهٔ جداگانهٔ خود .
(٤٩) — دائرهٔ تشکیلات و تنظیمات مأمور است با یفا کردن امور
و معاملاتی که باحداث و انشای مکاتب رشدیه و دارالمعلمینها
و دارالمعلماتمها تعلق دارد و موظف است با دائرهٔ تفتیش
کتابخانه های عمومی افغانستان و تدارک کردن اثاثهٔ لوازم
تدریسیهٔ جمیع مکاتب بقرار نظامنامهٔ جداگانهٔ خود .
(٥٠) — دائرهٔ محاسبه مأمور است برای ایفای کافهٔ امور حسابی که
متعلق است بمشاهرات و مصارفات ادارهٔ مرکز و دائر
فرمودن حواله و تأدیه و تهیه و اعلان بودجه و برای ایفای
تحقق و حوالهٔ آن تخصیصاتیکه در بودجهٔ دولت مخصوص
مکاتب ابتدائیه میباشد و برای اجرای قیود حسابیۀ
و اصرافیه مکاتب رشدیه و دارالمعلمین ها و دارالمعلماتها .
(٥١) — دائرهٔ تحریرات مأمور است به ثبت و تحریر مخابرات و مکاتبات
وزیر معارف ؛ و دفتر اوراق مکلف است برای اخذ
و توزیع اوراق بقرار نظامنامهٔ جداگانهٔ خودها .
(٥٢) — مدیران وزارت معارف و مدیر مکتب حبیبیه و مکاتب سایرهٔ عالیه


۲۰
از طرف وزیر معارف انتخاب و بارادۀ سنیۀ ملوکانه
نصب و تعیین میشوند .
دیگر مدیران مکاتب ابتدائی و مأمورین و سر معلمین کانه
مکاتب از طرف ( انجمن انتخاب مأمورین معارف) انتخاب
و بتصدیق وزیر معارف تعیین میشوند ( انجمن انتخاب
مأمورین معارف ) بزیر ریاست وزیر معارف از مستشار
و رؤسا و مدیران وزارت معارف ترکیب مییابد .
(۵۳) : تفتیش ، هفت نفر مفتشین عمومی مستقیماً تحت امر وزیر
معارف برای تفتیش کردن احوال همه مکاتب مان
و مأمورین مستقلین مقرر میشوند، این مفتشین عمومی مکاتب
هستند. برای وظائف تفتیش مکاتب ابتدائیۀ مرکز در
و علی الخصوص برای تفتیش مکاتب رشدیه و دارا
و دارالمعلمات ها و دیگر مکاتب عالیه بقرار نظامنامه هدایت
(۵۴) : انجمن معارف ، از مستشار و رئیس ها و مدیرانی
و مدیر معارف ولایت کابل و مفتشین عمومی تشکیل
ریاست وزیر معارف انعقاد مییابد انجمن معارف
حدا ول درسته و دستورالعمل ها و هر نوع لوائح نظامنامه


راجع بمکاتب و تدریسات را که از طرف ریاست
تدریسات ابتدائیه و تالیه داده میشود و در خصوص
انتخاب کتب درسیه اجرا بی‌مذاکرات و اتحاذ مقررات مینماید.
امور تحریریه انجمن معارف را مدیر تحریرات اداره میکند.
(۵۵) : هیئت تألیف ترجمه کتب درسیه مرکز و پښتو، بر آن تألیف و ترجمه کتب
درسیه راجع بهمه مکاتب یک هیئت تألیف و ترجمه طبق انجمن معارف
تشکیل میشود ذواتیکه این هیئت را تشکیل میکنند از کتب درسیه فرانسویه
و ترکیه و دیگر السنه ترجمه استنباط کرده کتب درسیه را ترتیب و تألیف
مینمایند و یکنفر رئیس ریاست انجمن مذکور را مینماید.
برای ضبط و تدوین اصول و قواعد لسان پښتو و برای
نقل و ترجمه کردن کتب درسیه باین زبان یک مرکز پښتو
تشکیل میشود، واین مرکز و پښتو بانجمن معارف مربوط میباشد
و یکنفر رئیس ریاست آنرا مینماید.
(۵۶) : مأموریت حفريات و موزیم موظف است بوالعہدت
و مراقبت حفرياتیکه در افغانستان بکار اندخته میشود، و نیز
مأمور است بتنظیم و پیراستگی موزیم خانه و اندیشیدن
وسائل ترقی آن و ایصال کردن فوائد از آن بعموم.


۲۲

وزارت تجارت
(۵۷):- وزارت تجارت دائماً برای توسیع و تسهیل تجارت داخلیه
و خارجیهٔ افغانستان ترقی زراعت و انکشاف و تحری
معادن در مملکت افغانستان تدابیر لازمه را بعمل می آورد.
(۵۸):- در وزارت تجارت مدیریت عمومی زراعت، و مدیریت
مکتوب، و سرکاتبیست مامورین، و سر کاتبیت محاسبه
و سر کاتبیت اوراق موجود است.
(۵۹):- مدیر عمومی زراعت به ترقی و توسیع زراعت در افغانستان
و بداخل نمودن اصول جدیدهٔ زراعت در مملکت، و بجلب
وارد داتیکه از زراعت بدست می آید و بفهمانیدن اصول استعمال
اشیاء صنعتی بمردم و بتاسیس مکاتب عملی فلاحت و بترتیب
کشت زارهای نمونهٔ زراعت و حفر انهار جدیده و تقسیم
آب آنها و حسن محافظهٔ جنگلهای افغانستان از سر نو بثمر رسانیدن
جنگلها و احداث درخت زارها در جوار قریه ها و بکندن و کاویدن
معادن موجوده بصورت احسن و کشف و تحری معادن جدیده
و اصلاح جنس حیوانات مامور است.


۲۳

(۶۰) معاملات مدیریت های گمرک تا اصول تحصیل وجوهات گمرک
مطابق بنظامنامه مخصوص آن اجرا گردد.
(۶۱) مدیر عمومی زراعت و مدیر گمرکهای ولایات و حکومتیهای
اعلیٰ براه راست از طرف اعلیحضرت همایونی انتخاب و تعیین
فرموده میشوند، دیگر مدیران زراعت و مدیران زراعت ولایات
و حکومتیهای اعلیٰ و مدیران گمرکات حکومتیهای کلان
از طرف (انجمن انتخاب مأمورین تجارت) انتخاب و منظوری
حضور شاهانه منصوب میشوند .
مأمورین وزارت و گمرکها و سرکاتب های گمرکها از طرف
(انجمن انتخاب مأمورین تجارت) انتخاب و بمنظوری وزیر
تجارت تعیین میگردند، دیگر سایر مأمورین گمرکات از طرف مجلسهای
مشوره ولایات و حکومتی های اعلیٰ منتخب میشوند فقط ورقه های
انتخاب آنها بوزارت تجارت تقدیم و منظوری حاصل میشود .
(۶۲) مدیر عمومی زراعت، مدیر مکتوب نویسی، سرکاتب مأمورین، سرکاتب محاکم
و سرکاتب اوراق اعضا انجمن انتخاب مأمورین تجارت هستند.
انجمن انتخاب مأمورین تجارت در تحت ریاست
وزیر تجارت تشکیل مییابد .


٢٤
شورای دولت
(۶۳) :-- شورای دولت ، مرکز مذاکرهٔ مصلحتها ی عمومیه
ملکیه است .
(۶۴) :-- وظائف شورای دولت بدو نوع منقسم است
اول :-- تنظیمات ملکیه که مراد از تفسیر و تنظیم هر گونه لوائح نظامیه
و علاوه کردن و تعدیل نمودن قواعد آن است
دوّم :-- محاکمات مأمورین ملکیه .
(۶۵) :-- شورای دولت در تحت ریاست یک رئیس عمومی
میشود ، رئیس مذکور داخل هیئت وزراست .
(۶۶) :-- سه نفر معاون اوّل ، ثانی ، ثالث ، و چند نفر اعضاء
و یکنفر منشی و یکنفر سرکاتب و بقدر لزوم کاتب بشورای
دولت موجود اند .
(۶۷) :-- اعضاء شورای دولت بنام اعضاء طبیعیه و اعضاء
منتخبه بر دو قسم منقسم میباشند اعضاء منتخبهٔ آن عبارت است
از نمایندگان اهالی که از هر ولایت و هر حکومتی اعلیٰ از طرف
خود رعایا انتخاب گردیده بشورای دولت فرستاده باشند.


٢٥
انتخاب اعضای منتخبة شورای دولت مطابق
فصل مخصوص انتخابات اجرا میشود .
(٦٨) ــ علاوه بر مأمورینیکه در حین تعطیل سبکدوشی خدمت شان
مطابق مادة (٤٧) نظامنامۀ اساسی در جملۀ اعضای
طبیعیة شورای دولت شامل میشوند دیگر نفری اعضای
طبیعیۀ شورای دولت بقدر لزوم از حضور ملوکانه
تعیین میگردند.
(٦٩) ــ رئیس و معاونان شورای دولت از طرف اعضای طبیعیه
و اعضای منتخبه شورای دولت انتخاب و بمنظوری حضور ملوکانه منصوب
میشوند منشی شورای دولت بانتخاب رئیس اول و بمنظوری حضور شایانه
منصوب میشود، سر کاتب و کاتب پای شورای دولت
بانتخاب معاونان شورا بمنظوری رئیس مقرر میشوند.
(٧٠) ــ دو نفر اعضای شورای دولت بزیر ریاست معاون سوم
محکمۀ ابتدائیۀ مأمورین را تشکیل میکنند محکمه مذکور محاکم هر گونه
جرائم مأمورین که براه راست از حضور ملوکانه منصوب
گردیده باشند مأمور است، نیز محاکمۀ مأمورین دوائر مرکزی ندافرا
که مرتکب جرمی از نوع جنحه و جنایات گردیده باشند بمحکمۀ مذکور


۲۶
انفصال مییابد.
(۷۱) : چهار نفر اعضای شورای دولت در تحت ریاست معاون دوم
اجتماع نموده محکمه مرافعه مامورین را تشکیل میدهند.
مرافعه فیصله هائیکه از محکمه ابتدائیه مأمورین از مجالس مشور
ولایات و حکومتیهای اعلی و کلان صادر شده باش
وظیفه محکمه مذکور است.
(۷۲) : رئیس عمومی و معاون اول شورای دولت
بمعیت پنجنفر اعضای شورا که در محکمه ابتدائیه
و محکمه مرافعه مامورین شمولیت نداشته باشند هیئت تمیز
محاکمه مأمورین را تشکیل میکنند وظیفه ریاست هیئت مذکوره را
رئیس عمومی شورای دولت ایفا مینماید.
هیئت مذکور فیصله های را که قاعدتاً از محکمه مرافعه
مامورین صادر میگردد تمیز میکند.
(۷۳) : دیگر اعضای طبیعیه و منتخبه شورای دولت بصورت کلی
در تحت ریاست رئیس عمومی و معاون اول بتفسی نظامات
لائحه های نظامیه و دیگر وظائف شورای دولت موظف اند
- در اوقاتیکه محاکمه مامورین نباشد همه هیئت شورای دولت مأمور


۲۷

بدیگر وظائف شورای دولت خواهند پرداخت.
(۷۵) - هرگاه برای یک وزارت و یا یک دائره مستقله وضع کردن
یک نظامنامه لازم دیده شود لایحه همان نظامنامه
از طرف همان وزارت و یا همان دائره مستقل تنظیم
یافته بشورای دولت حواله کرده میشود شورای دولت
بعد از اجرا کردن علاوات و تعدیلات لازمه آن لایحه
نظامیه را با فیصله آرا بمجلس عالی وزرا تقدیم میدارد
و بعد تصویب مجلس عالی وزرا و منظوری حضور شاهانه
نظامنامه مذکور بوزارت متعلقه آن سپرده شده
دستورالعمل اتخاذ میشود.
* *
*


۲۸

مدیریت مستقله طبیه
(۷۶) :— مدیریت مستقله طبیه در امور صحیه افغانستان صرف
مساعی مینماید.
(۷۷) ۱— وظائف مدیریت مستقله طبیه بقرار ذیل است :—
اوّل :— بقدر ضرورت جلب استخدام اطبا متخصص از خارج
برای محافظه صحت عمومیه مملکت.
دوّم :— کشادن یک یک شفاخانه مخصوص در مرکز ولایات
و ملحقات آن.
سوّم :— تأسیس نمودن دیسپانسریهای عمومی (یعنی معاینه
خانهای رایگان طبی بغرض سهولت مراجعت
اهالی به اطبا.
چهارم :— تشویقات نمودن بکشادن عطارخانهای خصوصی .
(۷۸
پنجم :— کشادن یک مکتب (قابلات) در مرکز سلطنت برا
جلوگیری واقعات مدهشه که بباعث قابلهای
نادان در میان نسوان بعمل می آید.
ششم :— تأسیس کردن یک (باکتریولوژی خانه) برای اجرا
(۷۹


۲۹
تدقیقات خورده بینّیه و استحضار کافۀ ادویۀ زرقّیه
یعنی (سیروم) .
هفتم: بوجود آوردن یک دائره (رونتگن) و یک (کیمیا
خانۀ مکمل) در نفس پایتخت .
هشتم: فرستادن هیئت های طبیّۀ سیّار برای محافظۀ صحّت
اهالی قریه ها و قبائل کوچی .
نهم: اتخاذ نمودن تدابیر نافعه و دافعه برای رفع و جلوگیری
بیماریهای ساریه و امراض متعدّیه که در داخل
مملکت ظهور نماید .
دهم: تعیین مدّت قرانطین و اداره نمودن قرانطین خانه هائیکه
در وقت ظهور و با و طاعون در ممالک مجاور بنقاط
لازم ساخته میشود .
(۷۸) : در دائرۀ مدیریت مستقلۀ طبیّه بقدر لازم شعبه ها
و در تحت ریاست مدیر مستقل آن یک مجلس (امور صحّیّه)
مرکب از اطبای متخصّصه که در مرکز سلطنت اقامت
دارند بر پا میشود .
(۷۹) : تعیین و عزل مدیر صحّیّۀ ولایات و حکومتیهای اعلیٰ


٣٠
از طرف مدیر عمومی صحیّه بمنظوری اعلیحضرت همایونی اجرا میشود
تعیین و عزل سائر مأمورین صحیّه ولایات و یا حکومتی اعلیٰ
از طرف نائب الحکومه و یا حاکم اعلیٰ بعد از اطلاع
مدیر صحیّه محلی اجرا میشود .
(٨٠) : مأمورین که از طرف مجلس ها سب مشورۀ نائب الحکومگی
و حکومتی ها سب اعلیٰ منتخب میشوند بکار اشتغال گردیده
اوراق انتخاب شان را بوزارت مربوطۀ آنها میفرستند
اگر وزارت متعلقۀ آن ها انتخاب اشخاص مذکور را مناسب ندانست
حکم نامه منظوری، و الا دلائل مقنعۀ نامنظوری آنرا نوشته
اطلاع میدهند و آنچنان اشخاص از ماموریت عزل میشوند
اما تنخواه ایام مأموریت شان داده میشود.
* *
*


۳۱
فصل دوم
(اداره ولایات)
(۸۱) : افغانستان از روی اداره بولایات و حکومتیهای اعلیٰ
منقسم میشود و ولایات بحکومتیهای کلان بحکومتیها
و حکومتیهای کلان بحکومتیها و حکومتیها بعلاقه ها و علاقه‌ها
بقریه‌ها تقسیم می یابند.
(۸۲) : آمر ولایت کابل بنام والی و دیگر ولایات باسم نائب الحکومه
یاد میشوند و در وظائف در بین آنها هیچ فرقی نیست. ولایات
و حکومتیهای اعلیٰ برای امور داخلیه بلاواسطه بوزارت
داخله مربوط اند.
در میان ولایت و حکومتی اعلیٰ از روی ایفای وظایف
عمومیه هیچ فرق موجود نیست تنها در هر ولایت یک
نائب الحکومه و در هر حکومتی اعلیٰ یک حاکم اعلیٰ اجرای
احکام مینماید.
* * *


۳۲

اول : نایب الحکومه ها
(۸۳) :-- در هر ولایت نایب الحکومه رئیس و مرجع ادارهٔ عمومیهٔ آن
ولایت میباشد .
(۸۴) :-- نایب الحکومه در بارهٔ خصوصیات داخله با وزارت داخله
مخابره میکند، لاکن در خصوصیاتی که بسائر شعبات اداره
عائد باشد با دیگر وزارات مخابره نموده بگرفتن امر مأذون است
اگر نایب الحکومه موقتاً از مرکز ولایت بیرون رود مستوفی
ولایت از طرف او وکالت مینماید .
(۸۵) :-- در امور ملکیه وظائف نایب الحکومه حسب ذیل است :
اوّل :-- اخلاق حمیده و آداب برگزیدهٔ اسلامیه را در داخل
ولایت خود بر وجه کمال حفظ کردن .
دوّم :-- نظامات دولت و اوامری را که از مرکز میگیرد تطبیق
و اجرا نمودن .
سوّم :-- احوال مأمورین و امور ادارهٔ ولایت را تفتیش
کردن .
چهارم :-- اگر از یکی از مأمورین ولایت قصور صادر شود در صورت


۳۳
ثبوت آن بلاتاخیر تصحیح کردن، اگر خطا و قصور مأمور
موجب عزل و محاکمه اش باشد و نائب الحکومه
بعزل و محاکمه او صلاحیت داشته باشد موافق
اصول و نظام بعزل و محاکمه او پرداختن و اگر
مأمور خطاکار بارادۀ سنیه منصوب شده باشد
از کیفیت حال بوزارت او اشعار نموده امر اجرا
تحقیقات ابتدائیه را در بارۀ او حاصل نمودن
اگر مأمور مذکور یکی از مأمورینی باشد که از طرف
کدام وزارت و یا مدیریت مستقله نصب و تعیین
گردیده باشد در بارۀ او اجرای تحقیقات ابتدائیه
نمودن و تحت محاکمه گرفتن و اگر مناسب دانند موقتاً
از کار برطرف نموده و بهمان وزارت و یا ادارۀ
مستقله که بآن متعلق است اطلاع دهی نمودن،
داخل اختیارات نائب الحکومه است .
پنجم ـ اگر موادیکه در بارۀ آنها حاکمها از نائب الحکومۀ استیذان
مینمایند داخل صلاحیت و اختیارات او باشد
در خصوص آن به او امر دادن، و اگر داخل صلاحیت


٣٤

و اختیارات او نباشد در خصوص آن از وزارت
متعلقه اش اذن خواستن.
ششم :- آن مأمورین ولایت را که نائب الحکومه بنصب و تعیین اشان
اختیار دارد بموافق اصول نصب و تعیین کردن.
هفتم :- در صورتیکه یک کار خارج از نظامنامه نائب الحکو
پیدا شود هرگاه یک کار عادی و معمولی باشد آنرا
خود بخود اجرا نمودن، و از آن بوزارت متعلقه آن
اطلاع دهی کردن و اگر زیاده اهمیت داشته باشد
در باره آن در مجلس مشوره خود مذاکره نموده در خصوص
از وزارت متعلقه آن اذن گرفتن و اگر در فرستادن جواب
از طرف آنها اضافه بر میعاد توقع وصول جواب تعطیل بهم
برسد بحضور شاهانه عرض اطلاع دهی نمودن.
(٨۶) :- نائب الحکومه از وظائف خود، و از استعمال بیجا، غفلت
و سهل انگاری مأمورینیکه در معیت او هستند در پیش حکومت
مرکزی مسئول است، بنابرین او مجبور است که مأمورین ولایت
خود را بزیر نگرانی داشته باشد.
(٨٧) :- از امنیت و انضباط ولایت نائب الحکومه رأساً مسئول است


۳۵

بنا برین نائب الحکومه برای محافظه امنیت مملکت مطابق
قاعده (۸۸) و (۸۹) آتی الذکر باتخاذ تدابیر مختار
و مأذون است.
(۸۸) - در موقعیکه قوت کو توالی بمحافظت امنیت مملکت کافی نباشد
نائب الحکومه بکلانترین منصبدار فوجی که در ولایت او موجود
باشد مراجعت کند وقتیکه بکوتوالی قوة الظهر باشد بقدر
لزوم جلب قوه عسکر یا میتواند .
(۸۹) - در صورتیکه در یک گوشه مملکت یک آثار شورش و بغاوت
و یا یک حرکت مخل امنیتی مشاهده شود و حال و زمان
باذن گرفتن از مرکز سلطنت مساعد نباشد نائب الحکومه
مسئولیت اعلان را برخود گرفته در داخل ولایت حکومت
عسکر یا که بیانش در یک فصل مخصوص میآید اعلان کرده
میتواند .
(۹۰) - در صورتیکه نائب الحکومه اشخاص مفسد و شورانگیزیکه دفع کردن
شانرا فوری لازم بداند و زمان باذن گرفتن از مرکز مساعد
نباشد نظر بقرار و تجویزيکه از مجلس مشوره صادر میشود،
محفوظاً بمرکز سلطنت فرستاده میتواند و بعد از آن


۳۶

مجبور است که کیفیت مذکور را بهمراه اسباب موجبه آن
بمرکز اشعار دارد.
(۹۱) :— نائب الحکومه باجرای ضرب هیچکس بهر سبب و بهانه که باشد
نیست اساساً شکنجه بالکمل ممنوع است، مگر جزای ضرب
نظر بحکم شرعی که در نظامنامۀ جزا تصریح شده و از محکمه یی
در باب ارباب جرائم صادر گردیده باشد بموجب احکام
نظامنامه مخصوص آن بواسطه مأمورین آن اجرا کرده میشود.
(۹۲) :— چون در افغانستان نظام عادلانه مصئونیت مساکن
مشروط است بدین شرط که باید بتمامها بآن رعایت کرده شود
لهذا نائب الحکومه بدون تعیین و تعریف نظا‌م هیچکس را خواه
منصبدار کوتوالی باشد و خواه دیگر مأمور نگذارد که بهیچ سببی و بهانه
چه وقت شب و چه هنگام روز بخانه کسی داخل شود در تشخیص
نائب الحکومه باید که بدرجه نهایت توجه و دقت نماید.
(۹۳) :— نائب الحکومه اشخاص اوباش و یله‌گرد را بنابر قرار داد مجلس شوری
خود داخل کارهای شاقه دولت نماید .
(۹٤) :— نائب الحکومه ببندیخانه یا را متتمادیاً یا خبری نگرانی مینماید و دقت
میکند که تا هیچکس از حکم نظامنامه زیاده محبوس نماند و بحسن اداره


۳۷

در پاکیزگی و انتظام بندیخانه با توجه تام مبذول مینماید،
و با زخواست کسانیکه در حبس خانه مانده اند و در حق شان
هنوز حکمی صادر نشده است نموده احضار ایشانرا بمحاکم
عدلیه بلاتاخیر سفارش میکند و خرج خوراک و گذران روزمره
محبوسین را موافق نظامنامه توقیف خانه تدارک
میفرماید.
(٩٥) - نائب الحکومه بامور عدلیه قطعیاً مداخله و بمذاکرات مقررات قضا
اجرای نفوذ کرده نمیتواند، تنها در حق قضاتیکه استعمال
بیجای شان در وظیفه مأموریت خود و جرئت ارتکاب
در ارتشای شان محسوس شود پس از تحقیقات کیفیت آنرا
مفصلاً و سریعاً بوزارت عدلیه پیش مینماید.
(٩٦) - نائب الحکومه بتحصیل کافه محاصل دولت مجبور است لیکن
بگرفتن چیزی زیاده از مقدار معین مأذون نیست
بصرف کردن مبالغیکه بقرار نظامنامه بودجه تعیین
و تحصیل شده و بفرستادن باقمیانده وجه آن بمرکز
سلطنت، مأمور است.
(٩٧) : - - - نائب الحکومه در داخل ولایت مجبورست که بتعمیم مکاتب


۳۸

و حسن ادارۀ آنها و ترقی تجارت و زراعت و صنائع
مادیا صرف همت وغیرت نماید .
(۹۸) ـــــ نائب الحکومه بنظارت کردن امور ذیل بذریعۀ مأمورین
متعلقۀ آن مأمور است :ـ
محافظۀ صحت عمومی، و آبادانی مملکت ، و خشک کردن
جه زار ها ، ومحافظۀ طرق عمومیه بوجه احسن ، و امنیت
راههای میان مرکز ولایت ، و مراکز حکومتیها
و تأسیس فابریقه ها، و شفاخانه ها ، و تکثیر جنگلها ،
و حسن محافظۀ معادن و جنگلها ، و انتظامات معاملات
پوسته و تیلفون و تیگراف .
(۹۹) ـــــ نائب الحکومه در امور داخليۀ قطعات عسکريه و تعليم و ترتيبۀ آنها
که در داخل ولایت مقیم باشند قطعیاً مداخله کرده نمیتواند
مگر بقرار قاعده عندالاقتضا بقسمیکه بکو توالی قوّت الظهیر شود (۱
بقدر لزوم اعطای قوّۀ عسکریه را از منصبدار بزرگترین ولایت
طلب کرده میتواند و منصبدار مذکور آن قوۀ عسکریه را که نائب الحکومه
تحریراً طلب کرده است بموقع معهود بفرستد .
(۱۰۰) ـــــ در معیّت نائب الحکومه برای ایفای وظائف مصرّحۀ بالا


۳۹
رؤسای مأمورین ذیل میباشند.
اول:- محاکم عدلیه.
دوم:- مستوفی.
سوم:- مدیر معارف.
چهارم:- گمرک.
پنجم:- زراعت.
ششم:- نفوس.
هفتم:- مأمور امور خارجیه.
هشتم:- خزینه.
نهم:- قوماندان کوتوالی.
دهم:- سرکاتب مکتوب نویسی.
یازدهم:- مأمور پوسته.
(١٠١):- مستوفی خودش از طرف پادشاهی منصوب میشود کار
خود را بصورت نظامات مالیه بجای می آرد مستوفی آمر
کافه مأمورین مالیه ولایت است اگر یکی از مأمورین مالیه
موافقت نظامات مالیه و احکام ریاست مستوفی اوامر او
اجرا نکند تا ابتدائیه نمود و نتیجه مراتب محکومه عرض نماید.


٤٠

مستوفی حسب نظامنامه مالیات دولت را که اهل ولایت
به ادای آن مجبور هستند تحصیل نماید و بر وفق نظامنامه
(بودجه) ولایت اجرای صرفیات کرده اضافه آنرا
بامر نائب الحکومه بمرکز سلطنت میفرستد.
(١٠٢): در معیت مستوفی مدیریت محاسبه و اداره واردات
و مصارفات و بقدر لازم نویسنده هم میباشد.
(١٠٣) سرکاتب مکتوب نویسی با مور تحریر نائب الحکومه مأمور است
(١٠٤): مدیر معارف بامور معارف ولایات مأمور است مدیر معارف
با نتخاب وزارت معارف باراده سنیه منصوب
میشود در داخل ولایت هر قدر مکتب هائیکه باشند تماماً
در تحت امر مدیر معارف میباشند، مدیر معارف
در داخل ولایت برای اجرای احکام نظامنامه معارف
حتی الامکان بصرف مساعی مجبور است.
(١٠٥): مدیر نفوس بمعاملات تحریریه نفوس مأمور است مدیر نفوس
بانتخاب وزارت داخله باراده سنیه منصوب میشود.
(١٠٦): مدیر زراعت در داخل ولایت بتکثیر زراعت و تعمیم اصول
جدیده زراعت و محافظه جنگلها و احداث


٤١
جنگلها - بی‌نور سررشته معادن مکشوفه و کشف کردن
معادن جدیده موظف است مدیر زراعت بانتخاب
وزارت تجارت بارادهٔ سنیه منصوب میشود .
(۱۰۷) : مأمور امور خارجه یک مأمور وزارت خارجه است که نزد نائب الحکومه
میباشد از احوال دول اجنبیه که بحدود آنولایت است
معلومات بدست آوردن و معاملاتی که در میان نائب الحکومه
وقونسلهای اجنبیه جاری میباشد اجرا نمودن از وظائف
مأمور امور خارجیه است، مأمور امور خارجیه از طرف وزارت
خارجیه انتخاب و تعیین کرده میشود .
(۱۰۸) : قوماندان کوتوالی در داخل ولایت بمحافظه امن و آسایش
مأمور است، قوماندان کوتوالی از سبب وظائف خود
که متعلق بضبط و ربط ولایت است در تحت امر نائب الحکومه
میباشد منصبدار پولیس که در مرکز ولایت موجود است بامر
قوماندان کوتوالی تابع است، قوماندان کوتوالی از امن و آسایش
مرکز ولایت و حواشی آن بالذات مسئول است
قوماندان کوتوالی در حق مجرمانیکه جرائم ایشان از نوع
قباحت است بعد از ثبوت آن جزا میدهد قوماندان


٤٢

کوتوالی مردمان گریزی و هر نوع مجرمها و محکومین گریزی
بدست آورده بمقام متعلق آن محافظت تسلیم میکند
پساپورت تبعه دول خارجه و پساپورت تجار و سایرین
و کوچی و کرایه کش بقرار نظامنامه مخصوصه آن از اداره
مربوطه اش اجرا میشود.
(١٠٩) :— هیچکس از مامورین ولایت براه راست با وزارتی که با
منسوب اند مخابره کرده نمیتواند، و وزارت نیز
با مامورین ملحقات خود در هر بابی که باشد راسا اوامر
داده نمیتوانند جمیع مخابرات مرکز فقط بواسطه نائب الحکومه
جریان مییابد و هر دائره مکتوبها و معروضاتی را که بوزارت خود
مینویسد آنرا بالذات احضار نموده بگرفتن دستخط بران
مجبور است مگر در صورتیکه نائب الحکومه بدوائر ماتحت خود
بعضی اوامر خلاف نظام اعطا نموده در اجرا و ایجاب آن
اصرار نماید آنزمان مامورین ملحقات مجبور اند که کیفیت را
راساً بوزارت متعلقه شان اخبار و اشعار نمایند.
(١١٠) :— مامورین منصوبه ولایات که قانوناً در حال غیاب وکیل
معینی ندارند اگر فوت گردیده و یا نظاماً از کار برطرف شوند


۴۳
الی زمان نصب شدن مأمور جدید شخصی را که نائب الحکومه یا حاکم اعلی عوض آنها تعیین کند ایفای وظائف شان را مینمایند .


٤٤

دُومُ : مَجْلِسْ مَشْوَرَةُ وِلايَتْ
(۱۱۱) - در هر ولایت یک مجلس مشوره موجود میباشد مجلس مشوره علاوه برآن
مواد متعلق بامور اداره ولایت را تحت مذاکره میگیرد یک خدمت جداگان
در خصوص محاکمه یاسئ مامورین هم بعهده اش مفوض است
صورت اجرایی این خدمت ثانوی او در فصلی که راجع است
بمحاکمه مامورین مفصلاً درج و توضیح میشود .
(۱۱۲) - موادیکه در مجلس مشوره ولایت، متعلق بامور اداره ولایت
مذاکره میشود از قرار ذیل است :-
امور مالیه : اجرایی خرید و فروش سرکاری عقد قرار داد هائیکه
بحکومت لازم باشد ترمیم کلیه و تعمیر ابنیه سرکاری
و عندالاقتضا تجویز نمودن برای استملاک دولت
بر املاک خصوصیه بعضی اشخاص لغرض منفعت
عمومیه مطابق نظامنامه مخصوص آن .
امور نافعه : تجویز نمودن برای انشای راهائیکه در بین مرکزهای
حکومتی یا تمدید میشود و مذاکره موادیکه تعلق دارد
به زراعت و تجارت و سائر امور نافعه ولایت


٤٥
و تجویز کشادن دواخانها و شفاخانها و دیگر
چیزها از قبیل آن .
امور بلدیه : تعیین و تخصیص محل بازار های عادی بازارهای
بزرگ موسمی و قبرستانها و دیگر موادیکه
بصحت عمومی متعلق باشد.
امور ملکیه : اوّل . تجویز درباره تغیر ارتباط علاقه ها و قریه ها
با یکدیگر .
دوّم . عند اللزوم بعضی موادیکه در مجلس مشوره
حکومتی یا ابتداءً مذاکره شده باشند و برا
مذاکره از طرف نائب الحکومه بمجلس حواله گردد
تدقیقات نمودن .
امور انضباطیه : تجویز نمودن در خصوص فرستادن جان شکایکه
در داخل ولایت مصدر فتنه و فساد شده امنیت
و راحت عمومیه را مختل و مسلوب سازند .
بدارالسلطنه کابل اخذ و حبس کسانیکه از اداء
محاصل و مالیات دولت سرکشی و تمرّد ورزند.
(۱۱۳) --- مجلس مشوره در تحت ریاست نائب الحکومه منعقد میشود و سه ماه اعضا


٤٦
(طبیعیه) و (اعضاء منتخبه) بر دو قسم اعضاء شامل میباشد
اعضای طبیعیه اش عبارت است از مستوفی
و سر کاتب مکتوب نویسی و مدیر معارف و مدیر گمرک
و مدیر زراعت و مأمور امور خارجیه.
و اعضای منتخبه اش عبارت است از نمایندگان اهالی
که بموجب قاعدهٔ آینده از طرف اهالی ولایت منتخب شده باشند
(١١٤) ــ برای انتخاب اعضای منتخبه مجلس شورهٔ ولایت همچو
کسانیکه بدولت مالیه ده میباشند از مردمان صاحب حیثیت
و اعتبار اهالی مرکز ولایت و شهر ہائیکه مراکز حکومتها با
و یا از جمله و رؤسای قبائل بزرگ چنان نفری را که بدولت
مالیه ده باشند موافق مواد اصول انتخاب وکلا منتخب
بمجلس شورهٔ نائب الحکومه میفرستند.
و اعضای منتخبهٔ مذکور تحت ریاست نائب الحکومه یا حاکم
اجتماع نموده از میان خودشان موافق قواعد آتیه نفری با
نمایندگی در شورای دولت انتخاب میکنند.
(١١٥) ــ اعضای منتخبه مجلس شوره تا سه سال ایفای
خدمت مینمایند و بعد از سه سال انتخاب جدید میشود


٤٧

(١١٦) :— تجاویزیکه مجلس هائی مشوره متعلق امور اداره ولایت
پیش کنند نائب الحکومه ها محض بسبب استشاره بهر حال
بمتابعت کردن آن مجبور نیستند البته مسئولیتی که از ان تولید گردد
بتمامها بنائب الحکومه ها عاید میشود .

(١١٧) :— در مجلس مشوره کاتب از امور تحریریه آن مسئول است موادیکه
در مجلس مذاکره میشود از طرف نائب الحکومه حواله میشود،
و کاتب خلاصه آنرا مینویسد خلاصه مذاکرات مجلس در کتاب
ثبت و قید میشود، بعد خلاصه ثبت هر مجلس در مجلس آینده
از طرف اعضای موجوده بالامضا تصدیق میشود.
علاوه بر یک کتاب مخصوصیکه در ان نظامات عمومیه و خصوصیه
مجلس قید میشود یک کتاب دیگر که برای قید کردن فیصله ها
باشد هم لازم است .

(١١٨) :— قواعدیکه در خدمات و وظائف نائب الحکومه ها و طرز تدبیر
امور دولت ولایتهای شان بصورت تشکیل و وظائف مشوره ولایت
بیان شد همین قواعد عیناً در حق حکومتیهای اعلی هم جاریست .

* *
*


٤٨
فصل سوم : حکومتیهای کلان
(۱۱۹) : حکومتی های کلان در تحت ادارة یک یک حاکم کلان
میباشند در داخل هر حکومتی کلان چند حکومتی موجود میباش
(۱۲۰) : وظائف حاکم های کلان عیناً مانند وظیفه های
نائب الحکومه ها است .
(۱۲۱) : مرجع حاکم های کلانیکه بیک ولایت و یا حکومتی اعلی
مربوط باشند نائب الحکومه ها و حاکم های اعلی است
(۱۲۲) : در هر حکومتی کلان علاوه بر یک یک مدیر مال یک یک کاتب
مکتوب و یک و یک مأمور پوسته و عنداللزوم یک ما
گمرک موجود میباشد در مرکز بعضی از حکومتی های کلان
اگر کدام قونسل اجنبی باشد در انجا یک مأمور خارجیه نیز
موجود میباشد و علاوه بر مأمورین فوق در مرکز حکومتی
کلان یک ضابط کوتوالی نیز موجود است .
(۱۲۳) : مدیر مال و کاتب مکتوب و مأمور خارجیه و مأمور گمرک اعضا
طبیعیه مجلس شوره حکومتی های کلان را تشکیل میدهد
یک یک نفر اعضائیکه از هر حکومتی تابع حکومتی کلان انتخا


٤٩

گردیده اند با یک نفر عضویکه از مرکز خود حکومتی کلان منتخب
شده است (اعضاء منتخبه مجلس شورهٔ یک حکومتی کلان)
هستند، انتخاب اعضای منتخبه بصورتیکه در فصل مخصوص
صورت انتخابات اعضا منتخبه بیان گردیده جریان مییابد.
(١٢٤):— وظیفهٔ مجلس شورهٔ یک حکومتی کلان عیناً مانند وظیفهٔ
مجلس شورهٔ یک ولایت بوده بفیصلهٔ دعوا ها نوع جنحه
و جنایت مامورینیکه در داخل حکومتی کلان باشند
مختار و صلاحیت دار است.
(١٢٥):— کاتبهای حکومتی های کلان عیناً همان کاتب های
مجلس شوره میباشند.
(١٢٦):— برای تفصیلاتیکه در بارهٔ وظائف حاکم های کلان
و وظیفه های کافهٔ مامورینیکه در معیت شان هستند
بفصل نائب الحکومه ها مراجعت باید کرد، اما مجازات
قباحات را اگر قوماندان کوتوالی حکومتی کلان تا کندک مشر باشد
خود قوماندان میدهد و الا پایانتر باشد تحقیقات ابتدائیهٔ
آنها نموده حکم مجازات را حکام میدهند.
* * *


٥٠
حصۀ پنجم چگونگی حکومتیها
(١٢٧) ــــ در هر حکومتی یک نفر حاکم میباشد مرجع حاکمهای اول
و دوم و سوم، نائب الحکومه ها و حاکمهای اعلیٰ و حاکم
های کلان میباشند ما بین حاکمهای درجه اوّل و دوّم
و سوّم در حقوق و خدمات هیچ فرق نیست این عنوانات تنها
از روی وسعت و اهمیت دائرۀ حکومتی است.
(١٢٨) ــــ حاکمهای درجۀ اوّل بانتخاب (انجمن مأمورین وزارت داخله)
تعیین و بمنظوری همایونی نصب میشوند و حاکمهای
درجۀ دوّم و سوّم از طرف (انجمن انتخاب مأمورین وزارت
داخله) انتخاب و بمنظوری وزیر داخلیه مقرّر میگردند.
(١٢٩) ــــ حاکمها در داخل حکومتیهای خودشان بتدویر امور ملکیه
و ضابطه و مالیه و سائره مأمور و بحسن ایفای نظامات
دولت و اجرای اوامریکه بموجب نظامات از طرف
نائب الحکومه ها برای شان داده میشود مجبوراند.
(١٣٠) ــــ حکام از محافظت، امنیت داخلی حکومتیهای خود مسئول اند
برای اجراء ایفای امور انضباطیه بمعیّت حاکم بمقدار لازم


۵۱

قطعات کوتوالی مهیا شد که یک قسم آن در مرکز حکومتی خود حاکم
مانده قسم دیگر آن در علاقه ها و نقاط لازمه تعیین و تقسیم هستند
منصبداران کوتوالی حکومتی در تحت امر حاکم حکومتی خودشان
حرکت میکنند.
(۱۳۱) ۱ ــ حاکم ها در خصوص ایفا و یا اهمال خدمات و رعایت یا عدم
رعایت احکام قانونیه و نظامیه مامورینی که در دائرهٔ
حکومتیها شان باشند متمادیاً اجرا ی تدقیق و تفتیش
مینمایند، در حق مامورین ماتحت که از ایشان اوضاع
مخالف نظام سر بزند و یا بر رعایای ماتحت ظلم
و تعدی شان دیده شود حاکمها بر وفق فصل مخصوص محاکمهٔ
مامورین اجرای تحقیقات مینمایند.
(۱۳۲) ۱ ــ حاکم ها بنظم و اصلاح راهها و گذر گاهای صعب المرور که
در بین قریه ها هستند و بحسن محافظهٔ طرق عمومیه که در داخل
حکومتیهای شان باشند نیز موظف هستند در اینخصوص
از بالا دست خود سر رشته بگیرند.
(۱۳۳) ۱ ــ وظائف حاکمها بقرار ذیل است.
اوّل ـ برای کشادن مکاتب ابتدائیه و برای استخدام


٥٢
معلمین سیار مابین قبایل کوچی از بالا دست خود مقرر
گرفتن، و تشویق و تحریک نمودن بچه های کوچی
و دیهاتی را که در مکاتب ابتدائیه هستند از بهر تحصیل
بمکاتب مراکز ولایات و مرکز سلطنت .
دوم:- دستگیر ساختن و تعقیب نمودن هر گونه
مجرمین و محکومین گریزی که داخل حکومتی او فرار
و یا اخذ مقام نموده باشند.
سوم:- تحریر کردن نفوس اهالی در جمیع دائره حکومتی خود
بی کم و کاست بواسطه مأمور نفوس .
چهارم:- اجبار نمودن علاقه دار و قریه دار را بر اینکه جمیع
تولدات و وفیات و نقل مکان و آتش زده گی
خرمن و آمده گی سیلاب ازین قبیل وقوعات مهمه را
بروقت و زمانش برا بر اخبار نمایند.
پنجم:- اشخاصی را که در عدم اداء محصول سرکاری ضرر کنند
با یادداشت مأمور مالیه بحضور مجلس مشوره محاکمه
کردن بعد الحکم تا به سی روز بندی کردن تقدیم کردن
فاضله مبالغ مستحصله سرکار را بخزینه مرکزیه


٥٣

ولایت پس از جداکردن مبلغیکه بموجب نظامنامه
(بودجه) برای خود اداره حکومتی تخصیص شده است.
ششم- نظارت و مراقبت کردن براجرآات و کار روائیهای
هیئت های طبیۀ سیار که بغرض تداوی امراض اهالی
قریه ها انتخاب شده اند که آیا بمقرر نظامنامه خود
همه قریه ها را دور و گردش نموده بیمارها را باحسن
صورت معالجه و دواهای شانرا کاملاً اعطا مینمایند
یا خیر.
هفتم- دقت نمودن بر اینکه جنگلهای داخل حکومتی او خراب
نشود و همت گماشتن در تربیت وتکمیل جنگلها
و درخت زارهای نو.
هشتم- فوراً گرفتار کردن ارباب جرائم از هر قسم که باشند
از انجلۀ تا مجازات نمودن فاعلین قباحت را بموجب
تحقیقات ، و تسلیم کردن مرتکبین جنحه و جنایت را
بمحکمة عدلیۀ حکومتی خود.
نهم:- تشویق نمودن اهالی را بترقی و توسیع زراعت
و تجارت و صناعتیکه در داخل حکومتی او رواج


٥٤

داشته باشد حاکم با بعضی ازین وظائف را
بالذات و بعضی را بصلاح و صوابدید مجلس های
مشوره خودشان ایفا مینمایند.
(۱۳۴) در معیت حاکمها علاوه بر منصبدار کوتوالی که قبلا ذکر شد
یک یک مامور مالیه و یک یک مامور نفوس هم میباشند.
(۱۳۵) مجلس های مشوره حکومتی در تحت ریاست حاکم منعقد
می شود.
درین مجلس بنام اعضای طبیعیه و اعضای منتخبه دو قسم اعضا
موجود میباشند.
اعضای طبیعیه مجلس مشوره شان مامورین مالیه و نفوس
هستند و اعضای منتخبه آن عبارت است از نفرهائیکه از میان
اهالی منتخب شده باشند.
(۱۳۶) اعضای منتخبه مجلس مشوره حکومتی ها عبارت است از یک یکنفر
اعضائیکه از هر علاقه تابع یک حکومتی انتخاب گردیده اند
با یک نفر عضویکه از مرکز خود علاقه حکومتی انتخاب گردیده است
انتخاب اعضای منتخبه مجلس مشوره حکومتی بصورتیکه در فصل
مخصوص (صورت انتخابات اعضای منتخبه)


در خاتمه بیان گردیده جریان مییابد مدت خدمت اعضا
سه سال است بعد از اختتام مدت اعضای جدید
انتخاب میشود.
(۱۳۷) - مجلس های مشوره حکومتی تنها در خصوص اموری که باداره
حکومتی تعلق دارد مذاکره مینمایند و با منظوری بالا دست خود
محاکمه مامورینیکه مرتکب قباحت شده باشند در آدادن
در حق آنها از جمله وظایف مجلس های مشوره حکومتی شمرده میشود
و اجرای آن خاص تعلق بمنظوری حاکم بالادست دارد.
(۱۳۸) - نائب الحکومه ها و حکام اقلاً ماه یکروز بروز پای جمعه در مساجد
جامع از مضمون و فوائد اعلانات نظامات دولت برای
ایقاظ و آگاهی اهالی نطقهای مفیده نمایند.


۵۶

پنجم: علاقہ ھا

(۱۳۹):۔ حکومتیھا بر علاقہ ھا تقسیم میشوند و ہر علاقہ نظر بدرجہ مناسبت
خود از چند قریہ ترکیب می یابد در ہر علاقہ یک علاقہ دار
اجرای حکومت مینماید.
(۱۴۰):۔ علاقہ دار باید شخص خوانندہ و نویسندہ و با عفت
و ناموس بودہ عمرش ہم بہیچ صورت از (بیست سال)
کم نباشد.
(۱۴۱):۔ علاقہ دار باجرای وظائف ذیل مجبور است:۔
اوّل:۔ در رعایت باحکام شرعی و پابندی آن
اہالی علاقہ خود را دائماً مجبور نمودن.
دوّم:۔ ارباب ہر قسم جرائم مشہورہ را فعلاً توقیف نے مرتکبین
قباحت را بصلاح و تجویز مجلس شورہ علاقہ خود با ندازه
اختیارات او کہ در آیندہ توضیح یافتہ مجازات نمودن
و مجرمین جنحہ و جنایت را با اوراق تحقیقیہ ابتدائیہ شان
بحکومتی بالادست خود سپردن، و در صورت ظہور
یک جنایت کہ فاعل آن مجہول باشد علاوہ برہم را نمودن


۵۷

در اجرای تحقیقات ابتدائیه آن و جستجوی مجرم
بحاکم بالا دست معلومات مفصله دادن و هرکسیکه
از طرف حکام ما فوق او در خصوص جستجوی جانی
برای او صادر گردد متابعت نمودن و احکام
جمیع اعلامات متعلق مسائل حقوق و جزاکه باد
میرسند در معرض اجرا گذاشتن و احکام دیت
خون و جزای نقدیرا بلا توقف و بدون فوت
وقت و فرصت اجرا داشته مبلغ دیت را
بورثه مقتول و جزای نقدیرا بخزینه قریب
تودیع نمودن .
سوم -- در تطهیر و صفائی علاقۀ حکومتی خود از هرگونه گندگی
و غلاظت که صحت عمومیه را اخلال مینماید
سعی بلیغ نمودن .
چهارم -- بر موقع ورود یکی از هئیت های صحیۀ سیار که داخل
علاقۀ داری وی میشود در استفاده مریضیها و بیماران
ازان جد و جهد بسیار نمودن .
پنجم -- در اصلاح خرابیهای جزوی راههای تهلکه ناکی که در بین قریه ها


٥٨

میباشند کوشش ورزیدن.
ششم -- در ترمیم و تعمیر مساجد و خراب نشدن شان توجه نمودن
هفتم -- بر حسن محافظه هر نوع مبانیئکه از طرف دولت تعمیر
شده باشند دقت و برای ترمیم و تعمیر جایای
مرمت طلب آن اجرای پیمایش نموده لزوم تعمیر
آنرا بدائره حکومتی عرضه داشتن
هشتم -- مکتبهای را که در داخل علاقه او هستند دائما تفتیش
و بر حسن ایفای وظیفه معلمین آن علم آوری نمودن
نهم -- در موقع ظهور حریق و سیلاب و آتش زده گی جنگل
و خرمن و آفتهای سائره تدابیر لازمه انسدادیه
اتخاذ نمودن.
دهم -- در حفظ و وقایه جنگلهای طبیعی از تلف شدن و برای
بسر رسانیدن جنگلهای نو اهالی را تشویق دادن.
یازدهم -- در تحصیل محاصل سرکاری بدرجه کوشش نمودن که
بر ذمه هیچکس از رعایای داخله علاقه وی چیزی
باقی نماند و علاوه از اهالی خارج دائره نظامات
اضافه ستانی نشود.


٥٩

(١٤٢)- علاقه دار برای مجازات نمودن اهل قباحت از رعایا بموجب صلاح و صوابدید مجلس مشوره خود تنها تا ده روز نظر بندی و یکصد روپیه جزای نقدیه صلاحیت دارد محبوسیتی که اضافه بران باشد از حاکم بالا دست خود باید اذن و اجازه بخواهد.
علاقه دار محبس کردن اشخاصیکه در عدم ادای مالیات دولت اصرار کند اختیار ندارد.

(١٤٣)- با علاقه دار یک کاتب و در منطقۀ علاقه‌اش یکمفرزۀ کوتوالی موجود است که منصبدار آن در تحت امر علاقه دار اجرای مأموریت و ایفای خدمت مینماید.

(١٤٤)- در هر علاقه یک مجلس علاقه‌داری موجود میباشد مجلس علاقه در تحت ریاست علاقه دار از سه عضو دیگر که از معتبرین اهالی علاقه و قریه ها باشند برای سه سال از طرف اهالی قریه‌ها و قبائل انتخاب میشود.
انتخاب اعضای (مجلس مشوره علاقه‌داری) مطابق فصل مخصوص انتخابات که در خاتمه است اجرا گردد.

* * *


۶۰
ششم: قریه ها و قبائل کوچی
(١٤٥) - اداره یابی (قریه ها) و (قبائل کوچی) محول است (۶)
برؤسای ایشان در نخصوص در نظامنامه مخصوص
اداره ولایات قواعد قطعیه و مفصله موجود است (رسا)
* *
*
A)


۶۱

دیوان سنجش

(١٤٦) - دیوان سنجش بتدقیق همه اوراق حسابیۀ دولت علیّۀ
افغانیۀ مأمور است.
(١٤٧) - وزیر مالیه و مدیر محاسبۀ عمومیّه مجبور است که اوراق حسابیۀ
هر ساله را با جزئیات و تفرعات آن بموعدیکه در نظامنامه محاسبۀ
عمومیه توضیح یافته بدیوان سنجش بفرستد، اگر بموعد مذکور
اوراق حسابیّه را نفرستاد وزیر مالیه و مدیر محاسبۀ عمومی
مسئولند، دیوان سنجش در اثنای این تدقیقات
تدقیق میکند که آیا همۀ مصارف دولت با اوراق معتبرۀ
نظامیّه موافق ساخته شده اند یا نی، و آیا تحمیل واردات
دولت تحصیل گردیده یا خیر، و در نتیجه این تحقیقات تدقیقات
وزیر مالیه و مدیر محاسبه عمومیه مسئول شناخته میشوند.
یک موازنه حقیقه بودجه که بوزارت مالیه تنظیم میشود
بعد از تدقیقات بحضور مبارک شاهانه تقدیم مینماید.
(١٤٨) - دیوان سنجش مرکب است از یک رئیس و شش نفر اعضا
رئیس و اعضای دیوان سنجش از طرف اشرف اعلیحضرت همایونی


۶۲

انتخاب و تعیین میشوند.
کاتبهای سنجش به انتخاب اعضای دیوان سنجش و منظوری
رئیس آن مقرر میشوند.
(۱٤۹) :— دیوان سنجش بهیچیک وزارت مربوطیت ندارد و براد[؟]
بحضور اشرف ملوکانه مسئول شناخته میشود. و مطابق
نظامنامهٔ مخصوص خود ایفای وظیفه مینماید.

*
* *


۶۳
حکومت عسکریه
(۱۵۰) ۱— بمجردیکه به اعلان حکومت عسکریه لزوم دیده شود، بناءً برعرض و گزارش وزارت عدلیه بامر و ارادهٔ سَنّیّهٔ اعلحضرت ملوکانه یک بیان نامه نشر میشود، که بیان نامهٔ مذکور بر خصوصیات ذیل محتوی میباشد:—
اول— حدود منطقهٔ ممالک که در آن حکومت عسکریه اعلان گردیده است مکملاً تعیین و تحدید میشود.
دوم— سبب اعلان حکومت عسکریه بیان میشود.
سوم— اگر حکومت عسکریه موقتاً اعلان گردیده باشد، تاریخ اختتام آن نیز توضیح میگردد.
چهارم— آمر بزرگ عسکریه نیز تصریح و نشان داده میشود.
پنجم— در منطقه که حکومت عسکریه دران اعلان گردیده است افعال و حرکاتیکه ارتکاب آن ممنوع است ذکر و تشخیص میشود [مثلاً از قبیل سلاح گشتاندن، و در جاها آشکار و پنهان اجتماع نمودن، و شبانگاه بعد ساعت معین گشت و گذار نمودن و غیره].


۶٤

(۱۵۱) در منطقه که دران حکومت عسکریه اعلان کردد، همه
عاید به امنیت و انضباط مملکت باشد، بقوماندان
بزرگترین عسکری که در انجا هست انتقال مییابد
و یا اگر لازم دیده شود بمنطقه مذکور مخصوصاً از طرف اشرف
پادشاهی یک قوماندان عسکری فرستاده میشود
و ریاست حکومت عسکریه بمشارالیه تفویض میگردد

(۱۵۲) در منطقه که دران حکومت عسکریه اعلان کردد، محاکماتی
جرائمیکه جرم شان متعلق باخلال امنیت داخلیه و یا خارجی
دولت باشد در دیوان حرب عسکری اجرا میشود و تفصیل
این جرائم در (باب اوّل) و (فصل ثانی اوّل دوم)
نظامنامه جزای ملکیه شرح و تصریح گردیده است
محاکمه کسانیکه مرتکب یکی از افعال ممنوعه که در اعلان شهرا
داده شده گردیده باشند نیز در دیوان حرب عسکری
ملاحظه میشود.

(۱۵۳) دیوان حرب عسکری که بحکومت عسکریه مربوط میباشد
از یک رئیس و شش اعضا ترکیب مییابد، رتبه رئیس دیوان
حرب عسکری بهمه حال باید از رتبه رئیس حکومت عسکریه بزرگت


۶۵

کمتر باشد درین دیوان حرب بقدر لزوم نویسنده هم موجود
میباشد، و در معیت رئیس دیوان حرب عسکری برای محافظهٔ
بندیهای موقت و بغرض تأمین انضباط
داخل و جوار دیوان حرب عسکری در اثنایی که بنظر
به اهمیت و وسعت کار بدرجهٔ یکتائی یا یکنفر فرقهٔ عسکری اعطا میشود.

(۱۵۴) — مرتکبین جرائم قاعدهٔ (۱۵۰) هر زمانی که گرفتار شوند
از طرف رئیس حکومت عسکریه با اوراق تحقیقات
ابتدائیه شان یک جا برئیس دیوان حرب عسکری
تحت الحفظ تسلیم کرده میشوند.

(۱۵۵) — دیوان حرب عسکری بشکل و طرزیکه در قاعدهٔ (۳۴) نظامنامهٔ
جزای عسکری بیان گردیده است محاکمهٔ مجرم را اجرا میکند
و در بارهٔ او از قرار نظامنامهٔ جزای عسکری و یا اگر
در آن موجود نباشد بموجب نظامنامهٔ جزای ملکی تعیین جزا
مینماید و اعلام مفصل آنرا که تنظیم داده است برای اجرا
برئیس حکومت عسکریه تقدیم میکند.

(۱۵۶) — هنگامیکه حکومت عسکریه اعلان گردد فیصله هائیکه از دیوان
حرب عسکری داده میشوند بهیچ سبب و بهانه دوباره قابل


۶۶
مرافعه و تمیز نیستند، هرگاه فیصله که درباره مجرم از دیوان حرب (۷)
عسکری صادر گردیده عبارت از جزای حبس پانزده سال
باشد فی الحال از طرف رئیس حکومت عسکریه منظور و مصداق
گردیده و محکوم با اعلام امضا شده اش محفوطا بنائب الحکومه
و یا حاکم اعلی سپرده شده در حبس خانه عمومی جزای
خود را مییابد.
اگر محکومیت عبارت از جزای حبس دوام و یا حکم اعدام است (۸)
بغرض منظوری حضور اعلیحضرت شهریاری اعلام فیصله از طرف
رئیس حکومت عسکریه بوزارت حربیه تقدیم گردیده و بعد از انکه
از طرف اشرف پادشاهی منظور فرموده شد اعلام مذکور
با فرمان ذیشان شهریاری یکجا از طرف وزیر حربیه برئیس
حکومت عسکریه اعاده گردیده بنائب الحکومه یا حاکم اعلی
سپرده در معرض اجرا گذاشته میشود ، مجرمیکه در باره او
حکم اعدام صادر گردیده باشد معامله اعدام او بطریقیکه
در باب اول قانون نامه جزای عسکری بیان گردیده
از طرف رئیس حکومت عسکری بشرط حاصل کردن منظوری
حضور والای شهریاری اجرا میشود.


۶۷
(١٥٧) ــــ در صورت ظهور بعض احوالات فوق العاده در باره منظوری
حکم حبس دوام و حکم اعدام از حضور مبارک اعلیحضرت شهریاری
بنائب الحکومه و یا حاکم اعلی و یا خود رئیس حکومت
عسکریه اختیارات داده میشود پس در هینصورت
بهمه حال این فقره باید در همان فرمان همایونی که در خصوص
اعلان عسکریه باشد درج و تصریح گردد.
(١٥٨) ــــ رئیس حکومت عسکریه بدون حواله نمودن بدیوان حرب
عسکری باتخاذ قرارهای ذیل مختار است :ــــ
اول ــــ اشخاصیکه بدرجه قباحت بیکی از افعال ممنوعه که
در اعلان نامه حکومت عسکریه تصریح گردیده است
مرتکب شده باشند نهایت تا چهل و پنجروز
جزای حبس دادن .
دوم ــــ خواه از طرف روز باشد خواه از طرف شب
بلا تفریق خانه هر کسی را که مشتبهه ناک باشد
باصول مخصوص آن تلاشی نمودن .
سوم ــــ هر کسیکه مظنون باشد او را فی الحال توقیف نموده
در باره او اجرای تحقیقات ابتدائیه نمودن


۶۸
و متعاقباً اور ابدیوان حرب عسکری فرستادن
چهارم۔ اشخاص شبهه ناک و بد معاش و گروه ها
واد باش را از منطقۀ حکومت عسکریه بخارج
نمودن .
پنجم ۔ مکتو با تیکه بارباب جرایم و یا اشخاص شبه
عاید باشد از پوسته خانها طلبیده آنها
کشاون و از نظر گذرانیدن .
ششم ۔ هر قسم اخبار ها و روزنامه ها را موقتاً و یا موبد
لغو و معطل کردن .
(١٥٩) : رئیس حکومت عسکریه برای اعاده امنیت انضباط
باتخاذ هر نوع تدابیریکه لازم به بیند، و طلبیدن هر قد
عسکریه که مناسب داند مختار و صلاحیت دار است
(١٦٠) : مجرم بهر رتبه و مأموریتی که باشد بهمه حال محاکمه اش یع
حربی که در قاعده (١٥٣) بیان گردیده جائز است
(١٦١) : اگر حکومت عسکریه موقتاً اعلان گردیده باشد بعد از دان
شدن همان تاریخیکه در فرمان همایونی تصریح گردیده است
خود بخود منسوخ میشود اموریکه متعلق با منیت انضباظ


۶۹
تکراراً بحکومت ملکیه انتقال مییابد.
لاکن اگر احوالیکه اعلان حکومت عسکریه را موجب گردیده است
هنوز کامل زائل نشده باشد با یک فرمان ثانی همایونی
لا اقل از یکهفته پیش از حلول یوم موعود مدت آن
تمدید می شود اگر اعلان بلا تعیین مدت باشد بمجرد
زائل شدن احوال فوق العاده که موجب اعلان حکومت
عسکریه گردیده است با یک فرمان ذیشان همایونی که
بموجب معروضات وزارة عدلیه در باره منسوخ گردیدن
حکومت عسکریه صادر گردد حکومت عسکریه منسوخ میشود.
(۱۶۲) :ـ در منطقه که در آن حکومت عسکریه دوام کند غیر از اموریکه
به امنیت و انضباط متعلق باشند دیگر کافه معاملات
بقرار سابق جریان داشته میباشند و محاکمه معاملات
حقوقیه و تجاریه و جرائمیکه به امنیت و انضباط تعلق نداشته
باشد هم بالطبع در محکمهای عدلیه پیش از پیش فیصله میشوند
و رئیس حکومت عسکریه باین کار ها قطعیاً حق مداخله ندارد.

*
* *


۷۰

فصل سوم
(محاکمۀ مأمورین ملکیه و عسکریه علی العموم)
محاکمه مأمورین ملکیه

(۱۶۳):- محاکمۀ مأمورین ملکیه که جرائم شان متعلق بامور مأموریت
شان باشد در محاکم مأمورین ملکیه اجرا میشود.
و نیز منازعات و مناقشاتیکه در اثنا ایفای وظیفه در میان
مأمورین و رعایا پیدا شود مرجع محاکمۀ شان مجالس مشوره
و محاکم مأمورین میباشند فقط مرجع فیصلۀ جرائمیکه مأمورین
خارج وظیفه بوده مرتکب آن شوند محاکم عدلیه است.
(۱۶۴):- محاکم مأمورین عبارت است از محکمه ابتدائی و مرافعه تمیز
شورای دولت و مجلسهای مشوره مربوطه ولایات حکومتنها
اعلی و کلان، مجلسهای مشوره حکومتیها بعد اجازه بالاست
تنها بمحاکمۀ مرتکبین قباحت اجازه دارند.
محاکمۀ مأمورین در محکمه های فوق از قرار ذیل اجرا میشود.


٧١

(١٦٥) - یک مأموریکہ درمتعلق مأموریت خود مرتکب یک جرمی گردد
هرگاه مأمور مذکور در اطراف و ولایات مستخدم باشد از
طرف نائب الحکومه ها یا حاکمهای اعلی و کلان اگر در دائره های
مرکزیت مستخدم باشد از طرف وزیر و یا مدیر دائره مستقله
کہ بآن منسوب است (بواسطه یک هیئت تحقیقہ کہ مرکب
از مأمورین دولت باشد) در حق او امرا جرای تحقیقات
ابتدائیه داده میشود.
(١٦٦) - کسانیکه بقرار ضابطہ (١٦٥) برای تحقیق مأمور میباشند مجبورند
که کافہ دلائل و اماراتیکہ مدار اثبات جرم باشند با بیانات
و اسامی شاهدان اوراق تحقیقہ را با یک خلاصہ آن بدانیکہ
تحقیقات ابتدائیه را امر کرده است تقدیم نمایند از روی
نتیجه تحقیقات اگر شخصیکه در باره او امر تحقیقات ابتدائیه
صادر شده بری الذمہ ظاهر شود از طرف هیئت تحقیقہ یک قرار
داد عدم لزوم محاکمه برای او داده میشود و تحت محاکمه نمی آید
والا بر وفق قواعد آتیه تحت محاکمه گرفتہ میشود.
(١٦٧) - محاکمات مأمورینیکه براه راست از حضور ملوکانہ منصوب
شده باشند خواه از نوع قباحت یا از نوع جنحہ و جنایت باشد


۷۲
بهرحال در محکمۀ ابتدائیۀ مأمورین ملکیه اجرا میشود و غیر
پذیرفتن محاکمۀ اینگونه مأمورین لازم است که بهمان نزا
و یا ادارۀ مستقل که او بدان منسوبست بحضور شاهانه معدل
نموده شرف صدور ارادۀ سنیه را حاصل دارد
(۱۶۸) - مأموریکه در حق او تحقیقات ابتدائیه اجرا گردیده است
از چنان مأمورینی نباشد که براه راست از حضور شا
منصوب گردیده اند و جرم وی از نوع قباحت بوده در
ولایت یا حکومتی اعلی یا کلان مستخدم باشد محاکمه ان در
مشورۀ همان مرکز اجرا می پذیرد و حکمی که در حق او داده می
از طرف نائب الحکومه یا حاکم اعلی و کلان تصدیق واج
میگردد و هر گاه در حکومتیها مستخدم باشد محاکمۀ اینچنین مأمور
بعد اجازۀ یکرتبه بالا دست مربوطۀ آن مجلس بها مستو
حکومتی فیصله میشود و فیصله که در حق او صادر میگردد از ط
همان بالادست اجرا مییابد.
هر گاه مأمور مذکور مستخدم یکی از دوائر وزارتہا و یااد
مستقلۀ مرکزی باشد اوراق تحقیقات ابتدائیه جرم
(بانجمن انتخاب مأمورین ) همان وزارت و یا ادارۀ مستقل


۷۳
بآن منسوب است حواله و محاکمه میگردد و حکمی که در آنخصوص
داده میشود بتصدیق وزیر و یا مدیر مذکور انفاذ مییابد .
حکمهائیکه در باره جرائم نوع قباحت صادر میشوند ، هیچ
قابل مرافعه و تمیز نیستند .
(۱۶۹) - مأمورینیکه در اطراف مستخدم باشند هرگاه مرتکب جرمی
از نوع جنحه و جنایت شوند محاکمه شان در مجالس شوری
ولایت یا حکومتی اعلیٰ و یا حکومتی کلان که بدان منسوباست
فیصله و بقرار ذیل اجرا میشود.
اوّلاً :- اگر فیصلہ از نوع جنحه باشد و محکوم علیه مرافعه ننماید
پس اگر حکمیکه در باره او صادر گردد عبارت از حبس
یکسالہ و یا یکهزار روپیه جزاء نقدی باشد علاماً آن
از طرف نائب الحکومه یا حاکم اعلیٰ و یا کلان که امر
محاکمه از طرف او داده شده منظور و اجراء مییابد،
و متعاقباً بوزارت و یا ادارهٔ مستقله که محکوم علیه
بدان منسوب است اطلاعدهی مینماید .
و اگر حکم مستلزم حبس بالاتر از یکسال و اضافه از
یکهزار روپیه الیٰ سه هزار روپیه بود از بهر منظوری


٧٤
بوزارت یا ادارهٔ مستقله که مأمور مذکور بدان
منسوب است تقدیم گردیده و بعد منظوری وزیر
و یا مدیر مستقل فیصله مذکور در ولایتی که بآن علی است
در موضع اجرا گذاشته میشود .
دویم ـ اگر جرم مأمور از نوع جنایت باشد و مأمور حکمی
که در حق او داده شده است مرافعه نماید اعلام آن
بهمان وزارت و یا ادارهٔ مستقله منسوبه او تقدیم
گردیده از طرف وزارت نیز از بهر منظوری بحضور
شاهانه عرض میشود و هر حکمی که بتصدیق شاهانه بر
در ولایت منسوبهٔ مأمور در موضع اجرا گذاشته میشود
سویم ـ هرگاه یک مأموریکه بجرم جنحه و جنایت محکوم گردیده
و حکمیرا که در بارهٔ او صادر گردیده مرافعه نماید اوراق
حکمی که در بارهٔ او داده شده با اعلام آن بیجا با
وزارت و یا مدیریت مستقله که بآن منسوب است
تقدیم میشود و از انجا بمحکمهٔ مرافعهٔ مأمورین سپرده
میشود بعد تصدیق محکمهٔ مذکور اگر محکوم علیه تمیز کردن
نخواهد لازم الاجرا است .


۷۵

واگر دعوی را تمیز کردن خواهش داشته باشد اوراق
مذکور بهيئت تميزيه شورای دولت سپرده میشود
هیئت مذکور دعویرا تمیزا ملاحظه نموده حكم انرا تصديق

می نمايد !

اوراق محاکمه مجرمین جنحه و جنایت که در محکمه مرافعه ناموس
ویا بهيئت تمیزيه شورای دولت مرافعه و تمیز میگردند
با اعلام آن بوزارت یا اداره مستقله که مامور کود
بآن منسوب است واپس سپرده میشود، و حکمی در حق
محکومبها جنجه باشد بمنظوری وزیر و یا مدیر مستقله که
محکوم بآن عاید است اجرا مییابد و در حق محکومها
جنایت بحضور پادشاهی عرض میشود .

(۱۷۰) هرگاه مأموریکه مر تکب جنجه و جنایت گردیده است منسوب باشا
بیکی از دوائر وزارتہا واداره مستقله مرکزی محاکمه اش
در محکمه ابتدائی مأمورین ملکیه جرا میشود، درصورتیکه محکوم دعویرا
مرافعه نیا براعلام محکومہا یے جنجه بمنظوری وزیر یا مدیریکه
بآن منسوب است اعلام محکومین جنایت بمنظوری حضور
شاہانہ در موقع اجرا وضع میشود، اگر مأمور فیصله را


٧٦

مرافعه میکند دعوی سر از نو در محکمه مرافعه مامورین ملکیه رویت
میشود و اگر مامور بر فیصله ها ئیکه از محکمه مرافعه صادر میشود
اعتراض کند در هیئت تمیزیه ملاحظه مییابد .

(۱۷۱) ــ اگر در بارۀ یک ماموریکه مرتکب جنایت گردیده باشد حکم اعدام
یا حبس دوام صادر گردد مامور خواه تمیز کردن بخواهد یا نخواهد
بهمه حال برای تمیز شدن آن فیصله ها مجرمین مستخدمین ولایات
بطریق رسمی بواسطه وزارت یا ادارۀ مستقله که بآن
منسوبست و فیصله ها مجرمین دائر مرکزیۀ وزارت رأساً
از محکمه ابتدائیه مامورین به محکمه مرافعه تودیع میشود محکمه مذکوره
اوراق مذکوره را از نظر تدقیق گذشتانده اگر فیصله را موافق
قانون دید تصدیق والا نقض نموده محاکمه اش سر از نو
در دائره مذکور رویت میگردد و فیصله ها اعدام یا حبس دوام
که بتصدیق محکمه مرافعه میرسد بعد از ملاحظه هیئت تمیزیه
با منظوری حضور مبارک اجرا میشود ،

(۱۷۲) ــ تحقیقات ابتدائی مجرمین منسوبه وزارت و ادارۀ مستقله که
بوزارت و اداره مربوطه اش میرسد و نیز مدیر همان وزارت
بگرفتن یکنفر وکیل مجبور است تا وکیل مذکور در مقابل مامور مجرم

۷۴

۱۷۵)


۷۷

در محکمه مامورین ، مدعی اثبات جرم گردد و در ولایات
و حکومتیها نیز از طرف اداره منسوبه همان مامور مجرم
وکیل ثبوت جرم بگیرند.
(۱۷۳) ـ در تخفیف حکمهای جزا که از طرف محاکم مامورین صادر گردند
هیچکس اختیار ندارد، تخفیف جزا محض از حقوق جلیله پادشاهیست
اگر وزیر و مدیرمستقل و نائب الحکومه‌ها و حاکمهای اعلیٰ یا
کلان یک حالیکه موجب تخفیف جزای محکومین جنحه و جنایت
باشد ببینند پیش از انکه اعلام ها را منظور کنند کیفیت را
با اسباب موجبه اش بواسطه وزارت و یا مدیریت مستقلان
بحضور مبارک شاهانه معروضدارند.
(۱۷۴) ـ مامورینیکه بسبب ارتکاب جزائی نوع قباحت بنظربندی محکوم
گردیده باشند در همان دائره که بان منسوب اند در یک خانه
که برای نظربندی مامورین میباشد نظربند میشوند، فقط
محکومین جنحه و جنایت با کمال مدت جزائیه خودها در محبس های
عمومی مجبورند.
(۱۷۵) ـ مامورینیکه در اثنای ایفای امور ماموره خودشان غفلت سهل‌انگاری
و عدم دقت را بکار میبرند و یا بر ماموریت خود دوام نمی نمایند


۷۸
و ناموجود میباشند آمریهای مافوق شان اختیار
و صلاحیت دارند که ایشانرا شفاهاً زجر و توبیخ نمایند
(۱۷۶) وزیرها و نائب الحکومه ها و کافه حاکمها و مدیران دائرہ
در حق اینگونه مأمورین سهل انگار و ناموجود در نوبت اول
تنخواه سه روزه و در نوبت دوم تنخواه پانزده روزه و در
سوم تنخواه یکماهه شانرا قطع نموده جزا میدهند، هرگاه
با وجود آنهم درین سه مرتبه متنبه نگردید همان است که
مذکور اگر از جمله مأمورینی باشد که از طرف خود آمرانتخاب
و تعیین گردیده باشد خودش عزل میتواند و اگر از مامور
باشد که باراده سنیه نصب و تعیین گردیده باشد البته بادل
مقنعه و اسباب موجه آن عزلش را از حضور شاهد
استدعا مینماید .
مجالس مشوره که در حق جرم قباحت مأمورین حکم میکنند
درجه قباحت شدید با شد به لزوم عزل مأمون
داده میتواند .
(۱۷۷) یک مأموریکه بسبب ارتکاب قباحت از مأموریت
گردیده باشد بهیچصورت مستحق گرفتن تنخواه معزولیت


۷۹
و تا زمانیکه از همان دائره که او را عزل گردانیده حکم جواز
استخدام خود را نگیرد در هیچ خدمت دولت داخل شده نمیتواند
و هیچ دائره بیک مأموریکه از سبب قباحت عزل گردیده
تا از تاریخ عزلش تمام مدت دو سال نگذرد حکم جواز استخدام
او را داده نمیتواند .
(۱۷۸) :ـ مأموریکه مرتکب جبر از نوع جنحه گردیده و جرم او مستوجب طرد
از مأموریتش نشده باشد تا مدت سه سال در هیچ خدمت
دولت داخل شده نمیتواند .
(۱۷۹) :ـ هر مأموریکه ادعا کند که او بغیر حق بتکدیر و قطع معاش معزول
از طرف مافوق خود دچار گردیده است حق انرا دارد که حقیقت
حال خود را بامر یکدرجه مافوق آمریکه او را جزا داده عرض شکایت
کند در صورتیکه مدعای خود را اثبات نمود از همان آمر یکه بغیر حق
ماتحت خود را جزا داده است بمقدار مبلغیکه از تنخواه ما تحت خود
کسر نموده بقسم توبیخ از وی گرفته بهمان مامور ما تحتش داده
میشود، و اگر مامور مذکور عزل شده باشد دوباره بخدمت
دولت گرفته میشود .
(۱۸۰) :ـ محکمه های مامورین مطابق نظامنامه اصول محاکمات جزائیه


۸۰
اجرای محاکمه و موافق نظامنامه جزای ملکی اعطا حکم
مینمایند، در محاکم مامورین محاکمه بصورت علنی اجرا میشود
و مظنون به استخدام وکیل مختار و صلاحیت دار است
(۱۸۱) : یک ماموریکه خواه برای محاکمه و خواه بر استهادت
از طرف محاکم اداره و یا محاکم عدلیه جلب کردن آن لازم
باشد باید که ورقه جلب او را بآمر مافوق او فرستاد
باطلاع آمر مافوقش احضار کرده شود و این قاعده
در حق طلبه مکاتب هم مرعی دانسته میشود.
* *
*


۸۱
محکمه های عسکری
(۱۸۲) - محاکمه سپاهیان وصاحبمنصبان نظامی وکوتوالی
وپولیس در محاکم عسکری اجرا میشود محکمه های عسکری بنام
وعنوان (دیوان حرب) یاد میشوند.
(۱۸۳) - مرجع فیصله هرگونه اختلافاتی که در بین رعایا و نظامیان ظهور
کند محاکم عدلیه است، فیصله که درباره نظامیان مجرم صادر
گردد برای اجرا بمنصدار بزرگ نظامی فرستاده میشود تا اینجا
بلاکمو کاست در معرض اجرا می در آید، وهمچنین دعاوی حقوقیه
که در بین خود نظامیان بظهور برسد مرجع فیصله آنها محاکم
عدلیه است.
(۱۸۴) - در دیوانهای حرب نه محاکمه بصورت علنی اجرا میشوند
وکیلهای دعاوی قبول میشوند.
(۱۸۵) - در دیوانهای حرب برطبق نظامنامه جزای عسکری
اعطاء حکم مینمایند و نظامنامه اصول محاکمات جزائیه هم
در نزد دیوانهای حرب مرعی الاجرا است.
* * *


۸۲

دیوان عالی

(۱۸۶) :ــ دیوان عالی از پانزده نفر رجال مأمورین اعضای طبیعیه
شورای دولت و هیئت عالیه تمیزیه عدلیه عند اللزوم بامر
سنیه همایونی انتخاب تعیین میشوند وظیفه این هیئت تـ
اجرای محاکمه وزرا و مدبریستقله که از روی وظائف مأموری
شان تحت محاکمه گرفته شوند میباشد .
(۱۸۷) :ــ دیوان عالی بدو اداره منقسم است، یکی اداره تحقیقها
و دیگری دیوان حکم دائره تحقیقات اتهامیه از شش اعضـ
مرکب میباشند این دائره تحقیقات ابتدائیه را نموده و صـ
اتهام لزوم محاکمه را بدیوان حکم میسپارد و هیچیک ازین اعضـ
بهیئت دیوان حکم در مذاکره صلاحیت مشارکت ندارد
(۱۸۸) :ــ دیوان حکم از نه اعضا مرکب است و بدیوان حکم محاکمه متهمی
که از دائره تحقیقات و اتهامیه درباره آنها لزوم محا
صادر شده باشد مینمایند فیصله دیوان حکم قابل مرافعه وتم
نیست بعد امضای اعلحضرت همایونی در معرض اجر گذاشـ
می شود .


۸۳
فصل هفدهم
(قواعد عمومیه در حق مأمورین ملکیه و عسکریه علی العموم)
(۱۸۹) - عزل و تبدیل وزیران و کافه رؤسا و مأمورینیکه براه راست
از طرف همایون شهریاری انتخاب و نصب شده اند
بحکم و رأی اعلیحضرت همایونی متعلق است.
(۱۹۰) - برای انتخاب و تعیین مأمورینیکه براه راست از حضور
ملوکانه مقرر میشوند همان وزیر یکه مأمور مذکور بوزارت
متعلقه اش منسوب است ورق اسامی اشخاصی را که
قابل ترفیع باشند تقدیم حضور شاهانه مینماید.
(۱۹۱) - مأمورینیکه بدون جرم از کدام سببی از مأموریت خود
برطرف کرده شوند و یا بسبب لغو شدن مأموریت شان فالتبو
و بیکار بمانند از طرف دولت برآشان تنخواه تعطیل داده میشود.
(۱۹۲) - مأمورینیکه در ظرف مدت معینه نظامیه صادقانه و ناموسکاراً
ایفا خدمت نموده و یا در اثنای ایفا خدمت بیمار گردید
از کار و بار بیفتند اینچنین اشخاص مستحق تنخواه مستمری میشوند.
(۱۹۳) - برای ایتام و ارامل مأمورینیکه در اثنای خدمت ممات می یابند


٨٤
(تنخواه عائله) تخصیص میشود همچنان عائله های مستمری دارانیکه
وفات مییابند نیز مستحق تنخواه عائله میباشند.
(ع ١٩٤) - انتخاب و ترفیع و برطرفی و مستمری و تنخواه تعطیل مأمورین
و تعیین مقدار تنخواه عائله و صورت تخصیص آن بصورت
تشکیل خزینه مستمری و سرمایه آن بموجب نظامنامه های
جداگانه آن اجرا شود.
* *
*


۸۵

صورت تدارک وترفیع و مستمری
منصبداران نظامی

(۱۹۵) ـ در اردو افغانستان منصبدار شدن مشروط است برینکه
یا از مکتب حربیه بر آمده باشد و یا اینکه از مکتب د خورضابطان
و یا در تعلیم گاه عسکری میعاد معین تعلیم و تربیه خود را اکمال نموده
باشد و یا در یک مدت معینه در اردو خدمت نموده تجربه کار
گردیده باشد هیچکس بدون این شرائط دفعتاً بپایه منصبداری
برآمده نمیتواند.

(۱۹۶) ـ منصبداران از قدم، فعالیت، و اهلیت، و اقتدار
ترفیع میشوند از جمله دو نفر منصبدار که این دو شرط اخیرا
یکسان حایز بوده باشند در موضع ترفیع هر کدام شان
که صاحب قدم است یعنی مدت در از خدمت کرده
اولتر مستحق شمرده میشود، امتیاز خاندانی بزرگی کچکی
این قاعده اساسیه را بر هم زده نمیتواند.

(۱۹۷) ـ منصبداران افغانی در صورتیکه مرتکب یک جرم شوند


٨٦

تا وقتیکه از طرف یک (دیوان حرب) محکوم نشوند
طرد کرده نمیتوانند حکم طرد فقط بعد از منظوری اعلیحضرت
پادشاهی مرعی الاجرا دانسته میشود.
(١٩٨) منصبداران بهیچصورت و وسیله از خدمت برطرف
کرده نمیشوند منصبدارانیکه از سبب لغو شدن
قطعه ہائیکه بدان منسوبند فالتو بمانند همان تنخواہیکه
برتبه شان عائد است کامل میگیرند.
(١٩٩) منصبدارانیکه دست شان از کار کشیده شده
در تحت محاکمه گرفتار گردیده باشند تا زمانیکه
محاکمه شان دوام میورزد نصف تنخواه شان داده میشود.
(٢٠٠) منصبدارانیکه از باعث استعمالات بیجای خود در تحت محاکمه
گرفتار گردیده باشند تا زمانیکه محاکمه شان دوام میورزد
تنها باندازه کفایت یک سپاهی خوراکای شان داده
میشود و از تنخواه بقدر یک حبه هم دستگیری شان نمی نماید
لاکن بمجردیکه برائت اینگونه منصبداران که در دو قاعده فوق
ذکر شده با لمخاکه ظاهر و ثابت گشت کاملاً تنخواہای خود
شانرا از همان وقتیکه نگرفته اند میگیرند.


۸۷

(۲۰۱) ـ منصبدارانیکه مدت معینه نظامیه را ادا نموده و یا بدرجه
ضعیف و بیمار شوند که بایفای خدمت مقتدر نباشند
مستحق تنخواه مستمری میگردند.
(۲۰۲) ـ منصبدارانیکه خواه در اثنای مستخدم بودن شان در اردو
و خواه بعد مستمری وفات بیابند موافق نظامنامه
مستمری عسکری بهمه حال ببازماندگان شان
(تنخواه عائله) مقرر و تخصیص میشود.
(۲۰۳) ـ صورت تدارک و ترفیع منصبداران صورت تشکیل خزینه
مستمری عسکری و مستمری دادن و تنخواه عائله بموجب
نظامنامه مخصوص آن اجرا گردد.
* *
*


۸۸
باب دوم
قوه عدلیه و انضباطیه
قوه عدلیه
مقدمه
(۲۰۴) — قوه عدلیه افغانستان را هیئت عمومیه محکمه‌های عدلیه
افغانستان بوجود می‌آورد.
(۲۰۵) — در افغانستان محکمه‌ها مستقل و از هرگونه مداخلت و تجاوز
مصئون‌اند کسانیکه اقتدار مأموریت خود را بیجای استعمال
نموده و در فیصله‌ها و مذاکرات محکمه‌ها مداخلت ورزند در هر مقام
و مأموریتی که باشند متعاقباً مستوجب بازخواست میگردند
(۲۰۶) — دعاوی تبعه خارجه در داخل افغانستان مطابق نظامات
موضوعه در محاکم عدلیه و دیگر ادارات دولت افغانستان
حل و فصل میشود برای تبعه خارجه نسبت بتبعه دولت
علیه افغانیه هیچ مراعات حقوق داده نمیشود.
(۲۰۷) — در محکمه‌های افغانستان محاکمات علانیه اجرا میشود.


۸۹
ہر مظنون و یا مدعی و یا مدعی علیہ برائے مدافعه حقوق خود
در صورت رضائے خصم و یا عذر شرعی بگرفتن وکیلہائے
دعوی اختیار دارد.
(۲۰۸) : - محکمہ ہاے افغانستان بنام محکمہ ابتدائیہ
و مرافعه بدو قسم تقسیم میشود علاوه بران محکمه ہا احداثیه
نیز موجود هستند.
*
*
*


۹۰

فصل اول
(محاکم اصلاحیه)
(۲۰۹) — در مرکز سلطنت و در مرکزهای ولایات و حکومتی‌های اعلیٰ
و حکومتی‌های کلان دیگر حکومتی‌ها یک یک محکمهٔ اصلاحیه
تشکیل گردیده رؤسا و اعضای این محکمه‌ها از اشخاصی
حرمت و اعتماد عامه را دارا هستند انتخاب میشوند، رؤسای
اصلاحیه ایالت کابل و ولایات و حکومتیها —ی اعلیٰ
و حکومتیهای کلان از طرف والی کابل و نائب الحکومه‌ها
و حاکمهای اعلیٰ و حاکمهای کلان انتخاب گردیده بعد التصدیق حکام
بمنظوری حضور اعلیحضرت پادشاهی مقرر میشوند.
(۲۱۰) — در محکمهٔ اصلاحیه ایالت کابل یک رئیس و چهار نفر عضو
و یکنفر سرکاتب شامل میباشند، و بدیگر ولایات یک
رئیس و دو دو نفر اعضا و یک یک سرکاتب و اعضای این
محکمه‌های اصلاحیه کافهٔ اختلافات حقوقیه و تجاریه را که
در حضور شان می‌آیند برضای طرفین فیصله مینمایند
و بعد از امضا و تصفیهٔ محاکم اصلاحیه بدیگر محکمه‌ها دعواها مسموع


۹۱
شنیده نمی شود.
(۲۱۱) ــــ مراجعت دعاوی حقوقیه و تجاریه اوّلاً بمحکمه اصلاحیه حتمی است.
(۲۱۲) ــــ محاکم اصلاحیه دعواهای دعوی دارانی را که بایشان
روزمره مراجعت میکنند شنیده و در میان ایشان بمصالحه پردازند
اگر صلحی فیصله ممکن نباشد محکمه ها اصلاحیه دعاوی دعوا
دار انرا بمحاکم ابتدائیه میفرستند.
* *
*


۹۲

فصل دهم

(محکمه‌های ابتدائیه)

(۳۱۳) - در مرکز ایالات و حکومتی‌ها یک یک محکمهٔ ابتدائیه موجود است

(۳۱۴) - محکمه‌های ابتدائیه همه دعاوی حقوقیه و جزائیه فیصله میشوند

محاکم ابتدائیه دعاوی حقوق و تجاریه را از یکروپیه تا سه صد روپیه

بلا حق مرافعه محکوم بصورت قطعی فیصله میکنند ، این محکم (۱۵)

دعاوی حقوقیه و تجاریه را که اضافه از سه صد روپیه باشند

و همه دعاوی اقسام جزائیه را نیز فیصله میتوانند فیصله‌های

محاکم ابتدائیه باستثنا فیصله‌های اعدام و حکم ضرب

و تشهیر بصورت فوری در معرض اجرا گذاشته میشوند واگر

محکوم علیه برخلاف آن اعتراض داشته باشد بعد الاجرا

بمحکمه‌های مرافعه مرافعه میتوانند فیصله یا حبس دوام بعد

اجرا و باوجودیکه محکوم علیه اعتراض نکند بهمه حال بمحکمه عالی

تقدیم میشوند.
حکم ضرب و تشهیر اگر محکومین آن مرافعه بخواهند تا (۱۵) روز بتعویق (۱)
میشود تا بمحاکم مرافعه مراجعت کرده طلب مرافعه نمایند درینصورت


۹۳
هرگاه فرار شدن آنها ملحوظ باشد الی نتیجه مرافعه در قید حاضری
و یا تحت نظارت بودن شان شرط است.
محکومین ضرب و تشهیر که در مدت (۱۵) روز تعطیل مرافعه
طلب مرافعه نکنند و حکم جزا در بارۀ شان اجرا شود
و بمدت دو ماه و (۱۵) روز باقی موعد مرافعه نیز مرافعه
میتوانند.
(۲۱۵) در محکمه های ابتدائیه دعاوی را که در صورت ثبوت مجرم
محکوم به اعدام گرد و نیز فیصله مینمایند اگر جرم مذکور ثابت
نگردد و مدعی اعتراض نداشته باشد فیصله آن بموقع
اجرا گذاشته میشود و در صورت ثبوت بهمه حال فیصله مذکوره
با محکوم علیه بمحکمه مرافعه تقدیم میشوند اگر محکوم علیه اعتراض
مقبول داشته باشد اعتراضات آنرا با فیصله و مسائل
شرعیه تطبیق داده هرگاه رویت شهود و مدعی را لازم بدانند
مدعی و شهود نیز بمحکمه مرافعه احضار میشوند، و از آنجا تنها فیصله
آن بعد تصدیق محکمه مرافعه بهیئت عالیه تمیز تقدیم میگردد.
(۲۱۶) در همه محکمه های ابتدائیه یک قاضی و دو دو نفر مفتی موجود میباشند
کاتب محکمه در وقت نبودن یکی از مفتی ها بعوض او کار میکند.


٩٤
فصل سوم
(محکمه های مرافعه)
(۲۱۷) محکمه های مرافعه در مرکز ایالت کابل و ولایات حکومتیهای
اعلیٰ و حکومتیهای کلان موجود اند و این محکمه ها دعوا های
حقوقیه و تجاریه و جزائیه را مطابق قواعد آتیه فیصله میدهند.
(۲۱۸) محکمه های مرافعه فیصله های را که خواه بر ادعاوی
حقوقیه و تجاریه و خواه برای دعاوی جزائیه از محکمه های
ابتدائیه مطابق قاعده (٢١٤) وارد گردیده باشند
و یا محکوم علیه و یا یکی از طرفین بآن فیصله ها راضی نباشند
دوباره ملاحظه و تحقیق مینمایند، و در صورت تصدیق تمهیدات
در معرض اجرا گذاشته میشوند.
(۲۱۹) فیصله های محکمه های ابتدائیه که بمحکمه های مرافعه
ملاحظه میشوند اگر در محکمه های مرافعه برخلاف فیصله های
محکمه های ابتدائیه حکم کنند دو طرفین بآن راضی باشند
در موقع اجرا گذاشته میشود و هرگاه یکی از طرفین بآن
اعتراض داشته باشند الی (١٥) روز بمحکمه مرافعه


۹۵

یا قوماندانی کوتوالی و یا حکومتی عرض استدعای تمیز را نمایند
بحضور هیئت عالیۀ تمیزیۀ دعوای شان تمیز میشود والا تا موعد
مذکور خواهش تمیز نکنند حکم محکمه مرافعه دربارۀ محکوم علیه
اجرا میگردد و بعد از اجرای حکم تا اکمال موعد تمیز حق تمیز را
دارد تنها اگر حکم متعلق بجزای حبس دوام و یا اعدام باشد
با وجودیکه محکوم علیه اعتراض نکند بهر حال پیش روی
هیئت عالیۀ تمیزیۀ حکم باید تدقیق گردد اگر بعد از تدقیق
از طرف هیئت عالیۀ تمیزیۀ موافق بشریعت و نظام دیده شود
از طرف وزیر عدلیه برای منظوری حضور مبارک شاهانه
عرض میشود.
(۲۴۰) – در محاکم مرافعه یک یک قاضی و دو دو نفر مفتی و کاتب
موجود میباشند.


۹۶

فصل خامس

(هیئت عالیه تمیزیه)

(۲۳۱) ــ هیئت عالیۀ تمیزیه بتحتِ ریاستِ رئیس هیئت م..
منعقد میشود.

(۲۳۲) ــ هیئت عالیۀ تمیزیه از یک نفر رئیس و چهار نفر اعضا
مرکب است.

(۲۳۳) ــ فیصله های دعاوی حقوقیه و تجارتیه و جزائیه که از محا
مرافعه وارد گرد و هیئت عالیۀ تمیزیه اجتماع نموده تمیز مینماید

(۲۳۴) ــ فیصله های که از هیئت عالیۀ تمیزیه صادر گردند باستثنای
حکم اعدام و حبس دوام که وزیر عدلیه بمنظوری حضور همایون
تقدیم میدهد دیگر همه فیصله ها بموجب حکم هیئت تمیزیه درمورد
اجرا گذاشته میشوند.

(۲۳۵) ــ هریک از محکمه های اصلاحیه و محکمه های ابتدائیه و م
و (هیئت عالیۀ تمیزیه) وظیفه های شانرا مطابق
نظامنامه های مخصوص خود اجرا میدارند.

(۲۳۶) ــ محکمه های شرعیه در امور جزائیه موافق بنظامنامه


۹۷
جزاء عمومی که برطبق احکام منیفهٔ شرع شریف تنظیم گردیده
جزا مقرر مینمایند و در امور حقوقیه و تجارتیه موافق مجلهٔ شریفهٔ
(تمسک القضاة الامانیة) که احکام آن خلاصهٔ احکام منیفهٔ
شرعیه است اجرای فیصله میکنند.
* *
*


۹۸

قوۀ انضباطیه

(۲۲۷) :- قوۀ ضابطه بنام پولیس و کوتوالی بدو قسم مقسم میشود
وظائف پولیس بقرار ذیل است:-
اول- در داخل شهرها حفظ امنیت عمومیه و تطبیق نظامات
بلدیه.
دوم- در داخل شهر گرفتار کردن همه مجرمین و اجرا تحقیقات
ابتدائیه در بارۀ آنها کوتوالی در داخل شهرها
عنداللزوم قوۀ انضباطیه پولیس میباشد و در خارج
شهرها وظائف پولیس را عیناً ایفا مینماید.
(۲۲۸):- وظائف ریاست کوتوالی بقرار ذیل است:-
اول- تدارک سپاهیان و منصبداران کوتوالی.
دوم- تدارک لوازمات نفری کوتوالی و توسیع
معلومات شان.
(۲۲۹):- در ولایات و حکومتیهای اعلی و حکومتیهای کلان
نظر باهمیت شان بقدر لزوم قطعات کوتوالی مقرر میباشد.
(۲۳۰):- قطعات کوتوالی بقدر لزوم بحکومتیها و علاقه ها تقسیم میشوند.


۹۹
(۲۳۱):- قوماندانهای قطعه های کوتوالی مرکز ولایات حکومتی
های اعلی آمر تشکیلات پولیس کوتوالی همانجا میباشد.
آمر مذکور از محافظت امنیت داخلی همان ولایت و یا
حکومتی و یا علاقه مسئول است، در مرکز های علاقجات
تنها ضابط کوتوالی و یا خور دضابط موجود میباشد.
(۲۳۲):- در کابل جداگانه یک مامور پولیس و بقدر ضرورت ولایات
منصبداران سپاهیان آن میباشند.
(۲۳۳):- وظائف ماموریت پولیس بقرار ذیل است:-
اول:- تدارک سپاهیان پولیس و توسیع معلومات شان
دوم:- ضبط احوالات و تدقیق و قید حقیقت اشخاص مضر
و مشتبه ناک محلی و اجنبی.
سوم:- تشکیل خدمت استخباریه داخله مملکت.
(۲۳۴):- صورت تنسیق پولیس کوتوالی و صورت ایفا وظائف
ضابطه این هر دو صنف و درجه صلاحیت و اختیارات
شان بموجب نظامنامه های مخصوص آن اجرا گردد.
(۲۳۵):- برای تدویرا مور بلدیه در ولایات یک یک مامور بلدیه
میباشد که مطابق نظامنامه جداگانه ایفا وظائف مینمایند.


خاتمة
(صورت انتخابات اعضا منتخبۀ مجالس مشاوره)
(و شورائی ولایتی)
(۲۳۶) --- اعضای منتخبۀ مجالس مشاورۀ علاقه‌داری‌ها از قرار ذیل
انتخاب میشوند:---
در هر علاقۀ مربوطۀ حکومتیهای کلان و حکومتیهای
اوّل و دوّم و سوّم اهالی همان علاقه در یکجا اجتماع
نموده از جمله کسانیکه بدولت یک قسم و ادائی می‌پرد
و باهلیت و صلاح آراسته و مالک خصایل حمیده و
اخلاق پسندیده بوده در ایام مأموریت شان بنزد
متهم و بدولت باقیات ده نباشند: چهار نفر از
خودشان انتخاب مینمایند این چهار نفر از میانۀ خود بآراء
اتفاق آرای شان یکنفر را بنماینده‌گی خود انتخاب میدا
باقی سه سه نفریکه در هر علاقه مانده اعضای منتخب
مجلس مشورۀ همان علاقه‌داری میشوند، و علاقه‌دار
هائیکه بلا واسطۀ حکومتیها رأساً بولایت و یا حکومت


اعلیٰ مربوط هستند بقرار تفصیلات فوق چهار چهار نفر را
از بین خودها انتخاب نموده و آنها یک نفر را باتفاق آرا
از میانۀ خود با برای نماینده گی مجلس مرکز ولایت و یا
حکومتی اعلیٰ مربوطۀ خود میفرستند باقی نفری مجالس
مشاورۀ علاقه داریهای مذکور را تشکیل میدهند.
(۲۳۷) – اعضای مجالس مشورۀ حکومتیها از قرار ذیل انتخاب میگردند:-
حکومتیهائیکه هیچ علاقه داری مربوط آنها نباشد و یا تنها
یک علاقه داری داشته باشند چهار چهار نفر انتخاب نموده
این چهار نفر از بین خودها یکنفر را بنماینده گی منتخب کرده بحکومتی
کلان یا نائب الحکومه گی و حکومتی اعلیٰ که رأساً بآن مربوط اند
میفرستند و سه سه نفر آن با یک نفر علاقۀ مربوطه اش
( اگر داشته باشد ) اعضای منتخبه مجلس مشورۀ همان حکومت
میشوند، و از مرکز دیگر حکومتیهائیکه علاقه داری متعدّد دارند
دو نفر انتخاب گردیده با نفری که از علاقه داریهای
مربوطۀ حکومت شان که برحسب مادۀ (۲۳۶) می آیند
یکنفر را بنماینده گی خودها بحکومتی کلان یا نائب الحکومه گی
و حکومتی اعلیٰ که به واسطه بآن ارتباط دارند میفرستند


۱۰۲

و باقی نفری اعضا منتخبه مجلس مشوره همان حکومتی میشونه
(۲۳۸) :ـ اعضا منتخبه مجلس های مشوره حکومتیهای کلان بقرار ذیل
انتخاب میشوند :ـ
اعضا منتخبه مجلس مشوره هر حکومتی یک یک نفر از
میانه خودشان باتفاق آرای خودها انتخاب نموده
بمرکز حکومتی کلان مربوطه خود میفرستند و از خود مرکز
حکومتیهای کلان نیز یک یک نفر مطابق بیانات
قاعده (۲۳۶) انتخاب نموده همه شان از بین خود
دو دو نفر را برای نمایندگی خودشان بمرکز نائب الحکومگی
و یا حکومتی اعلای مربوطه خود میفرستند باقی نفری
اعضا منتخبه مجلس های مشوره حکومتیهای
کلان گفته میشوند .
(۲۳۹) :ـ اعضای مجالس مشوره نائب الحکومه گی ها و حکومتی های اعلی
بتفصیل ذیل منتخب میگردند :ـ
هر قدر کلانتران موجوده که در مرکز ایالت و حکومتی اعلی
هستند هرکدام شان اهالی کوچه ها و گذرها ئیکه بایشان
متعلق است در مسجد بزرگ همان کوچه جمع آوری نموده بائیان


۱۰۳
میگویند که از جمله خودشان کسانیکه بدولت ارادت میبندند
چنان یک یکنفر یکه با طمیت و صلاح آراسته و مالک
خصایل حمیده و صاحب اخلاق پسندیده بوده به نزد
اهالی متهم و به نزد دولت باقیات ده نباشند یک یکنفر را
انتخاب مینمایند و همین نفری منتخبین کلانتران آینده
شان میباشند باز همه این کلانتران یکجا اجتماع نموده
از میانه خود ها در ولایت کابل چهار نفر و بدیگر ولایات
و حکومتی های اعلیٰ دو دو نفر انتخاب نموده آنها
با اشخاصیکه از حکومتی های کلان و حکومتی ها و علاقه
داری هائیکه رأساً بولایت ها و حکومتی های اعلیٰ مربوط اند
یکجا اجتماع نموده بقرار تفصیل ماده (۲۴۰) نفری برأی
اعضا مجلس شورای دولت میفرستند و باقی
نفری شان اعضا مجلس مشورۀ ولایت و حکومتی اعلیٰ
را تشکیل میدهند.
(۲۴۰) ۱ـ اعضا منتخبه مجلس شورای دولت از قرار ذیل تشکیل مییابند:-
اعضا منتخبه هر ولایت و حکومتی اعلیٰ از میانه خودشان بقرار تفصیل
آتی باتفاق آرا نفری انتخاب نموده بشورای دولت میفرستند


١٠٤
و همه ایشان بهیئت مجموعی اعضای منتخبه شورای دولت را تشکیل میدهند
ولایت کابل (٥) نفر
" قندهار (٤) "
" هرات (٤) "
" ترکستان (٣) "
" قطغن بدخشان (٢) "
سمت مشرقی (٣) "
" جنوبی (٢) "
میمنه (١) "
فراه (١) "
(٣٤١) --- اعضای منتخبه مجلس با مشوره و شورای دولت بعد از هر سه سال
تجدید میشوند، و بعوض شان انتخابات جدید جریان مییابد.
(٣٤٢) --- احکام مواد نظامنامه تشکیلات اساسیه سابقه و تعمیل آن
بعد از تاریخ نشر این نظامنامه متروک و منسوخ است .
(٣٤٣) --- باجراء احکام این نظامنامه وزرای دولت مأمور و مسئول میباشند
ادخال این نظامنامه را در زمره نظامات دولت و تصمیم و تعمیل احکام موادش را
اراده میکنم .


۱۰۵

نظامنامه تشکیلات اساسیة افغانستان

(فصل اوّل باب اوّل)
۱ ــ مأمورین شعبات نفوس، پسته و تلگراف و تیلیفون، معابر و کارتن‌تی‌بان
و کاتبان مرکز و زارۀ از طرف انجمن انتخاب مأمورین داخلیه
انتخاب و از حضور وزیر داخلیه منظور میشوند.
۲ ــ سرکاتبان، کاتبان، باقی مأمورین شعبات مذکور از طرف مجالس شاورۀ نائب
الحکومه‌گی‌ها و حکومتیهای اعلیٰ انتخاب میشوند تنها اوراق انتخاب شان
بغرض استحصال منظوری وزیر داخلیه بوزارت مومیٰ الیها فرستاده میشود.
۳ ــ در مادۀ (۲۸) حکام درجۀ دوّم سهواً طبع شده انتخاب حکام درجۀ
دوّم مطابق مادۀ (۱۲۸) نظامنامۀ مذکور اجرا میشود.
(فصل سوّم باب اوّل)
۴ ــ هیئت تحقیقیه که در مادۀ (۱۶۵) نظامنامۀ تشکیلات
اساسیه ذکر شده تحقیقات ابتدائیه را موافق باحکام مخصوص
نظامنامۀ اصول محاکمات جزائیه که راجع بوظایف مستنطقین
است اجرا مینماید.
۵ ــ در حالیکه رئیس محکمه در تحقیقات مذکور نقصان به بیند به هیئتهای


۱۰۶
تحقیقات صورت مسئله را پس رو میکنند تا اکمال پذیرد.
۱۶ - اوراق تحقیقیه مأمورین از طرف هیئت ہاے سابق الذکر شده مرتب در مرکز بوکیل اثبات جرم که از طرف وزاره معین میشود و در ولایات بوکیل اثبات جرم که از طرف نائب الحکومه یا حاکم اعلیٰ یا کلان تعیین گردد سپرده میشود.
۱۷ - حکمہائیکه از محکمہ ہاے مأمورین داده میشوند یا انقضاے مدتہاے اعتراض و مرافعه و تمیز و یا بصدور حکم بنا بر اعتراض و مرافعه و تمیز کسب قطعیت نموده اجرا میشوند.
۱۸ - در ولایات برخلاف ماده (۱۷۳) وکیل اثبات جرم از طرف نائب الحکومه ها و حکام اعلیٰ و کلان تعیین گردیده در حکومتہاے کلان از طرف حاکم محلی مقرر میگردد.
۹ - منازعات و مناقشاتیکه در اثناے وظیفه در میان مأمورین و رعایا پیدا شود مرجع محاکمه شان مجالس مشوره و شوراے دولت میباشد فقط مرجع فیصله جرائمیکه مأمورین خارج وظیفه بوده مرتکب آن شوند محاکم عدلیه است.
۱۰ - حینیکه محاکمه یکی از وزرا بدیوان عالی لزوم دیده شود وکیل اثبات جرم از حضور ملوکانه مقرر میگردد.


۱۰۷

۱۱- محاکمه سپاهیان صاحب منصبان کوتوالی و پولیس بر خلاف ماده
(۱) نظامنامه جزای عسکری مطابق فصل سوم باب اوّل
تشکیلات اساسیه محاکم مامورین فیصله میشود .
مورخه (۲۸) حوت ۱۳۰۲

در حال غیاب ممیز هیئت عالیه تمیز تا تادیه عضو اوّل هیئت مذکور
بایفای عامله وظایف ممیز مکفل و موظف بوده بتجای عضو اوّل
هیئت موصوف در مجلس انتخاب مامورین عدلیه نیز شمولیت داشته
بزمره عضو دائمی مجلس معدود و محسوب میباشد .
مورخه ۱۳ سرطان ۱۳۰۳

در مجالس مشاوره نائب الحکومه گیها و حکومتی های اعلی حکومتیهای
کلان قاضی محکمه مرافعه و در باقی حکومتیها قاضی محکمه ابتدائی همان محل
در جمله اعضای طبیعیه مجالس مذکور شامل میباشند.
مورخه ۵ برج سنبله ۱۳۰۳


۱۰۸
ضمیمه تشکیلات اساسی .
مرجع محاکمه چپراسی های وزارت و دوایر که در متعلق ماموریت خود
مرتکب جرمی گردند محاکم مامورین شورای دولت و مجالس مشوره
ولایات و حکومات است تنها در موضوع کسرات غیر حاضری
مثل دیگر مامورین مسئولیت ندارند و عوض غیر حاضری یک روزه
معاش یک روزه شان کسر میشود .
بعد از نشر این ضمیمه مادهٔ مورخهٔ ۱۲ جدی ۱۳۰۲ ضمیمهٔ نظامنامه
حاضری ملغی است ۷ ثور ۱۳۰۵


(۱)

* ضمیمه نظامنامه تشکیلات اساسیه *

(۱) :- محاکمه وفیصله دعاوی جزائیهٔ تعزیریه درمحاکم عدلیه ومحاکم مامورین و
قوماندانیهایکوتوالی وحکام محلی وعلاقه داریها عاید است وتعيین درجات جزا نظر
بفعل وفاعل ووقت ومحل وقوع ازطرف هیئت هائیکه وکالتا ازطرف پادشاه برای
شان اختیارات داده شده ودر مواد آتیه توضیح گردیده کرده میشود .
(۲) :- هیئت محاکم مامورین عبارت است ازمحاكم ثلاثهٔ شورای دولت ومجالس
مشورهٔ ولایات وحكومتيها وانجمن انتخاب مامورین وزارتها .
(۳) :- رويت ومحاکمهٔ جرائیکه درفصل اول باب اول نظامنامه جزای
عمومی توضیح شده است راجع بمحاكم ابتدائيه عدلیه رویت ومحاکمه جرائیکه
درفصل ثانی باب اول نظامنامه موصوف معین شـده است متعلق بمجالس
مشاورهٔ ولايات ومحا كمه ابتدائيه شورای دولت رویت ومحاكمه جرائميكه درفصل
اول باب ثانی نظامنامه مذکور نشان داده شــده اسـت راجع محكام محلی
وقوماندانیهای کوتوالی است علاقه داریها نیز تماما جرایمی را که در فصل
اول باب ثانی در حصه الف و ب نظامنامه موصوف نشان داده شده است
در مجلس مشوره علاقه داری خود فیصله مینمایند
رویت و محا كمه جرایمیکه درفصل ثانی باب ثانی نظامنامه موصوف مندرج
است دربارۀ مامورین مرکزیه وزارت راجع بانجمن انتخاب مامورین
ولايات عايد بمجالس مشوره حكومات محليه ميباشد


(۲)

جرایمیکه در فصل ثانی باب اول وفصل ثانی باب ثانی نظامنامه جزا ذکر
شده اگر از انجنان مأمورینکه راساً باداره سنیه نصب شده اند صادر گردد
عموماً بمحکمه ابتدائیه شورای دولت فیصله میشود .
(٤):- تعیین درجات جزای مجرمینیکه محاکمه و فیصله دعاوی شان به محاکم
ابتدائیه و مرافعه عدلیه راجع میباشد به مجالس مشوره محلی کرده میشود .
هیئت مجلس تعیین جزا که در مجالس مشاوره محلی تشکیل می یابد عبارت است
از اعضای منتخبه و طبعیه که اعضای منتخبه تماماً واز اعضای طبعیه در ولایات
و حکومات اعلی خود نائب الحکومه و یا حاکم اعلی و قاضی ابتدائیه در فیصله
های ابتدائی وقاضی مرافعه در فیصله های مرافعه وعلاوتاً قوماندان کوتوالی
و مدیر معارف محلی و علی هذا در حکومات کلان و حکومتیها حاکم وقاضی
و نیز سرمعلم معارف اگر باشد و قوماندان کوتوالی همان محل شامل خواهند بود
این هیئت ها تنها از روی فیصله های محاکم عدلیه تعیین مجازات میکنند
و برای معلومات ارتکاب فعل فیصله یا تحقیقات ابتدائیه را ملاحظه کنند اگر
هیئت مجلس مشوره در فیصله محاکم ابتدائیه کدام تناقض به بینند بمرافعه بدهند
وبعد از مرافعه تعیین جزا شود .
(٥):- مجازات مجرمین که فیصله دعاوی شان بمحکمه ابتدائیه شورای دولت وانجمن
انتخاب مامورین وزارت و مجالس مشوره حکومتی های محلیه ومجلس مشوره علاقه
داری ها عاید است از طرف هیئت مجالس مذکور مجازات مجرمین که فیصله
ان بخود حکام محلی وقوماندان های کوتوالی راجع است از طرف خود آنها
که وکالتاً از طرف پادشاه برای شان اختیارات داده شده تعیین کرده میشود
تنها علاقه دارها مجازات حصه الف فصل اول باب ثانی را باستيaddان بالادست


( ٣ )

خود اجرا میکنند ودرمجلس علاقه داری ها بفیصله های حقوق العباد اگر ازجمله
اعضای مجلس يك نفر عالم باشد تنها اعضای مجلس والا يك نفر عالم محلی نیز
شامل میشود و همچنان در ادارهٔ قوماندانی های کوتوالی بفیصله حقوق العباد
اگر خود قوماندانها علمیت قضا را نداشته باشد يك نفر عالم شامل باشد .
( ٦ ) : در تعزیرات حقوق الله اگر اثبات آن بجز يك شخص عادل و يا دو نفر مستور
الحال و یا بطريقه بينه و يا حلف و يا نكول باشد اجرای او در محاکم عدلیه کرده
شود اگر اثبات او بطریقه تنها قرائن باشد اجرای آن را خود اولی الامر بحسب
علم خود و یا نائب او که معتمد اولی الامر باشد بدون قتل کرده میتواند پس
همان قرائن وامارات را تقدیم مجلس مشورهٔ محلی نمایند که اگر مجلس مشوره
محلی امضاء کردند و بهمین قرائن و امارات مظنون را متهم میدانستند مجالس
تعین جزای همان ارای مجلس مشوره را منظور دانسته بموجب آن اعطای
حکم بکنند .
٧ : مجرمین که در حقوق العباد و حقوق الله مشترکا متهم باشند اگر قاضی
حصه حقوق العباد را ازروی اثبات شرعی فیصله کرده در تعزیرات حقوق الله
ازروی قرائن وامارات قانع نشود حصه حقوق الله آن در مجلس مشوره محلی
فیصله گردیده بروفق ماده ( ٦ ) اجرا میشود .
( ٨ ) : مرافعه فیصله فقراتیکه در مجالس مشوره از روی امارات وقرائن فيصله
میشود مجالس مشاوره نائب الحكومه گیها و حکومتیهای اعلی وحکومتیهای
کلان است وتميز آن بوزارت عدلیه درمجلس تمیز ثانی کرده میشود فقرات
مذكور بسلسله که دیگر فیصله های عدلیه بمرافعه و تمیز میروند بمجالس
مذکور دائر میشوند مگر فیصله دعاوی که بنائب الحکومه گیها و حکومتیهای


(:)

اعلی و حکومتیهای کلان فیصله میشود تنها بمجلس تمیز ثانی تمیز کرده
میتواند و حاجت بمرافعه نیست .

(٩) تفصیل حقوق الله وحقوق العباد : --

(الف) : -- حقوق الله در هر حادثه که محتاج بدعوی مدعی نشود بلکه مدعی را
شرعا نیز اعتبار ننهاده میشود و در آن عفو و ابرا و سوگند دادن بقرار
امر شرع شریف نیست انرا ( حق الله میگویند )

(ب) : -- حقوق العباد در آن حادثه که حاجت بمدعی و دعوی او شود مانند دعوی
خون و دزدی و غیره که در کتب فقه شریف مذکور است و در آن عفو
و ابراء و سوگند بقرار امر شرع شریف میباشد انرا ( حقوق العباد ) میگویند
و برای قاتل و سارق و قطاع الطريق بعد اسقاط قصاص وحد به شبهه
تعزیر حقوق الله نیز داده میشود .

مورخه ٨ برج دلو ١٣٠٣


( ١ )

* ضمیمه نظامنامه تشکیلات اساسیه *

(۱) : - در حال غیاب قاضی حکام محلیه بتصویب مجلس مشوره آنجا یکنفر
از مفتی های همان محکمه را موقت وکیل مقرر میدارند .
(۲) : - در جرایم مرتبطه جرم خورد به جرم کلان تابع بوده اوراق دعوی
بمحکمه که فیصله جرم کلان بدان عاید است داده میشود .
مورخه ۱۲ اسد ۱۳۰۴

تعدیل وعوض و توضیح مواد نظامنامه
تشکیلات اساسیه افغانستان
(تعدیل ماده ( ۲۱۹ و ( ٢٢٤ )
فیصله های محکومین ( ۱۸ ) سال حبس وحبس دوام وقتل بحضور شاهانه تقدیم
و بحكم حضور در محل اجرا گذاشته میشود
(عوض ماده ( ٢١٦ ) و ماده اول ضمیمه ۱۲ اسد سنه ۱۳۰٤ )
بهمه محکمه های ابتدائیه يك قاضی و يك مفتی اول و يك مفتی دوم و كاتب
موجود هستند در حال رخصتی و مریضی و تبدیلی قاضی که بماموریت جدید
خود اعزام شده عوض آن نیامده باشد مفتی اول و اگر مفتی اول موجود
نباشد مفتی دوم وكالتا" ایفای وظیفه قضا را مینمایند و کاتب محکمه در وقت
نبودن یکی از مفتی ها بعوض او کار میکند .


(٦)
( توضیح ماده ( ٢١٩ )
مراد از حبس دوام که در ماده مذکور ذکر شده مراد از بیست سال محبوسی است .
مورخۀ ١١ میزان ١٣٠٤
١ :ــ هرگاه شخص قاضی يك محکمه در دعاوی حقوقیه وجزائیه مدعی و یا مدعی
علیه واقع شود اگر مدعی و مدعی علیه از يك محل باشند در محکمه ابتدائیه
اقرب ان فیصلۀ اینچنین دعاوی کرده میشود .
٢ :ــ در صورتی که مدعی و مدعی علیه ساکن يك محل نباشند و شخص قاضی
يك محکمه مدعی واقع شود بمحکمۀ محلیه مدعی علیه واگر قاضی مدعی علیه
باشد در محکمۀ ثالث که بمحل سکونت مدعی علیه قاضی اقرب باشد تصفیه میشود .
٣ :ــ اگر قاضی مرافعه مدعی یامدعی علیه واقع شود بمحاکم ابتدائیه که قانوناً دعوی
عموم دائر میشود فیصله دعاوی شان خواهد شد و درصورتیکه مرافعه نخواهند
مرافعۀ شان بدیگر مرافعه قریب رویت میگردد .
٤ :ــ هرگاه رئیس هیئت تمیزیه مدعی و یا مدعی علیه واقع شود ، بمحکمۀ ابتدائیه
و مرافعه حسب دعاوی عمومیه دعاويش دائر میشود در حال خواهش تمیز
يك هیئت تمیزیه از حضور شاهانه موقتاً تعیین و نزد این هیئت تمیز کرده
خواهد شد .
مورخه ٢١ میزان ١٣٠٤


( ۷ )

راجع بماده ( ٦ و ٧ ) ضمیمه
۸ دلو ۱۳۰۳

جرمهای حقوق الله خواه تنها و یا با حقوق العباد مشترك باشند اگرچه حصهٔ
حقوق العباد را ثابت نتوانند در صورتیکه بمحاکم عدلیه از روی قراین قناعت
قاضی حاصل نشود قوماندانهای کوتوالی مرکز های شهر وحکام محلی فقرات
مذکور را خواه مخواه در مجلس های مشوره رویت داده فیصله کنند .
مورخه ( ۷ ) ثور ۱۳۰۵

( ۲۴ - اسد )
۱۳۰۵

۱ : - نائب الحكومه ها وحكام اعلی وکلان در مواقع دعاوی مهم که بین دواقوام
واقع شود وقوهٔ ادارهٔ حکام محلی را برای حل وفصل آن کافی ندانند . یا در
موضع مناقشه رفته و یا دعوی را در مرکز جلب کرده قانونا تصفیه نمایند . )
۲ : - باقی دار اینکه از يك ولایت بدیگر ولایت نقل مکان کنند و یا اشخاصی که برای
فیصله محاکمه از دیگر ولایت جلب آنها ضرور شود :
نائب الحكومه ها وحکام محلی آن ولایت برای جلب این چنین اشخاص
و امثال آن بدون ذریعه وزارت به ولایت متعلقه آن مخابره کرده میتوانند .


[BLANK PAGE]