[BLANK PAGE]


این کتاب از محمد سهیل چا[ILL]
رجستری شده است

نشریات شیر محمد افغان
در عهد سلطنت اعلیحضرت امیر امان الله خان غازی)
(خلد الله ملکه وسلطنته)

نشر اسلام

طبع اول

جمله حقوق طبع محفوظ است
مترجم سید رضا علی زاده

(۱۳۰۴) (۱۳۴۴)

در مطبع مفید عام لاہور طبع شد

۱۹۲۶ میلادی تعداد یک هزار


رجسٹری شده است
نشریات شیر محمد افغان
همة الهام
فی
نشر الاسلام
(در عهد سلطنت اعلیحضرت امیر امان الله خان غازی)
(خلد الله ملکه وسلطنته)
طبع اوّل
جمله حقوق طبع محفوظ است
(۱۳۰۴)
(۱۳۴۴)
مترجم سید رضا علی زاوه
در مطبع مفید عام لاهور طبع شد
۱۹۲۶ میلادی
تعداد یک هزار


بوزارت جلیله تعلیم و تربیه اهدا شد
مجلۀ سراج الاخبار افغانیه دوکتور محمد علی
مؤلف فخر الدین
کتابخانه عامه کابل
A 297.4 A5
۱۲۲/۱۳۵۷
۱- اسلام - مقالات [ILL]


0000025
نشر اسلام
بسم الله الرحمن الرحيم
سپاس مرخداوند ی را که فرموده است: «انّ الدّین عندالله
الاسلام» و درود بر خواجه ما فخر کائنات و علت موجودات، حضرت
محمد صلی الله علیه و آله وسلم و بر آل و اصحاب و خلفای کرام او رضی
الله تعالی عنهم اجمعین که مجاهدین دین مبین، پیشوا و سرور مسلمین
بودند و بر امرا و علمای عظام رحمته الله علیهم اجمعین که والیان
اسلام و حامیان اسلامیان بوده، دین حقّ خدا را در اقطار
عالم جاری و نُورِ اسلام را باشمشیر و قلم در شرق و غرب نشر نموده،
ظلمت کفر را از میان ملتّها و أُمّتها مختلفۀ جهان دفع کردند.
و بعد چنین گوید این بندۀ حقیر و محتاج برحمت پروردگار
قدیر، شمس الدین سامی الفراشی که چون زبان عربی زبان


نشر اسلام ۲

عمومی جمیع مسلمین و لغت علمی مشترک بین تمام علمای موحدین است،
ازین رو این رساله مختصر را بزبان عربی تالیف نمودم . ولی
چون بسبب الفت زیاد من بزبان ترکی، ممارستم بزبان عربی کم
است، لہذا از خوانندگان گرامی رجا دارم که از خطا و سهوهائی
صادر شده، مرا عفو فرمایند . چه قصد من اظهار علم و ابراز فضل
نیست . بلکه غرض من آن است که نفع این رساله برای جمیع
برادران دینی عام باشد .
پس بدان که این رساله از کیفیت انتشار اسلام در مملکت
های مختلف و از احوال ملت های اسلام آن ممالک که اهل آن
از پیش و یا بتازگی اسلام آورده اند بحث می نماید. پس
نفع آن ظاهر و لزومش برای هر مؤمن و مسلم آشکار است .
چون ظهور اسلام در میان عرب واقع گردید و پیغمبر ما
علیه الصلوة والسلام عرب بود . ازان رو قرآن نیز بزبان
عربی نازل گردید . عربها در زمان جاهلیت بقبیله های
بسیاری متفرق بوده، در میان ایشان هیچگونه اتفاق و اتحادی


نشر اسلام
۳
نبود. هر یکی ازین قبائل متفرقه بلغت مخصوصی گفتگو نموده ،
جنگ و جدال ، نفاق و اختلاف دایم در میان ایشان حکمروا
بود. کشتار و قتال تا رفته شدت میکرد .
همین که اسلام ظاهر شد، همه این قبیله ها با هم اتحاد نموده،
امت یگانه گردیدند و قرآن کریم بفصیح ترین لغات ایشان نازل
گشته ، همه کتابهای دیگر را باطل ساخت و جمیع فصحا و شعرای
عرب بفصاحت قرآن مبهوت شدند .
اسلامیت تا زمان خلافت حضرت عمر رضی الله تعالیٰ عنه
بجزیرۂ عرب منحصر بود . در زمان پیش عربها بادیه نشین بوده،
بچادر ها و شتران اکتفا می نمودند و برای ایشان بقومها و مملکت
های دیگر هیچ گونه فتح و استیلای میسر نگردیده بود . ولی همین
که اتحاد نموده ، دست بدست یکدیگر دادند ، فکر های شان
گشاده شده ، قوت تازه و غیرت روحانی به ایشان رو آورد .
تا اینکه جزیرۃ العرب برایشان تنگی کرد و ازان بیرون قدم
گذاشته ، بفتوحات و کشور کشایی آغاز نمودند .


نشر اسلام
۴
در سایهٔ این غیرت اسلامی ،عربها در اندک زمان شام و
عراق، فارس وخراسان، پس از آن مصر و آفریقا را فتح
کردند. در آن زمان، درین مملکت و ولایت با ملتهای
گوناگون، همچو سریانیان، کلدانیان، فارسیان، قبطیان و
بربریان زندگی می نمودند. در مدّت کمی همهٔ آنها محو شده،
عرب مستعرب گردیدند. مگر اهل فارس وخراسان که اهل این
دو قطعه، بفارسی خود باقی ماندند ولی پس از آن که اسلام
آوردند، زبان عربی را برای خود زبان ادبی فرا گرفته
بخواندن و نوشتن عربی پرداختند.
درین زمان، فتوحات و انتشار اسلام بسبب نزاع و
اختلافاتی که در میان علی کرّم الله وجهه و معاویه ظهور کرده
و فاجعهٔ کربلا که بجهت طغیان یزید رُخ داده بود، چند مدّت
دچار تعطیل و توقیف گردید. تا آنکه سفر مغرب اقصا واقع
گردیده، قطعه های تونس، جزائر و مغرب بدست امیران
دولت امویه فتح شد. پس از آن موسی ابن نصیر وطارق بن


نشر اسلام
زیاد بقطعه آور و پا تجاوز نموده اندلس که مملکت بزرگی بوده،
امروزه دولت اسپانیا و پورتگیز را تشکیل می دهد، گرفته و نیمه
مملکت فرانسه را بروی ضم ساختند . همچنین بیشترین جزائر
بحر روم (بحر سفید) همچون قبرس، اقریطس، سقلبیه و غیر آنها
را فتح نمودند .
این هنگام مملکتِ اسلام در مشرق نیز توسعه یافت،
چنانکه ماوراءالنهر، خوارزم، وطن های ترک و تاتار، شهرهای
هرات، کابل تا حدود هند و چین بدست مسلمین درآمد. پس
سلطان محمود سبکتگین ظاهر شده، بهند سفر کرد و شهر های
بسیاری را بممالک اسلامیه منضم نمود .
ازین فتوحات اسلامیه، عالم انسانیت خیلی فائده و
منفعت ها برداشت . زیرا بسا احوال مدهشه، همچون کشتن
دختران و سوختن زنان که از عادات کفر بود، تماماً برداشته
شد . بدین گونه در مدت یک عصر فتوحات اسلامیه کامل گردید .
پس از انقراض امویان (سال ۱۳۲ هجری) خلافت اسلامیه


نشر اسلام

بدو فرقه تفرقه یافت . یکی خلافت مشرق یعنی دولت عباسیه که
در بغداد تشکیل گردید و دیگری خلافت مغرب یعنی دولت امویه
که در اندلس تاسیس یافت مسلمانان در آن زمان در جمیع شهرها
حاکم بالاستقلال بودند چنانکه از اقصای شرق گرفته ، تا اقصای
غرب ، یعنی از حدود چین و ماوراء النهر تا دریای مغرب و نیمهٔ
فرانسه در تحت تصرف اسلام بود . زبان عربی نیز در همهٔ این
مملکت ها که تقریباً دو ثلث « ربع مسکون » را تشکیل می داد
منتشر و رایج بود .
چون مسلمانان از فتوحات و غزوات فارغ شدند ، بعلم
و صنعت پرداختند و فقط بعلوم دینی ، تفسیر ، حدیث ، فقه اکتفا
نه کرده ، قوه اشان را بعلوم عقلی نیز صرف نمودند و به این
فرمایش حضرت رسول اکرم ص « اطلبوا العلم ولو كان بالصين»
( یعنی بجوئید علم را اگرچه در چین باشد ) پیروی کرده ، شب
و روز بترویج علوم و معارف کوشیدند تألیفات حکمای یونان،
هند و فارس را گرد آورده ، بعربی نقل و ترجمه نمودند . در


۷
نشر اسلام

بغداد، مصر، بخارا، قرطبه و سایر شهرها مدرسه های بزرگی کشا-
وند. به این مدرسه ها از هر سو طلبه ها برای آموختن علوم نقلی
و عقلی هجوم میآوردند.
در سایه این مدرسه ها. در میانه مسلمین علما و حکمای ظاهر
شدند که با حکمای قدیم یونان همسری میکردند. بلکه در هر فن،
همچون حکمت، طب، نجوم، علوم ریاضیه و طبیعیه بر ایشان
تقدم می جستند. خلاصه علما و حکمای اسلام که درین فنها تالیفات
و تصنیفات دارند، باندازه ئی زیاد اند که نتوان درین رساله
بشمار آورد. تألیفات و تصنیفات شان نیز از شماره و اندازه
بیرون است. اینک چنین بود احوال اسلام در عهد دو
حکومت اسلامیه، یعنی خلافت عباسیه در مشرق و امویه در
مغرب. این حال قریب شش(۱) عصر دوام کرد. در این زمان
علوم و معارف، صنایع و تجارت دنیا منحصر بمملکت اسلام بوده،
همگی بدست مسلمین بود.
پس از آن برین دو حکومت اسلامیه ضعف و خرابی رو
(۱) یعنی شش صد سال


نشئه اسلام
۸
آورده، بمروان شان سستی و تنبلی غلبه کرد. تا اینکه دشمنان
یعنی کفار مغول از مشرق و فرنگ از مغرب برایشان هجوم
آورده، تخریبات و کشتارهای زیاد بعمل آوردند (سال
۶۵۶-۸۷۰ هجری). کار بدرجه ئی رسید که از عمالین و حامیان
اسلام بیش از چند نفر باقی نمانده، همگی بدست آن قومها
کشته شدند.
این قومها از اقوام وحشیه بوده، خیلی وحشانیت ها
اجرا نمودند، عساکر چنگیز مردان، زنان و بچگان مسلم را بغیر
حق و بدون سبب میکشتند. هر آن چیزی که در جلو شان می
یافتند، خراب می نمودند. آدمان را بقتل رسانیده، کتاب
و مدرسه ها را تماماً محو و نابود میکردند.
ولی فرنگیان درین زمان، در سخت ترین جهالت بوده،
نسبت بمسلمین شدید ترین تعصب و بغض را در سینه های
خود می پرورانیدند. ازین رو باسقاط حکومت شان در
اندلس قناعت نکرده، بواسطه کشیشان متعصب شان
(۱) ۶۵۶ دولت عباسیه بغداد ۸۷۰ دولت امویه اندلس منقرض گردید


۹
نشر اسلام

برای شکنجه و عذاب دادن مسلمین، محکمه های تأسیس کردند
که از آنها ابلیس عبرت میگرفت . مسلمانانی که زیر دست و
مطیع ایشان بودند، بآتش میسوختند . چنانکه خیلی ازین
بیچارگان از شدّت ظلم، محض خلاصی جان خود، تنصّر کردند
(یعنی بدین نصرانی در آمدند) . ولی پس از تنصّر شان هم
نجات نیافتند . بلکه با مرکشیشان سوخته و یا کشته گردیدند .
تا اینکه در جمیع شهر های اندلس یک نفر هم مسلمان نماند .
بدین گونه اندلس، یعنی مملکت اسپانیا، پورتگال، نیمهٔ
فرانسه، سقلبیه و نیمهٔ ایتالیا از دست اسلامیان بیرون شد
(سال ۸۷۰ هجری) .
فرنگیان باین ظلم های فجیع اکتفا نکرده، از هر طرف آوروپا
در زیر بیرق صلیب جمع شده، بر مملکت های اسلام بار ها
هجوم آوردند . ولی نه در آسیا و نه در آفریقا چیزی کرده
نتوانستند . مگر از آوروپا، یعنی از اندلس مسلمین را بیرون
نمودند . این کردار وحشیانهٔ ایشان تا روز قیامت در تواریخ


۱۰
نشه اسلام
ذکر شده سبب لعنت و نفرت ایشان خواهد گردید. جنگهای
صلیب از سال ۴۹۰ هجری شروع شده، (۱۸۰) سال
دوام کرد.
ولی مسلمانان بر عکس این، هنگامی که بر اندلس استیلا
یافتند، با نصارا برفق و ملائمت، بمهر بانی و عدالت رفتار
کردند. بعدل و احسان، مروّت و شفقت حکم نمودند که
این به اعتراف مؤرّخان شان ثابت است. اما طائفهٔ
مغول اگر چه با مسلمانان دشمنی خصوصی نداشتند. ولی خون
ریزی در پیش آنها کار آسانی بود. با آدم کشتن و خون
ریزی متلذذ می شدند.
مغول چون از استیلا و جهانگیری فارغ شدند، بنای
حکومت و ریاست را گذاشتند. این گاه دریافتند که
بر قومی که از ایشان بهتر اند، ریاست نمودن نمیتوانند.
ازین رو از میان مسلمانان وزرا و عاملان خود را برگزیدند
و ایشان را فرما نروا ساختند. در سایهٔ آمیزش و اختلاط


نشر اسلام
۱۱

شان با مسلمین، کم کم بیشترین مغول اسلام آورده، در
ممالک هند، تاتار، مغول، چین بنشر اسلام کوشیدند.
بدین گونه، داهیه بزرگی که از فرنگیان و مغولان بر مسلمین
رسیده بود، مندفع گردید.
ولی ازین استیلای فرنگیان و مغولان، مسلمین را
خسارت بزرگی حاصل شد. این خسارت هم دو گونه بود.
یکی مادی و دیگری معنوی. اما خسارت مادی بیرون شدن
اندلس و سایر نقاط اوروپا از دست اهل اسلام بود، و
اما خسارت معنوی انقراض علوم، معارف و صنائع اسلامیه
بود. زیرا که مهاجمات کفار و استیلای اقوام وحشیه بر
ممالک اسلام زمان درازی امتداد یافت و درین زمان در
همه اقطار عالم جهل و نادانی حکمران و جنگهای پیاپی در
جریان بود. چنانکه روی زمین با خون غرق شده بود.
علما مقتول، مدرسه ها خراب و کتابخانه ها سوزانیده میشد.
چنانچه درین خصوص در تاریخ جهانگشا شاعر میگوید. بیت


نشر اسلام
۱۲
(هنر اکنون همه از خاک طلب باید کرد
زانکه اندر دل خاکند همه پُرهنران (ناشر)
خلاصه کار بجای رسیده بود که هرکس ناچار بشمشیر گرفتن و جنگ کردن بود. لهذا علم و صنعت ترک و شهرهای آباد خراب گردید. مملکت های که در دست مسلمین مانده بود، بدولتهای کوچک و متفرقه جدا گردیده و در هر گوشه ئی امیری پیدا شده بود که اینها همواره با یکدیگر جنگیده، خون برادرانشان را بیدریغ می ریختند. چنانکه هرکس که این حال اسف اشتمال مسلمین را میدید، گمان میکرد که اسلام در غرفه انقراض و مسلمین در شرف هلاکت اند. ولی « الحق یعلو ولا یعلی علیه » یعنی حق بلند و غالب است و هیچ پست و مغلوب نخواهد شد. آفتاب اگرچه زمانی با ابرهای تیره پوشیده میشود، ولی هیچ محو نخواهد گشت.
این است که غالبان بر اسلام در اندک زمانی مغلوب مسلمین گردیدند. اگرچه از مملکت های مغرب همچون اندلس و سقلتیه


فوت گردید، ولی ایشان درعوضش، دو چند آن را در هند،
چین، جزائر بحر محیط و بلاد زنگی در آفریقا و بلاد سقلاب در
جزیرهٔ قریم بدست در آوردند . ممالک اسلامیه در نهایت
درجه وسعت پیدا کرد .
ولی مسلمین درین عصر بیک حامی بزرگ صاحب اقتدا
ری محتاج بودند که ایشان را از تسلّط و تجاوز دشمنان
محافظه نموده، از فتنه و فساد داخله تأمین سازد . این مرام
نیز با ظهور دولت عثمانی حاصل گردید (سال ۶۸۸ هجری) .
مردان این دولت بشجاعت وصلابت دینی متّصف بوده
از ظلم و خونریزی که بیش ترین طوائف ملوک مرتکب میگردیدند
اجتناب مینمودند . برای نشر اسلام و محافظهٔ مسلمین و
اعلای کلمهٔ الله بی اندازه متاعب جنگ و مشاق سفر را
متحمّل شدند . چون امل ایشان خالص و غایهٔ اعمال شان
برای رضای خدا بود، از جانب خدا نصرت برای شان آمد
و خدا ایشان را در جمیع غزوات تائید نمود . تا اینکه در سایهٔ

نشر اسلام
۱۴


نشر اسلام
۱۴

جهد و اجتهادشان مملکت روم، یعنی شهرهای آناطولی را در
زمان کمی تماما فتح کرده، قدم‌شان را بخاک آو روپاگذاشتند.
در آوروپا بلاد معروف به "روم ایلی" را فتح کرده، بر بلغار،
صرب، آدر ناو و استیلا یافته، پس از آن شهر بزرگ روم
"قسطنطنیه" را گرفته (سال ۸۵۷ هجری) آن را تا کنون
پایتخت سلطنت خود قرار دارند. بدین گونه برای اسلام
خیلی مملکت‌های تازه وسیع فتح گردید. ولیکن مملکت‌های
قدیمه در میان دولتهای کوچک پراگنده بود که اینها برای
نگهداری مملکت قادر نبوده، از رفع فتنه و فساد عاجز بودند.
پس دولت عثمانی را لازم آمد که از آوروپابسوی آسیاعطف
نظر نماید.
این‌گاه سلاطین عثمانی برای اینکه ممالک اسلامیه را زیر
بیرق خود جمع نمایند، مدتی غزا را تعطیل کردند. سپس
سطان سلیم بر شام و عراق را گرفته، بمصر سفر کرد. در آن
جا امانت‌های خلافت را از دست خلیفه مصر که این هنگام


نشر اسلام ۱۵

بچیزی قدرت و مکنت نداشته ، تنها با عتبار خلیفه بود، تماماً به
دست خود گرفت و بدین گونه خلافت و سلطنت اسلامیه
بدست اهلش رسید (سال ۹۲۲ هجری) .
بعد ازین برای اسلام دور جدیدی کشاده شد . چنانکه
دور سعادتی که در زمان حضرت عمر رض و در وقت خلافت
بنی امیه و بنی عباسیه ظاهر بود ، گویا اعاده گردید . دلهای
عموم مسلمین شاد شده ، برایشان پس از کربت و تنگی فرح
و کشائش حاصل گردید .
سپس بار دیگر سلطان نظر خود را بسوی آوروپا معطوف
داشته ، از شهرهای آباد آوروپا مجارستان ، ترانسلوانیا ،
بیسارابیا وغیره را فتح کرد . خانهای قریم ، قبچاق و غیر آنها
که از خانهای تاتار بودند ، همگی بزیر حمایت دولت عثمانی در
آمدند . این گاه رئیس دریائی خیر الدین که به « بارباروس»
مشهور است ، ظاهر شده ، بیش ترین ممالک بر بر را همچون
برقه ، طرابلس غرب ، تونس و جزائر ، بر ممالک عثمانی ضمّ


نشر اسلام 16

ساخت . تا اینکه برای دولت عثمانی در دریا نیز قوت کاملی و برابر سطوت خشکی اش سطوت بزرگی حاصل گردید .
همه اینها برای دولت عثمانیه، در عصر سلطان سلیمان بن سلطان سلیم واقع شد . درین زمان بود که دولت عثمانی به انتهای ترقّی وکمالات خود رسیده و جمیع دولتهای اوروپا از سطوت او در هراس ومخوف بودند . چنانکه دولتی که آنگاه بقوّت، علم، مدنیّت با این دولت برابری و همسری کرده تواند، در روی زمین پیدا نبود . زیرا اهل اوروپا آن زمان از مدنیتی که امروزه در ایشان مشاهده می نمائیم، خیلی دور بودند .
امّا ممالک اسلامیه ئی که داخل بدائرة دولت عثمانی نه بود، همانا در آفریقا از غرب اقصا، یعنی مملکت های فارس و مراکش و بلاد زنگیان، همچون سودان، زنگیار و غیره عبارت بود . ولی در آسیا بیش از آن بود . زیر ایران (یعنی ممالک فارس، خراسان و عراق عجم) و افغان (یعنی جوانب


۱۴
نشر اسلام
هرات ، کابل ، قندهار و کلات) و توران ، یا ترکستان (یعنی
بخارا ، خوارزم ، ماوراء النهر) و چین و جمیع بلاد تاتار، ہند
و سند با همه اینکه ممالک اسلامیه بودند ، از دائره ممالک
اسلامیه خارج بودند . با وجود اجتهاد و غیرت فوق العاده
بعضی پادشاهان عثمانی، بمانند سلطان سلیم خان ، دولت
عثمانی را بآسیای وسطی استیلا و اتساع ممکن نگشت .
چون ملتهای آوروپا قوت و فزونی یافتند و در بلاد
فرنگ دولتهای عظیم الشوکته نصارا ظاهر گردید ، معلوم است
که اندیشه و قصدِ نخستین نصرانیان انتقام گرفتن از مسلمین
و غلبه جستن بر ایشان بود . ولیکن ایشان قادر بچیزی نه
گردیدند ، بجز اینکه ممالک چندی از نصارا را همچون مجاز
ستان ، بیسارا بیا و ترانسلوانیا که مسلمین پیش استیلا کرده
بودند ، پس گرفتند . همچنین مملکت های قریم و قپچاق در
آوروپا و جزائر در آفریقا که در تحت حمایتِ دولت عثمانیه
بود ، بدست نصارا گذشت . این امر باید که از برای


نشر اسلام
۱۸
معتبرین اسلام عبرت بزرگی باشد .
ما میخواستیم که تا اینجا فتوحات اسلامیه و آن دولتهای که
در نشر دین و حمایت مسلمین کوشش و اجتهاد نموده اند ، ذکر و
نقل کنیم . لهذا مجملاً از کیفیت انتشار دین مبین در سایهٔ
غزا ، به اقطار عالم ذکر نمودیم . ولی برای نشر اسلام امر مهم
دیگری بود که مؤرخین از ذکر آن اهمال نموده اند و این -
انتشار دین است بنفس خودش بی فاتح و شمشیر و بدون
جنگ و لشکر . این اگر چه در نشر اسلام بیش از شمشیر و غزا
نائل مظفریت نشده است ، ولی از آن کمتر هم خدمت نکرده،
بلکه با آن برابر موفقیت دیده است .
امروز ما می بینیم که اهل آفریقا ، تا ماورای خط استواء
جمیعاً ، همچنین بیش ترین جزیره های که در بحر محیط کبیر
واقع اند، خیلی از اهل چین ،خصوصاً اهل ” یوننان “ مسلم
هستند . ما میدانیم که برین مملکت های دور دست هیچ دولت
اسلامیه ئی استیلا نکرده است . پس معلوم است که اهل این


نشر اسلام
۱۹
مملکت های دور دست فقط بخواهش خودشان، بالهام خداوندی
یا به تبلیغ تاجران و مسافران اسلام آورده اند، زیرا نشر
اسلام بواسطه غزا از دور سلطان سلیم قطع شده بود. ولی
انتشار اسلام بنوع دوئیم که ذکر نمودیم، امروز بیش از پیش
بعمل می آید.
این دلیل واضح و برهان قاطع است بر اینکه حامی اسلام
خداوند تعالی و روحانیت حضرت رسول علیه الصلوة والسلام
است. پس خداوند تعالی برای انتشار دین خود بین بندگانش
در هر عصری سببی خلق میکند و در هر عصر ما بهترین و موافق
ترین سبب همانا تلقین و تبلیغ میباشد. هر کس که امروز
خواهش جهاد داشته باشد، باید که زحمت و مشقت های سفر را
اختیار نموده، در اطراف دنیا گردش کند. درین کار او هم
غزا و هم شهادت موجود است. چنانکه در جهاد بجنگ موجود
میباشد. زیرا کسی که بشهرهای دور و جاهای نامعلوم سفر نماید
هر آئینه بنشر اسلام موفق خواهد شد که در آن صورت غازی


فشر اسلام ٢٠

است، یا اینکه در حالت غریبی می‌میرد یا کشته میشود که در
این صورت شهید میباشد. پس در هر دو صورت او خوش بخت
است در هر دو جهان برای او مزد بزرگی است در نزد خدا-
وند تعالی ! ....
این گونه جهاد در هر عصری واقع بوده، در عصر ما نیز بیش از
بیش واقع میشود. زیرا ما می بینیم که دین مبین ما هر روز در جا-
های دور آسیا و آفریقا وسعت و انتشار مییابد. بسا میشود
که هیئه یک قوم تما ما در یک روز اسلام می آورد. (چنانکه
درین سالهای آخر در آمریکا و چین چند صد هزار نفر اسلام
آوردند. ناشر) خیلی ممالک اسلامیه موجود است که هنوز
در پیش ما مجهول میباشد. گاهی مسافرین فرنگستان بشهرهای
نامعلوم آفریقای جنوبی، چین، جزائر بحر محیط کبیر که پیش
اهل آن جاها را بت پرست و یا متدین بدین دیگری گمان
میکردند، سفر کرده اند، چون مسلمان بودن آنها را دیده
اند، تعجب بزرگی نموده اند.


نشر اسلام
۲۱

امروز مقرر شده است که دین اسلام در روی زمین،
بیش از آنکه اهل جغرافیا و تاریخ گمان داشتند، انتشار
یافته است و شمارهٔ مسلمین زیاده از آن است که می پنداشتند
زیرا که اسلامیت درین زمان مابی جنگ و غزا انتشار مییابد.
بسا اقوامی هستند که شام کافر بوده، بامداد مسلمان گشته اند.
بهر جا که نور اسلام طلوع می کند، کفر همچون برفی که در
تابستان، مقابل آفتاب باشد، میگدازد. با نور درخشان
اسلام، گلهای علم و معارف، انصاف و عدالت می شگوفد.
از برکت اسلام شهرها آباد و بندگان آسوده میگردند، مردمان
بجرگهٔ انسانیتِ کامله که از ارکان اسلام و نتایج ایمان است،
داخل میشوند.

می بینید اقوام وحشیّه را که افراد آن از حلیهٔ بشریّت
عاری بوده، گوشتِ انسان را می خوردند، در غارها و جنگلها،
بمانند بهائم زندگی کرده، برای خوراک شان غریب و مسافران
را بقتل می رسانیدند. بانواع فواحش مرتکب گردیده، ناموس


نشر اسلام ۲۲

زنان و دختران را میدریدند . کوشش و کسب نکرده ، همواره
بدزدی و غارت مشغول بودند . بپایه‌ئی گرفتار زشتی و چرکینی
بودند که هر کس ایشان را میدید ، بی اختیار نفرت و کراهت
می نمود .
ولی اینها چون اسلام آوردند ، یکباره تغییر و تبدیل یافتند .
طینت و طبیعت شان تماماً دگرگون شد . چنانکه می بینید در
مدنیت و حضریت بچه پایه رسیده و بچه سان ترقی کرده اند .
بحلیۀ رفق و ادب آراسته ، اهل ناموس و صلاح شده اند .
غریب و مسافران را مراعات و مهمانان را اکرام مینمایند . بسعی
و اکتساب زندگی میکنند . معروف را تحصیل و از منکر پرهیز
دارند . در میان شان محبت و الفت ، وفاق و انسیت بپا
میدارند . خواندن و نوشتن می آموزند . بصنعت و هنری
بپردازند . از زشتی و چرکینی خود را پاکیزه نگاه می دارند .
چنانکه هر کس ایشان را به بیند ، بحال شان غبطه می خورد .
گویا که ایشان شام بهائم بوده ، بامداد انسان گردیده


نشر اسلام
۲۳
اند. هر کس آنها را پیش از اسلام آوردن شان دیده با۔
شد، اکنون باور نخواهد کرد که همان آدمان سابق هستند.
این نیست مگر بزرگ ترین معجزه اسلام. ما برای اثبات
فضیلت و برتری دین مان اغراق گویی و مبالغه نمی‌کنیم.
بلکه این حقیقتی است که کافران را جای هیچ انکاری نمی
باشد. و همه آن هایی که از فرنگستان در آن شهرهای دور
مسافرت کرده اند، این مطلب را اثبات نموده اند. ا-
ینک ما شهادت بعضی سیاحان دانشمند انگلیس را در این جا
نقل می‌نمائیم یکی از ایشان می‌گوید:
«اسلام دینی است که زمین را از بتها پاک کرد. ذبح
انسان و خوردن گوشت او را منع نمود. حقوق زنان را
تأمین و بسیار زن گرفتن را بحدّ مشروع و معقول تحدید
ساخت. رشتهٔ اتحاد اهل خانه را در بین افراد آن محکم
نموده، غلام و بنده را فردی از افراد عائله قرار داد. برا۔
ی آزادی ایشان درها و راههای بسیاری کشاد. اخلاق


نشر اسلام ۲۴

عامه را بقوت ارکانش، همچون نماز وزکوة، اکرام مهمان و
تأمین مسافر، تزکیه می نماید. وظایف زیر دستان را بازیر
دستان مساوی میدارد. بنای جماعت را بر اساس
محکمی تأسیس می کند. ظالم را بغضب خدا ترسانده، مظلوم
و فقیر صالح را برحمت ، اجر و سعادت آن جهان دلداری
میدهد. اینک این حسنات نمونه از نعمت های فراوا-
ن اسلام است که هنگام استیلایش بر اقوام غیر متمدنه می
بخشد»....
ما می توانیم از زبان فرنگیان منصف که چون حقیقتی را
آشکارا دیده، در مسافرت شان تجربه نمایند، پرده بر
روی آن نخواهند کشید، شهادت های بسیاری ذکر کنیم.
ولی ذکر رساله ئی که یکی از کشیشان انگلیس تألیف و نشر
کرده است، برای ما کافی می باشد.
این کشیش از طرف جمعیت لوندون که برای نشر
نصرانیت تأسیس یافته است، بآفریقا فرستاده شده بوده


نشر اسلام
۲۵

که نشر دین عیسوی نماید. مشار الیه در بلاد مغرب واقع
در ماورای خط استوا، بیست سال تمام ساکن بوده،
در میان اقوام زنگی تبلیغ و تلقین دین نصارا نموده
است. ولی پس از کوششهای بسیار و تجربه های
در از فهمیده است که اهل آن بلاد نصرانیت را قبول
نمی کنند و انهای که طوعاً و کرهاً قبول نصرانیت می
نمایند، جماعه ئی خیلی کم هستند که هنوز از وحشیت قدیمه
اشان خلاص نمی شوند. بلکه وحشیت آن ها افزون تر
و شنیع تر میگردد.
ولی دین اسلام در میان آنها طوعاً انتشار مییابد
و او را برغبت تمام قبول می نمایند. این دین ایشان
را فوراً بقوم مأنوسی تبدیل داده، بسرعت تمام مؤدب
شان می گرداند».
کشیش مذکور درین امر بحق و انصاف تأمل نموده،
رسالهٔ مذکور را نوشته و این احوال را تفصیلاً ذکر کرده


نشر اسلام
۲۶
است . سپس بفرنگیان توصیه نموده که اگر خواسته باشند آن اقوام
را از وحشیّت و جهالت رهایی داده، بدائرة حضریّت و مدنیّت
داخل نمایند، باید در میان آن ها فقط بنشر دین اسلام
بکوشند.
همچنین می گوید که : «اسلام برای خلاصی، روی ز
مین از شرک و بُت پرستی و ذبح کردن انسان در زیر پا
ی بتان ، سبب یگانه ئی می باشد . امّا نصرانیت به این
امر هیچ صلاحیت ندارد».
این رسالة او مشهور است و کسی آن را ردّ کرده
نتوانسته است. ولی توصیه کشیش مذکور را فرنگیان
نشنیدند. زیرا ایشان نمی خواستند که اقوام وحشیه از
وحشیّت رهایی یابند. یگانه مقصد فرنگیان آن است که
بر ایشان استیلا یافته ، شهرهای شان را ضبط و خود
آن بیچارگان را محو نمایند. چنانکه این کار در آمریکا
واقع شد و هر روز در جزیره های بحر محیط واقع میشود.


نشر اسلام
۲۷
پوشیده نیست که اهل آوروپا برای نشر دین شا۔
ن در اقطار بعیدۀ عالم، جمعیّت های مخصوصی تأسیس
کرده، برای این کار و این مقصد مبلغهای گزاف
صرف می نمایند بجهت یاری و یا حمایه کشیشان شان
همواره با کشی ها عسکر و توپخانه گسیل می دارند. با همه
این نصرانیت بجز اندکی، انتشار نمی یابد.
اما اسلام بنفس خود در روی زمین ترقّی و انتشار
یافته، افراد آن روز بروز فزون تر می گردند. این
نیست مگر از فضل پروردگار عالم. پاک است خدا۔
وندی که فرموده است: «جَاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْبَاطِلُ»
(حق آمد و باطل محو شد). هرگاه برای نشر اسلام،
همچون برای نشر نصرانیت، سعی و کوشش میرفت،
هر آینه دین اسلام در قطعه های آسیا، آفریقا و جزایر
بحر محیط دین عمومی می گردید.
در عصرهای گذشته، زمانی در آوروپا نیز برای


نشر اسلام
۲۸
نشر اسلام جهد و کوشش بعمل آمده. چنانکه امیران دولت
امویه در مغرب، سلاطین دولت عثمانیه در مشرق، تیمور
لنگ در شمال درین باره کوشیدند. ولیکن در اوروپا
دین اسلام منتشر نه گردید. شمارۀ مسلمین درین قطعه
خیلی کم است که بیش ترین آنها هم فقط هنگام فتح، بآن
نجا مهاجرت نموده اند. اکثر آنهای که از اهل اوروپا
اسلام آورده اند، آرنائود و اهالی بوسنه می باشند که
این ها دین حق را بدست فاتحین دولت عثمانی پذیرفته
اند. این ها در دین اسلام تعصب کاملی دارند و شمارۀ
ایشان تقریباً یک ملیون و نیم می باشد.
درین عصر ما نشر اسلام در قطعۀ اوروپا خیلی دشوار
است زیرا اهل اوروپا امروز بدو فرقه منقسم هستند:
فرقۀ منکرین و فرقۀ معتقدین. ولی معتقدین در نصرانیت
خود متعصب بوده، بمسلمین بغض و عداوت بزرگی دارند
اما منکرین دو قسم اند. قسمی تنها بخدا ایمان آورده، به


۲۹
نشر اسلام

آخرت و وحی هیچ اعتقاد ندارند . قسمی دیگر بخدا وند تعالی
هم منکر می باشند . ولی همه اینها متفق هستند براینکه
اسلام حق ترین و بهترین ادیان است . لیکن اینها خود
را از دین مستغنی می دانند . ازین رو گفتیم که نشر اسلام
در قطعهٔ اوروپا دشوار ، بلکه محال است .
محققان اتفاق دارند بر اینکه دینی که در قطعهٔ آسیا،
آفریقا و جزائر بحر محیط قابل انتشار باشد ، همانا اسلام ا-
ست و بس . ولی برای انتشار نصرانیت فقط قطعهٔ
اوروپا و آمریقا قابل می باشد . بعضی از دانشمندان
سیاح روس می گویند که مملکت وسیعهٔ چین بزودی
وطن مسلمین خواهد گشت و پس از یک ، یا دو عصر اهل
چین که شمارهٔ ایشان بچهار صد ملیون میرسد ، تماماً- اسلام
خواهند آورد . زیرا اسلامیت در آنجا روز تا روز در
ترقی و شمارهٔ مسلمین در تزاید می باشد .
اینک ازین حال اهل اوروپا زیاده در اندیشه و


نشر اسلام
۳۰

هر اس هستند. اهل چین اگرچه از جهت نفوس از همه ملت‌ها
بزرگ تر و شمارۀ اشان از جمیع ملت‌های آوروپا بیش تر است،
ولی با همۀ این، همیچون رمۀ گوسفندان از تمدن محروم اند،
چونکه دین حاضرۀ ایشان برای جنگ، شجاعت، ترقی
و تمدن مساعدت نیست. اینها چون بدین اسلام که
بغزا و جهاد امر می نماید و اگر در راه دین و وطن شان
بمیرند، بشهادت و سعادت جاودانی مژده می دهند، متملع
گردند، کسی را یارای مدافعه آنها و مقابله با آنها نخواهد
بود.

همچنین در هند که حکومت انگلیس جمیع قوۀ خود را
برای تنصیر اهل آن صرف می نماید، تاکنون نتوانسته
یک نفر از مسلمین آنجا تنصیر کند. ولی از مشرکین
آنجا اگر یکی تنصّر نماید، هزار نفر اسلام می آورند. بدین
گونه اسلام در هند، همچون در چین و جاهای دیگر تر
قی می یابد. باهمۀ اینکه حکومت هند نصرانی بوده، برای


۳۱
نشر اسلام
ترویج دینش میکوشد، نصرانیت در آنجا پیش رفت ندا-
رد.
شمارهٔ مشرکین روی زمین از شمارهٔ مسلمین واهل
کتاب بیش تر بوده، همهٔ آنها برای پذیرفتن اسلام -
مستعد هستند. پس اگر آنها اسلام آورند. گویا همهٔ بنی آ-
دم اسلام آورده است. آنگاه شکی نیست که شرک وکفر
محو شده، روی زمین از نتیجهٔ مردار آن همچون ذبح
انسان و خوردن گوشت مردمان، کشتن دختران و بآ-
تش سوختن زنان وغیر آنها که از عادات جاهلیت است،
پاک خواهد شد.
اما اهل آورو پا همین که فهمیدند مشرکین نصرانیت
(۱) چنانچه نظر بحساب جرافیون سال ۱۹۲۲ میلادی در تمام کرهٔ
ارض یکهزار و نه صد نفر انسان موجود اند. ازین جمله تخمین چهار
صد ملیون مسلمان، پنج صد وچهل ملیون نصارا، ده ملیون یهود، باقی آن نه
صد و پنجاه ملیون اهل مجوسی می باشد. که اکثر آنان مملکت وسیع چین ،
هندوستان و ژاپون را اشغال می نمایند ناشر.)


نشر اسلام ۳۲

را قبول نمی کنند، برای محو آن بدبختان و دین شان کوشیدند. ایشان را بمانند بهایم شکار نموده، بقتل رسانیدند. وطن های خالی مانده ایشان را با مهاجرین خود پر ساختند. چنانکه این کار در چندین جزیره های بحر محیط اجرا گردید. این البته ظلم بزرگی است. ولیکن مسلمانان برای ضبط بلاد مشرکین و کشتن آنها هیچ قصد نه کردند. بلکه مقصد ایشان فقط نشر اسلام در بین مشرکین و ازاله شرک و کفر از میان ایشان بود ازین رو مسلمین در پیش ایشان محبوب و نصارا منفور می باشند. هرگاه ما همچون نصارا برای نشر دین مبین مان جمعیت های تأسیس نموده، مبلغهای بزرگ برای این مقصد صرف می نمودیم، در دنیا هیچ مشرکی که اسلام نیاورده باشد، باقی نمی ماند. چون دین اسلام بی سعی انسانی انتشار یافته و چون ما برای جهاد مکلف نیستیم، گمان میکنم که درین مرام


نشر اسلام
۳۳

جهد بر ما واجب باشد . تا اینکه انوار اسلام در اقطار عالم
نشر گردیده، اهل آن از تاریکی شرک و جهل، بلکه از
هلاکت رهایی یابند. زیرا اگر مسلمین در حال خود باقی ما-
نده ، غفلت و کاهلی ورزند ، هر آینه اهل آوروپا برایشا-
ن استیلا یافته، برای اینکه زمین و مالهای شان را
ضبط نمایند ، ایشان را هلاک خواهند ساخت .
مشرکین و مجوس با آنکه جاهل اند، این حقیقت را درک مینمایند
ازین رو اگر در میانه ایشان تبلیغ و تلقین کرده شود، همگی برای
قبول اسلامیت حاضر می باشند. ایشان یقین میدانند که چون اسلام
آورند ، ازین مهلکه نجات خواهند یافت . زیرا نصارا بضر مسلمین چیز
ی کردن نمیتوانند. پس اگر ما جهد نمائیم ، توفیق با ماست و اگر
تنبلی ورزیم و بال آن هم بر گردن ما خواهند بود . زیرا
اهل آوروپا مهلت نداده ، همواره میکوشند. خصوصاً
درین سالهای آخر بر سعی خود خیلی افزوده اند که
شاید در های که امروزه برای ترقی اسلام کشاده شده


نشر اسلام
۳۴

است، بند نمایند.
پوشیده نیست که برای هر چیز اسبابی است. ازین
رو هر کس حصول چیزی را خواسته باشد، باید که به اسبا۔
ب آن التزام نماید. محکم ترین و قوی ترین اسباب این
مقصد همانا بر پا داشتن مناسبات و ارتباط دوستانه در
میان جمیع مسلمانان دنیا است. ما در این جا اتحاد سیاسی
و مذهبی را قصد نمی کنیم. زیرا اتحاد سیاسی در میانه مسلمین
خیلی دشوار و اتحاد مذهبی هم محال می باشد. بلکه مراد ما
ازین ارتباط، ارتباط دینی و شرعی است. و این برای
مسلمین در هر مذهبی که باشند، و بکدام دولتی که تابع اند،
واجب است .
چنانکه نصرانیانی که در تحت تبعیت دولتهای
اسلامیه اند، در امورات دینیه اشان رؤسای
روحانی اشان را متابعت می نمایند. همچنان مسلمانانی
که در تحت تبعیت دولتهای نصرانیه، یا در تحت


۳۵
نشر اسلام

اداره یکی از امرای اسلامیه میباشند، لازم است که در
امورات دینیه اشان تبعیت خلیفه مشروع شان را نمایند
و آن سلطان عثمانی است بدون خلاف، پس برای جمیع
بلاد اسلامیه واجب است که با دار الخلافه اسلامیه مناسـبا-
ت محکم و ارتباط قوی بر پا نمایند. چون این ارتباط، ارتبا-
ط معنوی و دینی است، لهذا کسی را در آن هیچ گونه سختی
و مشکلات نخواهد بود.

زیرا شریعت اسلامیه مسلمین را امر می نماید که در
امورات دینیه، امر خلیفه مشروع خود را پیروی کنند. پس
اگر مسلمین به این امر شریف توسل نمایند، هر آینه در
بین جمیع ملتهای اسلامیه دنیا ارتباط حاصل خواهد شد.
در این جا ناچاریم که مختصری از ملتهای مشهو را-
سلامی و تقسیم آنها در ممالک اسلامیه ذکر نمائیم.

بزرگ ترین ملت اسلامیه عرب است. اسلام در
میان عرب ظاهر شده و پیغمبر ما علیه الصلوه و السلام


نشر اسلام ۳۶

از عرب بوده است. ازین رو عرب را بر جمیع ملتهای
اسلامیه شرافت و برتری می باشد. شماره نفوس ایشان
تقریبا شصت ملیون بوده، در جمیع جزیره عرب (یعنے
حجاز، یمن، حضر موت. مسقط، نجد، بحرین) و سوریه
(یعنے برّ شام، ارض فلسطین) و جزیره عراق، مصر، برقه،
طرابلس غرب، تونس، جزایر، غرب اقصا (یعنے فاس
و مراکش) و صحراے کبیر تا بلاد زنگبار منتشر می باشد.
زبان مسلمین عموما عربی است و این زبان عربی،
فصیح ترین و شیرین ترین زبانهای روے زمین میباشد.
قواعد مضبوطه و کتابهاے موجوده آن به اندازه ئی است
که بشمار نیاید. عربها خاصیت غریبی دارند که هر کس
با آنها آمیزش نماید، حکما عرب می گردد. حال آن که
این خاصیت در عجم نیست. این است که شماره آن ها
روز تا روز افزون می شود. از اقوام نصرانیه، سریا-
نیان و دیگران نیز مستعرب می باشند. ایشان زبان و


۳۷
نشر اسلام

خطّ عربی را در همه امورات دنیوی و اخروی ایشان استعما
ل می نمایند. اینک در ادبیات عربیّه شعبه نصرانیّه نیز پیدا
شده است و این خیلی غریب است که این نصرانیان
در علم و معارف بیش از مسلمین ترقّی کرده اند. لہذا
مسلمانان را واجب است که درین باره هم سعی و تقیّد
بکار برند، تا اینکه هم در فصاحت و ادبیّات و هم در
معارف جدیده بر نصارا تقدّم و سبقت گیرند. چه زبا-
ن عربی، زبان اسلامی می باشد.
یکی از بزرگ ترین ملتهای اسلامیّه، پس از عرب،
ملّت ترک است که نفوس این ها تقریباً بیست و پنج میلیو
ن می باشد مملکت ہائے کہ ترکان سکونت دارند، از در-
یای (وندیک) در آو رو پا، تا داخل چین در آسیا، از بیا-
بانهای منجمد در سبیریاتا حدود ہند، عراق و برّ شام ممتدّ
است. ترکان اگر چه بشعبه ہای بسیاری منقسم می گردند،
ولی ممکن است کہ آن ہا را بر سه قسم اختصار نمود: قسم


نشر اسلام
۳۸

اول ترکان غرب، یعنے عثمانیان اند که این ها در بلاد روم،
یعنے روم ایلی در اوروپا، و آناطولی در آسیا، ساکن
هستند و شریف ترین اقوام ترک این ها می باشند. زبان
شان هم فصیح ترین و شیرین ترین زبان های ترکی
است.

ترکان مدّت شش صد سال است که حفظ و حمایه مسلمین
و در اعلای شأن و شکوه اسلام جهد و کوشش می نمایند.
ایشان بجز سه مملکت، یعنے جزایر که فرانسه بغیر حق استیلا
کرده، غرب اقصا که در آفریقا و مسقط که در جزایر عرب
است، در تمام بلاد عرب حاکم و فرمانروا هستند.
قسم دویم ترکان شرق اند که در ماوراء النهر، فرغانه
و چین، یعنے توران قدیم سکونت دارند. این مملکت
ها در قدیم وطن خاص ترکان بود. زبان ایشان اصل
و زبان عثمانی فرع می باشد. این زبان، به «جغتائی»
معروف بوده، بخلاف زبان عثمانی درشت است.


نشر اسلام

۳۹

درین زبان کتابهای قدیمه، ادبیات و اشعار موجود است
ولی زبان عثمانی شیرین بوده، در معارف جدیده بر آن-
امتیاز دارد.
قسم سوم تاتار اند که ایشان در نواحی بحر خزر و در
ممالک روسیه که در قطعهٔ اوروپا ست، خصوصاً در بلاد قا-
زان و جزیره قریم ساکن می باشند. زبان این با بین ترکی
جغتائی و ترکی عثمانی است. بجز ترکان عثمانی، ترکان دیگر
استقلال ندارند. چنانکه ترکان شرق و تاتار در تحت
استیلای روس و ترکان شرق اقصا، یعنی کاشغر و چین
در زیر ادارهٔ چین می باشند.
یکی از بزرگ ترین ملت اسلامیه هم فارس اند که
وطن اصلی این با ایران، یعنی بلاد فارس، عراق عجم،
مازندران و خراسان است. فارس با در افغانستان،
بلوچستان، کابلستان، هرات، کلات، تا ماوراء النهر
شمالاً و وسط هند جنوباً منتشر می باشد. زبان ایشان اشرف


نشر اسلام ۴۰

زبانهای اسلامی است بعد از عربی که آسیائی وسطی آن را
برای خودشان زبان ادبی فراگرفته اند .
اهل افغانستان و بلوچستان اگر چه بلغات مخصوصی گفتگو
میکنند، ولی زبان ادبی و رسمی ایشان فارسی بوده همگی
به این زبان خوانده، می نویسند . همچنین بیش ترین ترکان
ماوراء النهر (و تاجیکان ترکستان) نیز این زبان را استعما-
ل می نمایند. در هندستان هم مسلمین تا درین زمانهای
نزدیک بفارسی میخواندند و می نوشتند، چنانکه ذکر خواهد
شد. با همه این، آنهائی که بزبان فارسی متکلم اند کم
هستند که شماره آنها از بیست بلیون متجاوز نیست . ولی
این زبان فارسی را اکثر مسلمین آسیای وسطی میدانند
و این زبان در میان زبان های اسلامی، درجه دویم
را می گیرد.

چهارم ملتهای اسلامیه، مسلمانان هند می باشند
که شماره ایشان تقریباً هشتاد ملیون است . این ها نیز


بشعبه ہائے زیاد منقسم هستند. این ہا تا زمانهای نزدیک
در خواندن و نوشتن، زبان فارسی را استعمال می کردند
و زبان خود شان را فقط در گفتگو بکار می برند. ولی درین
زمانها، بزبان «اردو» که فصیح ترین و بزرگ ترین زبان
ہای شان است، خوانده، می نویسند. درین زبان کتا-
بهای بسیار موجود و روزنامه های متعدّد در بلاد ہند
منتشر است.
درجه پنجم را در میان ملتہای اسلامیه (ملائیان) می
گیرند. این ہا اہل سواحل ہند شرقی و جزایر بحر محیط
می باشند این ملّت در همه جہات بحر محیط کبیر منتشر بو-
ده، در آجه، سومتره، جاوه، بورنئو، کینة الجدید، مداغقّر که
جزیره بزرگی است در نزدیکی آفریقا، سکونت دارند
ہمچنین در جزیره ہائی که نزدیک آمریکا واقع است،
این ہا را می توان دید. از ملائیان آنہای که در سواحل
ہند شرقی، همچون آجه، سومتره و در جزائر بحر محیط ہندی


نشر اسلام
۴۴
بمانند جاوه، بورنئو و كينة الجديد سکونت دارند، جملگی مسلما
ن هستند. ولی آنانی که در جزایر دور دست ساکن
اند، در شرک و کفر شان باقی مانده اند. مسلمانان از آنها
بوده، ولی از آنها بیش تر می باشند بزبان آنها میخوا
نند و می نویسند و درین زبان کتاب بسیاری دارند.
پس از ذکر ملتهای عظیمه پنجگانه اسلام، لازم می
آید که از ملتهای زنجیه که در قطعه آفریقا سکونت دا
رند، سخن رانده شود زنگیان ملتهای کثیره مختلفه می
باشند که هر کدام بزبان مخصوصی تکلم می نمایند. چون
این رساله گنجایش تعداد اجناس آنها را ندارد، لهذا
اجمالاً از آنها ذکر می نمائیم:
اولاً شمارهٔ ایشان بیش از آن است که گمان میکه
دند چونکه سودان شرقی و غربی و منابع نیل مصر و نیل
سیاه، یعنی بلاد وسیعه که در وسط قطعه آفریقا واقع ا
ست و همچنین سواحل شرقیّه تا زنگبار، با اهالی زنجیه


نشر اسلام
۴۳
مسلمه مسکون اند، ثانیاً دین اسلام در بین ملتہای زنجیّه
بیش از آنکه گمان میرفت، منتشر می باشد. چون تحقیق
شده است که بیش ترین جاہای ماورای خط استوا
که تاکنون مجہول بود، تماماً با اہالی اسلامیه مسکون می
باشند. آنہائے ہم که تاکنون اسلام نیاورده بودند، اینک
ہر روز قبول اسلام می نمایند. درین صورت ما می توانیم
تخمین نمائیم که نفوس ملتہای زنجیهٔ مسلمه در آفریقا
کمتر از ہفتاد ۔ ہشتاد ملیون نیست. ملتہای زنجی بز-
بان خود نوشتن و خواندن نمی دانند. تنہا علمای شان
که بزبان عربی قرائت و کتابت می نمایند.
علاوه بر این ہا، در جمیع اقطار اسلامیه قومہای کو۔
چک اسلام نیز پیدا هستند. ہمچون کرد، اقوام افغا۔
نستان، چرکس، آرنئوط، بوشناق و غیره این ہا که حاجت
بشمردن آنہا نیست. این قومہا نیز بزبان عربی و بزبا-
نہائے که بہ ایشان نزدیک است، ہمچون ترکی و


نشر اسلام ٤٤

فارسی خوانده ، می نویسند. اما مسلمانان چین چون از مراکز
اسلام - دور اند ، فقط قرآن کریم را بعربی قرائت کرده،
ولی زبان شان را مجبورند که بخط چینی سقیم تحریر نمایند.
برای اینکه در بین اینها علوم عربیه و شرعیه نشر و در -
میان اینها و عالم اسلامیت مناسبات تأسیس گردد، سعی
واجب است .

پس جمیع مسلمانان دنیا تقریباً دو صد و شصت ملیون
اند و زبان عربی در جمیع ممالک اسلامیه ، زبان عمومی
می باشند. زیرا کلام الله قدیم در جمیع این مملکت ها خوا-
نده و حفظ کرده میشود. تمام علما در جامعها و مدرسه ها
علوم شرعیه را به این زبان تدریس می نمایند. پس
برای هر مسلمانی لازم است که علمم این زبان را
بداند .

پس از عربی فارسی میآید. این زبان نیز زبان اسلامی
است که همهٔ اهل آسیای وسطی آن را میدانند و قومان -


نشر اسلام
۴۵
بسیاری، همچون ترک، هند، کرد و غیره، این زبان را
می‌آموزند. زبان فارسی نیز بخط عربی نوشته می‌شود و
بالغات و اصلاحات عربی آمیخته می‌باشد. گویا که این
زبان- فرعی از فروعات عربی است.
پس از فارسی سه زبان دیگری است که با خط عربی
نوشته می‌شود و آن ترکی (که منقسم بدو شعبه است. چنا-
نکه ذکر نمودیم) و هندی (که اردو و ملائی نامیده می‌شود)
اما ترکی و هندی با الفاظ عربی و فارسی مخلوط است و
اما ملائی فقط جامع کلمات عربی می‌باشد.
اگر زبان عربی زبان جمیع مسلمانان می‌بود، نیکوتر
و بهتر می‌بود. ولی چون در روی زمین ملتها و قو-
مهای موجود اند که بزبان غیر عربی گفتگو می‌نمایند،
لهذا به این ملتها و قومها بهتر و نافع تر آن است که بزبا-
ن غیر عربی خود بگویند و بنویسند. چنانکه ملتهای چهار
گانهٔ مذکوره بزبان خود تکلم و کتابت می‌نمایند. برای مسلمین


نشر اسلام ۴۷

خیرت درین بود که بسوای زبانهای پنجگانه ، یعنی عربی،
فارسی ، ترکی ، هندی و ملائی، زبانهای دیگر مسلمانی را نیز،
همچون زبان کردی ، چرکس ، اقوام زنجبیه وغیره ، کتابت
نمایند. زیرا عربی مخصوص است ، برای علمای که همهٔ
اوقات خود را در تحصیل آن صرف میکنند .
همچنین این زبان را هر کس آموختن نمی تواند .
لهذا عوام اقوام وملتهای مذکوره که اگر بزبان خود کتا
بت نکنند در جهل خواهند ماند . وجهل منافی اسلام
است . بیش ترین عوام این اقوام از حقیقت اسلام
واحکام حقهٔ آن غافل می باشند . اگر جمیع زبانهای اسلا
میه بخطّ عربی تحریر یافته ، بهریکے ازین زبانها کتابهای
دینی و شرعی وموعظه های هادی ومرشد تألیف می گردید
هر آینه برای نشر اسلام وتعمیم انوار نجات بخش آن
خدمت بزرگی می بود.
باوجود این ، در تعمیم زبان عربی وتکثیر عالمان این


نشر اسلام
۴۴

زبان اجتهاد و اهتمام واجب است. زیرا این کار برای اتحاد
مسلمین رابطهٔ قویّهٔ وبجهت تأکید احکام دین مبین واسطهٔ
سالمه می باشد. ما برای برادران رشید خود که همهٔ جد وکوشش
خود را در نشر اسلام و تعمیم معارف اسلامیه، در جمیع اقطار زمین
صرف می نمایند، توفیق درخواست می کنیم و این رساله برای
ایشان هدیه و یادداشت می باشد. خداوند همهٔ برادران دینی
را محافظت نموده، توفیق دهد.
این رساله نوشته شد در دار الخلافه قسطنطنیه، خداوند
او را و صاحبش را از همهٔ آفت و داهیه ها نگهدارد، در سال
هزار و سی صد و دویم هجری نبوی علیه الصلوة والسلام.
۱۳۰۲
آثر شمس الدین سامی


نشر اسلام
۴۸

علاوه ناشر
اگر چه از شومی نفاق خانگی و نزاعهای درونی، ممالک اسلام
پارچه پارچه شده، مستملکات کفار گردیده و مسلمین از آن
شأن و شوکت اسلامیه جدا شده، از علم و هنر بکلی بی بهره
ماندند، نه تنها علمای روحانی و مبلغین اسلامی از ترویج شر
یعت مقدسه و تبلیغ دین مبین کوتاهی ورزیدند. بلکه مدتهای
متمادی بنزاعهای مذهبی پرداخته، باعث تفرقه امت مرحومه
شدند. مسلمین هم بعوض حفظ ممالک اسلامیه و مدافعه دین
مبین بجان هم دیگر افتادند، با وجود آن بموجب فرمایش رسو
ل اکرم (الاِسْلامُ يَعْلُوْ وَلَا يُعْلَى عَلَيْهِ)، و بمصداق آیت
مبارکه (يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ
وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ) روشنائی و درخشانی نور دین اسلام روز
تا روز در ازدیاد و شکوه و جلال آن در افزودن میباشد، چنانکه


نشر اسلام ۴۹

در زمان طبع این رساله، یعنی ۴۲ سال قبل نفوس مسلمین را
دوصد و شصت بلیون تخمین می نموده اند، حال آنکه در زمان حا-
ضر نفوس مسلمین به چهار صد بلیون بالغ است.
ولی برعکس این، ملت های مختلفه نصارا در صورتی که
برای تبلیغ و نشر دین مسیحی (عیسوی) هر سال مبالغ هنگفت
صرف می نمایند و در شهر های بزرگ آوروپا و آمریکا جمعیت
های تبلیغات گشاده اند که این جمعیت ها دائر بحقانیت دین
مسیح و بطلان سائر ادیان بهر زبان هزاران هزار کتابها
و رساله چاپ کرده و بهر طرف دنیا مبلغین و داعیان خود
را گسیل می دارند، نه این که عدد مسیحیان می افزاید، بلکه عدهٔ
آنها تا رفته می کاهد. چنانکه از بین خود نصارا فرقه های چند-
ی ظاهر شده که این ها دایر بر بطلان دین شان شفاهاً و کتباً
تبلیغات می نمایند. اینک مهم ترین این فرقه های ضد دیانت
آنارخیستان و کامونیستان می باشند.
آنارخیستان فرقه ئی هستند که بهیچ گونه دین و حکومت را


نشر اسلام ۵۰

نمی شناسند و وجود هیچ نوع حکومتی را لازم نمی دانند، ولی
کامونیستان حکومت را مخصوص رنجبران می دانند و جمیع
ثروت های طبعی و سرمایه و کارخانه ها را مال مشترک عموم
می دانند، این ها هم هیچ دینی را قبول ندارند و بر علیه
دین مبارزه را ضرور می شمارند . حاضر این فرقه در روسیه
حکومت را بدست گرفته است . ولی در سائر ممالک
در اقلیت بوده، دو چار تعقیبات حکومت ها هستند . خلا-
صه این ها فرقه هائی هستند که از بین خود ملت نصارا
خروج کرده اند و ضربه نخستین را بدین خود زده اند .
حال آنکه علی رغم تبلیغات این ها، دین اسلام تا رفته
قوّت و شکوه پیدا می نماید .
پس اگر انسان بمحکمه عدل و انصاف مراجعت نماید،
خواهد فهمید که بیشک حامی دین مبین سید المرسلین
بی شک ذات اقدس ذوالجلال و روح پاک فخر کائنا-
ت رسول اکرم و نبی مکرم می باشد و بمصداق آیه وافی


نشر اسلام
۵۱

هدایه " انّ الدّینَ عِنْدَ اللهِ الا سْلَامُ" دین حق دین
اسلام است.
بمضمون " عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد" ازین تبلیغا
ت برضد دین اسلام و بفایدهٔ دین مسیح ، مسلمانان هم
بیدار شد، و بفکر ترویج و تبلیغ دین افتاده اند. چنانکه
درین اواخر در مملکت مصر و هندوستان علمای عظام
در نشر و ترویج علوم دینیّه مشغول شده اند. خصوصاً
در پای تخت مصر، شهر قاهره ، در مدرسهٔ مشهور " الا
زهر" که دوازده هزار طلبه دارد ، علمای عظام در
یک شعبهٔ آن مدرسه دروس تبلیغ دین مبین را داخل
نموده اند. شاگردان این شعبه تاریخ و فلسفهٔ احکام
دین مبین و جمیع ادیان روی دنیا را تدریس نمو۔
ده روزبان های مختلفهٔ اجنبیان را آموخته ، پس از
اتمام تحصیل و دادن امتحان ، برای تبلیغ دین مبین
حضرت سیّد المرسلین صلوة الله علیه بدیار بعیده سفر


نشر اسلام ۵۲
نموده، بوظیفۀ مقدسۀ تبلیغ دین مبین مشغول میشوند.
همچنان علمای عظام هندوستان از جهت ترویج و نشر اسلام هیئت های مبلغین اسلامی را تشکیل داده، بهر طرف دنیا اعزام می نمایند و درین باره مبلغهای کلّی صرف و خرج می کنند.
چنانکه اثر برکت و ثمرۀ تبلغات آن مبلغین مصر و هند است که امروزه در مملکت وسیعۀ چین ملیون آدم از رذالت کفر خلاص گردیده ، بسعادت دین اسلام مشرف شده و می شوند. همچنین در قطعۀ آفریقا و آمریکا نیز دین مبین اسلام همواره در انتشار می باشد.
بدیهی است که اگر علمای عظام سائر ممالک اسلامیه هم، همچون علمای عظام مصر و هندوستان در ترویج علم و معارف و نشر دین


نشر اسلام
۵۳
مبین اسلام حرکت نموده ، بکوشند و افکار عمومی
اسلامیان را بنور علم و معارف تنویر و اخلاق
ایشان را بانصایح حکمت آمیز قرآن کریم و
احادیث شریفه تهذیب کنند ، شک و شبهه ئی نیست
که عالم اسلام در اندک زمان از خواب غفلت بیدار
شده ، علم و هنرهای گم کرده خود را دوباره بدست
آورده ، شأن و شوکت اسلاف شان را اعاده نما-
ایند .
علمای اعلام اسلام راست که بیش از همه به
تنویر افکار مسلمین ، به نشر علوم و فنون دینیه و
دنیویّه درمیان مسلمانان ، به اتحاد و اتفاق ملّت
اسلامیه، به ازدیاد حسّ و محبّت اسلامی اشان کوشش
و اجتهاد نمایند و درین باره آیت های جلیلهٔ قرآ-
نی و احادیث شریفهٔ نبوی را شفاهاً وکتباً بمسلمین
بیان و اعلام کنند ، تا در سایه این اتفاق واتحاد


نشر اسلام
۵۴

جامعه از هم پاشیده و متفرقۀ اسلامیه در تحت لوا-
ی مقدّس «إِنَّمَا المُؤمِنُونَ إِخوَةٌ» متحد و مجتمع
گردد. انشآء الله تعالی.

جمعیت دارالاسلام الدین مژده حیات
[ILL]
نشر در دارالسلطنت افغان[؟]


[BLANK PAGE]


تاریخ اعاده


فهرست کتب نشریات شیر محمد افغان
کتاب هایی که به طبع رسیده
نام کتاب صفحات
عصر سعادت . . . . . . . . . . . . . ۱۲۴
اصحاب کرام جزء اول . . . . . . . . . . ۱۷۵
اصحاب کرام جزء دوم . . . . . . . . . . ۱۹۰
مختصر تاریخ اسلام . . . . . . . . . . . ۱۲۲
نشر اسلام . . . . . . . . . . . . . ۵۶
مراسلات . . . . . . . . . . . . . ۲۰۲
اذکار الصلوة . . . . . . . . . . . . . ۳۴
از چهل و پنج جزء تاریخ ملل:
ژاپونیان . . . . . . . . . . . . . ۵۶
کوره یائیان . . . . . . . . . . . . . ۴۷
چینیان . . . . . . . . . . . . . ۵۶
فرانسویان . . . . . . . . . . . . . ۴۸
المانیان . . . . . . . . . . . . . ۵۰
انگلیسان . . . . . . . . . . . . . ۵۳
ایتالیان . . . . . . . . . . . . . ۴۹
خیوه و بخارا . . . . . . . . . . . . ۵۶
هنودان . . . . . . . . . . . . . . ۵۰