۲۸۷

شود. و احتیاطها ، آن افراد دشمن را که داخل شده
اند بذریعه برچه اخراج نمایند .
۴۸۷ - اثر ابتدائی تعرض که قدّ پیش راندن
متعرضین اقسام عسکریه قوی از جوانب محل مسکون متأ-
-ست . طوپچی باید که تهیۀ تعرض را بخوبی بنماید . استعمال
آتش ( بلند محرک ) در ینباب بهتر است .
۴۸۸ - بعد از ضبط محیط موقع مسکون قطعاتیکه داخل
میشوند باید بلا فاصل دشمن را تعقیب کرده تا کنار مقابل بذریعه
اسلحۀ جارحه برای خود راه باز کنند . و برای این مقصد
قطعات مذکور تنها بگذشتن از کوچه ها قناعت نکرده
از باغچه ها و خانه ها نیز مرور نموده پیشرفت باید کرد .
برای ضبط بناهائیکه دشمن بدانها آنها دوام میورزد
اقسام صغیره جدا و تخصیص باید کرد .
۴۸۹ - بمجرد وصول بکنار مقابل موقع مسکون
فی الفور مشروع باتخاذ تدابیر تدافعیه باید کرد .
اقسام عسکریه که بشوق تعقیب پیشرفت زیاده میکند
باید ممنوع گردند تا از دست نروند .


۴۰ - در محاربهٔ جنگل محافظهٔ ارتباط در جنگلهای
وسیع مشکل میباشد .
در انهای جنگل و راههای خصوصی که باستقامت
عمومیه درختانیکه بیک استقامت نشانده شده اند
حاصل میشوند موجب سهولت تعیین جهت میباشند.
در جنگلهای کثیف حرکت قطعاتیکه در مجتمع نظام میباشند
بواسطه همین راه امکان مییابد .
۴۱ - مدافعین حتی الامکان از نهادن خطهای
خپور در کنار جنگل (که بآسانی شناخته شود) مجانبت
باید کرد . در جنگلهای خفیف ، خط آتش ، بدرجه که درختها
مانع آتش نگردند پس تر کشیده میشود . خطهای خپور در
جاهای که پیش از کنارهای جنگل باشند موضع گرفته
میتوانند .
هرگاه متعرضین بدخول جنگل موفق شوند مدافعین
بجناحهای متعرضین خصوصاً یک تعرض مقابل اجرا کرده
مکرراً در بیرون کشیدن شان باید کوشید در محاربه
که درون جنگل واقع میشود تیر باجرای تعرض مقابل ،


۲۸۹
بجوانب دشمن بکمال شدت دوام باید ورزید.
آن جاهای وسیع غیر مستور که درون جنگل میباشند
وجب بموجب اصرار مدافع در استیل مینمایند.
۴۹۲ - متعرضین اولا بهمان اقسام جنگل که پیش
برآمده اند توجیه تعرض باید نمود.
بمجرد دخول جنگل فی الفور اعادهٔ انتظام و مجدداً ترتیب
نظام محاربه مطلق اللزوم میباشد. بعد ازین در جنگل باین
شرط پیشرفت میشود که در جبهه (که انبساط آن بسیار به تنگی
لازم باشد) خطهای کثیف چپو ر موجود باشد و استناداً
تعقیب همین خطها را بجمع نظام از نزدیک بنمایند و جناحها
باحتیاطها (که در عقب بوده بحال قدمه میباشند) محفوظ
باشند. در جنگلهائیکه بسیار عمیق نباشند در حرکت پیشرفت
تاکنار مقابل دوام ورزیده میشود.
صورت حرکت در مقابل باقی صنوف
۴۹۳ - پیاده یک محاربه را تنها خود بخود بندرت
اجرا میکند و اکثریه با باقی صنوف یکجا محاربه مینمایند.


۲۹۰
۴۹۴ - در محاربه فعالیت پیاده و طوپچی در زمان
و مکان متفرق نباید بود بلکه توحید آن لازم است .
در وقت شروع محاربه اولاً پیاده طوپچی را ستر و حمایه
نموده بعد از ان هر دو صنف محاربه را بالاشتراک
اجرا میدارند .
محاربه پیاده و طوپچی بیک محاذات، اساساً
مناسبت ندارد . طوپچی باین شرط که از آتش موثر پیاده
دشمن محفوظ باشد و پیاده در اثنای محاربه طوپچی و انشا
از آتش متاثر نگردد از روی قاعده موضع محاربه پیاده
پیشروی موضع طوپچی میباشد .
۴۹۰ - در اثنائیکه پیاده پیش میرود برای
اینکه بی لزوم مانع آتش طوپچی نگردد از جناحهای طوپچی
باید گذشت یا از فاصله هائیکه اکثریه در خطهای طوپچی
موجود میباشند بگذرد .
هرگاه مجانبت مرور از خط طوپچی ممکن نباشد درین
صورت مجبور کردن بعض اقسام طوپچی به قطع آتش
جائز است . اجرای مرور بصورت قیت نظام یا القطا


۲۹۱
دلکی موافق شده میتواند بعد از دور شدن از دهن
طوپها بقدر (۳۰۰) متر در اراضی هموار تیر پیاده
مانع آتش طوپچی نمیگردد .
۴۹۶ - پیاده باید که عادت کرده باشد
که هرگاه آتش طوپچی از بالای آن بگذرد خوف نکند .
در اثنای هجوم بموضع دشمن تا آنوقت که پیاده نزدیک
محلھای ھجوم برسد دوام طوپچی بآتش در محلات مذکور
برائی پیاده مفید است .
در حالاتیکه اجرای ترصد بخوبی ممکن نباشد چون
خط نخستین بدشمن تقریباً (۳۰۰) متر نزدیک برسد باید
که طوپچی از اجرای آتش بر پیاده دشمن دست بردارد
درین زمان طوپچی برای دشواری پیش آمدن عقبها،
آتش خود را بهمان اراضی که دنبال خط چنور دشمن
میاشند متوجه میسازد .
۴۹۷ - ہمیشہ ارتباط داشتن طوپچی و خط نخستین
محاربه را در نظر باید داشت برای همین مقصد طوپچی
از روی قاعده افسران پیشرو میفرستد . افسران


مذکور اشارات مقرره استعمال کرده از مشاهدات
خود طوپچی را خبر میدهد، و برای اینکه طوپچی بآتش دوام
کند از درجه تقرب خطهای چپاول دشمن، نیز او را واقف
میکرداند.
۴۹۸ - وظیفه پیاده همین است که بلا امر خود بخود
محافظه طوپچی نزدیک را در عهده بگیرد. هر دو جانب
و پس پشت موضع طوپچی در مقابل تشبث ناگهانی قطعات
صغیره دیر دشمن در خطر میباشند. در اراضی غیر
مستوره طوپچی که در موضع خود میباشد جبهه خود را بآتش
خود ایمن ساخته محافظه میکند . با وجود این برای اینکه
قطارهای کشف دشمن طوپچی را عاجز نسازند محافظه پیشرو
جبهه در از طوپچی بواسطه پیاده اندک لازم است.
برای این مقصد اخراج چنین قطعات خرد که از
همدیگر بفاصله های زیاده ترتیب شده باشند کافی میآید .
۴۹۹ - در مسافات دور آتش طوپچی بآتش
پیاده فائق میباشد و تقریباً در مسافه (۱۰۰۰) متر آتش
هرا دو صنف متوازن و برابر میگردد. لکن در مسافات


۲۹۳

نزدیک آتش پیاده بآتش طوپچی تفوق میکند لهذا
باید که همین کیفیت در محاربه که در مقابل طوپچی اجرا میشود
ملاحظه کرده شود .
در اثنای بار کردن طوپ و فرود آوردن آن
و یا حرکت طوپچی بنا بر نیکه هدف کلان نشان میدهد آتشیکه
بر آن طوپچی اجرا میشود موثر تر میباشد .
چون نفری نمبر از جانب مستور نمیباشند آوردن
اینها و قطعات دنبال آنها را زیر آتش مائل یا آتش
جانبی فوائد عظیمه دارد . در مسافات بعیده هرگاه پیاد
بخواهد که بآتش خود اجرای کار طوپچی را نماید یا با آتش
طوپچی رقابت و هم چشمی کند بدون اسراف جبه خانه فایده
ندارد .
۵۰۰ ـ تبدیل نوع رفتار و استقامت آن و
ترتیب خطهای تنجور خفیف و غیر منتظم ، اصابت مرمیهای
طوپچی دشمن را دشوار میسازد .
۵۰۱ ـ اگر پیاده آماده آتش باشد در محاربه
که بمقابل سواران اجرا میکند از تفوق عددی کثیر سواران


۲۹۴
خوف نکرده مطمئن باید بود.
هر نظامیکه به اجرای آتش مؤثر مساعد باشد
برای مقابله سواره موافق تر میباشد.
خطهای چپور که از بالای آنها سواران هجوم کرده
بگذرند چندان دوچار تلفات مهمه نمیشوند.
هرگاه سواران باعث بر تبدیل نظام پیاده
یا تعویق حرکت آنها شده بتوانند همین حال برای
سواران کامیابی شمرده میشود. لہذا تنها همان قطعات
پیاده که رأساً دوچار تهدید شوند مقابلهٔ آنها بسواران
جائز است.
۵۰۲ - قطعات ضعیف پیاده نیز در مقابل سواریکه
بزمین فرود آمده اند بکمال کامیابی اجرای محاربهٔ آتش
میتوانند.
آتشیکه بحیوانات یدک اجرا میشود خصوصاً مؤثر
میباشد.
۵۰۳ - تفنگهای ماشیندار یرا که هدف
صعب الاصابه تشکیل میدهند و نیز از مسافات دور


٣٩٠

پیاده را تلف کرده میتوانند حتی الامکان از نزدیک
زیر آتش باید آورد .
از تنگناهای در از خصوصاً از سرک و راه هائیکه تحت
تاثیر آتش لیسنده تفنگهای ماشیندار میباشند بفاصلهٔ
غیر معین و حصه حصه باید گذشت .
محاربه جزوهای تام
٥٠٤ - تنها محاربه جزو تام خرد نادر الوقوع
است .
لواتیر اکثریه در صورتیکه بقطعات دیگر مربوط باشد
محاربه میکند ، هر جزو تام بشرط اینکه داخل دائرهٔ محدوده
و وظیفه معینه خود بماند صلاحیت کافی دارد .
٥٠٥ - پیش از ورود و امر از عقب احوال محاربه
تبدل یافته میتواند . برای اجرای کار اکثریه در وقت
لزوم افسران خود بخود قرار داده میتوانند با وجود
آن جزو های تام ماتحت را لازم است که این امر را
همواره مد نظر داشته باشند که اجرای وظیفه برطبق


۲۹۶

خیال بر افسر ضروریست.
٥٠۶ - در محاربه اگر تمامی قطعات بیک نظام
رفتار نمایند هیچ فائده بر ان مرتب نمیگردد. هر افسر
مسئولیت را در عهده گرفته نظام مناسب را بالذات
انتخاب باید کرد.

محاربه تولی

٥٠٧ - در اثنای پیشرفت برای دخول محاربه،
افسر تولی پیش رفته بهترین راه های تقرب را
جستجو، انتخاب کرده اکمال کشفیات و اتمام حصول
امنیت تولی را مینماید.
٥٠٨ - اگر افسر تولی این قدر دور شود که حکم
داده تولی خود را سوق کرده نتواند تعمیل حکم را
قد مدارترین افسران تولی در عهده میگیرد.
مجرد اینکه ملحوظ گردد که تولی بتلفات عظیمه معروض
خواهد شد افسر تولی نزدیک تولی خود باید بود.
٥٠٩ - در انتخاب نظام چنانچه کیفیت استفاده


۲۹۷

از اراضی لزوم دارد همچنان بودن تولی زیر دست
افسر خود نیز ضروری است .
اگر چه قطار ولگی ، در حرکت ، خوبترین نظاماتیست
که با حال اراضی توافق میکند اما همین امر را مد نظر باید
داشت که از نظام مذکور خپور کردن وقت بسیار
بکار دارد . در نظام تولی قطار چون فاصله ها تبدل
یافته میتوانند بواسطه هدایت افسران ، پر کها
از اراضی استفاده کرده میتوانند تخصیص اگر خپور
کردن بیک جبهه وسیع و سرعت ، لازم گردد پس
استعمال نظام مذکور بغایت موافق است . اگرچه نظام
بلوک قطار و نظام لیک ، زیر دست ، تأمین اجتماع
عسکر را مینماید . اما چون عمق همین نظامها کمتر میباشد
لهذا استعمال آنها در توقف بحال مستوریت بهتر
است .
۵۱۰ - هرگاه خدمات امنیت از جانب قطعات
دیگر ایفا نشده باشد آن تولی که در محاربه در مجتمع نظام
باشد لازم است که در طرفیکه خطر ملحوظ است یک خط


۲۹۸
چپو ر ضعیف کشیده خود را ایمن ساخته محافظه نماید.
۵۱۱ - قوت خط چپو ر و طرز تشکیل آن تابع محل میباشد.
اگر در حال تعرض مستورا بموضع آتش رسیدن ممکن باشد یا یک مسافه خر د قطع کرده بسرعت، وصول بموضع مذکور میسر کر د د لازم است که از ابتدا خطهای چپو ر کثیف که دارای قوت لازمه باشند ترتیب یابند.
و اگر قبل از شروع محار به آتش این مجبوریت حاصل شود که زیر آتش دشمن یک مسافه در از قطع شود یا در ان وقت که احوال بدرجه کافی معلوم نباشد یا تنها اجرا محاربه اشغال لازم باشد پس درین احوال تشکیل خط چپو ر ضعیف و کم قوت شایان توجه است.
۵۱۲ - همان تولی که بقوت کامله خود دفعه احتیاط کند برای اینکه قوت کامله آتش خود را دائما محافظه نماید.
چون از جانب قطعات دیگر محتاج تقویه میباشد پس این کیفیت از ابتدای محاربه منتج محذو ر خلط تو لیها میگردد. مگـر در وقت تقاضای محاربه افسر تو لی را لا ز م است


۲۹۹

که تولی خود را کاملاً چپو ر کرده از ابتدا همه قوت آتش
خود را محاربه ادخال نماید.
۵۱۳ - در محاربه تعرض در محلیکه برای انبساط
آن تولی که هر دو جناح آن مستند باشند تخصیص میشود.
تولی مذکور زیاده از یک یا دو بلوک بندرت دفعهً
توسیع کرده میتواند . درین حال لازم است که فاصلةً
پریده تقویه کرده شوند .
۵۱۴ - آن تولی که تنها یک جناح آن مستند
باشد به تخصیص در وقتیکه تنها محاربه مینماید کاهی این
چنین حالت داشته میباشد که از اصول تقویه
به پر کردن فاصله ها (که موجب اختلاط بلوکها میگردد)
اجتناب کرده به تمدید خط چپو ر تقویه میکند .
آن تولی که بهمین طرز محاربه میکند لازم است که
بنظر دقت ترصد جوانب خود را بنماید.
۵۱۰ - در اثنا ئیکه خطهای چپو ر یک موضع را
اشغال میکنند از روی قاعده بر افسران بلوک و
دلکی باشیان لازم است که شکل موضع را تعیین کنند


٣٠٠
معاونت یک چند رانند که در موضع گذاشته میشوند
در حین وقت لزوم اشغال موضع مذکور تأمین نموده
میشود .

محاربه کندک
٥١٦ - برای اینکه کندک یک جبهه وسیع
گرفته تهیه و احضار انضباط را بنماید . و اگر با دشمن
بغتهً بر خورد بمحاربه خوبتر آماده شود . قبل از دخول
محاربه اثریه نظر بحال اراضی اتساع از قطار رفتار
ضروری است .
٥١٧ - اگر فرصت میسر گردد برای اینکه بدشمن
وضعیت تهیه نشان داده نشود ( مانند اتساع تولیها
بر خط اساس ) از تعقیب یک راه بچهار مجانبت نباید کرد.
٥١٨ - قبل از شروع محاربه لازم است که
افسر کندک حتی الامکان همه افسران تولیها را در یک
جا جمع کرده اوامر خود را اجرا کند .
٥١٩ - هرگاه کندک در یک قطعه کلان بوده


۳۰۱

محاربۀ نتیجه قطعیه اجرا مینماید برای اینکه تولیها با هم مخلوط
نکدند از ابتدا پهلو به پهلو داخل کردن تولیها بمحاربه
شایان توجه است.
هرگاه برای کندک یک وظیفهٔ محاربه بالاستقلال
داده شده باشد. پس برای اینکه جزو های تام محارب
زیر دست باقی بماند تا ایفای باقی وظائف محاربه را
بنماید، داخل کردن تولیها بمحاربه در عقب یکدیگر مینا
میباشد.

محاربه های غند ولوا

۵۲۰ - غند بلحاظ وقائع سابقه و بیک طرز
بودن تعلیم و تربیۀ افراد و یک وجود بودن هئیت
افسران و سهولت تقسیم آن عمقاً بسبب انقسام آن
به سه و یا چهار کندک یک جزو تامیست که بر اجرای
وظائف معینۀ محاربه مقتدر میباشد.
۵۲۱ - لوا بندرت از سه جزو تام مرکب
میباشد لهذا برای تفریق احتیاط اکثریه لازم میگردد


۳۰۲
که یک غند را پاره کند.
٥٢٢ - انبساط غند و لوا باین صورت اجرا
مییابد. که برای جزو های ماتحت وظائف محاربه تقسیم
و اعطا نموده شود. احکام فقره (٥١٧) درین جا
نیز جاریست.
٥٢٣ - یک جزو تام هر قدر کلان باشد از خلط
شدن اقسام جزو های تا میکه آنرا تشکیل میدارند
همانقدر اجتناب باید کرد تخصیص مخلوط شدن اقسام
غند های مختلف خیلی مضر ست. لهذا ادخال غند ها
محاربه پهلو پهلو شایان توجه است با وجود آن ان
لوا که در ترتیب سفری میباشد وقت مقتضی توسیع
جبهه یا اتساع لوای مذکور، بطرز استعمال غند های
آن اجرای تاثیر میکند (که اگر از قطار رفتار توسیع
جبهه یا اجرای اتساع شود نیم ساعت بکارست.)


٣٠٣

محاربه پیاده در قطعات جسیمه

٥٢٤ – در محاربه میدان، محاربه پیاده حالت
محاربه های جزوتام های تام مستقل را نباید گرفت.
٥٢٥ – اتحاد اجراات و معاملات محاربه
بطریق ذیل تحصیل میشود. به افسران کلان اعطای
وظائف، تحدید کامل میدان محاربه جزوتام های تام، دوام
و محافظه ارتباط ما بین جزوتام های تامیکه پهلو به پهلو محاربه
میکنند. با این همه حصول وحدت تأثیر وابسته این
امرست که افسران ماتحت مقصد مشترک محاربه را
هرگز دور از نظر نیفکنند.

خاتمه

٥٢٦ – ساده گی قواعد و نظاماتیکه در تعلیم نامه
اندراج یافته اند در کمال تعلیم و تربیه خدمت باید کرد.
بیک نسق تعلیم و تربیه صنف پیاده بساده گی میسر میگردد.
در وقت نقل اردو بحال سفر برای اینکه افرادیکه زیر


۳۰۴
سلاح آورده میشوند در مدت قلیل باز اقتدار و معلومات
سابقه خود را تحصیل نمایند همین سادگی ضامن کفیل است.
۵۲۷ - اگر یک قطعه عسکریه بذریعه تعلیمها ئیکه اجرا
کرده است قواعد تعلیمنا مه را کا ملاً بیاموزد در محاربه
حقیقی بر ایفای وظیفه مقدر خواهد بود. هرگاه یک قطعه
عسکریه بر اجرای لوازم حربیه مقتدر باشد و در میدان
محاربه به ترک هیچ یک از قواعدیکه در زمان حضر
آموخته است مجبور نگردد اجرای تعلیم و تربیه قطعه مذکور
بیک صورت درست شده خواهد بود.


۳۰۵

این تعلیم نامه نصرت ختامه که افتتاح آن قواعد
فتح و فیروزی و اختتام آن انتظام ظفر و بهروزیست
وظیفه مقدس فنون حربیه را بیانی ست شافی و فرائض
منصبی قوه عسکریه را دلیلی ست کافی بیمن توجهات
عرفان درجات پادشاه ترقی خواه معارف آئین
اعلیحضرت سراج الملة و الدین از برای تعلیم شاگردان
مکتب فنون حربیه سراجیه و افسران عسکریه افغانستان
مقرر گردید .
امید که اولاد وطن مقدس افغانستان از قواعد
جلیله آن فوائد جمیله فنون عسکریه را دریافته بزیر
سایه تربیت پایه این پادشاه معارف پرور
دانش گستر جبهه ملت را استا و و بنای دولت
را بنیا د گردند و بمطالب گوناگون مکنت و نتایج
روز افزون ثروت فائض شوند تا از فاتحه رشد
و کمال بخاتمه عز و اقبال برسند بمنه و کرمه
فی ۱۵ محرم الحرام ۱۳۳۲ دعوتمختار در رساله های
زنگران مکتب حریبه سراجیه
محمود
که


۳۰۶

فرهنگ لغات کتاب تعلیم نامه پیاده

۱ - باب الالف

ابلاغ - رسانیدن .
اتخاذ - گرفتن .
اتساع - فراخ شدن .
اثر - بکسر اول و سکون ثانی پی ، عقب .
احراز - فرا گرفتن .
احضار - حاضر کردن ، آماده کردن .
اداره - گردانیدن ، چلاندن .
ادامه - دائم داشتن .
ادوات استحکامیه - اسباب سنگر مانند بیل ، کلند و غیره .
ادمان - دائم کردن کاری .
اراضی - زمینها .
ارائه - نشان دادن .
ارتباط - ربط دادن یکدیگر .


٣٠٧
استثنا - از جمع بیرون کردن .
استحصال - حاصل کردن .
استرداد - پس گرفتن .
استفاده - فائده گرفتن .
استلزام - باعث ، موجب .
استناد - تکیه کردن بچیزی .
اسکات - خاموش کردن .
اصابت - رسیدن .
اعانه - معاونت کردن .
اعتنا - غمخواری .
افراغ - خالی کردن ، یک شکل را بدیگر شکل تبدیل کردن .
افسران فخری الحق - افسرانیکه اساساً بقطعه منسوب نبوده
بامر ناظر حربیه بقطعه مذکو رمقرر میشوند .
التحاق - پیوستن .
انشا - ساختن .
انضباط - ضبط و ربط .
اهتمام - غمخواری .


۳۰۸
اهمال - غفلت کردن .
اهمیت - قیمت و اعتبار .
ایجاب - لازم داشتن .
ایراث - باعث و موجب .
ایفا - ادا کردن ، اجرا نمودن .
ایقاظ - بیدار کردن .
۲- باب البا
بساطت - سادگی .
بسیط - ساده .
پٹرک ساس - همان پٹرک که برای حرکات دیگر پٹرکها اساسا
گرفته میشود .
۳- باب التا
تاسیس - بنیاد نهادن .
تأمین - امان دادن ، چیز میرابی شک و شبهه
حاصل کردن .


٣٠٩
تائید -- قوت دادن .
تبلیغات -- رسانیدن اوامر .
تثبیت -- محکم کردن .
ترصد -- چشم داشتن .
تزید -- زیاده کردن .
تستر -- مستور شدن .
تشبث -- چنگ زدن ، کوشش کردن .
تصعیب -- دشوار کردن .
تصادف -- برخوردن ، روبرو آمدن .
تضییق -- افشردن ، به تنگ آوردن .
تظاهر -- دیده شدن .
تعاطی -- عطا کردن یکدیگر را .
تعجیز -- عاجز ساختن .
تعرض -- پیش آمدن ، دست اندازی .
تعقیب -- دنبال یک دیگر رفتن .
تفوق -- برتری جستن .
تقدم -- پیشدستی .


۳۱۰
تلاقی - با هم ملاقات کردن
تلفات - هلاک شدگان ، مجروحان
تماس - مس کردن
تمسک - چنگ زدن ، آویختن
تنقیص - کم کردن
تنوع - گونا گون شدن
توجیه - متوجه گردانیدن
توحید - واحد ساختن
تودیع - سپردن
توسل - وسیله کردن
توسع - فراخ کردن
توصیه - وصیت کردن
۴ - باب الجیم
جبهه - پیشانی ، باصطلاح نظام پیشروی قطعه فوج
جدیت - عزم ، جزم
جلب - کشیدن بطرف خود


۳۱۱
جناح ـ پهلو، بازو .
جنگلهای کثیف ـ جنگلهائیکه درختان انبوه داشته باشند .
٥ ـ باب الحاء
حائز ـ فراگیرنده .
حدت ـ تیزی .
حذا ـ برابر بودن .
حزمه ـ دسته .
حفر ـ کندن .
٦ ـ باب الخاء
خریطه ها ـ نقشه های زمین .
خط اساس ـ خط موهومیکه از پاهای افرادیکه در نظام
لیک ایستاده میباشند میگذرد .
خفیف ـ سبک ، پراکنده .
خلجان ـ جستن دل ، وسواس .


۳۱۲

۷ - باب الدال
درایت - فهم ، عقل .
دقت - باریک بینی .
۸ - باب الراء
راصدان - افرادیکه حرکات دشمن را بدقت می بینند.
رخاوت - سستی .
۹ - باب الزای
زحف - بهر چهار دست و پا رفتن .
۱۰ - باب السین
سکته - وقف ، تاخیر .
سوق - راندن .
سپر - آن بلندی زمین که بدان پناه برده میشود .
ستره - پناه .


۳۱۳

سریع - شتاب کننده.
۱۱- باب الشین
شخص - علامت ، هر یک از ان دو نفر که استقامت
رفتار پریت را تعیین میدارند.
شفاهی - زبانی.
شکل اهرام - سه و یا چهار تفنگ که کوٹ شوند آنرا شکل
اهرام گویند.
۱۲- باب الصاد
صولت - حمله بردن.
۱۳ - باب الضاد
ضیائیه - روشنی.
ضیاع - گم شدن.


۳۱۴
۱۴ـ باب الطاء
طرد - راندن، دور کردن .
١٥ـ باب العين
عقیم - بی ثمر .
على الاکثر - اکثریه .
عمق - چقوری ، درازی قطار .
عمود - ستون .
١۶ـ باب الفاء
فرجه عینیه - همان پنجره خرد که از انجا بمسافه های دور
دیده میشود .
فلامه - بیرق خرد .
١٧- باب القاف
قاعده - بقرار قاعده .


٣١٥
قطر - خطیکه دائره را نصف میکند .
قطعه - پاره .
١٨ - باب لكاف
كثيف - انبوه .
١٩ - باب للآم
لدى الايجاب - در حین لزوم .
٢٠ - باب لميم
مامول - آرزوکرده شده .
مانوره - جنگ مصنوعی .
ماهرانه - استادانه .
مبادله - معاوضه ، بدل کردن .
متبدل - تبدیل ، تغییر یافته .
متحداً - از روی اتحاد .
مترقب - انتظار کننده .


۳۱۶
متزلزل - مضطرب، پریشان.
متسع - فراخ شده.
متممه - تمام کننده.
متنوع - گوناگون.
متوازن - مساوی.
متوالی - پی در پی.
متناوبا - پی در پی.
مجانبت - پرهیز کردن.
مجاور - همسایه.
محتوی - در بر گیرنده.
محور - خطیکه باطراف آن دور کرده میشود.
مدافعه - دفع کردن.
مرئیت - دیده شدن.
مرجح - بهتر.
مرمی - گلوله توپ و تفنگ.
مساحه - پیمایش.
مساعد - یاری دهنده.


۳۱۷

مسافه – دوری ، بعد .
مسامحه – غفلت ، آسان گرفتن .
مشاق – مشقتها .
مشاهدات – چیزهائیکه دیده میشوند .
مشعر – آگاهی دهنده ، بیان کننده .
مصادمه – باهم کوفتن .
مُصِر – اصرار کننده ، محکم .
مضر – ضرر کننده .
مضروبه – زده شده .
مطرد – یکسان .
معلمین – تعلیم کنندگان .
معاینه – فوج را از نظر گذرانیدن .
مع مافیه – باوجود آن .
مقید – بند شده .
ملحوظ – امکان داشته ، دیده شده .
ملکه – قوتیکه در طبیعت جا بگیرد .
ملکات – جمع ملکه .


۳۱۸
ممارسه - مهارت ، کوشیدن
ممتد - دراز شده .
منتج - نتیجه دهنده .
منظماً - بانتظام ، راست .
منطقه - پاره زمین .
مواد - اصل چیز .
موزيقه - باجه خانه .
موفقیت - کامیابی .
مهاجمین - حمله کنندگان .
مهما امكن - حتى الامكان .
۲۱- باب النون
نشر - پراکنده کردن .
نظارت - بالا بینی .
نفرات - سپاهیان .
نفوذ - جاری شدن فرمان .
نواقص - کميها .


۳۱۹

۲۲ – باب الواو

وسایط – واسطه ها .

۲۳ – باب الهاء

هجوم – حمله کردن .
هیولا – هرگاه خواسته شود که یک تولی ، تشکیل یابد
و افراد کم باشد درین هنگام افراد را در جاهای
خود استاده فرض و تخیل میکنیم و افسران کوچک را
بجاهای خود ، حقیقی استاده مینماییم همین وضعیت را
هیولا مینامند .
هیئت – شکل ، جماعت .
هیجان – اضطراب ، بیقراری .


۳۲۰

فهرست
صحیفه
من : الی
۱ : ۱۷ مدخل فقره [۱ : ۲۴]
قسم اول
باب اول
۱۸ : ۱۹ نظام مجتمع : تربیهٔ منفرده ، قواعد عمومیه
فقره [۲۰ : ۲۶]
۱۹ : ۲۱ بی‌تفنگ تعلیم و تربیه : وضعیت اساس
فقره [۲۷ : ۲۹]
۲۱ : ۲۶ رفتارها نقره [۳۰ : ۳۷]
۲۶ : ۲۹ گردشها فقره [۳۸ : ۴۳]
باب دوم
۳۰ : ۴۱ همراه تفنگ تعلیم و تربیه ، وضعیت ،
پشو پک ، اوژه پک ، سلامی ، زنگون پک،
جکر پک ، لند پک ، برچه پک ، برچه کاژ ،


۳۲۱
صحيفه
من : الی فقره [ ۴۳ : ۶۲ ]
۴۱ : ۴۴ رنگون کیژد ، پروت ، و لائه سی ،
فقره [ ۶۳ : ۶۰ ]
۴۴ : ۵۰ تفنک پر کردن ، اور کردن ، خالی
کردن ، تیار اوس کردن ، تفنک پس
کردن وقید کردن و پشو پک کردن
فقره [ ۶۶ : ۷۴ ] .
۵۰ : ۵۶ برای تفنک ناوه ئی تفنک پر کردن ،
اور کردن ، خالی کردن فقره
[ ۷۸ : ۷۰]
۵۶ : ۵۹ با تفنک رفتن و دویدن فقره [ ۷۹ :
. [ ۸۳
۵۹ : ۶۰ هجوم فقره [ ۸۴ : ۸۷ ] .
۶۰  ۶۳ حرکات کیرچ فقره [ ۸۸ : ۹۳ ] .
۶۳ : ۶۷ سلامی دست فقره [ ۹۴ : ۹۰ ] .


۳۲۲

صحیفه
من : الی
باب سوم
۶۷ : ۷۳ تعلیم دلگی بدو صف ، حذا ، رفتار دلگی،
کار دکوثر ، کارتبدل ، غیرک قطار فقره
[۱۰۱ : ۹۶]
۷۳ : ۷۰ تعلیم پترک، ترتیب و تقسیم پیرک فقره
[۱۰۶ : ۱۰۲] .
باب چهارم
۷۶ : ۸۶ تولی ، قواعد عمومیه، ترتیب و تقسیم تو لی فقره
. [۱۲۲ : ۱۰۷]
۸۶ : ۹۳ کبر دوشها و حرکات تفنگ ، کوٹ پک ،
تول تول ، فقره [۱۲۳ : ۱۳۰] .
۹۳ : ۹۶ رفتار فقره [۱۳۶ : ۱۴۲] .
۹۶ : ۱۰۳ تبدیل نظامها و چرخها ، معلومات عمومیه، تصغیر
جبهه ، توسیع جبهه فقره [۱۴۳ : ۱۵۶] .
۱۰۳ : ۱۰۴ تشکل غیرک قطار از لیک فقره [۱۵۷] .
۱۰۴ : ۱۰۷ چرخها فقره [۱۵۸ : ۱۶۶] .


۳۲۳
صحیفه
من : الی
۱۰۷ : ۱۰۹ هجوم فقره [۱۶۳] .
باب پنجم
۱۰۹ : ۱۱۲ هیئت نظام یعنی چپور ، قواعد عمومیه فقره
. [۱۶۸ : ۱۶۴]
۱۱۲ : ۱۱۹ تربیه مفرده در تعلیم چپور فقره [۱۶۹ : ۱۸۱] .
۱۱۹ : ۱۲۳ غبرگ و پڑک فقره [۱۸۲ : ۱۸۸] .
۱۲۳ : ۱۲۸ تولی ، افسر تولی نقره [۱۸۹ : ۱۹۶] .
۱۲۸ : ۱۳۳ تشکیل خط چپور فقره [۱۹۷ : ۲۰۳] .
۱۳۳ : ۱۴۱ حرکات خط چپور و موضع گرفتن آن فقره
. [۲۱۴ : ۲۰۴]
۱۴۱ : ۱۴۰ انواع اور و حکمهای آن فقره [۲۱۰ : ۲۲۰] .
۱۴۰ : ۱۵۴ تاثیر آتش ، اداره آتش فقره [۲۲۱ : ۲۳۳] .
۱۰۴ : ۱۰۷ نزدیک شدن یکجا شدن، جمع شدن فقره
. [۲۳۷ : ۲۳۴]
۱۰۸ : ۱۷۳ کندک ، افسر کندک ، خط چپور ، اسناد ،
نزدیک شدن یکجا شدن ، اداره کندک فقره


صحیفه
من : الی
۳۲۴
[۲۶۶ : ۲۳۸] .
۱۷۳ : ۱۷۰ غند و لوا فقره [۲۶۷ : ۲۷۱] .
قسم ثانی
۱۷۰ : ۱۸۳ ترتیب و بیان نظام معاینه فقره [۲۷۷ :
. [۲۸۶
۱۸۳ : ۱۸۷ بیان نظام معاینه و پریت فقره [۲۸۷ : ۲۹۱] .
۱۸۷ : ۱۹۰ ترتیب نظام معاینه و پریت بحضور شهریاری
. [۲۹۲]
۱۹۰ : ۱۹۰ علم و عقاب گرفتن و باز بمحل آن بردن
فقره [۲۹۳ : ۲۹۶] .
۱۹۰ : ۲۰۷ رسم تعظیم افراد و قطعات فقره
. [۲۹۹ : ۲۹۷]


۳۲۰
صحیفه
من : الی قسم ثالث
۲۰۸ : ۲۱۷ مدخل فقره [۳۰۰ : ۳۲۱] .
۲۱۷ : ۲۳۲ سوق و اداره فقره [۳۲۲ : ۳۵۴] .
۲۳۲ : ۲۳۴ استفاده از اراضی فقره [۳۰۰ : ۳۰۹] .
۲۳۴ : ۲۳۶ استعمال ادوات استحکامیه فقره [۳۱۰ : ۳۶۴] .
۲۳۶ : ۲۰۰ توسیع جبهه و اصول تعرض و محاربه تصادفی
فقره [۳۶۰ : ۴۱۱] .
۲۶۰:۲۰۶ تعرض بدشمنیکه برای مدافعه انبساط کرده است
فقره [۴۱۲ : ۴۲۳] .
۲۶۰ : ۲۶۶ تعرض بیک موضع مستحکم صحرا فقره [۴۲۴ :
[۴۴۱ :
۲۶۷ : ۲۷۸ احاطه ، مدافعه فقره [۴۴۲ : ۴۶۶] .
۲۷۸ : ۲۸۷ محاربه اشغال و تعقیب فقره [۴۶۷ : ۴۷۰] .
۲۸۲ : ۲۸۰ رجعت ، قطع محاربه فقره [۴۷۶ : ۴۸۳] .
۲۸۶ : ۲۸۹ محاربه مواقع مسکونه و جنگل فقره [۴۸۴ : ۴۹۲] .
۲۸۹ : ۲۹۶ صورت حرکت در مقابل باقی صنوف و محاربه
جزؤه ای تام فقره [۴۹۳ : ۵۰۶] .


صحیفه ۳۲۶
من : الی
۲۹۶ : ۳۰۰ محاربه تولی فقره [ ۵۰۷ : ۵۱۵ ] .
۳۰۰ : ۳۰۱ محاربه کندک فقره [ ۵۱۶ : ۵۱۹ ] .
۳۰۱ : ۳۰۳ محاربه های غند و لوا ، محاربه پیاده در قطعات
جمعیه فقره [ ۵۲۰ : ۵۲۴ ] .
۳۰۳ : ۳۰۴ خاتمه [ ۵۲۶ : ۵۲۷ ] .

بقلم العبد المذنب اثر الحی حاجی غلام رسول
قندهاری کاتب مکتب مکتب
حربیه سراجیه در ۱۵
محرم الحرام اختتام
پذیرفت
۱۳۳۲


[BLANK PAGE]